ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2511 845125 733634 2026-08-25T11:58:58Z ~2026-46339-18 61679 ਨਾਵਲ ਹੋਰ ਲਿਖੇ ਨੇ 845125 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ | image = ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ.jpg | imagesize = | alt = | caption = ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1917|3|1|df=y}} | birth_place =ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਧਮਿਆਲ]], [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) | death_date = {{Death date and age|2012|1|26|1917|3|1|df=y}} | death_place = | occupation = ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸਾ|ਹਿੰਦੀ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | education =ਐਮ. ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | alma_mater =ਫਾਰਮਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = Kartar_Singh_Duggal's_Autograph.jpg | website =| portaldisp = }} '''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ''' ([[1 ਮਾਰਚ]] [[1917]] - [[26 ਜਨਵਰੀ]] [[2012]]) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਉਰਦੂ]], ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ]] ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ [[ਨਾਵਲ]], [[ਨਾਟਕ]], [[ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ]] ਤੇ [[ਕਵਿਤਾ]] ਵੀ ਲਿਖੀ। [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦਾ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.ajitjalandhar.com/20120201/edit2.php ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਉੱਤੇ - ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਜੀਵਨ == ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ [[ਧਮਿਆਲ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਵਿਖੇ 1 ਮਾਰਚ 1917 ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਅਤੇ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਫਾਰਮਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮ. ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਜੀਵਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡਿਓ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਨਾਲ ਇਹ 1942 ਤੋਂ 1966 ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਰਹਿਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਦੁੱਗਲ 1966 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ੳਸ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਅਡਵਾਈਜ਼ਰ ਵਜੋਂ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ (ਪਲੈਨਿੰਗ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਉਹ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇਨਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਐਂਡ ਇਕਨੌਮਿਕ ਚੇਂਜ [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਹੁਦੇਦਾਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੌਮੀਨੇਟਿਡ ਫੈਲੋ ਬਣਿਆ। ਅਗਸਤ 1977 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਰਚਨਾਵਾਂ == ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ === *[[ਸਵੇਰ ਸਾਰ]] (1942) *[[ਪਿੱਪਲ ਪੱਤੀਆਂ]] *[[ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਕਰਦੀ ਗਈ]] (1943) *[[ਡੰਗਰ]] *[[ਅੱਗ ਖਾਣ ਵਾਲੇ]] *[[ਕਰਾਮਾਤ(ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)]] (1957) *[[ਪਾਰੇ ਮੈਰੇ]] (1961) *[[ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ]] (1963) *[[ਮਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮੋਇਆ]] (1970) *[[ਨਵਾਂ ਘਰ]] *[[ਸੋਨਾਰ ਬੰਗਲਾ]] *[[ਫੁੱਲ ਤੋੜਨਾ ਮਨਾਂ ਹੈ]] *[[ਢੋਇਆ ਹੋਇਆ ਬੂਹਾ]] *[[ਹੰਸਾ ਆਦਮੀ]] (1986) *[[ਪੈਣਗੇ ਵੈਣ ਡੂੰਘੇ]] (1993) *[[ਭਾਬੀ ਜਾਨ]] (1995) *[[ਮੌਤ ਇੱਕ ਗੁੰਚੇ ਦੀ]] (1995) *[[ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)]] ===ਨਾਵਲ=== *[[ਆਂਦਰਾਂ]] *[[ਪੁੰਨਿਆ ਦੀ ਰਾਤ]] *[[ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ]] *[[ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ]] (1959) *[[ਮਿੱਟੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੀ]] (1999) *ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਮੋੜ ਦੇ *ਇੱਕ ਦਿਲ ਵਿਕਾਊ ਹੈ *ਜਲ ਦੀ ਪਿਆਸ ਨਾ ਜਾਇ, 1982 ===ਨਾਟਕ=== *[[ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ]] *[[ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ]] *[[ਤਿਨ ਨਾਟਕ]] *[[ਸੱਤ ਨਾਟਕ]] ===ਕਵਿਤਾ=== *[[ਕੰਢੇ ਕੰਢੇ]] *[[ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ]] *[[ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ]] (1999) ===ਵਾਰਤਕ === *[[ਮੇਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨੀ]] *[[ਕਿਸ ਪਹਿ ਖੋਲਉ ਗੰਠੜੀ]] ===ਇਕਾਂਗੀ=== *[[ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਨਗਮੇ]] ===ਆਲੋਚਨਾ=== *[[ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ]] *[[ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਅਨੁਭਵ]] ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਐਂਡ ਫੇਥ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ, ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ 118 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ==ਸਨਮਾਨ== ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 1988 ਵਿੱਚ ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇੱਕ ਛਿਟ ਚਾਨਣ ਦੀ ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਐਵਾਰਡ]], [[ਗਾਲਿਬ ਅਵਾਰਡ]], [[ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਅਵਾਰਡ]], [[ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਪੁਰਸਕਾਰ]], [[ਭਾਈ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਅਵਾਰਡ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਆਫ਼ ਦਾ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਅਵਾਰਡ]], ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਐਵਾਰਡ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਆਦਿ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇ ਮਿਲੇ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.punjabi-kavita.com/Kartar-Singh-Duggal.php ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ -ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] 2chsloejdrank0e3oyi9oys07uquit2 0 2545 845106 711164 2026-08-24T22:19:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845106 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = '''ਬੰਗਾਲੀ''' | nativename = '''{{lang|bn|বাংলা}}''' ''{{transl|bn|ਬਾਙਲਾ}}'' | image = বাংলা.svg | imagesize = 100px | imagecaption = ਸ਼ਬਦ "ਬਾਙਲਾ" [[ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ]] ਵਿੱਚ | states = [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ([[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]]); ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਈਚਾਰੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]], [[ਮਿਆਂਮਾਰ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ | speakers = 20.5 ਕਰੋੜ | ref =<ref name=NE>[[Nationalencyklopedin]] "Världens 100 största språk 2010" The World's 100 Largest Languages in 2010</ref> | familycolor = [[ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ]] | fam2 = [[ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ]] | fam3 = [[ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ]] | fam4 = [[ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਪੂਰਬੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] | fam5 = '''ਅਸਮੀਆ-ਬਾਂਗਲਾ''' | script = [[ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ]] | nation = {{BAN|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼}},<br>{{IND|ਭਾਰਤ}} ([[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] ਅਤੇ '''ਬਰਾਕ ਘਾਟੀ''') (ਦੱਖਣੀ ਅਸਾਮ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ- '''ਕਾਸ਼ੜ''', '''ਕਰਿਮਗੰਜ਼''' ਅਤੇ '''ਹਲਾਕਾਂਡੀ''') | agency = '''ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ''' ([[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]])<br />'''ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ''' ([[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]]) | iso1 = bn| iso2 = ben| iso3 = ben | lingua = [http://linguasphere.info/?page=linguascale&linguacode=59-AAF-u <code>59-AAF-u</code>] (including Sylheti etc), 30 varieties: <code>59-AAF-ua</code>...<code>59-AAF-uk</code> | map = Bengalispeaking region.png | mapcaption = ਬੰਗਾਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ | notice = | notice2 = }} '''ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ''' ਜਾਂ '''ਬਾਂਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ''' (বাংলা ''{{transl|bn|ਬਾਙਲਾ}}'' {{IPA-bn|ˈbaŋla||Bn-বাংলা.oga}}) [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ]][[ਪੂਰਬ|-ਪੂਰਬੀ]] [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] ਅਤੇ [[ਅਸਮ]] ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਭਾਸ਼ਾ]] ਹੈ। [[ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ]] ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ [[ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ [[ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਨੇਪਾਲੀ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ]], [[ਅਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਸਮੀਆ]], [[ਉੜਿਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ]], [[ਮੈਥਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੈਥਲੀ]] ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਬਾਂਗਲਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 23 ਕਰੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ [[ਸੰਸਾਰ]] ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।<ref name="eth">{{cite web|rank=6|url = http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=country|title = Statistical Summaries|accessdate = 2007-03-03|year = 2005|work =|publisher = Ethnologue}}</ref><ref name="encarta">{{cite encyclopedia|rank = 6|url = http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html|title = Languages spoken by more than 10 million people|accessdate = 2007-03-03|year = 2007|work = |publisher = Encarta Encyclopedia|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070304221102/http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html|archivedate = 2007-03-04|deadurl = yes| = https://web.archive.org/web/20071203134724/http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html|url-status = dead}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203134724/http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html |date=2007-12-03 }} {{Cite web |url=http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-02-24 |archive-date=2007-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203134724/http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲੇ ਹਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਾਲ ਸੰਨ 1000-1200 ਈ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਮਗਧੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ [[ਪਾਲੀ]] ਤੋਂ ਹੋਇਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref>Oberlies, Thomas ''Pali: A Grammar of the Language of the {{transl|sinh|ISO|Theravāda Tipiṭaka}}'', Walter de Gruyter, 2001.</ref> ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ|ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਗਧੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਅਰਧ-ਮਗਧੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ।<ref name=jain>{{Harvnb|Shah|1998|p=11}}</ref><ref name=keith>{{Harvnb|Keith|1998|p=187}}</ref> ਸੰਨ 1000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਅਰਧ-ਮਗਧੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਫਿਰ [[ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।<ref name="tb">{{Harv|Bhattacharya|2000}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਆਖ਼ਿਰ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਬੰਗਾਲੀ-ਅਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਬਿਹਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੜੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ। ==ਸਾਹਿਤ== {{ਮੁੱਖ|ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ}} ਬਾਂਗਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤਿਅੰਤ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਹੈ। ਬਾਂਗਲਾ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ: [[ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ]]। ==ਹਵਾਲਾ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] nadg6baevyrsjoivt67mbvwd02b7nu2 0 11193 845073 712742 2026-08-24T13:44:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845073 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent; font-size:9pt; |title = {{resize|11.5pt|Republic of Korea}} |liststyle = font-weight:normal; |{{lang|ko|대한민국}} |{{lang|ko|大韓民國}} |'''''Daehan Minguk''''' }} |common_name = ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ |image_flag = Flag of South Korea.svg |alt_flag = Centered taegeuk on a white rectangle inclusive of four black trigrams |image_coat = Emblem of South Korea.svg |alt_coat = Centered taegeuk on a hibiscus syriacus surrounded by five stylized petals and a ribbon |symbol_type = Emblem |other_symbol_type = [[Emblem of South Korea|Government Emblem]] | other_symbol = <div style="padding:0.3em;">[[File:Emblem of the Government of the Republic of Korea.svg|80px]]</div>{{native phrase|kor|[[Emblem of South Korea#Government Emblem|대한민국정부 상징문양]]|nolink=on|italics=off}}<br />{{small|Government Emblem of South Korea}} |national_motto = {{native phrase|ko|"[[Hongik Ingan|홍익인간]]"|italics=off}} {{small|(''[[de facto]]'')}}<br />{{small|"Benefit broadly the human world"}}<ref name="lie">{{cite journal|url=http://www.fssp.uaic.ro/argumentum/Numarul%2010%20%282%29/Articol%20Cozmiuc.pdf|page=6|format=PDF |title=A New Way of Seeing Country Social Responsibility|work=Faculty of Philosophy and Social-Political Sciences |publisher = [[Alexandru Ioan Cuza University]]|accessdate=January 16, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130925143746/http://www.fssp.uaic.ro/argumentum/Numarul%2010%20%282%29/Articol%20Cozmiuc.pdf |archivedate = September 25, 2013}}</ref> |national_anthem = ਐਗਉਕਗਾ {{native phrase|ko|"[[Aegukga|애국가]]"|italics=off}} {{small|(''[[de facto]]'')}}<br />{{small|"Patriotic Song"}}<br /><center>[[File:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |image_map = South Korea (orthographic projection).svg |alt_map = Projection of Asia with South Korea in green |map_width = 220px |capital = ਸਿਓਲ |latd = 37 |latm = 33 |lats = 59.53 |latNS = N |longd = 126 |longm = 58 |longs = 40.69 |longEW = E |largest_city = |official_languages = [[Korean language|Korean]] |languages_type = [[Official script]]s |languages = [[Hangul|Korean]] |ethnic_groups =96% South Korean<br />4% foreign<ref>http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=2756</ref><ref>No official data regarding ethnicity is collected by the South Korean government. At the end of 2015, approximately 4% of the population had a foreign nationality.</ref> |ethnic_groups_year =2015 |demonym = {{nowrap|{{hlist|[[Demographics of South Korea|South Korean]]|[[Koreans|Korean]]}}}} |government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[presidential system|presidential]]<br />[[constitutional republic]]}} |leader_title1 = [[President of South Korea|President]] |leader_name1 = [[Park Geun-hye]] |leader_title2 = [[Prime Minister of South Korea|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Hwang Kyo-ahn]] |leader_title3 = [[Speaker of the National Assembly of South Korea|Speaker of the National Assembly]] |leader_name3 = [[Chung Sye-kyun]] |legislature = [[National Assembly of South Korea|National Assembly]] |sovereignty_type = Formation |established_event1 = [[Gojoseon|First Dynasty]] |established_date1 = Before 194 BC |established_event2 = [[Three Kingdoms of Korea|Three Kingdoms]] |established_date2 = 18 BC |established_event3 = [[North-South States Period|North-South Kingdoms]] |established_date3 = 698 |established_event4 = [[History of Korea|Unitary dynasties]] |established_date4 = 918 |established_event5 = [[Japan-Korea Treaty of 1910|Japan-Korea Treaty]] |established_date5 = August 29, 1910 |established_event6 = [[Gwangbokjeol]] |established_date6 = August 15, 1945 |established_event7 = [[First Republic of South Korea|First Republic]] |established_date7 = August 15, 1948 |established_event8 = [[History of South Korea#Third Republic 1963.E2.80.931972|Current constitution]] |established_date8 = October 1987 |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 100210 |area_sq_mi = 38691 |percent_water = 0.3 (301 km{{smallsup|2}}{{\}}116 mi{{smallsup|2}}) |population_estimate = 50,801,405<ref name="Kostat2016">{{cite web|url=http://kostat.go.kr/portal/english/news/1/17/1/index.board?bmode=download&bSeq=&aSeq=333103&ord=1|format=PDF|title=Population Projections for Provinces (2013~2040)|work=Statistics Korea|date=April 16, 2016|accessdate=May 20, 2016}}</ref><ref name="KOSIS2015">{{cite web|url=http://kosis.kr/eng/|title=Major Indicators of Korea|work=Korean Statistical Information Service |accessdate=September 26, 2015}}</ref> |population_estimate_rank = 27th |population_estimate_year = 2015 |population_density_km2 = 507 |population_density_mi2 = 1,313 |population_density_rank = 23rd |GDP_PPP_year = 2016 |GDP_PPP = $1.916 trillion<ref name="imf2">{{cite web|title=South Korea|publisher=International Monetary Fund|accessdate=April 2016|year=2016|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=542&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=&pr.x=65&pr.y=14}}</ref> |GDP_PPP_rank = 13th |GDP_PPP_per_capita = $37,699<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 28th |GDP_PPP_per_capita_year = 2016 |GDP_nominal = {{nowrap|$1.435 trillion}}<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 11th |GDP_nominal_year = 2016 |GDP_nominal_per_capita = $28,232<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 28th |GDP_nominal_per_capita_year = 2016 |Gini_year = 2013 |Gini = 30.2 |Gini_ref =<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2172rank.html?countryname=Korea,%20South&countrycode=ks&regionCode=eas&rank=51|title=Country Comparison:: Distribution of family income – Gini index|encyclopedia=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|location=[[Langley, Virginia|Langley]]|accessdate=November 11, 2013|archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111105119/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2172rank.html?countryname=Korea,%20South&countrycode=ks&regionCode=eas&rank=51#ks|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2172rank.html?countryname=Korea,%20South&countrycode=ks&regionCode=eas&rank=51 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-08-26 |archive-date=2013-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111105119/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2172rank.html?countryname=Korea,%20South&countrycode=ks&regionCode=eas&rank=51 |url-status=dead }}</ref> |Gini_rank = |HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> |HDI_change = increase<!-- Increase/decrease/steady. --> |HDI = 0.898<!-- Number only, between 0 and 1. --> |HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf|title=2015 Human Development Report|date=2015|accessdate=December 14, 2015|publisher=United Nations Development Programme}}</ref> |HDI_rank = 17th |currency = {{nowrap|[[South Korean won]] (₩)<br /><tt>([[ISO 4217|KRW]])</tt>}} |time_zone = [[Korea Standard Time]] |utc_offset = +9 |date_format = {{unbulleted list|yyyy년 m월 d일|yyyy. m. d. ([[Common Era|CE]])}} |drives_on = right |calling_code = [[Telephone numbers in South Korea|+82]] |cctld = {{hlist|[[.kr]]|[[.한국]]}} }} '''ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ''' (ਕੋਰੀਆਈ: 대한민국 ([[ਹਾਂਗਗੁਲ|ਹਾਂਗੁਲ]]), 大韩民国 (ਹਾਞਜਾ)), ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕੋਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਰਧਭਾਗ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਸਿਓਲ]] ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਾਰਿਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਰੀਆਈ ਹੈ ਜੋ ਹੰਗੁਲ ਅਤੇ ਹਞਜਾ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵਾਨ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ 238 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਕੋਰੀਆਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਫੌਜੀ ਜਮਾਵੜੇ ਵਾਲੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਕੋਰੀਆਈ ਲੜਾਈ ਦੀ ਡਰਾਉਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਝੇਲ ਚੁੱਕਿਆ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (ਸੰਗਿਆਤਮਕ) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੈ। ==ਨਾਂਅ== ==ਇਤਿਹਾਸ== ==ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ== ===ਧਰਾਤਲ=== ===ਜਲਵਾਯੂ=== ===ਸਰਹੱਦਾਂ=== ===ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ=== ==ਜਨਸੰਖਿਆ== ===ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ=== ===ਭਾਸ਼ਾ=== ===ਧਰਮ=== ===ਸਿੱਖਿਆ=== ===ਸਿਹਤ=== ==ਰਾਜਨੀਤਕ== ===ਸਰਕਾਰ=== ===ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵੰਡ=== ===ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ=== ==ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ== ===ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਰ=== ===ਖੇਤੀਬਾੜੀ=== ===ਸਨਅਤ === ===ਵਿੱਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰ=== ===ਯਾਤਾਯਾਤ=== ===ਊਰਜਾ=== ===ਪਾਣੀ=== ===ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ=== ===ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ=== ==ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ== ==ਸੱਭਿਆਚਾਰ== ===ਸਾਹਿਤ=== ===ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ=== ===ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ=== ===ਲੋਕ ਕਲਾ=== ===ਭੋਜਨ=== ===ਤਿਉਹਾਰ=== ===ਖੇਡਾਂ=== ===ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ=== ===ਅਜਾਇਬਘਰ ਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ=== ==ਤਸਵੀਰਾਂ== <gallery> ਤਸਵੀਰ:Activity in Korea 1.jpg|ਕੋਰੀਆ ਵਿਚ ਗਤੀਵਿਧੀ ਤਸਵੀਰ:Secluded Shrine on Inwangsan Mountain (2).jpg|ਸਿਓਲ ਦੇ ਇੰਵਾਂਗਸਨ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਇਕ ਰਸਤੇ' ਤੇ ਇਕ ਇਕਾਂਤ ਅਸਥਾਨ ਤਸਵੀਰ:Sinmok in Seoul Grand Park Zoo (Detail).jpg|ਸਿਓਲ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪਾਰਕ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿਚ ਸਿਨਮੋਕ ਤਸਵੀਰ:Southern Side of the Beopwangru at Bongeunsa.jpg|ਸਿਓਲ ਦੇ ਬੋਂਗੂੰਸਾ ਵਿਖੇ ਬੀਓਪਵੰਗਰੂ ("ਧਰਮ ਹਾਲ") ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ। ਤਸਵੀਰ:Cuisine of Korea (display).jpg|ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਤਸਵੀਰ:Korean cuisine 1.jpg|ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਤਸਵੀਰ:Cuisine of South Korea 2.jpg|ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਪਕਵਾਨ </gallery> ==ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ== ===ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਸਲੇ=== ===ਬਾਹਰੀ ਮਸਲੇ=== ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ]] tafoasdxrmfqlpqryooz396hj5x1q12 0 11569 845069 845068 2026-08-24T12:00:32Z Jagmit Singh Brar 17898 845069 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Ukraine | common_name = Ukraine | native_name = {{lang|uk|Україна}} | image_flag = Flag of Ukraine.svg | image_coat = Coat of Arms of Ukraine.svg | national_anthem = {{lang|uk|Державний гімн України}}<br />{{transliteration|uk|Derzhavnyi himn Ukrainy}}<br />"[[National anthem of Ukraine|State Anthem of Ukraine]]"{{parabr}}{{center|[[File:Президентський оркестр Гімн.ogg]]}} | image_map = {{Switcher|[[File:Ukraine (orthographic projection) with Disputed Land.png|frameless]] |Show globe|[[File:Europe-Ukraine (disputed territory).svg|frameless]]|Show map of Europe|[[File:Topographic map of Ukraine (with borders and towns).svg|frameless]]|Topographic map of Ukraine with<br />borders and cities|default=1}} | map_caption = {{Legend|#336830|Territory controlled by Ukraine}}{{Legend|#61E760|[[Russian-occupied territories of Ukraine|Russian-occupied territories]]}} | image_map2 = | alt_map2 = <!--alt text for second map--> | map_caption2 = <!--Caption to place below second map--> | capital = [[Kyiv]]<!--See [[Talk:Kyiv/naming]] re Kiev/Kyiv. --> | coordinates = {{coord|50|27|N|30|31|E|scale:10000000_source:GNS|display=inline,title}} | largest_city = capital | official_languages = [[Ukrainian language|Ukrainian]]<ref>{{Cite web |url=https://ukrainian-studies.ca/2020/10/20/the-official-act-on-the-state-language-entered-into-force-on-16-july-2019-the-status-of-ukrainian-and-minority-languages/ |title=Law of Ukraine "On ensuring the functioning of Ukrainian as the state language": The status of Ukrainian and minority languages |date=20 October 2020}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | 78% [[Ukrainians]] | 17% [[Russians in Ukraine|Russians]] | 4.9% [[Minorities in Ukraine|other]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census"/> | ethnic_groups_year = 2001 | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |87.3% [[Christianity in Ukraine|Christianity]]|11.0% [[Irreligion|no religion]]|0.8% [[Religion in Ukraine|other]]}} | religion_ref = <ref>{{citation |url=http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf |script-title=uk:Особливості Релігійного І Церковно-Релігійного Самовизначення Українських Громадян: Тенденції 2010–2018 |trans-title=Features of Religious and Church – Religious Self-Determination of Ukrainian Citizens: Trends 2010–2018 |date=22 April 2018 |publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches |pages=12, 13, 16, 31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180426194313/http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf |archive-date=26 April 2018 <!-- Archive date guessed from URL --> |url-status=live |language=uk |place=Kyiv}}<br />Sample of 2,018 respondents aged 18 years and over, interviewed 23–28 March 2018 in all regions of Ukraine except Crimea and the occupied territories of the Donetsk and Luhansk regions.</ref> | demonym = [[Ukrainians|Ukrainian]] | government_type = Unitary [[semi-presidential republic]] | leader_title1 = [[President of Ukraine|President]] | leader_name1 = {{nowrap|[[Volodymyr Zelenskyy]]}} | leader_title2 = [[Prime Minister of Ukraine|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Serhii Koretskyi]] | legislature = [[Verkhovna Rada]] | sovereignty_type = [[History of Ukraine|Formation]] | established_event1 = [[Kievan Rus']] | established_date1 = 882 | established_event2 = [[Kingdom of Galicia–Volhynia|Galicia–Volhynia]] | established_date2 = 1199 | established_event3 = [[Zaporozhian Sich]] | established_date3 = 1552 | established_event4 = [[Cossack Hetmanate]] | established_date4 = 18 August 1649 | established_event5 = [[Ukrainian People's Republic|People's republic]] | established_date5 = {{nowrap|20 November 1917}} | established_event6 = [[Second Hetmanate]] | established_date6 = {{nowrap|29 April 1918}} | established_event7 = [[Ukrainian People's Republic|People's republic]] | established_date7 = {{nowrap|14 December 1918 }} | established_event8 = [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Soviet republic]] | established_date8 = {{nowrap|10 March 1919}} | established_event9 = {{nowrap|[[Ukraine and the United Nations|UN membership]]}} | established_date9 = 24 October 1945 | established_event10 = {{nowrap|[[Declaration of Independence of Ukraine|Independence declared]]}} | established_date10 = 24 August 1991 | established_event11 = [[Constitution of Ukraine|Current constitution]] | established_date11 = 28 June 1996 | area_km2 = 603,628<ref>{{cite web |title=Ukraine |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#geography |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110024014/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine#geography |url-status=dead |archive-date=10 January 2021 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |date=23 March 2022}}</ref> | area_rank = 45th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = or 233,013/ 223,013<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 3.8<ref name="Jhariya Meena Banerjee 2021 p. 40">{{cite book |last1=Jhariya |first1=M.K. |last2=Meena |first2=R.S. |last3=Banerjee |first3=A. |title=Ecological Intensification of Natural Resources for Sustainable Agriculture |publisher=Springer Singapore |year=2021 |isbn=978-981-334-203-3 |url=https://books.google.com/books?id=Bf4hEAAAQBAJ&pg=PA40 |access-date=31 March 2022 |page=40}}</ref> | population_estimate = {{decreaseNeutral}} 32,283,000<ref name="IMFWEO.UA" /> | population_estimate_year = April 2026 | population_estimate_rank = 46th | population_density_km2 = 53.5 | population_density_sq_mi = 191 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 156th | GDP_PPP = {{increase}} $724.527 billion<ref name="IMFWEO.UA">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=19 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 44th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $22,443<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 89th | GDP_nominal = {{increase}} $225.337 billion<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 55th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $6,980<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 112th | Gini = 25.6 <!--number only--> | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=GINI index (World Bank estimate) – Ukraine |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=12 August 2021}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.779 | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = decrease | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = 87th | currency = [[Ukrainian hryvnia]] ([[₴]]) | currency_code = UAH | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = [[UTC+02:00|+2]]<ref name="timechange">{{cite news |url=http://ua.korrespondent.net/ukraine/events/1273613-rishennya-radi-ukrayina-30-zhovtnya-perejde-na-zimovij-chas |script-title=uk:Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час |trans-title=Rada Decision: Ukraine will change to winter time on 30 October |language=uk |publisher=korrespondent.net |date=18 October 2011 |access-date=31 October 2011 |last1=Net |first1=Korrespondent}}</ref> | utc_offset_DST = [[UTC+03:00|+3]] | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | date_format = dd.mm.yyyy | calling_code = [[Telephone numbers in Ukraine|+380]] | cctld = {{hlist|[[.ua]]|[[.укр]]}} | image_map2_size = <!--Map size in number of pixels--> | religion_year = 2018 }} '''ਯੂਕਰੇਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ukraine''') [[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ [[ਰੂਸ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੀ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ [[ਬੇਲਾਰੂਸ]]; ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਪੋਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਸਲੋਵਾਕੀਆ]]; ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਹੰਗਰੀ]], [[ਰੋਮਾਨੀਆ]] ਅਤੇ [[ਮੋਲਦੋਵਾ|ਮੋਲਡੋਵਾ]]; ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ]] ਅਤੇ [[ਅਜ਼ੋਵ ਸਮੁੰਦਰ|ਅਜ਼ੋਵ ਸਾਗਰ]] ਨਾਲ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। [[ਕੀਵ]] ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]], ਓਡੇਸਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ 603,628 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (233,062 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 32.3 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 32,000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹਨ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਵਿਕ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਕੀਵਨ ਰਸ 10ਵੀਂ ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ 600 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੜਿਆ, ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ, ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜ, ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ, [[ਆਸਟਰੀਆਈ ਸਲਤਨਤ|ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ]], [[ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਅਤੇ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦਾ ਜ਼ਾਰਡਮ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ ਪਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ, 1917 ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ। ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਲੱਖਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਹੋਲੋਡੋਮੋਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਕਾਲ ਸੀ । [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨ ' ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 70 ਲੱਖ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਯਹੂਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। <ref name="gska2.rada.gov.ua">{{Cite web |title=Declaration of State Sovereignty of Ukraine |url=http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927224650/http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-date=27 September 2007 |access-date=24 December 2007 |website=[[Verkhovna Rada]] of Ukraine}}</ref> 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੁਕਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉਦਾਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation |title=Ukraine |date=2025-01-02 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#people-and-society |work=The World Factbook |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102200437/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#people-and-society |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2025-01-11 |archive-date=2 January 2025}}</ref> 2004-2005 ਦੀ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਨੇ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉੱਭਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਨੇ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਇੱਕਪਾਸੜ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ [[ਕ੍ਰੀਮੀਆ|ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ 'ਤੇ]] ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਪੱਖੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਰੂਸ-ਸਮਰਥਿਤ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਨੇ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੜਾਅ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.foreignaffairs.com/ukraine/war-security-assistance-lessons|title=The Surprising Success of U.S. Military Aid to Ukraine|last=Beliakova|first=Polina|date=2023-03-17|work=Foreign Affairs|access-date=2023-04-13|last2=Tecott Metz|first2=Rachel|language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Dorfman |first=Zach |date=28 April 2022 |title=In closer ties to Ukraine, U.S. officials long saw promise and peril |url=https://news.yahoo.com/in-closer-ties-to-ukraine-us-officials-long-saw-promise-and-peril-090006105.html |access-date=13 April 2023 |website=[[Yahoo News]] |language=en-US}}</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਇੱਕ [[ਇਕਾਤਮਕ ਦੇਸ਼|ਇਕਸਾਰ ਰਾਜ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ 2024 ਤੱਕ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਡੀਪੀ ਹੈ । ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਨਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹੈ,<ref name=":9">{{Cite journal|last=Jia|first=Nan|last2=Xia|first2=Zilong|last3=Li|first3=Yinshuai|last4=Yu|first4=Xiang|last5=Wu|first5=Xutong|last6=Li|first6=Yingjie|last7=Su|first7=Rongfei|last8=Wang|first8=Mengting|last9=Chen|first9=Ruishan|date=2024|title=The Russia-Ukraine war reduced food production and exports with a disparate geographical impact worldwide|journal=Communications Earth & Environment|volume=5|issue=1|bibcode=2024ComEE...5..765J|doi=10.1038/s43247-024-01915-5|doi-access=free}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ 2022 ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":8">{{Cite web |title=World Economic Situation and Prospects 2024 |url=https://www.un.org/development/desa/dpad/wp-content/uploads/sites/45/WESP_2024_Web.pdf |page=158}}</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਫੌਜ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਡਰੋਨ ਬੇੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਯੂਕਰੇਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ|ਯੂਰਪ ਕੌਂਸਲ]], [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ]] ਅਤੇ OSCE ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ [[ਨਾਟੋ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/09/30/world/europe/ukraine-nato-zelensky.html|title=Ukraine submits an application to join NATO, with big hurdles ahead.|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2022-09-30|work=The New York Times|access-date=2022-10-01|last2=Bilefsky|first2=Dan|language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ]] t3r8wnz86p2iay82z9uvuk1b7bq5gat 845088 845069 2026-08-24T15:52:12Z Jagmit Singh Brar 17898 845088 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ਯੂਕਰੇਨ | common_name = ਯੂਕਰੇਨ | native_name = {{lang|uk|Україна}} | image_flag = Flag of Ukraine.svg | image_coat = Coat of Arms of Ukraine.svg | national_anthem = {{lang|uk|Державний гімн України}}<br />{{transliteration|uk|Derzhavnyi himn Ukrainy}}<br />"[[National anthem of Ukraine|State Anthem of Ukraine]]"{{parabr}}{{center|[[File:Президентський оркестр Гімн.ogg]]}} | image_map = {{Switcher|[[File:Ukraine (orthographic projection) with Disputed Land.png|frameless]] |Show globe|[[File:Europe-Ukraine (disputed territory).svg|frameless]]|Show map of Europe|[[File:Topographic map of Ukraine (with borders and towns).svg|frameless]]|Topographic map of Ukraine with<br />borders and cities|default=1}} | map_caption = {{Legend|#336830|Territory controlled by Ukraine}}{{Legend|#61E760|[[Russian-occupied territories of Ukraine|Russian-occupied territories]]}} | image_map2 = | alt_map2 = <!--alt text for second map--> | map_caption2 = <!--Caption to place below second map--> | capital = [[Kyiv]]<!--See [[Talk:Kyiv/naming]] re Kiev/Kyiv. --> | coordinates = {{coord|50|27|N|30|31|E|scale:10000000_source:GNS|display=inline,title}} | largest_city = capital | official_languages = ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ<ref>{{Cite web |url=https://ukrainian-studies.ca/2020/10/20/the-official-act-on-the-state-language-entered-into-force-on-16-july-2019-the-status-of-ukrainian-and-minority-languages/ |title=Law of Ukraine "On ensuring the functioning of Ukrainian as the state language": The status of Ukrainian and minority languages |date=20 October 2020}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | 78% ਯੂਕਰੇਨੀ | 17% ਰੂਸੀ | 4.9% ਹੋਰ }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census"/> | ethnic_groups_year = 2001 | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |87.3% ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਧਰਮ | 11.0% ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ | 0.8% ਹੋਰ}} | religion_ref = <ref>{{citation |url=http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf |script-title=uk:Особливості Релігійного І Церковно-Релігійного Самовизначення Українських Громадян: Тенденції 2010–2018 |trans-title=Features of Religious and Church – Religious Self-Determination of Ukrainian Citizens: Trends 2010–2018 |date=22 April 2018 |publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches |pages=12, 13, 16, 31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180426194313/http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf |archive-date=26 April 2018 <!-- Archive date guessed from URL --> |url-status=live |language=uk |place=Kyiv}}<br />Sample of 2,018 respondents aged 18 years and over, interviewed 23–28 March 2018 in all regions of Ukraine except Crimea and the occupied territories of the Donetsk and Luhansk regions.</ref> | demonym = | government_type = | leader_title1 = ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | leader_name1 = ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਜ਼ੇਲੇਂਸਕੀ | leader_title2 = ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ | leader_name2 = ਸੇਰਹੀ ਕੋਰੇਤਸਕੀ | legislature = | sovereignty_type = | established_event1 = Kievan Rus | established_date1 = 882 | established_event2 = Kingdom of Galicia–Volhynia | established_date2 = 1199 | established_event3 = Zaporozhian Sich | established_date3 = 1552 | established_event4 = Cossack Hetmanate | established_date4 = 18 August 1649 | established_event5 = Ukrainian People's Republic | established_date5 = {{nowrap|20 November 1917}} | established_event6 = Second Hetmanate | established_date6 = {{nowrap|29 April 1918}} | established_event7 = Ukrainian People's Republic | established_date7 = {{nowrap|14 December 1918 }} | established_event8 = Ukrainian Soviet Socialist Republic | established_date8 = {{nowrap|10 March 1919}} | established_event9 = {{nowrap|[[Ukraine and the United Nations|UN membership]]}} | established_date9 = 24 October 1945 | established_event10 = {{nowrap|[[Declaration of Independence of Ukraine|Independence declared]]}} | established_date10 = 24 August 1991 | established_event11 = [[Constitution of Ukraine|Current constitution]] | established_date11 = 28 June 1996 | area_km2 = 603,628<ref>{{cite web |title=Ukraine |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#geography |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110024014/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine#geography |url-status=dead |archive-date=10 January 2021 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |date=23 March 2022}}</ref> | area_rank = 45th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = or 233,013/ 223,013<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 3.8<ref name="Jhariya Meena Banerjee 2021 p. 40">{{cite book |last1=Jhariya |first1=M.K. |last2=Meena |first2=R.S. |last3=Banerjee |first3=A. |title=Ecological Intensification of Natural Resources for Sustainable Agriculture |publisher=Springer Singapore |year=2021 |isbn=978-981-334-203-3 |url=https://books.google.com/books?id=Bf4hEAAAQBAJ&pg=PA40 |access-date=31 March 2022 |page=40}}</ref> | population_estimate = {{decreaseNeutral}} 32,283,000<ref name="IMFWEO.UA" /> | population_estimate_year = April 2026 | population_estimate_rank = 46th | population_density_km2 = 53.5 | population_density_sq_mi = 191 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 156th | GDP_PPP = {{increase}} $724.527 billion<ref name="IMFWEO.UA">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=19 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 44th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $22,443<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 89th | GDP_nominal = {{increase}} $225.337 billion<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 55th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $6,980<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 112th | Gini = 25.6 <!--number only--> | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=GINI index (World Bank estimate) – Ukraine |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=12 August 2021}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.779 | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = decrease | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = 87th | currency = [[Ukrainian hryvnia]] ([[₴]]) | currency_code = UAH | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = [[UTC+02:00|+2]]<ref name="timechange">{{cite news |url=http://ua.korrespondent.net/ukraine/events/1273613-rishennya-radi-ukrayina-30-zhovtnya-perejde-na-zimovij-chas |script-title=uk:Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час |trans-title=Rada Decision: Ukraine will change to winter time on 30 October |language=uk |publisher=korrespondent.net |date=18 October 2011 |access-date=31 October 2011 |last1=Net |first1=Korrespondent}}</ref> | utc_offset_DST = [[UTC+03:00|+3]] | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | date_format = dd.mm.yyyy | calling_code = [[Telephone numbers in Ukraine|+380]] | cctld = {{hlist|[[.ua]]|[[.укр]]}} | image_map2_size = <!--Map size in number of pixels--> | religion_year = 2018 }} '''ਯੂਕਰੇਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ukraine''') [[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ [[ਰੂਸ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੀ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ [[ਬੇਲਾਰੂਸ]]; ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਪੋਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਸਲੋਵਾਕੀਆ]]; ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਹੰਗਰੀ]], [[ਰੋਮਾਨੀਆ]] ਅਤੇ [[ਮੋਲਦੋਵਾ|ਮੋਲਡੋਵਾ]]; ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ]] ਅਤੇ [[ਅਜ਼ੋਵ ਸਮੁੰਦਰ|ਅਜ਼ੋਵ ਸਾਗਰ]] ਨਾਲ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। [[ਕੀਵ]] ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]], ਓਡੇਸਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ 603,628 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (233,062 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 32.3 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 32,000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹਨ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਵਿਕ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਕੀਵਨ ਰਸ 10ਵੀਂ ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ 600 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੜਿਆ, ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ, ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜ, ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ, [[ਆਸਟਰੀਆਈ ਸਲਤਨਤ|ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ]], [[ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਅਤੇ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦਾ ਜ਼ਾਰਡਮ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ ਪਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ, 1917 ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ। ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਲੱਖਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਹੋਲੋਡੋਮੋਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਕਾਲ ਸੀ । [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨ ' ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 70 ਲੱਖ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਯਹੂਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। <ref name="gska2.rada.gov.ua">{{Cite web |title=Declaration of State Sovereignty of Ukraine |url=http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927224650/http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-date=27 September 2007 |access-date=24 December 2007 |website=[[Verkhovna Rada]] of Ukraine}}</ref> 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੁਕਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉਦਾਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation |title=Ukraine |date=2025-01-02 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#people-and-society |work=The World Factbook |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102200437/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#people-and-society |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2025-01-11 |archive-date=2 January 2025}}</ref> 2004-2005 ਦੀ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਨੇ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉੱਭਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਨੇ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਇੱਕਪਾਸੜ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ [[ਕ੍ਰੀਮੀਆ|ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ 'ਤੇ]] ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਪੱਖੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਰੂਸ-ਸਮਰਥਿਤ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਨੇ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੜਾਅ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.foreignaffairs.com/ukraine/war-security-assistance-lessons|title=The Surprising Success of U.S. Military Aid to Ukraine|last=Beliakova|first=Polina|date=2023-03-17|work=Foreign Affairs|access-date=2023-04-13|last2=Tecott Metz|first2=Rachel|language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Dorfman |first=Zach |date=28 April 2022 |title=In closer ties to Ukraine, U.S. officials long saw promise and peril |url=https://news.yahoo.com/in-closer-ties-to-ukraine-us-officials-long-saw-promise-and-peril-090006105.html |access-date=13 April 2023 |website=[[Yahoo News]] |language=en-US}}</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਇੱਕ [[ਇਕਾਤਮਕ ਦੇਸ਼|ਇਕਸਾਰ ਰਾਜ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ 2024 ਤੱਕ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਡੀਪੀ ਹੈ । ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਨਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹੈ,<ref name=":9">{{Cite journal|last=Jia|first=Nan|last2=Xia|first2=Zilong|last3=Li|first3=Yinshuai|last4=Yu|first4=Xiang|last5=Wu|first5=Xutong|last6=Li|first6=Yingjie|last7=Su|first7=Rongfei|last8=Wang|first8=Mengting|last9=Chen|first9=Ruishan|date=2024|title=The Russia-Ukraine war reduced food production and exports with a disparate geographical impact worldwide|journal=Communications Earth & Environment|volume=5|issue=1|bibcode=2024ComEE...5..765J|doi=10.1038/s43247-024-01915-5|doi-access=free}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ 2022 ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":8">{{Cite web |title=World Economic Situation and Prospects 2024 |url=https://www.un.org/development/desa/dpad/wp-content/uploads/sites/45/WESP_2024_Web.pdf |page=158}}</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਫੌਜ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਡਰੋਨ ਬੇੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਯੂਕਰੇਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ|ਯੂਰਪ ਕੌਂਸਲ]], [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ]] ਅਤੇ OSCE ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ [[ਨਾਟੋ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/09/30/world/europe/ukraine-nato-zelensky.html|title=Ukraine submits an application to join NATO, with big hurdles ahead.|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2022-09-30|work=The New York Times|access-date=2022-10-01|last2=Bilefsky|first2=Dan|language=en-US}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਮੁੱਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਾਰੀਖ ਵਾਲੇ ਹੋਮਿਨਿਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਸਬੂਤ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੋਰੋਲੇਵੋ ਤੋਂ 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸੇਬਾ 32,000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਵੇਟੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਬੂਤ ਹਨ। 4,500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ, ਨਿਓਲਿਥਿਕ ਕੁਕੁਟੇਨੀ-ਟ੍ਰਾਈਪਿਲੀਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਈਪਿਲੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਡਨੀਪਰ-ਡਨੀਸਟਰ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੁਰਗਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵੋਲਗਾ-ਡਨੀਪਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰੂਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪੋਂਟਿਕ ਸਟੈਪਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਯਮਨਾਇਆ ਸਟੈੱਪ ਪੇਸਟੋਰਲਿਸਟ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਈਰਾਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਿਮੇਰੀਅਨ, ਸਿਥੀਅਨ ਅਤੇ ਸਰਮਾਟੀਅਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਈ ਗਈ ਸੀ। 700 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਤੇ 200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸਿਥੀਅਨ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ, ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਯੂਨਾਨੀ, ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਾਇਰਸ, ਓਲਬੀਆ ਅਤੇ ਚੈਰਸੋਨੇਸਸ। ਇਹ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਵਧੀਆਂ। ਗੋਥ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਪਰ 370 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਹੂਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਗਏ। 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਜੋ ਹੁਣ ਪੂਰਬੀ ਯੂਕਰੇਨ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਨ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੁਲਗਾਰ ਕਬੀਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 5ਵੀਂ ਅਤੇ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਐਂਟੇਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਲਕਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਲਗਭਗ ਇਲਮੇਨ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ, ਇਲਮੇਨ ਸਲਾਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਵਿਚਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। 602 ਵਿੱਚ ਅਵਾਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਐਂਟੀਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਵੱਖਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਰਹੇ।<ref>{{cite book|last=Magocsi|first=Paul Robert|url=https://books.google.com/books?id=t124cP06gg0C&q=antes+avar&pg=PA42|title=A History of Ukraine|date=16 July 1996|publisher=[[University of Toronto Press]]|isbn=978-0-8020-7820-9|pages=39–42|quote=Whether the Antes created a state structure or existed simply as tribal groupings, their influence was broken after the arrival of the Avars during the second half of the sixth century. With the Avar presence, the Antes disappeared; they are last mentioned in historical sources at the beginning of the seventh century (602).|access-date=16 July 2018|via=Google Books}}</ref> === ਕੀਵ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ === ਕੀਵਨ ਰਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਰੂਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।[2] ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ ਦੇ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 882 ਵਿੱਚ, ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਓਲੇਹ (ਓਲੇਹ) ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਦੀਰ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨੌਰਮਨਿਸਟ-ਵਿਰੋਧੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਨ।[5] ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਰੁਰਿਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਲਾਵਿਕ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਕੀਵਨ ਰਸ ਕਈ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰੁਰਿਕਿਡ ਕਨਿਆਜ਼ ("ਰਾਜਕੁਮਾਰ") ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਕੀਵ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਸਨ।<ref>''The Dynasty of Chernigov, 1146–1246'' {{ISBN|978-0-521-82442-2}} pp. 117–118</ref> 10ਵੀਂ ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵਨ ਰਸ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[7] ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (980-1015) ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ (1019-1054) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵਨ ਰਸ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ II ਮੋਨੋਮਾਖ (1113-1125) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਸਤਿਸਲਾਵ (1125-1132) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਅੰਤਮ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵਨ ਰਸ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤਿਸਲਾਵ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੀਵ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਅਜੇ ਵੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਰੱਖਦੀ ਰਹੇਗੀ। 11ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਤੁਰਕੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਕੁਮਾਨ ਅਤੇ ਕਿਪਚਕਾਂ ਦੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਸੰਘ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਂਟਿਕ ਸਟੈੱਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ।<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'' (Oxford University Press, October 2004) {{ISBN|0-19-517726-6}}</ref> 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; 1240 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੈਲਿਚ ਅਤੇ ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਰੋਮਨ ਮਹਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੈਲੀਸੀਆ ਦੇ ਡੈਨੀਅਲ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਰਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੋਲਹੀਨੀਆ, ਗੈਲੀਸੀਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 1253 ਵਿੱਚ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ (ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਥੇਨੀਆ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੋਪ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਦੁਆਰਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite book|last1=Ougrin|first1=Dennis|last2=Ougrin|first2=Anastasia|date=2020|title=One Hundred Years in Galicia: Events That Shaped Ukraine and Eastern Europe|url=https://books.google.com/books?id=sGgDEAAAQBAJ&dq=1253+daniel+ruthenia&pg=PR11|location=Newcastle upon Tyne|publisher=Cambridge Scholars Publishing|page=11|isbn=978-1-5275-5881-6}}</ref> === ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਬਦਬਾ === 1349 ਵਿੱਚ, ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ-ਵੋਲਹਿਨੀਆ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1400 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਜੇਨੋਆ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਕਈ ਕਲੋਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ, ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1430 ਵਿੱਚ, ਪੋਡੋਲੀਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਪੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1441 ਵਿੱਚ, ਚੰਗੇਜ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਾਸੀ ਪਹਿਲੇ ਗਿਰੇ ਨੇ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਖਾਨੇਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਖਾਨੇਟ ਨੇ ਤਾਤਾਰ ਗੁਲਾਮ ਛਾਪਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਗੁਲਾਮ ਵਪਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 20 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਵੇਗਾ।<ref>{{cite journal|last1=Kizilov|first1=Mikhail|date=2007|title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate|journal=Journal of Jewish Studies|volume=58|issue=2|pages=189–210|doi=10.18647/2730/JJS-2007}}</ref><ref>{{cite book|last=İnalcik|first=Halil|title=The Mutual Effects of the Islamic and Judeo-Christian Worlds: The East European Pattern|publisher=Brooklyn College Press|year=1979|isbn=978-0-93088800-8|editor1-last=Ascher|editor1-first=Abraham|location=New York, NY|pages=25–43|contribution=Servile Labour in the Ottoman Empire|author-link=Halil İnalcık|editor2-last=Király|editor2-first=Béla K.|editor3-last=Halasi-Kun|editor3-first=Tibor|contribution-url=http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504102244/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html|archive-date=4 May 2017}}</ref> 1569 ਵਿੱਚ, ਲੁਬਲਿਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਡੀ ਜੂਰ ਪੋਲਿਸ਼ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਰੁਥੇਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੱਜਣ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ; ਦੂਸਰੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਯੂਨੀਏਟ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>Subtelny, pp. 92–93</ref> === ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ === ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਮੂਲ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕੋਸਾਕਸ ਵੱਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁੜਨ ਲੱਗੇ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਡਨੀਪਰ ਕੋਸਾਕਸ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੋਸਾਕ ਫੌਜੀ ਅਰਧ-ਰਾਜ, ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਹੋਸਟ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੋਲੈਂਡ ਨੇ ਇਸ ਆਬਾਦੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਸਲ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੋਸਾਕਸ ਨੂੰ ਤੁਰਕਾਂ ਅਤੇ ਤਾਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਪਯੋਗੀ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਜ਼ਲਾਚਟਾ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ਡ ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕੁਲੀਨ ਸਨ) ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੇ ਦਮਨ ਨੇ ਕੋਸਾਕਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite web |title=Poland |url=https://www.britannica.com/eb/article-28237 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011213405/http://britannica.com/eb/article-28237 |archive-date=11 October 2007 |access-date=12 September 2007 |website=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required)}}</ref> 1648 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਏ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਟਮੈਨ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੋਸੈਕ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1648 ਵਿੱਚ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਰਾਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੋਸੈਕ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।<ref>{{cite encyclopedia|first1=Lev|last1=Okinshevych|author2=Arkadii Zhukovsky|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CE%5CHetmanstate.htm|title=Hetman state|encyclopedia=[[Encyclopedia of Ukraine]]|date=1989|volume=2}}</ref> ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੇ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1764 ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ ਸੀ (ਕੁਝ ਸਰੋਤ 1782 ਤੱਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ)। 1651 ਵਿੱਚ ਬੇਰੇਸਟੇਚਕੋ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਦਦ ਲਈ ਰੂਸੀ ਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। 1654 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਪੇਰੇਆਸਲਾਵ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਰੂਸੀ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਰੂਸ, ਪੋਲੈਂਡ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਖਾਨੇਟ, ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਕੋਸੈਕ, ਜਿਸਨੂੰ "ਦ ਰੂਇਨ" (1657–1686) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। 1686 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੋਲੈਂਡ ਨੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। 1686 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨੇਟ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਪੈਟਰੀਆਰਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਡਾਇਓਨੀਸੀਅਸ IV ਦੇ ਇਕੂਮੇਨਿਕਲ ਪੈਟਰੀਆਰਕੇਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਨੋਡਲ ਪੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨੇਟ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਇਵਾਨ ਮਾਜ਼ੇਪਾ (1639–1709) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਨ ਉੱਤਰੀ ਯੁੱਧ (1700–1721) ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਟੂਰੀਨ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (1708) ਅਤੇ ਪੋਲਟਾਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ (1709) ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |last1=Bondar |first1=Andriy |date=7 August 2023 |title=Baturyn, a Small Town With a Grand History |url=https://www.kyivpost.com/post/20093 |website=[[Kyiv Post]]}}</ref><ref name="Magocsi">{{cite book|last=Magocsi|first=Paul Robert|url=https://books.google.com/books?id=Z0mKRsElYNkC&dq=mazepa+poltava&pg=PA262|title=A History of Ukraine: The Land and Its Peoples, Second Edition|date=2010|publisher=[[University of Toronto Press]]|isbn=978-1-4426-4085-6|location=Toronto|pages=255–263}}</ref> ਪੋਲਟਾਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਸੀ। 1764–1781 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੈਥਰੀਨ ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਨੇ ਮੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਅਤੇ ਜ਼ਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਸਿਚ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵੱਡੇ ਕੋਸੈਕ ਵਿਦਰੋਹ, ਕੋਲਿਵਸ਼ਚਿਨਾ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1783 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਨੋਵੋਰੋਸੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਾਰਵਾਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="censor">{{cite journal|last=Remy|first=Johannes|date=March–June 2007|title=The Valuev Circular and Censorship of Ukrainian Publications in the Russian Empire (1863–1876): Intention and Practice|journal=Canadian Slavonic Papers|volume=47|issue=1/2|pages=87–110|doi=10.1080/00085006.2007.11092432|jstor=40871165}}</ref> 1795 ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਰੂਸ ਅਤੇ ਹੈਬਸਬਰਗ-ਸ਼ਾਸਿਤ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ]] biyut0auctm8ozcfxwoaf0so4wftxft 845089 845088 2026-08-24T16:02:47Z Jagmit Singh Brar 17898 845089 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ਯੂਕਰੇਨ | common_name = ਯੂਕਰੇਨ | native_name = {{lang|uk|Україна}} | image_flag = Flag of Ukraine.svg | image_coat = Coat of Arms of Ukraine.svg | national_anthem = {{lang|uk|Державний гімн України}}<br />{{transliteration|uk|Derzhavnyi himn Ukrainy}}<br />"[[National anthem of Ukraine|State Anthem of Ukraine]]"{{parabr}}{{center|[[File:Президентський оркестр Гімн.ogg]]}} | image_map = {{Switcher|[[File:Ukraine (orthographic projection) with Disputed Land.png|frameless]] |Show globe|[[File:Europe-Ukraine (disputed territory).svg|frameless]]|Show map of Europe|[[File:Topographic map of Ukraine (with borders and towns).svg|frameless]]|Topographic map of Ukraine with<br />borders and cities|default=1}} | map_caption = {{Legend|#336830|Territory controlled by Ukraine}}{{Legend|#61E760|[[Russian-occupied territories of Ukraine|Russian-occupied territories]]}} | image_map2 = | alt_map2 = <!--alt text for second map--> | map_caption2 = <!--Caption to place below second map--> | capital = [[Kyiv]]<!--See [[Talk:Kyiv/naming]] re Kiev/Kyiv. --> | coordinates = {{coord|50|27|N|30|31|E|scale:10000000_source:GNS|display=inline,title}} | largest_city = capital | official_languages = ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ<ref>{{Cite web |url=https://ukrainian-studies.ca/2020/10/20/the-official-act-on-the-state-language-entered-into-force-on-16-july-2019-the-status-of-ukrainian-and-minority-languages/ |title=Law of Ukraine "On ensuring the functioning of Ukrainian as the state language": The status of Ukrainian and minority languages |date=20 October 2020}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | 78% ਯੂਕਰੇਨੀ | 17% ਰੂਸੀ | 4.9% ਹੋਰ }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census"/> | ethnic_groups_year = 2001 | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |87.3% ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਧਰਮ | 11.0% ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ | 0.8% ਹੋਰ}} | religion_ref = <ref>{{citation |url=http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf |script-title=uk:Особливості Релігійного І Церковно-Релігійного Самовизначення Українських Громадян: Тенденції 2010–2018 |trans-title=Features of Religious and Church – Religious Self-Determination of Ukrainian Citizens: Trends 2010–2018 |date=22 April 2018 |publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches |pages=12, 13, 16, 31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180426194313/http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf |archive-date=26 April 2018 <!-- Archive date guessed from URL --> |url-status=live |language=uk |place=Kyiv}}<br />Sample of 2,018 respondents aged 18 years and over, interviewed 23–28 March 2018 in all regions of Ukraine except Crimea and the occupied territories of the Donetsk and Luhansk regions.</ref> | demonym = | government_type = | leader_title1 = ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | leader_name1 = ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਜ਼ੇਲੇਂਸਕੀ | leader_title2 = ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ | leader_name2 = ਸੇਰਹੀ ਕੋਰੇਤਸਕੀ | legislature = | sovereignty_type = | established_event1 = Kievan Rus | established_date1 = 882 | established_event2 = Kingdom of Galicia–Volhynia | established_date2 = 1199 | established_event3 = Zaporozhian Sich | established_date3 = 1552 | established_event4 = Cossack Hetmanate | established_date4 = 18 August 1649 | established_event5 = Ukrainian People's Republic | established_date5 = {{nowrap|20 November 1917}} | established_event6 = Second Hetmanate | established_date6 = {{nowrap|29 April 1918}} | established_event7 = Ukrainian People's Republic | established_date7 = {{nowrap|14 December 1918 }} | established_event8 = Ukrainian Soviet Socialist Republic | established_date8 = {{nowrap|10 March 1919}} | established_event9 = {{nowrap|[[Ukraine and the United Nations|UN membership]]}} | established_date9 = 24 October 1945 | established_event10 = {{nowrap|[[Declaration of Independence of Ukraine|Independence declared]]}} | established_date10 = 24 August 1991 | established_event11 = [[Constitution of Ukraine|Current constitution]] | established_date11 = 28 June 1996 | area_km2 = 603,628<ref>{{cite web |title=Ukraine |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#geography |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110024014/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine#geography |url-status=dead |archive-date=10 January 2021 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |date=23 March 2022}}</ref> | area_rank = 45th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = or 233,013/ 223,013<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 3.8<ref name="Jhariya Meena Banerjee 2021 p. 40">{{cite book |last1=Jhariya |first1=M.K. |last2=Meena |first2=R.S. |last3=Banerjee |first3=A. |title=Ecological Intensification of Natural Resources for Sustainable Agriculture |publisher=Springer Singapore |year=2021 |isbn=978-981-334-203-3 |url=https://books.google.com/books?id=Bf4hEAAAQBAJ&pg=PA40 |access-date=31 March 2022 |page=40}}</ref> | population_estimate = {{decreaseNeutral}} 32,283,000<ref name="IMFWEO.UA" /> | population_estimate_year = April 2026 | population_estimate_rank = 46th | population_density_km2 = 53.5 | population_density_sq_mi = 191 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 156th | GDP_PPP = {{increase}} $724.527 billion<ref name="IMFWEO.UA">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=19 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 44th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $22,443<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 89th | GDP_nominal = {{increase}} $225.337 billion<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 55th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $6,980<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 112th | Gini = 25.6 <!--number only--> | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=GINI index (World Bank estimate) – Ukraine |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=12 August 2021}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.779 | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = decrease | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = 87th | currency = [[Ukrainian hryvnia]] ([[₴]]) | currency_code = UAH | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = [[UTC+02:00|+2]]<ref name="timechange">{{cite news |url=http://ua.korrespondent.net/ukraine/events/1273613-rishennya-radi-ukrayina-30-zhovtnya-perejde-na-zimovij-chas |script-title=uk:Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час |trans-title=Rada Decision: Ukraine will change to winter time on 30 October |language=uk |publisher=korrespondent.net |date=18 October 2011 |access-date=31 October 2011 |last1=Net |first1=Korrespondent}}</ref> | utc_offset_DST = [[UTC+03:00|+3]] | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | date_format = dd.mm.yyyy | calling_code = [[Telephone numbers in Ukraine|+380]] | cctld = {{hlist|[[.ua]]|[[.укр]]}} | image_map2_size = <!--Map size in number of pixels--> | religion_year = 2018 }} '''ਯੂਕਰੇਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ukraine''') [[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ [[ਰੂਸ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੀ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ [[ਬੇਲਾਰੂਸ]]; ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਪੋਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਸਲੋਵਾਕੀਆ]]; ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਹੰਗਰੀ]], [[ਰੋਮਾਨੀਆ]] ਅਤੇ [[ਮੋਲਦੋਵਾ|ਮੋਲਡੋਵਾ]]; ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ]] ਅਤੇ [[ਅਜ਼ੋਵ ਸਮੁੰਦਰ|ਅਜ਼ੋਵ ਸਾਗਰ]] ਨਾਲ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। [[ਕੀਵ]] ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]], ਓਡੇਸਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ 603,628 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (233,062 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 32.3 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 32,000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹਨ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਵਿਕ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਕੀਵਨ ਰਸ 10ਵੀਂ ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ 600 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੜਿਆ, ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ, ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜ, ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ, [[ਆਸਟਰੀਆਈ ਸਲਤਨਤ|ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ]], [[ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਅਤੇ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦਾ ਜ਼ਾਰਡਮ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ ਪਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ, 1917 ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ। ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਲੱਖਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਹੋਲੋਡੋਮੋਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਕਾਲ ਸੀ । [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨ ' ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 70 ਲੱਖ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਯਹੂਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। <ref name="gska2.rada.gov.ua">{{Cite web |title=Declaration of State Sovereignty of Ukraine |url=http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927224650/http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-date=27 September 2007 |access-date=24 December 2007 |website=[[Verkhovna Rada]] of Ukraine}}</ref> 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੁਕਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉਦਾਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation |title=Ukraine |date=2025-01-02 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#people-and-society |work=The World Factbook |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102200437/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#people-and-society |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2025-01-11 |archive-date=2 January 2025}}</ref> 2004-2005 ਦੀ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਨੇ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉੱਭਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਨੇ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਇੱਕਪਾਸੜ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ [[ਕ੍ਰੀਮੀਆ|ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ 'ਤੇ]] ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਪੱਖੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਰੂਸ-ਸਮਰਥਿਤ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਨੇ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੜਾਅ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.foreignaffairs.com/ukraine/war-security-assistance-lessons|title=The Surprising Success of U.S. Military Aid to Ukraine|last=Beliakova|first=Polina|date=2023-03-17|work=Foreign Affairs|access-date=2023-04-13|last2=Tecott Metz|first2=Rachel|language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Dorfman |first=Zach |date=28 April 2022 |title=In closer ties to Ukraine, U.S. officials long saw promise and peril |url=https://news.yahoo.com/in-closer-ties-to-ukraine-us-officials-long-saw-promise-and-peril-090006105.html |access-date=13 April 2023 |website=[[Yahoo News]] |language=en-US}}</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਇੱਕ [[ਇਕਾਤਮਕ ਦੇਸ਼|ਇਕਸਾਰ ਰਾਜ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ 2024 ਤੱਕ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਡੀਪੀ ਹੈ । ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਨਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹੈ,<ref name=":9">{{Cite journal|last=Jia|first=Nan|last2=Xia|first2=Zilong|last3=Li|first3=Yinshuai|last4=Yu|first4=Xiang|last5=Wu|first5=Xutong|last6=Li|first6=Yingjie|last7=Su|first7=Rongfei|last8=Wang|first8=Mengting|last9=Chen|first9=Ruishan|date=2024|title=The Russia-Ukraine war reduced food production and exports with a disparate geographical impact worldwide|journal=Communications Earth & Environment|volume=5|issue=1|bibcode=2024ComEE...5..765J|doi=10.1038/s43247-024-01915-5|doi-access=free}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ 2022 ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":8">{{Cite web |title=World Economic Situation and Prospects 2024 |url=https://www.un.org/development/desa/dpad/wp-content/uploads/sites/45/WESP_2024_Web.pdf |page=158}}</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਫੌਜ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਡਰੋਨ ਬੇੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਯੂਕਰੇਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ|ਯੂਰਪ ਕੌਂਸਲ]], [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ]] ਅਤੇ OSCE ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ [[ਨਾਟੋ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/09/30/world/europe/ukraine-nato-zelensky.html|title=Ukraine submits an application to join NATO, with big hurdles ahead.|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2022-09-30|work=The New York Times|access-date=2022-10-01|last2=Bilefsky|first2=Dan|language=en-US}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਮੁੱਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਾਰੀਖ ਵਾਲੇ ਹੋਮਿਨਿਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਸਬੂਤ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੋਰੋਲੇਵੋ ਤੋਂ 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸੇਬਾ 32,000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਵੇਟੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਬੂਤ ਹਨ। 4,500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ, ਨਿਓਲਿਥਿਕ ਕੁਕੁਟੇਨੀ-ਟ੍ਰਾਈਪਿਲੀਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਈਪਿਲੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਡਨੀਪਰ-ਡਨੀਸਟਰ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੁਰਗਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵੋਲਗਾ-ਡਨੀਪਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰੂਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪੋਂਟਿਕ ਸਟੈਪਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਯਮਨਾਇਆ ਸਟੈੱਪ ਪੇਸਟੋਰਲਿਸਟ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਈਰਾਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਿਮੇਰੀਅਨ, ਸਿਥੀਅਨ ਅਤੇ ਸਰਮਾਟੀਅਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਈ ਗਈ ਸੀ। 700 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਤੇ 200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸਿਥੀਅਨ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ, ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਯੂਨਾਨੀ, ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਾਇਰਸ, ਓਲਬੀਆ ਅਤੇ ਚੈਰਸੋਨੇਸਸ। ਇਹ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਵਧੀਆਂ। ਗੋਥ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਪਰ 370 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਹੂਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਗਏ। 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਜੋ ਹੁਣ ਪੂਰਬੀ ਯੂਕਰੇਨ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਨ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੁਲਗਾਰ ਕਬੀਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 5ਵੀਂ ਅਤੇ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਐਂਟੇਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਲਕਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਲਗਭਗ ਇਲਮੇਨ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ, ਇਲਮੇਨ ਸਲਾਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਵਿਚਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। 602 ਵਿੱਚ ਅਵਾਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਐਂਟੀਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਵੱਖਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਰਹੇ।<ref>{{cite book|last=Magocsi|first=Paul Robert|url=https://books.google.com/books?id=t124cP06gg0C&q=antes+avar&pg=PA42|title=A History of Ukraine|date=16 July 1996|publisher=[[University of Toronto Press]]|isbn=978-0-8020-7820-9|pages=39–42|quote=Whether the Antes created a state structure or existed simply as tribal groupings, their influence was broken after the arrival of the Avars during the second half of the sixth century. With the Avar presence, the Antes disappeared; they are last mentioned in historical sources at the beginning of the seventh century (602).|access-date=16 July 2018|via=Google Books}}</ref> === ਕੀਵ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ === ਕੀਵਨ ਰਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਰੂਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।[2] ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ ਦੇ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 882 ਵਿੱਚ, ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਓਲੇਹ (ਓਲੇਹ) ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਦੀਰ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨੌਰਮਨਿਸਟ-ਵਿਰੋਧੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਨ।[5] ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਰੁਰਿਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਲਾਵਿਕ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਕੀਵਨ ਰਸ ਕਈ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰੁਰਿਕਿਡ ਕਨਿਆਜ਼ ("ਰਾਜਕੁਮਾਰ") ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਕੀਵ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਸਨ।<ref>''The Dynasty of Chernigov, 1146–1246'' {{ISBN|978-0-521-82442-2}} pp. 117–118</ref> 10ਵੀਂ ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵਨ ਰਸ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[7] ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (980-1015) ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ (1019-1054) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵਨ ਰਸ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ II ਮੋਨੋਮਾਖ (1113-1125) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਸਤਿਸਲਾਵ (1125-1132) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਅੰਤਮ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵਨ ਰਸ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤਿਸਲਾਵ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੀਵ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਅਜੇ ਵੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਰੱਖਦੀ ਰਹੇਗੀ। 11ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਤੁਰਕੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਕੁਮਾਨ ਅਤੇ ਕਿਪਚਕਾਂ ਦੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਸੰਘ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਂਟਿਕ ਸਟੈੱਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ।<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'' (Oxford University Press, October 2004) {{ISBN|0-19-517726-6}}</ref> 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; 1240 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੈਲਿਚ ਅਤੇ ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਰੋਮਨ ਮਹਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੈਲੀਸੀਆ ਦੇ ਡੈਨੀਅਲ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਰਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੋਲਹੀਨੀਆ, ਗੈਲੀਸੀਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 1253 ਵਿੱਚ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ (ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਥੇਨੀਆ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੋਪ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਦੁਆਰਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite book|last1=Ougrin|first1=Dennis|last2=Ougrin|first2=Anastasia|date=2020|title=One Hundred Years in Galicia: Events That Shaped Ukraine and Eastern Europe|url=https://books.google.com/books?id=sGgDEAAAQBAJ&dq=1253+daniel+ruthenia&pg=PR11|location=Newcastle upon Tyne|publisher=Cambridge Scholars Publishing|page=11|isbn=978-1-5275-5881-6}}</ref> === ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਬਦਬਾ === 1349 ਵਿੱਚ, ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ-ਵੋਲਹਿਨੀਆ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1400 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਜੇਨੋਆ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਕਈ ਕਲੋਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ, ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1430 ਵਿੱਚ, ਪੋਡੋਲੀਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਪੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1441 ਵਿੱਚ, ਚੰਗੇਜ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਾਸੀ ਪਹਿਲੇ ਗਿਰੇ ਨੇ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਖਾਨੇਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਖਾਨੇਟ ਨੇ ਤਾਤਾਰ ਗੁਲਾਮ ਛਾਪਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਗੁਲਾਮ ਵਪਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 20 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਵੇਗਾ।<ref>{{cite journal|last1=Kizilov|first1=Mikhail|date=2007|title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate|journal=Journal of Jewish Studies|volume=58|issue=2|pages=189–210|doi=10.18647/2730/JJS-2007}}</ref><ref>{{cite book|last=İnalcik|first=Halil|title=The Mutual Effects of the Islamic and Judeo-Christian Worlds: The East European Pattern|publisher=Brooklyn College Press|year=1979|isbn=978-0-93088800-8|editor1-last=Ascher|editor1-first=Abraham|location=New York, NY|pages=25–43|contribution=Servile Labour in the Ottoman Empire|author-link=Halil İnalcık|editor2-last=Király|editor2-first=Béla K.|editor3-last=Halasi-Kun|editor3-first=Tibor|contribution-url=http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504102244/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html|archive-date=4 May 2017}}</ref> 1569 ਵਿੱਚ, ਲੁਬਲਿਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਡੀ ਜੂਰ ਪੋਲਿਸ਼ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਰੁਥੇਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੱਜਣ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ; ਦੂਸਰੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਯੂਨੀਏਟ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>Subtelny, pp. 92–93</ref> === ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ === ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਮੂਲ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕੋਸਾਕਸ ਵੱਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁੜਨ ਲੱਗੇ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਡਨੀਪਰ ਕੋਸਾਕਸ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੋਸਾਕ ਫੌਜੀ ਅਰਧ-ਰਾਜ, ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਹੋਸਟ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੋਲੈਂਡ ਨੇ ਇਸ ਆਬਾਦੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਸਲ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੋਸਾਕਸ ਨੂੰ ਤੁਰਕਾਂ ਅਤੇ ਤਾਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਪਯੋਗੀ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਜ਼ਲਾਚਟਾ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ਡ ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕੁਲੀਨ ਸਨ) ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੇ ਦਮਨ ਨੇ ਕੋਸਾਕਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite web |title=Poland |url=https://www.britannica.com/eb/article-28237 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011213405/http://britannica.com/eb/article-28237 |archive-date=11 October 2007 |access-date=12 September 2007 |website=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required)}}</ref> 1648 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਏ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਟਮੈਨ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੋਸੈਕ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1648 ਵਿੱਚ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਰਾਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੋਸੈਕ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।<ref>{{cite encyclopedia|first1=Lev|last1=Okinshevych|author2=Arkadii Zhukovsky|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CE%5CHetmanstate.htm|title=Hetman state|encyclopedia=[[Encyclopedia of Ukraine]]|date=1989|volume=2}}</ref> ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੇ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1764 ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ ਸੀ (ਕੁਝ ਸਰੋਤ 1782 ਤੱਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ)। 1651 ਵਿੱਚ ਬੇਰੇਸਟੇਚਕੋ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਦਦ ਲਈ ਰੂਸੀ ਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। 1654 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਪੇਰੇਆਸਲਾਵ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਰੂਸੀ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਰੂਸ, ਪੋਲੈਂਡ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਖਾਨੇਟ, ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਕੋਸੈਕ, ਜਿਸਨੂੰ "ਦ ਰੂਇਨ" (1657–1686) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। 1686 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੋਲੈਂਡ ਨੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। 1686 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨੇਟ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਪੈਟਰੀਆਰਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਡਾਇਓਨੀਸੀਅਸ IV ਦੇ ਇਕੂਮੇਨਿਕਲ ਪੈਟਰੀਆਰਕੇਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਨੋਡਲ ਪੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨੇਟ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਇਵਾਨ ਮਾਜ਼ੇਪਾ (1639–1709) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਨ ਉੱਤਰੀ ਯੁੱਧ (1700–1721) ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਟੂਰੀਨ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (1708) ਅਤੇ ਪੋਲਟਾਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ (1709) ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |last1=Bondar |first1=Andriy |date=7 August 2023 |title=Baturyn, a Small Town With a Grand History |url=https://www.kyivpost.com/post/20093 |website=[[Kyiv Post]]}}</ref><ref name="Magocsi">{{cite book|last=Magocsi|first=Paul Robert|url=https://books.google.com/books?id=Z0mKRsElYNkC&dq=mazepa+poltava&pg=PA262|title=A History of Ukraine: The Land and Its Peoples, Second Edition|date=2010|publisher=[[University of Toronto Press]]|isbn=978-1-4426-4085-6|location=Toronto|pages=255–263}}</ref> ਪੋਲਟਾਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਸੀ। 1764–1781 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੈਥਰੀਨ ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਨੇ ਮੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਅਤੇ ਜ਼ਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਸਿਚ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵੱਡੇ ਕੋਸੈਕ ਵਿਦਰੋਹ, ਕੋਲਿਵਸ਼ਚਿਨਾ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1783 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਨੋਵੋਰੋਸੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਾਰਵਾਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="censor">{{cite journal|last=Remy|first=Johannes|date=March–June 2007|title=The Valuev Circular and Censorship of Ukrainian Publications in the Russian Empire (1863–1876): Intention and Practice|journal=Canadian Slavonic Papers|volume=47|issue=1/2|pages=87–110|doi=10.1080/00085006.2007.11092432|jstor=40871165}}</ref> 1795 ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਰੂਸ ਅਤੇ ਹੈਬਸਬਰਗ-ਸ਼ਾਸਿਤ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। === 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ === 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ। ਵਧਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਉੱਭਰਿਆ। ਭੂਮੀ-ਗੁਲਾਮ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਬਣੇ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ (1814–1861) ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਮਾਈਖਾਈਲੋ ਡਰਾਹੋਮੋਨੋਵ (1841–1895) ਨੇ ਵਧ ਰਹੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।[1][2] ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੈਬਸਬਰਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨਰਮ ਸਨ, [3] ਰੂਸੀ ਹਿੱਸਾ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਛੋਟਾ ਰੂਸ" ਜਾਂ "ਦੱਖਣੀ ਰੂਸ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 1876 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਯੂਕਰੇਨ, ਬਾਕੀ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਾਂਗ, 1861 ਤੱਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਡੋਨਬਾਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖੋਜੇ ਗਏ ਕੋਲਾ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਓਡੇਸਾ ਅਤੇ ਕੀਵ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਕਰੇਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਰਿਹਾ। [6] ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਹਿੱਸਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣਾਈ। ਕੁਝ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸ ਗਏ। 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ 223,000 ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 102,000 ਸਨ। 1906 ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸ-ਸਾਈਬੇਰੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਖੁੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 1.6 ਮਿਲੀਅਨ ਵਾਧੂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਹਰੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੂਕਰੇਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੜਾਈ 1921 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਸਟ੍ਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ, ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਰੂਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਕਿ ਟ੍ਰਿਪਲ ਐਂਟੇਂਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਢਹਿ ਗਿਆ, ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਪੋਲ, ਹੰਗਰੀ (ਟ੍ਰਾਂਸਕਾਰਪੈਥੀਆ ਵਿੱਚ), ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਖਲ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। 22 ਜਨਵਰੀ 1919 ਨੂੰ "ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਐਕਟ" ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ 22 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ, ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਝੁਕਾਅ ਵਾਲਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ (UPR) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਈਖਾਈਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਸਤ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਵਲੋ ਸਕੋਰੋਪੈਡਸਕੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟੋਰੇਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੇ ਅਧੀਨ UPR ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਹੁਤਸੁਲ ਗਣਰਾਜ ਵੀ ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੂਜੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਲਈ ਅੰਸ਼ਕ ਜਿੱਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਵੀਅਤ ਪੱਖੀ ਤਾਕਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਧੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ (ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਬੁਕੋਵਿਨਾ 'ਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਰੁਥੇਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਟਕਰਾਅ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਆਪਕ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਸਾਬਕਾ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੜਾਈ ਨੇ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। 1921 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। === ਅੰਤਰ-ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਿਆਦ === ਅੰਤਰ-ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਜੋਜ਼ੇਫ ਪਿਲਸੁਡਸਕੀ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕ੍ਰੇਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਕੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।[1][2] ਹਾਲਾਂਕਿ, 1935 ਵਿੱਚ ਪਿਲਸੁਡਸਕੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ (OUN) ਦੁਆਰਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਜਿਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੌਮੀਅਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [3][4] ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉੱਠੀ ਭੂਮੀਗਤ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਸੋਵੀਅਤ ਨੇਤਾ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਨਵੀਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ (NEP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਉੱਦਮਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿ WWI ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। NEP 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਗ੍ਰਸਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਬਕਾ UNR ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ UNR ਨੇਤਾ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜੁਲਾਈ 1922 ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ) ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ USSR ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ। ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ NEP ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰੇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਚੌਗੁਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਉਪਾਅ ਕਰਕੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।[4][5] ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਿਸਾਨੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਚੇਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਗੁਪਤ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਲਾਗਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੂਹਿਕ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਕੋਟੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅਨਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਹੋਲੋਡੋਮੋਰ ਜਾਂ "ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਗਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗ੍ਰੇਟ ਪਰਜ ਨੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਕਥਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ === ਸਤੰਬਰ 1939 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਬੀ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਆਪਣੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਗਿਆ।[1][2] 1940 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਨੇ ਬੇਸਾਰਾਬੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਬੁਕੋਵਿਨਾ ਅਤੇ ਹਰਤਸਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ USSR ਨੇ ਰੋਮਾਨੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੇ ਮੋਲਦਾਵੀਅਨ ਆਟੋਨੋਮਸ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਮੋਲਦਾਵੀਅਨ SSR ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। USSR ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰੀ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ 1947 ਦੀਆਂ ਪੈਰਿਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਫੌਜਾਂ ਨੇ 22 ਜੂਨ 1941 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਧੁਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਹਤਾਸ਼ ਪਰ ਅਸਫਲ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨ "ਹੀਰੋ ਸਿਟੀ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕ (ਜਾਂ ਸੋਵੀਅਤ ਪੱਛਮੀ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ) ਉੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਏ ਗਏ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।[4][5] ਇਸਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਨੂੰ ਰੀਕਸਕੋਮਿਸਾਰੀਆਟ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ। ਕੁਝ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ 1939 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੇ ਜਰਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਚੱਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਟਾਲਿਨਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।[6] ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ-ਖੇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ, ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨੀਤੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ, ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਆਬਾਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[6] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ 'ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਲਾਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲੜੇ,[8] ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਫੌਜ ਲਹਿਰ ਉੱਠੀ (UPA, 1942)। ਇਸਨੂੰ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟਸ (OUN) ਦੀਆਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫੌਜਾਂ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਗਠਨ, OUN ਅਤੇ UPA, ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਨਸਲੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ OUN ਦੇ ਮੇਲਨੀਕ ਵਿੰਗ ਨੇ ਨਾਜ਼ੀ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ। 1943 ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, UPA ਨੇ ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਗੈਲੀਸੀਆ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100,000 ਪੋਲਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੰਗਠਿਤ ਕਤਲੇਆਮ OUN ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਲਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, UPA 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ USSR ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਰੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 4.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ 7 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹੈ; 944 ਵਿੱਚ 500,000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਵੀਅਤ-ਪੱਖੀ ਪੱਖਪਾਤੀ ਗੁਰੀਲਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਵੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅੰਕੜੇ 15,000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 100,000 ਲੜਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।[19][20] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੜਾਈ ਪੂਰਬੀ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਹੋਏ ਕੁੱਲ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਡੇਢ ਮਿਲੀਅਨ ਯਹੂਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਆਈਨਸੈਟਜ਼ਗ੍ਰੂਪੇਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, [24] ਕਈ ਵਾਰ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ 8.6 ਮਿਲੀਅਨ ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚੋਂ, 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ। ਜਿੱਤ ਦਿਵਸ ਗਿਆਰਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ === ਜੰਗ ਨਾਲ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਅਤੇ 28,000 ਪਿੰਡ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 946-1947 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੈਣ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।[2] 1945 ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (UN) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ, [3] ਯਾਲਟਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਅਤੇ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਵੋਟਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਜ਼ਕਾਰਪੱਟੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਕਾਰਨ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਰੂਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1 ਜਨਵਰੀ 1953 ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਬਾਲਗ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਿਪੋਰਟੀਆਂ" ਵਿੱਚ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਨ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਦਾ 20% ਸਨ।[ 1953 ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਕਿਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨੇਤਾ ਬਣੇ, ਜਿਸਨੇ ਡੀ-ਸਟਾਲਿਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਥੌਅ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਐਸਐਫਐਸਆਰ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਐਸਐਸਆਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ। ਇਹ ਯੂਕਰੇਨੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਤਮ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1964 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਲਿਓਨਿਡ ਬ੍ਰੇਜ਼ਨੇਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਉਹ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਸ਼ਚਰਬਿਟਸਕੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਕਸਟੀਅਰਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1950 ਤੱਕ, ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ [9] ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਊਰਜਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ, ਚਰਨੋਬਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਐਕਟਰ ਫਟ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚਰਨੋਬਲ ਤਬਾਹੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰਿਐਕਟਰ ਹਾਦਸਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਖਾਈਲ ਗੋਰਬਾਚੇਵ ਨੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੀਮਤ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੇਰੇਸਟ੍ਰੋਇਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੜੋਤ ਵਾਲੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀਕਰਨ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਅਖੌਤੀ ਪਰੇਡ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, 16 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸੁਪਰੀਮ ਸੋਵੀਅਤ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੋਰਬਾਚੋਵ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੁਣ ਦੇ ਅਸਫਲ ਤਖਤਾਪਲਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[3] ਇਸਨੂੰ 1 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 92% ਯੂਕਰੇਨੀ ਵੋਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਲਿਓਨਿਡ ਕ੍ਰਾਵਚੁਕ, ਨੇ ਬੇਲਾਵੇਜ਼ਾ ਸਮਝੌਤਿਆਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਢਿੱਲੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਆਫ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਸਟੇਟਸ (CIS) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ CIS ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਾਲੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। [6] ਇਹਨਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 26 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਨੁਕੂਲ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਭੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਸੋਵੀਅਤ ਗਣਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੌਰਾਨ, ਦੇਸ਼ ਨੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਗਣਰਾਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਡੂੰਘੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 1991 ਅਤੇ 1999 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ GDP ਦਾ 60% ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਇਨਫਲੇਸਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਜੋ 1993 ਵਿੱਚ 10,000% 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। 1998 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਮੁਦਰਾ, ਹਰੀਵਨੀਆ, ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੀ। ਨੱਬੇ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਓਲੀਗਾਰਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੇਸ਼ ਮਹਾਨ ਮੰਦੀ, 2014 ਵਿੱਚ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 24 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਯੂਕਰੇਨ 'ਤੇ 2022 ਦੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤਿੱਖੀ ਮੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹੜਤਾਲਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਰੂਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਨੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਰਥਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਰਿਕਵਰੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2020 ਵਿੱਚ ਆਈ COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਘੱਟ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਮਲੇ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਵਿਰੋਧ, ਦਸੰਬਰ 2013 === ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਯੂਕਰੇਨ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ, ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਖੱਬੇ-ਸੱਜੇ ਵੰਡ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਕ੍ਰਾਵਚੁਕ ਅਤੇ ਲਿਓਨਿਡ ਕੁਚਮਾ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੁਸ਼ਚੇਂਕੋ ਅਤੇ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੱਛਮੀ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਰੂਸ-ਪੱਖੀ ਸਨ। ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ: 2004 ਵਿੱਚ ਔਰੇਂਜ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਧਾਂਦਲੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਗਏ (ਯੁਸ਼ਚੇਂਕੋ ਆਖਰਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ), ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 2013/2014 ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ-ਯੂਕਰੇਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 21 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਹ ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਸ ਨੇ ਅੰਤਰਿਮ ਪੱਛਮੀ ਪੱਖੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜੰਟਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। 1994 ਵਿੱਚ ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਮੈਮੋਰੰਡਮ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਸੌਂਪਣ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰੂਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਛਮੀ ਗੁਆਂਢੀ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2014 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਸੇਵਾਸਤੋਪੋਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਖੌਤੀ ਛੋਟੇ ਹਰੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਰੀਮੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ; ਇਸ ਦੇ ਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਹੋਏ ਡੋਨੇਟਸਕ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਲੁਹਾਨਸਕ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਰਾਹੀਂ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[1] ਰੂਸ-ਸਮਰਥਿਤ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਰਲ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਫਰੰਟਲਾਈਨ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਡੇਬਾਲਟਸੇਵ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਇਹ 24 ਫਰਵਰੀ 2022 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਟਕਰਾਅ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਰੂਸ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ 'ਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[4] ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 17% ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਲੁਹਾਨਸਕ ਓਬਲਾਸਟ ਦਾ 94%, ਖੇਰਸਨ ਓਬਲਾਸਟ ਦਾ 73%, ਜ਼ਪੋਰਿਝਜ਼ੀਆ ਓਬਲਾਸਟ ਦਾ 72%, ਡੋਨੇਟਸਕ ਓਬਲਾਸਟ ਦਾ 54% ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਕਰੀਮੀਆ ਹੈ, [5] ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੂਸ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖੇਤਰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ==== 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰੂਸ-ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ==== ਰੂਸ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਨੇ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਈਯੂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਯਾਤਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਦੇ ਪਤਵੰਤੇ ਦੇ 1686 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰੂਸ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ 23 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2023 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੇਰਬਦਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਉਪ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ]] p14d9yqun5qozprt8o26a7emtfgl7wx 0 18517 845076 845049 2026-08-24T14:58:33Z Jagmit Singh Brar 17898 845076 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] [[Dnieper River|ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ]] ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: [[Pechersk, Kyiv|ਪੇਚਰਸਕ]], ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ [[Podil|ਪੋਡਿਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ [[Raion|ਰਿਆਸਤਾਂ]] ( [[Urban districts of Ukraine|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[Bolshevik|ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[Oleksandr Omelchenko|ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ]] (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ ( [[Leonid Chernovetskyi|ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ]] ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ [[Local government|ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ [[Resident registration|ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} == ਹਵਾਲੇ == <references /> ghy7j4zpfybxj2g59d5qpuoo1ofj2an 845077 845076 2026-08-24T15:04:50Z Jagmit Singh Brar 17898 845077 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] [[Dnieper River|ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ]] ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: [[Pechersk, Kyiv|ਪੇਚਰਸਕ]], ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ [[Podil|ਪੋਡਿਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ [[Raion|ਰਿਆਸਤਾਂ]] ( [[Urban districts of Ukraine|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[Bolshevik|ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[Oleksandr Omelchenko|ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ]] (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ ( [[Leonid Chernovetskyi|ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ]] ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ [[Local government|ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ [[Resident registration|ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[Ukrainians|ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|[[Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ]] ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|[[St. Nicholas Roman Catholic Church, Kyiv|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|[[National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ]] ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|[[Brodsky Synagogue (Kyiv)|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ]] - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|[[Yaroslaviv Val Street|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ]] ਵਿੱਚ [[Revenue house|ਮਾਲੀਆ ਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == <references /> 0am0pawnwubzc80e1vbcoa1lasob4vm 845078 845077 2026-08-24T15:07:25Z Jagmit Singh Brar 17898 845078 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] [[Dnieper River|ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ]] ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: [[Pechersk, Kyiv|ਪੇਚਰਸਕ]], ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ [[Podil|ਪੋਡਿਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ [[Raion|ਰਿਆਸਤਾਂ]] ( [[Urban districts of Ukraine|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[Bolshevik|ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[Oleksandr Omelchenko|ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ]] (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ ( [[Leonid Chernovetskyi|ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ]] ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ [[Local government|ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ [[Resident registration|ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[Ukrainians|ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|[[Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ]] ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|[[St. Nicholas Roman Catholic Church, Kyiv|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|[[National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ]] ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|[[Brodsky Synagogue (Kyiv)|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ]] - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|[[Yaroslaviv Val Street|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ]] ਵਿੱਚ [[Revenue house|ਮਾਲੀਆ ਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ [[World Heritage Convention|1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ [[M.M. Gryshko National Botanical Garden|ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ]] ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> 3wt9q30zjodjxxza1gmnnw3ov9s4hs3 845079 845078 2026-08-24T15:09:07Z Jagmit Singh Brar 17898 845079 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] [[Dnieper River|ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ]] ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: [[Pechersk, Kyiv|ਪੇਚਰਸਕ]], ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ [[Podil|ਪੋਡਿਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ [[Raion|ਰਿਆਸਤਾਂ]] ( [[Urban districts of Ukraine|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[Bolshevik|ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[Oleksandr Omelchenko|ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ]] (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ ( [[Leonid Chernovetskyi|ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ]] ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ [[Local government|ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ [[Resident registration|ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[Ukrainians|ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|[[Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ]] ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|[[St. Nicholas Roman Catholic Church, Kyiv|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|[[National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ]] ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|[[Brodsky Synagogue (Kyiv)|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ]] - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|[[Yaroslaviv Val Street|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ]] ਵਿੱਚ [[Revenue house|ਮਾਲੀਆ ਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ [[World Heritage Convention|1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੇਨੇਤਸੀਸਕੀ (ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ, ਤੈਰਾਕੀ ਬੀਚ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੂਖਾਨਿਵ, ਮੁਰੋਮੇਟਸ ਅਤੇ ਡੋਲੋਬੇਟਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਸਬਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਕਟਰੀ ਪਾਰਕ ( ''ਪਾਰਕ ਪੇਰੇਮੋਹੀ'' ) ਸਟਰੌਲਰਾਂ, ਜੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਈਸ ਸਕੇਟ ਨਾਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਵਾਰ {{Convert|30|to|34|C|F}} ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Національний_музей_Пирогів_DSC_8044.jpg|thumb|ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਕੀਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ( ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕੈਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਕਐਂਡ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਆਟੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡੀਸੈਂਟ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਰਿਚਰਡ ਦ ਲਾਇਨਹਾਰਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਬਾਰੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ; ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੇਖਕ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] ਦਾ ਘਰ ; ਕੀਵ ਅਤੇ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਰਕ; ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ।<ref name="Sights of Kiev">{{Cite web |title=Andreyevskiy Spusk |url=http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901214115/http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |archive-date=1 September 2006 |access-date=20 June 2006 |website=Hotels-Kiev.com |publisher=Optima Tours}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andreevsky spusk |url=http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312052631/http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=20 June 2006 |website=Kyiv Guide |language=ru}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਰਾਬਸਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ''ਰਾਇਨੋਕ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਜ਼ ਮਿਲਣਗੇ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮੋਕ ਕੀਤਾ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਪਨੀਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਣੇ ''ਸਮੇਟਾਨਾ'' (ਖਟਾਈ ਕਰੀਮ), [[ਕੈਵੀਆਰ|ਕੈਵੀਅਰ]], ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ, ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਹਰੇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਕੱਪੜੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|1.5|km2|sqmi|0}} । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ "ਛੋਟੇ-ਪਿੰਡ" ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਗਲੀਆਂ, ਗੋ-ਕਾਰਟ ਟਰੈਕ, ਪੇਂਟਬਾਲ ਸਥਾਨ, ਬਿਲੀਅਰਡ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵੀ। 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਵ ਚਿੜੀਆਘਰ 40 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 328 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 2,600 ਜਾਨਵਰ ਹਨ"।<ref name="CBCAP">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/kiev-zoo-a-concentration-camp-for-animals-1.1106751|title=Kiev zoo a 'concentration camp for animals'|date=23 March 2011|work=CBC news|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909000412/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/23/kiev-zoo-deaths.html|archive-date=9 September 2013|agency=Associated Press}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> ne9x1doxd4ufm8r5e07o21z1x6ttubp 845080 845079 2026-08-24T15:19:43Z Jagmit Singh Brar 17898 845080 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] [[Dnieper River|ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ]] ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: [[Pechersk, Kyiv|ਪੇਚਰਸਕ]], ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ [[Podil|ਪੋਡਿਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ [[Raion|ਰਿਆਸਤਾਂ]] ( [[Urban districts of Ukraine|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[Bolshevik|ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[Oleksandr Omelchenko|ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ]] (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ ( [[Leonid Chernovetskyi|ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ]] ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ [[Local government|ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ [[Resident registration|ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[Ukrainians|ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|[[Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ]] ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|[[St. Nicholas Roman Catholic Church, Kyiv|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|[[National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ]] ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|[[Brodsky Synagogue (Kyiv)|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ]] - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|[[Yaroslaviv Val Street|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ]] ਵਿੱਚ [[Revenue house|ਮਾਲੀਆ ਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ [[World Heritage Convention|1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੇਨੇਤਸੀਸਕੀ (ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ, ਤੈਰਾਕੀ ਬੀਚ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੂਖਾਨਿਵ, ਮੁਰੋਮੇਟਸ ਅਤੇ ਡੋਲੋਬੇਟਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਸਬਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਕਟਰੀ ਪਾਰਕ ( ''ਪਾਰਕ ਪੇਰੇਮੋਹੀ'' ) ਸਟਰੌਲਰਾਂ, ਜੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਈਸ ਸਕੇਟ ਨਾਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਵਾਰ {{Convert|30|to|34|C|F}} ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Національний_музей_Пирогів_DSC_8044.jpg|thumb|ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਕੀਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ( ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕੈਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਕਐਂਡ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਆਟੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡੀਸੈਂਟ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਰਿਚਰਡ ਦ ਲਾਇਨਹਾਰਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਬਾਰੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ; ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੇਖਕ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] ਦਾ ਘਰ ; ਕੀਵ ਅਤੇ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਰਕ; ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ।<ref name="Sights of Kiev">{{Cite web |title=Andreyevskiy Spusk |url=http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901214115/http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |archive-date=1 September 2006 |access-date=20 June 2006 |website=Hotels-Kiev.com |publisher=Optima Tours}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andreevsky spusk |url=http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312052631/http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=20 June 2006 |website=Kyiv Guide |language=ru}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਰਾਬਸਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ''ਰਾਇਨੋਕ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਜ਼ ਮਿਲਣਗੇ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮੋਕ ਕੀਤਾ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਪਨੀਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਣੇ ''ਸਮੇਟਾਨਾ'' (ਖਟਾਈ ਕਰੀਮ), [[ਕੈਵੀਆਰ|ਕੈਵੀਅਰ]], ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ, ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਹਰੇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਕੱਪੜੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|1.5|km2|sqmi|0}} । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ "ਛੋਟੇ-ਪਿੰਡ" ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਗਲੀਆਂ, ਗੋ-ਕਾਰਟ ਟਰੈਕ, ਪੇਂਟਬਾਲ ਸਥਾਨ, ਬਿਲੀਅਰਡ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵੀ। 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਵ ਚਿੜੀਆਘਰ 40 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 328 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 2,600 ਜਾਨਵਰ ਹਨ"।<ref name="CBCAP">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/kiev-zoo-a-concentration-camp-for-animals-1.1106751|title=Kiev zoo a 'concentration camp for animals'|date=23 March 2011|work=CBC news|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909000412/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/23/kiev-zoo-deaths.html|archive-date=9 September 2013|agency=Associated Press}}</ref> ਖੇਡਾਂ ਸਾਲਾਨਾ 5.5-kilometre (3.4-mile) "ਰਨ ਅੰਡਰ ਦ ਚੈਸਟਨਟਸ" ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਤਕ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਫਸੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਸੀਐਸਕੇਏ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਆਰਸੇਨਲ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲਿਵੀ ਬੇਰੇਹ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲੋਕੋਮੋਤੀਵ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਐਟਲੇਟ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬੇਲ ਕੀਵ ਅਤੇ ਕਾਇਵ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬਲ ਕੀਵ, ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੱਕ, ਕਲੱਬ ਨੇ 13 USSR ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 9 USSR ਕੱਪ, ਅਤੇ 3 USSR ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸੋਵੀਅਤ ਟੌਪ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਲੱਬ ਬਣ ਗਿਆ।[1] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਰ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੋਕਿਲ ਕੀਵ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬੀਸੀ ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕਲੱਬ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸੋਕਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ ਕੀਵ ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿਖੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਓਲੰਪਿਕਸਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1980 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ UEFA ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, [2] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਕੀਰਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰੋ 2012 ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ/ਖੇਡ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਰੀ ਲੋਬਾਨੋਵਸਕੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ 2011 ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ। ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੀਵ ਟਰਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। [3] 2008-2009 ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ 23% ਸੀ। [4] 2009 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ 1.6 ਕੀਵ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਠਹਿਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 259,000 ( ਅੰ. 16%) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। [4] UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰੇਲੂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। 2018 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ 850,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 660,000 ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਸਨ। 2018 ਤੱਕ, ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਟਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਦਰ ਔਸਤਨ 45-50% ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਲਗਭਗ 90% ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਰ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ 65-70%। ਛੇ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 50-55% ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਸੈਲਾਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ।[5] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਘੋੜੇ ਦੇ ਚੈਸਟਨਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[6] ਇਹ 1969 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੋਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[6] ਆਰਥਿਕਤਾ ਟੀਐਸਯੂਐਮ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੀਵ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 238,000 ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ। [7] ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ 11.5% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। [8] [9] ਵੱਡੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰੀ ਉਤਪਾਦ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 13.5% ਘਟ ਗਿਆ। [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਪਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸੀ। [9] ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਂਗ, 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੋਈ। ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਈ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ (ਭਾਵ, ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ)। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ - 2005-2008 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 3.75%। [10] ਦਰਅਸਲ, ਭਾਵੇਂ 2009 ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 7.1% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 9.6% ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ।[10][11] ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 21,347 UAH (€540) ਕੁੱਲ ਅਤੇ 17,184 UAH (€430) ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।[12][13][14] ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਫਟੋਗਾਜ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਨਰਗੋਰੀਨੋਕ ਅਤੇ ਕੀਵਸਟਾਰ, ਦਾ ਘਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 18% ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ 24% ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। [15] [16] [17] [18] ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸਤ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। [19] ਕੀਵ ਵਪਾਰਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਫਤਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲੀਵਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ) ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡ੍ਰੀਮ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ ) ਹਨ। ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 15-ਸਾਲਾ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ EUR82 ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2025 ਤੱਕ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼।[20] == ਹਵਾਲੇ == <references /> ikmezgulguy5545xyclupgk0gexvny6 845081 845080 2026-08-24T15:21:22Z Jagmit Singh Brar 17898 845081 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] [[Dnieper River|ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ]] ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: [[Pechersk, Kyiv|ਪੇਚਰਸਕ]], ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ [[Podil|ਪੋਡਿਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ [[Raion|ਰਿਆਸਤਾਂ]] ( [[Urban districts of Ukraine|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[Bolshevik|ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[Oleksandr Omelchenko|ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ]] (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ ( [[Leonid Chernovetskyi|ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ]] ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ [[Local government|ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ [[Resident registration|ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[Ukrainians|ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|[[Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ]] ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|[[St. Nicholas Roman Catholic Church, Kyiv|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|[[National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ]] ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|[[Brodsky Synagogue (Kyiv)|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ]] - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|[[Yaroslaviv Val Street|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ]] ਵਿੱਚ [[Revenue house|ਮਾਲੀਆ ਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ [[World Heritage Convention|1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੇਨੇਤਸੀਸਕੀ (ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ, ਤੈਰਾਕੀ ਬੀਚ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੂਖਾਨਿਵ, ਮੁਰੋਮੇਟਸ ਅਤੇ ਡੋਲੋਬੇਟਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਸਬਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਕਟਰੀ ਪਾਰਕ ( ''ਪਾਰਕ ਪੇਰੇਮੋਹੀ'' ) ਸਟਰੌਲਰਾਂ, ਜੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਈਸ ਸਕੇਟ ਨਾਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਵਾਰ {{Convert|30|to|34|C|F}} ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Національний_музей_Пирогів_DSC_8044.jpg|thumb|ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਕੀਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ( ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕੈਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਕਐਂਡ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਆਟੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡੀਸੈਂਟ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਰਿਚਰਡ ਦ ਲਾਇਨਹਾਰਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਬਾਰੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ; ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੇਖਕ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] ਦਾ ਘਰ ; ਕੀਵ ਅਤੇ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਰਕ; ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ।<ref name="Sights of Kiev">{{Cite web |title=Andreyevskiy Spusk |url=http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901214115/http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |archive-date=1 September 2006 |access-date=20 June 2006 |website=Hotels-Kiev.com |publisher=Optima Tours}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andreevsky spusk |url=http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312052631/http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=20 June 2006 |website=Kyiv Guide |language=ru}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਰਾਬਸਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ''ਰਾਇਨੋਕ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਜ਼ ਮਿਲਣਗੇ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮੋਕ ਕੀਤਾ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਪਨੀਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਣੇ ''ਸਮੇਟਾਨਾ'' (ਖਟਾਈ ਕਰੀਮ), [[ਕੈਵੀਆਰ|ਕੈਵੀਅਰ]], ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ, ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਹਰੇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਕੱਪੜੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|1.5|km2|sqmi|0}} । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ "ਛੋਟੇ-ਪਿੰਡ" ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਗਲੀਆਂ, ਗੋ-ਕਾਰਟ ਟਰੈਕ, ਪੇਂਟਬਾਲ ਸਥਾਨ, ਬਿਲੀਅਰਡ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵੀ। 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਵ ਚਿੜੀਆਘਰ 40 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 328 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 2,600 ਜਾਨਵਰ ਹਨ"।<ref name="CBCAP">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/kiev-zoo-a-concentration-camp-for-animals-1.1106751|title=Kiev zoo a 'concentration camp for animals'|date=23 March 2011|work=CBC news|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909000412/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/23/kiev-zoo-deaths.html|archive-date=9 September 2013|agency=Associated Press}}</ref> === ਖੇਡਾਂ === ਸਾਲਾਨਾ 5.5-kilometre (3.4-mile) "ਰਨ ਅੰਡਰ ਦ ਚੈਸਟਨਟਸ" ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਤਕ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਫਸੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਸੀਐਸਕੇਏ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਆਰਸੇਨਲ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲਿਵੀ ਬੇਰੇਹ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲੋਕੋਮੋਤੀਵ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਐਟਲੇਟ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬੇਲ ਕੀਵ ਅਤੇ ਕਾਇਵ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬਲ ਕੀਵ, ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੱਕ, ਕਲੱਬ ਨੇ 13 USSR ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 9 USSR ਕੱਪ, ਅਤੇ 3 USSR ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸੋਵੀਅਤ ਟੌਪ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਲੱਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਰ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੋਕਿਲ ਕੀਵ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬੀਸੀ ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕਲੱਬ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸੋਕਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ ਕੀਵ ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿਖੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1980 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ UEFA ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, [2] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਕੀਰਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰੋ 2012 ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ/ਖੇਡ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਰੀ ਲੋਬਾਨੋਵਸਕੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ 2011 ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ। === ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ === UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੀਵ ਟਰਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। [3] 2008-2009 ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ 23% ਸੀ। [4] 2009 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ 1.6 ਕੀਵ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਠਹਿਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 259,000 ( ਅੰ. 16%) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰੇਲੂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। 2018 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ 850,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 660,000 ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਸਨ। 2018 ਤੱਕ, ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਟਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਦਰ ਔਸਤਨ 45-50% ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਲਗਭਗ 90% ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਰ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ 65-70%। ਛੇ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 50-55% ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਸੈਲਾਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ।[5] ==== ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ==== ਘੋੜੇ ਦੇ ਚੈਸਟਨਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[6] ਇਹ 1969 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੋਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[6] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੀਵ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 238,000 ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ। [7] ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ 11.5% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। [8] [9] ਵੱਡੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰੀ ਉਤਪਾਦ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 13.5% ਘਟ ਗਿਆ। [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਪਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸੀ। [9] ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਂਗ, 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੋਈ। ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਈ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ (ਭਾਵ, ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ)। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ - 2005-2008 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 3.75%। [10] ਦਰਅਸਲ, ਭਾਵੇਂ 2009 ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 7.1% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 9.6% ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ। ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 21,347 UAH (€540) ਕੁੱਲ ਅਤੇ 17,184 UAH (€430) ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਫਟੋਗਾਜ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਨਰਗੋਰੀਨੋਕ ਅਤੇ ਕੀਵਸਟਾਰ, ਦਾ ਘਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 18% ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ 24% ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸਤ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। [19] ਕੀਵ ਵਪਾਰਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਫਤਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲੀਵਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ) ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡ੍ਰੀਮ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ ) ਹਨ। ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 15-ਸਾਲਾ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ EUR82 ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2025 ਤੱਕ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼। {| class="wikitable" ! !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 !2021 |- |[[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਨਾਮਾਤਰ]] [[Gross Regional Product|ਜੀਆਰਪੀ]] (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="GDPKSO">{{Cite web |title=Gross Regional Product |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201074952/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |archive-date=1 December 2020 |access-date=19 November 2010 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref name="VRP">{{Cite web |date=2023-03-30 |title=Валовий регіональний продукт |url=https://ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2021/vvp/kvartal_new/vrp/arh_vrp_u.html |access-date=2026-05-12}}</ref> |61.4 |77.1 |95.3 |135.9 |169.6 |169.5 |196.6 |223.8 |275.7 |312.6 |357.4 |451.7 |559.1 |699.4 |833.3 |949.6 |1014.7 |1276.4 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ (ਯੂਐਸਡੀ bn * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="VRP" /><ref name="SBNBU">{{Cite web |title=Statistical Bulletin (May 2012) |url=http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708204014/http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |archive-date=8 July 2012 |access-date=3 July 2012 |publisher=National Bank of Ukraine |language=uk}}</ref><ref name="slo">{{Cite web |date=2021-03-21 |title=30 років Незалежності: як змінювався курс долара |url=https://www.slovoidilo.ua/2021/08/23/infografika/finansy/30-rokiv-nezalezhnosti-yak-zminyuvavsya-kurs-dolara |access-date=2026-05-12}}</ref> |11.5 |15.0 |18.9 |26.9 |32.2 |21.8 |24.8 |28.0 |34.5 |39.1 |30.1 |20.7 |21.9 |26.3 |30.6 |36.7 |37.6 |46.1 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਯੂਐਸਡੀ * * * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="SBNBU" /> |4,348 |5,616 |6,972 |9,860 |11,693 |7,841 |8,875 |10,007 |12,192 |13,687 |10,443 |7,139 |7,504 |8,973 |10,411 |12,414 |12,695 |15,582 |- |ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉਜਰਤ (USD * * <ref name="SBNBU" /><ref name="AWKSO">{{Cite web |title=Average Monthly Wage Dynamics |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201082108/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |archive-date=1 December 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Середньомісячна номінальна заробітна плата за видами економічної діяльності у 2013 році |url=http://www.kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2803&lang=1 |access-date=2026-05-12}}</ref> |182 |259 |342 |455 |584 |406 |432 |504 |577 |627 |452 |308 |338 |419 |498 |610 |634 |742 |- |ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ (% * * * <ref name="LMKSO">{{Cite web |title=Labour Market Indicators |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014011658/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |archive-date=14 October 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |4.6 |3.8 |3.3 |3.3 |7.1 |6.4 |6.1 |6.0 |5.7 |7.2 |7.5 |7.1 |7.4 |6.6 |6.2 |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO">{{Cite web |title=Retail Sales |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201081022/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |n/a |n/a |34.87 |46.50 |42.79 |50.09 |62.80 |73.00 |77.14 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਐਸਡੀ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO" /><ref name="SBNBU" /> |n/a |n/a |n/a |6.90 |8.83 |5.49 |6.31 |7.88 |9.14 |9.65 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (ਯੂ. ਐਸ. ਡੀ.) <ref name="FDIKSO">{{Cite web |title=Foreign Direct Investment |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201083649/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |2.1 |3.0 |4.8 |7.0 |11.7 |16.8 |19.2 |21.8 |24.9 |27.3 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |} == ਹਵਾਲੇ == <references /> gup790oqju1kpyb9gc4es1g63wwofup 845082 845081 2026-08-24T15:23:52Z Jagmit Singh Brar 17898 845082 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] [[Dnieper River|ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ]] ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: [[Pechersk, Kyiv|ਪੇਚਰਸਕ]], ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ [[Podil|ਪੋਡਿਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ [[Raion|ਰਿਆਸਤਾਂ]] ( [[Urban districts of Ukraine|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[Bolshevik|ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[Oleksandr Omelchenko|ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ]] (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ ( [[Leonid Chernovetskyi|ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ]] ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ [[Local government|ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ [[Resident registration|ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[Ukrainians|ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|[[Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ]] ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|[[St. Nicholas Roman Catholic Church, Kyiv|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|[[National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ]] ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|[[Brodsky Synagogue (Kyiv)|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ]] - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|[[Yaroslaviv Val Street|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ]] ਵਿੱਚ [[Revenue house|ਮਾਲੀਆ ਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ [[World Heritage Convention|1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੇਨੇਤਸੀਸਕੀ (ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ, ਤੈਰਾਕੀ ਬੀਚ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੂਖਾਨਿਵ, ਮੁਰੋਮੇਟਸ ਅਤੇ ਡੋਲੋਬੇਟਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਸਬਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਕਟਰੀ ਪਾਰਕ ( ''ਪਾਰਕ ਪੇਰੇਮੋਹੀ'' ) ਸਟਰੌਲਰਾਂ, ਜੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਈਸ ਸਕੇਟ ਨਾਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਵਾਰ {{Convert|30|to|34|C|F}} ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Національний_музей_Пирогів_DSC_8044.jpg|thumb|ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਕੀਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ( ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕੈਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਕਐਂਡ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਆਟੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡੀਸੈਂਟ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਰਿਚਰਡ ਦ ਲਾਇਨਹਾਰਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਬਾਰੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ; ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੇਖਕ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] ਦਾ ਘਰ ; ਕੀਵ ਅਤੇ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਰਕ; ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ।<ref name="Sights of Kiev">{{Cite web |title=Andreyevskiy Spusk |url=http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901214115/http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |archive-date=1 September 2006 |access-date=20 June 2006 |website=Hotels-Kiev.com |publisher=Optima Tours}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andreevsky spusk |url=http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312052631/http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=20 June 2006 |website=Kyiv Guide |language=ru}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਰਾਬਸਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ''ਰਾਇਨੋਕ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਜ਼ ਮਿਲਣਗੇ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮੋਕ ਕੀਤਾ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਪਨੀਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਣੇ ''ਸਮੇਟਾਨਾ'' (ਖਟਾਈ ਕਰੀਮ), [[ਕੈਵੀਆਰ|ਕੈਵੀਅਰ]], ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ, ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਹਰੇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਕੱਪੜੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|1.5|km2|sqmi|0}} । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ "ਛੋਟੇ-ਪਿੰਡ" ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਗਲੀਆਂ, ਗੋ-ਕਾਰਟ ਟਰੈਕ, ਪੇਂਟਬਾਲ ਸਥਾਨ, ਬਿਲੀਅਰਡ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵੀ। 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਵ ਚਿੜੀਆਘਰ 40 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 328 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 2,600 ਜਾਨਵਰ ਹਨ"।<ref name="CBCAP">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/kiev-zoo-a-concentration-camp-for-animals-1.1106751|title=Kiev zoo a 'concentration camp for animals'|date=23 March 2011|work=CBC news|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909000412/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/23/kiev-zoo-deaths.html|archive-date=9 September 2013|agency=Associated Press}}</ref> === ਖੇਡਾਂ === ਸਾਲਾਨਾ 5.5-kilometre (3.4-mile) "ਰਨ ਅੰਡਰ ਦ ਚੈਸਟਨਟਸ" ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਤਕ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਫਸੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਸੀਐਸਕੇਏ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਆਰਸੇਨਲ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲਿਵੀ ਬੇਰੇਹ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲੋਕੋਮੋਤੀਵ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਐਟਲੇਟ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬੇਲ ਕੀਵ ਅਤੇ ਕਾਇਵ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬਲ ਕੀਵ, ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੱਕ, ਕਲੱਬ ਨੇ 13 USSR ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 9 USSR ਕੱਪ, ਅਤੇ 3 USSR ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸੋਵੀਅਤ ਟੌਪ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਲੱਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਰ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੋਕਿਲ ਕੀਵ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬੀਸੀ ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕਲੱਬ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸੋਕਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ ਕੀਵ ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿਖੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1980 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ UEFA ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, [2] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਕੀਰਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰੋ 2012 ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ/ਖੇਡ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਰੀ ਲੋਬਾਨੋਵਸਕੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ 2011 ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ। === ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ === UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੀਵ ਟਰਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। [3] 2008-2009 ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ 23% ਸੀ। [4] 2009 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ 1.6 ਕੀਵ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਠਹਿਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 259,000 ( ਅੰ. 16%) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰੇਲੂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। 2018 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ 850,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 660,000 ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਸਨ। 2018 ਤੱਕ, ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਟਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਦਰ ਔਸਤਨ 45-50% ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਲਗਭਗ 90% ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਰ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ 65-70%। ਛੇ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 50-55% ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਸੈਲਾਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ।[5] ==== ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ==== ਘੋੜੇ ਦੇ ਚੈਸਟਨਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[6] ਇਹ 1969 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੋਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[6] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੀਵ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 238,000 ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ। [7] ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ 11.5% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। [8] [9] ਵੱਡੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰੀ ਉਤਪਾਦ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 13.5% ਘਟ ਗਿਆ। [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਪਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸੀ। [9] ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਂਗ, 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੋਈ। ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਈ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ (ਭਾਵ, ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ)। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ - 2005-2008 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 3.75%। [10] ਦਰਅਸਲ, ਭਾਵੇਂ 2009 ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 7.1% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 9.6% ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ। ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 21,347 UAH (€540) ਕੁੱਲ ਅਤੇ 17,184 UAH (€430) ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਫਟੋਗਾਜ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਨਰਗੋਰੀਨੋਕ ਅਤੇ ਕੀਵਸਟਾਰ, ਦਾ ਘਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 18% ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ 24% ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸਤ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। [19] ਕੀਵ ਵਪਾਰਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਫਤਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲੀਵਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ) ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡ੍ਰੀਮ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ ) ਹਨ। ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 15-ਸਾਲਾ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ EUR82 ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2025 ਤੱਕ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼। {| class="wikitable" ! !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 !2021 |- |[[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਨਾਮਾਤਰ]] [[Gross Regional Product|ਜੀਆਰਪੀ]] (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="GDPKSO">{{Cite web |title=Gross Regional Product |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201074952/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |archive-date=1 December 2020 |access-date=19 November 2010 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref name="VRP">{{Cite web |date=2023-03-30 |title=Валовий регіональний продукт |url=https://ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2021/vvp/kvartal_new/vrp/arh_vrp_u.html |access-date=2026-05-12}}</ref> |61.4 |77.1 |95.3 |135.9 |169.6 |169.5 |196.6 |223.8 |275.7 |312.6 |357.4 |451.7 |559.1 |699.4 |833.3 |949.6 |1014.7 |1276.4 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ (ਯੂਐਸਡੀ bn * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="VRP" /><ref name="SBNBU">{{Cite web |title=Statistical Bulletin (May 2012) |url=http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708204014/http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |archive-date=8 July 2012 |access-date=3 July 2012 |publisher=National Bank of Ukraine |language=uk}}</ref><ref name="slo">{{Cite web |date=2021-03-21 |title=30 років Незалежності: як змінювався курс долара |url=https://www.slovoidilo.ua/2021/08/23/infografika/finansy/30-rokiv-nezalezhnosti-yak-zminyuvavsya-kurs-dolara |access-date=2026-05-12}}</ref> |11.5 |15.0 |18.9 |26.9 |32.2 |21.8 |24.8 |28.0 |34.5 |39.1 |30.1 |20.7 |21.9 |26.3 |30.6 |36.7 |37.6 |46.1 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਯੂਐਸਡੀ * * * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="SBNBU" /> |4,348 |5,616 |6,972 |9,860 |11,693 |7,841 |8,875 |10,007 |12,192 |13,687 |10,443 |7,139 |7,504 |8,973 |10,411 |12,414 |12,695 |15,582 |- |ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉਜਰਤ (USD * * <ref name="SBNBU" /><ref name="AWKSO">{{Cite web |title=Average Monthly Wage Dynamics |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201082108/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |archive-date=1 December 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Середньомісячна номінальна заробітна плата за видами економічної діяльності у 2013 році |url=http://www.kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2803&lang=1 |access-date=2026-05-12}}</ref> |182 |259 |342 |455 |584 |406 |432 |504 |577 |627 |452 |308 |338 |419 |498 |610 |634 |742 |- |ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ (% * * * <ref name="LMKSO">{{Cite web |title=Labour Market Indicators |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014011658/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |archive-date=14 October 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |4.6 |3.8 |3.3 |3.3 |7.1 |6.4 |6.1 |6.0 |5.7 |7.2 |7.5 |7.1 |7.4 |6.6 |6.2 |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO">{{Cite web |title=Retail Sales |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201081022/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |n/a |n/a |34.87 |46.50 |42.79 |50.09 |62.80 |73.00 |77.14 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਐਸਡੀ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO" /><ref name="SBNBU" /> |n/a |n/a |n/a |6.90 |8.83 |5.49 |6.31 |7.88 |9.14 |9.65 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (ਯੂ. ਐਸ. ਡੀ.) <ref name="FDIKSO">{{Cite web |title=Foreign Direct Investment |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201083649/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |2.1 |3.0 |4.8 |7.0 |11.7 |16.8 |19.2 |21.8 |24.9 |27.3 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |} === ਉਦਯੋਗ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ [[Industry (economics)|ਉਦਯੋਗਾਂ]] ਵਿੱਚ [[Public utility|ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਂ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਭਾਵ, ਬਿਜਲੀ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ (ਕੁੱਲ [[Output (economics)|ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ]] ਦਾ 26%), ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (22%), [[Chemical industry|ਰਸਾਇਣਕ]] (17%), [[Mechanical engineering|ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]] (13%) ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ (11%) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="IPKSO">{{Cite web |title=Industrial Production by Economic Activity |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014033130/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |archive-date=14 October 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਇੱਥੇ ਹੈ। ==== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਦਮ ==== * [[Antonov Serial Production Plant|ਐਂਟੋਨੋਵ ਸੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ]] (ਸਾਬਕਾ ਏਵੀਐਂਟ), ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ * [[Aeros|ਐਰੋਸ]], ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ * [[Darnytsia (company)|ਡਾਰਨੀਟਸਿਆ]] ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * [[Farmak|ਫਾਰਮਾਕ]] ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * [[Grammarly|ਵਿਆਕਰਣ]] ਸਾਫਟਵੇਅਰ * [[Kuznia na Rybalskomu|ਕੁਜ਼ਨੀਆ ਨਾ ਰਾਇਬਾਲਸਕੋਮੂ]], ਨੇਵਲ ਉਤਪਾਦਨ * [[Kyiv Aircraft Repair Plant 410|ਕੀਵ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਰਿਪੇਅਰ ਪਲਾਂਟ 410]], [[Kyiv International Airport (Zhuliany)|ਜ਼ੁਲੀਆਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ']] ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਫੈਕਟਰੀ * [[Arsenal Factory|ਕੀਵ ਆਰਸਨਲ]] (ਸਾਬਕਾ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਮਾਤਾ), ਆਪਟਿਕ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। * [[Kyiv Roshen Factory|ਕੀਵ ਰੋਸ਼ਨ ਫੈਕਟਰੀ]], ਮਿਠਾਈਆਂ * [[Kyivmiskbud|ਕੀਵਮਿਸਕਬਡ]], ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ * [[Obolon (company)|ਓਬੋਲੋਨ]] ਬਰੂਅਰੀ * [[Philip Morris Ukraine|ਫਿਲਿਪ ਮੌਰਿਸ ਯੂਕਰੇਨ]], ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਕ * [[Slavutych Brewery|ਸਲਾਵੁਟਿਚ]] ਬਰੂਅਰੀ == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ == === ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Владимирская_54_Киев_2010_01.JPG|right|thumb|ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ]] ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[National Academy of Sciences of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ [[Research institute|ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ [[Ministry of Education and Science of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, UNIT ਫੈਕਟਰੀ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਟੀ ਫੈਕਟਰੀ) ਖੁੱਲ੍ਹੀ। ਇਹ ਆਈਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (TCDC), BIONIC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਓਪਨ ਇੰਟਰ-ਕਾਰਪੋਰੇਟ IT-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ - VR ਲੈਬ (Crytek) ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਲੈਬ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=16 November 2016 |title=UNIT Factory, a key element of the future innovation park, opened in Kyiv |url=https://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803065209/http://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |archive-date=3 August 2019 |access-date=18 November 2019 |website=kfund.ua}}</ref> === ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]],<ref>See also: [http://www.univ.kiev.ua/ Kyiv University official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910185903/http://www.univ.kiev.ua/|date=10 September 2017}}.</ref> [[Kyiv Polytechnic Institute|ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ "ਕੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ"]], <ref>See also: [https://kpi.ua/ KPI official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513004654/https://kpi.ua/|date=13 May 2019}}</ref> [[National University of Kyiv-Mohyla Academy|ਕੀਵ-ਮੋਹਿਲਾ ਅਕੈਡਮੀ]] <ref>{{Cite web |title=National University of Kyiv-Mohyla Academy |url=https://www.ukma.edu.ua/eng/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201163008/https://www.ukma.edu.ua/eng/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=25 February 2022}}</ref> ਅਤੇ [[Kyiv National University of Trade and Economics|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੇਡ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]] । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੋਹੀਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1632 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1834 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 200 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ,<ref>See also: [http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go Osvita.org URL accessed on 20 June 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130085833/http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go|date=30 January 2009}}</ref> ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। === ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 530 ਜਨਰਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 680 ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ [[ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ]] ਹਨ।<ref>{{Cite book|location=Kyiv}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ [[Evangel Theological Seminary|ਈਵੈਂਜਲ ਥੀਓਲਾਜੀਕਲ ਸੈਮੀਨਰੀ]] ਹਨ। === ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[Vernadsky National Library of Ukraine|ਵਰਨਾਡਸਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੁੱਖ [[Academic library|ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ [[Information centre|ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ]] ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Vernadsky National Library of Ukraine |url=http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330162634/http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |archive-date=30 March 2010 |access-date=27 June 2010 |publisher=Nbuv.gov.ua}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ [[Deposit library|ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ [[Phonograph cylinder|ਐਡੀਸਨ ਮੋਮ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ]] 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ [[Jewish music|ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (1912–1947) 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ [[Memory of the World Register|ਮੈਮੋਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡ ਰਜਿਸਟਰ]] ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="mow">{{Cite web |date=16 May 2008 |title=Collection of Jewish Musical Folklore (1912–1947) |url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=23132&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623175517/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D23132%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date=23 June 2008 |access-date=14 December 2009 |publisher=UNESCO Memory of the World Programme}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> m7ona1cl7s2ncejlp0s5lm0houkh79t 845083 845082 2026-08-24T15:24:53Z Jagmit Singh Brar 17898 845083 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] [[Dnieper River|ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ]] ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: [[Pechersk, Kyiv|ਪੇਚਰਸਕ]], ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ [[Podil|ਪੋਡਿਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ [[Raion|ਰਿਆਸਤਾਂ]] ( [[Urban districts of Ukraine|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[Bolshevik|ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[Oleksandr Omelchenko|ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ]] (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ ( [[Leonid Chernovetskyi|ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ]] ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ [[Local government|ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ [[Resident registration|ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[Ukrainians|ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|[[Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ]] ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|[[St. Nicholas Roman Catholic Church, Kyiv|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|[[National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ]] ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|[[Brodsky Synagogue (Kyiv)|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ]] - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|[[Yaroslaviv Val Street|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ]] ਵਿੱਚ [[Revenue house|ਮਾਲੀਆ ਘਰ]] ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ [[World Heritage Convention|1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੇਨੇਤਸੀਸਕੀ (ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ, ਤੈਰਾਕੀ ਬੀਚ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੂਖਾਨਿਵ, ਮੁਰੋਮੇਟਸ ਅਤੇ ਡੋਲੋਬੇਟਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਸਬਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਕਟਰੀ ਪਾਰਕ ( ''ਪਾਰਕ ਪੇਰੇਮੋਹੀ'' ) ਸਟਰੌਲਰਾਂ, ਜੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਈਸ ਸਕੇਟ ਨਾਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਵਾਰ {{Convert|30|to|34|C|F}} ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Національний_музей_Пирогів_DSC_8044.jpg|thumb|ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਕੀਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ( ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕੈਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਕਐਂਡ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਆਟੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡੀਸੈਂਟ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਰਿਚਰਡ ਦ ਲਾਇਨਹਾਰਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਬਾਰੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ; ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੇਖਕ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] ਦਾ ਘਰ ; ਕੀਵ ਅਤੇ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਰਕ; ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ।<ref name="Sights of Kiev">{{Cite web |title=Andreyevskiy Spusk |url=http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901214115/http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |archive-date=1 September 2006 |access-date=20 June 2006 |website=Hotels-Kiev.com |publisher=Optima Tours}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andreevsky spusk |url=http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312052631/http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=20 June 2006 |website=Kyiv Guide |language=ru}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਰਾਬਸਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ''ਰਾਇਨੋਕ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਜ਼ ਮਿਲਣਗੇ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮੋਕ ਕੀਤਾ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਪਨੀਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਣੇ ''ਸਮੇਟਾਨਾ'' (ਖਟਾਈ ਕਰੀਮ), [[ਕੈਵੀਆਰ|ਕੈਵੀਅਰ]], ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ, ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਹਰੇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਕੱਪੜੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|1.5|km2|sqmi|0}} । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ "ਛੋਟੇ-ਪਿੰਡ" ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਗਲੀਆਂ, ਗੋ-ਕਾਰਟ ਟਰੈਕ, ਪੇਂਟਬਾਲ ਸਥਾਨ, ਬਿਲੀਅਰਡ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵੀ। 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਵ ਚਿੜੀਆਘਰ 40 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 328 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 2,600 ਜਾਨਵਰ ਹਨ"।<ref name="CBCAP">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/kiev-zoo-a-concentration-camp-for-animals-1.1106751|title=Kiev zoo a 'concentration camp for animals'|date=23 March 2011|work=CBC news|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909000412/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/23/kiev-zoo-deaths.html|archive-date=9 September 2013|agency=Associated Press}}</ref> === ਖੇਡਾਂ === ਸਾਲਾਨਾ 5.5-kilometre (3.4-mile) "ਰਨ ਅੰਡਰ ਦ ਚੈਸਟਨਟਸ" ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਤਕ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਫਸੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਸੀਐਸਕੇਏ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਆਰਸੇਨਲ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲਿਵੀ ਬੇਰੇਹ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲੋਕੋਮੋਤੀਵ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਐਟਲੇਟ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬੇਲ ਕੀਵ ਅਤੇ ਕਾਇਵ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬਲ ਕੀਵ, ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੱਕ, ਕਲੱਬ ਨੇ 13 USSR ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 9 USSR ਕੱਪ, ਅਤੇ 3 USSR ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸੋਵੀਅਤ ਟੌਪ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਲੱਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਰ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੋਕਿਲ ਕੀਵ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬੀਸੀ ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕਲੱਬ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸੋਕਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ ਕੀਵ ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿਖੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1980 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ UEFA ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, [2] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਕੀਰਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰੋ 2012 ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ/ਖੇਡ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਰੀ ਲੋਬਾਨੋਵਸਕੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ 2011 ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ। === ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ === UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੀਵ ਟਰਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। [3] 2008-2009 ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ 23% ਸੀ। [4] 2009 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ 1.6 ਕੀਵ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਠਹਿਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 259,000 ( ਅੰ. 16%) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰੇਲੂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। 2018 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ 850,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 660,000 ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਸਨ। 2018 ਤੱਕ, ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਟਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਦਰ ਔਸਤਨ 45-50% ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਲਗਭਗ 90% ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਰ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ 65-70%। ਛੇ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 50-55% ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਸੈਲਾਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ।[5] ==== ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ==== ਘੋੜੇ ਦੇ ਚੈਸਟਨਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[6] ਇਹ 1969 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੋਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[6] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੀਵ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 238,000 ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ। [7] ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ 11.5% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। [8] [9] ਵੱਡੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰੀ ਉਤਪਾਦ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 13.5% ਘਟ ਗਿਆ। [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਪਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸੀ। [9] ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਂਗ, 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੋਈ। ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਈ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ (ਭਾਵ, ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ)। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ - 2005-2008 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 3.75%। [10] ਦਰਅਸਲ, ਭਾਵੇਂ 2009 ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 7.1% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 9.6% ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ। ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 21,347 UAH (€540) ਕੁੱਲ ਅਤੇ 17,184 UAH (€430) ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਫਟੋਗਾਜ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਨਰਗੋਰੀਨੋਕ ਅਤੇ ਕੀਵਸਟਾਰ, ਦਾ ਘਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 18% ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ 24% ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸਤ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। [19] ਕੀਵ ਵਪਾਰਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਫਤਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲੀਵਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ) ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡ੍ਰੀਮ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ ) ਹਨ। ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 15-ਸਾਲਾ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ EUR82 ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2025 ਤੱਕ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼। {| class="wikitable" ! !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 !2021 |- |[[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਨਾਮਾਤਰ]] [[Gross Regional Product|ਜੀਆਰਪੀ]] (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="GDPKSO">{{Cite web |title=Gross Regional Product |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201074952/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |archive-date=1 December 2020 |access-date=19 November 2010 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref name="VRP">{{Cite web |date=2023-03-30 |title=Валовий регіональний продукт |url=https://ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2021/vvp/kvartal_new/vrp/arh_vrp_u.html |access-date=2026-05-12}}</ref> |61.4 |77.1 |95.3 |135.9 |169.6 |169.5 |196.6 |223.8 |275.7 |312.6 |357.4 |451.7 |559.1 |699.4 |833.3 |949.6 |1014.7 |1276.4 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ (ਯੂਐਸਡੀ bn * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="VRP" /><ref name="SBNBU">{{Cite web |title=Statistical Bulletin (May 2012) |url=http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708204014/http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |archive-date=8 July 2012 |access-date=3 July 2012 |publisher=National Bank of Ukraine |language=uk}}</ref><ref name="slo">{{Cite web |date=2021-03-21 |title=30 років Незалежності: як змінювався курс долара |url=https://www.slovoidilo.ua/2021/08/23/infografika/finansy/30-rokiv-nezalezhnosti-yak-zminyuvavsya-kurs-dolara |access-date=2026-05-12}}</ref> |11.5 |15.0 |18.9 |26.9 |32.2 |21.8 |24.8 |28.0 |34.5 |39.1 |30.1 |20.7 |21.9 |26.3 |30.6 |36.7 |37.6 |46.1 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਯੂਐਸਡੀ * * * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="SBNBU" /> |4,348 |5,616 |6,972 |9,860 |11,693 |7,841 |8,875 |10,007 |12,192 |13,687 |10,443 |7,139 |7,504 |8,973 |10,411 |12,414 |12,695 |15,582 |- |ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉਜਰਤ (USD * * <ref name="SBNBU" /><ref name="AWKSO">{{Cite web |title=Average Monthly Wage Dynamics |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201082108/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |archive-date=1 December 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Середньомісячна номінальна заробітна плата за видами економічної діяльності у 2013 році |url=http://www.kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2803&lang=1 |access-date=2026-05-12}}</ref> |182 |259 |342 |455 |584 |406 |432 |504 |577 |627 |452 |308 |338 |419 |498 |610 |634 |742 |- |ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ (% * * * <ref name="LMKSO">{{Cite web |title=Labour Market Indicators |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014011658/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |archive-date=14 October 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |4.6 |3.8 |3.3 |3.3 |7.1 |6.4 |6.1 |6.0 |5.7 |7.2 |7.5 |7.1 |7.4 |6.6 |6.2 |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO">{{Cite web |title=Retail Sales |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201081022/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |n/a |n/a |34.87 |46.50 |42.79 |50.09 |62.80 |73.00 |77.14 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਐਸਡੀ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO" /><ref name="SBNBU" /> |n/a |n/a |n/a |6.90 |8.83 |5.49 |6.31 |7.88 |9.14 |9.65 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (ਯੂ. ਐਸ. ਡੀ.) <ref name="FDIKSO">{{Cite web |title=Foreign Direct Investment |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201083649/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |2.1 |3.0 |4.8 |7.0 |11.7 |16.8 |19.2 |21.8 |24.9 |27.3 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |} === ਉਦਯੋਗ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ [[Industry (economics)|ਉਦਯੋਗਾਂ]] ਵਿੱਚ [[Public utility|ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਂ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਭਾਵ, ਬਿਜਲੀ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ (ਕੁੱਲ [[Output (economics)|ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ]] ਦਾ 26%), ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (22%), [[Chemical industry|ਰਸਾਇਣਕ]] (17%), [[Mechanical engineering|ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]] (13%) ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ (11%) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="IPKSO">{{Cite web |title=Industrial Production by Economic Activity |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014033130/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |archive-date=14 October 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਇੱਥੇ ਹੈ। ==== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਦਮ ==== * [[Antonov Serial Production Plant|ਐਂਟੋਨੋਵ ਸੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ]] (ਸਾਬਕਾ ਏਵੀਐਂਟ), ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ * [[Aeros|ਐਰੋਸ]], ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ * [[Darnytsia (company)|ਡਾਰਨੀਟਸਿਆ]] ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * [[Farmak|ਫਾਰਮਾਕ]] ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * [[Grammarly|ਵਿਆਕਰਣ]] ਸਾਫਟਵੇਅਰ * [[Kuznia na Rybalskomu|ਕੁਜ਼ਨੀਆ ਨਾ ਰਾਇਬਾਲਸਕੋਮੂ]], ਨੇਵਲ ਉਤਪਾਦਨ * [[Kyiv Aircraft Repair Plant 410|ਕੀਵ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਰਿਪੇਅਰ ਪਲਾਂਟ 410]], [[Kyiv International Airport (Zhuliany)|ਜ਼ੁਲੀਆਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ']] ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਫੈਕਟਰੀ * [[Arsenal Factory|ਕੀਵ ਆਰਸਨਲ]] (ਸਾਬਕਾ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਮਾਤਾ), ਆਪਟਿਕ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। * [[Kyiv Roshen Factory|ਕੀਵ ਰੋਸ਼ਨ ਫੈਕਟਰੀ]], ਮਿਠਾਈਆਂ * [[Kyivmiskbud|ਕੀਵਮਿਸਕਬਡ]], ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ * [[Obolon (company)|ਓਬੋਲੋਨ]] ਬਰੂਅਰੀ * [[Philip Morris Ukraine|ਫਿਲਿਪ ਮੌਰਿਸ ਯੂਕਰੇਨ]], ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਕ * [[Slavutych Brewery|ਸਲਾਵੁਟਿਚ]] ਬਰੂਅਰੀ == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ == === ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Владимирская_54_Киев_2010_01.JPG|right|thumb|ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ]] ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[National Academy of Sciences of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ [[Research institute|ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ [[Ministry of Education and Science of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, UNIT ਫੈਕਟਰੀ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਟੀ ਫੈਕਟਰੀ) ਖੁੱਲ੍ਹੀ। ਇਹ ਆਈਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (TCDC), BIONIC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਓਪਨ ਇੰਟਰ-ਕਾਰਪੋਰੇਟ IT-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ - VR ਲੈਬ (Crytek) ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਲੈਬ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=16 November 2016 |title=UNIT Factory, a key element of the future innovation park, opened in Kyiv |url=https://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803065209/http://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |archive-date=3 August 2019 |access-date=18 November 2019 |website=kfund.ua}}</ref> === ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]],<ref>See also: [http://www.univ.kiev.ua/ Kyiv University official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910185903/http://www.univ.kiev.ua/|date=10 September 2017}}.</ref> [[Kyiv Polytechnic Institute|ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ "ਕੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ"]], <ref>See also: [https://kpi.ua/ KPI official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513004654/https://kpi.ua/|date=13 May 2019}}</ref> [[National University of Kyiv-Mohyla Academy|ਕੀਵ-ਮੋਹਿਲਾ ਅਕੈਡਮੀ]] <ref>{{Cite web |title=National University of Kyiv-Mohyla Academy |url=https://www.ukma.edu.ua/eng/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201163008/https://www.ukma.edu.ua/eng/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=25 February 2022}}</ref> ਅਤੇ [[Kyiv National University of Trade and Economics|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੇਡ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]] । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੋਹੀਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1632 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1834 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 200 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ,<ref>See also: [http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go Osvita.org URL accessed on 20 June 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130085833/http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go|date=30 January 2009}}</ref> ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। === ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 530 ਜਨਰਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 680 ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ [[ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ]] ਹਨ।<ref>{{Cite book|location=Kyiv}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ [[Evangel Theological Seminary|ਈਵੈਂਜਲ ਥੀਓਲਾਜੀਕਲ ਸੈਮੀਨਰੀ]] ਹਨ। === ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[Vernadsky National Library of Ukraine|ਵਰਨਾਡਸਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੁੱਖ [[Academic library|ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ [[Information centre|ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ]] ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Vernadsky National Library of Ukraine |url=http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330162634/http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |archive-date=30 March 2010 |access-date=27 June 2010 |publisher=Nbuv.gov.ua}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ [[Deposit library|ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ [[Phonograph cylinder|ਐਡੀਸਨ ਮੋਮ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ]] 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ [[Jewish music|ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (1912–1947) 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ [[Memory of the World Register|ਮੈਮੋਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡ ਰਜਿਸਟਰ]] ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="mow">{{Cite web |date=16 May 2008 |title=Collection of Jewish Musical Folklore (1912–1947) |url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=23132&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623175517/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D23132%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date=23 June 2008 |access-date=14 December 2009 |publisher=UNESCO Memory of the World Programme}}</ref> == ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ == === ਆਵਾਜਾਈ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ [[Marshrutka|ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ]], [[Trolleybus|ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ]], [[Tram|ਟਰਾਮ]], [[Taxicab|ਟੈਕਸੀ]] ਅਤੇ [[Kyiv Funicular|ਫਨੀਕੂਲਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ [[Kyiv Urban Electric Train|ਇੰਟਰਾ-ਸਿਟੀ ਰਿੰਗ ਰੇਲਵੇ ਸੇਵਾ]] ਵੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Золоті_Ворота.jpg|thumb|[[Zoloti Vorota (Kyiv Metro)|ਜ਼ੋਲੋਟੀ ਵੋਰੋਟਾ]] ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ [[Kyiv Metro|ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ]] ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ {{Convert|66.1|km|abbr=off}} ਹੈ ਅਤੇ 51 ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨ ਹਨ)। ਮੈਟਰੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 1.422 ਮਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ <ref name="update">{{Cite web |title=Головне управління статистики м.Києва – Пасажирські перевезення АРХІВ 2011 року |trans-title=Kyiv City Statistical Office – Passenger Transport (Archive 2011) |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201091103/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |website=kyiv.ukrstat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਭਾਰ ਦਾ 38% ਬਣਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 519 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ। [[ਤਸਵੀਰ:Київський_фунікулер_№4.JPG|thumb|ਕੀਵ ਫਨੀਕੂਲਰ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> nlr9nkn4j50l24e00ie4odyu5c9z7p9 845084 845083 2026-08-24T15:27:56Z Jagmit Singh Brar 17898 845084 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਪੇਚਰਸਕ, ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ ਰਿਆਸਤਾਂ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ (ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਲੀਆ ਘਰ ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ 1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੇਨੇਤਸੀਸਕੀ (ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ, ਤੈਰਾਕੀ ਬੀਚ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੂਖਾਨਿਵ, ਮੁਰੋਮੇਟਸ ਅਤੇ ਡੋਲੋਬੇਟਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਸਬਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਕਟਰੀ ਪਾਰਕ ( ''ਪਾਰਕ ਪੇਰੇਮੋਹੀ'' ) ਸਟਰੌਲਰਾਂ, ਜੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਈਸ ਸਕੇਟ ਨਾਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਵਾਰ {{Convert|30|to|34|C|F}} ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Національний_музей_Пирогів_DSC_8044.jpg|thumb|ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਕੀਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ( ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕੈਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਕਐਂਡ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਆਟੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡੀਸੈਂਟ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਰਿਚਰਡ ਦ ਲਾਇਨਹਾਰਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਬਾਰੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ; ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੇਖਕ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] ਦਾ ਘਰ ; ਕੀਵ ਅਤੇ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਰਕ; ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ।<ref name="Sights of Kiev">{{Cite web |title=Andreyevskiy Spusk |url=http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901214115/http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |archive-date=1 September 2006 |access-date=20 June 2006 |website=Hotels-Kiev.com |publisher=Optima Tours}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andreevsky spusk |url=http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312052631/http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=20 June 2006 |website=Kyiv Guide |language=ru}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਰਾਬਸਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ''ਰਾਇਨੋਕ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਜ਼ ਮਿਲਣਗੇ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮੋਕ ਕੀਤਾ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਪਨੀਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਣੇ ''ਸਮੇਟਾਨਾ'' (ਖਟਾਈ ਕਰੀਮ), [[ਕੈਵੀਆਰ|ਕੈਵੀਅਰ]], ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ, ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਹਰੇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਕੱਪੜੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|1.5|km2|sqmi|0}} । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ "ਛੋਟੇ-ਪਿੰਡ" ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਗਲੀਆਂ, ਗੋ-ਕਾਰਟ ਟਰੈਕ, ਪੇਂਟਬਾਲ ਸਥਾਨ, ਬਿਲੀਅਰਡ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵੀ। 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਵ ਚਿੜੀਆਘਰ 40 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 328 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 2,600 ਜਾਨਵਰ ਹਨ"।<ref name="CBCAP">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/kiev-zoo-a-concentration-camp-for-animals-1.1106751|title=Kiev zoo a 'concentration camp for animals'|date=23 March 2011|work=CBC news|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909000412/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/23/kiev-zoo-deaths.html|archive-date=9 September 2013|agency=Associated Press}}</ref> === ਖੇਡਾਂ === ਸਾਲਾਨਾ 5.5-kilometre (3.4-mile) "ਰਨ ਅੰਡਰ ਦ ਚੈਸਟਨਟਸ" ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਤਕ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਫਸੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਸੀਐਸਕੇਏ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਆਰਸੇਨਲ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲਿਵੀ ਬੇਰੇਹ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲੋਕੋਮੋਤੀਵ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਐਟਲੇਟ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬੇਲ ਕੀਵ ਅਤੇ ਕਾਇਵ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬਲ ਕੀਵ, ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੱਕ, ਕਲੱਬ ਨੇ 13 USSR ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 9 USSR ਕੱਪ, ਅਤੇ 3 USSR ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸੋਵੀਅਤ ਟੌਪ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਲੱਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਰ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੋਕਿਲ ਕੀਵ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬੀਸੀ ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕਲੱਬ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸੋਕਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ ਕੀਵ ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿਖੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1980 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ UEFA ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, [2] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਕੀਰਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰੋ 2012 ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ/ਖੇਡ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਰੀ ਲੋਬਾਨੋਵਸਕੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ 2011 ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ। === ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ === UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੀਵ ਟਰਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। [3] 2008-2009 ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ 23% ਸੀ। [4] 2009 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ 1.6 ਕੀਵ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਠਹਿਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 259,000 ( ਅੰ. 16%) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰੇਲੂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। 2018 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ 850,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 660,000 ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਸਨ। 2018 ਤੱਕ, ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਟਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਦਰ ਔਸਤਨ 45-50% ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਲਗਭਗ 90% ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਰ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ 65-70%। ਛੇ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 50-55% ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਸੈਲਾਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ।[5] ==== ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ==== ਘੋੜੇ ਦੇ ਚੈਸਟਨਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[6] ਇਹ 1969 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੋਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[6] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੀਵ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 238,000 ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ। [7] ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ 11.5% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। [8] [9] ਵੱਡੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰੀ ਉਤਪਾਦ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 13.5% ਘਟ ਗਿਆ। [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਪਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸੀ। [9] ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਂਗ, 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੋਈ। ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਈ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ (ਭਾਵ, ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ)। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ - 2005-2008 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 3.75%। [10] ਦਰਅਸਲ, ਭਾਵੇਂ 2009 ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 7.1% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 9.6% ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ। ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 21,347 UAH (€540) ਕੁੱਲ ਅਤੇ 17,184 UAH (€430) ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਫਟੋਗਾਜ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਨਰਗੋਰੀਨੋਕ ਅਤੇ ਕੀਵਸਟਾਰ, ਦਾ ਘਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 18% ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ 24% ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸਤ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। [19] ਕੀਵ ਵਪਾਰਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਫਤਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲੀਵਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ) ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡ੍ਰੀਮ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ ) ਹਨ। ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 15-ਸਾਲਾ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ EUR82 ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2025 ਤੱਕ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼। {| class="wikitable" ! !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 !2021 |- |[[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਨਾਮਾਤਰ]] [[Gross Regional Product|ਜੀਆਰਪੀ]] (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="GDPKSO">{{Cite web |title=Gross Regional Product |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201074952/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |archive-date=1 December 2020 |access-date=19 November 2010 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref name="VRP">{{Cite web |date=2023-03-30 |title=Валовий регіональний продукт |url=https://ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2021/vvp/kvartal_new/vrp/arh_vrp_u.html |access-date=2026-05-12}}</ref> |61.4 |77.1 |95.3 |135.9 |169.6 |169.5 |196.6 |223.8 |275.7 |312.6 |357.4 |451.7 |559.1 |699.4 |833.3 |949.6 |1014.7 |1276.4 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ (ਯੂਐਸਡੀ bn * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="VRP" /><ref name="SBNBU">{{Cite web |title=Statistical Bulletin (May 2012) |url=http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708204014/http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |archive-date=8 July 2012 |access-date=3 July 2012 |publisher=National Bank of Ukraine |language=uk}}</ref><ref name="slo">{{Cite web |date=2021-03-21 |title=30 років Незалежності: як змінювався курс долара |url=https://www.slovoidilo.ua/2021/08/23/infografika/finansy/30-rokiv-nezalezhnosti-yak-zminyuvavsya-kurs-dolara |access-date=2026-05-12}}</ref> |11.5 |15.0 |18.9 |26.9 |32.2 |21.8 |24.8 |28.0 |34.5 |39.1 |30.1 |20.7 |21.9 |26.3 |30.6 |36.7 |37.6 |46.1 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਯੂਐਸਡੀ * * * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="SBNBU" /> |4,348 |5,616 |6,972 |9,860 |11,693 |7,841 |8,875 |10,007 |12,192 |13,687 |10,443 |7,139 |7,504 |8,973 |10,411 |12,414 |12,695 |15,582 |- |ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉਜਰਤ (USD * * <ref name="SBNBU" /><ref name="AWKSO">{{Cite web |title=Average Monthly Wage Dynamics |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201082108/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |archive-date=1 December 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Середньомісячна номінальна заробітна плата за видами економічної діяльності у 2013 році |url=http://www.kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2803&lang=1 |access-date=2026-05-12}}</ref> |182 |259 |342 |455 |584 |406 |432 |504 |577 |627 |452 |308 |338 |419 |498 |610 |634 |742 |- |ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ (% * * * <ref name="LMKSO">{{Cite web |title=Labour Market Indicators |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014011658/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |archive-date=14 October 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |4.6 |3.8 |3.3 |3.3 |7.1 |6.4 |6.1 |6.0 |5.7 |7.2 |7.5 |7.1 |7.4 |6.6 |6.2 |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO">{{Cite web |title=Retail Sales |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201081022/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |n/a |n/a |34.87 |46.50 |42.79 |50.09 |62.80 |73.00 |77.14 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਐਸਡੀ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO" /><ref name="SBNBU" /> |n/a |n/a |n/a |6.90 |8.83 |5.49 |6.31 |7.88 |9.14 |9.65 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (ਯੂ. ਐਸ. ਡੀ.) <ref name="FDIKSO">{{Cite web |title=Foreign Direct Investment |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201083649/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |2.1 |3.0 |4.8 |7.0 |11.7 |16.8 |19.2 |21.8 |24.9 |27.3 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |} === ਉਦਯੋਗ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਭਾਵ, ਬਿਜਲੀ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ (ਕੁੱਲ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 26%), ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (22%), ਰਸਾਇਣਕ (17%), ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (13%) ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ (11%) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="IPKSO">{{Cite web |title=Industrial Production by Economic Activity |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014033130/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |archive-date=14 October 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਇੱਥੇ ਹੈ। ==== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਦਮ ==== * ਐਂਟੋਨੋਵ ਸੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ (ਸਾਬਕਾ ਏਵੀਐਂਟ), ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ * ਐਰੋਸ, ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ * ਡਾਰਨੀਟਸਿਆ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * ਫਾਰਮਾਕ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * ਵਿਆਕਰਣ ਸਾਫਟਵੇਅਰ * ਕੁਜ਼ਨੀਆ ਨਾ ਰਾਇਬਾਲਸਕੋਮੂ, ਨੇਵਲ ਉਤਪਾਦਨ * ਕੀਵ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਰਿਪੇਅਰ ਪਲਾਂਟ 410, ਜ਼ੁਲੀਆਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ' ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਫੈਕਟਰੀ * ਕੀਵ ਆਰਸਨਲ (ਸਾਬਕਾ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਮਾਤਾ), ਆਪਟਿਕ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। * ਕੀਵ ਰੋਸ਼ਨ ਫੈਕਟਰੀ, ਮਿਠਾਈਆਂ * ਕੀਵਮਿਸਕਬਡ, ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ * ਓਬੋਲੋਨ ਬਰੂਅਰੀ * ਫਿਲਿਪ ਮੌਰਿਸ ਯੂਕਰੇਨ, ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਕ * ਸਲਾਵੁਟਿਚ ਬਰੂਅਰੀ == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ == === ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Владимирская_54_Киев_2010_01.JPG|right|thumb|ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ]] ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, UNIT ਫੈਕਟਰੀ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਟੀ ਫੈਕਟਰੀ) ਖੁੱਲ੍ਹੀ। ਇਹ ਆਈਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (TCDC), BIONIC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਓਪਨ ਇੰਟਰ-ਕਾਰਪੋਰੇਟ IT-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ - VR ਲੈਬ (Crytek) ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਲੈਬ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=16 November 2016 |title=UNIT Factory, a key element of the future innovation park, opened in Kyiv |url=https://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803065209/http://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |archive-date=3 August 2019 |access-date=18 November 2019 |website=kfund.ua}}</ref> === ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]],<ref>See also: [http://www.univ.kiev.ua/ Kyiv University official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910185903/http://www.univ.kiev.ua/|date=10 September 2017}}.</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ "ਕੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ", <ref>See also: [https://kpi.ua/ KPI official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513004654/https://kpi.ua/|date=13 May 2019}}</ref> ਕੀਵ-ਮੋਹਿਲਾ ਅਕੈਡਮੀ <ref>{{Cite web |title=National University of Kyiv-Mohyla Academy |url=https://www.ukma.edu.ua/eng/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201163008/https://www.ukma.edu.ua/eng/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=25 February 2022}}</ref> ਅਤੇ ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੇਡ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੋਹੀਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1632 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1834 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 200 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ,<ref>See also: [http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go Osvita.org URL accessed on 20 June 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130085833/http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go|date=30 January 2009}}</ref> ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। === ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 530 ਜਨਰਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 680 ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ [[ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ]] ਹਨ।<ref>{{Cite book|location=Kyiv}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਈਵੈਂਜਲ ਥੀਓਲਾਜੀਕਲ ਸੈਮੀਨਰੀ ਹਨ। === ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਨਾਡਸਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Vernadsky National Library of Ukraine |url=http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330162634/http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |archive-date=30 March 2010 |access-date=27 June 2010 |publisher=Nbuv.gov.ua}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਡੀਸਨ ਮੋਮ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (1912–1947) 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੈਮੋਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="mow">{{Cite web |date=16 May 2008 |title=Collection of Jewish Musical Folklore (1912–1947) |url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=23132&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623175517/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D23132%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date=23 June 2008 |access-date=14 December 2009 |publisher=UNESCO Memory of the World Programme}}</ref> == ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ == === ਆਵਾਜਾਈ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ, ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ, ਟਰਾਮ, ਟੈਕਸੀ ਅਤੇ ਫਨੀਕੂਲਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਾ-ਸਿਟੀ ਰਿੰਗ ਰੇਲਵੇ ਸੇਵਾ ਵੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Золоті_Ворота.jpg|thumb|[[Zoloti Vorota (Kyiv Metro)|ਜ਼ੋਲੋਟੀ ਵੋਰੋਟਾ]] ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ {{Convert|66.1|km|abbr=off}} ਹੈ ਅਤੇ 51 ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨ ਹਨ)। ਮੈਟਰੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 1.422 ਮਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ <ref name="update">{{Cite web |title=Головне управління статистики м.Києва – Пасажирські перевезення АРХІВ 2011 року |trans-title=Kyiv City Statistical Office – Passenger Transport (Archive 2011) |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201091103/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |website=kyiv.ukrstat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਭਾਰ ਦਾ 38% ਬਣਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 519 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ। [[ਤਸਵੀਰ:Київський_фунікулер_№4.JPG|thumb|ਕੀਵ ਫਨੀਕੂਲਰ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> 04hqj723kqzblaaoi2gtukro1icxi61 845085 845084 2026-08-24T15:34:06Z Jagmit Singh Brar 17898 845085 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਪੇਚਰਸਕ, ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ ਰਿਆਸਤਾਂ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ (ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਲੀਆ ਘਰ ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ 1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੇਨੇਤਸੀਸਕੀ (ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ, ਤੈਰਾਕੀ ਬੀਚ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੂਖਾਨਿਵ, ਮੁਰੋਮੇਟਸ ਅਤੇ ਡੋਲੋਬੇਟਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਸਬਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਕਟਰੀ ਪਾਰਕ ( ''ਪਾਰਕ ਪੇਰੇਮੋਹੀ'' ) ਸਟਰੌਲਰਾਂ, ਜੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਈਸ ਸਕੇਟ ਨਾਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਵਾਰ {{Convert|30|to|34|C|F}} ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Національний_музей_Пирогів_DSC_8044.jpg|thumb|ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਕੀਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ( ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕੈਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਕਐਂਡ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਆਟੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡੀਸੈਂਟ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਰਿਚਰਡ ਦ ਲਾਇਨਹਾਰਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਬਾਰੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ; ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੇਖਕ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] ਦਾ ਘਰ ; ਕੀਵ ਅਤੇ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਰਕ; ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ।<ref name="Sights of Kiev">{{Cite web |title=Andreyevskiy Spusk |url=http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901214115/http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |archive-date=1 September 2006 |access-date=20 June 2006 |website=Hotels-Kiev.com |publisher=Optima Tours}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andreevsky spusk |url=http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312052631/http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=20 June 2006 |website=Kyiv Guide |language=ru}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਰਾਬਸਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ''ਰਾਇਨੋਕ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਜ਼ ਮਿਲਣਗੇ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮੋਕ ਕੀਤਾ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਪਨੀਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਣੇ ''ਸਮੇਟਾਨਾ'' (ਖਟਾਈ ਕਰੀਮ), [[ਕੈਵੀਆਰ|ਕੈਵੀਅਰ]], ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ, ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਹਰੇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਕੱਪੜੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|1.5|km2|sqmi|0}} । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ "ਛੋਟੇ-ਪਿੰਡ" ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਗਲੀਆਂ, ਗੋ-ਕਾਰਟ ਟਰੈਕ, ਪੇਂਟਬਾਲ ਸਥਾਨ, ਬਿਲੀਅਰਡ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵੀ। 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਵ ਚਿੜੀਆਘਰ 40 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 328 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 2,600 ਜਾਨਵਰ ਹਨ"।<ref name="CBCAP">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/kiev-zoo-a-concentration-camp-for-animals-1.1106751|title=Kiev zoo a 'concentration camp for animals'|date=23 March 2011|work=CBC news|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909000412/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/23/kiev-zoo-deaths.html|archive-date=9 September 2013|agency=Associated Press}}</ref> === ਖੇਡਾਂ === ਸਾਲਾਨਾ 5.5-kilometre (3.4-mile) "ਰਨ ਅੰਡਰ ਦ ਚੈਸਟਨਟਸ" ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਤਕ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਫਸੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਸੀਐਸਕੇਏ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਆਰਸੇਨਲ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲਿਵੀ ਬੇਰੇਹ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲੋਕੋਮੋਤੀਵ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਐਟਲੇਟ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬੇਲ ਕੀਵ ਅਤੇ ਕਾਇਵ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬਲ ਕੀਵ, ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੱਕ, ਕਲੱਬ ਨੇ 13 USSR ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 9 USSR ਕੱਪ, ਅਤੇ 3 USSR ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸੋਵੀਅਤ ਟੌਪ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਲੱਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਰ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੋਕਿਲ ਕੀਵ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬੀਸੀ ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕਲੱਬ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸੋਕਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ ਕੀਵ ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿਖੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1980 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ UEFA ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, [2] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਕੀਰਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰੋ 2012 ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ/ਖੇਡ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਰੀ ਲੋਬਾਨੋਵਸਕੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ 2011 ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ। === ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ === UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੀਵ ਟਰਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। [3] 2008-2009 ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ 23% ਸੀ। [4] 2009 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ 1.6 ਕੀਵ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਠਹਿਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 259,000 ( ਅੰ. 16%) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰੇਲੂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। 2018 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ 850,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 660,000 ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਸਨ। 2018 ਤੱਕ, ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਟਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਦਰ ਔਸਤਨ 45-50% ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਲਗਭਗ 90% ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਰ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ 65-70%। ਛੇ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 50-55% ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਸੈਲਾਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ।[5] ==== ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ==== ਘੋੜੇ ਦੇ ਚੈਸਟਨਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[6] ਇਹ 1969 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੋਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[6] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੀਵ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 238,000 ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ। [7] ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ 11.5% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। [8] [9] ਵੱਡੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰੀ ਉਤਪਾਦ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 13.5% ਘਟ ਗਿਆ। [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਪਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸੀ। [9] ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਂਗ, 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੋਈ। ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਈ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ (ਭਾਵ, ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ)। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ - 2005-2008 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 3.75%। [10] ਦਰਅਸਲ, ਭਾਵੇਂ 2009 ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 7.1% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 9.6% ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ। ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 21,347 UAH (€540) ਕੁੱਲ ਅਤੇ 17,184 UAH (€430) ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਫਟੋਗਾਜ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਨਰਗੋਰੀਨੋਕ ਅਤੇ ਕੀਵਸਟਾਰ, ਦਾ ਘਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 18% ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ 24% ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸਤ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। [19] ਕੀਵ ਵਪਾਰਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਫਤਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲੀਵਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ) ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡ੍ਰੀਮ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ ) ਹਨ। ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 15-ਸਾਲਾ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ EUR82 ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2025 ਤੱਕ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼। {| class="wikitable" ! !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 !2021 |- |[[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਨਾਮਾਤਰ]] [[Gross Regional Product|ਜੀਆਰਪੀ]] (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="GDPKSO">{{Cite web |title=Gross Regional Product |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201074952/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |archive-date=1 December 2020 |access-date=19 November 2010 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref name="VRP">{{Cite web |date=2023-03-30 |title=Валовий регіональний продукт |url=https://ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2021/vvp/kvartal_new/vrp/arh_vrp_u.html |access-date=2026-05-12}}</ref> |61.4 |77.1 |95.3 |135.9 |169.6 |169.5 |196.6 |223.8 |275.7 |312.6 |357.4 |451.7 |559.1 |699.4 |833.3 |949.6 |1014.7 |1276.4 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ (ਯੂਐਸਡੀ bn * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="VRP" /><ref name="SBNBU">{{Cite web |title=Statistical Bulletin (May 2012) |url=http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708204014/http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |archive-date=8 July 2012 |access-date=3 July 2012 |publisher=National Bank of Ukraine |language=uk}}</ref><ref name="slo">{{Cite web |date=2021-03-21 |title=30 років Незалежності: як змінювався курс долара |url=https://www.slovoidilo.ua/2021/08/23/infografika/finansy/30-rokiv-nezalezhnosti-yak-zminyuvavsya-kurs-dolara |access-date=2026-05-12}}</ref> |11.5 |15.0 |18.9 |26.9 |32.2 |21.8 |24.8 |28.0 |34.5 |39.1 |30.1 |20.7 |21.9 |26.3 |30.6 |36.7 |37.6 |46.1 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਯੂਐਸਡੀ * * * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="SBNBU" /> |4,348 |5,616 |6,972 |9,860 |11,693 |7,841 |8,875 |10,007 |12,192 |13,687 |10,443 |7,139 |7,504 |8,973 |10,411 |12,414 |12,695 |15,582 |- |ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉਜਰਤ (USD * * <ref name="SBNBU" /><ref name="AWKSO">{{Cite web |title=Average Monthly Wage Dynamics |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201082108/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |archive-date=1 December 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Середньомісячна номінальна заробітна плата за видами економічної діяльності у 2013 році |url=http://www.kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2803&lang=1 |access-date=2026-05-12}}</ref> |182 |259 |342 |455 |584 |406 |432 |504 |577 |627 |452 |308 |338 |419 |498 |610 |634 |742 |- |ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ (% * * * <ref name="LMKSO">{{Cite web |title=Labour Market Indicators |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014011658/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |archive-date=14 October 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |4.6 |3.8 |3.3 |3.3 |7.1 |6.4 |6.1 |6.0 |5.7 |7.2 |7.5 |7.1 |7.4 |6.6 |6.2 |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO">{{Cite web |title=Retail Sales |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201081022/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |n/a |n/a |34.87 |46.50 |42.79 |50.09 |62.80 |73.00 |77.14 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਐਸਡੀ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO" /><ref name="SBNBU" /> |n/a |n/a |n/a |6.90 |8.83 |5.49 |6.31 |7.88 |9.14 |9.65 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (ਯੂ. ਐਸ. ਡੀ.) <ref name="FDIKSO">{{Cite web |title=Foreign Direct Investment |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201083649/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |2.1 |3.0 |4.8 |7.0 |11.7 |16.8 |19.2 |21.8 |24.9 |27.3 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |} === ਉਦਯੋਗ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਭਾਵ, ਬਿਜਲੀ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ (ਕੁੱਲ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 26%), ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (22%), ਰਸਾਇਣਕ (17%), ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (13%) ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ (11%) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="IPKSO">{{Cite web |title=Industrial Production by Economic Activity |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014033130/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |archive-date=14 October 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਇੱਥੇ ਹੈ। ==== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਦਮ ==== * ਐਂਟੋਨੋਵ ਸੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ (ਸਾਬਕਾ ਏਵੀਐਂਟ), ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ * ਐਰੋਸ, ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ * ਡਾਰਨੀਟਸਿਆ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * ਫਾਰਮਾਕ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * ਵਿਆਕਰਣ ਸਾਫਟਵੇਅਰ * ਕੁਜ਼ਨੀਆ ਨਾ ਰਾਇਬਾਲਸਕੋਮੂ, ਨੇਵਲ ਉਤਪਾਦਨ * ਕੀਵ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਰਿਪੇਅਰ ਪਲਾਂਟ 410, ਜ਼ੁਲੀਆਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ' ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਫੈਕਟਰੀ * ਕੀਵ ਆਰਸਨਲ (ਸਾਬਕਾ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਮਾਤਾ), ਆਪਟਿਕ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। * ਕੀਵ ਰੋਸ਼ਨ ਫੈਕਟਰੀ, ਮਿਠਾਈਆਂ * ਕੀਵਮਿਸਕਬਡ, ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ * ਓਬੋਲੋਨ ਬਰੂਅਰੀ * ਫਿਲਿਪ ਮੌਰਿਸ ਯੂਕਰੇਨ, ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਕ * ਸਲਾਵੁਟਿਚ ਬਰੂਅਰੀ == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ == === ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Владимирская_54_Киев_2010_01.JPG|right|thumb|ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ]] ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, UNIT ਫੈਕਟਰੀ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਟੀ ਫੈਕਟਰੀ) ਖੁੱਲ੍ਹੀ। ਇਹ ਆਈਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (TCDC), BIONIC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਓਪਨ ਇੰਟਰ-ਕਾਰਪੋਰੇਟ IT-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ - VR ਲੈਬ (Crytek) ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਲੈਬ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=16 November 2016 |title=UNIT Factory, a key element of the future innovation park, opened in Kyiv |url=https://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803065209/http://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |archive-date=3 August 2019 |access-date=18 November 2019 |website=kfund.ua}}</ref> === ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]],<ref>See also: [http://www.univ.kiev.ua/ Kyiv University official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910185903/http://www.univ.kiev.ua/|date=10 September 2017}}.</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ "ਕੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ", <ref>See also: [https://kpi.ua/ KPI official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513004654/https://kpi.ua/|date=13 May 2019}}</ref> ਕੀਵ-ਮੋਹਿਲਾ ਅਕੈਡਮੀ <ref>{{Cite web |title=National University of Kyiv-Mohyla Academy |url=https://www.ukma.edu.ua/eng/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201163008/https://www.ukma.edu.ua/eng/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=25 February 2022}}</ref> ਅਤੇ ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੇਡ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੋਹੀਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1632 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1834 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 200 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ,<ref>See also: [http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go Osvita.org URL accessed on 20 June 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130085833/http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go|date=30 January 2009}}</ref> ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। === ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 530 ਜਨਰਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 680 ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ [[ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ]] ਹਨ।<ref>{{Cite book|location=Kyiv}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਈਵੈਂਜਲ ਥੀਓਲਾਜੀਕਲ ਸੈਮੀਨਰੀ ਹਨ। === ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਨਾਡਸਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Vernadsky National Library of Ukraine |url=http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330162634/http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |archive-date=30 March 2010 |access-date=27 June 2010 |publisher=Nbuv.gov.ua}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਡੀਸਨ ਮੋਮ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (1912–1947) 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੈਮੋਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="mow">{{Cite web |date=16 May 2008 |title=Collection of Jewish Musical Folklore (1912–1947) |url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=23132&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623175517/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D23132%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date=23 June 2008 |access-date=14 December 2009 |publisher=UNESCO Memory of the World Programme}}</ref> == ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ == === ਆਵਾਜਾਈ === ==== ਸਥਾਨਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ==== ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ, ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ, ਟਰਾਮ, ਟੈਕਸੀ ਅਤੇ ਫਨੀਕੂਲਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਾ-ਸਿਟੀ ਰਿੰਗ ਰੇਲਵੇ ਸੇਵਾ ਵੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Золоті_Ворота.jpg|thumb|[[Zoloti Vorota (Kyiv Metro)|ਜ਼ੋਲੋਟੀ ਵੋਰੋਟਾ]] ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ {{Convert|66.1|km|abbr=off}} ਹੈ ਅਤੇ 51 ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨ ਹਨ)। ਮੈਟਰੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 1.422 ਮਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ <ref name="update">{{Cite web |title=Головне управління статистики м.Києва – Пасажирські перевезення АРХІВ 2011 року |trans-title=Kyiv City Statistical Office – Passenger Transport (Archive 2011) |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201091103/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |website=kyiv.ukrstat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਭਾਰ ਦਾ 38% ਬਣਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 519 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਟਰਾਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਾਬਕਾ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮਵੇਅ ਸੀ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਸਟ੍ਰਾਸੈਂਬਾਹਨ ਅਤੇ [[ਬੁਦਾਪੈਸਤ|ਬੁਡਾਪੇਸਟ]] ਟਰਾਮਵੇਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸੀ। ਟਰਾਮ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ {{Convert|139.9|km|mi|abbr=on}} ਹਨ ਟਰੈਕ ਦਾ,<ref>For a 2004 plan of the Kyiv tram, please see [http://www.mashke.org/kievtram/history/schemes/2004/2004-tram.jpg mashke.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194057/http://www.mashke.org/kievtram/history/schemes/2004/2004-tram.jpg|date=3 March 2016}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ {{Convert|14|km|mi|abbr=on}} ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੋ ਰੈਪਿਡ ਟ੍ਰਾਮ ਲਾਈਨਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 523 ਟ੍ਰਾਮ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ 21 ਰੂਟਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ, ਹੁਣ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਫਨੀਕੂਲਰ 1902-1905 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੱਪਰਟਾਊਨ ਅਤੇ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਵਪਾਰਕ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਪਹਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਜਨਤਕ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ (ਕੁਝ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕੀਵਪਾਸਟ੍ਰਾਂਸ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਟੈਕਸੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਫਲੈਟ ਰੇਟ ਟੈਰਿਫ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਦੂਰੀ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇ: ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਟਿਕਟਾਂ ਜਾਂ ਟੋਕਨ ਖਰੀਦਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਇੱਕ ਸਵਾਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ ਪਰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਟੈਕਸੀ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟੈਕਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ।[[ਤਸਵੀਰ:Київський_фунікулер_№4.JPG|thumb|ਕੀਵ ਫਨੀਕੂਲਰ]] === ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Boryspil_International_Airport_Kyiv.jpg|thumb|[[Boryspil International Airport|ਬੋਰੀਸਪਿਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]]]] ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੜਕਾਂ" ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[International E-road network|ਯੂਰਪੀ ਰਸਤੇ]][[ਤਸਵੀਰ:Tabliczka_E40.svg|link=European_route_E40|35x35px]] ,[[ਤਸਵੀਰ:Tabliczka_E95.svg|link=European_route_E95|35x35px]] ਅਤੇ[[ਤਸਵੀਰ:Tabliczka_E373.svg|link=European_route_E373|35x35px]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟੋ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ [[Bridges in Kyiv|ਅੱਠ ਡਨੀਪਰ ਪੁਲ]] ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ [[Grade separation|ਗ੍ਰੇਡ-ਸੈਪਰੇਟਿਡ]] ਚੌਰਾਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਨਵੇਂ ਚੌਰਾਹੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੇਡ-ਵੱਖ ਕੀਤੀ [[Ring road|ਰਿੰਗ ਰੋਡ]] ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Азаров дал добро на строительство кольцевой дороги вокруг Киева – Газета "ФАКТЫ и комментарии" |trans-title=Azarov gave the green light to build a ring road around Kyiv |url=http://fakty.ua/140163-masshtabnoe-stroitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081338/http://fakty.ua/140163-masshtabnoe-stroitelstvo |archive-date=19 October 2017 |access-date=12 March 2013 |publisher=Fakty.ua |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 June 2007 |title=Вторая кольцевая дорога вокруг Киева обойдется в $5-5,5 млрд. – Последние новости Киева – Однако в направлении окружной дороги уже вся земля выкуплена {{pipe}} СЕГОДНЯ |trans-title=The second ring road around Kyiv will cost $5–5.5 billion. — However, all the land along the route has already been purchased. |url=http://www.segodnya.ua/news/251194.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005113158/https://kiev.segodnya.ua/kiev/kpower/vtoraja-koltsevaja-doroha-vokruh-kieva-obojdetcja-v-5-5-5-mlrd-59823.html/ |archive-date=5 October 2020 |access-date=12 March 2013 |publisher=Segodnya.ua |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=Азаров прогнозирует начало строительства второй кольцевой дороги вокруг Киева в 2012 году {{pipe}} Новости Киева |trans-title=Azarov predicts the start of construction of a second ring road around Kyiv in 2012 |url=http://korrespondent.net/kyiv/1259650-azarov-prognoziruet-nachalo-stroitelstva-vtoroj-kolcevoj-dorogi-vokrug-kieva-v-2012-godu |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019092254/http://korrespondent.net/kyiv/1259650-azarov-prognoziruet-nachalo-stroitelstva-vtoroj-kolcevoj-dorogi-vokrug-kieva-v-2012-godu |archive-date=19 October 2017 |access-date=12 March 2013 |publisher=Korrespondent.net |language=ru}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਮਾੜੀ ਤਕਨੀਕੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>[http://www.ukranews.com/eng/article/203506.html Kyiv Administration: Roads Are In Poor Technical State Because They Have Reached End Of Their Service Lives And Annual Maintenance Volume Is Low] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616154750/http://www.ukranews.com/eng/article/203506.html|date=16 June 2009}}, [[Ukrainian News Agency]] (12 June 2009)</ref> ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ [[ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਖੜੋਤ|ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਮ]] ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ। === ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ === ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: {{Convert|30|km|0|abbr=off}} ਦੂਰ ਬੋਰੀਸਪਿਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਛੋਟਾ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਜ਼ੁਲੀਆਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ। ਇੱਥੇ ਹੋਸਟੋਮੇਲ ਕਾਰਗੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਧੂ ਸੰਚਾਲਨ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਐਂਟੋਨੋਵ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਆਮ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਰੇਲਵੇ === ਰੇਲਵੇ ਕੀਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪਨਗਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਰੇਲਮਾਰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, 6 ਕਾਰਗੋ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਡਿਪੂ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, [[Kyiv-Pasazhyrskyi railway station|ਕੀਵ-ਪਾਸਾਜ਼ਿਰਸਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਲੰਬੀ-ਦੂਰੀ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ( ''ਵੋਕਜ਼ਲ'' ) ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਖੱਬੇ-ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਵੱਡੇ [[Darnytsia railway station|ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ]] ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਯਾਤਰੀ ਹੱਬ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{In lang|ru}} [http://www.archunion.com.ua/proekt-new-006.shtml Archunion.com.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206120010/http://www.archunion.com.ua/proekt-new-006.shtml|date=6 February 2007}}.</ref> [[Bridges in Kyiv|ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪੁਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੇਲ ਪੁਲ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਡਾਰਨੀਟਸਿਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰੇਲ-ਆਟੋ ਪੁਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕੀਵ ਲਈ ਨਵੀਂ [[Kyiv Urban Electric Train|ਅਰਬਨ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ]] ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਦਿਨ ਭਰ ਮਿਆਰੀ 4 ਤੋਂ 10 ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਟਰਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ ਕਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਟਾਪਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=13 August 2012 |title=Азаров запустил в Киеве городскую электричку {{pipe}} Экономика {{pipe}} РИА Новости – Украина |trans-title=Azarov launched the urban rail service in Kyiv |url=http://ua.rian.ru/economy/20111004/78875513.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425083357/http://ua.rian.ru/economy/20111004/78875513.html |archive-date=25 April 2012 |access-date=12 March 2013 |publisher=Ua.rian.ru |language=ru}}</ref> ਉਪਨਗਰੀ 'ਕਿਯਵ ਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ' ਟ੍ਰੇਨਾਂ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ''[[Elektrichka|ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ]]'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਨਤਕ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ [[Ukrainian Railways|ਯੂਕਰੇਨੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਨਗਰੀਏ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਪਰ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ, ਅਤੇ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[Rush hour|ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਘੰਟਿਆਂ]] ਵਿੱਚ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Київська_ТЕЦ-5_взимку.jpg|thumb|ਸੀਐਚਪੀ-5 ( {{Lang|uk|ТЕЦ-5}} ) ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ [[ਹਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤੇ ਕੋਜਨਰੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ|ਸੰਯੁਕਤ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ]] ਪਲਾਂਟ ਹੈ।]] ਕੀਵ ਤੋਂ ਨੌਂ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ:<ref>{{Cite web |title=Мапа сполучень |url=https://kyivcityexpress.uz.gov.ua/map.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604142404/https://kyivcityexpress.uz.gov.ua/map.html |archive-date=4 June 2023 |access-date=21 November 2023 |website=Kyiv City Express |language=uk}}</ref> * ਬਿਲਾ ਤਸਰਕਵਾ - ਉਜ਼ਿਨ * ਫਾਸਟੀਵ * ਕਲਾਵਡੀਏਵੋ * ਮਾਈਰੋਨਿਵਕਾ – ਬੋਹੁਸਲਾਵ * ਨਿਜ਼ਯਿਨ * ਯੂਕਰੇਨਕਾ * russia_ subjects. kgm * ਵੈਸ਼ਹੋਰੋਡ * ਯਾਹੋਟਿਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਸਟਾਪ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਨਗਰੀਏ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> 6p8amrrufedcmsxqpkj8ga9o8p4zuei 845086 845085 2026-08-24T15:36:14Z Jagmit Singh Brar 17898 845086 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|[[Dniprovskyi District, Kyiv|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[Berezniaky|ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ]] ਇਲਾਕੇ]] ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਪੇਚਰਸਕ, ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ ਰਿਆਸਤਾਂ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|[[Subdivisions of Kyiv|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ)]] :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ (ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ]] (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ [[Art of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ]], ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਲੀਆ ਘਰ ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ 1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੇਨੇਤਸੀਸਕੀ (ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ, ਤੈਰਾਕੀ ਬੀਚ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੂਖਾਨਿਵ, ਮੁਰੋਮੇਟਸ ਅਤੇ ਡੋਲੋਬੇਟਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਸਬਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਕਟਰੀ ਪਾਰਕ ( ''ਪਾਰਕ ਪੇਰੇਮੋਹੀ'' ) ਸਟਰੌਲਰਾਂ, ਜੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਈਸ ਸਕੇਟ ਨਾਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਵਾਰ {{Convert|30|to|34|C|F}} ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Національний_музей_Пирогів_DSC_8044.jpg|thumb|ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਕੀਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ( ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕੈਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਕਐਂਡ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਆਟੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡੀਸੈਂਟ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਰਿਚਰਡ ਦ ਲਾਇਨਹਾਰਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਬਾਰੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ; ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੇਖਕ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] ਦਾ ਘਰ ; ਕੀਵ ਅਤੇ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਰਕ; ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ।<ref name="Sights of Kiev">{{Cite web |title=Andreyevskiy Spusk |url=http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901214115/http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |archive-date=1 September 2006 |access-date=20 June 2006 |website=Hotels-Kiev.com |publisher=Optima Tours}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andreevsky spusk |url=http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312052631/http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=20 June 2006 |website=Kyiv Guide |language=ru}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਰਾਬਸਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ''ਰਾਇਨੋਕ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਜ਼ ਮਿਲਣਗੇ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮੋਕ ਕੀਤਾ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਪਨੀਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਣੇ ''ਸਮੇਟਾਨਾ'' (ਖਟਾਈ ਕਰੀਮ), [[ਕੈਵੀਆਰ|ਕੈਵੀਅਰ]], ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ, ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਹਰੇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਕੱਪੜੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|1.5|km2|sqmi|0}} । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ "ਛੋਟੇ-ਪਿੰਡ" ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਗਲੀਆਂ, ਗੋ-ਕਾਰਟ ਟਰੈਕ, ਪੇਂਟਬਾਲ ਸਥਾਨ, ਬਿਲੀਅਰਡ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵੀ। 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਵ ਚਿੜੀਆਘਰ 40 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 328 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 2,600 ਜਾਨਵਰ ਹਨ"।<ref name="CBCAP">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/kiev-zoo-a-concentration-camp-for-animals-1.1106751|title=Kiev zoo a 'concentration camp for animals'|date=23 March 2011|work=CBC news|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909000412/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/23/kiev-zoo-deaths.html|archive-date=9 September 2013|agency=Associated Press}}</ref> === ਖੇਡਾਂ === ਸਾਲਾਨਾ 5.5-kilometre (3.4-mile) "ਰਨ ਅੰਡਰ ਦ ਚੈਸਟਨਟਸ" ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਤਕ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਫਸੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਸੀਐਸਕੇਏ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਆਰਸੇਨਲ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲਿਵੀ ਬੇਰੇਹ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲੋਕੋਮੋਤੀਵ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਐਟਲੇਟ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬੇਲ ਕੀਵ ਅਤੇ ਕਾਇਵ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬਲ ਕੀਵ, ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੱਕ, ਕਲੱਬ ਨੇ 13 USSR ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 9 USSR ਕੱਪ, ਅਤੇ 3 USSR ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸੋਵੀਅਤ ਟੌਪ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਲੱਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਰ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੋਕਿਲ ਕੀਵ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬੀਸੀ ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕਲੱਬ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸੋਕਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ ਕੀਵ ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿਖੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1980 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ UEFA ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, [2] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਕੀਰਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰੋ 2012 ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ/ਖੇਡ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਰੀ ਲੋਬਾਨੋਵਸਕੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ 2011 ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ। === ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ === UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੀਵ ਟਰਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। [3] 2008-2009 ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ 23% ਸੀ। [4] 2009 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ 1.6 ਕੀਵ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਠਹਿਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 259,000 ( ਅੰ. 16%) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰੇਲੂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। 2018 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ 850,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 660,000 ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਸਨ। 2018 ਤੱਕ, ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਟਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਦਰ ਔਸਤਨ 45-50% ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਲਗਭਗ 90% ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਰ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ 65-70%। ਛੇ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 50-55% ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਸੈਲਾਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ।[5] ==== ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ==== ਘੋੜੇ ਦੇ ਚੈਸਟਨਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[6] ਇਹ 1969 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੋਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[6] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੀਵ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 238,000 ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ। [7] ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ 11.5% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। [8] [9] ਵੱਡੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰੀ ਉਤਪਾਦ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 13.5% ਘਟ ਗਿਆ। [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਪਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸੀ। [9] ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਂਗ, 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੋਈ। ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਈ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ (ਭਾਵ, ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ)। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ - 2005-2008 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 3.75%। [10] ਦਰਅਸਲ, ਭਾਵੇਂ 2009 ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 7.1% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 9.6% ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ। ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 21,347 UAH (€540) ਕੁੱਲ ਅਤੇ 17,184 UAH (€430) ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਫਟੋਗਾਜ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਨਰਗੋਰੀਨੋਕ ਅਤੇ ਕੀਵਸਟਾਰ, ਦਾ ਘਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 18% ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ 24% ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸਤ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। [19] ਕੀਵ ਵਪਾਰਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਫਤਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲੀਵਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ) ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡ੍ਰੀਮ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ ) ਹਨ। ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 15-ਸਾਲਾ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ EUR82 ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2025 ਤੱਕ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼। {| class="wikitable" ! !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 !2021 |- |[[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਨਾਮਾਤਰ]] [[Gross Regional Product|ਜੀਆਰਪੀ]] (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="GDPKSO">{{Cite web |title=Gross Regional Product |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201074952/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |archive-date=1 December 2020 |access-date=19 November 2010 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref name="VRP">{{Cite web |date=2023-03-30 |title=Валовий регіональний продукт |url=https://ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2021/vvp/kvartal_new/vrp/arh_vrp_u.html |access-date=2026-05-12}}</ref> |61.4 |77.1 |95.3 |135.9 |169.6 |169.5 |196.6 |223.8 |275.7 |312.6 |357.4 |451.7 |559.1 |699.4 |833.3 |949.6 |1014.7 |1276.4 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ (ਯੂਐਸਡੀ bn * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="VRP" /><ref name="SBNBU">{{Cite web |title=Statistical Bulletin (May 2012) |url=http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708204014/http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |archive-date=8 July 2012 |access-date=3 July 2012 |publisher=National Bank of Ukraine |language=uk}}</ref><ref name="slo">{{Cite web |date=2021-03-21 |title=30 років Незалежності: як змінювався курс долара |url=https://www.slovoidilo.ua/2021/08/23/infografika/finansy/30-rokiv-nezalezhnosti-yak-zminyuvavsya-kurs-dolara |access-date=2026-05-12}}</ref> |11.5 |15.0 |18.9 |26.9 |32.2 |21.8 |24.8 |28.0 |34.5 |39.1 |30.1 |20.7 |21.9 |26.3 |30.6 |36.7 |37.6 |46.1 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਯੂਐਸਡੀ * * * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="SBNBU" /> |4,348 |5,616 |6,972 |9,860 |11,693 |7,841 |8,875 |10,007 |12,192 |13,687 |10,443 |7,139 |7,504 |8,973 |10,411 |12,414 |12,695 |15,582 |- |ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉਜਰਤ (USD * * <ref name="SBNBU" /><ref name="AWKSO">{{Cite web |title=Average Monthly Wage Dynamics |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201082108/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |archive-date=1 December 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Середньомісячна номінальна заробітна плата за видами економічної діяльності у 2013 році |url=http://www.kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2803&lang=1 |access-date=2026-05-12}}</ref> |182 |259 |342 |455 |584 |406 |432 |504 |577 |627 |452 |308 |338 |419 |498 |610 |634 |742 |- |ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ (% * * * <ref name="LMKSO">{{Cite web |title=Labour Market Indicators |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014011658/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |archive-date=14 October 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |4.6 |3.8 |3.3 |3.3 |7.1 |6.4 |6.1 |6.0 |5.7 |7.2 |7.5 |7.1 |7.4 |6.6 |6.2 |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO">{{Cite web |title=Retail Sales |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201081022/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |n/a |n/a |34.87 |46.50 |42.79 |50.09 |62.80 |73.00 |77.14 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਐਸਡੀ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO" /><ref name="SBNBU" /> |n/a |n/a |n/a |6.90 |8.83 |5.49 |6.31 |7.88 |9.14 |9.65 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (ਯੂ. ਐਸ. ਡੀ.) <ref name="FDIKSO">{{Cite web |title=Foreign Direct Investment |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201083649/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |2.1 |3.0 |4.8 |7.0 |11.7 |16.8 |19.2 |21.8 |24.9 |27.3 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |} === ਉਦਯੋਗ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਭਾਵ, ਬਿਜਲੀ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ (ਕੁੱਲ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 26%), ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (22%), ਰਸਾਇਣਕ (17%), ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (13%) ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ (11%) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="IPKSO">{{Cite web |title=Industrial Production by Economic Activity |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014033130/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |archive-date=14 October 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਇੱਥੇ ਹੈ। ==== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਦਮ ==== * ਐਂਟੋਨੋਵ ਸੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ (ਸਾਬਕਾ ਏਵੀਐਂਟ), ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ * ਐਰੋਸ, ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ * ਡਾਰਨੀਟਸਿਆ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * ਫਾਰਮਾਕ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * ਵਿਆਕਰਣ ਸਾਫਟਵੇਅਰ * ਕੁਜ਼ਨੀਆ ਨਾ ਰਾਇਬਾਲਸਕੋਮੂ, ਨੇਵਲ ਉਤਪਾਦਨ * ਕੀਵ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਰਿਪੇਅਰ ਪਲਾਂਟ 410, ਜ਼ੁਲੀਆਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ' ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਫੈਕਟਰੀ * ਕੀਵ ਆਰਸਨਲ (ਸਾਬਕਾ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਮਾਤਾ), ਆਪਟਿਕ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। * ਕੀਵ ਰੋਸ਼ਨ ਫੈਕਟਰੀ, ਮਿਠਾਈਆਂ * ਕੀਵਮਿਸਕਬਡ, ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ * ਓਬੋਲੋਨ ਬਰੂਅਰੀ * ਫਿਲਿਪ ਮੌਰਿਸ ਯੂਕਰੇਨ, ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਕ * ਸਲਾਵੁਟਿਚ ਬਰੂਅਰੀ == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ == === ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Владимирская_54_Киев_2010_01.JPG|right|thumb|ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ]] ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, UNIT ਫੈਕਟਰੀ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਟੀ ਫੈਕਟਰੀ) ਖੁੱਲ੍ਹੀ। ਇਹ ਆਈਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (TCDC), BIONIC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਓਪਨ ਇੰਟਰ-ਕਾਰਪੋਰੇਟ IT-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ - VR ਲੈਬ (Crytek) ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਲੈਬ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=16 November 2016 |title=UNIT Factory, a key element of the future innovation park, opened in Kyiv |url=https://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803065209/http://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |archive-date=3 August 2019 |access-date=18 November 2019 |website=kfund.ua}}</ref> === ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]],<ref>See also: [http://www.univ.kiev.ua/ Kyiv University official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910185903/http://www.univ.kiev.ua/|date=10 September 2017}}.</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ "ਕੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ", <ref>See also: [https://kpi.ua/ KPI official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513004654/https://kpi.ua/|date=13 May 2019}}</ref> ਕੀਵ-ਮੋਹਿਲਾ ਅਕੈਡਮੀ <ref>{{Cite web |title=National University of Kyiv-Mohyla Academy |url=https://www.ukma.edu.ua/eng/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201163008/https://www.ukma.edu.ua/eng/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=25 February 2022}}</ref> ਅਤੇ ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੇਡ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੋਹੀਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1632 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1834 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 200 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ,<ref>See also: [http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go Osvita.org URL accessed on 20 June 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130085833/http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go|date=30 January 2009}}</ref> ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। === ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 530 ਜਨਰਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 680 ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ [[ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ]] ਹਨ।<ref>{{Cite book|location=Kyiv}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਈਵੈਂਜਲ ਥੀਓਲਾਜੀਕਲ ਸੈਮੀਨਰੀ ਹਨ। === ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਨਾਡਸਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Vernadsky National Library of Ukraine |url=http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330162634/http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |archive-date=30 March 2010 |access-date=27 June 2010 |publisher=Nbuv.gov.ua}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਡੀਸਨ ਮੋਮ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (1912–1947) 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੈਮੋਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="mow">{{Cite web |date=16 May 2008 |title=Collection of Jewish Musical Folklore (1912–1947) |url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=23132&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623175517/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D23132%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date=23 June 2008 |access-date=14 December 2009 |publisher=UNESCO Memory of the World Programme}}</ref> == ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ == === ਆਵਾਜਾਈ === ==== ਸਥਾਨਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ==== ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ, ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ, ਟਰਾਮ, ਟੈਕਸੀ ਅਤੇ ਫਨੀਕੂਲਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਾ-ਸਿਟੀ ਰਿੰਗ ਰੇਲਵੇ ਸੇਵਾ ਵੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Золоті_Ворота.jpg|thumb|[[Zoloti Vorota (Kyiv Metro)|ਜ਼ੋਲੋਟੀ ਵੋਰੋਟਾ]] ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ {{Convert|66.1|km|abbr=off}} ਹੈ ਅਤੇ 51 ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨ ਹਨ)। ਮੈਟਰੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 1.422 ਮਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ <ref name="update">{{Cite web |title=Головне управління статистики м.Києва – Пасажирські перевезення АРХІВ 2011 року |trans-title=Kyiv City Statistical Office – Passenger Transport (Archive 2011) |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201091103/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |website=kyiv.ukrstat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਭਾਰ ਦਾ 38% ਬਣਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 519 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਟਰਾਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਾਬਕਾ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮਵੇਅ ਸੀ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਸਟ੍ਰਾਸੈਂਬਾਹਨ ਅਤੇ [[ਬੁਦਾਪੈਸਤ|ਬੁਡਾਪੇਸਟ]] ਟਰਾਮਵੇਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸੀ। ਟਰਾਮ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ {{Convert|139.9|km|mi|abbr=on}} ਹਨ ਟਰੈਕ ਦਾ,<ref>For a 2004 plan of the Kyiv tram, please see [http://www.mashke.org/kievtram/history/schemes/2004/2004-tram.jpg mashke.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194057/http://www.mashke.org/kievtram/history/schemes/2004/2004-tram.jpg|date=3 March 2016}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ {{Convert|14|km|mi|abbr=on}} ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੋ ਰੈਪਿਡ ਟ੍ਰਾਮ ਲਾਈਨਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 523 ਟ੍ਰਾਮ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ 21 ਰੂਟਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ, ਹੁਣ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਫਨੀਕੂਲਰ 1902-1905 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੱਪਰਟਾਊਨ ਅਤੇ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਵਪਾਰਕ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਪਹਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਜਨਤਕ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ (ਕੁਝ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕੀਵਪਾਸਟ੍ਰਾਂਸ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਟੈਕਸੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਫਲੈਟ ਰੇਟ ਟੈਰਿਫ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਦੂਰੀ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇ: ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਟਿਕਟਾਂ ਜਾਂ ਟੋਕਨ ਖਰੀਦਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਇੱਕ ਸਵਾਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ ਪਰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਟੈਕਸੀ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟੈਕਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ।[[ਤਸਵੀਰ:Київський_фунікулер_№4.JPG|thumb|ਕੀਵ ਫਨੀਕੂਲਰ]] === ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Boryspil_International_Airport_Kyiv.jpg|thumb|ਬੋਰੀਸਪਿਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੜਕਾਂ" ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਯੂਰਪੀ ਰਸਤੇ[[ਤਸਵੀਰ:Tabliczka_E40.svg|link=European_route_E40|35x35px]] ,[[ਤਸਵੀਰ:Tabliczka_E95.svg|link=European_route_E95|35x35px]] ਅਤੇ[[ਤਸਵੀਰ:Tabliczka_E373.svg|link=European_route_E373|35x35px]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟੋ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਡਨੀਪਰ ਪੁਲ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਗ੍ਰੇਡ-ਸੈਪਰੇਟਿਡ ਚੌਰਾਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਨਵੇਂ ਚੌਰਾਹੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੇਡ-ਵੱਖ ਕੀਤੀ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Азаров дал добро на строительство кольцевой дороги вокруг Киева – Газета "ФАКТЫ и комментарии" |trans-title=Azarov gave the green light to build a ring road around Kyiv |url=http://fakty.ua/140163-masshtabnoe-stroitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081338/http://fakty.ua/140163-masshtabnoe-stroitelstvo |archive-date=19 October 2017 |access-date=12 March 2013 |publisher=Fakty.ua |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 June 2007 |title=Вторая кольцевая дорога вокруг Киева обойдется в $5-5,5 млрд. – Последние новости Киева – Однако в направлении окружной дороги уже вся земля выкуплена {{pipe}} СЕГОДНЯ |trans-title=The second ring road around Kyiv will cost $5–5.5 billion. — However, all the land along the route has already been purchased. |url=http://www.segodnya.ua/news/251194.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005113158/https://kiev.segodnya.ua/kiev/kpower/vtoraja-koltsevaja-doroha-vokruh-kieva-obojdetcja-v-5-5-5-mlrd-59823.html/ |archive-date=5 October 2020 |access-date=12 March 2013 |publisher=Segodnya.ua |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=Азаров прогнозирует начало строительства второй кольцевой дороги вокруг Киева в 2012 году {{pipe}} Новости Киева |trans-title=Azarov predicts the start of construction of a second ring road around Kyiv in 2012 |url=http://korrespondent.net/kyiv/1259650-azarov-prognoziruet-nachalo-stroitelstva-vtoroj-kolcevoj-dorogi-vokrug-kieva-v-2012-godu |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019092254/http://korrespondent.net/kyiv/1259650-azarov-prognoziruet-nachalo-stroitelstva-vtoroj-kolcevoj-dorogi-vokrug-kieva-v-2012-godu |archive-date=19 October 2017 |access-date=12 March 2013 |publisher=Korrespondent.net |language=ru}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਮਾੜੀ ਤਕਨੀਕੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>[http://www.ukranews.com/eng/article/203506.html Kyiv Administration: Roads Are In Poor Technical State Because They Have Reached End Of Their Service Lives And Annual Maintenance Volume Is Low] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616154750/http://www.ukranews.com/eng/article/203506.html|date=16 June 2009}}, [[Ukrainian News Agency]] (12 June 2009)</ref> ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ [[ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਖੜੋਤ|ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਮ]] ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ। === ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ === ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: {{Convert|30|km|0|abbr=off}} ਦੂਰ ਬੋਰੀਸਪਿਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਛੋਟਾ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਜ਼ੁਲੀਆਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ। ਇੱਥੇ ਹੋਸਟੋਮੇਲ ਕਾਰਗੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਧੂ ਸੰਚਾਲਨ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਐਂਟੋਨੋਵ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਆਮ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਰੇਲਵੇ === ਰੇਲਵੇ ਕੀਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪਨਗਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਰੇਲਮਾਰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, 6 ਕਾਰਗੋ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਡਿਪੂ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ-ਪਾਸਾਜ਼ਿਰਸਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਲੰਬੀ-ਦੂਰੀ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ( ''ਵੋਕਜ਼ਲ'' ) ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਖੱਬੇ-ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਯਾਤਰੀ ਹੱਬ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{In lang|ru}} [http://www.archunion.com.ua/proekt-new-006.shtml Archunion.com.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206120010/http://www.archunion.com.ua/proekt-new-006.shtml|date=6 February 2007}}.</ref> ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੇਲ ਪੁਲ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਡਾਰਨੀਟਸਿਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰੇਲ-ਆਟੋ ਪੁਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕੀਵ ਲਈ ਨਵੀਂ ਅਰਬਨ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਦਿਨ ਭਰ ਮਿਆਰੀ 4 ਤੋਂ 10 ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਟਰਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ ਕਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਟਾਪਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=13 August 2012 |title=Азаров запустил в Киеве городскую электричку {{pipe}} Экономика {{pipe}} РИА Новости – Украина |trans-title=Azarov launched the urban rail service in Kyiv |url=http://ua.rian.ru/economy/20111004/78875513.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425083357/http://ua.rian.ru/economy/20111004/78875513.html |archive-date=25 April 2012 |access-date=12 March 2013 |publisher=Ua.rian.ru |language=ru}}</ref> ਉਪਨਗਰੀ 'ਕਿਯਵ ਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ' ਟ੍ਰੇਨਾਂ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਨਤਕ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਨਗਰੀਏ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਪਰ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ, ਅਤੇ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Київська_ТЕЦ-5_взимку.jpg|thumb|ਸੀਐਚਪੀ-5 ( {{Lang|uk|ТЕЦ-5}} ) ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ [[ਹਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤੇ ਕੋਜਨਰੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ|ਸੰਯੁਕਤ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ]] ਪਲਾਂਟ ਹੈ।]] ਕੀਵ ਤੋਂ ਨੌਂ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ:<ref>{{Cite web |title=Мапа сполучень |url=https://kyivcityexpress.uz.gov.ua/map.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604142404/https://kyivcityexpress.uz.gov.ua/map.html |archive-date=4 June 2023 |access-date=21 November 2023 |website=Kyiv City Express |language=uk}}</ref> * ਬਿਲਾ ਤਸਰਕਵਾ - ਉਜ਼ਿਨ * ਫਾਸਟੀਵ * ਕਲਾਵਡੀਏਵੋ * ਮਾਈਰੋਨਿਵਕਾ – ਬੋਹੁਸਲਾਵ * ਨਿਜ਼ਯਿਨ * ਯੂਕਰੇਨਕਾ * russia_ subjects. kgm * ਵੈਸ਼ਹੋਰੋਡ * ਯਾਹੋਟਿਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਸਟਾਪ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਨਗਰੀਏ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। === ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ === ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਹੈ। 'ਕੀਵਵੋਡੋਕਨਾਲ' (Kyivvodokanal) ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਯੁਕਤ-ਸਟਾਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀਵ (Kyiv) ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਾਲੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ 4231 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 1798 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹਿੱਸਾ ਜਰਜਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੀਵਰੇਜ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 2662 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 830 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹਿੱਸਾ ਜਰਜਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ == [[ਤਸਵੀਰ:Vladimir_Horowitz_1986.jpg|right|thumb|175x175px|ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਹੋਰੋਵਿਟਜ਼[[:ਤਸਵੀਰ:Milla Jovovich Cannes Crop.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Milla_Jovovich_Cannes_Crop.jpg|link=|class=mw-file-element|163x163px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Lifar Harcourt 1941.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Lifar_Harcourt_1941.jpg|link=|class=mw-file-element|202x202px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Self-Portrait (1908 or 1910-1911) (Kazimir Malevich).jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Self-Portrait_(1908_or_1910-1911)_(Kazimir_Malevich).jpg|link=|class=mw-file-element|143x143px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Ю.Е. Рыбчинский.tif|[[ਤਸਵੀਰ:Ю.Е._Рыбчинский.tif|link=|class=mw-file-element|237x237px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Igor Sikorsky-TIME-1953.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Igor_Sikorsky-TIME-1953.jpg|link=|class=mw-file-element|189x189px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Golda Meir 03265u.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Golda_Meir_03265u.jpg|link=|class=mw-file-element|184x184px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Feofan Prokopovich.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Feofan_Prokopovich.jpg|link=|class=mw-file-element|170x170px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Valeri Lobanovsky.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Valeri_Lobanovsky.jpg|link=|class=mw-file-element|187x187px]]]]]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> 14ns85j2veg1kfzlqbq1dso0mwsknz6 845087 845086 2026-08-24T15:37:17Z Jagmit Singh Brar 17898 845087 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] {| class="infobox ib-settlement vcard" |- id="8" ! colspan="2" id="9" class="infobox-above" |'''ਕੀਵ''' '''Kyiv''' '''Kiev''' |- id="16" | colspan="2" id="17" class="infobox-subheader" |ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"><div id="26" class="multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px;border:none"><div id="27" class="trow"><div id="28" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="29" style="height:125px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:17-07-02-Maidan_Nezalezhnosti_RR74377-PANORAMA.jpg|288x288px]]</div><div id="30" class="text-align-center">ਆਜ਼ਾਦੀ ਚੌਕ</div></div></div><div id="33" class="trow"><div id="34" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="35" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Будинок_з_химерами,_серпень_2019.jpg|142x142px]]</div><div id="36" class="text-align-center">ਕਿਮੈਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ</div></div><div id="39" class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div id="40" style="height:94px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Blue_hour_on_Sofia_Square_Kiev_Ukraine.jpg|142x142px]]</div><div id="41" class="text-align-center">ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ</div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle" style="width:132px;max-width:132px"><div id="46" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Червоний_корпус_КНУ.JPG|130x130px]]</div><div id="47" class="text-align-center">ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ</div></div><div id="50" class="tsingle" style="width:156px;max-width:156px"><div id="51" style="height:86px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:P1130119-1.JPG|154x154px]]</div><div id="52" class="text-align-center">ਕੀਵ-ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ</div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"><div id="57" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Міст_Патона_вночі_та_монумент_Батьківщина-мати.jpg|150x150px]]</div><div id="58" class="text-align-center">ਪਾਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਸਮਾਰਕ</div></div><div id="62" class="tsingle" style="width:136px;max-width:136px"><div id="63" style="height:100px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lilacs_Gardens_in_Kyiv.jpg|134x134px]]</div><div id="64" class="text-align-center">ਵਿਦੁਬਿਚੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼</div></div></div><div id="68" class="trow"><div id="69" class="tsingle" style="width:290px;max-width:290px"><div id="70" style="height:112px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Panoramic_view_to_the_Podil_district_in_Kyiv.jpg|288x288px]]</div><div id="71" class="text-align-center">ਪੋਦੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ</div></div></div></div></div> |- id="74" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="75" class="infobox-full-data maptable" |<div id="77" class="ib-settlement-cols"><div id="78" class="ib-settlement-cols-row"><div id="79" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|border|100x100px|Flag of Kyiv]]<div id="80" class="ib-settlement-caption-link">ਝੰਡਾ</div></div></div></div><div id="83" class="ib-settlement-cols"><div id="84" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="85" class="ib-settlement-cols-row"><div id="86" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|100x100px|Coat of arms of Kyiv]]<div id="87" class="ib-settlement-caption-link">ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ</div></div><div id="90" class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Logo_of_Kyiv,_Ukraine_(English).svg|100x100px|Official logo of Kyiv]]<div id="91" class="ib-settlement-caption-link">ਲੋਗੋ</div></div></div></div> |- id="94" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="95" class="infobox-full-data" |ਗੀਤ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੀਵ!"<div id="98" class="center"></div> |- id="104" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="105" class="infobox-full-data" |<div id="106" class="switcher-container"><div id="108" class="center"><div id="109" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="110" style="width:300px;padding:0"><div id="111" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Ukraine]]<div id="112" class="od notheme" style="top:26.163%;left:46.997%;font-size:91%"><div id="113" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="114" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="115">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="117" style="padding-top:0.2em">ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="121" class="center"><div id="122" class="locmap" style="width:300px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div id="123" style="width:300px;padding:0"><div id="124" style="position:relative;width:300px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|300x300px|Kyiv is located in Europe]]<div id="125" class="od notheme" style="top:54.368%;left:65.949%;font-size:91%"><div id="126" class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Kyiv]]</div><div id="127" class="pr" style="width:6em;left:5px"><div id="128">ਕੀਵ</div></div></div></div><div id="130" style="padding-top:0.2em">ਕੀਵ (ਯੂਰਪ)</div></div></div></div></div> |- id="138" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="139" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="142" class="infobox-data" |ਯੂਕਰੇਨ |- id="145" class="mergedrow" ! scope="row" id="146" class="infobox-label" |ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | id="149" class="infobox-data" |ਕੀਵ |- id="152" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="153" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="155" class="infobox-data" |482 ਈਸਵੀ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ) |- id="165" class="mergedrow" ! scope="row" id="166" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | id="169" class="infobox-data" | * ਡਾਰਨੀਤਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦੇਸਨੀਅਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਦਨੀਪਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਹੋਲੋਸੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਓਬੋਲੋਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੇਚਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੋਦਿਲਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਲੋਮਿਆਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਵੀਆਤੋਸ਼ਿਨਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |- id="222" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="223" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="226" class="mergedrow" ! scope="row" id="227" class="infobox-label" |• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ | id="232" class="infobox-data" |839&#x20;km² (324&#x20;sq&#x20;mi) |- id="234" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="235" class="infobox-header" |ਆਬਾਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 2021) |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |'''• ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ''' | id="245" class="infobox-data" |[[ਤਸਵੀਰ:Decrease_Neutral.svg|link=|11x11px|Neutral decrease]] 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 20222">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> |- id="295" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="296" class="infobox-label" |'''ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ''' | id="299" class="infobox-data" |UTC+02:00 ([[Eastern European Time|EET]]) |- id="311" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="312" class="infobox-label" |'''ਡਾਕ ਕੋਡ''' | id="314" class="infobox-data adr" |01xxx–04xxx |- id="342" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="343" class="infobox-label" |'''ਵੈੱਬਸਾਈਟ''' | id="345" class="infobox-data" |<span class="url">[https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua]</span> |} '''ਕੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kyiv''' ਜਾਂ '''Kiev''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,952,301 ਸੀ,<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022">{{Cite web |date=1 January 2022 |title=Number of present population of Ukraine 1 January 2022 |url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf |archive-date=10 August 2022 |access-date=20 February 2023 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=City Mayors: The 500 largest European cities (1 to 100) |url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102120542/http://citymayors.com/features/euro_cities1.html |archive-date=2 January 2010 |access-date=19 February 2017 |website=www.citymayors.com}}</ref> ਕੀਵ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ|ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ|ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀ, ਇਹ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kiev |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805021737/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kiev |archive-date=5 August 2018 |access-date=4 July 2015 |website=TheFreeDictionary.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨਾਂ ([[ਵਾਈਕਿੰਗ|ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼]] ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਜ, [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1240) ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਵ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਵਿੱਚ, [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ-ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੋਣ ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਹਥਿਆਰ]] ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ ਕਾਲ ([[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]]) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="use">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਿਪਿਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]: "Населення періоду мідного віку на тер. К. було носієм т. з. трипільської культури; відомі й знахідки окремих предметів бронзового віку."</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="use" /> ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਮੂਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyi,_Czech,_Khoryv_and_Lubed_in_der_Radziwiłłchronik.jpg|thumb|ਰੈਡਜ਼ੀਵਿਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕੀ, ਸ਼ੇਕ, ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ]] ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਤੀ 482 ਈਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 1,500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਡੇਟਾ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref name="eob">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref><ref>[[Petro Tolochko]], Glib Ivakin, Yaroslava Vermenych.</ref> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>Rabinovich GA From the history of urban settlements in the eastern Slavs.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|thumb|830 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਖਗਾਨੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ; ਪਾਲ ਵਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ (1853–1928)]] ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ (ਪੂਰਬੀ ਪੋਲਿਸ਼), ਭਰਾ ਕੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਸ਼ਚੇਕ, ਖੋਰੀਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਬਿਡ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਤਹਾਸ'' ਵੇਖੋ)। <ref name="use2">[http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124133700/http://leksika.com.ua/13290305/ure/kiyiv|date=24 November 2016}} at [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਲੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ]] ਬਸਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਟਾਲਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬੋਰੀਸਥੀਨੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀਵ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1773 ਦੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਐਨਸ਼ੀਐਂਟ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ'' ਆਫ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਬੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਸਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਰਨੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਗਰੀਅਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਅਮਾਡੋਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਾਡੋਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |last=Hazlitt |first=William |date=22 February 1851 |title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane |url=https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&dq=Amadoca&pg=PA29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804081050/https://books.google.com/books?id=eMUBAAAAYAAJ&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Amadoca&source=bl&ots=IlQ3FheTTw&sig=ACfU3U0CbJwExMEZ01bbTNgNHIofesupoQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiz0fCGkYjqAhU5RDABHRzPB90Q6AEwEHoECAoQAQ#v=onepage&q=Amadoca&f=false |archive-date=4 August 2020 |access-date=17 June 2020 |publisher=Whittaker |via=Google Books}}</ref> ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਦੇ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਅਸਕੋਲਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ"। ''ਡੀ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰਾਂਡੋ ਇਮਪੀਰੀਓ'' ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਪੋਰਫਾਈਰੋਜੇਨਿਟਸ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲਵਾਹਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਵ (ਕਿਓਵਾ) ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਬਾਟਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਾਨਬਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਰੁਸਤਾਹ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੁਦੁਦ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰੂਸੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟੂਮਾਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[:ru:Ильинский, Григорий Андреевич|ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਇਲਿੰਸਕੀ]], [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ|ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਾਮਜ਼ਿਨ]], ਜਾਨ ਪੋਟੋਕੀ, [[:ru:Ламбин, Николай Петрович|ਨਿਕੋਲੇ ਲੈਂਬਿਨ]], ਜੋਆਚਿਮ ਲੇਲੇਵੇਲ ਅਤੇ ਗੁਡਬ੍ਰਾਂਡੁਰ ਵਿਗਫੁਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਡੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ 882 ਵਿੱਚ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਓਲੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮੇਲਜਾਨ ਪ੍ਰਿਤਸਾਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟਾਈਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਨ 920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਵਨ ਲੈਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਚਰ ਲੈਟਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਚੇ। ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਯਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ 840 ਅਤੇ 878 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ [[ਖ਼ਜ਼ਰ|ਖਜ਼ਾਰ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅਸਕੋਲਡ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ " [[:ru:Угорское урочище|ਉਹੋਰਸਕੇ ਯੂਰੋਚਿਸ਼ਚੇ]] " (ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613215705/https://pechersk.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html|date=13 June 2020}}.</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 840 ਵਿੱਚ ਕੇਓ (ਕੇਵ), ਸਾਕ ਅਤੇ ਗੇਰੇਬ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰਜਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲਾਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਪਡਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੁਰਾਣੇ-ਰੂਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>dr. Viktor Padányi – Dentu-Magyaria p. 325, footnote 15</ref> === ਕੀਵਨ ਰਸ' (Kyivan Rus') === [[ਤਸਵੀਰ:Lebedev_baptism.jpg|right|thumb|''ਕੀਵੰਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ'', ਕਲਾਵਦੀ ਲੇਬੇਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। 968 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪੇਚੇਨੇਗਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Steven |last2=Ryaboy |first2=Dmitriy V. |title=The Pechenegs |url=http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027115640/http://www.geocities.com/egfroth1/Pechenegs |archive-date=27 October 2009 |access-date=27 October 2009}}</ref> 1000 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਰਸੇਬਰਗ ਦੇ ਥੀਏਟਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ 1017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਅਤੇ 8 ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ।<ref>{{Cite book}}</ref>ਰੂਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ|ਜਗੀਰੂ]] ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1146 ਅਤੇ 1246 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ 47 ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 24 ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 35 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਮਾਰਚ 1169 ਵਿੱਚ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ-ਸੁਜ਼ਦਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਂਦਰੇ ਬੋਗੋਲਿਉਬਸਕੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book|location=Cambridge, England}}</ref> ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲਏ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਆਈਕਨ ਦਾ ਥੀਓਟੋਕੋਸ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਹੋਰੋਡ ਤੋਂ।<ref>Janet Martin, ''Medieval Russia:980–1584'', (Cambridge University Press, 1996), 100.</ref> 1203 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੁਰਿਕ ਰੋਸਟੀਸਲਾਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਿਪਚਾਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1230 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ 1240 ਵਿੱਚ, [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਤੂ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਨੇ ਕੀਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120530043944/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev}}, University of Toronto Research Repository</ref> === ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ ਪੀਰੀਅਡ === ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ' ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ" (ਓਰੇਸਟ ਸਬਟੇਲਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), <ref name="Subtelny 2009 p48">{{Cite book}}</ref> ਜਾਂ "ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ" 36,000-50,000 ਸੀ (ਜੈਨੇਟ ਐਲਬੀ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)। {{Sfn|Martin|2007}} ਆਪਣੇ [[ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਵ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਾਰਲਿਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref>1320 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਗੇਡੀਮਿਨਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਪੇਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵਿਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। [[ਤਾਤਾਰ|ਤਾਤਾਰਾਂ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਵ 'ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1324-1325 ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੀਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ [[ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ|ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1362 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਵਾਟਰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ, ਅਲਗਿਰਦਾਸ ਨੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>Jones, Michael (2000).</ref> === ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv_episcopate_(16457821).jpg|thumb|ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਮੁਨਸਟਰ ਦੇ ''[[:File:Polonia Et Ungaria XX Nova Tabula.jpg|ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ]]'' ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1552, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਨੂੰ "ਕਿਊਆ ਏਪੀ ''ਇਸਕੋਪ'' ਐਟਸ" ("ਕਿਊਵ ਐਪੀਸਕੋਪੇਟ") ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੋਡਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮਕੋਵਾ ਹੋਰਾ ਉੱਤੇ 18 ਟਾਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਓਲਗਰਡੋਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟੌਟਾਸ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 May 2010 |title="Ukraina: Lietuvos epocha, 1320–1569" |url=https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230336/https://www.bernardinai.lt/2010-05-03-ukraina-lietuvos-epocha-1320-1569/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=10 August 2023 |website=[[Bernardinai.lt]] |language=lt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Хто побудував київський замок? |url=https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014616/https://we.org.ua/history/hto-pobuduvav-kyyivskyj-zamok/ |archive-date=1 January 2017 |access-date=22 October 2023 |website=Про Україну |language=uk}}</ref> 1482 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki (2006).</ref> 1569 ਦੇ ਲੁਬਲਿਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੀਵ ਖੇਤਰ (ਪੋਡੋਲੀਆ, ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਡਲਾਚੀਆ) ਦੀਆਂ ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੀਵ ਕੀਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>Davies, Norman (1982).</ref> 1658 ਦੀ ਹਦੀਆਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, <ref>Magocsi, Paul Robert (1996).</ref> ਪਰ ਸੰਧੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>Т.</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੀਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ,<ref>{{Cite book}}</ref> ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹੀਲਾ ਕਾਲਜੀਅਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਪੈਟਰੋ ਕੋਨਾਸ਼ੇਵਿਚ-ਸਹੈਦਾਚਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} [[ਤਸਵੀਰ:Pic_I_V_Ivasiuk_Mykola_Bohdan_Khmelnytskys_Entry_to_Kyiv.jpg|thumb|1649 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕੋਲਾ ਇਵਾਸਯੁਕ (1865–1937) ਦੁਆਰਾ ''ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' ਪੋਲਿਸ਼ ਦਬਦਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] === ਕੋਸੈਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ === 1649 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕੋਸੈਕ ਫੌਜ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} 1654 ਦੀ ਪੇਰੇਅਸਲਾਵ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਕੀਵ 1667 ਤੋਂ ਐਂਡਰੂਸੋਵੋ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।{{Sfn|Magocsi|1996}} ਕੀਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਰੂਸੀ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>[[Eugeniusz Romer]], O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r</ref> [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹੀ। 1834 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਦੀ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] (1814–1861) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 1919-1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਗੋਮੋਲੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਈ। 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਕੀਵ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਸਟੋਮਾਰੋਵ (ਰੂਸੀ: {{Transliteration|ru|Nikolai Kostomarov}} ), ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ, ਸੰਤਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ [[ਸਲਾਵ|ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਨ; ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਧਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ , ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ [[ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੇ]] ਯੂਕਰੇਨੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ]] ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਕਿਤਾਬ-ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ, ਲੋਕ ਅਧਿਐਨ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_downtown.jpg|center|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਵ]] 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। 1900 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 250,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ-ਮੁਖੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1892 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਲਾਈਨ ਕੀਵ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ) ਵਿੱਚ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਕੀਵ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Генплан_Києва_1936.jpg|thumb|1936 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|1917 ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ: [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1917 ਤੋਂ 1922 ਦਾ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ 1919-1921 ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ । 1919 ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ 1918 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1920 ਤੱਕ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ <ref>{{Cite book}}</ref> 1921 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; 1932-1933 ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ 1937-1938 ਦੇ [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]] ਦੇ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Brama">{{Cite web |title=The Great Purge under Stalin 1937–38 |url=http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124123256/http://www.brama.com/ukraine/history/terror/index.html |archive-date=24 January 2010 |access-date=14 January 2010 |publisher=brama.com}}</ref> <ref name="Figes">[[Orlando Figes]] ''The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia'', 2007, {{ISBN|0805074619}}, pages 227–315.</ref> <ref name="Social Catastrophe">Robert Gellately, ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe'' (Knopf, 2007: {{ISBN|1-4000-4005-1}}), 720 pages.</ref> 1934 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦਿੱਗਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|left|thumb|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ]] 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਐਕਸਿਸ]] ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫੜੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। <ref>Daniel Goldhagen, ''Hitler's Willing Executioners'' (p. 290) – "2.8&nbsp;million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref> ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, NKVD ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਜੋ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 25,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NKVD ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਲਗਭਗ 34,000, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ <ref>Andy Dougan, ''Dynamo: Triumph and Tragedy in Nazi-Occupied Kiev'' (Globe Pequot, 2004: {{ISBN|1-59228-467-1}}), p. 83.</ref> <ref>{{Cite web |date=2012 |title=Babi Yar |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817044645/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/babiyar.html |archive-date=17 August 2014 |access-date=6 July 2014 |website=Jewish Virtual Library}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Kiev and Babi Yar |url=https://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323160622/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005421 |archive-date=23 March 2010 |access-date=13 March 2016 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kiev_24.7.1990_Ukrainian_Flag.JPG|right|thumb|24 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਵ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਹਾਦਸਾ|ਚਰਨੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ]] ਸਿਰਫ਼ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਕੀਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। === ਆਜ਼ਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Гідропарк._Венеціанська_затока.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਰਚ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਚਰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੱਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੀਵ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ; ਕੀਵ ਖੁਦ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵ ਅਕਸਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣ == === ਭੂਗੋਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_Ukraine_ESA22370890_(cropped).jpeg|thumb|ਕੀਵ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਂਟੀਨੇਲ-2 ਤਸਵੀਰ]] ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ ਪੋਲੇਸ਼ੀਆ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜ਼ੋਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗਲੀ ਸਟੈਪ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਕੀਵ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ( ਕਾਈਵ ਪਹਾੜੀਆਂ ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਹਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਟੌਪੋਨੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੋਡਿਲ'' ("ਹੇਠਲਾ"), ''ਪੇਚਰਸਕ'' ("ਗੁਫਾਵਾਂ"), ਅਤੇ ''ਉਜ਼ਵਿਜ਼'' (ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਗਲੀ, "ਉਤਰਾਈ")। ਕੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਡਨੀਪਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵੱਡੇ ਡਨੀਪਰ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਪੋਲੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ( ''ਪੂਰਬ ਵੱਲ'' ) ਡਨੀਪਰ ਲੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ'' ( {{Lang|uk|Лівий берег}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ''ਲਿਵਯੀ ਬੇਰੇਹ'' )। ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਡਨੀਪਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੀਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਵ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਡਨੀਪਰ ਅਤੇ ਡੇਸਨਾ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਕੀਵ ਵਿਖੇ [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਨੈਵੀਗੇਬਲ]] ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਓਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 448 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਨੀਪਰ ਖੁਦ, ਇਸਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਜਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 7949 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 16 ਵਿਕਸਤ ਬੀਚ (ਕੁੱਲ 140 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਅਤੇ 35 ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ (1,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Києві біля водойм відкрито 32 зони для відпочинку, з яких 12 – із можливістю купання |trans-title=In Kyiv, 32 recreational zones have been opened near bodies of water, 12 of which allow swimming |url=https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809002809/https://kyivcity.gov.ua/news/u_kiyevi_bilya_vodoym_vidkrito_32_zoni_dlya_vidpochinku_z_yakikh_12__iz_mozhlivistyu_kupannya/ |archive-date=9 August 2020 |access-date=12 October 2020 |website=kyivcity.gov.ua |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 June 2020 |title=У Кличка розповіли, де в Києві можна купатися, а де тільки засмагати. Список |trans-title=Klitschko’s office explained where in Kyiv you can swim and where you can only sunbathe |url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624083402/https://www.pravda.com.ua/news/2020/06/19/7256376/ |archive-date=24 June 2020 |access-date=12 October 2020 |website=pravda.com.ua |language=uk}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] 2011 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ|ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="UN Urban agglomerations types of natural risks">{{Cite web |date=April 2012 |title=Urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2011 and types of natural risks |url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152606/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F23-City_Risk_Natural-Disasters.xls |archive-date=6 October 2014 |access-date=1 September 2013 |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੀਵ (Kyiv) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ-ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪਨ Dfb) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 13.8 ਤੋਂ 24.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (56.8 ਤੋਂ 76.6 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਦਸੰਬਰ, ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4.6 ਤੋਂ -1.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (23.7 ਤੋਂ 30.0 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ 39.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (102.9 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹੀਟ) ਸੀ।<ref name="extremes1">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes2">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|-32.9|°C|°F|abbr=on}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ।<ref name="extremes12">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні дані по м.Києву |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418123950/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?lang=en&fn=k_klimat&f=kyiv |archive-date=18 April 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref><ref name="extremes22">{{Cite web |title=ЦГО Кліматичні рекорди |url=http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331222524/http://cgo-sreznevskyi.kyiv.ua/index.php?dv=klimat-rekords%2F |archive-date=31 March 2020 |access-date=12 October 2020 |website=cgo-sreznevskyi.kyiv.ua |publisher=Central Observatory for Geophysics |language=uk}}</ref> ਬਰਫ਼ ਦੀ ਢੱਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਂ ਔਸਤਨ 180 ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eob2">"[https://www.britannica.com/place/Kyiv Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|date=4 May 2015}}", [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|''Encyclopædia Britannica'']].</ref>{{Weather box | location = Kyiv (1991–2020, extremes 1881–present) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | collapsed = Yes | Jan record high C = 13.2 | Feb record high C = 17.3 | Mar record high C = 25.3 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 33.6 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 39.4 | Aug record high C = 39.3 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 27.9 | Nov record high C = 23.2 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 39.4 | Jan high C = -0.8 | Feb high C = 0.7 | Mar high C = 6.5 | Apr high C = 15.0 | May high C = 21.1 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.5 | Aug high C = 25.9 | Sep high C = 20.0 | Oct high C = 12.9 | Nov high C = 5.3 | Dec high C = 0.5 | year high C = 13.2 | Jan mean C = −3.2 | Feb mean C = −2.3 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 15.8 | Jun mean C = 19.5 | Jul mean C = 21.3 | Aug mean C = 20.5 | Sep mean C = 14.9 | Oct mean C = 8.6 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.8 | year mean C = 9.0 | Jan low C = -5.5 | Feb low C = -5.0 | Mar low C = -0.8 | Apr low C = 5.7 | May low C = 10.9 | Jun low C = 14.8 | Jul low C = 16.7 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 10.6 | Oct low C = 5.1 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -3.9 | year low C = 5.4 | Jan record low C = -31.1 | Feb record low C = -32.2 | Mar record low C = -24.9 | Apr record low C = -10.4 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 2.5 | Jul record low C = 5.8 | Aug record low C = 3.3 | Sep record low C = -2.9 | Oct record low C = -17.8 | Nov record low C = -21.9 | Dec record low C = -30.0 | year record low C = -32.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 38 | Feb precipitation mm = 40 | Mar precipitation mm = 40 | Apr precipitation mm = 42 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 73 | Jul precipitation mm = 68 | Aug precipitation mm = 56 | Sep precipitation mm = 57 | Oct precipitation mm = 46 | Nov precipitation mm = 46 | Dec precipitation mm = 47 | year precipitation mm = 618 | Jan snow depth cm = 9 | Feb snow depth cm = 11 | Mar snow depth cm = 7 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 2 | Dec snow depth cm = 5 | year snow depth cm = | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 9 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 15 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 11 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 12 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 9 | year rain days = 138 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0.2 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 9 | Dec snow days = 16 | year snow days = 73 | Jan humidity = 83.8 | Feb humidity = 80.2 | Mar humidity = 71.6 | Apr humidity = 61.0 | May humidity = 62.4 | Jun humidity = 64.2 | Jul humidity = 65.9 | Aug humidity = 64.4 | Sep humidity = 70.7 | Oct humidity = 77.2 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 86.2 | year humidity = 72.7 | Jan sun = 42 | Feb sun = 64 | Mar sun = 112 | Apr sun = 162 | May sun = 257 | Jun sun = 273 | Jul sun = 287 | Aug sun = 252 | Sep sun = 189 | Oct sun = 123 | Nov sun = 51 | Dec sun = 31 | year sun = | source 1 = Pogoda.ru.net,<ref name="pogoda kyiv">{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20191213141910/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | archive-date = 13 December 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33345.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Kyiv | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 8 November 2021 | language = ru}}</ref> Central Observatory for Geophysics (extremes),<ref name=extremes1/><ref name=extremes2/> [[World Meteorological Organization]] (humidity 1991–2020)<ref name=WMOCLINOkyiv>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420204252/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | archive-date = 20 April 2025 | archive-format = CSV | format = CSV | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Kyiv_33345.csv | title = Kyiv Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[National Centers for Environmental Information]] | access-date = 20 April 2025}}</ref> | source 2 = [[Danish Meteorological Institute]] (sun, 1931–1960)<ref name=KyivDMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archive-url = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archive-date=27 April 2013| url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931–1960) | title = Ukraine – Kyiv | page = 332 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = da | access-date = 1 April 2016}}</ref> | date = August 2010 }} == ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੋ)। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ - ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਖੀ - ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ - ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਿਟਾਲੀ ਕਲਿਟਸਕੋ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,<ref name="KKMs5614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html Vitali Klitschko sworn in as mayor of Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111202603/https://en.interfax.com.ua/news/general/208052.html|date=11 November 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (5 June 2014)</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਕੀਵ ਮੇਅਰ ਚੋਣਾਂ ਲਗਭਗ 57% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="votecountKMEIU4614">[https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html Klitschko officially announced as winner of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907181110/https://en.interfax.com.ua/news/general/207829.html|date=7 September 2020}}, [[Interfax-Ukraine]] (4 June 2014)</ref> 25 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ, ਕਲਿਟਸਕੋ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। <ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree">[http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration – decree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081010/http://en.interfax.com.ua/news/general/210904.html|date=4 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html Poroshenko orders Klitschko to bring title of best European capital back to Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714210807/http://en.interfax.com.ua/news/general/210980.html|date=14 July 2014}}, [[Interfax-Ukraine]] (25 June 2014)</ref> ਕਲਿਟਸਕੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2020 ਦੇ ਕੀਵ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 50.52% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਚੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ।<ref name="3131537KlitschkoRE">[https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html Vitali Klitschko wins in first round of Kyiv mayor election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106152400/https://www.ukrinform.net/rubric-elections/3131537-vitali-klitschko-wins-in-first-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=6 November 2020}}, [[Ukrinform]] (6 November 2020)</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੋਹੋ) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਵੁਲਿਤਸੀਆ ਇੰਸਟੀਤੁਤਸਕਾ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਮਿਖਾਇਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਰਾਡਾ' ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ' (History of Ukraine-Rus') ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ' (ਉਰਿਆਦੋਵੀ ਕਵਾਰਤਾਲ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਬਲਾਸਟ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ''ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਲੇਸੀ ਉਕਰਿੰਕੀ'' ("ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਸਕੁਏਅਰ") 'ਤੇ ਓਬਲਾਸਟ ਕੌਂਸਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{Gallery||ਸ਼ਵੇਰਹੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਇਮਾਰਤ।|File:Київ, Будинок уряду України.jpg|ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|File:Pres-adm-ukraine-2008.jpg|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ|File:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine.JPG|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|File:Крещатик, 36 (01) - Мэрия.jpg|ਖਰੇਸ਼ਚਾਤਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|title=ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ|width=170|height=120|align=center}} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2013 ਤੱਕ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="pravda1629">{{In lang|uk}} [http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ Interactive parliamentary election 2012 result maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229195207/http://www.pravda.com.ua/articles/2012/10/29/6975859/ |date=29 December 2012 }} by [[Ukrayinska Pravda]] {{In lang|uk}} [http://www.cvk.gov.ua/ Election results in Ukraine since 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203204641/http://www.cvk.gov.ua/ |date=3 December 2010 }}, [[Central Election Commission of Ukraine]] [https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 Nations and Nationalism: A Global Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614003027/https://books.google.com/books?id=2UoQ-ueHjdEC&pg=PA1629 |date=14 June 2020 }}, [[ABC-CLIO]], 2008, {{ISBN|1851099077}} (page 1629) [https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 Ukraine on its Meandering Path Between East and West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614021111/https://books.google.com/books?id=cQqr7f9QkngC&pg=PA122 |date=14 June 2020 }} by Andrej Lushnycky and [[Mykola Riabchuk]], [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2009, {{ISBN|303911607X}} (page 122) [http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=17 March 2013 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012) [https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 Communist and Post-Communist Parties in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806095344/https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&pg=PA396 |date=6 August 2020 }} by [[Uwe Backes]] and Patrick Moreau, [[Vandenhoeck & Ruprecht]], 2008, {{ISBN|978-3-525-36912-8}} (page 396) [http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 Party of Regions gets 185 seats in Ukrainian parliament, Batkivschyna 101 – CEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031065126/http://en.interfax.com.ua/news/general/126937.html#.UUzMyKnCus0 |date=31 October 2013 }}, [[Interfax-Ukraine]] (12 November 2012) {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130420221924/http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/udar-submits-to-rada-resolution-on-ukraines-integration-with-eu/|title=UDAR submits to Rada resolution on Ukraine's integration with EU}}, [[Interfax-Ukraine]] (8 January 2013) {{In lang|uk}} [http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en Electronic Bulletin "Your Choice – 2012". ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020408/http://www.ucipr.kiev.ua/publications/electronic-bulletin-your-choice-2012-issue-4-batkivshchyna/lang/en |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 5.3% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 12.5 ਸੀ। <ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=236&page=1 How relations between Ukraine and Russia should look like? ]</ref> === ਉਪ-ਵਿਭਾਗ === ==== ਰਵਾਇਤੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2018-07-15_Dniprovska_Embankment,_Berezniaky,_Kyiv_2.jpg|thumb|ਡਨੀਪ੍ਰੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੇਰੇਜ਼ਨੀਆਕੀ ਇਲਾਕੇ]] ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ "ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਤੋਂ 100,000 ਵਸਨੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ 1810 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 4 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਪੇਚਰਸਕ, ਸਟਾਰੀ ਕੀਵ, ਅਤੇ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ। 1833-1834 ਵਿੱਚ [[Russian tsar|ਜ਼ਾਰ]] [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਨੂੰ 6 ਪੁਲਿਸ ਰਿਆਸਤਾਂ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ, 8 ਰਾਇਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ( ''ਡੂਮਾ'' ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 6 ਪਾਰਟੀ-ਖੇਤਰ ਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==== ਰਸਮੀ ਉਪ-ਵੰਡ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Адміністративний_поділ_Києва.gif|thumb|280x280px|ਕੀਵ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ) :]] ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 14 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਓਮੇਲਚੇਂਕੋ (1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮੇਅਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 10 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 7 ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ (ਲਿਓਨਿਡ ਚੇਰਨੋਵੇਟਸਕੀ) ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕੌਂਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="796003Kyivdistrictcouncils">{{In lang|uk}} [https://interfax.com.ua/news/general/796003.html Elections to Kyiv district councils will take place on October 30 &#x5B;2022&#x5D; – the decision of the Kyiv City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203180827/https://interfax.com.ua/news/general/796003.html|date=3 February 2022}}, [[Interfax-Ukraine]] (3 February 2022)</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:City_of_Kyiv_population_pyramid_in_2022.svg|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ]] ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2,847,200 ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="Kiev statistical report">{{Cite web |date=1 November 2015 |script-title=uk:Чисельність населення м.Києва |trans-title=Population of Kyiv city |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112619/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=527 |archive-date=9 October 2020 |access-date=9 January 2016 |publisher=UkrStat.gov.ua |language=uk}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {{Historical populations|1200|36,000 ~<br />50,000{{efn|"...Weighing these factors, scholars have offered figures ranging from 36,000 to 50,000 for the population of Kiev at the end of the twelfth century."{{sfn|Martin|2007|p=68}}}}<ref name="Subtelny 2009 p48"/>|1246|2000{{efn|It is unclear what the population was after the Mongol [[Siege of Kiev (1240)]]. [[Siege of Kiev (1240)#Foreign records|Carpini's account]] is vague, contradictory, and has been questioned. [[Petro Tolochko]] (1980) estimated that there might have been about 2,000 inhabitants left, compared to the "36,000 to 50,000" people that dwelled in the city around 1200.{{sfn|Martin|2007|pp=161–162}}}}|1552|4,500{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1571|6,250{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1622|11,000{{sfn|Bilous|2008|p=88}}|1647|15000|1666|10000|1763|42000|1797|19000|1835|36500|1845|50000|1856|56000|1865|71300|1874|127500|1884|154500|1897|247700|1905|450000|1909|468000|1912|442000|1914|626300|1917|430500|1919|544000|1922|366000|1923|413000|1926|513000|1930|578000|1940|930000|1943|180000|1956|991000|1959|1109840|1970|1631908|1979|2143855|1989|2602754|2001|2611327|2011|2799199|2022|2952301}} ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,611,327 ਸੀ।<ref name="population">The most recent [[Ukrainian Census (2001)|Ukrainian census]], conducted on 5 December 2001, gave the population of Kyiv as 2 611 300 ([https://web.archive.org/web/20100820175437/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/regions/reg_mkyiv/ Ukrcensus.gov.ua – Kyiv city] Web address accessed on 4 August 2007). Estimates based on the amount of bakery products sold in the city (thus including temporary visitors and commuters) suggest a minimum of 3.5&nbsp;million. "[http://www.korrespondent.net/main/194785 There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|date=2 December 2008}}", ''[[Korrespondent]]'', 15 June 2005 {{In lang|ru}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 1,393,000 (53.3%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 1,219,000 (46.7%) ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਜਨਗਣਨਾ (1989) ਨਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1,069,700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21.7% ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੂਨ 2007 ਦੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 35 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name="undercounted residents in Kiev">{{Cite news|url=http://www.korrespondent.net/main/194785|title=There are up to 1.5 mln undercounted residents in Kiev|date=15 June 2007|work=[[Korrespondent]]|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202214728/http://www.korrespondent.net/main/194785|archive-date=2 December 2008|language=ru}}</ref> === ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ === ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2 ਮਾਰਚ 1874 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ 1,27,205 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80% ਲੋਕ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਦੇ ਸਨ, 11% "ਯਹੂਦੀ" (ਯਿੱਦੀਸ਼), 6% ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ 2% ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 39% ਨੂੰ 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਯੂਕਰੇਨੀ) ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ "ਰੂਸੀ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10% ਹੀ 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' (ਰੂਸੀ) ਅਤੇ 2% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਬਾਕੀ 49% ਲੋਕ "ਆਮ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ" ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।[89] 1897 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਗ੍ਰੇਟਰ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 54% ਹੋ ਗਈ; 'ਲਿਟਲ ਰਸ਼ੀਅਨ' ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22% ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 12% ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 6.7% ਸਨ।{{Sfn|Hamm|1993}} ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ 50% 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1919 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1926 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, 41.6% 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 25.5% ਸਨ। 1959 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ, ਕੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60% ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1874 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |date=2017 |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2,110,800 ਲੋਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 82.2% ਹਨ। [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] 337,300 (13.1%), ਯਹੂਦੀ 17,900 (0.7%), ਬੇਲਾਰੂਸੀ 16,500 (0.6%), ਪੋਲਿਸ਼ 6,900 (0.3%), ਅਰਮੀਨੀਆਈ 4,900 (0.2%), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ 2,600 (0.1%), ਤਾਤਾਰ 2,500 (0.1%), ਜਾਰਜੀਅਨ 2,400 (0.1%), ਮੋਲਡੋਵੀਅਨ 1,900 (0.1%) ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kubijovyč |first=Volodymyr |last2=Pavlovsky |first2=Vadym |last3=Stebelsky |first3=Ihor |last4=Zhukovsky |first4=Arkadii |title=Kyiv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324190745/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CY%5CKyiv.htm |archive-date=24 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ 94% ਲੋਕ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ 5% ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਸਨ। <ref name="iri1">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਸਲਾਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਨੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਯੂਕਰੇਨੀ" ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 25% ਨੇ "ਰੂਸੀ" ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="CensusKiev">According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data: {{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Результати {{!}} Основні підсумки {{!}} Національний склад населення {{!}} місто Киів |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013239/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/city_kyiv/ |archive-date=14 December 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=ukrcensus.gov.ua |language=uk}}</ref> 2006 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 23% ਕੀਵ ਵਾਸੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 52% ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 24% ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ZerkaloKiev">"Kiev: the city, its residents, problems of today, wishes for tomorrow", ''[[Zerkalo Nedeli]]'', 29 April – 12 May 2006.</ref> 2003 ਦੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋ?" ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ 52% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ", 32% ਨੇ ਕਿਹਾ "ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ", 14% ਨੇ "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ", ਅਤੇ 4.3% ਨੇ "ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72|title=What language is spoken in Ukraine?|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72|archive-date=11 October 2017|publisher=Welcome to Ukraine}}</ref> 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 56% ਆਬਾਦੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 23% ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 13% ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, 7% ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1% ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=533 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 ]</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ (27%), ਰੂਸੀ (32%), ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ (40%) ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।<ref name="iri12">{{Cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20 2015|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|journal=IRI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081334/http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|archive-date=19 October 2017|access-date=27 May 2015}}</ref> === ਯਹੂਦੀ === ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ।<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{Cite web |title=Kiev |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818163132/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0012_0_11117.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 May 2019 |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> 1882 ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 1905 ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Kiev |url=https://dbs.bh.org.il/place/kiev |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613221401/https://dbs.bh.org.il/place/kiev |archive-date=13 June 2020 |access-date=1 August 2019 |publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 224,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, <ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਤੇ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ|ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। 29 ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 34,000 ਕੀਵਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬੀ ਯਾਰ ਵਿਖੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ, [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐਸਐਸ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕੀਵ ਵਾਪਸ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2010 |title=State-sponsored Anti-Semitism in Postwar USSR. Studies and Research Perspectives; Antonella Salomoni |url=http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164317/http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?id=212 |archive-date=22 January 2020 |access-date=26 July 2012 |publisher=Quest. Issues in Contemporary Jewish History / Questioni di storia ebraica contemporanea}}</ref> 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20,000 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਿਨਾਗੌਗ ਹਨ: ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ। <ref>{{Cite web |last=alla levy |title=Jewish People Around the World |url=http://www.jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831211002/http://jpeopleworld.com/index.php?dir=site&page=country&subj_cs=4755 |archive-date=31 August 2013 |access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸਿਟੀਸਕੇਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਕੀਵ ਪੁਰਾਣੀਆਂ (ਕੀਵ ਨੇ 1907-1914 ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ)<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/ Forgotten Soviet Plans For Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204003123/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/109648/|date=4 February 2012}}, [[Kyiv Post]] (28 July 2011)</ref> ਅਤੇ ਨਵੀਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਤੋਂ ਕੀਵ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼" ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ (ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਚਰਸਕ, ਲਿਪਕੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੁਏਅਰ, ਅਤੇ ਮਾਈਖਾਈਲਿਵਸਕਾ ਸਕੁਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ (1930-1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ([[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Forgotten Soviet Plans For Kyiv" /> 1970 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀਦਾਰ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪੇਚਰਸਕ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਾਰਕਿਵਸਕੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਓਬੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵੱਕਾਰੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ]], ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ,<ref>[http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm Workpermit.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230163628/http://www.workpermit.com/news/2005_08_10/europe/ukraine.htm|date=30 December 2009}}.</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀਵ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਝਨੋਸਤੀ। ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡਿਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੇਮ ਸੈੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]]) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm ''Kiev.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627025919/http://www.kiev.info/shopping/andrey_sp.htm|date=27 June 2009}}.</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ [[ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ|ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ TOP30 ਯੂਰਪੀਅਨ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (30ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121013202330/http://www.wam.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1259110921211&pagename=WAM%2FWAM_E_Layout&parent=Query&parentid=1135099399852 Kyiv found among greenest cities in Europe], [[United Arab Emirates|Emirates News Agency]] (10 December 2009)</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੰਪਲੈਕਸ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ (1745 ਤੋਂ 1752 ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ 1870 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ), ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰਜ਼, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲਜ਼, ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ, ਕੀਵ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਨੀਪਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਦਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਸਲੂਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ [[ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)|ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਕਬਰੇ]] 'ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ, ਅਤੇ ਚਿਮੇਰਾਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਕੇਸ਼ਿਨ ਦੀ [[ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ), ਰੂਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮੀਰ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੀ, ਸ਼ਚੇਕ ਅਤੇ ਖੋਰੀਵ ਅਤੇ ਲਿਬਿਡ, ਡਨੀਪਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚੌਕ 'ਤੇ, ਦੋ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਈਕਲ ਆਰਚੈਂਜਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਢ, ਦੇਵੀ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇਰੇਹਿਨੀਆ, ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਉੱਪਰ।<gallery mode="packed" caption="ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ"> ਤਸਵੀਰ:Golden_Gate_Kiev_2018_G1.jpg|alt=Golden Gate|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤਸਵੀਰ:Київ,_Собор_Успенський,_Лаврська_вул._9.jpg|alt=Holy Dormition Cathedral|ਪਵਿੱਤਰ ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Sophia's.jpg|alt=St. Sophia Cathedral|ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:St._Volodymyr's_Cathedral_in_Kiev.jpg|alt=St. Volodymyr's Cathedral|ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:80-391-9007_Kyiv_St.Michael's_Golden-Domed_Monastery_RB_18.jpg|alt=St. Michael's Golden-Domed Monastery|ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:Pokrova_Nunnery_Kyiv.JPG|alt=Cathedral of St Nicholas, Pokrovsky Nunnery|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਪੋਕਰੋਵਸਕੀ ਨਨਰੀ ਤਸਵੀਰ:St._Nicholas_Roman_Catholic_Cathedral,_Kyiv_8.jpg|alt=St. Nicholas Roman Catholic Cathedral|ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:Kyiv,_St_Andrew_church_(2).jpg|alt=Saint Andrew's Church|ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Маріїнський_палац_в_Києві.jpg|alt=Mariinskyi Palace|ਮਾਰੀਨਸਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:National_Bank_of_Ukraine_new.jpg|alt=National Bank of Ukraine|ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਤਸਵੀਰ:Будинок_із_химерами_4.jpg|alt="House with Chimaeras"|"ਚਿਮੇਰਾ ਵਾਲਾ ਘਰ" ਤਸਵੀਰ:Brodsky_Synagogue.jpg|alt=Brodsky Choral Synagogue – Moorish Revival architecture|ਬ੍ਰੌਡਸਕੀ ਕੋਰਲ ਸਿਨਾਗੌਗ - ਮੂਰਿਸ਼ ਰੀਵਾਈਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Архітектора_Городецького_9.JPG|alt=Apartment house in Horodetskoho Street ("Kyivan Paris")|ਹੋਰੋਡੇਟਸਕੋਹੋ ਸਟਰੀਟ ("ਕਾਈਵਾਨ ਪੈਰਿਸ") ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਤਸਵੀਰ:Ярославів_вал_1.JPG|alt=Revenue house in Yaroslaviv Val|ਯਾਰੋਸਲਾਵੀਵ ਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਲੀਆ ਘਰ ਤਸਵੀਰ:Kyiv_Fortress_2016.tif|alt=Kyiv Fortress, an example of Imperial Russian military architecture|[[ਕੀਵ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ </gallery> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:National_Opera_of_Ukraine_P1150634.jpg|thumb|[[Kyiv Opera House|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Театр_кукол_-_panoramio_(3).jpg|thumb|[[Kyiv Academic Puppet Theatre|ਕੀਵ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Esc_2005_concert_on_maidan.jpg|thumb|ਕੀਵ ਦੇ 2005 ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ [[Maidan Nezalezhnosti|ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਕੀਵ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਈਸਾਈਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ (ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਠ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਥਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਵਰਾ ਨੂੰ [[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ"। ਇਹ ਸੂਚੀ 1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goukassian |first=Elena |date=15 September 2023 |title=Unesco adds sites in Kyiv and Lviv to list of world heritage in danger |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://www.theartnewspaper.com/2023/09/15/unesco-adds-kyiv-lviv-sites-world-heritage-danger |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=The Art Newspaper}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anwer |first=Baraa |date=September 15, 2023 |title=UNESCO puts 2 locations in war-ravaged Ukraine on its list of historic sites in danger |url=https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019054501/https://apnews.com/article/ukraine-russia-un-heritage-war-54620f9e495fe50349cc568c8347ab87 |archive-date=19 October 2023 |access-date=14 October 2023 |website=Associated Press News}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage in Danger |url=https://whc.unesco.org/en/158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132146/https://whc.unesco.org/en/158/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=14 October 2023 |website=UNESCO World Heritage Convention}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ, ਲੇਸਿਆ ਯੂਕਰੇਨਕਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਕੀਵ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਕਤੂਬਰ ਪੈਲੇਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿਕਟਾਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ" ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।[1] ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਵਜ਼ੇਂਕੋ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਿੰਚੁਕ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੀਵ ਪਿਕਚਰ ਗੈਲਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਹੋਂਚਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । 2005 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਨੇ 50ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣੇ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ " ਮੇਰੇ ਕੀਵ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ? " ਅਤੇ "ਕਾਈਵ ਵਾਲਟਜ਼"। ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਬਿਲਾਸ ਨੇ "ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਓਪੇਰੇਟਾ ਲਿਖਿਆ। === ਆਕਰਸ਼ਣ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਵ (Kyiv) ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ 'ਹੌਰਸ-ਚੈਸਟਨਟ' (horse-chestnut) ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੇਨੇਤਸੀਸਕੀ (ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਰਕ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ, ਤੈਰਾਕੀ ਬੀਚ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੂਖਾਨਿਵ, ਮੁਰੋਮੇਟਸ ਅਤੇ ਡੋਲੋਬੇਟਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਸਬਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਕਟਰੀ ਪਾਰਕ ( ''ਪਾਰਕ ਪੇਰੇਮੋਹੀ'' ) ਸਟਰੌਲਰਾਂ, ਜੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਈਸ ਸਕੇਟ ਨਾਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਵਾਰ {{Convert|30|to|34|C|F}} ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Національний_музей_Пирогів_DSC_8044.jpg|thumb|ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਕੀਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ( ਮੈਦਾਨ ਨੇਜ਼ਾਲੇਜ਼ਨੋਸਤੀ ਅਤੇ ਖਰੇਸ਼ਚੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕੈਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਕਐਂਡ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਆਟੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਂਡਰੀਵਸਕੀ ਡੀਸੈਂਟ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਰਿਚਰਡ ਦ ਲਾਇਨਹਾਰਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਬਾਰੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਚਰਚ ; ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੇਖਕ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] ਦਾ ਘਰ ; ਕੀਵ ਅਤੇ ਨੋਵਗੋਰੋਡ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਰਕ; ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ।<ref name="Sights of Kiev">{{Cite web |title=Andreyevskiy Spusk |url=http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901214115/http://www.hotels-kiev.com/andreevsky_spusk.htm |archive-date=1 September 2006 |access-date=20 June 2006 |website=Hotels-Kiev.com |publisher=Optima Tours}}</ref><ref>{{Cite web |title=Andreevsky spusk |url=http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312052631/http://guide.kyiv.ru/ru/city/streets/2005/10/20/107.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=20 June 2006 |website=Kyiv Guide |language=ru}}</ref> ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਰਾਬਸਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ''ਰਾਇਨੋਕ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਜ਼ ਮਿਲਣਗੇ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮੋਕ ਕੀਤਾ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਪਨੀਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਣੇ ''ਸਮੇਟਾਨਾ'' (ਖਟਾਈ ਕਰੀਮ), ਕੈਵੀਅਰ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ, ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਹਰੇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਕੱਪੜੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਈਰੋਹੀਵ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|1.5|km2|sqmi|0}} । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ "ਛੋਟੇ-ਪਿੰਡ" ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਗਲੀਆਂ, ਗੋ-ਕਾਰਟ ਟਰੈਕ, ਪੇਂਟਬਾਲ ਸਥਾਨ, ਬਿਲੀਅਰਡ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵੀ। 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਵ ਚਿੜੀਆਘਰ 40 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 328 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 2,600 ਜਾਨਵਰ ਹਨ"।<ref name="CBCAP">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/kiev-zoo-a-concentration-camp-for-animals-1.1106751|title=Kiev zoo a 'concentration camp for animals'|date=23 March 2011|work=CBC news|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909000412/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/23/kiev-zoo-deaths.html|archive-date=9 September 2013|agency=Associated Press}}</ref> === ਖੇਡਾਂ === ਸਾਲਾਨਾ 5.5-kilometre (3.4-mile) "ਰਨ ਅੰਡਰ ਦ ਚੈਸਟਨਟਸ" ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਤਕ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਫਸੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਸੀਐਸਕੇਏ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਆਰਸੇਨਲ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲਿਵੀ ਬੇਰੇਹ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਲੋਕੋਮੋਤੀਵ ਕੀਵ, ਐਫਸੀ ਐਟਲੇਟ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬੇਲ ਕੀਵ ਅਤੇ ਕਾਇਵ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਰੇਬਲ ਕੀਵ, ਓਬੋਲੋਨ ਕੀਵ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੱਕ, ਕਲੱਬ ਨੇ 13 USSR ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 9 USSR ਕੱਪ, ਅਤੇ 3 USSR ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸੋਵੀਅਤ ਟੌਪ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਲੱਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਰ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੋਕਿਲ ਕੀਵ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬੀਸੀ ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕਲੱਬ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਡੀਵੇਲਨੀਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸੋਕਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ ਕੀਵ ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿਖੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1980 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ UEFA ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, [2] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਕੀਰਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰੋ 2012 ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ/ਖੇਡ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਰੀ ਲੋਬਾਨੋਵਸਕੀ ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ 2011 ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ। === ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ === UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੀਵ ਟਰਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। [3] 2008-2009 ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ 23% ਸੀ। [4] 2009 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ 1.6 ਕੀਵ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਠਹਿਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 259,000 ( ਅੰ. 16%) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। UEFA ਯੂਰੋ 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰੇਲੂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। 2018 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ 850,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 660,000 ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਸਨ। 2018 ਤੱਕ, ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਟਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਦਰ ਔਸਤਨ 45-50% ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਲਗਭਗ 90% ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਰ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ 65-70%। ਛੇ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 50-55% ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਸੈਲਾਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ।[5] ==== ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ==== ਘੋੜੇ ਦੇ ਚੈਸਟਨਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[6] ਇਹ 1969 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੋਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।[6] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੀਵ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 238,000 ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ। [7] ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ 11.5% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। [8] [9] ਵੱਡੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰੀ ਉਤਪਾਦ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 13.5% ਘਟ ਗਿਆ। [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਪਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸੀ। [9] ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਂਗ, 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੋਈ। ਕੀਵ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਈ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ (ਭਾਵ, ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ)। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ - 2005-2008 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 3.75%। [10] ਦਰਅਸਲ, ਭਾਵੇਂ 2009 ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 7.1% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 9.6% ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ। ਲੇਸਿਆ ਉਕਰਿੰਕਾ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 21,347 UAH (€540) ਕੁੱਲ ਅਤੇ 17,184 UAH (€430) ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਫਟੋਗਾਜ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਨਰਗੋਰੀਨੋਕ ਅਤੇ ਕੀਵਸਟਾਰ, ਦਾ ਘਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 18% ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ 24% ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।ਕੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸਤ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। [19] ਕੀਵ ਵਪਾਰਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਫਤਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲੀਵਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ) ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡ੍ਰੀਮ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ ) ਹਨ। ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 15-ਸਾਲਾ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ EUR82 ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2025 ਤੱਕ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼। {| class="wikitable" ! !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 !2021 |- |[[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਨਾਮਾਤਰ]] [[Gross Regional Product|ਜੀਆਰਪੀ]] (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="GDPKSO">{{Cite web |title=Gross Regional Product |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201074952/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=425 |archive-date=1 December 2020 |access-date=19 November 2010 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref name="VRP">{{Cite web |date=2023-03-30 |title=Валовий регіональний продукт |url=https://ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2021/vvp/kvartal_new/vrp/arh_vrp_u.html |access-date=2026-05-12}}</ref> |61.4 |77.1 |95.3 |135.9 |169.6 |169.5 |196.6 |223.8 |275.7 |312.6 |357.4 |451.7 |559.1 |699.4 |833.3 |949.6 |1014.7 |1276.4 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ (ਯੂਐਸਡੀ bn * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="VRP" /><ref name="SBNBU">{{Cite web |title=Statistical Bulletin (May 2012) |url=http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708204014/http://www.bank.gov.ua/files/stat.pdf |archive-date=8 July 2012 |access-date=3 July 2012 |publisher=National Bank of Ukraine |language=uk}}</ref><ref name="slo">{{Cite web |date=2021-03-21 |title=30 років Незалежності: як змінювався курс долара |url=https://www.slovoidilo.ua/2021/08/23/infografika/finansy/30-rokiv-nezalezhnosti-yak-zminyuvavsya-kurs-dolara |access-date=2026-05-12}}</ref> |11.5 |15.0 |18.9 |26.9 |32.2 |21.8 |24.8 |28.0 |34.5 |39.1 |30.1 |20.7 |21.9 |26.3 |30.6 |36.7 |37.6 |46.1 |- |ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਆਰਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਯੂਐਸਡੀ * * * * <ref name="GDPKSO" /><ref name="SBNBU" /> |4,348 |5,616 |6,972 |9,860 |11,693 |7,841 |8,875 |10,007 |12,192 |13,687 |10,443 |7,139 |7,504 |8,973 |10,411 |12,414 |12,695 |15,582 |- |ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉਜਰਤ (USD * * <ref name="SBNBU" /><ref name="AWKSO">{{Cite web |title=Average Monthly Wage Dynamics |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201082108/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=505 |archive-date=1 December 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Середньомісячна номінальна заробітна плата за видами економічної діяльності у 2013 році |url=http://www.kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2803&lang=1 |access-date=2026-05-12}}</ref> |182 |259 |342 |455 |584 |406 |432 |504 |577 |627 |452 |308 |338 |419 |498 |610 |634 |742 |- |ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ (% * * * <ref name="LMKSO">{{Cite web |title=Labour Market Indicators |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014011658/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=512 |archive-date=14 October 2020 |access-date=1 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |4.6 |3.8 |3.3 |3.3 |7.1 |6.4 |6.1 |6.0 |5.7 |7.2 |7.5 |7.1 |7.4 |6.6 |6.2 |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਏਐੱਚ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO">{{Cite web |title=Retail Sales |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201081022/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1081 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |n/a |n/a |n/a |34.87 |46.50 |42.79 |50.09 |62.80 |73.00 |77.14 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ (ਯੂਐਸਡੀ ਬੀਐਨਯੂ <ref name="RSKSO" /><ref name="SBNBU" /> |n/a |n/a |n/a |6.90 |8.83 |5.49 |6.31 |7.88 |9.14 |9.65 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |- |ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (ਯੂ. ਐਸ. ਡੀ.) <ref name="FDIKSO">{{Cite web |title=Foreign Direct Investment |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201083649/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=477 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> |2.1 |3.0 |4.8 |7.0 |11.7 |16.8 |19.2 |21.8 |24.9 |27.3 |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |n/a |} === ਉਦਯੋਗ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਭਾਵ, ਬਿਜਲੀ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ (ਕੁੱਲ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 26%), ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (22%), ਰਸਾਇਣਕ (17%), ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (13%) ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ (11%) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="IPKSO">{{Cite web |title=Industrial Production by Economic Activity |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014033130/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1002 |archive-date=14 October 2020 |access-date=11 October 2020 |publisher=Kyiv Statistics Office |language=uk}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਇੱਥੇ ਹੈ। ==== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਦਮ ==== * ਐਂਟੋਨੋਵ ਸੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ (ਸਾਬਕਾ ਏਵੀਐਂਟ), ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ * ਐਰੋਸ, ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ * ਡਾਰਨੀਟਸਿਆ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * ਫਾਰਮਾਕ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ * ਵਿਆਕਰਣ ਸਾਫਟਵੇਅਰ * ਕੁਜ਼ਨੀਆ ਨਾ ਰਾਇਬਾਲਸਕੋਮੂ, ਨੇਵਲ ਉਤਪਾਦਨ * ਕੀਵ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਰਿਪੇਅਰ ਪਲਾਂਟ 410, ਜ਼ੁਲੀਆਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ' ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਫੈਕਟਰੀ * ਕੀਵ ਆਰਸਨਲ (ਸਾਬਕਾ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਮਾਤਾ), ਆਪਟਿਕ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। * ਕੀਵ ਰੋਸ਼ਨ ਫੈਕਟਰੀ, ਮਿਠਾਈਆਂ * ਕੀਵਮਿਸਕਬਡ, ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ * ਓਬੋਲੋਨ ਬਰੂਅਰੀ * ਫਿਲਿਪ ਮੌਰਿਸ ਯੂਕਰੇਨ, ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਕ * ਸਲਾਵੁਟਿਚ ਬਰੂਅਰੀ == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ == === ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Владимирская_54_Киев_2010_01.JPG|right|thumb|ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ]] ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, UNIT ਫੈਕਟਰੀ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਟੀ ਫੈਕਟਰੀ) ਖੁੱਲ੍ਹੀ। ਇਹ ਆਈਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (TCDC), BIONIC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਓਪਨ ਇੰਟਰ-ਕਾਰਪੋਰੇਟ IT-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ - VR ਲੈਬ (Crytek) ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਲੈਬ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=16 November 2016 |title=UNIT Factory, a key element of the future innovation park, opened in Kyiv |url=https://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803065209/http://kfund.ua/en/unit-factory-a-key-element-of-the-future-innovation-park-opened-in-kyiv/ |archive-date=3 August 2019 |access-date=18 November 2019 |website=kfund.ua}}</ref> === ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਵ|ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]],<ref>See also: [http://www.univ.kiev.ua/ Kyiv University official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910185903/http://www.univ.kiev.ua/|date=10 September 2017}}.</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ "ਕੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ", <ref>See also: [https://kpi.ua/ KPI official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513004654/https://kpi.ua/|date=13 May 2019}}</ref> ਕੀਵ-ਮੋਹਿਲਾ ਅਕੈਡਮੀ <ref>{{Cite web |title=National University of Kyiv-Mohyla Academy |url=https://www.ukma.edu.ua/eng/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201163008/https://www.ukma.edu.ua/eng/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=25 February 2022}}</ref> ਅਤੇ ਕੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੇਡ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੋਹੀਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1632 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1834 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 200 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ,<ref>See also: [http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go Osvita.org URL accessed on 20 June 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130085833/http://www.osvita.org.ua/highedu/?cmd=search&HS%5breg%5d=2&HS%5bp_i%5d=5&HS%5bbutton%5d=go|date=30 January 2009}}</ref> ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। === ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 530 ਜਨਰਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 680 ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ [[ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ]] ਹਨ।<ref>{{Cite book|location=Kyiv}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਈਵੈਂਜਲ ਥੀਓਲਾਜੀਕਲ ਸੈਮੀਨਰੀ ਹਨ। === ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ === ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਨਾਡਸਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Vernadsky National Library of Ukraine |url=http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330162634/http://www.nbuv.gov.ua/eng/ |archive-date=30 March 2010 |access-date=27 June 2010 |publisher=Nbuv.gov.ua}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਡੀਸਨ ਮੋਮ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (1912–1947) 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੈਮੋਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="mow">{{Cite web |date=16 May 2008 |title=Collection of Jewish Musical Folklore (1912–1947) |url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=23132&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623175517/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D23132%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date=23 June 2008 |access-date=14 December 2009 |publisher=UNESCO Memory of the World Programme}}</ref> == ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ == === ਆਵਾਜਾਈ === ==== ਸਥਾਨਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ==== ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ, ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ, ਟਰਾਮ, ਟੈਕਸੀ ਅਤੇ ਫਨੀਕੂਲਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਾ-ਸਿਟੀ ਰਿੰਗ ਰੇਲਵੇ ਸੇਵਾ ਵੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Золоті_Ворота.jpg|thumb|[[Zoloti Vorota (Kyiv Metro)|ਜ਼ੋਲੋਟੀ ਵੋਰੋਟਾ]] ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ {{Convert|66.1|km|abbr=off}} ਹੈ ਅਤੇ 51 ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਥਾਨ ਹਨ)। ਮੈਟਰੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 1.422 ਮਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ <ref name="update">{{Cite web |title=Головне управління статистики м.Києва – Пасажирські перевезення АРХІВ 2011 року |trans-title=Kyiv City Statistical Office – Passenger Transport (Archive 2011) |url=http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201091103/http://kyiv.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=2257 |archive-date=1 December 2020 |access-date=11 October 2020 |website=kyiv.ukrstat.gov.ua |language=uk}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਦੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਭਾਰ ਦਾ 38% ਬਣਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 519 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਟਰਾਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਾਬਕਾ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮਵੇਅ ਸੀ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਸਟ੍ਰਾਸੈਂਬਾਹਨ ਅਤੇ [[ਬੁਦਾਪੈਸਤ|ਬੁਡਾਪੇਸਟ]] ਟਰਾਮਵੇਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸੀ। ਟਰਾਮ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ {{Convert|139.9|km|mi|abbr=on}} ਹਨ ਟਰੈਕ ਦਾ,<ref>For a 2004 plan of the Kyiv tram, please see [http://www.mashke.org/kievtram/history/schemes/2004/2004-tram.jpg mashke.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194057/http://www.mashke.org/kievtram/history/schemes/2004/2004-tram.jpg|date=3 March 2016}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ {{Convert|14|km|mi|abbr=on}} ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੋ ਰੈਪਿਡ ਟ੍ਰਾਮ ਲਾਈਨਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 523 ਟ੍ਰਾਮ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ 21 ਰੂਟਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ, ਹੁਣ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਫਨੀਕੂਲਰ 1902-1905 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੱਪਰਟਾਊਨ ਅਤੇ ਪੋਡਿਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਵਪਾਰਕ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਪਹਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਜਨਤਕ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ (ਕੁਝ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕੀਵਪਾਸਟ੍ਰਾਂਸ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਟੈਕਸੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਫਲੈਟ ਰੇਟ ਟੈਰਿਫ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਦੂਰੀ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇ: ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਟਿਕਟਾਂ ਜਾਂ ਟੋਕਨ ਖਰੀਦਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਇੱਕ ਸਵਾਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ ਪਰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਟੈਕਸੀ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟੈਕਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ।[[ਤਸਵੀਰ:Київський_фунікулер_№4.JPG|thumb|ਕੀਵ ਫਨੀਕੂਲਰ]] === ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Boryspil_International_Airport_Kyiv.jpg|thumb|ਬੋਰੀਸਪਿਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਕੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੜਕਾਂ" ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਯੂਰਪੀ ਰਸਤੇ[[ਤਸਵੀਰ:Tabliczka_E40.svg|link=European_route_E40|35x35px]] ,[[ਤਸਵੀਰ:Tabliczka_E95.svg|link=European_route_E95|35x35px]] ਅਤੇ[[ਤਸਵੀਰ:Tabliczka_E373.svg|link=European_route_E373|35x35px]] ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟੋ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਡਨੀਪਰ ਪੁਲ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਗ੍ਰੇਡ-ਸੈਪਰੇਟਿਡ ਚੌਰਾਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਨਵੇਂ ਚੌਰਾਹੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਕੀਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੇਡ-ਵੱਖ ਕੀਤੀ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Азаров дал добро на строительство кольцевой дороги вокруг Киева – Газета "ФАКТЫ и комментарии" |trans-title=Azarov gave the green light to build a ring road around Kyiv |url=http://fakty.ua/140163-masshtabnoe-stroitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081338/http://fakty.ua/140163-masshtabnoe-stroitelstvo |archive-date=19 October 2017 |access-date=12 March 2013 |publisher=Fakty.ua |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 June 2007 |title=Вторая кольцевая дорога вокруг Киева обойдется в $5-5,5 млрд. – Последние новости Киева – Однако в направлении окружной дороги уже вся земля выкуплена {{pipe}} СЕГОДНЯ |trans-title=The second ring road around Kyiv will cost $5–5.5 billion. — However, all the land along the route has already been purchased. |url=http://www.segodnya.ua/news/251194.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005113158/https://kiev.segodnya.ua/kiev/kpower/vtoraja-koltsevaja-doroha-vokruh-kieva-obojdetcja-v-5-5-5-mlrd-59823.html/ |archive-date=5 October 2020 |access-date=12 March 2013 |publisher=Segodnya.ua |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=Азаров прогнозирует начало строительства второй кольцевой дороги вокруг Киева в 2012 году {{pipe}} Новости Киева |trans-title=Azarov predicts the start of construction of a second ring road around Kyiv in 2012 |url=http://korrespondent.net/kyiv/1259650-azarov-prognoziruet-nachalo-stroitelstva-vtoroj-kolcevoj-dorogi-vokrug-kieva-v-2012-godu |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019092254/http://korrespondent.net/kyiv/1259650-azarov-prognoziruet-nachalo-stroitelstva-vtoroj-kolcevoj-dorogi-vokrug-kieva-v-2012-godu |archive-date=19 October 2017 |access-date=12 March 2013 |publisher=Korrespondent.net |language=ru}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਮਾੜੀ ਤਕਨੀਕੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>[http://www.ukranews.com/eng/article/203506.html Kyiv Administration: Roads Are In Poor Technical State Because They Have Reached End Of Their Service Lives And Annual Maintenance Volume Is Low] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616154750/http://www.ukranews.com/eng/article/203506.html|date=16 June 2009}}, [[Ukrainian News Agency]] (12 June 2009)</ref> ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ [[ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਖੜੋਤ|ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਮ]] ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ। === ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ === ਕੀਵ ਨੂੰ ਦੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: {{Convert|30|km|0|abbr=off}} ਦੂਰ ਬੋਰੀਸਪਿਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਛੋਟਾ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਜ਼ੁਲੀਆਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ। ਇੱਥੇ ਹੋਸਟੋਮੇਲ ਕਾਰਗੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਧੂ ਸੰਚਾਲਨ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਐਂਟੋਨੋਵ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਆਮ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਰੇਲਵੇ === ਰੇਲਵੇ ਕੀਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪਨਗਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਰੇਲਮਾਰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, 6 ਕਾਰਗੋ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਡਿਪੂ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੀਵ-ਪਾਸਾਜ਼ਿਰਸਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਲੰਬੀ-ਦੂਰੀ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ( ''ਵੋਕਜ਼ਲ'' ) ਹੈ। ਕੀਵ ਦੇ ਖੱਬੇ-ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਡਾਰਨਿਤਸੀਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਯਾਤਰੀ ਹੱਬ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{In lang|ru}} [http://www.archunion.com.ua/proekt-new-006.shtml Archunion.com.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206120010/http://www.archunion.com.ua/proekt-new-006.shtml|date=6 February 2007}}.</ref> ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੇਲ ਪੁਲ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਡਾਰਨੀਟਸਿਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰੇਲ-ਆਟੋ ਪੁਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕੀਵ ਲਈ ਨਵੀਂ ਅਰਬਨ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਦਿਨ ਭਰ ਮਿਆਰੀ 4 ਤੋਂ 10 ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਕੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੀਵ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਟਰਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ ਕਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਟਾਪਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=13 August 2012 |title=Азаров запустил в Киеве городскую электричку {{pipe}} Экономика {{pipe}} РИА Новости – Украина |trans-title=Azarov launched the urban rail service in Kyiv |url=http://ua.rian.ru/economy/20111004/78875513.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425083357/http://ua.rian.ru/economy/20111004/78875513.html |archive-date=25 April 2012 |access-date=12 March 2013 |publisher=Ua.rian.ru |language=ru}}</ref> ਉਪਨਗਰੀ 'ਕਿਯਵ ਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ' ਟ੍ਰੇਨਾਂ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਨਤਕ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਨਗਰੀਏ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਪਰ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ, ਅਤੇ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Київська_ТЕЦ-5_взимку.jpg|thumb|ਸੀਐਚਪੀ-5 ( {{Lang|uk|ТЕЦ-5}} ) ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ [[ਹਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤੇ ਕੋਜਨਰੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ|ਸੰਯੁਕਤ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ]] ਪਲਾਂਟ ਹੈ।]] ਕੀਵ ਤੋਂ ਨੌਂ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ:<ref>{{Cite web |title=Мапа сполучень |url=https://kyivcityexpress.uz.gov.ua/map.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604142404/https://kyivcityexpress.uz.gov.ua/map.html |archive-date=4 June 2023 |access-date=21 November 2023 |website=Kyiv City Express |language=uk}}</ref> * ਬਿਲਾ ਤਸਰਕਵਾ - ਉਜ਼ਿਨ * ਫਾਸਟੀਵ * ਕਲਾਵਡੀਏਵੋ * ਮਾਈਰੋਨਿਵਕਾ – ਬੋਹੁਸਲਾਵ * ਨਿਜ਼ਯਿਨ * ਯੂਕਰੇਨਕਾ * russia_ subjects. kgm * ਵੈਸ਼ਹੋਰੋਡ * ਯਾਹੋਟਿਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਚਕਾ'' ਸਟਾਪ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਨਗਰੀਏ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। === ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ === ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਹੈ। 'ਕੀਵਵੋਡੋਕਨਾਲ' (Kyivvodokanal) ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਯੁਕਤ-ਸਟਾਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀਵ (Kyiv) ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਾਲੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ 4231 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 1798 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹਿੱਸਾ ਜਰਜਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੀਵਰੇਜ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 2662 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 830 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹਿੱਸਾ ਜਰਜਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ == [[ਤਸਵੀਰ:Vladimir_Horowitz_1986.jpg|right|thumb|175x175px|ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਹੋਰੋਵਿਟਜ਼[[:ਤਸਵੀਰ:Milla Jovovich Cannes Crop.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Milla_Jovovich_Cannes_Crop.jpg|link=|class=mw-file-element|163x163px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Lifar Harcourt 1941.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Lifar_Harcourt_1941.jpg|link=|class=mw-file-element|202x202px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Self-Portrait (1908 or 1910-1911) (Kazimir Malevich).jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Self-Portrait_(1908_or_1910-1911)_(Kazimir_Malevich).jpg|link=|class=mw-file-element|143x143px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Ю.Е. Рыбчинский.tif|[[ਤਸਵੀਰ:Ю.Е._Рыбчинский.tif|link=|class=mw-file-element|237x237px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Igor Sikorsky-TIME-1953.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Igor_Sikorsky-TIME-1953.jpg|link=|class=mw-file-element|189x189px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Golda Meir 03265u.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Golda_Meir_03265u.jpg|link=|class=mw-file-element|184x184px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Feofan Prokopovich.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Feofan_Prokopovich.jpg|link=|class=mw-file-element|170x170px]]]][[:ਤਸਵੀਰ:Valeri Lobanovsky.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:Valeri_Lobanovsky.jpg|link=|class=mw-file-element|187x187px]]]]]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> 2f5p0n4fc3tc1yzkb3m614bxosynxd8 0 20151 845103 711162 2026-08-24T21:27:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845103 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ | ਨਾਂ = ਬੁਦਾਪੈਸਤ | official_name = | ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = Budapest | native_name_lang = | ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਸ਼ਹਿਰ | ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = BudapestMontage.jpg | ਤਸਵੀਰ_alt = 290px | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਸਿਖਰ, ਖੱਬਿਓਂ ਸੱਜੇ: ਸੰਸਦ ਇਮਾਰਤ ਦਨੂਬ ਦਰਿਆ ਸਮੇਤ, ਲੜੀ ਪੁਲ, ਸੰਸਦ ਇਮਾਰਤ, ਸੰਤ ਸਟੀਫ਼ਨ ਗਿਰਜਾ, ਮਛੇਰਿਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਚੌਂਕ, ਖ਼ਲਾਸੀ ਬੁੱਤ | ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ = Flag of Budapest (2011-).svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | ਤਸਵੀਰ_ਢਾਲ = Coa Hungary Town Budapest big.svg | ਢਾਲ_alt = Coat of arms of Budapest | ਉਪਨਾਮ = ਯੂਰਪ ਦਾ ਦਿਲ, ਦਨੂਬ ਦਾ ਮੋਤੀ, ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਤੱਤੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਹੰਗਰੀ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 47 |latm = 28 |lats = 19 |latNS = N | longd = 19 |longm = 03 |longs = 01 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = |coordinates_ਖੇਤਰ = HU | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਹੰਗਰੀ}} | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਖੇਤਰ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = ਕੇਂਦਰੀ ਹੰਗਰੀ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = ਉਪਖੇਤਰ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = ਬੁਦਾਪੈਸਤੀ | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | ਹਿੱਸੇ = 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ |p1=ਵਾਰਕੇਰੂਲੇਤ |p2=II. ਕੇਰੂਲੇਤ |p3=ਓਬੂਦਾ-ਬੇਕਾਸਮੈਗਿਏਰ |p4=ਊਜਪੈਸਤ |p5=ਬੈਲਵਾਰੋਸ-ਲਿਪੋਤਵਾਰੋਸ |p6=ਤੇਰੇਜ਼ਵਾਰੋਸ |p7=ਅਰਜ਼ਸੇਬੈਤਵਾਰੋਸ[[Erzsébetváros]] |p8=ਜੋਜ਼ਸੇਫ਼ਵਾਰੋਸ |p9=ਫ਼ੇਰੇਨਕਵਾਰੋਸ |p10=ਕੋਬਾਨਿਆ |p11=ਉਜਬੂਦਾ |p12=ਹੈਗੀਵਿਦੇਕ |p13=XIII. ਕੇਰੂਲੇਤ |p14=ਜ਼ੂਗਲੋ |p15=XV. ਕੇਰੂਲੇਤ |p16=XVI. ਕੇਰੂਲੇਤ |p17=ਰਾਕੋਸਮੇਂਤੇ |p18=ਪੈਸਤਸਜ਼ੈਂਤਲੋਰਿੰਕ-ਪੈਸਤਸਜ਼ੈਂਤੀਮਰ |p19=ਕਿਸਪੈਸਤ |p20=ਪੈਸਤਰਜ਼ਸੇਬੇਤ |p21=ਸੈਪਲ |p22=ਬੁਦਾਫ਼ੋਕ-ਤੇਤੇਨੀ |p23=ਸੋਰੋਕਸਰ | ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਬੁਦਾ, ਪੈਸਤ ਅਤੇ ਓਬੂਦਾ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ | ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 17 ਨਵੰਬਰ 1873 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | ਮੁਖੀ_ਪਾਰਟੀ = ਫ਼ੀਦੇਸਜ਼-ਈਸਾਈ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਜਨ ਪਾਰਟੀ | ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ = ਮੇਅਰ | ਮੁਖੀ_ਨਾਂ = ਇਸਵਾਨ ਤਾਰਲੋਸ | unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ |area_footnotes = | ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 525.16 | ਖੇਤਰਫਲ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਕਿਮੀ2 = 2538 | ਖੇਤਰਫਲ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਕਿਮੀ2 = 7626 <!-- en.wikipedia.org/wiki/Budapest_metropolitan_area --> | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | ਉੱਚਾਈ_ਵੱਧ_ਮੀਟਰ = 527 | ਉੱਚਾਈ_ਘੱਟ_ਮੀਟਰ = 96 | ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 1741041 | ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ = ਪਹਿਲਾ | ਅਬਾਦੀ_ਸ਼ਹਿਰੀ = 2551247 | ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = 3284110 | ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 2011 | ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 = 3300 | ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਕਿਮੀ2 = 1100 | ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਕਿਮੀ2 = 430 | ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ = ਬੁਦਾਪੈਸਤੀ | population_note = | ਸਮਾਂ_ਜੋਨ = ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਂ | utc_offset1 = +1 | ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1_DST = ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀ ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਸਮਾਂ | utc_offset1_DST = +2 | ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਡਾਕ ਕੋਡ | ਡਾਕ_ਕੋਡ = 1011–1239 | ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਖੇਤਰ ਕੋਡ | ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 1 | iso_ਕੋਡ = HU-BU |ਸੰਤ =ਸੰਤ ਜਰਾਰਡ |ਦਿਨ =24 ਸਤੰਬਰ | ਵੈੱਬਸਾਈਟ = [http://english.budapest.hu/ budapest.hu] | footnotes = }} '''ਬੁਦਾਪੈਸਤ''' ({{IPAc-en|icon|ˈ|b|uː|d|ə|p|ɛ|s|t}}, {{IPAc-en|ˈ|b|uː|d|ə|p|ɛ|ʃ|t}} ਜਾਂ {{IPAc-en|ˈ|b|ʊ|d|ə|p|ɛ|s|t}}; {{IPA-hu|ˈbudɒpɛʃt|AUD|Hu-Budapest.ogg}}) [[ਹੰਗਰੀ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ,<ref name=TIME>{{cite news|title=Beauty and the Feast|publisher=''[[Time (magazine)|Time]]''|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901020325-218419,00.html|date=18 March 2002|accessdate=2008-05-22|first=Helena|last=Bachmann|archive-date=2008-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009060314/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901020325-218419,00.html|dead-url=yes}}</ref> ਮੱਧ-ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]] ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਪਾਰਕ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ,<ref>{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Budapest |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]] |url=http://www.britannica.com/eb/article-9106098/Budapest |accessdate=2008-01-30}}</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਹੰਗਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://books.google.hu/books?id=gssYJXHQO7gC&pg=PA41&lpg=PA41&dq=primate+city+budapest&source=bl&ots=3KfQHuOT7C&sig=s6GFxxV3WsiazWneD8ZOA8TY-3U&hl=hu&ei=1-2YS_f4FZqGnQODzPC_Cw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CCkQ6AEwCA#v=onepage&q=&f=true Tuna Tasan-Kok: Budapest, Istanbul and Warsaw: Institutional and spatial change, p.41]</ref> 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 17.4 ਲੱਖ ਹੈ,<ref>{{cite web|title=2011 Hungarian Census |url=http://www.nepszamlalas2011.hu/files/sharedUploads/Anyagok/2012/03_ho/Nepsz_1elozetes_egybe_int.pdf |work=Hungary Central Statistical Office|date=27 March 2012 |accessdate=2012-03-27}}</ref> ਜੋ 1989 ਦੇ ਅੰਕੜੇ 21 ਲੱਖ ਤੋਂ ਘਟ ਗਈ ਹੈ;<ref>{{cite web|title=Interactive population pyramids of Budapest (1980-2010)|url=http://www.ksh.hu/interaktiv/korfa/terulet.html|work=Hungary Central Statistical Office|date=|accessdate=2011-05-10}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਪਨਗਰਵਾਦ ਹੈ।<ref name=suburbanization>{{cite web|title=Dövényi Zoltán-Kovács Zoltán: A szuburbanizáció térbeni-társadalmi jellemzői Budapest környékén (Spatial and societal parameters of the suburbanization in Budapest)|url=http://www.mtafki.hu/konyvtar/kiadv/FE1999/FE19991-2_33-57.pdf|work=Földrajzi Értesítő (Geographical Report)|date= |accessdate=2011-08-29}}</ref> ਬੁਦਾਪੈਸਤ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ 33 ਲੱਖ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.bksz.hu/en.html |title=History of the Budapest Commuter Association (English)) |access-date=2013-02-09 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014055212/http://www.bksz.hu/en.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bksz.hu/pdf/telep_lista.pdf |title=Settlements of the Budapest Commuter Area (Hungarian) |access-date=2013-02-09 |archive-date=2006-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061125034454/http://www.bksz.hu/pdf/telep_lista.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੱਦਾਂ ਅੰਦਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 525 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।<ref name=Encarta/> ਬੁਦਾਪੈਸਤ 17 ਨਵੰਬਰ 1873 ਵਿੱਚ ਦਨੂਬ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉਤਲੇ ਬੁਦਾ ਅਤੇ ਓਬੁਦਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤਲੇ ਪੈਸਤ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name=Encarta>{{cite encyclopedia |last=Török |first=András |encyclopedia=[[Encarta]] |title=Budapest |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |accessdate=2008-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080328191630/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |archivedate=2008-03-28 |deadurl=yes |https://www.webcitation.org/5kwQS7I2L?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |url-status=dead }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029002244/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |date=2009-10-29 }} {{Cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-02-09 |archive-date=2009-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029002244/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |dead-url=yes |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-02-09 |archive-date=2008-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328191630/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |dead-url=yes }}</ref><ref>Molnar, A Concise History of Hungary, Chronology pp. 15.</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== '''ਮੁੱਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ''' ਬੁਦਾਪੈਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੰਦੋਬਸਤ ਸੈੱਲਟਸ ਨੇ 1 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=Aqua/> before 1&nbsp;AD. It was later occupied by the [[Ancient Rome|Romans]]. The Roman settlement – Aquincum – became the main city of [[Pannonia (Roman province)|Pannonia Inferior]] in 106&nbsp;AD.<ref name=Aqua/> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਰੋਮਨ ਬੰਦੋਬਸਤ - ਐਕਿਨਕੁਮ - 106 ਈ. ਵਿੱਚ ਪੈਨੋਨੀਆ ਇਨਫੀਰੀਅਰ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ।ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸੈਨਿਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਉੱਭਰ ਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ ਖੇਤਰ ਬੁਦਾਪੈਸਤ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬੁਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://lovelybudapest.com/en/about-budapest/budapest-attractions.html |title=Association of professional tour guides |publisher=Lovely Budapest |accessdate=21 May 2013 |archive-date=14 ਮਈ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514030640/http://lovelybudapest.com/en/about-budapest/budapest-attractions.html |dead-url=yes }}</ref> ਰੋਮਨਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਮਿਲਟਰੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ, ਐਂਫੀਥਿਟਰਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਘਰ ਅਤੇ ਗਰਮ ਫਰਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਬਣਾਏ ਸਨ।<ref name=Frank>{{cite book |last=Sugar |first=Peter F. |title=A History of Hungary |chapter-url=https://books.google.com/?id=SKwmGQCT0MAC&pg=PR9&dq=The+Romans+roads,+amphitheaters+Aquincum+%C3%93buda |accessdate=3 June 2008 |year=1990 |publisher=Indiana University Press |isbn= 978-0-253-20867-5 |page=5 |chapter=Hungary before the Hungarian Conquest}}</ref> ਰੋਮਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਕੁਨਿਕਮ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਬੋਤਮ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਖੁੱਲੇ ਭਾਗ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.aquincum.hu/en/|title=Aquincum – Aquincum Múzeum|publisher=Aquincum.hu}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} {{ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] rk30n7ly2klalettcwobxg6ec09nlcp 0 45286 845107 843048 2026-08-24T22:31:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845107 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਭਦੌੜ | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | settlement_type = ਕਸਬਾ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ, ਭਾਰਤ | pushpin_label_position = right | coordinates = {{WikidataCoord|Q757840|display=inline,title}}<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Bhadaur.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bhadaur |access-date=2025-11-20 |archive-date=2025-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250609233526/http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Bhadaur.html |url-status=dead }}</ref> | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_m = 219 | elevation_footnotes = | population_total = 18,561 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਭਦੌੜ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। [[ਭਦੌੜ]] ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫੂਲਕਾ ਸਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਬਰਨਾਲਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਨਾਲਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਭਦੌੜ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਲਕੜਾ, ਖੜਕ ਸਿੰਘਵਾਲਾ, [[ਤਲਵੰਡੀ (ਕਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)|ਤਲਵੰਡੀ]], ਜੰਗੀਆਣਾ, ਮਾਝੂਕੇ, ਦੀਪਗੜ੍ਹ, ਨੈਣੇਵਾਲਾ, ਸੰਧੂ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਛੰਨਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਦੌੜ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ। ਭਦੌੜ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੜਕ]] ਅਤੇ [[ਰੇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ|ਰੇਲ]] ਰਾਹੀਂ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਭਦੌੜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Genecoligical_tree_of_Bhadaur.jpg|left|thumb|ਭਦੌੜ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਰੁੱਖ]] ਭਦੌੜ 1857 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਆਸਤ ਸੀ, ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹੱਕ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।, <ref>{{Cite encyclopedia|title=Bhadaur|encyclopedia=[[The Imperial Gazetteer of India]]|date=1908|volume=8|page=21|place=Oxford|publisher=Clarendon|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V08_027.gif|access-date=2025-11-20|archive-date=2024-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201222521/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V08_027.gif|url-status=dead}}</ref> ਭਦੌੜ ਫੁਲਕੀਆਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਫੂਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਭਦੌੜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਸਿੱਧੂ]] [[ਜੱਟ|ਜਾਟ]] ਹੈ। ਚੌਧਰੀ ਫੂਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੁਸਲਿਮ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਰਾਜ, ਫੂਲ ਅਤੇ ਢਿਪਲੀ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਵਸੇ ਸਨ। ਚੌਧਰੀ ਫੂਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁੱਨਾ ਸਿੰਘ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਛੋਟੇ (ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ) ਲਈ ਭਦੌੜ ਦਾ ਘਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਦੌੜ ਵਿਖੇ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 17 ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਭਦੌੜ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੁੱਨਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਜੇ ਵੀ ਭਦੌੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Detail_of_the_main_tracts_of_territory_of_Bhadaur_State_from_a_map_created_by_the_British_East_India_Company_of_the_Malwa_region_of_Punjab_showing_the_various_polities,_borders,_and_settlements_of_the_area,_ca.1829–1835.jpg|thumb|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਭਦੌੜ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਲਗਭਗ 1829-1835।]] ਭਦੌੜ ਇਕਲੌਤਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਅੱਠ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨ। ਭਦੌੜ ਫੁਲਕੀਆਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ 84 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਦੌੜ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਦੌੜ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਦੌੜੀਆ ਅਤੇ ਭਦੌੜੀਆ ਸਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਦੌੜੀਆ ਸ਼ਾਸਕ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ ਦੀ ''"ਦ ਲੈਜੇਂਡਸ ਆਫ਼ ਦ ਪੰਜਾਬ"'' ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। == ਭਦੌੜ ਕਿਲ੍ਹਾ == ਭਦੌੜ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਦੌੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 1693 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਫੂਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ<ref>{{Cite book|location=Lahore}}</ref> ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਕਾ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ, ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਦੌਰੀ ''ਇੱਟਾਂ'' (ਛੋਟੀਆਂ ਇੱਟਾਂ) ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 6 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ: * [[ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਕੋਲ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਸੀ, ਜੋ ਫਿਰ [[ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਨੈਲ ਬਣ ਗਿਆ। * [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ]] ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਸ਼ਨ ਮੀਟਿੰਗਾਂ। * ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭਦੌੜ ਦੇ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਕਾਰ ਚਰਚਾ, ਕੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। * 1857 ਦੀ ਬਗਾਵਤ। * ਜਦੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ। ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜੀਆ ਮਰਾਠਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। * ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਫਗਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 66 ਪਿੰਡ ਭਦੌੜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਸਨ। * ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ। * ਭਦੌੜ ਦੀ ਬੀਬੀ ਅਤਰ ਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। * 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਜੰਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == {{As of|2001}}ਭਦੌੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 16,818 ਸੀ। ਪੁਰਸ਼ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 53% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47% ਹਨ। ਭਦੌੜ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 50% ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 57% ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 43% ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਆਬਾਦੀ ਦਾ 13% 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਦੌੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Visualizations {{!}} Government of India |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/data-visualizations/PopulationSearch_PCA_Indicators |access-date=2025-11-20 |website=censusindia.gov.in}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ਭਦੌੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਬਾਦੀ, 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ! ਧਰਮ ! ਕੁੱਲ ! ਔਰਤ ! ਮਰਦ |- | ਸਿੱਖ | 13,829 | 6,498 | 7,331 |- | ਹਿੰਦੂ | 3,856 | 1,825 | 2,031 |- | ਮੁਸਲਮਾਨ | 682 | 313 | 369 |- | ਈਸਾਈ | 101 | 49 | 52 |- | ਜੈਨ | 24 | 9 | 15 |- | ਹੋਰ ਧਰਮ | 38 | 15 | 23 |- | ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ | 31 | 16 | 15 |- | ਕੁੱਲ | 18,561 | 8,725 | 9,836 |} == ਭਦੌੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ == * ਅਲਕਾਰਾ * ਖੜਕ ਸਿੰਘਵਾਲਾ (ਬਿਹਲੀ) * [[ਤਲਵੰਡੀ (ਕਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)|ਤਲਵੰਡੀ]] * ਜੰਗੀਆਣਾ * ਛੰਨਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ * ਨੈਣੇਵਾਲਾ * ਸੰਧੂ ਕਲਾਂ * ਰਾਮਗੜ੍ਹ * ਮੱਝੂਕੇ * [[ਦੀਪਗੜ੍ਹ]] * ਸੈਹਣਾ * ਵਧਾਤਾ * [[ਸਲਾਬਤਪੁਰਾ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਫੁਲਕੀਆਂ ਸਰਦਾਰ * [[ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ]] * [[ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ]] * ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ * [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ|ਫਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ]] * [[ਮਲੌਦ]] * [[ਕੈਥਲ]] * ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਰਾਜ {{ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} <references responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] t5tu2prvw5bgu5tacogr2s3iek0bkkk 3 53134 845096 837814 2026-08-24T19:13:43Z AMAN KUMAR 59900 /* 'ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ' ਲੇਖ ਦੇ ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ ਸੰਬੰਧੀ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 845096 wikitext text/x-wiki {{ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ}}[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep gill|Satdeep gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੦੨:੪੧, ੨੬ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC) == [[ਵਰਤੌਂਕਾਰ:Parveer Grewal]] == ਵਰਤੌਂਕਾਰ:Parveer Grewal ਦਾ ਐਡਮਿਨ ਬਣਨ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਐਡਮਿਨ_ਬਣਨ_ਲਈ_ਬੇਨਤੀਆਂ#.E0.A8.B5.E0.A8.B0.E0.A8.A4.E0.A9.8C.E0.A8.82.E0.A8.95.E0.A8.BE.E0.A8.B0:Parveer_Grewal ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰੋ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep gill|Satdeep gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੬:੨੦, ੨੮ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC) == ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Charan Gill == ਵਰਤੋਂਕਾਰ Charan Gill ਨੂੰ ਐਡਮਿਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%86:%E0%A8%90%E0%A8%A1%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%A8_%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A8%A8_%E0%A8%B2%E0%A8%88_%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82#.E0.A8.B5.E0.A8.B0.E0.A8.A4.E0.A9.8C.E0.A8.82.E0.A8.95.E0.A8.BE.E0.A8.B0:Charan_Gill ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇਵੋ।--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Parveer Grewal|Parveer Grewal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Parveer Grewal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੬:੫੩, ੨੯ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਬਿਊਰੋਕਰੈਟ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ == [https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%86:%E0%A8%B8%E0%A9%B1%E0%A8%A5#.E0.A8.AA.E0.A9.B0.E0.A8.9C.E0.A8.BE.E0.A8.AC.E0.A9.80_.E0.A8.B5.E0.A8.BF.E0.A8.95.E0.A9.80.E0.A8.AA.E0.A9.80.E0.A8.A1.E0.A9.80.E0.A8.86_.E0.A8.89.E0.A9.B1.E0.A8.A4.E0.A9.87_.E0.A8.AC.E0.A8.BF.E0.A8.8A.E0.A8.B0.E0.A9.8B.E0.A8.95.E0.A8.B0.E0.A9.88.E0.A8.9F_.E0.A8.A6.E0.A9.80_.E0.A8.9C.E0.A8.BC.E0.A8.B0.E0.A9.82.E0.A8.B0.E0.A8.A4 ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep gill|Satdeep gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੦੯:੩੩, ੧ ਦਸੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC) == ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕ == ਮੇਰੇ ਆਰਜ਼ੀ ਪਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕ ਮਿਲ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਸਮਰਥਨ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%86:%E0%A8%90%E0%A8%A1%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%A8_%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A8%A8_%E0%A8%B2%E0%A8%88_%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82#.E0.A8.B5.E0.A8.B0.E0.A8.A4.E0.A9.8B.E0.A8.82.E0.A8.95.E0.A8.BE.E0.A8.B0:Satdeep_Gill ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਕੇ ਵੋਟ ਪਾਓ।--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੪:੪੨, ੨ ਅਗਸਤ ੨੦੧੫ (UTC) ==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ== {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Asian Month Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ|ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]] 2015 ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ! --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:27, 14 ਦਸੰਬਰ 2015 (UTC) |} ==Request for VOTE== Plz vote [https://meta.wikimedia.org/wiki/Stewards/Elections_2016/Votes/Hindustanilanguage here] in favour of Hindustanilanguages for Stewards election .It is my request . --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Abbas dhothar|Abbas dhothar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Abbas dhothar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:59, 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 (UTC) == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਅਤੇ 5 ਜਾਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੋਸਟਕਾਰਡ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ [https://docs.google.com/forms/d/1IcS3s8e052z17ITvPH-sQG_J5us9XYo8ULEQ2wBBvWA/viewform ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ।--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:09, 17 ਜਨਵਰੀ 2016 (UTC) == Address Collection Notice == Hi there, thank you for contributing to Wikipedia Asian Month in November 2015. You are qualified to receive (a) postcard(s) but we did not [[:m:Wikipedia Asian Month/2015 Qualified Editors/No Response|hear your back]] in past two months, or it could be an error on Google's server or a mistake. If you still willing to receive one, please use [https://docs.google.com/forms/d/1--lxwpExIYg35hcd7Wq-i8EdtqEEeCS5JkIhVTh6-TE/viewform this new survey]to submit your mailing address. The deadline will be March 20th. --[[User:AddisWang|AddisWang]] ([[User talk:AddisWang|talk]]) 14:40, 9 March 2016 (UTC) <!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2015_Qualified_Editors/No_Response&oldid=15425406 --> == ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਸਬੰਧੀ == ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਜੋ ਪੰਨੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਧਾਰੇ ਹਨ ਜ਼ਰਾ ਇੱਕ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲਵੋ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਉਹ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ_ਸੁਧਾਰ_ਐਡਿਟਾਥਾਨ_(1-30_ਅਪਰੈਲ_2016)|ਇਸ ਸੂਚੀ]] ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਲੇਖ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧੰਨਵਾਦ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satnam S Virdi|Satnam S Virdi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satnam S Virdi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:42, 6 ਮਈ 2016 (UTC) ==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Articles for improvement star.svg|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ (1-30 ਅਪਰੈਲ 2016)|ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" |<br/> '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ!''' <br/>'''ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ।'''--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Baljeet Bilaspur|Baljeet Bilaspur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Baljeet Bilaspur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:15, 8 ਮਈ 2016 (UTC) |} == Rio Olympics Edit-a-thon == Dear Friends & Wikipedians, Celebrate the world's biggest sporting festival on Wikipedia. The Rio Olympics Edit-a-thon aims to pay tribute to Indian athletes and sportsperson who represent India at Olympics. Please find more details '''[[:m:WMIN/Events/India At Rio Olympics 2016 Edit-a-thon/Articles|here]]'''. The Athlete who represent their country at Olympics, often fail to attain their due recognition. They bring glory to the nation. Let's write articles on them, as a mark of tribute. For every 20 articles created collectively, a tree will be planted. Similarly, when an editor completes 20 articles, a book will be awarded to him/her. Check the main page for more details. Thank you. [[:en:User:Abhinav619|Abhinav619]] <small>(sent using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:54, 16 ਅਗਸਤ 2016 (UTC), [[:m:User:Abhinav619/UserNamesList|subscribe/unsubscribe]])</small> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Abhinav619/UserNamesList&oldid=15842813 --> == Invitation from Wikipedia Asian Month == Hi Nitesh, I'm Addis Wang, one of the organizer of the [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]]. I would like to invite you organize the Wikipedia Asian Month in upcoming November along with Satdeep. Please let me know your consideration and feel free to contact me on [[m:User_talk:AddisWang|my meta talk page]].--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AddisWang|AddisWang]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AddisWang|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:13, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2016 (UTC) == Nikolai Noskov == Namaste Nitesh Gill! Can you make an article in your Punjabi-language about singer [[:en:Nikolai Noskov|Nikolai Noskov]]? If you create this article, I will be very grateful! Thank you! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/89.110.7.24|89.110.7.24]] 13:06, 16 ਅਪਰੈਲ 2017 (UTC) == 100ਵਿਕੀਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:100wikidays-barnstar-2.png|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[:meta:100wikidays|The #100wikidays Barnstar]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" | Dear Nitesh Gill,<br/><br/>I award you this barnstar to commemorate the successful completion of your #100wikidays challenge which you had started on 1 March 2017! Please accept it as a token of my appreciation and respect for the tireless contributions you have made! Keep up the <s>good</s> great work!<br><br> Thank you! - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:10, 15 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC) |}} == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tow|Tow]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tow|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:39, 8 ਜਨਵਰੀ 2018 (UTC) |} == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਗਰਮ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਤੁਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਸੋਧੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੱਗਿਆ। ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ! {{smiley}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:07, 19 ਜਨਵਰੀ 2018 (UTC) |} == Thank you for keeping Wikipedia thriving in India == <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <span style="font-size:115%;">I wanted to drop in to express my gratitude for your participation in this important [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNotice|contest to increase articles in Indian languages]]. It’s been a joyful experience for me to see so many of you join this initiative. I’m writing to make it clear why it’s so important for us to succeed. Almost one out of every five people on the planet lives in India. But there is a huge gap in coverage of Wikipedia articles in important languages across India. This contest is a chance to show how serious we are about expanding access to knowledge across India, and the world. If we succeed at this, it will open doors for us to ensure that Wikipedia in India stays strong for years to come. I’m grateful for what you’re doing, and urge you to continue translating and writing missing articles. <mark>'''Your efforts can change the future of Wikipedia in India.'''</mark> You can find a list of articles to work on that are missing from Wikipedia right here: [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNoticeTopics|https://meta.wikimedia.org/wiki/Supporting_Indian_Language_Wikipedias_Program/Contest/Topics]] Thank you, — ''Jimmy Wales, Wikipedia Founder'' 18:18, 1 ਮਈ 2018 (UTC)</span> <br/> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <!-- Message sent by User:RAyyakkannu (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:RAyyakkannu_(WMF)/lists/Project_Tiger_2018_Contestants&oldid=17987387 --> == ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਮਹਿਲਾ ਬਾਰੇ == @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸੋਧ ਰਹੇ ਹੋ. ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਮਹਿਲਾ|ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਮਹਿਲਾ]] ਵੀ ਵੇਖੋ ਅਤੇ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਮਹਿਲਾ/ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ|ਇਸ]] ਸਫੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ. ਧੰਨਵਾਦ - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 06:17, 9 ਮਈ 2018 (UTC) == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Feminism Barnstar Hires.png|100px|The Feminism Barnstar]] | [[File:Feminism Barnstar.jpg|100px|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ]] }} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: {{{textcolor|black}}}" | '''The Feminism Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; color: {{{textcolor|black}}}" | ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 45 ਲੇਖ ਬਣਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰਹੇ। ਜੈਂਡਰ ਗੈਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੋਗੇ। {{smiley}} - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 03:50, 1 ਜੂਨ 2018 (UTC) |} == [[s:Index:Dharami Soorma.pdf]] == I noticed that you validated some pages in [[:s:mul:Index:Dharami Soorma.pdf]] after they were imported here to [[s:Index:Dharami Soorma.pdf]]. The pages in Multilingual Wikisource should probably be deleted after somebody from pa.ws confirms that they are no longer needed. Do you care of that that your contribution may be lost? I noted [[User:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] about this problem [[:s:mul:Wikisource:Proposed_deletions#pages_in_Category:ਪੰਜਾਬੀ|here]], but they did not respond, maybe inactive. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Ankry|Ankry]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ankry|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:07, 8 ਮਈ 2019 (UTC) == MiniTTT ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ {{ping|Nitesh Gill}} ਜੀ, [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸੱਥ]] ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 15-16 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ MiniTTT ਕਰਵਾਉਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸੱਥ ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸੱਥ#15-16_ਜੂਨ_ਨੂੰ_ਪੰਜਾਬ_ਵਿੱਚ_MiniTTT_ਕਰਵਾਉਣ_ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਥੇ] ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal (CIS-A2K)|Satpal (CIS-A2K)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal (CIS-A2K)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:56, 5 ਜੂਨ 2019 (UTC) == Project Tiger 2.0 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' <div style="align:center; width:90%%;float:left;font-size:1.2em;margin:0 .2em 0 0;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#EFEFEF;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:PT2.0 PromoMotion.webm|right|320px]] Hello, We are glad to inform you that [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)|'''Project Tiger 2.0/GLOW''']] is going to start very soon. You know about Project Tiger first iteration where we saw exciting and encouraging participation from different Indian Wikimedia communities. To know about Project Tiger 1.0 please [[m:Supporting Indian Language Wikipedias Program|'''see this page''']] Like project Tiger 1.0, This iteration will have 2 components * Infrastructure support - Supporting Wikimedians from India with internet support for 6 months and providing Chromebooks. Application is open from 25th August 2019 to 14 September 2019. To know more [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)/Support|'''please visit''']] * Article writing contest - A 3-month article writing contest will be conducted for Indian Wikimedians communities. Following community feedback, we noted some community members wanted the process of article list generation to be improved. In this iteration, there will be at least two lists of articles :# Google-generated list, :# Community suggested list. Google generated list will be given to the community members before finalising the final list. On the other hand, the community may create a list by discussing among the community over Village pump, Mailing list and similar discussion channels. Thanks for your attention,<br/> [[m:User:Ananth (CIS-A2K)|Ananth (CIS-A2K)]] ([[m:User talk:Ananth (CIS-A2K)|talk]])<br/> Sent by [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:41, 21 ਅਗਸਤ 2019 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Ananth_(CIS-A2K)/PT1.0&oldid=19314862 --> {{clear}} == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਖ਼ਾਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagseer S Sidhu|Jagseer S Sidhu]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagseer S Sidhu|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:10, 25 ਅਗਸਤ 2019 (UTC) |} == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:55, 9 ਸਤੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act5)&oldid=19352893 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:35, 20 ਸਤੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act5)&oldid=19397776 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:30, 4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act5)&oldid=19433037 --> == WikiConference India 2020: IRC today == {{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == WikiConference India 2020: IRC today == Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation. <u>The details of the IRC are</u> *Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019 *Website: https://webchat.freenode.net/ *Channel: #wci <small>'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''</small> This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:58, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == Wikipedia Asian Month 2019 == <div style="border:8px orange ridge;padding:6px;> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Greetings! Thank you for organizing '''Wikipedia Asian Month 2019''' for your local Wikipedia language. For rules and guidelines, refer to [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Organiser Guidelines|this page]] on Meta. To reach out for support for the contest or ask any query, reach out to us on our [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|Contact Us]] page. Our [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|International Team]] will be assisting you through out the contest duration. Thank you for your efforts in making this project successful. Best wishes, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|WAM 2019 International Team]] ::::Stay Updated [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/wikiasianmonth/|50x50px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikiasianmonth|50x50px]] </div></div> --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:46, 2 ਨਵੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&oldid=19515825 --> == Extension of Wikipedia Asian Month contest == In consideration of a week-long internet block in Iran, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|Wikipedia Asian Month 2019]] contest has been extended for a week past November. The articles submitted till 7th December 2019, 23:59 UTC will be accepted by the fountain tools of the participating wikis. Please help us translate and spread this message in your local language. [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month international team]]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:12, 27 ਨਵੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&oldid=19592097 --> == [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey == This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference & Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision. *Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform *The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:10, 12 ਦਸੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19617891 --> == What's Next (WAM)! == Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next? *We have a total of 10,186 articles made during this edition and it's the highest of all time. *Make sure you judge all articles before December 20th, Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Status|this page]]. *There will be two round of address collection scheduled: December 22th and December 27th 2019. *Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) on [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Ambassadors|this page]], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. *In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[user:Ле Лой|Le Loy]] for more information. Best wishes, [[:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:30, 14 ਦਸੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&oldid=19638067 --> == WAM 2019 Postcard == Dear Participants and Organizers, Congratulations! It's WAM's honor to have you all participated in [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|Wikipedia Asian Month 2019]], the fifth edition of WAM. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the WAM International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2019. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the form], let the postcard can send to you asap! Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:16, 3 ਜਨਵਰੀ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19671656 --> == WAM 2019 Postcard == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|WAM]] postcard 31/01/2019 UTC 23:59. If you haven't filled [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, wait for the postcard and tracking emails. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.01 [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:58, 20 ਜਨਵਰੀ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:-revi@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19732202 --> == [WikiConference India 2020] Conference & Event Grant proposal == WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:21, 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19740275 --> == WAM 2019 Postcard: All postcards are postponed due to the postal system shut down == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear all participants and organizers, Since the outbreak of COVID-19, all the postcards are postponed due to the shut down of the postal system all over the world. Hope all the postcards can arrive as soon as the postal system return and please take good care. Best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.03 <!-- Message sent by User:Aldnonymous@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19882731 --> Good [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:50, 20 ਅਪਰੈਲ 2020 (UTC) == Wiki Loves Women South Asia 2020 == [[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|right]] Hello! Thank you for your contribution in [[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]. We appreciate your time and efforts in bridging gender gap on Wikipedia. Due to the novel coronavirus (COVID-19) pandemic, we will not be couriering the prizes in the form of mechanize in 2020 but instead offer a gratitude token in the form of online claimable gift coupon. Please fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScJ_5LgwLdIVtIuBDcew839VuOcqLtyPScfFFKF-LiwxQ_nqw/viewform?usp=sf_link this form] by last at June 10 for claiming your prize for the contest. Wiki Love and regards! [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore/International Team|Wiki Loves Folklore International Team]]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:10, 31 ਮਈ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsa&oldid=20129673 --> == Wiki Loves Women South Asia 2020 Jury == [[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|right]] Hello! Thank you for your support in organizing '''[[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]''' locally in your language Wikipedia. We appreciate your time and efforts in bridging gender gap on Wikipedia. Due to the novel coronavirus (COVID-19) pandemic, we will not be couriering the prizes in the form of mechanize in 2020 but instead offer a gratitude token in the form of online claimable gift coupon. Please fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScJ_5LgwLdIVtIuBDcew839VuOcqLtyPScfFFKF-LiwxQ_nqw/viewform?usp=sf_link this form] by last '''June 10''' for claiming token of appreciation from the International team for your support in the contest. Wiki Love and regards! [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore/International Team|Wiki Loves Folklore International Team]]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:21, 31 ਮਈ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsaj&oldid=20129737 --> == ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ == ਪਿਆਰੇ {{ping|user:Nitesh Gill}}, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb ਕੁਝ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ] ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀਡੀਓ ਕੌਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਤਹਿ ਕਰਾਂਗੇ। ਧੰਨਵਾਦ, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:BGerdemann (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:14, 2 ਜੂਨ 2020 (UTC) ਇਹ ਸਰਵੇ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਅਤੇ ਡੇਟਾ-ਸੰਭਾਲਣ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view ਸਰਵੇਖਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ] ਵੇਖੋ। == Project Tiger 2.0 - Feedback from writing contest participants (editors) and Hardware support recipients == <div style="border:8px red ridge;padding:6px;> [[File:Emoji_u1f42f.svg|right|100px|tiger face]] Dear Wikimedians, We hope this message finds you well. We sincerely thank you for your participation in Project Tiger 2.0 and we want to inform you that almost all the processes such as prize distribution etc related to the contest have been completed now. As we indicated earlier, because of the ongoing pandemic, we were unsure and currently cannot conduct the on-ground community Project Tiger workshop. We are at the last phase of this Project Tiger 2.0 and as a part of the online community consultation, we request you to spend some time to share your valuable feedback on the Project Tiger 2.0 writing contest. Please '''fill this [https://docs.google.com/forms/d/1ztyYBQc0UvmGDBhCx88QLS3F_Fmal2d7MuJsiMscluY/viewform form]''' to share your feedback, suggestions or concerns so that we can improve the program further. '''Note: If you want to answer any of the descriptive questions in your native language, please feel free to do so.''' Thank you. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:05, 11 ਜੂਨ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/list-1/PT2.0_Participants&oldid=20161046 --> </div> == Digital Postcards and Certifications == [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=M:Wikipedia_Asian_Month_2019|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Because of the COVID19 pandemic, there are a lot of countries’ international postal systems not reopened yet. We would like to send all the participants digital postcards and digital certifications for organizers to your email account in the upcoming weeks. For the paper ones, we will track the latest status of the international postal systems of all the countries and hope the postcards and certifications can be delivered to your mailboxes as soon as possible. Take good care and wish you all the best. <small>This message was sent by [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] via [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:58, 20 ਜੂਨ 2020 (UTC)</small> <!-- Message sent by User:Martin Urbanec@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=20024482 --> == Wiki Loves Women South Asia Barnstar Award == {| style="background-color: ; border: 3px solid #f1a7e8; padding-right: 10px;" |rowspan="2" valign="left; padding: 5px;" | [[File:WLW Barnstar.png|150px|frameless|left]] |style="vertical-align:middle;" | [[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|100px|right]] Greetings! Thank you for contributing to the [[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]. We are appreciative of your tireless efforts to create articles about Women in Folklore on Wikipedia. We are deeply inspired by your persistent efforts, dedication to bridge the gender and cultural gap on Wikipedia. Your tireless perseverance and love for the movement has brought us one step closer to our quest for attaining equity for underrepresented knowledge in our Wikimedia Projects. We are lucky to have amazing Wikimedians like you in our movement. Please find your Wiki Loves Women South Asia postcard [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeGOOxMFK4vsENdHZgF56NHPw8agfiKD3OQMGnhdQdjbr6sig/viewform here]. Kindly obtain your postcards before 15th July 2020. Keep shining! Wiki Loves Women South Asia Team |} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:27, 5 ਜੁਲਾਈ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsa&oldid=20247075 --> == Mahatma Gandhi edit-a-thon on 2 and 3 October 2020 == <div style=" border-left:12px blue ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|right|180px]] Hello,<br> Thanks for showing interest to participate in the <span style="text-shadow: 1px 1px yellow;">'''[[:m:Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon|Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon]]'''</span>. The event starts tomorrow 2 October 12:01 am IST and will run till 3 October 11:59 pm IST. '''Note a few points'''<br> * You may contribute to any Wikimedia project on the topic: Mahatma Gandhi, his life and contribution. Please see [[:m:Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon#Scope|this section]] for more details. * If you have added your name in the "[[:m:Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon#Participants|Participants]]" section, please make sure that you have mentioned only those projects where you'll participate for this particular edit-a-thon. The list is not supposed to be all the projects once contributes to in general. You may go back to the page and re-edit if needed. If you have questions, feel free to ask.<br> Happy Gandhi Jayanti. -- [[User:Nitesh (CIS-A2K)]] <small>(sent using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:09, 30 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC))</small> </div> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20496916 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> == WMWM 2021 Newsletter #1 == Namaskar, You are receiving this notification as you are one of the subscriber of [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter|Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter]]. We are sharing with you the first newsletter featuring news, updates and plans related to the event. You can find our first issue '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2020-12-01|here]]'''. If you do not want to receive this kind of notification further, you can remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|here]]. Sent through [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:57, 1 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Bodhisattwa@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20717190 --> == Token of appreciation: Festive Season 2020 edit-a-thon == <div style=" border-left:12px red ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Rangoli on Diwali 2020 at Moga, Punjab, India.jpg|right|110px]] Hello, we would like to thank you for participating in [[:m: Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]. Your contribution made the edit-a-thon fruitful and successful. Now, we are taking the next step and we are planning to send a token of appreciation to them who contributed to this event. Please fill the given Google form for providing your personal information as soon as possible. After getting the addresses we can proceed further. Please find the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScBp37KHGhzcSTVJnNU7PSP_osgy5ydN2-nhUplrZ6aD7crZg/viewform here]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh (CIS-A2K)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:46, 14 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC) </div></div> == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #2 == <div style="border:4px red ridge; background:#fcf8de; padding:8px;> Hello,<br> The second edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have started a logistics assessment. The objective of the survey is to collect relevant information about the logistics of the Indian Wikimedia community members who are willing to participate in the event. Please spend a few minutes to fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdkSwR3UHRZnD_XYIsJhgGK2d6tJpb8dMC4UgJKAxyjZKA2IA/viewform this form]. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2020-12-16|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:40, 17 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20756436 --> == Submission Open for Wikimedia Wikimeet India 2021 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' Hello, We are excited to announce that submission for session proposals has been opened for Wikimedia Wikimeet India 2021, the upcoming online wiki-event which is to be conducted from 19 – 21 February 2021 during the occasion of International Mother Language Day. The submission will remain open until 24 January 2021. '''You can submit your session proposals here -'''<br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Wikimeet_India_2021/Submissions<br/> {{Clickable button 2|Click here to Submit Your session proposals|class=mw-ui-progressive|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Wikimeet_India_2021/Submissions}} A program team has been formed recently from highly experienced Wikimedia volunteers within and outside India. It is currently under the process of expansion to include more diversity in the team. The team will evaluate the submissions, accept, modify or reject them, design and finalise the program schedule by the end of January 2021. Details about the team will come soon. We are sure that you will share some of your most inspiring stories and conduct some really exciting sessions during the event. Best of luck for your submissions! Regards,<br/> Jayanta<br/> On behalf of WMWM India 2021 <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20756436 --> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gaurav Jhammat|Gaurav Jhammat]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gaurav Jhammat|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:33, 30 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC) ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਨਿਤੇਸ਼ ਗਿੱਲ ਜੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2020 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖੋਂਗੇ। ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਲਈ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ। == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #3 == <div style="border:4px red ridge; background:#fcf8de; padding:8px;> Hello,<br> Happy New Year! The third edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened proposals for session submissions. If you want to conduct a session during the event, you can propose it [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Submissions|here]] before 24 Jamuary 2021. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-01-01|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]]. -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:56, 1 ਜਨਵਰੀ 2021 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20756436 --> <!-- Message sent by User:Bodhisattwa@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20915971 --> == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #4 == <div style="border:1px #808080 ridge; background:Azure; padding:8px;> Hello,<br> Happy New Year! The fourth edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened the registration for participation for this event. If you want to participate in the event, you can register yourself [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]] before 16 February 2021. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-16-01|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]].[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:12, 17 ਜਨਵਰੀ 2021 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20977965 --> == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #5 == <div style="border:1px #808080 ridge; background:Azure; padding:8px;> Hello,<br> Greetings!! The fifth edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened the registration for participation for this event. If you want to participate in the event, you can register yourself [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]] before '''16 February 2021'''. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-02-01|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]].<br>[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:49, 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=21052845 --> == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #5 == <div style="border:1px #808080 ridge; background:Azure; padding:8px;> Hello,<br> Greetings!! The fifth edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened the registration for participation for this event. If you want to participate in the event, you can register yourself [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]] before '''16 February 2021'''. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-02-01|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]].<br>[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:53, 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=21052845 --> == Invitation for Functionary consultation 2021 == Greetings, Admins of the emerging community, I'm letting you know in advance about a meeting I'd like to invite you to regarding the [[:m:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] and the community's ownership of its future enforcement. I'm still in the process of putting together the details, but I wanted to share the date with you: 10/11 July, 2021. I do not have a time on this date yet, but I will let you soon. We have created a [[:m:Universal Code of Conduct/Functionary consultations/June and July 2021|meta page]] with basic information. Please take a look at the meta page and sign up your name under the appropriate section. Thank you for your time.--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] 15:14, 10 June 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/UCoC_Group&oldid=21568660 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:46, 30 ਜੂਨ 2021 (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21670000 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:32, 23 ਜੁਲਾਈ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774692 --> == Invitation for Wiki Loves Women South Asia 2021 == <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span><br>'''September 1 - September 30, 2021'''<span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> ----[[File:Wiki Loves Women South Asia.svg|right|frameless]]'''Wiki Loves Women South Asia''' is back with the 2021 edition. Join us to minify gender gaps and enrich Wikipedia with more diversity. Happening from 1 September - 30 September, [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women South Asia]] welcomes the articles created on gender gap theme. This year we will focus on women's empowerment and gender discrimination related topics. We are proud to announce and invite you and your community to participate in the competition. You can learn more about the scope and the prizes at the [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|''project page'']]. <span style="color: grey;font-size:10px;">''This message has been sent to you because you participated in the last edition of this event as an organizer/judge.''</span> Best wishes,<br> [[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women Team]] </div>19:00, 13 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MdsShakil/sandbox_1&oldid=21879031 --> == ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰੱਸਟੀ ਚੌਣਾਂ ਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। == ਡਿਅਰ Nitesh Gill, ਤੁਸੀ ਇਹ ਈਮੇਲ ਇਸਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰਸਟੀ ਚੌਣਾ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪੌਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ | ਚੋਣਾਂ ੧੮ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ੩੧ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਗਿਆਂ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਪਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਟਰਸਟੀ ਬੋਰਡ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|ਬੋਰਡ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਦਾ ਫੈਂਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ | [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰਸਟੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਇਸ ਸਾਲ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮਿਓਨਟੀ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਨੀ ਹੈ | ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ੧੯ ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਨਾਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ | [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|੨੦੨੧ ਦੇ ਬੋਰਡ ਟਰਸਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਲਗਭਗ ੭੦.੦੦੦ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ | ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ! ਚੋਣਾਂ ੨੩.੫੯ ਯੂਟੀਸੀ ੩੧ ਆਗਸਤ ਤੱਕ ਹੀ ਨੇ | *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਿਕਿਉਰ ਪੋਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੋਟ ਕਰੋ''']] | ਜੇ ਤੁਸੀ ਪਹਿਲਾ ਵੋਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੇਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ | ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਖਾਤੇ ਹੋਨ | [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ਇਸ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਨਕਾਰੀ ਲਈ ਪੜੋ]]| [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:37, 28 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21946145 --> == Wikipedia Asian Month 2021 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team. # Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''. # Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!! # If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook. If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:''' # Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021 Sincerely yours, [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10 </div> <!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=20538644 --> == First Newsletter: Wikimedia Wikimeet India 2022 == Dear Wikimedian, We are glad to inform you that the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022|second iteration of Wikimedia Wikimeet India]] is going to be organised in February. This is an upcoming online wiki event that is to be conducted from 18 to 20 February 2022 to celebrate International Mother Language Day. The planning of the event has already started and there are many opportunities for Wikimedians to volunteer in order to help make it a successful event. The major announcement is that [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|submissions for sessions]] has opened from yesterday until a month (until 23 January 2022). You can propose your session [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|here]]. For more updates and how you can get involved in the same, please read the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Newsletter/2021-12-23|first newsletter]] If you want regular updates regarding the event on your talk page, please add your username [[:m: Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2022|here]]. You will get the next newsletter after 15 days. Please get involved in the event discussions, open tasks and so on. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:36, 24 ਦਸੰਬਰ 2021 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/WMWM_2021_users_list&oldid=22491850 --> == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:18, 4 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&oldid=22532666 --> == Second Newsletter: Wikimedia Wikimeet India 2022 == Dear Wikimedian, Happy New Year! Hope you are doing well and safe. It's time to update you regarding [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022|Wikimedia Wikimeet India 2022]], the second iteration of Wikimedia Wikimeet India which is going to be conducted in February. Please note the dates 18 to 20 February 2022 of the event. The [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|submissions]] has opened from 23 December until 23 January 2022. You can propose your session [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|here]]. We want a few proposals from Indian communities or Wikimedians. For more updates and how you can get involved in the same, please read the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Newsletter/2022-01-07|second newsletter]] If you want regular updates regarding the event on your talk page, please add your username [[:m: Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2022|here]]. You will get the next newsletter after 15 days. Please get involved in the event discussions, open tasks and so on. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:44, 8 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/WMWM_2021_users_list&oldid=22491850 --> == Second Newsletter: Wikimedia Wikimeet India 2022 == Dear Wikimedian, Happy New Year! Hope you are doing well and safe. It's time to update you regarding [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022|Wikimedia Wikimeet India 2022]], the second iteration of Wikimedia Wikimeet India which is going to be conducted in February. Please note the dates 18 to 20 February 2022 of the event. The [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|submissions]] has opened from 23 December until 23 January 2022. You can propose your session [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|here]]. We want a few proposals from Indian communities or Wikimedians. For more updates and how you can get involved in the same, please read the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Newsletter/2022-01-07|second newsletter]] If you want regular updates regarding the event on your talk page, please add your username [[:m: Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2022|here]]. You will get the next newsletter after 15 days. Please get involved in the event discussions, open tasks and so on. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:04, 8 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/WMWM_2021_users_list&oldid=22491850 --> == Invitation to organize Feminism and Folklore 2022 == Dear {{PAGENAME}}, You are humbly invited to organize '''[[:m:Feminism and Folklore 2022|Feminism and Folklore 2022]]''' writing competion. This year Feminism and Folklore will focus on feminism, women biographies and gender-focused topics for the project in league with Wiki Loves Folklore gender gap focus with folk culture theme on Wikipedia. You can help us in enriching the folklore documentation on Wikipedia from your region by creating or improving articles based on folklore around the world, including, but not limited to folk festivals, folk dances, folk music, women and queer personalities in folklore, folk culture (folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more. Users can contribute to new articles or translate from the list of suggested articles [[:m:Feminism and Folklore 2022/List of Articles|here]]. Organizers can sign up their local community using [[:m:Feminism and Folklore 2022/Project Page|Sign up page]] and create a local contest page as [[:en:Wikipedia:Feminism and Folklore 2022|one on English Wikipedia]]. You can also support us in translating the [[m:Feminism and Folklore 2022|project page]] and help us spread the word in your native language. Learn more about the contest and prizes from our project page. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2022|talk page]] or via Email if you need any assistance. Looking forward for your immense coordination. Thank you. '''Feminism and Folklore Team''', [[User:Tiven2240|Tiven2240]] 05:17, 11 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf&oldid=22573505 --> == [[ਆਚਾਰੀਆ_ਪੰਡਿਤ_ਰਾਜ]] == Apologize this message is written in English. Hi Nitesh_Gill, would you mind have a look at page [[ਆਚਾਰੀਆ_ਪੰਡਿਤ_ਰਾਜ]]? Seems to be a promotional article, and the creator tried to remove delete template for many times. Thanks! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Stang|Stang]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Stang|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:24, 22 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) :Hi [[User:Stang]], Thank you so much for showing your interest. This is not a promotional article. The article is created by a university student and he or she is a newbie so it will take time to fix it. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:01, 10 ਮਾਰਚ 2022 (UTC) == You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs & Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''. # Inform your community members WAM 2022 is coming!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. # The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10</div> </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=23975688 --> == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:25, 16 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:21, 18 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:21, 2 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 == Dear Wikimedian, Glad to inform you that CIS-A2K is going to conduct an event, Indic Wiki improve-a-thon 2022, for the Indic language. It will run from 15 December to 5 January 2023. It will be an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon that would also be welcomed. The event has its own theme '''Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. We invite you to plan a short activity under this event and work on the content on your local Wikis. The event is not restricted to a project, anyone can edit any project by following the theme. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. The list is under preparation and will be updated soon. The community can also prepare their list for this improve-a-thon. If you have question or concern please write on [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:35, 12 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 has started == Dear Wikimedians, As you already know, Indic Wiki improve-a-thon 2022 has started today. It runs from 15 December (today) to 5 January 2023. This is an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon please let us know at program@cis-india.org. Please note the event has a theme ''' Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. The event is not restricted to a particular project. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]] please add your name in the participant's section. A few lists are there and we will add more. The community can also prepare their list for this improve-a-thon but we suggest you list stub articles from your Wiki. If you have a question or concern please write [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:30, 15 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:11, 18 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <small> On Behalf of, WCI 2023 Organizing team </small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=pa medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/pa&oldid=25416310 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:09, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:56, 29 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:26, 7 ਅਪਰੈਲ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 22:53, 2 ਮਈ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_3&oldid=26721208 --> == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:28, 21 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == Indic Technical Consultations 2024 == ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਓ, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ]] ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ, ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਰਵੇਖਣ ਫਾਰਮ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ) ਭਰੋ। https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link ਇਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 21 ਸਤੰਬਰ 2024 ਹੈ। ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇਖੋ: https://w.wiki/AV78 ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ {ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ} ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵੀ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:33, 9 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC), ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਦੀ ਤਰਫੋਂ <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/pa&oldid=27434533 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you! == [[File:Translation Barnstar Velvet.svg|left|150px|Thank you, Nitesh Gill, for translating the user interfaces of tools like the Growth feature and others into Punjabi.]] [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:UOzurumba (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:58, 4 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) :Thank you! :) [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:46, 6 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) == Excellent collaborator Award == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#FFFFFF}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Collaboration barnstar.svg|250px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Exploration to improve the Wiki''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | {{{2|Thank you for all your work, your willingness to collaborate and your constructive feedback on [[m:Research:Engage native speakers to improve vital content in small language Wikipedias|an experimental project]] to attract contributors to Punjabi Wikipedia. <BR><BR>}}}''{{{1|}}}<BR>'' |} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:UOzurumba (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:28, 11 ਦਸੰਬਰ 2025 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) on 18:30, 11 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:07, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == 'ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ' ਲੇਖ ਦੇ ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ ਸੰਬੰਧੀ == @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਤੁਸੀਂ '''ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ''' ਨੂੰ ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ ਕਰਕੇ '''ਉਜ਼ਹੋਰੋਡ ਕਿਲ੍ਹਾ''' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਰੱਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜੀ। ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:13, 24 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) r004pgxs250hfkt7eg37g7gklt3epa3 845098 845096 2026-08-24T19:17:54Z Nitesh Gill 8973 /* 'ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ' ਲੇਖ ਦੇ ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ ਸੰਬੰਧੀ */ 845098 wikitext text/x-wiki {{ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ}}[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep gill|Satdeep gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੦੨:੪੧, ੨੬ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC) == [[ਵਰਤੌਂਕਾਰ:Parveer Grewal]] == ਵਰਤੌਂਕਾਰ:Parveer Grewal ਦਾ ਐਡਮਿਨ ਬਣਨ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਐਡਮਿਨ_ਬਣਨ_ਲਈ_ਬੇਨਤੀਆਂ#.E0.A8.B5.E0.A8.B0.E0.A8.A4.E0.A9.8C.E0.A8.82.E0.A8.95.E0.A8.BE.E0.A8.B0:Parveer_Grewal ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰੋ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep gill|Satdeep gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੬:੨੦, ੨੮ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC) == ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Charan Gill == ਵਰਤੋਂਕਾਰ Charan Gill ਨੂੰ ਐਡਮਿਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%86:%E0%A8%90%E0%A8%A1%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%A8_%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A8%A8_%E0%A8%B2%E0%A8%88_%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82#.E0.A8.B5.E0.A8.B0.E0.A8.A4.E0.A9.8C.E0.A8.82.E0.A8.95.E0.A8.BE.E0.A8.B0:Charan_Gill ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇਵੋ।--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Parveer Grewal|Parveer Grewal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Parveer Grewal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੬:੫੩, ੨੯ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਬਿਊਰੋਕਰੈਟ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ == [https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%86:%E0%A8%B8%E0%A9%B1%E0%A8%A5#.E0.A8.AA.E0.A9.B0.E0.A8.9C.E0.A8.BE.E0.A8.AC.E0.A9.80_.E0.A8.B5.E0.A8.BF.E0.A8.95.E0.A9.80.E0.A8.AA.E0.A9.80.E0.A8.A1.E0.A9.80.E0.A8.86_.E0.A8.89.E0.A9.B1.E0.A8.A4.E0.A9.87_.E0.A8.AC.E0.A8.BF.E0.A8.8A.E0.A8.B0.E0.A9.8B.E0.A8.95.E0.A8.B0.E0.A9.88.E0.A8.9F_.E0.A8.A6.E0.A9.80_.E0.A8.9C.E0.A8.BC.E0.A8.B0.E0.A9.82.E0.A8.B0.E0.A8.A4 ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep gill|Satdeep gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੦੯:੩੩, ੧ ਦਸੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC) == ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕ == ਮੇਰੇ ਆਰਜ਼ੀ ਪਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕ ਮਿਲ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਸਮਰਥਨ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%86:%E0%A8%90%E0%A8%A1%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%A8_%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A8%A8_%E0%A8%B2%E0%A8%88_%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82#.E0.A8.B5.E0.A8.B0.E0.A8.A4.E0.A9.8B.E0.A8.82.E0.A8.95.E0.A8.BE.E0.A8.B0:Satdeep_Gill ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਕੇ ਵੋਟ ਪਾਓ।--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੪:੪੨, ੨ ਅਗਸਤ ੨੦੧੫ (UTC) ==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ== {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Asian Month Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ|ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]] 2015 ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ! --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:27, 14 ਦਸੰਬਰ 2015 (UTC) |} ==Request for VOTE== Plz vote [https://meta.wikimedia.org/wiki/Stewards/Elections_2016/Votes/Hindustanilanguage here] in favour of Hindustanilanguages for Stewards election .It is my request . --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Abbas dhothar|Abbas dhothar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Abbas dhothar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:59, 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 (UTC) == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਅਤੇ 5 ਜਾਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੋਸਟਕਾਰਡ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ [https://docs.google.com/forms/d/1IcS3s8e052z17ITvPH-sQG_J5us9XYo8ULEQ2wBBvWA/viewform ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ।--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:09, 17 ਜਨਵਰੀ 2016 (UTC) == Address Collection Notice == Hi there, thank you for contributing to Wikipedia Asian Month in November 2015. You are qualified to receive (a) postcard(s) but we did not [[:m:Wikipedia Asian Month/2015 Qualified Editors/No Response|hear your back]] in past two months, or it could be an error on Google's server or a mistake. If you still willing to receive one, please use [https://docs.google.com/forms/d/1--lxwpExIYg35hcd7Wq-i8EdtqEEeCS5JkIhVTh6-TE/viewform this new survey]to submit your mailing address. The deadline will be March 20th. --[[User:AddisWang|AddisWang]] ([[User talk:AddisWang|talk]]) 14:40, 9 March 2016 (UTC) <!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2015_Qualified_Editors/No_Response&oldid=15425406 --> == ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਸਬੰਧੀ == ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਜੋ ਪੰਨੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਧਾਰੇ ਹਨ ਜ਼ਰਾ ਇੱਕ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲਵੋ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਉਹ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ_ਸੁਧਾਰ_ਐਡਿਟਾਥਾਨ_(1-30_ਅਪਰੈਲ_2016)|ਇਸ ਸੂਚੀ]] ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਲੇਖ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧੰਨਵਾਦ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satnam S Virdi|Satnam S Virdi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satnam S Virdi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:42, 6 ਮਈ 2016 (UTC) ==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Articles for improvement star.svg|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ (1-30 ਅਪਰੈਲ 2016)|ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" |<br/> '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ!''' <br/>'''ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ।'''--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Baljeet Bilaspur|Baljeet Bilaspur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Baljeet Bilaspur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:15, 8 ਮਈ 2016 (UTC) |} == Rio Olympics Edit-a-thon == Dear Friends & Wikipedians, Celebrate the world's biggest sporting festival on Wikipedia. The Rio Olympics Edit-a-thon aims to pay tribute to Indian athletes and sportsperson who represent India at Olympics. Please find more details '''[[:m:WMIN/Events/India At Rio Olympics 2016 Edit-a-thon/Articles|here]]'''. The Athlete who represent their country at Olympics, often fail to attain their due recognition. They bring glory to the nation. Let's write articles on them, as a mark of tribute. For every 20 articles created collectively, a tree will be planted. Similarly, when an editor completes 20 articles, a book will be awarded to him/her. Check the main page for more details. Thank you. [[:en:User:Abhinav619|Abhinav619]] <small>(sent using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:54, 16 ਅਗਸਤ 2016 (UTC), [[:m:User:Abhinav619/UserNamesList|subscribe/unsubscribe]])</small> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Abhinav619/UserNamesList&oldid=15842813 --> == Invitation from Wikipedia Asian Month == Hi Nitesh, I'm Addis Wang, one of the organizer of the [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]]. I would like to invite you organize the Wikipedia Asian Month in upcoming November along with Satdeep. Please let me know your consideration and feel free to contact me on [[m:User_talk:AddisWang|my meta talk page]].--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AddisWang|AddisWang]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AddisWang|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:13, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2016 (UTC) == Nikolai Noskov == Namaste Nitesh Gill! Can you make an article in your Punjabi-language about singer [[:en:Nikolai Noskov|Nikolai Noskov]]? If you create this article, I will be very grateful! Thank you! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/89.110.7.24|89.110.7.24]] 13:06, 16 ਅਪਰੈਲ 2017 (UTC) == 100ਵਿਕੀਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:100wikidays-barnstar-2.png|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[:meta:100wikidays|The #100wikidays Barnstar]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" | Dear Nitesh Gill,<br/><br/>I award you this barnstar to commemorate the successful completion of your #100wikidays challenge which you had started on 1 March 2017! Please accept it as a token of my appreciation and respect for the tireless contributions you have made! Keep up the <s>good</s> great work!<br><br> Thank you! - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:10, 15 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC) |}} == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tow|Tow]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tow|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:39, 8 ਜਨਵਰੀ 2018 (UTC) |} == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਗਰਮ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਤੁਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਸੋਧੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੱਗਿਆ। ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ! {{smiley}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:07, 19 ਜਨਵਰੀ 2018 (UTC) |} == Thank you for keeping Wikipedia thriving in India == <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <span style="font-size:115%;">I wanted to drop in to express my gratitude for your participation in this important [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNotice|contest to increase articles in Indian languages]]. It’s been a joyful experience for me to see so many of you join this initiative. I’m writing to make it clear why it’s so important for us to succeed. Almost one out of every five people on the planet lives in India. But there is a huge gap in coverage of Wikipedia articles in important languages across India. This contest is a chance to show how serious we are about expanding access to knowledge across India, and the world. If we succeed at this, it will open doors for us to ensure that Wikipedia in India stays strong for years to come. I’m grateful for what you’re doing, and urge you to continue translating and writing missing articles. <mark>'''Your efforts can change the future of Wikipedia in India.'''</mark> You can find a list of articles to work on that are missing from Wikipedia right here: [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNoticeTopics|https://meta.wikimedia.org/wiki/Supporting_Indian_Language_Wikipedias_Program/Contest/Topics]] Thank you, — ''Jimmy Wales, Wikipedia Founder'' 18:18, 1 ਮਈ 2018 (UTC)</span> <br/> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <!-- Message sent by User:RAyyakkannu (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:RAyyakkannu_(WMF)/lists/Project_Tiger_2018_Contestants&oldid=17987387 --> == ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਮਹਿਲਾ ਬਾਰੇ == @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸੋਧ ਰਹੇ ਹੋ. ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਮਹਿਲਾ|ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਮਹਿਲਾ]] ਵੀ ਵੇਖੋ ਅਤੇ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਮਹਿਲਾ/ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ|ਇਸ]] ਸਫੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ. ਧੰਨਵਾਦ - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 06:17, 9 ਮਈ 2018 (UTC) == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Feminism Barnstar Hires.png|100px|The Feminism Barnstar]] | [[File:Feminism Barnstar.jpg|100px|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ]] }} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: {{{textcolor|black}}}" | '''The Feminism Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; color: {{{textcolor|black}}}" | ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 45 ਲੇਖ ਬਣਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰਹੇ। ਜੈਂਡਰ ਗੈਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੋਗੇ। {{smiley}} - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 03:50, 1 ਜੂਨ 2018 (UTC) |} == [[s:Index:Dharami Soorma.pdf]] == I noticed that you validated some pages in [[:s:mul:Index:Dharami Soorma.pdf]] after they were imported here to [[s:Index:Dharami Soorma.pdf]]. The pages in Multilingual Wikisource should probably be deleted after somebody from pa.ws confirms that they are no longer needed. Do you care of that that your contribution may be lost? I noted [[User:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] about this problem [[:s:mul:Wikisource:Proposed_deletions#pages_in_Category:ਪੰਜਾਬੀ|here]], but they did not respond, maybe inactive. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Ankry|Ankry]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ankry|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:07, 8 ਮਈ 2019 (UTC) == MiniTTT ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ {{ping|Nitesh Gill}} ਜੀ, [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸੱਥ]] ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 15-16 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ MiniTTT ਕਰਵਾਉਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸੱਥ ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸੱਥ#15-16_ਜੂਨ_ਨੂੰ_ਪੰਜਾਬ_ਵਿੱਚ_MiniTTT_ਕਰਵਾਉਣ_ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਥੇ] ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal (CIS-A2K)|Satpal (CIS-A2K)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal (CIS-A2K)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:56, 5 ਜੂਨ 2019 (UTC) == Project Tiger 2.0 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' <div style="align:center; width:90%%;float:left;font-size:1.2em;margin:0 .2em 0 0;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#EFEFEF;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:PT2.0 PromoMotion.webm|right|320px]] Hello, We are glad to inform you that [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)|'''Project Tiger 2.0/GLOW''']] is going to start very soon. You know about Project Tiger first iteration where we saw exciting and encouraging participation from different Indian Wikimedia communities. To know about Project Tiger 1.0 please [[m:Supporting Indian Language Wikipedias Program|'''see this page''']] Like project Tiger 1.0, This iteration will have 2 components * Infrastructure support - Supporting Wikimedians from India with internet support for 6 months and providing Chromebooks. Application is open from 25th August 2019 to 14 September 2019. To know more [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)/Support|'''please visit''']] * Article writing contest - A 3-month article writing contest will be conducted for Indian Wikimedians communities. Following community feedback, we noted some community members wanted the process of article list generation to be improved. In this iteration, there will be at least two lists of articles :# Google-generated list, :# Community suggested list. Google generated list will be given to the community members before finalising the final list. On the other hand, the community may create a list by discussing among the community over Village pump, Mailing list and similar discussion channels. Thanks for your attention,<br/> [[m:User:Ananth (CIS-A2K)|Ananth (CIS-A2K)]] ([[m:User talk:Ananth (CIS-A2K)|talk]])<br/> Sent by [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:41, 21 ਅਗਸਤ 2019 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Ananth_(CIS-A2K)/PT1.0&oldid=19314862 --> {{clear}} == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਖ਼ਾਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagseer S Sidhu|Jagseer S Sidhu]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagseer S Sidhu|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:10, 25 ਅਗਸਤ 2019 (UTC) |} == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:55, 9 ਸਤੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act5)&oldid=19352893 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:35, 20 ਸਤੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act5)&oldid=19397776 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:30, 4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act5)&oldid=19433037 --> == WikiConference India 2020: IRC today == {{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == WikiConference India 2020: IRC today == Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation. <u>The details of the IRC are</u> *Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019 *Website: https://webchat.freenode.net/ *Channel: #wci <small>'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''</small> This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:58, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == Wikipedia Asian Month 2019 == <div style="border:8px orange ridge;padding:6px;> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Greetings! Thank you for organizing '''Wikipedia Asian Month 2019''' for your local Wikipedia language. For rules and guidelines, refer to [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Organiser Guidelines|this page]] on Meta. To reach out for support for the contest or ask any query, reach out to us on our [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|Contact Us]] page. Our [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|International Team]] will be assisting you through out the contest duration. Thank you for your efforts in making this project successful. Best wishes, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|WAM 2019 International Team]] ::::Stay Updated [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/wikiasianmonth/|50x50px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikiasianmonth|50x50px]] </div></div> --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:46, 2 ਨਵੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&oldid=19515825 --> == Extension of Wikipedia Asian Month contest == In consideration of a week-long internet block in Iran, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|Wikipedia Asian Month 2019]] contest has been extended for a week past November. The articles submitted till 7th December 2019, 23:59 UTC will be accepted by the fountain tools of the participating wikis. Please help us translate and spread this message in your local language. [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month international team]]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:12, 27 ਨਵੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&oldid=19592097 --> == [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey == This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference & Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision. *Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform *The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:10, 12 ਦਸੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19617891 --> == What's Next (WAM)! == Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next? *We have a total of 10,186 articles made during this edition and it's the highest of all time. *Make sure you judge all articles before December 20th, Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Status|this page]]. *There will be two round of address collection scheduled: December 22th and December 27th 2019. *Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) on [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Ambassadors|this page]], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. *In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[user:Ле Лой|Le Loy]] for more information. Best wishes, [[:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:30, 14 ਦਸੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&oldid=19638067 --> == WAM 2019 Postcard == Dear Participants and Organizers, Congratulations! It's WAM's honor to have you all participated in [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|Wikipedia Asian Month 2019]], the fifth edition of WAM. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the WAM International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2019. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the form], let the postcard can send to you asap! Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:16, 3 ਜਨਵਰੀ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19671656 --> == WAM 2019 Postcard == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|WAM]] postcard 31/01/2019 UTC 23:59. If you haven't filled [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, wait for the postcard and tracking emails. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.01 [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:58, 20 ਜਨਵਰੀ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:-revi@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19732202 --> == [WikiConference India 2020] Conference & Event Grant proposal == WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:21, 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19740275 --> == WAM 2019 Postcard: All postcards are postponed due to the postal system shut down == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear all participants and organizers, Since the outbreak of COVID-19, all the postcards are postponed due to the shut down of the postal system all over the world. Hope all the postcards can arrive as soon as the postal system return and please take good care. Best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.03 <!-- Message sent by User:Aldnonymous@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19882731 --> Good [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:50, 20 ਅਪਰੈਲ 2020 (UTC) == Wiki Loves Women South Asia 2020 == [[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|right]] Hello! Thank you for your contribution in [[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]. We appreciate your time and efforts in bridging gender gap on Wikipedia. Due to the novel coronavirus (COVID-19) pandemic, we will not be couriering the prizes in the form of mechanize in 2020 but instead offer a gratitude token in the form of online claimable gift coupon. Please fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScJ_5LgwLdIVtIuBDcew839VuOcqLtyPScfFFKF-LiwxQ_nqw/viewform?usp=sf_link this form] by last at June 10 for claiming your prize for the contest. Wiki Love and regards! [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore/International Team|Wiki Loves Folklore International Team]]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:10, 31 ਮਈ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsa&oldid=20129673 --> == Wiki Loves Women South Asia 2020 Jury == [[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|right]] Hello! Thank you for your support in organizing '''[[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]''' locally in your language Wikipedia. We appreciate your time and efforts in bridging gender gap on Wikipedia. Due to the novel coronavirus (COVID-19) pandemic, we will not be couriering the prizes in the form of mechanize in 2020 but instead offer a gratitude token in the form of online claimable gift coupon. Please fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScJ_5LgwLdIVtIuBDcew839VuOcqLtyPScfFFKF-LiwxQ_nqw/viewform?usp=sf_link this form] by last '''June 10''' for claiming token of appreciation from the International team for your support in the contest. Wiki Love and regards! [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore/International Team|Wiki Loves Folklore International Team]]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:21, 31 ਮਈ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsaj&oldid=20129737 --> == ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ == ਪਿਆਰੇ {{ping|user:Nitesh Gill}}, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb ਕੁਝ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ] ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀਡੀਓ ਕੌਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਤਹਿ ਕਰਾਂਗੇ। ਧੰਨਵਾਦ, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:BGerdemann (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:14, 2 ਜੂਨ 2020 (UTC) ਇਹ ਸਰਵੇ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਅਤੇ ਡੇਟਾ-ਸੰਭਾਲਣ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view ਸਰਵੇਖਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ] ਵੇਖੋ। == Project Tiger 2.0 - Feedback from writing contest participants (editors) and Hardware support recipients == <div style="border:8px red ridge;padding:6px;> [[File:Emoji_u1f42f.svg|right|100px|tiger face]] Dear Wikimedians, We hope this message finds you well. We sincerely thank you for your participation in Project Tiger 2.0 and we want to inform you that almost all the processes such as prize distribution etc related to the contest have been completed now. As we indicated earlier, because of the ongoing pandemic, we were unsure and currently cannot conduct the on-ground community Project Tiger workshop. We are at the last phase of this Project Tiger 2.0 and as a part of the online community consultation, we request you to spend some time to share your valuable feedback on the Project Tiger 2.0 writing contest. Please '''fill this [https://docs.google.com/forms/d/1ztyYBQc0UvmGDBhCx88QLS3F_Fmal2d7MuJsiMscluY/viewform form]''' to share your feedback, suggestions or concerns so that we can improve the program further. '''Note: If you want to answer any of the descriptive questions in your native language, please feel free to do so.''' Thank you. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:05, 11 ਜੂਨ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/list-1/PT2.0_Participants&oldid=20161046 --> </div> == Digital Postcards and Certifications == [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=M:Wikipedia_Asian_Month_2019|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Because of the COVID19 pandemic, there are a lot of countries’ international postal systems not reopened yet. We would like to send all the participants digital postcards and digital certifications for organizers to your email account in the upcoming weeks. For the paper ones, we will track the latest status of the international postal systems of all the countries and hope the postcards and certifications can be delivered to your mailboxes as soon as possible. Take good care and wish you all the best. <small>This message was sent by [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] via [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:58, 20 ਜੂਨ 2020 (UTC)</small> <!-- Message sent by User:Martin Urbanec@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=20024482 --> == Wiki Loves Women South Asia Barnstar Award == {| style="background-color: ; border: 3px solid #f1a7e8; padding-right: 10px;" |rowspan="2" valign="left; padding: 5px;" | [[File:WLW Barnstar.png|150px|frameless|left]] |style="vertical-align:middle;" | [[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|100px|right]] Greetings! Thank you for contributing to the [[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]. We are appreciative of your tireless efforts to create articles about Women in Folklore on Wikipedia. We are deeply inspired by your persistent efforts, dedication to bridge the gender and cultural gap on Wikipedia. Your tireless perseverance and love for the movement has brought us one step closer to our quest for attaining equity for underrepresented knowledge in our Wikimedia Projects. We are lucky to have amazing Wikimedians like you in our movement. Please find your Wiki Loves Women South Asia postcard [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeGOOxMFK4vsENdHZgF56NHPw8agfiKD3OQMGnhdQdjbr6sig/viewform here]. Kindly obtain your postcards before 15th July 2020. Keep shining! Wiki Loves Women South Asia Team |} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:27, 5 ਜੁਲਾਈ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsa&oldid=20247075 --> == Mahatma Gandhi edit-a-thon on 2 and 3 October 2020 == <div style=" border-left:12px blue ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|right|180px]] Hello,<br> Thanks for showing interest to participate in the <span style="text-shadow: 1px 1px yellow;">'''[[:m:Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon|Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon]]'''</span>. The event starts tomorrow 2 October 12:01 am IST and will run till 3 October 11:59 pm IST. '''Note a few points'''<br> * You may contribute to any Wikimedia project on the topic: Mahatma Gandhi, his life and contribution. Please see [[:m:Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon#Scope|this section]] for more details. * If you have added your name in the "[[:m:Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon#Participants|Participants]]" section, please make sure that you have mentioned only those projects where you'll participate for this particular edit-a-thon. The list is not supposed to be all the projects once contributes to in general. You may go back to the page and re-edit if needed. If you have questions, feel free to ask.<br> Happy Gandhi Jayanti. -- [[User:Nitesh (CIS-A2K)]] <small>(sent using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:09, 30 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC))</small> </div> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20496916 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> == WMWM 2021 Newsletter #1 == Namaskar, You are receiving this notification as you are one of the subscriber of [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter|Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter]]. We are sharing with you the first newsletter featuring news, updates and plans related to the event. You can find our first issue '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2020-12-01|here]]'''. If you do not want to receive this kind of notification further, you can remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|here]]. Sent through [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:57, 1 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Bodhisattwa@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20717190 --> == Token of appreciation: Festive Season 2020 edit-a-thon == <div style=" border-left:12px red ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Rangoli on Diwali 2020 at Moga, Punjab, India.jpg|right|110px]] Hello, we would like to thank you for participating in [[:m: Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]. Your contribution made the edit-a-thon fruitful and successful. Now, we are taking the next step and we are planning to send a token of appreciation to them who contributed to this event. Please fill the given Google form for providing your personal information as soon as possible. After getting the addresses we can proceed further. Please find the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScBp37KHGhzcSTVJnNU7PSP_osgy5ydN2-nhUplrZ6aD7crZg/viewform here]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh (CIS-A2K)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:46, 14 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC) </div></div> == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #2 == <div style="border:4px red ridge; background:#fcf8de; padding:8px;> Hello,<br> The second edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have started a logistics assessment. The objective of the survey is to collect relevant information about the logistics of the Indian Wikimedia community members who are willing to participate in the event. Please spend a few minutes to fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdkSwR3UHRZnD_XYIsJhgGK2d6tJpb8dMC4UgJKAxyjZKA2IA/viewform this form]. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2020-12-16|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:40, 17 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20756436 --> == Submission Open for Wikimedia Wikimeet India 2021 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' Hello, We are excited to announce that submission for session proposals has been opened for Wikimedia Wikimeet India 2021, the upcoming online wiki-event which is to be conducted from 19 – 21 February 2021 during the occasion of International Mother Language Day. The submission will remain open until 24 January 2021. '''You can submit your session proposals here -'''<br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Wikimeet_India_2021/Submissions<br/> {{Clickable button 2|Click here to Submit Your session proposals|class=mw-ui-progressive|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Wikimeet_India_2021/Submissions}} A program team has been formed recently from highly experienced Wikimedia volunteers within and outside India. It is currently under the process of expansion to include more diversity in the team. The team will evaluate the submissions, accept, modify or reject them, design and finalise the program schedule by the end of January 2021. Details about the team will come soon. We are sure that you will share some of your most inspiring stories and conduct some really exciting sessions during the event. Best of luck for your submissions! Regards,<br/> Jayanta<br/> On behalf of WMWM India 2021 <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20756436 --> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gaurav Jhammat|Gaurav Jhammat]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gaurav Jhammat|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:33, 30 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC) ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਨਿਤੇਸ਼ ਗਿੱਲ ਜੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2020 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖੋਂਗੇ। ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਲਈ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ। == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #3 == <div style="border:4px red ridge; background:#fcf8de; padding:8px;> Hello,<br> Happy New Year! The third edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened proposals for session submissions. If you want to conduct a session during the event, you can propose it [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Submissions|here]] before 24 Jamuary 2021. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-01-01|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]]. -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:56, 1 ਜਨਵਰੀ 2021 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20756436 --> <!-- Message sent by User:Bodhisattwa@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20915971 --> == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #4 == <div style="border:1px #808080 ridge; background:Azure; padding:8px;> Hello,<br> Happy New Year! The fourth edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened the registration for participation for this event. If you want to participate in the event, you can register yourself [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]] before 16 February 2021. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-16-01|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]].[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:12, 17 ਜਨਵਰੀ 2021 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=20977965 --> == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #5 == <div style="border:1px #808080 ridge; background:Azure; padding:8px;> Hello,<br> Greetings!! The fifth edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened the registration for participation for this event. If you want to participate in the event, you can register yourself [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]] before '''16 February 2021'''. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-02-01|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]].<br>[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:49, 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=21052845 --> == Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #5 == <div style="border:1px #808080 ridge; background:Azure; padding:8px;> Hello,<br> Greetings!! The fifth edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened the registration for participation for this event. If you want to participate in the event, you can register yourself [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]] before '''16 February 2021'''. There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-02-01|full newsletter here]]'''. To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]].<br>[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:53, 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&oldid=21052845 --> == Invitation for Functionary consultation 2021 == Greetings, Admins of the emerging community, I'm letting you know in advance about a meeting I'd like to invite you to regarding the [[:m:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] and the community's ownership of its future enforcement. I'm still in the process of putting together the details, but I wanted to share the date with you: 10/11 July, 2021. I do not have a time on this date yet, but I will let you soon. We have created a [[:m:Universal Code of Conduct/Functionary consultations/June and July 2021|meta page]] with basic information. Please take a look at the meta page and sign up your name under the appropriate section. Thank you for your time.--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] 15:14, 10 June 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/UCoC_Group&oldid=21568660 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:46, 30 ਜੂਨ 2021 (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21670000 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:32, 23 ਜੁਲਾਈ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774692 --> == Invitation for Wiki Loves Women South Asia 2021 == <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span><br>'''September 1 - September 30, 2021'''<span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> ----[[File:Wiki Loves Women South Asia.svg|right|frameless]]'''Wiki Loves Women South Asia''' is back with the 2021 edition. Join us to minify gender gaps and enrich Wikipedia with more diversity. Happening from 1 September - 30 September, [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women South Asia]] welcomes the articles created on gender gap theme. This year we will focus on women's empowerment and gender discrimination related topics. We are proud to announce and invite you and your community to participate in the competition. You can learn more about the scope and the prizes at the [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|''project page'']]. <span style="color: grey;font-size:10px;">''This message has been sent to you because you participated in the last edition of this event as an organizer/judge.''</span> Best wishes,<br> [[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women Team]] </div>19:00, 13 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MdsShakil/sandbox_1&oldid=21879031 --> == ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰੱਸਟੀ ਚੌਣਾਂ ਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। == ਡਿਅਰ Nitesh Gill, ਤੁਸੀ ਇਹ ਈਮੇਲ ਇਸਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰਸਟੀ ਚੌਣਾ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪੌਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ | ਚੋਣਾਂ ੧੮ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ੩੧ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਗਿਆਂ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਪਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਟਰਸਟੀ ਬੋਰਡ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|ਬੋਰਡ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਦਾ ਫੈਂਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ | [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰਸਟੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਇਸ ਸਾਲ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮਿਓਨਟੀ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਨੀ ਹੈ | ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ੧੯ ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਨਾਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ | [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|੨੦੨੧ ਦੇ ਬੋਰਡ ਟਰਸਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਲਗਭਗ ੭੦.੦੦੦ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ | ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ! ਚੋਣਾਂ ੨੩.੫੯ ਯੂਟੀਸੀ ੩੧ ਆਗਸਤ ਤੱਕ ਹੀ ਨੇ | *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਿਕਿਉਰ ਪੋਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੋਟ ਕਰੋ''']] | ਜੇ ਤੁਸੀ ਪਹਿਲਾ ਵੋਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੇਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ | ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਖਾਤੇ ਹੋਨ | [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ਇਸ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਨਕਾਰੀ ਲਈ ਪੜੋ]]| [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:37, 28 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21946145 --> == Wikipedia Asian Month 2021 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team. # Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''. # Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!! # If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook. If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:''' # Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021 Sincerely yours, [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10 </div> <!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=20538644 --> == First Newsletter: Wikimedia Wikimeet India 2022 == Dear Wikimedian, We are glad to inform you that the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022|second iteration of Wikimedia Wikimeet India]] is going to be organised in February. This is an upcoming online wiki event that is to be conducted from 18 to 20 February 2022 to celebrate International Mother Language Day. The planning of the event has already started and there are many opportunities for Wikimedians to volunteer in order to help make it a successful event. The major announcement is that [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|submissions for sessions]] has opened from yesterday until a month (until 23 January 2022). You can propose your session [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|here]]. For more updates and how you can get involved in the same, please read the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Newsletter/2021-12-23|first newsletter]] If you want regular updates regarding the event on your talk page, please add your username [[:m: Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2022|here]]. You will get the next newsletter after 15 days. Please get involved in the event discussions, open tasks and so on. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:36, 24 ਦਸੰਬਰ 2021 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/WMWM_2021_users_list&oldid=22491850 --> == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:18, 4 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&oldid=22532666 --> == Second Newsletter: Wikimedia Wikimeet India 2022 == Dear Wikimedian, Happy New Year! Hope you are doing well and safe. It's time to update you regarding [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022|Wikimedia Wikimeet India 2022]], the second iteration of Wikimedia Wikimeet India which is going to be conducted in February. Please note the dates 18 to 20 February 2022 of the event. The [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|submissions]] has opened from 23 December until 23 January 2022. You can propose your session [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|here]]. We want a few proposals from Indian communities or Wikimedians. For more updates and how you can get involved in the same, please read the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Newsletter/2022-01-07|second newsletter]] If you want regular updates regarding the event on your talk page, please add your username [[:m: Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2022|here]]. You will get the next newsletter after 15 days. Please get involved in the event discussions, open tasks and so on. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:44, 8 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/WMWM_2021_users_list&oldid=22491850 --> == Second Newsletter: Wikimedia Wikimeet India 2022 == Dear Wikimedian, Happy New Year! Hope you are doing well and safe. It's time to update you regarding [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022|Wikimedia Wikimeet India 2022]], the second iteration of Wikimedia Wikimeet India which is going to be conducted in February. Please note the dates 18 to 20 February 2022 of the event. The [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|submissions]] has opened from 23 December until 23 January 2022. You can propose your session [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|here]]. We want a few proposals from Indian communities or Wikimedians. For more updates and how you can get involved in the same, please read the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Newsletter/2022-01-07|second newsletter]] If you want regular updates regarding the event on your talk page, please add your username [[:m: Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2022|here]]. You will get the next newsletter after 15 days. Please get involved in the event discussions, open tasks and so on. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:04, 8 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/WMWM_2021_users_list&oldid=22491850 --> == Invitation to organize Feminism and Folklore 2022 == Dear {{PAGENAME}}, You are humbly invited to organize '''[[:m:Feminism and Folklore 2022|Feminism and Folklore 2022]]''' writing competion. This year Feminism and Folklore will focus on feminism, women biographies and gender-focused topics for the project in league with Wiki Loves Folklore gender gap focus with folk culture theme on Wikipedia. You can help us in enriching the folklore documentation on Wikipedia from your region by creating or improving articles based on folklore around the world, including, but not limited to folk festivals, folk dances, folk music, women and queer personalities in folklore, folk culture (folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more. Users can contribute to new articles or translate from the list of suggested articles [[:m:Feminism and Folklore 2022/List of Articles|here]]. Organizers can sign up their local community using [[:m:Feminism and Folklore 2022/Project Page|Sign up page]] and create a local contest page as [[:en:Wikipedia:Feminism and Folklore 2022|one on English Wikipedia]]. You can also support us in translating the [[m:Feminism and Folklore 2022|project page]] and help us spread the word in your native language. Learn more about the contest and prizes from our project page. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2022|talk page]] or via Email if you need any assistance. Looking forward for your immense coordination. Thank you. '''Feminism and Folklore Team''', [[User:Tiven2240|Tiven2240]] 05:17, 11 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf&oldid=22573505 --> == [[ਆਚਾਰੀਆ_ਪੰਡਿਤ_ਰਾਜ]] == Apologize this message is written in English. Hi Nitesh_Gill, would you mind have a look at page [[ਆਚਾਰੀਆ_ਪੰਡਿਤ_ਰਾਜ]]? Seems to be a promotional article, and the creator tried to remove delete template for many times. Thanks! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Stang|Stang]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Stang|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:24, 22 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) :Hi [[User:Stang]], Thank you so much for showing your interest. This is not a promotional article. The article is created by a university student and he or she is a newbie so it will take time to fix it. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:01, 10 ਮਾਰਚ 2022 (UTC) == You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs & Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''. # Inform your community members WAM 2022 is coming!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. # The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10</div> </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=23975688 --> == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:25, 16 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:21, 18 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:21, 2 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 == Dear Wikimedian, Glad to inform you that CIS-A2K is going to conduct an event, Indic Wiki improve-a-thon 2022, for the Indic language. It will run from 15 December to 5 January 2023. It will be an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon that would also be welcomed. The event has its own theme '''Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. We invite you to plan a short activity under this event and work on the content on your local Wikis. The event is not restricted to a project, anyone can edit any project by following the theme. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. The list is under preparation and will be updated soon. The community can also prepare their list for this improve-a-thon. If you have question or concern please write on [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:35, 12 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 has started == Dear Wikimedians, As you already know, Indic Wiki improve-a-thon 2022 has started today. It runs from 15 December (today) to 5 January 2023. This is an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon please let us know at program@cis-india.org. Please note the event has a theme ''' Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. The event is not restricted to a particular project. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]] please add your name in the participant's section. A few lists are there and we will add more. The community can also prepare their list for this improve-a-thon but we suggest you list stub articles from your Wiki. If you have a question or concern please write [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:30, 15 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:11, 18 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <small> On Behalf of, WCI 2023 Organizing team </small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=pa medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/pa&oldid=25416310 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:09, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:56, 29 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:26, 7 ਅਪਰੈਲ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 22:53, 2 ਮਈ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_3&oldid=26721208 --> == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:28, 21 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == Indic Technical Consultations 2024 == ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਓ, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ]] ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ, ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਰਵੇਖਣ ਫਾਰਮ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ) ਭਰੋ। https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link ਇਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 21 ਸਤੰਬਰ 2024 ਹੈ। ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇਖੋ: https://w.wiki/AV78 ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ {ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ} ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵੀ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:33, 9 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC), ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਦੀ ਤਰਫੋਂ <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/pa&oldid=27434533 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you! == [[File:Translation Barnstar Velvet.svg|left|150px|Thank you, Nitesh Gill, for translating the user interfaces of tools like the Growth feature and others into Punjabi.]] [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:UOzurumba (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:58, 4 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) :Thank you! :) [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:46, 6 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) == Excellent collaborator Award == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#FFFFFF}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Collaboration barnstar.svg|250px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Exploration to improve the Wiki''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | {{{2|Thank you for all your work, your willingness to collaborate and your constructive feedback on [[m:Research:Engage native speakers to improve vital content in small language Wikipedias|an experimental project]] to attract contributors to Punjabi Wikipedia. <BR><BR>}}}''{{{1|}}}<BR>'' |} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:UOzurumba (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:28, 11 ਦਸੰਬਰ 2025 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) on 18:30, 11 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:07, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == 'ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ' ਲੇਖ ਦੇ ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ ਸੰਬੰਧੀ == @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਤੁਸੀਂ '''ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ''' ਨੂੰ ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ ਕਰਕੇ '''ਉਜ਼ਹੋਰੋਡ ਕਿਲ੍ਹਾ''' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਰੱਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜੀ। ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:13, 24 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) ** ਬਿਲਕੁਲ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ਜੀ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੂਗਲ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨਾਂ ਚੈੱਕ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸ਼ੁਰਕੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:17, 24 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) 51bvho1zifnxpofh8xgywznm9bs3i33 0 76374 845105 538806 2026-08-24T22:09:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845105 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ਬ੍ਰਿੰਦਾ | image = | image size = | alt = | birth_date = | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | death_date = | nationality = ਭਾਰਤ | years_active = 1987–ਹੁਣ | children = | spouse = | relatives = [[ਗਾਇਤਰੀ ਰਘੂਰਾਮ]](ਭਤੀਜੀ) | occupation = .ਡਾਂਸ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ .ਡਾਇਰੈਕਟਰ }} '''ਬ੍ਰਿੰਦਾ''' ਇੱਕ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਿਜੇ, ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ, ਕਮਲ ਹਸਨ, [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]], ਕੁਮਾਰ ਬੰਗਾਰੱਪਾ, ਸੂਰੀਆ ਅਤੇ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ]] ਵਰਗੀਆਂ ਲਈ ਡਾਂਸ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ== ਬ੍ਰਿੰਦਾ ਸੱਤ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>https://www.thehindu.com/mp/2005/10/29/stories/2005102900080400.htm</ref> ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਜਯੰਥੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ - ਉੱਥਰੀਪੁੱਕਲ ਅਤੇ ਪੂਤਥਾ ਪੂੱਕਲ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿੰਦਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਗਿਰੀਜਾ, ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਖੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਥੰਗਮ ਦੀ ਕੋਰਿਓਗ੍ਬਾਰਾਫੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਘੂਰਾਮ ਮਾਸਟਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਕਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>Ethiraj, Gopal. (2009-09-21) [http://www.asiantribune.com/news/2009/09/21/sunday-celebritykala-master-she-%E2%80%98sagala-kala-vallavi%E2%80%99 Sunday celebrity:Kala Master: she is 'sagala Kala vallavi']. Asian Tribune. Retrieved on 2013-11-30.</ref><ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/july-06-01/07-07-06-sneha.html Tamil movies: Dancing sisters' war dance against Sneha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130306082921/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/july-06-01/07-07-06-sneha.html |date=2013-03-06 }}. Behindwoods.com (2006-07-07). Retrieved on 2013-11-30.</ref> ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭਤੀਜੀ, ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਸੁਜੀਤ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਮਰਹੂਮ ਰਘੂਰਾਮ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਗਿਰੀਜਾ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਗਾਇਤਰੀ ਰਘੂਰਾਮ ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਤੀਜੀ ਕੀਰਤੀ, ਜੈਅੰਤੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਂਥਨੂ ਬਗਿਆਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਮਨਦਾ ਮਯੀਲਦਾ ਵਿੱਚ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ;ਡਾਇਰੈਕਟਰ *''ਹੇ ਸਿਨਾਮਿਕਾ''<ref>{{cite news |title=Choreographer Brindha turns director, casts Dulquer Salmaan, Kajal Aggarwal and Aditi Rao Hydari |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/choreographer-brindha-turns-director-casts-dulquer-salmaan-kajal-aggarwal-and-aditi-rao-hydari/article31047895.ece}}</ref> ;ਅਦਾਕਾਰਾ *''[[ਨਾਮਵਰ]]'' (1995) ;ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ * ''ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀ ਪੁਕਾਰ'' (ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1987) * ''ਆਖਰੀ ਪੋਰਤਮ'' (ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1988) * ''ਜਣਕੀ ਰਮੂਦੁ ''(ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1988) * ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਤੀਗਿਯਾ (ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1989) * ''ਫੂਲ ਔਰ ਕਾਂਟੇ'' (ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1991) * ''ਜਾਗਰੂਤੀ ''(ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1993) * ''ਕਾਖਾ ਕਾਖਾ ''(ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (2003) * ''ਵਾਰਨਾਮ ਆਈਰਮ ''(ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (2010) * ''ਮਾਂ ਕਾਰਾਤੇ'' (ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ- ਮਾਂਜਾ ਗੀਤ) (2014) * ਕਦਲ (ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ- ਅਦੀਏ ਗੀਤ) (2013) * ਬੁੱਲੈੱਟ ਰਾਜਾ (ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (2013) * [[ਪੀ.ਕੇ.(ਫ਼ਿਲਮ)|ਪੀ.ਕੇ. (ਫਿਲਮ)]] (ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (2014) * ((ਥੇਰੀ)) ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == *[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * {{IMDb name|1247482}} ==ਹਵਾਲੇ== <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] jptyjykkzl519gwnsdlxlzrjsf7493y 0 78044 845097 473155 2026-08-24T19:14:18Z Nitesh Gill 8973 845097 wikitext text/x-wiki {{Missing information}} ''''ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ'''' ਵੀ '''ਪੰਜਾਬ ਵੰਡ''' ਨਾਲ਼ ਹੀ ਰਚਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। [[1947]] ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ==ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲ-ਅਨੀਸ ਨਾਗੀ== ਇਹ [[1959]] 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ [[ਪੁਸਤਕ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਰ 'ਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਤੇ [[ਕਲਾ]] ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>ਅਨੀਸ ਨਾਗੀ, ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਜ਼ਲਿਸ ਲਾਹੌਰ, 1959</ref> ==ਮਹਿਕਦੇ ਫੂਲ-ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਮੁਹੰਮਦ== ਫ਼ਕੀਰ ਮਹੁੰਮਦ ਫ਼ਕੀਰ ਦੁਆਰਾ [[1959]] 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਭਾਵ ਬਾਘਿਓਂ ਪਾਰ [[ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ|ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਅੱਠ ਸਇਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਹਬਾਜ ਮਲਿਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਨ੍ਹਾ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸ਼ਇਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਰੂਹ ਤੀਕਰ ਅਪੱੜਨ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>ਫ਼ਕੀਰ ਮਹੁੰਮਦ ਫ਼ਕੀਰ ਮਹਿਕਦੇ ਫੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਲਾਹੌਰ 1959, ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ (1960)</ref> ਮਹੁੰਮਦ ਸਰਵਰ ਇੱਹ ਪੁਸਤਕ ਸੰਖੇਪ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਰਦੁ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ==ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ-ੳ-ਤਾਰੀਖ-ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਸ਼ਸੀਮ ਚੋਧਰੀ== [[1962]] 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਕਰਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ ਮਾਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੱਠ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਤਕ ਮਹਿਦੂਦ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਤਰੁੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ। <ref>ਸ਼ਮੀਮ ਚੋਧਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ-ਏ-ਤਾਰੀਖ (ਉਰਦੂ), ਮੀਆਂ ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਲਾਹੌਰ 1962</ref> ==ਮੂੰਹ ਆਈ ਗੱਲ== ਸ਼ਾਹਬਾਜ ਮਲਿਕ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਿਛਲੇ 800 ਸਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦਾ ਜ਼ਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਬਾਜ ਦੁਆਰਾ [[ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ]] ਦੀ ਦੌਰ ਵੰਡ ਮੌਲਿਕ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਗੱਲੋ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਮੁਗ਼ਲ ਦੌਰ ਹੀ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ==ਨਿਤਾਰੇ== ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਮਲਿਕ ਦੁਆਰਾ [[1979]] 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ, ਮਲਿਕ ਦੇ ਤਨਕੀਦੀ ਤੇ ਤਹਿਕੀਕੀ ਮਜ਼ਨੂਮਾਂ ਮਜਸੂਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ]] ਦੀ ''''ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਰਵਾਇਤੀ'''' ਮਜ਼ਮੂਨ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਕਾਲਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>ਸ਼ਾਹਬਾਜ ਮਲਿਕ,ਨਿਤਾਰੇ, ਤਾਜ ਬੁਕ ਡਿਪੋ, ਲਾਹੌਰ 1979</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] c1dihfdxz4l94mdg1oyqu1wzterovha 0 82180 845112 772539 2026-08-25T02:58:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845112 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੱਲਿਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ | image = Mallika Sherawat Cannes 2014 2.jpg | image_size = | caption = [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]], 2014 'ਤੇ ਮੱਲਿਕਾ | birth_name = ਰੀਮਾ ਲਾਂਬਾ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1976|10|24}}<ref>{{cite web|last=Sherawat|first=Mallika|title=Mallika Sherawat|url=https://www.facebook.com/MallikaSherawat/info|publisher=Facebook|accessdate=5 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Mallika Sherawat's ideal men—NaMo, Rajinikanth and Hrithik|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-27/news-interviews/43432382_1_30-contestants-mallika-sherawat-hrithik-roshan|date=27 October 2013|newspaper=The Times of India|accessdate=31 October 2013|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103034632/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-27/news-interviews/43432382_1_30-contestants-mallika-sherawat-hrithik-roshan|dead-url=yes|archivedate=2013-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103034632/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-27/news-interviews/43432382_1_30-contestants-mallika-sherawat-hrithik-roshan|url-status=deviated}}</ref> | birth_place = ਮੋਠ, [[ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ | years_active = 2002–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = {{marriage|ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|1997|2001|end=div.}}<ref>{{cite web|url=https://www.india.com/entertainment/omg-mallika-sherawat-marries-boyfriend-cyrille-auxenfans-in-paris-1169453/|accessdate=1 May 2020}}</ref> | website = [http://mallikasherawatwow.com Mallika Sherawat] }} '''ਮੱਲਿਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ''' ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Mallika Sherawat ( ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ, 1976) [[ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਮੱਲੀਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖਵਾਸ਼ (2003) ਅਤੇ ਕਤਲ (2004) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪਰਦੇ ਤੇ ਦਲੇਰਾਨਾ ਰਵੱਈਏ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ।<ref>{{cite news |title=Bold Sherawat |url=http://www.hindu.com//thehindu/mag/2004/04/25/stories/2004042500050400.htm |work=The Hindu |author=Suchitra Behal |date=25 April 2004 |accessdate=23 July 2010 |location=Chennai, India |archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071710/https://www.thehindu.com/thehindu/mag/2004/04/25/stories/2004042500050400.htm |dead-url=yes }}</ref> ਮੱਲੀਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸੈਕਸ ਸਿੰਬਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Sex now selling in Bollywood|url=http://edition.cnn.com/2003/SHOWBIZ/Movies/06/10/bollywood.sex/index.html|publisher=CNN|accessdate=23 July 2010|author=Suhasini Haidar|date=11 June 2003|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071704/http://edition.cnn.com/2003/SHOWBIZ/Movies/06/10/bollywood.sex/index.html|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਫਿਰ ਸਫਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ 'ਪਿਆਰ ਕੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟਸ'(2006) ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਜਿਸ ਫਿਲਮ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>name="in.rediff.com">http://in.rediff.com/movies/2006/sep/15pyaar.htm</ref><ref>http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/56001</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,ਉਹ 'ਆਪ ਕਾ ਸਰੂਰ - ਦ ਰਿਅਲ ਲੌਵਰ ਸਟੋਰੀ', 'ਵੈਲਕਮ'(2007) ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਈ।ਇਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ।ਇਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਡਬਲ ਧਾਮਲ'(2011) ਵਰਗੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।ਉਹ ਕੁਝ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਲਈ ਕਰਾਸਓਵਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="WSJ">{{cite news|title=A Passage to Hollywood |url=https://www.wsj.com/articles/SB123388073419754829|work=The Wall Street Journal|accessdate=23 July 2010|author=Alexandra Alter|date=6 February 2009}}</ref><ref>{{cite web|title=From Bollywood to Hollywood|url=http://www.backstage.com/bso/news-and-features-features/from-bollywood-to-hollywood-1004070892.story|publisher=Backstage.com|accessdate=23 July 2010|author=Simi Horwitz|date=25 February 2010}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਮੱਲੀਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ [[ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲਾ|ਹਿਸਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਮੋਠ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=http://m.timesofindia.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Its-difficult-for-me-to-get-over-my-fathers-betrayal-Mallika-Sherawat/articleshow/23605998.cms?intenttarget=no | title=It’s difficult for me to get over my father’s betrayal: Mallika Sherawat | publisher=The Times of India | date=7 October 2013 | accessdate=4 March 2014}}</ref> ਉਹ ਇਕ ਜਾਟ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।ਮਲਿਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਲਾਂਬਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰੀਮਾ ਨਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ "ਮੱਲਿਕਾ" ਆਪਣਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ,ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ "ਮਹਾਰਾਣੀ"ਹੈ।"ਸ਼ੇਰਾਵਤ" ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਹੈ।<ref>name="outlook">{{cite web |title=Youngsters to change the rule in Bollywood: Mallika Sherawat |url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?324896 |publisher=Outlook India |accessdate=23 July 2010 |date=24 September 2005 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name=lambafamily/> ਮਲਿਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Delhi Public School, Mathura Road |url=http://www.zemu.in/EdInPrAb.aspx?iid=dpsmathuraroad |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721181756/http://www.zemu.in/EdInPrAb.aspx?iid=dpsmathuraroad |dead-url=yes |archive-date=21 July 2011 |publisher=Zemu.in |accessdate=23 July 2010 |archivedate=21 ਜੁਲਾਈ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721181756/http://www.zemu.in/EdInPrAb.aspx?iid=dpsmathuraroad |url-status=deviated }}</ref> ==ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ== ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ, ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨਾਲ BPL ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ਼ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸੈਂਟਰੋ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ<ref>{{cite web|title=17 kisses and a crab on her breast|url=http://www.rediff.com/movies/2003/mar/29mallika.htm|publisher=Rediff|accessdate=23 July 2010|author=Monika Balwa|date=29 March 2003}}</ref> ।ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਪਾਂਡੇ ਦੇ "ਮਾਰ ਡਾਲਾ" ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰਖੀਆ ਦੇ "ਲੱਕ ਟੂਣੁ" ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|title=Mallika Sherawat Biography |url=http://www.hamarazone.com/index/2010/07/15/mallika-sherawat/ |accessdate=23 July 2010 |date=15 July 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100725071047/http://www.hamarazone.com/index/2010/07/15/mallika-sherawat/ |archivedate=25 July 2010 |df= }}</ref> ਉਸਨੇ 'ਜੀਣਾ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਲੀਏ' ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।ਮਲਿਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਨੇ 2004ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ 'ਖਵਾਹਿਸ਼'ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।'ਮਰਡਰ' ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਮਲਿਕਾ ਨੂੰ ਜ਼ੀ ਸਿਨ ਅਵਾਰਡ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ 'ਬੈਸਟ ਐਕਟਰੈੱਸ' ਲਈ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite web|title=The Best of 2004 |url=http://indiafm.com/features/2004/12/28/480/index.html |publisher=Indiafm.com |accessdate=23 July 2010 |author=Taran Adarsh |date=28 December 2004 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080518185642/http://indiafm.com/features/2004/12/28/480/index.html |archivedate=18 May 2008 |df= }}</ref> 2005 ਵਿਚਮੱਲੀਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਨੇ ਇਕ ਚੀਨੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦ ਮਿੱਥ' ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਜੈਕੀ ਚੈਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਉਸਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਚੈਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਮਿਥਕ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Mallika dazzles at Cannes Film Festival|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-05-18/news-interviews/27837687_1_jackie-chan-hong-kong-stanley-tong|work=The Times of India|accessdate=23 July 2010|date=18 May 2005|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811084601/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-05-18/news-interviews/27837687_1_jackie-chan-hong-kong-stanley-tong|dead-url=yes|archivedate=11 ਅਗਸਤ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811084601/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-05-18/news-interviews/27837687_1_jackie-chan-hong-kong-stanley-tong|url-status=deviated}}</ref> ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਰਿਚਰਡ ਕੋਰਲਿਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|title=Like Only Cannes Can|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1064414-2,00.html|work=Time|accessdate=23 July 2010|author=Richard Corliss|date=22 May 2005|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071703/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1064414-2,00.html|dead-url=yes|archivedate=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226071703/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1064414-2,00.html|url-status=deviated}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਇੱਕ ਏਅਰ ਹੋਸਟੇਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਖੇਪ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਪਾਇਲਟ ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਤਲਾਕ ਦੇ ਕਲੰਕ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਏਜੰਟ ਸਿਰਿਲ ਆਕਸੇਨਫੈਨਸ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕੀਤਾ। == ਸਰਗਰਮੀ == ਸ਼ੇਰਾਵਤ 2014 ਵਿੱਚ 65ਵੀਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ DPI/NGO ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। 2018 ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ੇਰਾਵਤ ਨੇ ਫ੍ਰੀ ਏ ਗਰਲ ਇੰਡੀਆ ਐਨਜੀਓ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] hqzbi3zcs9zmsjfctctdvuedfcsic8n 0 85720 845070 712734 2026-08-24T12:51:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845070 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਥੀਓਡੋਰ ਹਰਜ਼ਲ |image = Theodor Herzl.jpg |image_size = 225px |caption = ਥੀਓਡੋਰ ਹਰਜ਼ਲ |birth_name = ਬੇਂਜਾਮਿਨ ਜ਼ੇ'ਏਵ ਹਰਜ਼ਲ |birth_date = {{Birth date|df=y|1860|05|02}} |birth_place = [[Budapest]], [[Kingdom of Hungary]] |death_date = {{Death date and age|df=y|1904|07|03|1860|05|2}} |death_place = [[Reichenau an der Rax|Edlach]], [[Austria-Hungary]] |body_discovered = |resting_place = 1904–1949: [[Döbling]]er Friedhof, [[Vienna]], Austria <br />1949–present: [[Mount Herzl|Mt. Herzl]], [[Jerusalem]] |resting_place_coordinates = {{Coord|31|46|26|N|35|10|50|E|display=inline}} |residence = [[ਵਿਆਨਾ]] |nationality = |citizenship = [[Austria-Hungary]] |other_names = |known_for = ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜਨੀਤਕ [[ਯਹੂਦੀਵਾਦ]] ਦਾ ਜਨਕ |education = [[ਕਾਨੂੰਨ]] |alma_mater = [[University of Vienna]] |occupation = ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, [[ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ|ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ]] |years_active = |home_town = |title = |term = |predecessor = |successor = |party = |opponents = |boards = |spouse = {{marriage|Julie Naschauer |1889|1904}} |relations = |signature = Theodor Herzl signature.svg |religion =<!--none; was an atheist. --> }} '''ਥੀਓਡੋਰ ਹਰਜ਼ਲ''' ([[ਹਿਬਰੂ]]: תאודור הֶרְצֵל; Theodor Herzl; 2 ਮਈ 1860 – 3 ਜੁਲਾਈ 1904) ਆਸਟਰਿਆਈ - ਹੰਗਰਿਆਈ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜਨੀਤਕ [[ਯਹੂਦੀਵਾਦ]] ਦਾ ਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਯਹੂਦੀਵਾਦੀ ਸੰਘ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ [[ਫਿਲਿਸਤੀਨ]] ਆਉਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂਕਿ ਯਹੂਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== [[File:PikiWiki Israel 6969 Herzl Family.jpg|thumb|left|ਹਰਜ਼ਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਅੰ. 1866-1873]] ਹਰਜ਼ਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪੈੱਸਟ, ਪੂਰਬੀ, ਬੂਡਪੈਸਟ, ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ (ਹੁਣ ਹੰਗਰੀ) ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਫਲੈਟ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜ਼ੀਮੋਨੀ (ਅੱਜ ਜੇਮੁਨ, ਸਰਬੀਆ) ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ।<ref>Theodor's father and grandfather were born in Zemun. See {{cite encyclopedia|title=Zemun|last=Loker|first=Zvi|encyclopedia=Encyclopedia Judaica|editor-first=Michael|editor-last=Berenbaum|editor2-first=Fred|editor2-last=Skolnik|volume=1|edition=2nd|location=Detroit|publisher=Macmillan Reference|year=2007|pages=507–508|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0021_0_21490.html|accessdate=2013-11-01|archive-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621015905/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0021_0_21490.html|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0021_0_21490.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-10-12 |archive-date=2018-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621015905/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0021_0_21490.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਜੀਨੀ ਅਤੇ ਜੇਕਬ ਹਰਜ਼ਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਜੇਕਬ ਹਰਜ਼ਲ (1836-1902) ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਹਰਜ਼ਲ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਪੌਲੀਨ ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਟਾਈਫਸ ਦੇ ਨਾਲ 7 ਫਰਵਰੀ, 1878 ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਜ਼ਲ ਨੇ ਸਵੇਜ ਨਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਡਰ ਫਰਦੀਨੰਦ ਦੇ ਲੈਸੈਪਸ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਨਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵੱਲ ਝੁਕ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਇਹ ਜਨੂੰਨ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਰੀ ਮੋੜ ਕੱਟ ਗਿਆ।<ref>Elon, Amos (1975). ''Herzl'', p.21-22, New York: Holt, Rinehart and Winston. ISBN 978-0-03-013126-4.</ref> ਜਵਾਨ ਉਮਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਰਮਨ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਤੇ ਫਖ਼ਰ ਸੀ। ਉਹ ਜਰਮਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਸਕਾਰੀ ਲੋਕ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਤਮ ਨਿਰਮਾਣ (ਬਿਲਡੁੰਗ) ਦਾ ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੇਟੇ ਅਤੇ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਬੰਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਬਿਲਡੁੰਗ ਸਿਧਾਂਤ ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ)।<ref name="Buruma, Ian page 180">Buruma, Ian ''Anglomania An European Love Affair'', New York: Vintage Books, 1998 page 180.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1860]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1904]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਕ]] lkarig27oyqw4xnqz9mtmaikp0mml8y 0 99298 845124 726292 2026-08-25T11:54:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845124 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = ਸ਼ਾਹਰੀਸਬਜ਼ | Image = [[File:Kok-Gumbaz.JPG|thumb|ਕੋਕ ਗੁੰਬਜ਼ ਮਸਜਿਦ]] | State Party = [[ਕਸ਼ਕਾਦਾਰਯੋ ਖੇਤਰ]], [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] | Type = ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ | Criteria = ii, iv | ID = 885 | Region = ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ | Year = 1999 | Session = 24ਵਾਂ | Extension = 2000 | Link = http://whc.unesco.org/en/list/944 }} [[File:Shakhrisyabz Suzani.jpg|thumb|ਸ਼ਾਖ਼ਰੀਸਿਆਬਜ਼ [[ਸੁਜ਼ਾਨੀ (ਕੱਪੜਾ)|ਸੁਜ਼ਾਨੀ]], 19ਵੀਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ। ਸੁਜ਼ਾਨੀ ਨੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਜ਼ਾਨੀ ਕੱਪੜਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਦੋਵਾਂ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ 39000 ਯੂਰੋ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] '''ਸ਼ਾਖ਼ਰੀਸਬਜ਼''' ({{lang-uz|Шаҳрисабз}} {{lang|uz-Latn|''Shahrisabz''}}; {{lang-tg|Шаҳрисабз}}; {{lang-fa|شهر سبز}} shahr-e sabz (city of green / verdant city); {{lang-ru|Шахрисабз}}) ਦੱਖਣੀ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਕਸ਼ਕਾਦਾਰਯੋ ਖੇਤਰ|ਕਸ਼ਕਾਦਾਰਿਓ ਖੇਤਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਰਕੰਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2014 ਵਿੱਚ 100,300 ਸੀ।<ref name="uz.2014">[http://www.stat.uz/upload/str2.jpg Статистический буклет «О населении языком цифр»]</ref> ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ 622 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇਹ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ|ਮੰਗੋਲ]] ਸ਼ਾਸਕ [[ਤੈਮੂਰ]] ਦੇ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ '''ਕੇਸ਼''' ਜਾਂ '''ਕਿਸ਼''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਰੀਸਬਜ਼ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 2700 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਹਰੀਸਬਜ਼ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ 4ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਤੱਕ ਇਹ [[ਹਖ਼ਾਮਨੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। [[ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ]] ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ [[ਟੋਲੇਮੀ ਪਹਿਲਾ|ਟੋਲੇਮੀ]] ਨੇ [[ਬਾਖ਼ਤਰ]] ਦੇ [[ਸਾਤਰਾਪ]] ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਫ਼ਾਰਸ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਖ਼ਾਮਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਨੇ ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ [[ਰੁਖ਼ਸਾਨਾ]] 328-327 ਈ.ਪੂ. ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਕੇਸ਼ [[ਸੋਗ਼ਦਾ|ਸੌਗ਼ਦਾ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। 567 ਤੋਂ 658 ਤੱਕ ਕੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ [[ਖਾਗਾਨ|ਖ਼ਗਾਨਾਂ]] ਨੂੰ ਕਰ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਪਿੱਛੋਂ 710 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਪਰ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਹਰੀਸਬਜ਼ ਵਿੱਚ 9 ਅਪਰੈਲ, 1336 ਨੂੰ [[ਤੈਮੂਰ]] ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, [[ਤੈਮੂਰ ਵੰਸ਼]] ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹਰੀਸਬਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਥਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ [[ਸਮਰਕੰਦ]] ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਬੁਖ਼ਾਰਾ|ਬੁਖਾਰੇ]] ਦੇ [[ਖ਼ਾਨ, (ਪਦਵੀ)|ਖ਼ਾਨ]], [[ਅਬਦੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਦੂਜਾ|ਅਬਦੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਮਗਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੁਖਾਰੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕੀਤੀ। ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ 1870 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਬੁਖਾਰੇ ਦੇ ਅਮੀਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। == ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ == [[File:Aq-Saray Shahrisabz 2.JPG|thumb|ਅਕਸਰਾਏ ਹਵੇਲੀ ਦਾ ਖੰਡਰ|upright]] ਤੈਮੂਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ|ਯੁਨੈਸਕੋ]] ਦੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਿਆਂ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * '''ਅਕ-ਸਰਾਏ ਹਵੇਲੀ''' '''[[ਤੈਮੂਰ]] ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ''', ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਉਦੋਂ ਜਿੱਤੇ ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਵਾਈ ਤੋਂ 1380 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇਸਦੇ 65 ਮੀ. ਦਿਓਕੱਦ ਬੂਹਾ ਦੇ ਟਾਵਰ ਹੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਚੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਨੀਲੀ, ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੱਚੀਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਕ-ਸਰਾਏ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ''ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ - ਸਾਡੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖੋ!'' * '''ਕੋਕ-ਗੁੰਬਜ਼ ਮਸਜਿਦ''' ਇਸ ਜਾਮਾ [[ਮਸਜਿਦ]] ਨੂੰ [[ਉਲੂਗ ਬੇਗ]] ਨੇ 1437 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ [[ਸ਼ਾਹਰੁਖ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ''ਨੀਲਾ ਗੁੰਬਦ'' ਹੈ। ਉਲੂਗ ਬੇਗ ਨੇ 1438 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਬਰਗਾਹ ਵੀ ਬਣਵਾਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * '''ਹਜ਼ਰਤ-ਏ-ਇਮਾਮ ਭਵਨ ਸਮੂਹ''' ਕੋਕ ਗੁੰਬਜ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਕਬਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ '''''ਦੋਰਸ-ਸਾਓਦਤ''''' (ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਭਵਨ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ 8ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ [[ਇਮਾਮ]] [[ਅਮੀਰ ਕੁਲਾਲ]] ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। * '''ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ''' ਹਜ਼ਰਤ ਇਮਾਮ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬੰਕਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕਿ ਇੱਕ ਖਿੜਕੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਾਤੱਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 1943 ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਮੋਤੀ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੀ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਤੈਮੂਰ ਦੀ ਕਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸਮਰਕੰਦ ਵਿੱਚ ਦੱਬਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਸ਼ਾਹਰੀਸਬਜ਼ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। *[[ਸ਼ਾਖ਼ਰੀਸਬਜ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] == ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਵਿੱਚ == 1980 ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕ ਸੋਵੀਅਤ ਬੈਂਡ [[ਯੱਲਾ (ਬੈਂਡ)|ਯੱਲਾ]] ਨੇ ਸ਼ਾਹਰੀਸਬਜ਼ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ]] == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Shahrisabz}} {{Wikivoyage|Shakhrizabz}} * [http://www.orexca.com/shakhrisabz.shtml History and monuments of Shahrisabz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120522162005/http://www.orexca.com/shakhrisabz.shtml |date=2012-05-22 }} * [http://www.kufic.info/architecture/aqsaray/aqsaray.htm Square Kufic decoration on Timur's Summer Palace] * [http://www.kufic.info/architecture/shakhrisabz/daralsiyadah.htm Square Kufic decoration on the Dar al-Siyadah Complex] * [http://www.kufic.info/architecture/shakhrisabz/daraltilavah.htm Square Kufic decoration on the Dar al-Tilavah Complex] * {{Youtube|id = 3elGQefFPlw|title = Yalla - "Shahrisabz"}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਕਸ਼ਕਾਦਾਰਯੋ ਖੇਤਰ}} {{ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਕਾਦਾਰਯੋ ਖੇਤਰ]] kpb3xh75jivmearil8qmgkqaab4us8a 0 106068 845072 756537 2026-08-24T13:40:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845072 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Jacopo_Pontormo_-_Portrait_of_Two_Friends_-_WGA18109.jpg|thumb|''ਪੋਰਟਰੇਟ ਦੋ ਦੋਸਤ'', ਇਤਾਲਵੀ ਕਲਾਕਾਰ Pontormo, ਅੰ. 1522]] '''ਦੋਸਤੀ''' ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਦੋਸਤੀ ਆਪਸੀ ਬੰਧਨ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੂਪ ਹੈ। <ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Oxford Dictionaries|publisher=Oxford Dictionary Press|title=Definition for friend|url=http://oxforddictionaries.com/definition/friend|accessdate=25 May 2012|archive-date=11 ਜੂਨ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120611004347/http://oxforddictionaries.com/definition/friend|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://oxforddictionaries.com/definition/friend |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-04-29 |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611004347/http://oxforddictionaries.com/definition/friend |dead-url=yes |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://oxforddictionaries.com/definition/friend |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-04-29 |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611004347/http://oxforddictionaries.com/definition/friend |dead-url=yes }}</ref> ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਚਾਰ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਸਚੇਂਜ ਥਿਊਰੀ, ਇਕੁਇਟੀ ਥਿਊਰੀ, ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਡਾਇਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਅਟੈਚਮੈਂਟ ਸਟਾਈਲ ਸਮੇਤ, ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਕਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਸਨੇਹ; ਨਰਮਦਿਲੀ, ਪਿਆਰ, ਸਦਭਾਵਨਾ, ਹਮਦਰਦੀ, ਲਗਾਉ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਨਿਰਸੁਆਰਥ ਸੇਵਾਭਾਵ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਦਇਆ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਅਨੰਦ, ਯਕੀਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਨਾ।  == ਵਿਕਾਸਮੂਲਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ == === ਬਚਪਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Childhood_friends_at_a_carnival.jpg|thumb|ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ]] ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਸਮਝ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਸਰੀਰਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫੋਕਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="bremner">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U-YGCwAAQBAJ|title=An Introduction to Developmental Psychology|last=Bremner|first=J. Gavin|date=May 8, 2017|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781405186520|access-date=26 September 2017}}</ref></sup>{{rp|498}}}} ਇਹ ਦੋਸਤੀਆਂ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੰਜਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।  {{Rp|246}} ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। {{Rp|246}}<ref name="Newman, B. M. 2012">Newman, B. M. & Newman, P.R. (2012). Development Through Life: A Psychosocial Approach. Stanford, CT.</ref><ref>{{Cite web|url=http://elitedaily.com/life/culture/childhood-friends-most-important-friends/1063153/|title=Your Childhood Friendships Are The Best Friendships You’ll Ever Have|date=17 Jun 2015|access-date=21 June 2016}}</ref> ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੱਟ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੱਧਲੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਤੋਂ ਉਹ ਹਾਣੀਆਂ ਵਲੋਂ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਚਮਿਚ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, 75% ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਪੰਜਵੇਂ ਗਰੇਡ ਤੱਕ 78% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਹਿ-ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਨੂੰ ਦੋਸਤਾਂ ਵਜੋਂ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 55% ਦਾ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮਿੱਤਰ ਸੀ।:247 ਤਕਰੀਬਨ 15% ਬੱਚੇ ਅਜਿਹੇ ਮਿਲੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਦੋਸਤ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਸਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।{{Rp|247}} ਤਕਰੀਬਨ 15% ਬੱਚੇ ਅਜਿਹੇ ਮਿਲੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਦੋਸਤ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਸਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।{{Rp|250}} ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.psychologytoday.com/blog/growing-friendships/201305/what-friends-teach-children|title=What Friends Teach Children|last=Kennedy-Moore|first=E.|year=2013}}</ref> ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਕੋਚਿੰਗ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਈਲੀਨ ਕੈਨੇਡੀ-ਮੂਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: (1) ਖੁੱਲ੍ਹਾਪਨ, (2) ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ (3) ਸਾਂਝੇ ਮਜ਼ੇ .<ref>{{Cite web|url=http://www.psychologytoday.com/blog/growing-friendships/201209/how-children-make-friends-part-1|title=How children make friends (part 1)|last=Kennedy-Moore|first=E.|year=2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.psychologytoday.com/blog/growing-friendships/201209/how-children-make-friends-part-2|title=How children make friends (part 2)|last=Kennedy-Moore|first=E.|year=2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.psychologytoday.com/blog/growing-friendships/201209/how-children-make-friends-part-3|title=How children make friends (part 3)|last=Kennedy-Moore|first=E.|year=2012}}</ref> ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਮਾਜਕ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ।<ref>Elman, N. M. & Kennedy-Moore, E. (2003). The Unwritten Rules of Friendship: Simple Strategies to Help Your Child Make Friends. New York: Little, Brown.</ref> ਰਾਬਰਟ ਸੇਲਮਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੋਜ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ<ref>Selman, R. L. (1980). ''The Growth of Interpersonal Understanding: Developmental and Clinical Analyses''. Academic Press: New York.</ref> ਕੈਨੇਡੀ-ਮੂਰ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਵਿਕਾਸ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ", "ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹੈ", "ਨੇਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ", " ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ", ਅਤੇ " ਔਖੀਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ।"<ref>{{Cite web|url=http://www.psychologytoday.com/blog/growing-friendships/201202/childrens-growing-friendships|title=Children's Growing Friendships|last=Kennedy-Moore|first=E.|year=2012}}</ref> === ਜਵਾਨੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Bhutan,_Friends_-_Flickr_-_babasteve.jpg|thumb|ਦੋ ਦੋਸਤ ਭੂਟਾਨ ਵਿਚ]] ==ਦੋਸਤ== ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਦੇ 13 ਦਰਜੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 'ਦੋਸਤ' 5ਵੇਂ ਦਰਜੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀ 12ਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਦਰਜੇ ਇਹ ਹਨ: # '''ਜ਼ਮੈਲ''' ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਰਫ਼ (ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ) ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੋਵੇ। # '''ਜਲੀਸ''' ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਬਿਤਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। # '''ਸਮੀਰ''' ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। #'''ਨਦੀਮ''' ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕੋ। # '''ਸਾਹਿਬ''' ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਹੋਵੇ । # '''ਰਫ਼ੀਕ''' ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੋ। # '''ਸਿੱਦੀਕ''' ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਕਿਸੇ ਮਤਲਬ ਲਈ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਉਸ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਿਰਸਵਾਰਥ , ਨਿਰਲੇਪ ,ਦਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ , ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। # '''ਖ਼ਲੀਲ''' ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। # '''ਅਨੀਸ''' ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਕੂਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ। # '''ਨਜੀ''' ਭਰੋਸੇਮੰਦ /ਭਰੋਸੇਯੋਗ / ਹਮਰਾਜ਼, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਹਮਰਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋ। # '''ਸਫ਼ੀ''' ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋਸਤ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦੂਜੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। # '''ਕਰੀਨ''' ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਹੋਵੇ , ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। # '''ਹਬੀਬ''' ਇਹ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ -ਨਾਲ਼ ਮਹਿਬੂਬ ਦਾ ਦਰਜਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿੱਸ ਨਾਲ਼ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਮੁਹੱਬਤ ਹੋਵੇ।<Ref>ਨਿਸਾਰ ਅਲੀ ਖੋਜੀ ਲੇਖਕ</Ref> == ਨੋਟਸ == {{notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆਵਾਂ]] 68iemru6c5v2js8f69evo3btkqg6bsn 0 108102 845121 840651 2026-08-25T08:51:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845121 wikitext text/x-wiki '''ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਗਰੁੱਪ''' (ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਜੀ),<ref>{{Cite web|url=http://www.banquemondiale.org/|title=Banque mondiale|access-date=25 October 2017|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222212633/http://www.banquemondiale.org/|url-status=dead}}</ref> ਪੰਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੀਵਰਜਡ ਲੋਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਕਾਸ [[ਬੈਂਕ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਕਾਸ ਸਮੂਹ]] ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.undg.org/index.cfm?P=13|title=UNDG Members|publisher=United Nations Development Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013080255/http://www.undg.org/index.cfm?P=13|archive-date=October 13, 2013|access-date=2012-05-27}}</ref> ਬੈਂਕ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 2014 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ "ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ" ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ $ 61 ਬਿਲੀਅਨ ਲੋਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref name="bicusa1">The World Bank, Press release: "World Bank Group Commitments Rise Sharply in FY14 Amid Organizational Change", [http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/07/01/world-bank-group-commitments-rise-sharply-in-fy14-amid-organizational-change July 1 2014, http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/07/01/world-bank-group-commitments-rise-sharply-in-fy14-amid-organizational-change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617112236/http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/07/01/world-bank-group-commitments-rise-sharply-in-fy14-amid-organizational-change |date=2016-06-17 }}</ref> ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਤ ਦੁਆਰਾ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ 2015 ਦੀ ਕੁੱਲ ਉਧਾਰ $ 117 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.worldbank.org/en/projects-operations/products-and-services/publication/dpfretrospective2015|title=2015 Development Policy Financing Retrospective - Results and Sustainability|website=worldbank.org}}</ref> ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ [[ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਫਾਰ ਰੀਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ]] (ਆਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ.), [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਆਈਡੀਏ), [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਈਨੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] (ਆਈਐਫਸੀ), ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਗਰੰਟੀ ਏਜੰਸੀ (ਐੱਮ.ਆਈ.ਜੀ.ਏ.) ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਆਫ ਇਨਵੇਸਟਮੈਂਟ ਡਿਸਪਿਊਟਸ (ਆਈਸੀਐਸਆਈਡੀ) ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।{{lang-fr|Groupe de la Banque mondiale|link=no}} [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ]] (ਆਈਬੀਆਰਡੀ ਅਤੇ ਆਈਡੀਏ) ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ (ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ), [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਜਾਈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੇਵਾਵਾਂ), [[ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ]] (ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣਾ, ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ), ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੜਕਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੁੜ-ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ), ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਕਾਸ) ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। IBRD ਅਤੇ IDA ਤਰਜੀਹੀ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਲੋਨਾਂ ਜਾਂ ਅਨੁਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੈਕਟਰ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਨੀਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਤੱਟਵਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਕਰਜ਼ਾ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਾਲ ਵੋਲਫੂਵਿਟਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸ਼ਾਹ ਰਿਜ਼ਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2007/04/12/wolfowitz-may-not-survive-world-bank-scandal-involving-girlfriend-promotion-pay/|title=Wolfowitz May Not Survive World Bank Scandal Involving Girlfriend's Promotion, Pay Hike|date=2007-04-12|publisher=Foxnews.com|access-date=2014-02-15}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਸਥਾਪਨਾ === ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਜੀ, 27 ਦਸੰਬਰ, 1945 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਨ ਵੁੱਡਜ਼ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਸਮੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੌਨੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ (1-22 ਜੁਲਾਈ 1944) ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ। ਇਸ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਓਸਾਈਡਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। 25 ਜੂਨ, 1946 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਇਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਰਜ਼ਾ 9 ਮਈ, 1947 ਨੂੰ ($ 250 ਮੈਬਾ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ, ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਰਜ਼ੇ) ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। == ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ == ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ 193 ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕੋਸੋਵੋ ਜੋ WBG ਮੈਂਬਰ ਹਨ IBRD ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਈ 2016 ਤੱਕ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: IDA, IFC, MIGA, ICSID। ਗੈਰ-ਮੈਂਬਰ ਹਨ: ਐਂਡੋਰਾ, ਕਿਊਬਾ, ਲਿੱਨਟੈਂਸਟਾਈਨ, ਮੋਨਾਕੋ, ਪੈਲੇਸਾਈਨ ਰਾਜ, ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ। === ਏਡਜ਼ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ === ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਏਡਜ਼ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. / ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ $ 2 ਬਿਲੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂਟਸ, ਲੋਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>The World Bank Global HIV/AIDS Program, ''[http://siteresources.worldbank.org/INTHIVAIDS/Resources/375798-1127498796401/GHAPAFinal.pdf The World Bank's Global HIV/AIDS Program of Action]'' (Washington, D.C.: International Bank for Reconstruction and Development/The World Bank, 2005), online posting, ''worldbank.org/aids'', accessed 30 May 2007.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] j6o242t55idof8van1j4yfyalr9fmeh 0 109036 845102 775173 2026-08-24T21:18:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845102 wikitext text/x-wiki ਇੱਕ '''ਬਿੰਦੂ ਕਣ''' ('''ਆਦਰਸ਼ ਕਣ'''<ref>H. C. Ohanian, J. T. Markert (2007), p. 3.</ref> ਜਾਂ '''ਬਿੰਦੂ-ਵਰਗਾ ਕਣ''', [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅੰਦਰ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ [[ਕਣ]]ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ [[ਆਦਰਸ਼ੀਕਰਨ (ਵਿਗਿਆਨ ਦਰਸ਼ਨ)|ਆਦਰਸ਼ੀਕਰਨ]] ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਅਯਾਮ|ਸਥਾਨਿਕ]] [[ਸ਼ਾਖਾ (ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਕਸ)|ਸ਼ਾਖਾ]] ਦੀ ਥੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਜ਼ੀਰੋ-ਅਯਾਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਪੇਸ ਨਹੀਂ ਘੇਰਦਾ।<ref>F. E. Udwadia, R. E. Kalaba (2007), p. 1.</ref> ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਕਣ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਕਾਰ, ਸ਼ਕਲ, ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸੰਦ੍ਰਭ ਅੰਦਰ ਅਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੋਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੀਮਤ-ਅਕਾਰ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੀ-ਵਰਗੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਸੇਗੀ ਅਤੇ ਵਰਤਾਓ ਕਰੇਗੀ। [[ਗਰੈਵਿਟੀ]] ਦੀ [[ਥਿਊਰੀ]] ਵਿੱਚ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਕਸਰ ਇੱਕ '''{{vanchor|ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ|ਬਿੰਦੂ_ਪੁੰਜ}}''' ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬਿੰਦੂ ਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੈਰ-ਸਿਫਰ [[ਪੁੰਜ]] ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਣਤਰ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ, [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ]] ਅੰਦਰ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇੱਕ '''{{vanchor|ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜ|ਬਿੰਦੂ_ਚਾਰਜ}}''' ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਿਫਰ [[ਚਾਰਜ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਚਾਰਜ]] ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>R. Snieder (2001), pp. 196–198.</ref> ਕਦੇ ਕਦੇ, ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਕਰਕੇ, ਵਧਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਤੁਰੰਤ ਆਸਪਾਸ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੂ-ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, [[3-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ]] ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਗੋਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ [[ਇਨਵਰਸ ਸਕੁਏਅਰ ਨਿਯਮ]] ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਿਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਦਾਰਥ ਉਹਨਾਂ ਦੇ [[ਪੁੰਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰ|ਪੁੰਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ]] ਉੱਤੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਯਮ|ਨਿਉਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ]] ਵਿੱਚ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਿਸੇ ਗੋਲ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਸਬੰਧਤ [[ਫੀਲਡ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਫੀਲਡ]] ਗੋਲੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਬਰਾਬਰ ਚਾਰਜ/ਪੁੰਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਕਣ ਦੀ ਫੀਲਡ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>I. Newton, I. B Cohen, A. Whitmann (1999), p. 956 (Proposition 75, Theorem 35).</ref><ref name=NewtonMotteMachin1>I. Newton, A. Motte, J. Machin (1729), p. 270–271.</ref> [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਕਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ [[ਅਨਸਰਟਨਟੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ|ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਦੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਿਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ [[ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ]], ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਜ਼ੀਰੋ ਵੌਲੀਉਮ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, [[ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਐਟਮ]] ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ]] ਦਾ [[ਐਟੌਮਿਕ ਔਰਬਿਟਲ|ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਚੱਕਰਪਥ]] ~10⁻³⁰ m³ ਜਿੰਨਾ ਵੌਲੀਊਮ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ, ਹੋਰ ਅੱਗੇ, [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ]]ਾਂ ਜਾਂ [[ਕੁਆਰਕ]]ਾਂ ਵਰਗੇ ਅਜਿਹੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਤ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਬਨਾਮ [[ਸੰਯੁਕਤ ਕਣ]]ਾਂ ਜਿਵੇਂ [[ਪ੍ਰੋਟੌਨ]]ਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਵਖਰੇਵਾਂ ਵੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਤਿੰਨ ਕੁਆਰਕਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ, ਬਿੰਦੂ ਕਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਓਪਰੋਕਤ ਚਰਚਿਤ ਸਮਝ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਿਸੇ ਇਕਲੌਤੇ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਿੰਦੂ ਕਣ ਇੱਕ ਜੋੜਾਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਇਕਲੌਤੇ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪੁੰਜ ਜਾਂ ਚਾਰਜ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ [[ਡੀਰਾਕ ਡੈਲਟਾ ਫੰਕਸ਼ਨ]] ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਭੌਤਿਕੀ ਬਿੰਦੂ ਕਣ == [[Image:Example of a point.svg|220px|thumb|right|220px|thumb|right|ਕਿਸੇ [[ਗ੍ਰਿਡ (ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਇੰਡੈਕਸ)|ਗ੍ਰਿਡ]] ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਾਫਬੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ। ਭੂਰਾ ਪੁੰਜ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ (ਕਾਲਾ [[ਚੱਕਰ]]) ਤੱਕ ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ [[ਬਿੰਦੂ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)|ਬਿੰਦੂ]] ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਛੋਟੇ [[ਚੱਕਰ]], ਜਾਂ ਦਸ਼ਮਲਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਅਮਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।]] '''ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ''' ('''ਬਿੰਦੂਵਰਗਾ ਪੁੰਜ'''), ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੀ ਭੌਤਿਕੀ ਚੀਜ਼ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪਦਾਰਥ]]) ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜੋ ਗੈਰ-ਜ਼ੀਰੋ ਪੁੰਜ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੌਲੀਊਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ [[ਲੰਬਾਈ|ਰੇਖਿਕ ਅਯਾਮ]]ਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਅਤੀਸੂਖਮ]] (ਅਨੰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। === ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ === ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਵਰਤੋਂ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ]]ਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਿਸਟਮ ਅੰਦਰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਬਲਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲ਼ੇਸ਼ਣ ਸਮੇਂ, [[ਪੁੰਜ]] ਦੀ ਹਰੇਕ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇੱਕ ਗੋਲ ਸਮਰੂਪ ਬਾਡੀ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲਾਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦਾ ਸਾਰਾ ਪੁੰਜ ਇਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। == ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ == [[ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਸਟੈਟਿਕਸ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ '''ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ''' [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਗੈਰ-ਜ਼ੀਰੋ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਪੁੰਜ ਫੰਕਸ਼ਨ|ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਪੁੰਜ ਵਿਸਥਾਰ-ਵੰਡ]] ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ [[ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਘਣਤਾ ਫੰਕਸ਼ਨ]] ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਨਿਰੰਤਰ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕਰਨ ਲਈ, [[ਮਨਚਾਹਾ ਵੇਰੀਏਬਲ|ਮਨਚਾਹੇ ਚੱਲ]] ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਇਰੇ ਉੱਪਰ, ਨਿਰੰਤਰ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਘਣਤਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਇੰਟਗ੍ਰਲ|ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਇੰਟਗ੍ਰਲ ਨੂੰ 1 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਸਦਕਾ ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜ == [[File:Scalar potential of a point charge.jpg|left|thumb|ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਡਾਇਪੋਲ ਚੁੰਬਕ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਬਾਦ, ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜ ਦਾ ਸਕੇਲਰ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ]] ਇੱਕ '''ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜ''' ਕਿਸੇ ਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦ੍ਰਸ਼ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਮਾਡਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ]] ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜ ਕਿਸੇ [[ਬਿੰਦੂ (ਰੇਖਾਗਣਤ)|ਗਣਿਤਿਕ ਬਿੰਦੂ]] ਉੱਤੇ [[ਅਯਾਮ|ਅਯਾਮਹੀਣ]] ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕਸ]] ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ [[ਇਕੁਏਸ਼ਨ]] [[ਕੂਲੌਂਬ ਦਾ ਨਿਯਮ]] ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ]] ਅਨੰਤ ਤੱਕ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਉਂ ਹੀ ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜ ਦੀ [[ਊਰਜਾ]] (ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪੁੰਜ ਨੂੰ) [[ਅਨੰਤ]] ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ [[0 (ਸੰਖਿਆ)|ਜ਼ੀਰੋ]] ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। [[ਅਰਨਸ਼ਾਅ ਦੀ ਥਿਊਰਮ]] ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਿੰਦੂ ਚਾਰਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ, ਕੇਵਲ ਚਾਰਜਾਂ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਿਸੇ [[ਮਕੈਨੀਕਲ ਸੰਤੁਲਨ|ਸੰਤੁਲਨ]] ਅੰਦਰ ਕਾਇਮ ਨਹੀੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। == ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ == [[Image:Proton quark structure.svg|thumb|200px|right|ਇੱਕ [[ਪ੍ਰੋਟੌਨ]], [[ਗਲੂਔਨ]]ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠਿਆਂ ਪਕੜੇ ਹੋਏ, ਦੋ [[ਅੱਪ ਕੁਆਰਕ]]ਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਡਾਊਨ ਕੁਆਰਕ]] ਦਾ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।]] {{main|ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ}} [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅੰਦਰ, ਇੱਕ [[ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ]] (ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਬੰਦੂ ਕਣ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਕਣ]] ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ]], [[ਕੁਆਰਕ]], ਜਾਂ [[ਫੋਟੌਨ]], ਅਜਿਹਾ ਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ (ਦੇਖੋ ਚਿੱਤਰ)। ਫੇਰ ਵੀ, [[ਅਨਸਰਟਨਟੀ ਸਿਧਾਂਤ]] ਸਦਕਾ, ਨਾ ਹੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਕਣ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਬੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਣ [[ਵੇਵਪੈਕਟ]] ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਜ਼ੀਰੋ ਵੌਲੀਉਮ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੇਖੋ [[ਐਟੌਮਿਕ ਔਰਬਿਟਲ]]: ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀਆਂ [[ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ]]ਵਾਂ ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮੀ ਨਮੂਨੇ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਬੁਨਿਆਦਿ ਕਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਕਣ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਖਾਸਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਥਾਨੀਕ੍ਰਿਤ ਵੇਵਪੈਕਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਵੇਵਪੈਕਟ ਨੂੰ ਉੱਥੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ]]ਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ [[ਕੁਆਂਟਮ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ]] ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਣ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਥਾਨਬੱਧ ਹੋਵੇ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਕਣ ਦੀਆਂ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਬੱਧ ਹੋਈਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਣ ਵਾਸਤੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਨਬਿੰਨ-ਸਥਾਨਬੱਧ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਸਮਝ ਵਿੱਚ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਸੇ ਕਣ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਕਾਰ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਇਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਅਕਾਰ, ਨਾ ਕਿ ਇਸਦੇ ਵੇਵਪੈਕਟ ਦਾ ਅਕਾਰ। ਕਿਸੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ ਦਾ ਅਕਾਰ, ਇਸ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਇੰਨਬਿੰਨ ਜ਼ੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਸਬੂਤ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦਾ ਸਾਈਜ਼ 10⁻¹⁸ m ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://cerncourier.com/cws/article/cern/29724|title=Precision pins down the electron's magnetism|access-date=2018-07-07|archive-date=2012-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212130400/http://cerncourier.com/cws/article/cern/29724|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਇੰਨਬਿੰਨ ਜ਼ੀਰੋ ਦੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। (ਇਸ ਨੂੰ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਰੇਡੀਅਸ]] ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਅਕਾਰ ਨਾਲ ਅਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ]] * [[ਬਰੇਨ]] * [[ਚਾਰਜ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)]] (ਆਮ ਧਾਰਨਾ, ਜੋ ''[[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ]]'' ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ) * [[ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦਾ [[ਸਟੈਂਡਰਡ ਮਾਡਲ]] == ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ == === ਨੋਟਸ === {{reflist}} === ਗ੍ਰੰਥ ਸੂਚੀ === *{{cite book | author = H. C. Ohanian, J. T. Markert | year = 2007 | title = Physics for Engineers and Scientists | volume = 1 |edition = 3rd | publisher = [[W. W. Norton & Company|Norton]] | isbn = 978-0-393-93003-0 }} *{{cite book | author = F. E. Udwadia, R. E. Kalaba | year = 2007 | title = Analytical Dynamics: A New Approach | publisher = [[Cambridge University Press]] | isbn = 0-521-04833-8 }} *{{cite book | author = R. Snieder | year = 2001 | title = A Guided Tour of Mathematical Methods for the Physical Sciences | url = https://archive.org/details/guidedtourofmath0000snie_j9u9 | publisher = [[Cambridge University Press]] | isbn = 0-521-78751-3 }} *{{cite book | author = I. Newton | year = 1729 | others = A. Motte, J. Machin (trans.) | title = The Mathematical Principles of Natural Philosophy | url = https://books.google.com/?id=Tm0FAAAAQAAJ&pg=PA270 | publisher = [[Benjamin Motte]] | isbn = }} *{{cite book | author = I. Newton | year = 1999 | others = I. B. Cohen, A. Whitman (trans.) | title = The Principia: Mathematical Principles of Natural Philosophy | url = https://archive.org/details/principiamathema0000newt | publisher = [[University of California Press]] | isbn = 0-520-08817-4 }} *{{cite encyclopedia | author = C. Quigg | year = 2009 | title = Particle, Elementary | url = http://ea.grolier.com/article?id=0303750-00 | encyclopedia = [[Encyclopedia Americana]] | publisher = [[Grolier|Grolier Online]] | accessdate = 2009-07-04 | archive-date = 2013-04-01 | archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20130401135900/http://auth.grolier.com/login/go_login.html?bffs=N | url-status = dead }} *{{cite encyclopedia | author = S. L. Glashow | year = 2009 | title = Quark | url = http://ea.grolier.com/article?id=0325780-00 | encyclopedia = [[Encyclopedia Americana]] | publisher = [[Grolier|Grolier Online]] | accessdate = 2009-07-04 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book | author = M. Alonso, E. J. Finn | year = 1968 | title = Fundamental University Physics Volume III: Quantum and Statistical Physics | publisher = [[Addison-Wesley]] | isbn = 0-201-00262-0 }} == ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ == * Eric W. Weisstein, "''[http://scienceworld.wolfram.com/physics/PointCharge.html Point Charge]''". * F. H. J. Cornish, "''[http://www.iop.org/EJ/abstract/0370-1328/86/3/301 Classical radiation theory and point charges]''". Proc. Phys. Soc. '''86''' 427–442, 1965. {{doi|10.1088/0370-1328/86/3/301}} * O. D. Jefimenko, "''Direct calculation of the electric and magnetic fields of an electric point charge moving with constant velocity''". Am. J. Phys. 62 (1994), 79. * David L. Selke, "''Against Point Charges''". Applied Physics Research Vol 7, No. 6 (2015). {{doi|10.5539/apr.v7n6p138}}. {{DEFAULTSORT:ਬਿੰਦੂ ਕਣ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕੀ ਬਾਡੀਆਂ]] 7qq46s9dijblbf43vc0fzhy02ohg9rr 0 112446 845101 807697 2026-08-24T21:09:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845101 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਿਨੋਦ ਚੌਧਰੀ | image = Binod Chaudhary (cropped).jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1955|4|14|mf=yes}}<ref name = Biography>{{cite web|last=Chaudhary|first=Binod|title=Biography|url=http://blog.binodchaudhary.com/?page_id=230|work=Binod Chaudhary|publisher=Binod Chaudhary|accessdate=April 17, 2013|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 25, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025114251/http://blog.binodchaudhary.com/?page_id=230|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ਕਠਮੰਡੂ]], ਨੇਪਾਲ | residence = ਸਨੇਪਾ, ਲਲਿਤਪੁਰ, [[ਨੇਪਾਲ]] | party = [[ਨੇਪਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | occupation = ਚੌਧਰੀ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ | known_for = ਚੌਧਰੀ ਸਮੂਹ | networth = {{increase}} US$ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ (2018)<ref name=BinodFamily /> | nationality = ਨੇਪਾਲੀ | spouse = ਸਾਰੀਕਾ ਚੌਧਰੀ | children = ਨਿਵਾਨਾ ਚੌਧਰੀ <br> ਰਾਹੁਲ ਚੌਧਰੀ <br> ਵਰੁਣ ਚੌਧਰੀ | parents = ਲੂਨਕਰਨ ਦਾਸ ਚੌਧਰੀ <br> ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰੀ }} '''ਬਿਨੋਦ ਚੌਧਰੀ''' ([[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] विनोद चौधरी, ਜਨਮ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1955) ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਵਪਾਰੀ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ, ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਚੌਧਰੀ ਸਮੂਹ (ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 80 ਕੰਪਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ। ਚੌਧਰੀ [[ਫੋਰਬਜ਼]] ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਨੇਪਾਲੀ ਅਰਬਪਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.lumbinimedia.com/2017/08/top-richest-person-in-nepal.html|title=Top Richest Person in Nepal|access-date=2018-11-02|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613084720/https://www.lumbinimedia.com/2017/08/top-richest-person-in-nepal.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/business/21698664-how-win-friends-and-influence-people-nepal-peak-tycoon|title=Peak tycoon|newspaper=The Economist|access-date=2016-05-20|issn=0013-0613}}</ref><ref name="Forbes">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/03/05/binod-chaudhary-is-nepals-first-billionaire/|title=Binod Chaudhary Is Nepal's First Billionaire|date=March 5, 2013|newspaper=Forbes|accessdate=April 18, 2013}}</ref> ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚੌਧਰੀ ਕਈ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਤੋਂ ਮਈ 2012 ਤੱਕ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਚੌਧਰੀ ਸਮੂਹ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ [[ਕਲਾ]], [[ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਤ]] ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਠਮੰਡੂ]], ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਲੂਨਕਰਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਕੁਸੁਮ ਕੁਮਾਰੀ ਅਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾ ਅਰੁਣ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਕਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਵਪਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸਟੋਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਟੋਰ ਨੂੰ ਅਰੁਨ ਐਂਪੋਰੀਅਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Chaudhary">{{Cite web|url=http://www.chaudharygroup.com/index.php/about-us/history.html|title=History|website=Chaudhary Group|publisher=CG Touching Life Everyday|access-date=April 17, 2013|archive-date=ਅਗਸਤ 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827212220/http://chaudharygroup.com/index.php/about-us/history.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="Republica">{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=50984|title=Binod Chaudhary family is world's 1,342nd richest|last=Sharma|first=Rupak|date=March 5, 2013|work=MyRepublica|access-date=16 April 2013}}</ref> ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਸਟੋਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗਠਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ ਸਨ।<ref name="BinodFamily">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/binod-chaudhary/|title=Binod Chaudhary & family|website=Forbes|publisher=Forbes|access-date=April 17, 2013}}</ref> ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਰਿਕਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ (ਨਿਰਵਨਾ ਚੌਧਰੀ, ਰਾਹੁਲ ਚੌਧਰੀ, ਵਰੁਣ ਚੌਧਰੀ) ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theceomagazine.com/business/nirvana-chaudhary|title=First Nepal, now the world: Nirvana Chaudhary|date=2017-07-26|work=The CEO Magazine|access-date=2018-03-13|language=en-AU}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/jaipur-wedding-for-nepals-only-billionaire-heir-rahul-chaudhary/articleshow/46308403.cms|title=Jaipur wedding for Nepal's only billionaire heir Rahul Chaudhary|date=2015-02-20|work=The Economic Times|access-date=2018-03-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://daily.bhaskar.com/news/RAJ-JPR-rahul-chaudhary-from-kathmandu-nepal-marries-surabhi-khaitan-in-jaipur-4895679-PHO.html|title=Royal Wedding: Mumbai girl marries son of Nepal-based businessman, in Jaipur|date=2015-02-06|work=dailybhaskar|access-date=2018-03-13|language=en|archive-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314042333/https://daily.bhaskar.com/news/RAJ-JPR-rahul-chaudhary-from-kathmandu-nepal-marries-surabhi-khaitan-in-jaipur-4895679-PHO.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/its-a-big-fat-indian-wedding-for-nepalese-billionaire-binod-chaudharys-son/articleshow/58253291.cms|title=It's a big, fat, Indian wedding for Nepalese billionaire Binod Chaudhary's son|date=2017-04-19|work=The Economic Times|access-date=2018-03-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/news/19101/?categoryId=81|title=Billionaire Chaudhary's youngest son ties the knot amidst big, fat function in Rajasthan|work=My Republica|access-date=2018-03-13|language=en}}</ref>) . == ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ == ਆਪਣੇ ਮਿਹਨਤੀ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਬਣਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਚੌਧਰੀ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਫੋਰਬਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਅਰਬਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 1,460 ਵਾਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ (2018) ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 1561 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਸੀਜੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 80 ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕੋਲ 30 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 6000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 'ਵਾਈ ਵਾਈ' ਨੂਡਲਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਂਡ ਇੱਕ ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਕੇਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਨੂਡਲਜ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 35 ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ, ਬੈਂਕਿੰਗ, [[ਸੀਮੈਂਟ]], ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ, [[ਹੋਟਲ]], ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਪਕਰਣ, [[ਸਿੱਖਿਆ]], ਊਰਜਾ, ਬਾਇਓਟੈਕ ਪਾਵਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇਪਾਲ 'ਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ 'ਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲਤਾ ਸਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਨੇਪਾਲੀ ਰਾਇਲਟੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬੀ ਸਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟੀਲਮੇਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅੱਧਾ ਮਾਲਕੀ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ "ਮੇਰੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।" == ਪਰਉਪਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Shaswat_Dham_,_Nawalparasi_nepal_3.jpg|thumb|ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਨਵਾਲਪਰਸੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿਖੇ ਸ਼ਸ਼ਵਤ ਧਾਮ]] ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ [[ਸਿੱਖਿਆ]], [[ਸਿਹਤ]], [[ਖੇਡ|ਖੇਡਾਂ]] ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਉਦੈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ, ਜੋ ਕਿ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ (350 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਵਜ਼ੀਫਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ) ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਤਾ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਕੇਤਨ ਜਿਸ ਨੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਲਈ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦੇ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ, ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਜੀ. ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਜੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਡਰੀਸਟੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੀਜੀ ਮੈਡੀਕੇਅਰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੈਨ ਨੇਪ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਬਿਲਡਿੰਗ ਫੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Binod">{{Cite web|url=http://blog.binodchaudhary.com/|title=Binod Chaudhary|last=Chaudhary|first=Binod|website=Philanthropist|publisher=Binod Chaudhary|access-date=April 16, 2013|archive-date=ਮਾਰਚ 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307061433/http://blog.binodchaudhary.com/|url-status=dead}}</ref> == ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ == ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਵਿਨੋਦ ਚੌਧਰੀ ਆਤਮਕਥਾ' ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੰਜੀਵ ਘਿਮੀਰੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="thehimalayan">{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/art-culture/chaudharys-autobiographys-english-version-out|title=Binod Chaudhary: My Story|access-date=November 23, 2017|archive-date=ਦਸੰਬਰ 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131618/https://thehimalayantimes.com/art-culture/chaudharys-autobiographys-english-version-out/|dead-url=yes}}</ref> ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਨੇਪਾ ਲਾਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਸ੍ਰੀ ਸ੍ਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ [http://www.chaudharygroup.com/index.php/media/press-releases/291-sri-sri-university-awards-honorary-doctorate-degree-to-president-of-chaudhary-group.html ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟੋਰੇਟ ਡਿਗਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181103045750/http://www.chaudharygroup.com/index.php/media/press-releases/291-sri-sri-university-awards-honorary-doctorate-degree-to-president-of-chaudhary-group.html |date=2018-11-03 }} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://blog.binodchaudhary.com/ ਬਿਨੋਦ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130307061433/http://blog.binodchaudhary.com/ |date=2013-03-07 }} * [http://www.chaudharygroup.com/ ਚੌਧਰੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120132305/https://www.chaudharygroup.com/ |date=2021-01-20 }} * [https://www.forbes.com/profile/binod-chaudhary/ ਬਿਨੋਦ ਚੌਧਰੀ ਫੋਰਬਸ 'ਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਵਪਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਠਮੰਡੂ ਦੇ ਲੋਕ]] mzeqai3d3szs93nluo17myux7rmxtg4 0 112648 845075 712750 2026-08-24T14:39:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845075 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = ਨਾਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ | native_name = 奈良国立博物館 | native_name_lang = ja | image = 140927 Nara National Museum Nara Japan03bs5.jpg | imagesize = 300 | caption = ਅਸਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਿਲਡਿੰਗ | alt = ਅਸਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਿਲਡਿੰਗ | map_type = | map_caption = | map_alt = | coordinates = | established = 1889 | dissolved = | location = ਨਾਰਾ, [[ਜਪਾਨ]] | type = ਕਲਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ | collection = | visitors = | director = | president = | curator = | publictransit = | network = | website = http://www.narahaku.go.jp/ }} ''' ਨਾਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ '''ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉੱਘੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ-ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Louis-Fr%C3%A9d%C3%A9ric Nussbaum, Louis-Frédéric]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA699&dq= "''Nara kokuritsu hakubutsukan''"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 699.</ref> == ਜਾਣ-ਪਛਾਣ == ਨਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨਾਰਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ 710 ਤੋਂ 784 ਤੱਕ ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਕਟਾਯਾਮਾ ਟੋਕੁਮਾ (1854-1917) ਨੇ ਅਸਲੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੀਜੀ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਪੱਛਮੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਜੰਜੂ ਯੋਸ਼ੀਮੁਰਾ (1908-1997) ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਕ ਇਮਾਰਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। == ਸੰਗ੍ਰਹਿ == ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬੌਧ ਕਲਾ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਵੇਹੜੇ ਦੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਾਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਲਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਸੂਨੋਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="enc">{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopedia of Japan|title=Nara National Museum|url=http://rekishi.jkn21.com/|accessdate=2012-04-27|year=2012|publisher=Shogakukan|location=Tokyo|=http://rekishi.jkn21.com/|archive-date=2007-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://rekishi.jkn21.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-11-06 |archive-date=2007-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |dead-url=unfit |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://rekishi.jkn21.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-11-06 |archive-date=2007-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |dead-url=unfit }}</ref> ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੈਰੋਲ ਸਕ੍ਰੋਲ, 11 ਵੀਂ ਜਾਂ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੰਡਾਲਾ ਜਡੋ ਮਾਂਡਰਾ-ਜ਼ੂ ਅਤੇ 9 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਬੁੱਧ ਯਾਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Nara_museum_water2.JPG|thumb|ਨਿਊ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਇਮਾਰਤ]] [[ਤਸਵੀਰ:140927_Research_Center_for_Buddhist_Art_Materials_of_Nara_National_Museum_Nara_Japan04n.jpg|thumb|ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਨਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ 1889 ਵਿੱਚ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਨਾਰਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨੇ 1895 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਸੀ। 1874 ਵਿਚ, ਅਰਧ-ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਨਾਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕੰਪਨੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਨਾਰਾ ਗਵਰਨਰ'' ਫੂਜੀ ਛੀਹਰੋ'' ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨੂੰ ਨਾਰਾ ਦੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਘਰੇਲੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1952 ਤੋਂ ਇਸਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਟਾਈਮਲਾਈਨ === ਅੱਜ ਦੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਇੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਹੀ ਹੈ: * 1889—ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ "ਨਾਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ" ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="IAI05report15">IAI National Museum. (2005). [http://www.nich.go.jp/nendo/eibungaiyou17.pdf Institutional overview, p. 15.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816052727/http://www.nich.go.jp/nendo/eibungaiyou17.pdf|date=16 August 2009}}</ref> * 1895—ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। * 1900—ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨੂੰ "ਨਾਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰੇਲੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ" ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। * 1914—''ਸ਼ੋਸੋਇਨ ''ਵਿਭਾਗ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 1947—ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਲਈ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਘਰੇਲੂ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। * 1950—ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ। * 1952—ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾ ਨਾਮ "ਨਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। * 1968—ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। * 1969—ਅਸਲੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਿਲਡਿੰਗ ਨੂੰ "ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ" ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 1972—ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਇਮਾਰਤ (ਵੈਸਟ ਵਿੰਗ) ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। * 1980—ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ। * 1995—ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਦੀ 100 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। * 1997—ਪੂਰਬੀ ਵਿੰਗ ਅਤੇ ਅੰਡਰਗਰਾਡ ਲਾਂਘੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਏ। * 2000—ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਸੰਭਾਲ ਕੇਂਦਰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। * 2001—ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾ ਨਾਮ "ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ  ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਦਾਰਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ" (ਆਈਏਆਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ) ਦਾ "ਨਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। * 2005—ਕਾਈਸ਼ੂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਆਈਏਆਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>IAI National Museum. (2005). [http://www.nich.go.jp/nendo/eibungaiyou17.pdf Kyushu National Museum, PFDF/p. 16.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816052727/http://www.nich.go.jp/nendo/eibungaiyou17.pdf|date=16 August 2009}}</ref> * 2007—ਆਈਏਆਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ ਅਤੇ ਨਾਰਾ ਵਿਖੇ ਕੌਮੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੌਮੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਜਾਇਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕੌਮੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ।<ref>IAI National Institutes for Cultural Heritage. (2007). [http://www.tnm.jp/jp/organization/pdf/NICH_gaiyou_jpn_eng_2007.pdf Outline, PDF/p. 5.]</ref> == ਸਹੂਲਤ == === ਅਸਲੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਇਮਾਰਤ === ਅਸਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਾਟਯਾਮਾ ਟੋਕੁਮਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇਪੀਰਿਅਲ ਘਰੇਲੂ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ 1894 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਰਿਨੇਸੰਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਛਮੀ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸਜਾਵਟੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਇਹ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। 1969 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। === ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿੰਗ === ਜੰਜ਼ੋ ਯੋਸ਼ੀਮੁਰਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਵੈਸਟ ਵਿੰਗ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 18 ਦਸੰਬਰ 1970 ਨੂੰ ਹਾਲ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 31 ਮਾਰਚ 1972 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪੂਰਬੀ ਵਿੰਗ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਅਕਤੂਬਰ 1997 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।ਪੂਰਬੀ ਵਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵੈਸਟ ਵਿੰਗ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। === ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਪਾਸਵੇਅ === ਲੋਅਰ-ਲੈਵਲ ਪਾਸਵੇਅ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਵਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਿਲਡਿੰਗ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਊਂਜ ਅਤੇ ਰੈਸਟਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਡਲਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ 150 ਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਕੋਰੀਡੋਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾਖਲੇ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਲਈ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। === ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ === ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਲਈ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਬੁੱਕ, ਰਿਪਲੀਕਾ, ਰੱਬੀ, ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਇਕੱਤਰੀਕਰਣ, ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਲਈ ਅਪ੍ਰੈਲ 1980 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਪੁਰਾਲੇਖ ਮਈ 1989 ਤੋਂ ਜਨਤਾ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.narahaku.go.jp/english/index_e.html ਨਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ] –  ਸਰਕਾਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਕਲਾ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] 1s3meyku5jqx9m6zdh9mqq29j0l72y5 3 113432 845099 452018 2026-08-24T20:06:54Z Ontzak 19347 Ontzak ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:HannaTheKitty12]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Hanna K-M]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/HannaTheKitty12|HannaTheKitty12]]" to "[[Special:CentralAuth/Hanna K-M|Hanna K-M]]" 452018 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=HannaTheKitty12}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:41, 2 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) tsfmhid0pfwvwcy2weedu3zxknznnqb 0 121038 845111 743432 2026-08-25T00:51:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845111 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਰਕ ਜੈਰੋਲਡ ਹੈਨਰੀ'''<ref name="Texas Births">{{Cite web|url=http://www.familytreelegends.com/records/txbirths?c=search&first=mark+&last=henry&spelling=Exact&11_year=1971&11_month=6&11_day=12&4=&14=&SubmitSearch.x=39&SubmitSearch.y=9|title=Texas Births|publisher=Familytreelegends.com|access-date=February 3, 2008}}</ref> (ਜਨਮ 12 ਜੂਨ, 1971) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਵਰਲਿਫਟਰ, ਓਲੰਪਿਕ ਵੇਟਲਿਫਟਰ, ਸਟਰੌਂਗਮੈਨ, ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਲੈਜੈਂਡਜ਼ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤਹਿਤ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਬੈਕਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ, [[1992 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1992]] ਅਤੇ [[1996 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1996]] ਵਿੱਚ, [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪੀਅਕਸ]] ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ<ref name="WWE Bio">{{Cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/markhenry/|title=Mark Henry bio|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=June 30, 2009}}</ref> ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਪੈਨ ਅਮੈਰੀਕਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੋਨ, ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="SLAM!">{{Cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/henry_mark.html|title=Mark Henry|last=Milner|first=John M.|last2=Oliver, Greg|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=March 20, 2009|archive-date=ਮਈ 24, 2012|archive-url=https://archive.today/20120524091615/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/henry_mark.html|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਪਾਵਰਲਿਫਟਰ ਵਜੋਂ ਉਹ ਡਬਲਯੂਡੀਐਫਪੀਐਫ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨ (1995) ਅਤੇ ਦੋ-ਵਾਰ ਯੂਐਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ (1995 ਅਤੇ 1997) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਕੁਐਟ ਅਤੇ ਡੈੱਡਲਿਫਟ ਵਿੱਚ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਰਾਅ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਅਜੇ ਵੀ ਸਕੁਐਟ, ਡੈੱਡਲਿਫਟ<ref name="WDFPF World Records2">{{Cite web|url=http://thedmilbournes.net/WDFPF/RECORDS/HTMLRECORDS/men_eq_pl_world.htm|title=Men's Equipped World Powerlifting Records (WDFPF)|website=WDFPF|publisher=thedmilbournes.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20120902103114/http://thedmilbournes.net/WDFPF/RECORDS/HTMLRECORDS/men_eq_pl_world.htm|archive-date=September 2, 2012|access-date=October 2, 2012}}</ref> ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡੀਐਫਪੀਐਫ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ 1995 ਤੋਂ ਡੈੱਸਲਿਫਟ ਵਿੱਚ ਯੂਐਸਏਪੀਐਲ ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="USAPL Top25">{{Cite web|url=http://www.usaplnationals.com/2007mensNationals/usapl-top-25-powerlifters.shtml|title=The USA Powerlifting Silver Anniversary Top 25 All-Mens Nationals Team|website=USA Powerlifting|publisher=usaplnationals.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516035559/http://www.usaplnationals.com/2007mensNationals/usapl-top-25-powerlifters.shtml|archive-date=May 16, 2008|access-date=September 25, 2012}}</ref><ref name="usaplnationals.com">{{Cite web|url=http://www.usaplnationals.com/2008mensNationals/powerlifting-nationals7.shtml|title=A look back: Some of the greatest moments of the USA Powerlifting Mens Nationals!|website=USA Powerlifting|publisher=usaplnationals.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218145741/http://www.usaplnationals.com/2008mensNationals/powerlifting-nationals7.shtml|archive-date=December 18, 2013|access-date=September 24, 2012}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਹਰਾ ਰਾਅ ਸਕੁਐਟ ਅਤੇ ਰਾਅ ਪਾਵਰ ਲਿਫਟਿੰਗ ਜੋ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਡਰੱਗ ਟੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ<ref name="powerliftingwatch">{{Cite web|url=http://www.powerliftingwatch.com/records/raw/world|title=Men's All-time Raw World Records|last=Vasquez|first=Johnny|publisher=powerliftingwatch.com|access-date=2019-10-18|archive-date=2013-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603133348/http://www.powerliftingwatch.com/records/raw/world|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਅ ਡੈੱਡਲਿਫਟ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="powerliftingwatch American">{{Cite web|url=http://www.powerliftingwatch.com/records/raw/american|title=Men's Raw American Records|last=Vasquez|first=Johnny|publisher=powerliftingwatch.com|access-date=2019-10-18|archive-date=2012-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503112456/http://www.powerliftingwatch.com/records/raw/american|url-status=dead}}</ref> ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕ ਹੈਨਰੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦਾ ਯੂਐਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨ (1993, 1994, 1996), ਇੱਕ ਅਮੈਰੀਕਨ ਓਪਨ ਜੇਤੂ (1992), ਦੋ ਵਾਰ ਦਾ ਯੂਐਸ ਓਲੰਪਿਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਚੈਂਪੀਅਨ (1993 ਅਤੇ 1994) ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੈਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ (1996) ਸੀ।<ref name="SLAM!"/> ਉਸ ਕੋਲ 1993-1997 ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਅਮਰੀਕੀ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ।<ref name="Senior WL Records 1993-1997">{{Cite web|url=http://www.lifttilyadie.com/Results/9397AMRecords.htm|title=1993 – 1997 US Records|publisher=LiftTilyaDie.Com|access-date=October 1, 2012|archive-date=ਸਤੰਬਰ 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120923053121/http://www.lifttilyadie.com/Results/9397AMRecords.htm|dead-url=yes}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਲਾਨਾ ਆਰਨੋਲਡ ਸਟ੍ਰੋਂਗਮੈਨ ਕਲਾਸਿਕ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਲ 1996 ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਰੈਸਲਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਹੁਣ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਐਫ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਈਸੀਡਬਲਯੂ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ,<ref name="WWE Euro">{{Cite web|url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/euro/358708|title=History Of The European Championship – Mark Henry|date=August 23, 1999|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080224000449/http://www.wwe.com/inside/titlehistory/euro/358708|archive-date=February 24, 2008|access-date=February 25, 2008}}</ref> ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੀ ਵਰਲਡ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="WWE World">{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2011/randy-orton-mark-henry|title=Mark Henry def. Randy Orton (New World Heavyweight Champion)|date=September 18, 2011|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120801162243/http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2011/randy-orton-mark-henry|archive-date=August 1, 2012|access-date=September 20, 2011}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ, ਹੈਨਰੀ ਨੂੰ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="WWEHOF">{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwe-hall-of-fame/wwe-hall-of-fame-2018/article/mark-henry-wwe-hall-of-fame-2018-inductee?sf184933507=1|title=Mark Henry to enter WWE Hall of Fame|publisher=|access-date=19 March 2018}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਰਕ ਹੈਨਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿਲਸਬੀ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ ਅਤੇ ਆਂਡਰੇ ਦਿ ਜਇੰਟ ਉਹਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੀ। ਟੈਕਸਾਸ ਦੇ ਬੀਯੂਮੌਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੌਰਾਨ, ਨੌਜਵਾਨ ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਆਂਦਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਬੈਰੀਕੇਡ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਂਡਰੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਬੈਰੀਕੇਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name="REV Magazine Interview">{{Cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/202663-mark-henry-talking-wresting-smack-classic-qa-part-1|title=Mark Henry Talking Wresting Smack: Classic Q&A Part 1|last=Barnwell|first=Bill|date=November 1, 2006|website=REV Magazine (now defunct)}}</ref> ਜਦੋਂ ਹੈਨਰੀ 12 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਰਨੇਸਟ ਦੀ ਮੌਤ [[ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ|ਸ਼ੂਗਰ]] ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਗਈ।<ref name="SI">{{Cite web|url=http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1139686/1/index.htm|title=Heavy Duty; Weightlifter Mark Henry is a prodigious prodigy (page 1)|last=Smith|first=Shelley|date=July 15, 1991|website=[[Sports Illustrated]]|archive-url=https://archive.today/20130102082026/http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1139686/1/index.htm|archive-date=January 2, 2013|access-date=July 22, 2009}}</ref> 14 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ [[ਡਿਸਲੇਕਸੀਆ|ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ]] ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SI -pg2">{{Cite web|url=http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1139686/2/index.htm|title=Heavy Duty; Weightlifter Mark Henry is a prodigious prodigy (page 2)|last=Smith|first=Shelley|date=July 15, 1991|website=[[Sports Illustrated]]|archive-url=https://archive.today/20130102092621/http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1139686/2/index.htm|archive-date=January 2, 2013|access-date=July 22, 2009}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Wwe superstar|markhenry|Mark Henry}} * {{IMDb name}} * [http://www.criticalbench.com/Mark-Henry.htm ਮਾਰਕ ਹੈਨਰੀ - ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਆਦਮੀ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ (ਬੇਨ ਟਾਰਟਰ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖ)] * [http://www.wwe.com/inside/overtheropes/mark-henry-strongman-achievements ਮਾਰਕ ਹੈਨਰੀ ਦੀਆਂ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ.ਕਾੱਮ 'ਤੇ ਕੇਟੀ ਰੇਮੰਡਜ਼ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ] * [http://www.sportshof.org/hall-of-fame/mark-henry/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਪੋਰਟਸ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ: ਮਾਰਕ ਹੈਨਰੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰਨ ਸਪੀਚ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930042621/http://www.sportshof.org/hall-of-fame/mark-henry/ |date=2012-09-30 }} * [http://www.powerliftingwatch.com/records/ ਪਾਵਰਲਿਫਟਿੰਗ ਵਾਚ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਪਾਵਰਲਿਫਟਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡ, ਸਮੇਤ ਮਾਰਕ ਹੈਨਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124000934/http://www.powerliftingwatch.com/records/ |date=2021-01-24 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=_o2STNF7a88 ਵੀਡੀਓ: ਅਰਨੋਲਡ ਸਟ੍ਰੋਂਗਮੈਨ ਕਲਾਸਿਕ 2002 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕ ਹੈਨਰੀ (ਜਾਣ-ਪਛਾਣ + ਅਪੋਲਨ ਵ੍ਹੀਲ + ਇੰਚ ਡੰਬਲ)] * [https://www.youtube.com/watch?v=H0lvfvxckxU ਵੀਡਿਓ: ਮਾਰਕ ਹੈਨਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ “ਬਦਲਣਯੋਗ” ਥੌਮਸ ਇੰਚ ਡੰਬਬਲ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੋਇਆ] * [https://www.youtube.com/watch?v=RMPMRKOkmjE ਵੀਡੀਓ: ਮਾਰਕ ਹੈਨਰੀ ਨੇ 1995 ਯੂਐਸਏਪੀਐਲ (ਏਡੀਐਫਪੀਏ) ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਵਰਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਡੈੱਡਲਿਫਟ 903 ਐਲਬੀ ਜਿੱਤੀ.] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] l3sftsr4sla9acgizu0hntk8s6f4y85 0 121565 845110 625254 2026-08-24T23:30:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845110 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Mathura Junction.JPG|left|thumb| ਮਥੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ]] [[ਤਸਵੀਰ:Mathura Junction 2.jpg|left|thumb| 12403 ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਮਥੁਰਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਮਥੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਵਿਖੇ]] [[ਤਸਵੀਰ:Mathura Junction - Welcome.jpg|left|thumb| ਮਥੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ - ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ]] '''ਮਥੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਦਿੱਲੀ-ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ-ਚੇਨਈ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਆਗਰਾ-ਦਿੱਲੀ ਭਾਗ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਮਥੁਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹੈ]]। ਇਹ ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>https://indiarailinfo.com/arrivals/mathura-junction-mtj/249</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਮਥੁਰਾ ਭਗਵਾਨ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ]] ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ. ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਇਥੋਂ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵੇਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਨ।<ref name="vrindavan">{{Cite web|url=http://www.vrindavan-dham.com/vrindavana.php|title=Mathura and Vrindavan – general information|publisher=ISKCON|access-date=2 July 2013|archive-date=2 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702193436/http://www.vrindavan-dham.com/vrindavana.php|dead-url=yes}}</ref> ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮਥੁਰਾ ਰਿਫਾਇਨਰੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਹੈ, ਮਥੁਰਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.iocl.com/AboutUs/MathuraRefinery.aspx|title=Mathura Refinery|publisher=Indian Oil|access-date=2 July 2013|archive-date=27 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627214702/http://www.iocl.com/AboutUs/MathuraRefinery.aspx|dead-url=yes}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == {{Convert|29|mi|km|0|abbr=on}} ਲੰਬੀ ਹਾਥ ਰੋਡ-ਮਥੁਰਾ ਕੈਂਟ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਬੰਬੇ, ਬੜੌਦਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਰੇਲਵੇ ਨੇ 1875 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ 1952 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਮਥੁਰਾ-ਕਾਸਗੰਜ ਲਾਈਨ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ 1,000  ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਤੋਂ 1,676  ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਬਰੌਡ ਗੇਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nerly">{{Cite web|url=http://indianrailwaynotes.files.wordpress.com/2010/07/north-eastern-railway.pdf|title=Indian Railways line history, 2 North Eastern Railway|website=Bombay, Baroda and Central Indian Railway|publisher=wordpress|access-date=2 July 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html|title=IR History:Early Days II (1870-1899)|publisher=IRFCA|access-date=2 July 2013}}</ref> {{Convert|7|mi|km|0|abbr=on}} ਲੰਬੀ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਮਥੁਰਾ- ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਬ੍ਰਾਂਚ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਬੰਬੇ, ਬੜੌਦਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ 1889 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ।<ref name="nerly"/> == ਸਟੇਸ਼ਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Mathura Station remodeling in 1955.jpg|left|thumb| 1955 ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ]] ਮਥੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਦੇ 10 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੱਤ ਰੂਟ / ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ 9 ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਮੀਟਰ-ਗੇਜ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਕੁਆਲਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਕਿਊਸੀਆਈ) ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 2018 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 75 ਵੱਡੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਾਫ਼ ਸਟੇਸ਼ਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/jodhpur-is-india-s-cleanest-railway-station-mathura-and-varanasi-among-dirtiest-351199.html|title=Jodhpur Is India’s Cleanest Railway Station; Mathura And Varanasi Among Dirtiest|publisher=/www.indiatimes.com|access-date=16 August 2018}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਫਰੀਦਾਬਾਦ-ਮਥੁਰਾ-ਆਗਰਾ ਭਾਗ ਦਾ 1982-85 ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1985-86 ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ-ਭਰਤਪੁਰ-ਗੰਗਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਈਨ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title=History of Electrification|publisher=IRFCA|access-date=2 July 2013}}</ref> == ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ == ਮਥੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਲਾਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਬੂਥ, ਕੰਪਿ ਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ, ਵੇਟਿੰਗ ਰੂਮ, ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਰਿਫਰੈਸ਼ਮੈਂਟ ਰੂਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਸਟਾਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.makemytrip.com/railways/mathura-bharatpur-train-tickets.html|title=Mathurapur to Bharatpur Trains|publisher=Make my trip|access-date=2 July 2013|archive-date=10 ਅਗਸਤ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810171939/http://www.makemytrip.com/railways/mathura-bharatpur-train-tickets.html|url-status=dead}}</ref> == ਯਾਤਰੀ == ਮਥੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸੌ ਬੁਕਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜੰਕਸ਼ਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਵੱਲ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html|title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry|website=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways|publisher=Indian Railways|archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html|archive-date=10 May 2014|access-date=2 July 2013}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਥੁਰਾ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਟੱਕਰ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles with unsourced statements]] bh1rzlbh0vmpy3fuajbr1jj4904b8wg 0 130894 845104 760653 2026-08-24T21:57:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845104 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Bomkai.jpg|right|thumb|180x180px|ਬੋਮਕਈ ਸਾੜੀ ਜਾਂ ਸੋਨਪੁਰੀ ਸਾੜੀ]] '''ਬੋਮਕਈ ਸਾੜ੍ਹੀ''' ( '''ਸੋਨੇਪੁਰੀ ਸਾੜ੍ਹੀ''' ਵੀ ) [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸਾੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਮਕਈ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਬਰਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਭੁਲਿਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="oriyaonline">{{Cite web|url=http://www.orissa.oriyaonline.com/sarees_of_orissa.html|title=Sarees of Orissa|publisher=|access-date=27 January 2016|archive-date=15 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315165130/http://orissa.oriyaonline.com/sarees_of_orissa.html|dead-url=yes}}</ref> ਬੋਮਕਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਛਾਣੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।<ref name="ipindia">{{Cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/treasures_protected/registered_GI_30March2015.pdf|title=State Wise Registration Details of G.I Applications|website=Ipindia.nic.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327150038/http://ipindia.nic.in/girindia/treasures_protected/registered_GI_30March2015.pdf|archive-date=27 March 2016|access-date=28 January 2016}}</ref> ਸੋਨਪੁਰ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ, ਸੋਨਪੁਰੀ ਪਤਾਸ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਈਟਮਾਂ ਹਨ।<ref>[http://www.telegraphindia.com/1101122/jsp/orissa/story_13203879.jsp Hunt for handloom brand ambassador]</ref> == ਵੇਰਵਾ == ਬੋਮਕਈ - ਰਵਾਇਤੀ ਤਿਨਗੇ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="OdishaHandloom">{{Cite web|url=http://www.orissahandloom.com/about-saree.php|title=Bomkai - Modern in Design with Traditional Tinge|last=Odisha|first=Handloom|website=orisahandloom.com|access-date=2020-10-30|archive-date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202201924/https://www.orissahandloom.com/about-saree.php|url-status=dead}}</ref> ਬੋਮਕਈ ਸੂਤੀ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀਆਂ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਾਗਮਾਂ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Bomkai3.jpg|thumb|ਬੋਮਕਈ ਸਾੜੀ]] ਬੋਮਕਈ ਸਾੜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ ਦੇ]] ਗੰਜਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੋਮਕਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। <ref name="RanjanRanjan2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ixhJAQAAIAAJ|title=Handmade in India: A Geographic Encyclopedia of Indian Handicrafts|last=Aditi Ranjan|last2=M. P. Ranjan|publisher=Abbeville Press|year=2009|isbn=978-0-7892-1047-0}}</ref> ਪਟਨੇ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਮਈ ਦੇਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੋਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। == ਤ੍ਰਿਵੀਆ == [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਨੇ [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੋਮਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੀ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ " ''ਰਾਧਾਕੁੰਜ'' " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.arzoomag.com/bollywood/ash-abhi-wedding/|title=Ash-Abhi Wedding|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222203954/http://www.arzoomag.com/bollywood/ash-abhi-wedding/|archive-date=2010-12-22|access-date=2010-11-09}}</ref> ਸੋਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੇਹਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਸਾੜੀਆਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1070421/asp/jamshedpur/story_7675253.asp|title=Orissa sari to drape Bachchan bahu - Mom-in-law Jaya zeroed in on trousseau in February|website=www.telegraphindia.com|publisher=The Telegraph|access-date=28 January 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.telegraphindia.com/1101123/jsp/orissa/story_13209136.jsp ਰਾਜ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨਾਲ ਡੀਲ ਕੀਤੀ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਰਾਵਾ]] 0rnwsfu4h3pphhbkkmg5lyozdbkbrj1 0 133010 845120 556947 2026-08-25T07:33:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845120 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਰ. ਲੀਲਾ ਦੇਵੀ|image=R. leeladevi.jpg|caption=ਰ. ਲੀਲਾ ਦੇਵੀ|birth_date={{Birth date|1932|2|13|df=y}}|death_date={{Death date and age|1998|5|19|1932|2|13|df=y}}|birth_place=[[ਪਲਈ]], ਕੇਰਲਾ, [[ਭਾਰਤ]]|death_place=ਕੋੱਟਾਯਮ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ}}'''ਡਾ. ਰ. ਲੀਲਾ ਦੇਵੀ''' (13 ਫਰਵਰੀ 1932 - 19 ਮਈ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ [[ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == === ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ === ਡਾ. ਰ. ਲੀਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੀ. ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ''ਮਾਰਥੰਦਾਵਰਮਾ'', ''ਨਾਰਾਇਣਯੇਯਮ'' ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਗੀਤਾ ( ''[[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]]'' ) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ (ਦੇਖੋ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] )। === ਥੀਏਟਰ === ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਚੰਦੂ ਮੈਨਨ ਦੀ ਇੰਦੁਲੇਖਾ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਕ੍ਰਿਸੈਂਟ ਮੂਨ ਸੀ। == ਚੁਣੀਂਦਾ ਕਾਰਜ == * ਫਰੋਮ ਰੀਪ੍ਰੇਜ਼ੇਂਟੇਸ਼ਨ ਟੂ ਪਾਰਟੀਸ਼ਪੇਸ਼ਨ - ਪੰਚਾਇਤਰਾਜ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ - ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) * [[ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ]] - ਜੀਵਨੀ * ਬਲੂ ਜੈਸਮੀਨ - ਕਲਪਨਾ ਨਾਵਲ * ਸੈਫਰਨ- ਇੱਕ ਕਲਪਨਿਕ ਨਾਵਲ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਦੰਤ ਅਤੇ ਮਿਥਾਂ ਬਾਰੇ * ਮਨਾਥੁ ਪਦਮਨਾਭਨ ਐਂਡ ਦ ਰੀਵਾਇਵਲ ਆਫ ਨਈਅਰ * ਐਨ ਏਪੋਚ ਇਨ ਕੇਰਲ ਹਿਸਟਰੀ * ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਟਰੇਚਰ * ਕੇਰਲ ਹਿਸਟਰੀ * ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ * ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ - ਸੌ ਸਾਲ - [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ]] ਇਤਿਹਾਸ, ਕਾਂਗਰਸ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ। * ਇੰਗਲਿਸ਼ ਟੀਚਿੰਗ ਦੀ ਇਕ ਕਿਤਾਬ * ਏਥਿਕਸ (ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ) - ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ (ਦਿੱਲੀ) * ਵੈਦਿਕ ਗੋਡਸ ਐਂਡ ਸਮ ਹਇਮਨ - ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) * ਵਿਦੁਰਾ ਗੀਤਾ - ਪਾਠ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ- ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ (ਦਿੱਲੀ) * ਨਾਗਾਨੰਦਮ ਬਾਏ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ - ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ (ਦਿੱਲੀ) == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.malayalamebooks.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240420142648/https://www.malayalamebooks.org/ |date=2024-04-20 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932]] 7uogo86sfjcz79v7y5qqy423gj3qatf 0 134337 845108 838213 2026-08-24T22:51:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845108 wikitext text/x-wiki ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮੀ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/news/10-film-festivals-in-india-that-are-a-must-visit-for-every-cinema-lover/#.yaycosfth|title=10 Film Festivals In India That Are A Must Visit For Every Cinema Lover|last=Dawood|first=Ayub|date=November 5, 2015|publisher=[[ScoopWhoop]]|access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2021|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018174436/https://www.scoopwhoop.com/news/10-film-festivals-in-india-that-are-a-must-visit-for-every-cinema-lover/#.yaycosfth|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.festivalfocus.org/breakdown/160/India/|title=Film Festivals in India|access-date=2 August 2018|archive-date=2 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802193211/https://www.festivalfocus.org/breakdown/160/India/|dead-url=yes}}</ref> * 16 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਫਸਟ ਡੀਓਰਾਮਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਐਂਡ ਮਾਰਕੀਟ * ਜੈਪੁਰ ਦਾ ਆਰੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚਿਲਡਰਨ'ਜ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਅਲਪਵੀਰਾਮਾ ਸਾਉਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਘੂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਅੰਬਰਨਾਥ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [[ਬੈਂਗਲੌਰ ਕਵੀਅਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ|ਬੰਗਲੌਰ ਕਵੀਅਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] * ਬੇਸਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫਸਟ * ਬਾਇਓਸਕੋਪ ਗਲੋਬਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite web|url=http://punjabtourism.gov.in/UploadedFiles/IDIPT(ADB%20Funded%20Project)/bioscopefilmfestival2018.pdf|title=Bioscope Global Film Festival 2018|last=|first=|date=|website=Punjab Tourism|archive-url=|archive-date=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://happenings.lpu.in/lpu-is-hosting-the-bioscope-global-film-festival-2016/|title=LPU is Hosting the Bioscope Global Film Festival 2016|last=|first=|date=|website=Lovely Professional university|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/three-day-film-fest-ends-with-award-nite/661432.html|title=Three-day film fest ends with award nite|last=|first=|date=|website=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930094405/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/three-day-film-fest-ends-with-award-nite/661432.html|archive-date=2019-09-30|access-date=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/assortment-of-regional-global-cinema-in-city/659905.html|title=Assortment of regional, global cinema in city Amritsar|last=|first=|date=|website=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904075046/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/assortment-of-regional-global-cinema-in-city/659905.html|archive-date=2019-09-04|access-date=|url-status=dead}}</ref> * ਬੋਧੀਸਤਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾਪੁਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਵੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਬ੍ਰਿੰਗ ਯੂਅਰ ਓਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਕਲਕੱਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ੌਰਟ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ [https://ifsofindia.org/cishortff/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416174108/https://ifsofindia.org/cishortff/ |date=2021-04-16 }} * [http://www.hlc-cicff.com/contacts/ ਕਲਕੱਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023090824/http://www.hlc-cicff.com/contacts/ |date=2018-10-23 }} * [https://www.cihfestival.com/ ਸੀਆਈਐਚਫੈਸਟੀਵਲ (ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ)]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * * [http://hlc-cultcritic.com/cult-critic-movie-awards/ ਕਲਟ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419152822/https://www.hlc-cultcritic.com/cult-critic-movie-awards/ |date=2021-04-19 }} * ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਸਿਨੇਮੇਲਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [http://caff.co.in ਸਿਨੇਵਿਲ ਸਾਲਾਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416104158/https://caff.co.in/ |date=2021-04-16 }} * ਸੰਗਮ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [[ਦਰਭੰਗਾ|ਦਰਭੰਗ]] ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/bihar/darbhanga/news/international-film-festival-1-to-3-030144-3775434.html|title=अंतरराष्ट्रीय फिल्म महोत्सव 1 से 3 तक|last=Bhaskar|first=Dainik|date=30 January 2019|work=Dainik Bhaskar News|access-date=30 January 2019}}</ref> ( [http://www.darbhangaiff.in ਦਰਭੰਗ ਆਈਐਫਐਫ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ) * ਡਵਲਪਮੈਂਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਡਾਇਓਰਾਮਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ * ਫਲੈਸ਼ਪੁਆਇੰਟ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਐਂਡ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਗੁਹਾਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ * ਚੇਨਈ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਇੰਡੀਆ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ * ਇੰਡੋਗਮਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਭਾਰਤ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਉਤਸਵ * ਕੇਰਲ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * [https://myikff.com/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਡਜ਼ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਆਈਕੇਐਫਐਫ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421050004/https://www.myikff.com/ |date=2021-04-21 }} * ਮਧੂਬਾਨੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/bihar/madhubani/news/first-madhubani-film-festival-2019-organized-aims-to-encourage-regional-film-industry-094616-5827293.html|title=प्रथम मधुबनी फिल्म महोत्सव-2019 का आयोजन, क्षेत्रीय फिल्म उद्योग को प्रोत्साहित करना है उद्देश्य|last=Bhaskar|first=Dainik|date=30 October 2019|work=Dainik Bhaskar|access-date=30 October 2019}}</ref> [https://www.madhubanifilmfestival.in (ਐਮਐਫਐਫ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref>{{Cite news|url=https://sanmarglive.com/film-festival-2019-organized-in-madhubani/144570/|title=मधुबनी में फ़िल्म महोत्सव-2019 का हुआ आयोजन|last=Live|first=Sanmarg|date=29 October 2019|work=Sanmarg|access-date=29 October 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [https://www.madhubanifilmfestival.in )]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਥੀ * ਜੈਪੁਰ ਫਿਲਮ ਮਾਰਕੀਟ-ਜੇਐਫਐਮ * ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਜੈਪੁਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਜੀਵਿਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਜੀਵਿਕਾ: ਏਸ਼ੀਆ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਕਸ਼ੀਸ਼ ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਵੀਅਰ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਕਲਕਾਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਕੋਲਕਾਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਲੱਦਾਖ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਲੈਕਸੀਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [http://liaff.com/ L'Age D'or ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟ ਹਾਉਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] * ਮਦਰਾਸ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ * [https://madrasindependentfilmfestival.site/ ਮਦਰਾਸ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415014918/https://madrasindependentfilmfestival.site/ |date=2021-04-15 }} * ਮੂਵਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਮੁੰਬਈ ਅਕੈਡਮੀ * ਮੁੰਬਈ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਮੁੰਬਈ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ * ਓਸ਼ੀਅਨ'ਜ ਸੀਨੇਫੈਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਏਸੀਅਨ ਐਂਡ ਅਰਬ ਸਿਨੇਮਾ * ਓਰਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਪਟਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਪਿਗੀ ਬੈਂਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਪੁਣੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਰਾਜਸਥਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਰਾਜਸਥਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [https://rollingreels.festember.com ਰੋਲਿੰਗ ਰੀਲਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ - ਆਰਆਰਐਫਐਫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120174357/https://rollingreels.festember.com/ |date=2022-01-20 }} * [http://filmfestival.siegergroups.com ਸੀਜਰ ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ - ਐਸਐਸਐਫਆਈਐਫ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ਐਸਕੇਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ - ਐਸਆਈਐਫਐਫ * ਸ਼ਾਹੂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ - ਐਸ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ. * ਸਾਈਨਜ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਸਿਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਟਾਈਗਰਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਥ੍ਰਿਸੂਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਵਡਫੈਸਟ * ਵਰਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਕਸ਼ਮੀਰ) * [http://www.vscinefest.com/ ਵਰਜਿਨ ਸਪਰਿੰਗ ਸਿਨੇਫੈਸਟ] * ਵਿਬਗਯੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਵਿੰਟੇਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [https://www.wintersunstudios.com/wsiff ਵਿੰਟਰਸਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920021131/https://www.wintersunstudios.com/wsiff/ |date=2020-09-20 }} * ਵੁੱਡਪੇਕਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == ਅਮਦਾਵਦ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] 2n0dqux3nn48gkw6gab80r51jigbt4w 0 134867 845119 829519 2026-08-25T07:25:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845119 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Licypriya Kangujam|honorific_suffix=|image=Licypriya Kangujam, 2019.jpg|alt=|caption=Licypriya Kangujam at the United Nations Asia-Pacific Climate Week 2019 in Bangkok, Thailand on 5 September 2019.|birth_name=Licypriya Kangujam|birth_date={{birth date and age|2011|10|2|df=yes}}|birth_place=Bashikhong Village, [[Manipur]], [[India]]|occupation=Student, [[environmental activist]]|years_active=2018–present|known_for=Rising Voice to Combat Climate Change|movement=The Child Movement|parents={{plainlist| * Bidyarani Devi Kangujam Ongbi (mother) * KK Singh (father)}}|relatives=[[Chinglensana Kangujam]](Uncle)|module={{Listen| embed=yes |filename = How_I_became_an_8-year-old_climate_activist.flac |title = Licypriya Kangujam's voice |type = speech |description = Recorded on 6 February 2020 from the BBC Radio World Service Program - How I became an 8-year-old climate activist in London, UK. BBC - OS<ref name="b010x8sq">{{Cite episode |title= India climate activist Licypriya Kangujam on why she took a stand |series=BBC News |series-link=BBC News|url= https://www.bbc.com/news/world-asia-india-51399721 |accessdate= 6 February 2020|station= BBC OS |date= 6 February 2020 }}</ref> }}|awards={{Plainlist| *Dr [[A.P.J Abdul Kalam]] Children Award (2019) *World Children's Peace Prize (2019) *Rising Star of [[Earth Day]] Network (2019) *Global Child Prodigy Award (2020) *Noble Citizen Award (2020) *TN Khoshoo Memorial Award by [[Ashoka Trust for Research in Ecology and the Environment]] (2020) *[[National Youth Day (India)]] Award by Bharat Seva Samvad (2021) *[[CNN News18]] Water Heroes Award (2021) *[[Forbes]] India 30 Under 30 Special Mentions (2021) *International Women’s Day Award by [[Government of Delhi]] (2021) }}}} '''ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਕੰਗੁਜਮ''' ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਮੈਡਰਿਡ ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨਫਰੰਸ 2019 ( ਸੀਓਪੀ 25 ) ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਮੌਸਮ ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਜਲਵਾਯੂ-ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜਲਵਾਯੂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ 2018 ਤੋਂ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-licypriya-kangujam-the-8-yr-old-indian-greta-who-is-urging-leaders-at-cop25-to-save-the-planet/articleshow/72493089.cms|title=Meet Licypriya Kangujam, the 8-yr-old Indian 'Greta' who is urging leaders at COP25 to save the planet|date=20 September 2019|work=The Economic Times|access-date=20 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thewire.in/environment/licypriya-kangujam-is-flying-indias-flag-at-cop25-shes-eight|title=Eight-Year-Old Licypriya Kangujam Is Flying India's Flag at COP25|date=10 December 2019|work=[[The Wire (India)]]|access-date=10 December 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/indian-8-year-old-licypriya-kangujam-challenges-world-leaders-to-act-on-climate-change-at-cop25-in-madrid/article30275164.ece|title=Indian 8-year-old challenges world leaders to act on climate change at COP25 in Madrid|date=10 December 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=10 December 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-licypriya-kangujam-the-8-yr-old-indian-greta-who-is-urging-leaders-at-cop25-to-save-the-planet/articleshow/72493089.cms|title=Meet Licypriya Kangujam, the 8-yr-old Indian 'Greta' who is urging leaders at COP25 to save the planet|date=10 December 2019|access-date=10 December 2019|publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਗ੍ਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ|ਗ੍ਰੇਟਾ ਥੰਬਰਗ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/article/952444/dont-call-me-indias-greta-thunberg-and-erase-my-story-eight-year-old-licypriya-kangujam|title='Don’t call me India’s Greta Thunberg and erase my story': Eight-year-old Licypriya Kangujam|last=Banerji|first=Annie|date=2020-02-08|work=[[Scroll.in]]|access-date=2021-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206034540/https://scroll.in/article/952444/dont-call-me-indias-greta-thunberg-and-erase-my-story-eight-year-old-licypriya-kangujam|archive-date=2021-02-06}}</ref> ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਖਿਲਾਫ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 21 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ [[ਗ੍ਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੌਸਮ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇਕ ਹਫਤਾ ਬਿਤਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 31 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ, ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ "ਵਰਲਡ ਚਿਲਡਰਨ ਪੀਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਇਨਾਮ 2019" ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਪੀਸ ਇੰਡੈਕਸ - ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਐਂਡ ਪੀਸ (ਆਈ.ਈ.ਪੀ.), ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸ੍ਰੀ ਚਾਰਲਸ ਐਲਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ [[ਮਾਲਦੀਵ]] ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਯੂਥ ਸਪੋਰਟਸ ਅਤੇ ਕਮਿਉਨਟੀ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]], ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਧਰਤੀ ਦਿਵਸ|ਅਰਥ ਡੇ]] ਨੈਟਵਰਕ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ "ਰਾਈਜਿੰਗ ਸਟਾਰ" ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="My life"/><ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/one-year-on-child-climate-activist-8-continues-strike-outside-indian-parliament|title=One year on, child climate activist, 8, continues strike outside Indian parliament|date=6 February 2020|access-date=6 February 2020|publisher=[[The Straits Times]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/news/india/this-7-yr-old-girl-stood-near-parliament-urging-pm-narendra-modi-to-pass-the-climate-change-law-now-369694.html|title=This 7-Yr-Old Girl Stood Near Parliament Urging PM Narendra Modi To Pass The Climate Change Law Now|work=[[The Times of India]]|access-date=19 June 2019}}</ref> 19 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ [[ਨੀਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ [[ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ|, ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ "ਐਸ.ਡੀ.ਜੀ. ਅੰਬੈਸਡਰ ਐਵਾਰਡ 2019" ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਪੋਂਡੀਚੇਰੀ ਦੇ ਉਪ ਰਾਜਪਾਲ [[ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ]] ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ, 2020 ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ "ਗਲੋਬਲ ਚਾਈਲਡ ਪ੍ਰੋਡੀ ਐਵਾਰਡ 2020" ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.businessinsider.in/science/environment/news/licypriya-kangujam-from-india-the-worlds-youngest-climate-activist-stands-with-greta-thunberg-and-demands-three-new-policies/articleshow/72451200.cms|title=Licypriya Kangujam from India - the world's youngest climate activist - stands with Greta Thunberg and demands three new policies|access-date=19 December 2019|publisher=[[Business Insider]]|archive-date=16 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216105946/https://www.businessinsider.in/science/environment/news/licypriya-kangujam-from-india-the-worlds-youngest-climate-activist-stands-with-greta-thunberg-and-demands-three-new-policies/articleshow/72451200.cms|url-status=dead}}</ref> 18 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਟੇੱਡਐਕਸਐੱਸਬੀਐਸਸੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ। 23 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਟੇੱਡਐਕਸਗੇਟਵੇ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ ਟੀਈਡੀਐਕਸ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/society/article/cop25-8-yr-old-indian-greta-urges-world-leaders-to-save-planet/526300|title=Licypriya Kangujam|access-date=23 February 2020|publisher=TEDxGateway}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/young-ones-to-take-centre-stage-at-tedxgateway-tomorrow/article30884650.ece|title=Young ones to take centre stage at TEDxGateway tomorrow|access-date=23 February 2020|publisher=TEDxGateway}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://tedxgateway.com/portfolio/licypriya-kangujam/|title=Licypriya Kangujam|work=[[The Hindu]]|access-date=22 February 2020|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322165001/https://tedxgateway.com/portfolio/licypriya-kangujam/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://tedxgateway.com/portfolio/licypriya-kangujam/|title=Climate change, future tech take centre stage|access-date=22 February 2020|publisher=[[Mumbai Mirror]]|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322165001/https://tedxgateway.com/portfolio/licypriya-kangujam/|dead-url=yes}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਕੰਗੁਜਮ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਮਣੀਪੁਰ]] ਦੇ ਬਸ਼ੀਖੋਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੇਕੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਿਦਿਆਨੀ ਦੇਵੀ ਕਾਂਗੁਜਮ ਓਂਗਬੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੇਟੀ ਸੀ। ਕੰਗੁਜਮ ਨੇ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਜੂਨ, 2019 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ , [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਮੌਸਮ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/news/7-year-old-climate-change-parliament-pm-modi/|title=A 7-Year-Old Takes Stand Near The Parliament Urging PM Modi To Pass The Climate Change Law|date=22 June 2019|work=[[ScoopWhoop]]|access-date=22 June 2019|archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016085910/https://www.scoopwhoop.com/news/7-year-old-climate-change-parliament-pm-modi/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.poknapham.in/daily/english/4694|title=Angola backs Licypriya's green world campaign|date=24 September 2019|work=[[Poknapham]]|access-date=24 September 2019|archive-date=9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209171423/https://www.poknapham.in/daily/english/4694|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/india/report-seven-year-old-becomes-the-youngest-green-activist-2789383|title=Seven-year-old becomes the youngest green activist|date=9 September 2019|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=9 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/society/article/aged-7-licypriya-kangujam-stands-outside-parliament-to-urge-prime-minister-mps-to-pass-climate-change-law/441304|title=Aged 7, Licypriya Kangujam stands outside Parliament to urge Prime Minister, MPs to pass climate change law|date=22 June 2019|work=[[Mirror Now]]|access-date=22 June 2019}}</ref> == 2018–2019 ਦੀ ਸਰਗਰਮਤਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Licypriya_addressing_UNESCO_Partners’_Forum_2019.jpg|left|thumb| ਕੰਗੁਜਮ 20 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਅੰਗੋਲਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਫੋਰਮ 2019 (ਦੋ ਸਾਲਾ ਲੂੰਡਾ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆ।]] === ਮੰਗੋਲੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ === 2018 ਵਿਚ, ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਫ਼ਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ। ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ” ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਿਆਂ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ “ਚਾਈਲਡ ਮੂਵਮੈਂਟ” ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="My life"/> === ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ === ਕੰਗੁਜਮ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਵਿਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲ਼ ਫੋਰਮ 2019 (ਦੋ ਸਾਲ ਜ਼ਾਰਗੋਜ਼ਾ) [[ਲੁਆਂਦਾ|ਜ਼ਾਰਗੋਜ਼ਾ]] ਸਿਟੀ, ਅੰਗੋਲਾ ਕੇ ਯੂਨੈਸਕੋ, ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਅੰਗੋਲਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋਓ ਲੌਰੇਨੋ, ਮਾਲੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਬੋਉਬਕਰ ਕੇਟਾ, ਮਾਲਾਵੀ ਹੇਗੇ ਜੀਨਗੋਬ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ|ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ]] ਪ੍ਰਧਾਨ, ਡੇਨਿਸ ਸਾਸੌ ਨਗੁਏਸੋ, ਅੰਗੋਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਐਨਾ ਦਿਆਸ ਲੌਰੇਨੋ [[ਨਮੀਬੀਆ|, ਨਾਮੀਬੀਆ]] ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੰਗੋਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ, ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 2018 ਡੈਨਿਸ ਮੁਕਵੇਗੇ, [[ਯੂਨੈਸਕੋ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ]] ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਡਰੇ ਅਜ਼ੌਲੇ [[ਗਿਨੀ|, ਗਿੰਨੀ]] ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਫ੍ਰਾਂਸਕੋਇਸ ਫਾਲ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://en.unesco.org/events/biennale-luanda-pan-african-forum-culture-peace|title=Biennale of Luanda - Pan-African Forum for the culture of peace|date=20 September 2019|work=[[UNESCO]]|access-date=20 September 2019}}</ref> <ref name="au.int">{{Cite news|url=https://au.int/en/newsevents/20190918/biennal-luanda-pan-african-forum-culture-peace|title=Biennale of Luanda: Pan-African Forum for the Culture of Peace|date=20 September 2019|work=[[African Union]]|access-date=20 September 2019|archive-date=18 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018024917/https://au.int/en/newsevents/20190918/biennal-luanda-pan-african-forum-culture-peace|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://indiaeducationdiary.in/licypriya-kangujam-met-with-the-president-of-namibia/|title=Licypriya Kangujam met with The President of Namibia|date=20 September 2019|work=India Education Diary|access-date=20 September 2019|archive-date=26 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926151041/https://indiaeducationdiary.in/licypriya-kangujam-met-with-the-president-of-namibia/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://realtime.rediff.com/news/india/Licypriya-draws-attention-of-world-leaders-on-her-maiden-climate-change-movement-in-Angola/ea169cddc93b6466|title=Licypriya draws attention of world leaders on her maiden climate change movement in Angola|date=20 September 2019|work=[[Rediff Realtime]]|access-date=20 September 2019}}</ref> === ਕੇਰਲ ਹੜ੍ਹ 2018 === ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ, 2018 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਪਿਨਾਰਾਏ ਵਿਜੇਅਨ|ਪਿਨਾਰਾਈ ਵਿਜਯਨ]] ਨੂੰ ਆਪਣੀ 100,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਬਚਤ ਕੇਰਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੜ ਦੇ ਪੀੜਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.saarcyouth.org/licypriya-kangujam-donated-to-support-million-of-victim-children-of-kerala-massive-flood-in-2018/|title=Licypriya Kangujam Donated ₹1,00,000 to Kerala Government to Support Victim Children of Kerala Massive Flood in 2018 but Acknowledged after almost 2 Years|date=22 October 2019|work=Saarcyouth.org|access-date=22 October 2019|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928084038/http://www.saarcyouth.org/licypriya-kangujam-donated-to-support-million-of-victim-children-of-kerala-massive-flood-in-2018/|dead-url=yes}}</ref> ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਦਾਨ ਨੇ ਹੜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਮੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ। === ਗ੍ਰੇਟ ਅਕਤੂਬਰ ਮਾਰਚ 2019 === 21 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ]] [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ "ਗ੍ਰੇਟ ਅਕਤੂਬਰ ਮਾਰਚ 2019" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰੇਟ ਅਕਤੂਬਰ ਮਾਰਚ 21 ਤੋਂ 27 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ [[ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼|ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ]] 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name="My life">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-51399721|title=India climate activist Licypriya Kangujam on why she took a stand|date=6 February 2020|website=[[BBC News]]|access-date=6 February 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-licypriya-kangujam-the-indian-climate-activist|title=Meet Licypriya Kangujam, The Indian Climate Activist|date=29 January 2020|work=[[SheThePeople.TV]]|access-date=20 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://pragativadi.com/licypriya-kangujam-kicks-off-worldwide-protest-demands-on-climate-action/|title=Licypriya Kangujam kicks off worldwide protest, demands on climate action|date=22 October 2019|work=[[Pragativadi]]|access-date=22 October 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਬਚਾਅ ਕਿੱਟ === ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰਵਾਈਵਲ ਕਿੱਟ ਫਾਰ ਦ ਫਿਊਚਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਯੰਤਰ ਲਿਆਇਆ। ਸੁਕੀਫੂ ਇਕ ਲਗਭਗ ਜ਼ੀਰੋ ਬਜਟ ਕਿੱਟ ਹੈ ਜੋ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਦੀ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਨਣ ਯੋਗ ਪੌਦਾ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲਈ ਗਰੀਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਰੱਦੀ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤਾਜ਼ੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਾਡੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕੇ. ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਭਵਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਟ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pragativadi.com/licypriya-kangujam-launches-solution-to-curb-air-pollution/|title=Licypriya Kangujam launches solution to curb air pollution|date=4 Nov 2019|work=[[Pragativadi]]|access-date=4 Nov 2019|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406224317/https://pragativadi.com/licypriya-kangujam-launches-solution-to-curb-air-pollution/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://theshillongtimes.com/2019/11/05/8-yr-olds-solution-to-tackle-air-pollution/|title=8 yr olds solution to tackle air pollution|date=5 Nov 2019|work=[[Pragativadi]]|access-date=5 Nov 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.northeasttoday.in/8-years-old-licypriya-kangujam-launched-solution-to-curb-air-pollution/|title=8-years-old Licypriya Kangujam launched solution to curb air pollution.|date=5 Nov 2019|work=[[The Northeast Today]]|access-date=5 Nov 2019|archive-date=13 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113031412/https://www.northeasttoday.in/8-years-old-licypriya-kangujam-launched-solution-to-curb-air-pollution/|dead-url=yes}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਾਰੇ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਸੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਮਿਸ਼ਨ, ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਦੇ ਗੁਣ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਬਚਾਅ ਲਈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਜੰਮੂ (ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ.) ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚੰਦਨ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/time-to-act-against-pollution-says-8-yr-old-climate-activist/856458.html|title=Time to act against pollution, says 8-yr-old climate activist|date=5 Nov 2019|work=[[The Tribune]]|access-date=5 Nov 2019|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105064714/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/time-to-act-against-pollution-says-8-yr-old-climate-activist/856458.html|url-status=dead}}</ref> === ਸੀਓਪੀ 25 === [[ਤਸਵੀਰ:Licypriya_with_UN_Secretary_General2.jpg|thumb| 12 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਦੇ ਮੈਡਰਿਡ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨਫਰੰਸ 2019 (ਸੀਓਪੀ 25) ਵਿਖੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਜਨਰਲ [[ਐਨਤੋਨੀਓ ਗੁਤੇਰਸ|ਐਂਟੋਨੀਓ ਗੁਟੇਰੇਸ ਨਾਲ ਲੀਕਪ੍ਰਿਯਾ ਕਾਂਗੁਜਮ।]]]] ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਕੰਗੁਜਮ ਨੇ ਕੋਪ25 ਵਿਚ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਸਬੰਧੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਮੌਸਮ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ 196 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 26,000 ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 2 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 13 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਆਈ.ਐੱਫ.ਈ.ਐੱਮ.ਏ., ਮੈਡਰਿਡ, ਸਪੇਨ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਚਿਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂ.ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਸੀ.ਸੀ.ਸੀ (ਮੌਸਮ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫਰੇਮਵਰਕ ਸੰਮੇਲਨ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਪੇਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/national/un-chief-lavishes-praise-on-indias-8-yr-old-activist-785269.html|title=UN Chief lavishes praise on India's 8-yr-old activist|date=2019-12-13|work=[[Deccan Herald]]|access-date=2019-12-13}}</ref> ਕਾਂਗੁਜਮ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸੀਓਪੀ 25 ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੱਕਤਰ-ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ" ਇੱਕ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਿਆ। ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਬਿਹਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੱਕਤਰ-ਜਨਰਲ [[ਐਨਤੋਨੀਓ ਗੁਤੇਰਸ|ਐਂਟੋਨੀਓ ਗੁਟੇਰੇਸ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। [[ਗ੍ਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ|ਗਰੈਟਾ ਥੰਬਰਗ]] ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਗਲੋਬਲ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/indias-8yrold-activist-at-cop25-reminder-of-worlds-obligations-to-future-generations-un-chief/1684804|title=India's 8-yr-old activist at COP25 reminder of world's obligations to future generations:UN Chief|date=2019-12-13|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=2019-12-13}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}}  == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.saarcyouth.org/licypriya-kangujam-biography-the-youngest-face-of-climate-change-movement-in-the-world/ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਥ ਸੰਮੇਲਨ 'ਤੇ ਲਿਪੀਪ੍ਰਿਯਾ ਕੰਗੁਜਮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426170740/http://www.saarcyouth.org/licypriya-kangujam-biography-the-youngest-face-of-climate-change-movement-in-the-world/ |date=2021-04-26 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] r6jgidjgin8r5v3t2b6j34vg12kpgsq 0 144271 845091 812523 2026-08-24T16:30:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845091 wikitext text/x-wiki {{Under construction|placedby=}} '''ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ''' ( {{lang-ur|{{nastaliq|ادبیاتِ پاکستان}}}} ) ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਾਹਿਤ ਹੈ ਜੋ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰ ਕੇ 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="kamran">[http://www.the-south-asian.com/Nov2004/Pakistani_literature_short_story_1.htm ''Pakistan Literature: Evolution & trends''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060324122700/http://www.the-south-asian.com/Nov2004/Pakistani_literature_short_story_1.htm|date=2006-03-24}}, Gilani Kamran, 2004.</ref> [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਸਰਾਇਕੀ]], [[ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਲੋਚੀ]], [[ਪਸ਼ਤੋ|ਪੁਸ਼ਤੋ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Hashmi">"Prolegomena to the Study of Pakistani English and Pakistani Literature in English" (1989), [[Alamgir Hashmi]], ''Pakistani Literature'' (Islamabad), 2:1 1993.</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ।<ref name="kamran" /> [[ਜਿਲਾਨੀ ਕਾਮਰਾਨ|ਗਿਲਾਨੀ ਕਾਮਰਾਨ]] ( [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਜੀਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਲੈਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਉਮੀਦ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰਿਆ।<ref name="kamran"/> [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] (1912-1955), ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਆਪਣੀ ਸੁਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਪੱਖੋਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਬਲਕਿ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="kamran"/> ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਮਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚਿਤਰਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗਲਪ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਹਜ਼ਮ ਕਰਦਾ ਹੈ == 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਈਜੈਸਟ ਨਾਮਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਨ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://herald.dawn.com/news/1153194|title=Read pray love: Inside the enigmatic world of Urdu digests|last=Asif|first=Haseeb|date=2015-07-06|website=Herald Magazine|language=en|access-date=2020-04-12}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਹਜ਼ਮ ਵਰਤਮਾਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿੱਝ ਦੇ ਗਲਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਕਰਾਚੀ]] ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲਪ ਫਿਕਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸੀ। ''ਸਬਰੰਗ ਡਾਇਜੈਸਟ'' (1960) ਦੇ [[ਇਬਨ-ਏ-ਸਫ਼ੀ|ਇਬਨ-ਏ-ਸਫੀ]] ਅਤੇ ਸ਼ਕੀਲ ਆਦਿਲਜ਼ਾਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲਪ ਫਿਕਸ਼ਨ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਮੋਹੀਉਦੀਨ ਨਵਾਬ ਨੇ 2010 ਤੱਕ ਦੇਵਤਾ ਨਾਂ ਦੀ 33 ਸਾਲ ਲੰਬੀ ਸਸਪੈਂਸ ਡਾਇਜੈਸਟ ਲੜੀ ਚਲਾਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦੇ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਨੈਤਿਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਕੇ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਵੀ ਲੱਭਣੇ ਪਏ।<ref name=":0" /> ਹਸੀਬ ਆਸਿਫ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਰੋਮਾਂਸ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕਤਾ, ਬਲਕਿ ਨਰਮ ਇਰੋਟਿਕਾ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਲਪ ਫਿਕਸ਼ਨ ਹਜ਼ਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਇਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁਦਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਲਗਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਸ ਰੋਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਕੁਝ ਡਾਇਜੈਸਟ ਲੇਖਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਰਾਈਟਿੰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਗਾਹਕੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਪਾਰਕ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਡਾਇਜੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਜਿਨਸੀ ਖੁੱਲੇਪਣ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name=":0" /> ਹਸੀਬ ਆਸਿਫ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਾਇਜੈਸਟਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਨੈਤਿਕ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਜਿਨਸੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਨੂੰ ਜੱਜ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਆਸਿਫ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਪਾਖੰਡ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਲਪ ਫਿਕਸ਼ਨ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਪੁਰਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ == === ਉਰਦੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ === === ਪੰਜਾਬੀ === {{Main article|ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ}} === ਪਸ਼ਤੋ === {{Main article|ਪਸ਼ਤੋ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ}} === ਸਿੰਧੀ === {{Main article|ਸਿੰਧੀ ਸਾਹਿਤ}} === ਸਰਾਇਕੀ === {{Main article|ਸਰਾਇਕੀ ਸਾਹਿਤ}} === ਕਸ਼ਮੀਰੀ === {{Main article|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਾਹਿਤ}} == ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ == === ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ === {{Main article|Pakistani English literature}} ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੇਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ, [[ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ (ਲੇਖਕ)|ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ]], ਆਲਮਗੀਰ ਹਾਸ਼ਮੀ, ਦਾਊਦ ਕਮਾਲ, ਤੌਫੀਕ ਰਫਤ, ਅਤੇ ਮਾਕੀ ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਅਥਰ ਤਾਹਿਰ, ਵਕਾਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ। ਅਹਿਮਦ ਖਵਾਜਾ, ਓਮੇਰ ਤਰੀਨ, ਹਿਨਾ ਬਾਬਰ ਅਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ; ਪਰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਤੋਂ ਗਲਪ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, [[ਪਾਰਸੀ]] ਲੇਖਕ ਬਾਪਸੀ ਸਿੱਧਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੇ ''ਦ ਕਰੋ ਈਟਰਸ'', ''ਕਰੈਕਿੰਗ ਇੰਡੀਆ'' (1988), ਆਦਿ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, [[ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ (ਲੇਖਕ)|ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ]] ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਘੋਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਿੱਚ, ਹਨੀਫ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਨਾਵਲ ''ਦ ਬੁੱਢਾ ਆਫ਼ ਸਬਰਬੀਆ'' (1990) ਨਾਲ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟਬ੍ਰੇਡ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਆਮਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਲਿਖੀ। ਸਾਰਾ ਸੁਲੇਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ''ਮੀਟਲੇਸ ਡੇਜ਼'' (1989)। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਾਠਕ ਹਨ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਆਲਮਗੀਰ ਹਾਸ਼ਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਾਪਸੀ ਸਿੱਧਵਾ ਅਤੇ [[ਨਦੀਮ ਅਸਲਮ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਮੋਹਸਿਨ ਹਾਮਿਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ''ਮੋਥ ਸਮੋਕ'' (2000) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੈਟੀ ਟਰਾਸਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ PEN/ਹੇਮਿੰਗਵੇ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ, ''ਦ ਰਿਲੈਕਟੈਂਟ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲਿਸਟ'' (2007) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ [[ਨਦੀਮ ਅਸਲਮ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਮੈਪਸ ਫਾਰ ਲੌਸਟ ਲਵਰਜ਼'' (2004) ਲਈ ਕਿਰੀਆਮਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ । ਮੁਹੰਮਦ ਹਨੀਫ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਏ ਕੇਸ ਆਫ ਐਕਸਪਲੋਡਿੰਗ ਮੈਂਗੋਜ਼'' (2008) ਨੂੰ 2008 ਦੇ ਗਾਰਡੀਅਨ ਫਸਟ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="#guardianFirstBook">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2008/oct/31/guardianfirstbookaward-awardsandprizes|title=Five of the best in line for the Guardian first book award|last=Higgins, Charlotte|date=31 October 2008|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2009-03-15}}</ref> ਉੱਭਰਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕਾਮਿਲਾ ਸ਼ਮਸੀ ਅਤੇ ਦਾਨਿਆਲ ਮੁਈਨੁਦੀਨ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। <ref>[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=104696286&ft=1&f=1032 "Pakistani Authors Catch Literary World's Attention"], Rob Gifford, ''[[Morning Edition]]'', [[NPR]], May 29, 2009</ref> {{Main article|Persian and Urdu}} ਮੁਢਲੇ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਉਰਦੂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗੁਆ ਫ੍ਰੈਂਕਾ, [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ ( ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇਖੋ)। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ [[ਈਰਾਨ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ|ਸਾਹਿਤ]] ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ|ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ]] ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਫ਼ਾਰਸੀ [[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲਾਂ]] ਦੀ ਦਰਬਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਹੀ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਰਦੂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ==ਉਦਾਹਰਣਾਂ== *[https://dn790007.ca.archive.org/0/items/20200531_20200531_1008/%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%A8%20_%D8%B0%DA%A9%D8%A7%D8%A1.pdf اورنگزیب عالمگیر]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://ia903203.us.archive.org/20/items/7977-urdu-lashkari-zuban-bookspk/7977_urdu-lashkari-zuban-bookspk.pdf رتبیتوڈزیاگننئامییپاخؿ] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਉੱਤਰਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ|ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ]] * [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ]] * [[ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਿਖਾਰੀ ਲਹਿਰ|ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ]] * [[ਸਰਾਇਕੀ ਸਾਹਿਤ]] * [[ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ]] * [[ਕਰਾਚੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://web.archive.org/web/20060324122700/http://www.the-south-asian.com/Nov2004/Pakistani_literature_short_story_1.htm ਕਾਮਰਾਨ, ਗਿਲਾਨੀ, 2004, ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਾਹਿਤ: ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰੁਝਾਨ''] * ''ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ:'' ਆਲਮਗੀਰ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸਮਕਾਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ (ਨਿਊਯਾਰਕ: ਵਰਲਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਰਵਿਸ, 1978; ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ: ਗੁਲਮੋਹਰ ਪ੍ਰੈਸ, 1987) (ਦੂਜਾ ਐਡੀ. ). [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-00-500408-X|0-00-500408-X]] (OCLC #19328427; LC ਕਾਰਡ #87931006) * ''A Dragonfly in the Sun: An Anthology of Pakistan Writing in English'', Muneza Shamsie ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ (ਕਰਾਚੀ: ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 1997)। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-19-577784-0|0-19-577784-0]] * ''ਘਰ ਛੱਡਣਾ: ਨਵੇਂ ਮਿਲੇਨਿਅਮ ਵੱਲ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਦ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ'', ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਸ਼ਮਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ (ਕਰਾਚੀ: ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2001)। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-19-579529-6|0-19-579529-6]] * ''ਪੋਸਟ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਵਾਇਸਸ ਇਨ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼'', ਆਲਮਗੀਰ ਹਾਸ਼ਮੀ, ਮਾਲਸ਼ਰੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਵਿਕਟਰ ਰਾਮਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ (ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ: ਅਲਹਮਰਾ, 2001)। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/969-516-093-X|969-516-093-X]] * ਰਹਿਮਾਨ, ਤਾਰਿਕ। 1991 ''ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ'' ਲਾਹੌਰ: ਵੈਨਗਾਰਡ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ (ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ) ਲਿਮਿਟੇਡ। {{Sister project links}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ]] m2v79q2klftywpvbyorphvrwsxodcgn 0 151500 845071 840079 2026-08-24T13:08:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845071 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Atp_womens_empowerment.JPG|alt=Aathi Thamilar Peravai women's empowerment conference in Salem, Tamil Nadu, 2009.|thumb|300x300px|ਸਲੇਮ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, 2009 ਵਿੱਚ ''ਆਥੀ ਥਾਮਿਲਰ ਪੇਰਵਾਈ'' ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਕਾਨਫਰੰਸ।]] '''ਦਲਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦ''' ਇੱਕ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦਲਿਤ]] ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਜਾਤ]] ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]], [[ਨੇਪਾਲ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ। ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਿੰਗ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ == [[ਦਲਿਤ]] ਔਰਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜੋ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ|ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਨੇਪਾਲ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਹਨ।{{Sfn|Mehta|2017}}{{Sfn|Haijer|2007}} ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 13.2% ਹਨ।{{Sfn|FEDO|2017}}1998 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dalit women in Pakistan |url=https://idsn.org/key-issues/dalit-women/dalit-women-in-pakistan/ |access-date=2018-08-26 |website=International Dalit Solidarity Network |language=en-US}}</ref> ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ [[ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ|ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ]] ਦੇ 2% 'ਤੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ" ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":4">{{Cite web |last=Manorama |first=Ruth |title=Background Information on Dalit Women in India |url=http://www.rightlivelihoodaward.org/fileadmin/Files/PDF/Literature_Recipients/Manorama/Background_Manorama.pdf |access-date=12 August 2018 |website=Right Livelihood Award |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224153640/http://www.rightlivelihoodaward.org/fileadmin/Files/PDF/Literature_Recipients/Manorama/Background_Manorama.pdf |url-status=dead }}</ref> ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਵੀ [[ਗਰੀਬੀ]] ਵਿੱਚ ਜਿਉਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹਨ।{{Sfn|Haijer|2007}}<ref name=":6">{{Cite news|url=https://newint.org/columns/makingwaves/2010/05/01/durga-sob-nepal-dalit-feminist|title=Durga Sob: Nepal's trailblazing Dalit feminist|date=2010-05-01|work=New Internationalist|access-date=2018-08-26|language=en}}</ref>ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਾਲਮ [[ਜਾਤ|ਜਾਤਾਂ ਦੇ]] ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਦਲਿਤ ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.thequint.com/news/india/dalit-women-are-talking-about-their-identity|title=Indian Feminism Excludes Dalit Women, But the Tide is Turning|last=Rattanpal|first=Divyani|date=8 July 2015|work=The Quint|access-date=2018-08-12|language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਲਿਤ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://womennewsnetwork.net/2012/05/15/india-magida-dalit-woman-hero/|title=INDIA: Magida dalit woman hero moves beyond caste and 'untouchability'|date=2012-05-15|work=Woman News Network (WNN)|access-date=2018-08-18|language=en-US|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701173225/https://womennewsnetwork.net/2012/05/15/india-magida-dalit-woman-hero/|url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਭਾਰਤ === [[ਤਸਵੀਰ:Dr._Babasaheb_Ambedkar_with_Women_delegates_of_the_Scheduled_Caste_Federation_during_the_Conference_of_the_Federation_on_July_8,_1942_at_Nagpur..jpg|thumb|8 ਜੁਲਾਈ 1942 ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਖੇ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨਾਲ ਡਾ.]] 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਛੂਤ- [[ਛੂਤ-ਛਾਤ|ਛਾਤ]] -ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। <ref name=":42">{{Cite web |last=Manorama |first=Ruth |title=Background Information on Dalit Women in India |url=http://www.rightlivelihoodaward.org/fileadmin/Files/PDF/Literature_Recipients/Manorama/Background_Manorama.pdf |access-date=12 August 2018 |website=Right Livelihood Award |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224153640/http://www.rightlivelihoodaward.org/fileadmin/Files/PDF/Literature_Recipients/Manorama/Background_Manorama.pdf |url-status=dead }}</ref> ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।{{Sfn|Rege|1998}} ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ [[ਬਾਲ ਵਿਆਹ]], [[ਦਾਜ]] ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਵਿਧਵਾਤਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਤੇ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।{{Sfn|Rege|1998}} 1942 ਵਿੱਚ, 25,000 ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੇ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡਿਪਰੈਸਡ ਕਲਾਸ ਵੂਮੈਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Kumar |first=Umang |date=24 May 2015 |title=Prof Vimal Thorat delivers lecture on Dalit feminist writing at MIT |url=http://twocircles.net/2015may24/1432488896.html |access-date=2018-08-12 |website=TwoCircles.net |language=en-US |archive-date=2019-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701181807/http://twocircles.net/2015may24/1432488896.html |url-status=dead }}</ref> ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਲੋਚਨਾਬਾਈ ਡੋਂਗਰੇ ਨੇ [[ਸੰਤਾਨ ਸੰਜਮ|ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ]] ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web |date=24 March 2017 |title=Forgotten Lessons – The All India Depressed Classes Women's Conference, Nagpur, 1942 |url=http://velivada.com/2017/03/24/forgotten-lessons-the-all-india-depressed-classes-womens-conference-nagpur-1942/ |access-date=2018-08-12 |website=Velivada |archive-date=2018-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802221150/http://velivada.com/2017/03/24/forgotten-lessons-the-all-india-depressed-classes-womens-conference-nagpur-1942/ |url-status=dead }}</ref> ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, [[ਬਹੁ-ਵਿਆਹ|ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਦੀ]] ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name=":2" /> === ਪਾਕਿਸਤਾਨ === [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਜਾਤੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਘੱਟ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਧਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://countercurrents.org/2018/07/29/dalit-women-struggles-in-pakistan/|title=Dalit women struggle in Pakistan|last=Babu|first=Sheshu|date=2018-07-29|work=Countercurrents|access-date=2018-08-26|language=en-US|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729111941/https://countercurrents.org/2018/07/29/dalit-women-struggles-in-pakistan/|url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{Sfn|PDSN|2013}} ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਦਲਿਤ ਮਹਿਲਾ ਸੈਨੇਟਰ, [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਹਲੀ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕੋਹਲੀ]], 2018 ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-politics-women/pakistans-first-dalit-woman-senator-to-champion-girls-education-idUSKCN1GJ1UY|title=Pakistan's first Dalit woman senator to champion girls' education|last=Ebrahim|first=Zofeen|work=Reuters|access-date=2018-08-26|language=en-US}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਦਲਿਤ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ]] * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪਹੁੰਚ * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ]] * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20180726192653/http://www.who.int/hrh/news/2018/delhi_declaration/en/ ਦਿੱਲੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] 44zz9r3bwyhyhpbd76othatvsrr1xb6 0 158302 845117 768554 2026-08-25T05:20:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845117 wikitext text/x-wiki '''ਰਿਧਿਮਾ ਪਾਂਡੇ''' (2008)<ref>{{Cite web |date=2022-01-12 |title=National Youth Day 2022: Honouring the Young Activists of India |url=https://thecsrjournal.in/young-activists-youth-icons-india/ |access-date=2022-04-09 |website=The CSR Journal |language=en-GB}}</ref> ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜੋ [[ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼|ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ]] ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਤੁਲਨਾ [[ਗ੍ਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="business-standard.com">{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/about/who-is-ridhima-pandey|title=Who Is Ridhima Pandey|work=Business Standard India|access-date=23 April 2020}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ।<ref name="Independent-01Apr17">{{Cite web |date=1 April 2017 |title=Meet the nine-year-old girl who is suing the Indian Government over climate change |url=http://www.independent.co.uk/environment/nine-ridhima-pandey-court-case-indian-government-climate-change-uttarakhand-a7661971.html |access-date=23 April 2020 |website=The Independent |language=en}}</ref> ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |date=23 September 2019 |title=earthjustice.org |url=https://earthjustice.org/blog/2019-september/greta-thunberg-young-people-petition-UN-human-rights-climate-change |access-date=26 April 2020}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਪਾਂਡੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]],<ref>{{Cite web |title=Community Archives |url=https://www.thealliancecenter.org/blog/category/community/ |access-date=2022-04-09 |website=Alliance Center |language=en-US |archive-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419172428/https://www.thealliancecenter.org/blog/category/community/ |url-status=dead }}</ref> [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਵਿਨੀਤਾ ਪਾਂਡੇ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਲਈ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ridhima Pandey |url=https://xynteo.com/our-work/xynteo-exchange/xynteo-exchange-2019/speakers/ridhima-pandey |access-date=2022-04-09 |website=xynteo.com |language=en |archive-date=2022-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122130620/https://xynteo.com/our-work/xynteo-exchange/xynteo-exchange-2019/speakers/ridhima-pandey |url-status=dead }}</ref><ref name="Independent-01Apr17" /> ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਘਰ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਕਾਰਨ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2013/jun/24/india-uttarakhand-floods-rescue-death-toll|title=India's death toll in aftermath of floods reaches 1,000|date=24 June 2013|work=The Guardian|access-date=2020-04-23|agency=Associated Press|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ਲਗਭਗ 100,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-23093839|title=Many still stranded in India floods|date=28 June 2013|work=BBC News|access-date=23 April 2020|language=en-GB}}</ref> ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=India: Climate Change Impacts |url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/06/19/india-climate-change-impacts |access-date=23 April 2020 |website=World Bank |language=en |archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416133028/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/06/19/india-climate-change-impacts |url-status=dead }}</ref> == ਜਲਵਾਯੂ ਸਰਗਰਮੀ == === ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਖਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ === ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਅਦਾਲਤੀ ਕੇਸ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਐਕਟ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ]] (ਐਨਜੀਟੀ) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਜੋ ਕਿ 2010 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੀ ਹੈ। ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="Independent-01Apr17" /> ਦਿ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਮੇਰੀ ਸਰਕਾਰ ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਸਮੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ।<ref name="Independent-01Apr17" /></blockquote>ਐਨਜੀਟੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ 'ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਵਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ'।<ref name="business-standard.com" /> == ਮਾਨਤਾ == ਪਾਂਡੇ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ 23 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਐਲਾਨੀ ਗਈ 100 ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-55042935|title=BBC 100 Women 2020: Who is on the list this year?|date=2020-11-23|work=BBC News|access-date=2020-11-23|language=en-GB}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 16 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਲਈ ਮਦਰ ਟੈਰੇਸਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-12-16 |title=Padma Bhusan Anil Prakash Joshi, 2 others win Mother Teresa Memorial Award |url=https://indianexpress.com/article/india/padma-bhusan-anil-prakash-joshi-mother-teresa-memorial-award-7675916/ |access-date=2022-04-09 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ]] 426rydt19bqkh7675tmeo8vg5taoqxt 0 160026 845115 658015 2026-08-25T03:57:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845115 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ''' ( {{Circa|1935}} – 11 ਫਰਵਰੀ 2020) [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਲਘੂ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨਿਗਮ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। <ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/rajkumar-gupta-assuming-charge-as-chairman-psiec/610635|title=Rajkumar Gupta Assuming Charge As Chairman PSIEC|date=22 September 2008|work=Outlook|access-date=12 February 2020}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਗੁਪਤਾ 2002 ਵਿੱਚ [[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ]] ਤੋਂ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Punjab Assembly Election Results in 2002 |url=http://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/2002-election-results.html |access-date=28 December 2019 |website=www.elections.in}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2007 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/elections/punjab-assembly-elections-2017/punjab-elections-in-jalandhar-raj-kumar-gupta-denied-congress-ticket-yet-again-4477811/|title=Punjab elections: In Jalandhar, Raj Kumar Gupta denied Congress ticket yet again|date=17 January 2017|work=The Indian Express|access-date=12 February 2020}}</ref> ਗੁਪਤਾ ਦੀ 11 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ 85 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ <ref>{{Cite news|url=https://www.ptcnews.tv/captain-amarinder-on-ex-mla-raj-kumar-gupta-death-punjab-news-en/|title=Captain Amarinder Singh mourns passing away of Ex-MLA Raj Kumar Gupta|date=12 February 2020|work=PTC News|access-date=12 February 2020|archive-date=23 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323171630/https://www.ptcnews.tv/captain-amarinder-on-ex-mla-raj-kumar-gupta-death-punjab-news-en/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.uniindia.com/cm-mourns-passing-away-of-ex-mla/north/news/1885473.html|title=CM mourns passing away of Ex-MLA|date=12 February 2020|work=United News of India|access-date=12 February 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] 77491jpimdx4n1p6udzh4j7u2ykpy2k 0 161597 845116 808297 2026-08-25T04:41:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845116 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਸ਼ੀ ਮੱਲ | image = | caption = ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ੀ | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth based on age as of date|27|2020|06|17}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = | known_for = | relatives = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਾਸ਼ੀ ਮੱਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rashi Mal''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/a-double-dose-of-the-ordinary/article18731349.ece|title=A double dose of the ordinary|last=Nair|first=Vipin|date=6 June 2017|work=The Hindu|access-date=22 October 2018|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ [[ਕਾਜੋਲ]] ਅਤੇ ਰਿਧੀ ਸੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ''ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਈਲਾ''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/celebrities-who-spoke-on-sexual-harassment/rashi-mal-on-metoo-movement-it-takes-courage-to-speak-up/photostory/66181319.cms|title=Rashi Mal on #MeToo movement: It takes courage to speak up - Celebrities who spoke on sexual harassment|work=The Times of India|access-date=3 February 2020}}</ref> ਨਾਲ ਆਪਣੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/helicopter-eela-rashi-mal-says-she-is-the-voice-of-reason-in-the-relationship-between-the-mother-and-the-son/articleshow/66204634.cms|title=Helicopter Eela: Rashi Mal says she is the voice of reason in the relationship between the mother and the son|last=Vashist|first=Neha|date=14 October 2018|work=The Times of India|access-date=22 October 2018}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਮੱਲ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="IE">{{Cite web |last=Tankha |first=Rajkumari Sharma |title=‘I want my music to be happy’: Singer-songwriter Rashi Mal on 'Paradigm' and 'Misaal' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/jun/17/i-want-my-music-to-be-happy-singer-songwriter-rashi-mal-on-paradigm-and-misaal-2157634.html |publisher=[[The New Indian Express]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਥਡ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੱਲ ਨੇ ''ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਈਲਾ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਦੀ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2018 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਸਰ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਨੇ [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ GAN ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/rashi-mal-i-was-nervous-during-my-first-scene-with-kajol/articleshow/66136133.cms|title=Rashi Mal: I was nervous during my first scene with Kajol|last=Maheshwari|first=Neha|date=10 October 2018|work=The Times of India|access-date=20 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch Is Love Enough? Sir |url=https://www.netflix.com/in/title/81136602 |access-date=20 March 2022 |publisher=[[Netflix]] |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਕਈ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਰੋਜ਼ ਉੱਤੇ ''ਹਿੰਦਮਾਤਾ'' ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਰਾ ਜਲ,<ref>{{Cite web |date=30 March 2021 |title='Hindmata' Trailer Video: Rashi Mal and Jayshree starrer 'Hindmata' Official Trailer Video |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/web-series/mx-play/hindi/hindmata-trailer-video-rashi-mal-and-jayshree-starrer-hindmata-official-trailer-video/videoshow/81761639.cms |access-date=20 March 2022 |website=[[Times of India]]}}</ref> AISHA ਮਾਈ ਵਰਚੁਅਲ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ ਵੂਟ/TF1 (ਫਰਾਂਸ)<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/i-have-no-issue-with-nudity-per-se-/articleshow/68593788.cms|title=Rashi Mal: No issue with nudity per se|date=28 March 2019|work=The Times of India|access-date=20 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 March 2019 |title=A time might come when humans will be redundant: Rashi Mal |url=https://www.iwmbuzz.com/digital/celebrities-digital/time-might-come-humans-will-redundant-rashi-mal/2019/03/26 |access-date=20 March 2022 |website=IWMBuzz |language=en}}</ref> ਵਿੱਚ ਅਬੀਗੈਲ ਅਤੇ [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|Hotstar]] 'ਤੇ "ਪਿਆਰ ਐਕਚੁਲੀ" ਵਿੱਚ ਸਬਾ ਵਜੋਂ ਨਜਰ ਆਈ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rashi-mal-helicopter-eela-films-web-shows-5388195/|title=Helicopter Eela actor Rashi Mal: The energy Kajol and Riddhi exude is infectious|last=Shekhar|first=Mimansa|date=8 October 2018|work=The Indian Express|access-date=20 March 2022|language=en}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ੀ ਨੇ MTV ਦੇ ''ਪੰਚ 5 ਰਾਂਗਸ ਮੇਕ ਏ ਰਾਈਟ'' ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ ਲਾਡਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/rashi-mal-shares-her-lockdown-routine/videoshow/75807809.cms|title=Rashi Mal shares her lockdown routine|date=19 May 2020|work=[[Times of India]]|access-date=20 March 2022}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਡੀਅਰ ਮਾਇਆ'' ਲਈ ਬੁਰੀ ਬੁਰੀ ਗੀਤ ਗਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/dear-maya-buri-buri-song/videoshow/58913700.cms|title=Dear Maya: 'Buri Buri' song|date=30 May 2017|work=The Times of India|access-date=20 March 2022|language=en}}</ref> ਰਾਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਮਿਸਾਲ (ਹਿੰਦੀ) ਅਤੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=11 June 2020 |title=Misaal - Single by Rashi Mal |url=https://music.apple.com/us/album/misaal-single/1516601204 |publisher=[[Apple Music]] |access-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220024734/https://music.apple.com/us/album/misaal-single/1516601204 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਗੌਤਮ ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਸੂਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ''ਫੂਡ ਫਾਰ ਥੌਟ'' ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਐਮਟੀਵੀ-ਫੇਮਿਸਤਾਨ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ''#ਲੈਟਰਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] 2021 ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Dubey |first=Aditya |date=14 February 2018 |title=HP & MTV Gave Budding Filmmakers A Chance To Showcase Their Talent & Boy They Didn’t Disappoint! |url=https://www.scoopwhoop.com/hp-mtv-gave-budding-filmmakers-a-chance-to-showcase-their-talent-boy-they-didnt-disappoint/ |access-date=20 March 2022 |publisher=[[ScoopWhoop]] |archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110124646/https://www.scoopwhoop.com/hp-mtv-gave-budding-filmmakers-a-chance-to-showcase-their-talent-boy-they-didnt-disappoint/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch Filmfare Short Films 2021 Finalist Food For Thought |url=https://www.filmfare.com/awards/short-films-2021/finalists/food-for-thought/3934 |access-date=20 March 2022 |website=Filmfare}}</ref><ref>{{Cite web |title=Food For Thought HD Movie Online on ZEE5 |url=https://www.zee5.com/movies/details/food-for-thought/0-0-147703 |access-date=20 March 2022 |website=ZEE5 |language=en}}</ref> ਮਾਰਚ 2021 ਤੱਕ, ਮਲ [[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]] ਅਤੇ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਯਾਨ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ''<nowiki/>'ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ'' ' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/rashi-mal-on-brahmastra-release-it-is-hard-to-say-right-now-101616923602315.html|title=Rashi Mal on Brahmastra release: It is hard to say right now|last=Chakraborty|first=Juhi|date=28 March 2021|work=Hindustan Times|access-date=20 March 2022|language=en}}</ref> ਰਾਸ਼ੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ [[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]] ਅਤੇ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਯਾਨ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='Brahmastra' actress Rashi Mal on working with Alia Bhatt, Ranbir Kapoor: 'Both of them were welcoming' |url=https://www.freepressjournal.in/bollywood/brahmastra-actress-rashi-mal-on-working-with-alia-bhatt-ranbir-kapoor-both-of-them-were-welcoming |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=HowIMadeIt! Rashi Mal: Shot with Ranbir Kapoor and Alia Bhatt in 'Brahmastra', hoping to shoot with Mr Bachchan - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/howimadeit-rashi-mal-shot-with-ranbir-kapoor-and-alia-bhatt-in-brahmastra-hoping-to-shoot-with-mr-bachchan/articleshow/81665578.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 March 2021 |title=Rashi Mal on Brahmastra release: It is hard to say right now |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/rashi-mal-on-brahmastra-release-it-is-hard-to-say-right-now-101616923602315.html |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਫਿਲਮ 9 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=15 December 2021 |title=Amitabh Bachchan, Ranbir Kapoor, Alia Bhatt’s Divine Hero Franchise Film ‘Brahmastra’ Sets 2022 Release Date (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2021/film/news/amitabh-bachchan-ranbir-kapoor-alia-bhatt-brahmastra-1235132978/ |website=Variety}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * MTV ਦੇ IWM Buzz ਡਿਜੀਟਲ ਅਵਾਰਡ 2019<ref>{{Cite web |title=IWM Digital Awards - The Best In Web Entertainment |url=https://www.iwmdigitalawards.com/ |access-date=10 March 2022 |website=Iwmdigitalawards.com}}</ref> * 2022 ਆਈਟੀਏ (ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ) ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਹਿੰਦਮਾਤਾ'' ਲਈ<ref>{{Cite web |title=THE 21st ITA AWARDS |url=https://www.theita2021.com/profile.php?id=1098 |access-date=10 March 2022 |website=Theita2021.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ]] ko0lsw3bnqwjkidx9wpsswqb8eq2dv1 0 175453 845118 843558 2026-08-25T06:39:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845118 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ | name = ਦਿ ਅਰਲ ਆਫ ਓਰਫੋਰਡ | image = Robert-Walpole-1st-Earl-of-Orford.jpg | caption = ਜੀਨ-ਬੈਪਟਿਸਟ ਵੈਨ ਲੂ ਦੁਆਰਾ ਪੋਰਟਰੇਟ, {{circa|1740}} | office1 = [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] | termstart1 = 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1721 | termend1 = 11 ਫਰਵਰੀ 1742 | monarch1 = {{Plainlist| * ਜਾਰਜ I * ਜਾਰਜ II}} | predecessor1 = ''ਅਹੁਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ'' | successor1 = ਸਪੈਨਸਰ ਕਾਂਪਟਨ, ਵਿਲਮਿੰਗਟਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਲ | birth_date = {{birth date|df=y|1676|8|26}} | birth_place = ਹਾਟਨ, ਨਾਰਫੋਕ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | death_date = {{death date and age|df=y|1745|3|18|1676|8|26}} | death_place = [[ਲੰਡਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ | nationality = ਬਰਤਨਵੀ | party = ਵ੍ਹਿਗ | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ਕੈਥਰੀਨ ਸ਼ਾਰਟਰ|30 July 1700|20 August 1737|end = d}} * {{marriage|ਮਾਰੀਆ ਸਕਰਟ|March 1738|June 1738|end = d}} }} | children = 6 | occupation = {{hlist|ਕਾਰੋਬਾਰੀ|ਸਿਆਸਤਦਾਨ|ਵਿਦਵਾਨ}} | signature = Robert Walpole Signature.svg }} '''ਰੌਬਰਟ ਵਾਲਪੋਲ, ਓਰਫੋਰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਲ''' (26 ਅਗਸਤ 1676 - 18 ਮਾਰਚ 1745), ਜੋ 1725 ਅਤੇ 1742 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ '''ਸਰ ਰੌਬਰਟ ਵਾਲਪੋਲ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ [[ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਵਿਗ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇ ''ਡੀ ਫੈਕਟੋ'' [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਲਪੋਲ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਦੀਆਂ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਰੋਬਿਨੋਕਰੇਸੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/Robinocracy|title=Robinocracy|publisher=[[Oxford University Press]]|access-date=2023-09-27|archive-date=2022-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220824180044/https://www.lexico.com/definition/robinocracy|url-status=dead}}</ref> ਵਿਦਵਾਨੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, 1721-1742 ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਕਸਰ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਲਪੋਲ-ਟਾਊਨਸ਼ੈਂਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਾਲਪੋਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ' ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਿਆ। ਡਬਲਯੂ.&nbsp;ਏ. ਸਪੇਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਵਾਲਪੋਲ ਦੀ 20 ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਦੌੜ&nbsp;ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&nbsp;ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1720 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਹਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, [ਅਤੇ] ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਉਸਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ" <ref>{{Cite book|title=Stability and Strife: England 1714–1760|url=https://archive.org/details/stabilitystrifee0000spec_k3p1|last=Speck, W. A.|year=1977|page=[https://archive.org/details/stabilitystrifee0000spec_k3p1/page/n218 203]|author-link=W. A. Speck}}</ref> ਵਾਲਪੋਲ ਸਿਆਣਪ ਵਰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਗ ਸਨ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1701 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸੀਨੀਅਰ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਗ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਾਰ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਐੱਫ.&nbsp;ਓ ਗੋਰਮੈਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਉਸਦੀ "ਵਾਜਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰੀ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਉਸਦਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite book|title=The Long Eighteenth Century: British political and social history 1688–1832|last=O'Gorman, Frank|year=1997|page=71}}</ref> ਜੂਲੀਅਨ ਹੌਪਿਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਲਪੋਲ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਸੰਜਮ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਘੱਟ ਟੈਕਸਾਂ ਅਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਮਤਭੇਦਾਂ ਲਈ ਥੋੜੀ ਹੋਰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮੱਧ ਮਾਰਗ ਨੇ ਵਿਗ ਅਤੇ ਟੋਰੀ ਕੈਂਪਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਮੱਧਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਦੱਖਣੀ ਸਾਗਰ ਬੁਲਬੁਲਾ ਸਟਾਕ-ਮਾਰਕੀਟ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੇ ਵਾਲਪੋਲ ਦੁਆਰਾ ਸਿਆਸੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝੀ ਗਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। <ref>{{Cite book|title=A Land of Liberty? England 1689–1727|last=Hoppit, Julian|year=2000|page=410|author-link=Julian Hoppit}}</ref> <ref name="UK-hist-blog-2014-11-20">{{Cite web |date=20 November 2014 |title=Sir Robert Walpole (Whig, 1721–1742) |url=https://history.blog.gov.uk/2014/11/20/sir-robert-walpole-whig-1721-1742/ |access-date=10 September 2018 |website=Government of the United Kingdom |series=History of government |type=blog}}</ref> ਐਚਟੀ ਡਿਕਨਸਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ "ਵਾਲਪੋਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ, ਹੈਨੋਵਰੀਅਨ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਨਕਲਾਬ (1688) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਸਥਿਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ [[ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ|ਸੰਸਦ]] ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਮਕਾਜੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ" <ref>{{Cite book|title=Readers' Guide to British History|last=Dickinson, H. T.|year=2003|editor-last=Loads, David|page=1338|chapter=Walpole, Sir Robert|author-link=H. T. Dickinson}}</ref> ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kMu2nAZmMbEC&pg=PA225|title=Understanding Prime-Ministerial Performance: Comparative perspectives|last=Strangio, Paul|last2='t&nbsp;Hart, Paul|last3=Walter, James|publisher=Oxford U. Press|year=2013|isbn=9780199666423|page=225}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ]] fk1upue5vd9tv7rum3e1f3fgvtqk64s 0 177864 845109 722878 2026-08-24T23:29:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845109 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = Papeletareferendum2006.jpg | image2 = Election presidentielle 2007 Lausanne MG 2761.jpg | image3 = Inked finger.jpg | image4 = Votingwomen.jpg | image5 = Voting United States.jpg | image6 = Brazilian DRE voting machine for 2022 elections.jpg | footer = ਉੱਪਰ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ: ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਬੈਲਟ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਚੋਣ ਲਈ ਬੈਲਟ ਬਾਕਸ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੋਟ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ [[ਵੋਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵੋਟਿੰਗ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਉਂਗਲ 'ਤੇ ਚੋਣ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ }} '''ਮਤਦਾਨ''' ਜਾਂ '''ਵੋਟਿੰਗ''' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ, ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ, ਬਹਿਸਾਂ ਜਾਂ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰਾਏ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ "ਹਲਕਿਆਂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਹਲਕੇ ਆਪਣੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲਈ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਵੋਟਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੋਟਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਿ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਜੋ ਅਨੁਪਾਤਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸਿਰਫ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੋਟਿੰਗ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਲਟ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਚੁਣਨ ਲਈ; ਜਾਂ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੇ ਗਏ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਜਾਂ ਉਠਾਏ ਹੋਏ ਹੱਥ ਵਰਗੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Voting}} {{Scholia|topic}} *[https://core.ac.uk/search?q=voting Voting] *[http://americanhistory.si.edu/vote/ A history of voting in the United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610162909/http://americanhistory.si.edu/vote/ |date=2007-06-10 }} from the [[Smithsonian Institution]]. *[http://dca.tufts.edu/features/aas A New Nation Votes: American Elections Returns 1787-1825] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725105911/http://dca.tufts.edu/features/aas |date=25 July 2008 }} *[http://www.canivote.org/ Can I Vote?]—a nonpartisan US resource for registering to vote and finding your polling place from the [http://www.nass.org/ National Association of Secretaries of State]. *{{Cite EB1911|wstitle=Vote|volume=28|pages=216–217}} This contains a brief history of voting in [[Ancient Greece]] and [[Ancient Rome|Rome]]; see also [[Electoral system#History|Electoral system s.v. History]]. * [http://www.civilization.ca/cmc/exhibitions/hist/elections/el_000_e.shtml The Canadian Museum of Civilization — A History of the Vote in Canada ] dxaa5t716vj02t65jsdmesymc46t46d 0 184778 845113 789303 2026-08-25T03:12:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845113 wikitext text/x-wiki '''ਯਾਸਮੀਨ ਅਲੀ ਹੱਕ''' ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼|ਯੂਨੀਸੈਫ]] ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/education/first-day-at-school-delayed-for-140-million-children-globally-unicef/articleshow/85685506.cms|title=First day at school delayed for 140 million children globally: UNICEF|work=The Economic Times|access-date=2022-07-16}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/ayushmann-khurrana-joins-david-beckham-in-unicef-s-campaign-to-end-violence-against-children/story-NuFplagHNgXy8pIVhsfcNI.html|title=Ayushmann Khurrana joins David Beckham in UNICEF’s campaign to end violence against children|date=2020-09-11|work=Hindustan Times|access-date=2022-07-16|language=en}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਹੱਕ ਨੇ ਢਾਕਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Dr. Yasmin Ali Haque |url=https://www.womenlifthealth.org/profile/dr-yasmin-ali-haque/ |access-date=2022-07-16 |website=WomenLift Health |language=en-US}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 1996 ਵਿੱਚ, ਹੱਕ ਯੂਨੀਸੈਫ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> 2006 ਵਿੱਚ, ਹੱਕ ਯੂਨੀਸੈਫ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2006/07/01/d607011005134.htm|title=Youth abductions haunt Lanka as violence rises|work=The Daily Star|access-date=2022-07-16|archive-date=2022-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716090317/http://archive.thedailystar.net/2006/07/01/d607011005134.htm|url-status=deviated|archivedate=2022-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220716090317/http://archive.thedailystar.net/2006/07/01/d607011005134.htm}}</ref> ਹੱਕ ਨੇ 2010 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਯੂਨੀਸੈਫ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name=":0" /> 2007 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ, ਹੱਕ ਨੇ [[ਘਾਨਾ]] ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name=":0" /> ਹੱਕ ਨੇ 2010 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ [[ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ]] ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name=":0" /> ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ, ਹੱਕ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਸੈਫ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2021-04-15 |title=Dr. Yasmin Ali Haqu |url=https://seejane.org/bio/dr-yasmin-ali-haqu/ |access-date=2022-07-16 |website=Geena Davis Institute |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716090252/https://seejane.org/bio/dr-yasmin-ali-haqu/ |url-status=deviated |archivedate=2022-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220716090252/https://seejane.org/bio/dr-yasmin-ali-haqu/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Yasmin,Ali Haque |url=https://www.ideasforindia.in//profile/yasmin.html |access-date=2022-07-16 |website=Ideas For India |language=en}}</ref> ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਸੈਫ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Dr Yasmin Ali Haque – InnoHEALTH 2019 |url=https://innohealth.in/archive/2019/speakers/dr-yasmin-ali-haque/ |access-date=2022-07-16 |language=en |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716090255/https://innohealth.in/archive/2019/speakers/dr-yasmin-ali-haque/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[Refugee and Migratory Movements Research Unit|ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅੰਦੋਲਨ ਖੋਜ ਇਕਾਈ]] ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=RMMRU Team {{!}} Refugee and Migratory Movements Research Unit |url=http://www.rmmru.org/newsite/about/who-we-are/ |access-date=2022-07-16 |language=en-US |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716090321/http://www.rmmru.org/newsite/about/who-we-are/ |url-status=dead }}</ref> ਹੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ 2018 ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/health/india-is-making-steady-progress-in-healthcare-says-unicef-s-yasmin-ali/story-ZO6qZGpkN26xlFeZOEUcDI.html|title=India is making steady progress in healthcare, says UNICEF’s Yasmin Ali|date=2018-06-09|work=Hindustan Times|access-date=2022-07-16|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਮਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/health/healthcare-more-baby-girls-boys-die-india-parent-negligence-1537909|title=Healthcare: More baby girls than boys die in India|date=2018-02-21|work=The Daily Star|access-date=2022-07-16|agency=Reuters|language=en}}</ref> ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਹੱਕ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੰਗ ਵਾਰੀਅਰ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/young-people-as-vaccine-buddies-fake-news-police-caregivers-can-help-fight-covid-19-unicef-india-rep-dr-yasmin-haque-7345568/|title=‘Young people as vaccine buddies, fake news police can help India fight Covid-19’: UNICEF India Representative Dr Yasmin Haque|date=2021-06-07|work=The Indian Express|access-date=2022-07-16|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2021-09-14/india-covid-children-lost-generation|title=A lost generation: India's COVID crisis reverses decades of progress for children|date=2021-09-14|work=Los Angeles Times|access-date=2022-07-16|language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Chandelkar |first=Aprajita |date=2021-06-12 |title=World Day against Child Labor 2021: Theme Is To "Act Now" |url=https://womansera.com/world-day-against-child-labor-2021-theme-is-to-act-now/ |access-date=2022-07-16 |website=Woman's era |language=en-US |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716090252/https://womansera.com/world-day-against-child-labor-2021-theme-is-to-act-now/ |url-status=deviated |archivedate=2022-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220716090252/https://womansera.com/world-day-against-child-labor-2021-theme-is-to-act-now/ }}</ref> ਉਸਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਦੱਸਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bssnews.net/news/12626|title=Children in India, 3 other S Asian nations at extremely high risk of climate crisis impacts: UNICEF|work=BSS|access-date=2022-07-16}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r1fek1c1y1t6vwsvezgiybwpkwc6yma 0 184935 845114 769219 2026-08-25T03:38:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845114 wikitext text/x-wiki '''ਰਫੀਆ ਓਬੈਦ ਘੁਬਾਸ਼''' ਇੱਕ ਦੁਬਈ ਦੇ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ ਜੋ ਅਰਬ ਨੈਟਵਰਕ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਰਬ ਖਾਡ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dr. Rafia Ghubash |url=https://www.globalthinkersforum.org/people/dr-rafia-ghubash/ |access-date=30 October 2021 |website=globalthinkersforum.org |publisher=Global Thinkers Forum i}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਘੁਬਾਸ਼ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ, ਯੂਏਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਅਲ ਐਨ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Museum">{{Cite web |title=The Founder |url=http://womenmuseumuae.com/eng/?page_id=908 |access-date=30 October 2021 |website=womenmuseumuae.com |publisher=YoutubeFacebookTwitter The Women’s Museum at Bait Al Banat}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।<ref name="Arabian">{{Cite news|url=https://www.arabianbusiness.com/lists/399588-100mostpowerfularabs201886dr-rafia-ghubash|title=Rafia Ghubash - 100 Most Powerful Arabs 2018|work=Arabian Business|access-date=30 October 2021|publisher=ITP Media}}</ref><ref>{{Cite web |last=Healthigo.com |title=Rafia obaid saeed ghubash {{!}} Psychiatrist {{!}} Book Doctor Appointment Dubai,UAE |url=https://www.healthigo.com/doctor/rafia-obaid-saeed-ghubash-hgdxbd041015 |access-date=2022-11-24 |website=Healthigo |language=en}}</ref> ਉਹ 2000-2009 ਦੌਰਾਨ [[ਬਹਿਰੀਨ]] ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਖਾਡ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=207967|title=Local News Global genetics forum opens|date=February 7, 2008|publisher=Gulf Daily News|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2024|archive-date=ਜੂਨ 9, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609104431/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=207967|url-status=deviated|archivedate=ਜੂਨ 9, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609104431/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=207967}}</ref> ਉਹ ਅਰਬ ਨੈੱਟਵਰਕ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਡਾ. ਰਫੀਆ ਅਰਬ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵੁਮੈਨਜ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।<ref>{{Cite web |title=All About the Women's Museum Dubai - MyBayut |url=https://www.bayut.com/mybayut/womens-museum-dubai/ |access-date=2022-11-24 |website=A blog about homes, trends, tips & life in the UAE {{!}} MyBayut |language=en-US |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124205936/https://www.bayut.com/mybayut/womens-museum-dubai/ |url-status=dead }}</ref> ਘੁਬਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਫਿਊਚਰ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਊਂਸਲਰ ਬਣਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Prof. Dr. Rafia Obaid Ghubash |url=https://www.worldfuturecouncil.org/p/rafia-ghubash/ |access-date=2022-11-24 |website=World Future Council |language=en-US |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124205928/https://www.worldfuturecouncil.org/p/rafia-ghubash/ |url-status=deviated |archivedate=2022-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124205928/https://www.worldfuturecouncil.org/p/rafia-ghubash/ }}</ref> ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ''ਬੈਤ ਅਲ ਬਨਾਟ'' (ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਘਰ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Al Nowais |first=Shireena |title=Class of '71: the first female Emirati psychiatrist who founded museum dedicated to women |url=https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/2021/11/23/class-of-71-the-first-female-emirati-psychiatrist-who-founded-museum-dedicated-to-women/ |access-date=4 December 2021 |website=www.thenationalnews.com |publisher=The National}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wQu4CwAAQBAJ&pg=PA183|title=Modernity and the Museum in the Arabian Peninsula|last=Exell|first=Karen|date=2016|publisher=Routledge|isbn=9781317279013|page=183|access-date=30 October 2021}}</ref> ਡਾ. ਰਫੀਆ ਘੋਬਾਸ਼ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਮਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=ITP Media Group |url=https://www.itp.com/press-rooms/arab-woman-awards-uae-2017-winners-announced}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਹਮਦਾਨ ਅਵਾਰਡ-2003-2004<ref>{{Cite web |title=Dr. Rafiaa Ebeid Ghobash - Sheikh Hamdan Bin Rashid Al Maktoum Award for Medical Sciences - HMA |url=http://hmaward.org.ae/profile.php?id=251 |access-date=2022-11-24 |website=hmaward.org.ae |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124205928/http://hmaward.org.ae/profile.php?id=251 |url-status=dead }}</ref> * ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ-ਸਿੱਖਿਆ ਅਵਾਰਡ-ਡਾਟਾਮੈਟਿਕਸ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ-2002 * ਖ਼ਲਾਫ਼ ਅਹਿਮਦ ਅਲ ਹਬਤੂਰ ਲਾਈਫ਼ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ-2014 <ref>{{Cite web |title=Khaleej Times |url=https://www.khaleejtimes.com/article/1st-khalaf-al-habtoor-lifetime-award-for-dr-rafia-ghubash}}</ref> * ਸਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਅਰਬ ਔਰਤ-2015 <ref>{{Cite web |last=Boardman |first=Beatrice |date=2015-12-07 |title=Arab Woman Awards UAE Announces 2015 Winners |url=https://khaleejmadame.com/arab-woman-awards-uae-announces-2015-winners/ |access-date=2022-11-24 |website=Khaleej Madame |language=en-US |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124205929/https://khaleejmadame.com/arab-woman-awards-uae-announces-2015-winners/ |url-status=deviated |archivedate=2022-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124205929/https://khaleejmadame.com/arab-woman-awards-uae-announces-2015-winners/ }}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == * ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਦਾ "ਹਜ਼ਰ ਬਾਦ ਰਹੀਲ": ਉਸ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਭਰਾ ਡਾ. ਹੁਸੈਨ ਘੋਬਸ਼ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ-ਕਲੇਮਤ ਕੁਵੈਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ <ref name="مكتبة كلمات">{{Cite web |title=مكتبة كلمات |url=https://kalemat.com/ |access-date=2022-11-24 |website=مكتبة كلمات |language=en}}</ref> * ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮਰਹੂਮ ਕਵੀ ਓਸ਼ਾ ਬਿੰਤ ਹੁਸੈਨ ਲੂਟਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ-ਸਵੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ [1]<ref name="مكتبة كلمات" /> * ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਐਨ ਅਮੀਰਾਤ ਵੂਮਨ "ਸੰਨ 2018 ਵਿੱਚ ਮਰੀਅਮ ਸੁਲਤਾਨ ਲੂਟਾ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ-ਮਹਿਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ <ref>{{Cite web |title=كتاب موسوعة المرأة الإماراتية |url=https://altibrah.ae/book/25650 |access-date=2022-11-24 |website=التبراة : عالم الكتب |language=ar}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 3qv0u5duvk1t4o0o9mruoqy9zaul799 0 196250 845123 838547 2026-08-25T11:06:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845123 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਣਮੁਖਾ ਪ੍ਰਿਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shanmukha Priya;''' ਜਨਮ 2 ਨਵੰਬਰ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ, [[ਜੈਜ਼]], ਰੌਕ, ਪੌਪ ਅਤੇ ਯੋਡੇਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=25 March 2021 |title=Shanmukhapriya FINALLY breaks her silence on participating in Indian Idol 12 despite winning other singing reality shows |url=https://www.bollywoodlife.com/tv/shanmukhapriya-finally-breaks-her-silence-on-participating-in-indian-idol-12-despite-winning-other-singing-reality-shows-1800066/ |access-date=8 July 2021 |website=Bollywood Life |language=en}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ <nowiki><i id="mwFQ">ਪਦੁਥਾ ਥੀਯਾਗਾ S6</i></nowiki> (2013), ''ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਟਿਲ ਚੈਂਪਸ 2017'' (2017) ਅਤੇ <nowiki><i id="mwGQ">ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 12</i></nowiki> (2020–21) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Indian Idol 12 contestant Shanmukha Priya Biography: Age, Education, Life, Family, Videos and Photos |url=https://www.jagrantv.com/show/shanmukha-priya-biography-age-education-life-family-videos-and-photos-biography-age-education-life-family-videos-and-photos-rc1016406 |access-date=8 July 2021 |website=[[Jagran Prakashan Limited|Jagran TV]] |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਸ਼ਨਮੁਖਾ ਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਜਨਮ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=20 May 2021 |title=From Revanth to Shanmukha Priya, list of 10 amazing playback singers from Vizag |url=https://www.yovizag.com/list-of-10-playback-singers-from-vizag/ |access-date=8 July 2021 |website=Vizag |language=en-US}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਰਤਨਮਾਲਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਕੁਮਾਰ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]], ਵਾਇਲਨ, ਗਿਟਾਰ, ਮੈਂਡੋਲਿਨ ਅਤੇ ਕੀਬੋਰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਵਾਦਕ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Indian Idol contestant Shanmukha Priya father interview Veena Srinivas face to face |url=https://www.ap7am.com/lv-343745-indian-idol-contestant-shanmukha-priya-father-interview-veena-srinivas-face-to-face |access-date=8 July 2021 |website=ap7am.com |language=en |archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185342/https://www.ap7am.com/lv-343745-indian-idol-contestant-shanmukha-priya-father-interview-veena-srinivas-face-to-face |url-status=dead }}</ref> ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਦ ਹਿੰਦੂ ਨੇ]]'' ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਅਲਾਰਮ ਘੜੀ 'ਤੇ ਵੱਜਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵੀਣਾ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=26 March 2021 |title=Shanmukhapriya on Her Indian Idol 12 Journey, Anushka Sharma Shares a Glimpse of Vamika |url=https://www.news18.com/news/movies/shanmukhapriya-on-her-indian-idol-12-journey-anushka-sharma-shares-a-glimpse-of-vamika-3574274.html |access-date=8 July 2021 |website=News18 |language=en}}</ref> 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਤੇਲਗੂ ' ਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ <nowiki><i id="mwOQ">ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਟਲ ਚੈਂਪਸ 2008</i></nowiki> ਨਾਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Indian Idol 12 Contestant Shanmukha Priya is a Fabulous Singer, Check Out Interesting Facts About Her |url=https://www.india.com/photos/entertainment/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-is-a-fabulous-singer-check-out-interesting-facts-about-her-203766/ |access-date=8 July 2021 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ਉਸਦਾ ਅਗਲਾ ਸ਼ੋਅ ''ਪਦੁਥਾ ਥੀਯਾਗਾ ,'' ਜਿਸਨੂੰ ਐਸਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ ਨੇ ਜੱਜ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 2010 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਤੇਜਮ'' ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Tejam 2010 Telugu Movie Songs, Tejam Music Director Lyrics Videos Singers & Lyricists |url=https://moviegq.com/movie/tejam-8798/songs |access-date=8 July 2021 |website=MovieGQ |language=en |archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190111/https://moviegq.com/movie/tejam-8798/songs |url-status=dead }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਜ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਗਾਇਕੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Interview: I will miss 'The Voice India Kids', says ShanmukhaPriya, who recently got eliminated |url=http://www.merinews.com/mobile/article/Entertainment/2016/9/4/interview-i-will-miss-the-voice-india-kids-says-shanmukhapriya-who-recently-got-eliminated/15919985 |access-date=8 July 2021 |website=www.merinews.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 October 2017 |title=Sa Re Ga Ma Pa Li'l Champs 2017: Shreyan Bhattacharya, Anjali Gaikwad emerge winners |url=https://www.hindustantimes.com/tv/sa-re-ga-ma-pa-li-l-champs-2017-shreyan-bhattacharya-anjali-gaikwad-emerge-winners/story-4vTF3xkaNVSkW0Lh0Jlh1M.html |access-date=8 July 2021 |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> <nowiki><i id="mwVQ">ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 12</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Indian Idol 12 contestant Shanmukha Priya makes judges groove on her song 'Mera naam chin chin chu' |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-makes-judges-groove-her-song-mera-naam-chin-chin-chu-790894 |access-date=8 July 2021 |website=[[Pinkvilla]] |language=en |archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709191405/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-makes-judges-groove-her-song-mera-naam-chin-chin-chu-790894 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Shanmukhapriya's performance made the team of Scam 1992 mesmerized |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shanmukhapriya-s-performance-made-the-team-of-scam-1992-mesmerized-201224 |access-date=8 July 2021 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref> ਫਿਲਮ ''ਜਾਨੇ ਤੂ'' ਦੇ ਗੀਤ "ਜਾਨੇ ਤੂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਹੈ" ਲਈ ਉਸਦੀ [[ਜੈਜ਼]] -ਸਟਾਈਲ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ... ਸ਼ੋਅ ''<nowiki/>'ਯਾ ਜਾਨੇ ਨਾ''' (2008) ਵਿੱਚ, [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ]] ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਗਲਾ 'ਜੈਜ਼ ਸਟਾਰ' ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |date=7 April 2021 |title=Indian Idol 12: Shanmukhapriya is completely mesmerised as AR Rahman backs her performance with his piano piece |url=https://www.bollywoodlife.com/photos/indian-idol-12-shanmukhapriya-is-completely-mesmerised-as-ar-rahman-backs-her-performance-with-his-piano-piece-1807113/ |access-date=8 July 2021 |website=www.bollywoodlife.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 April 2021 |title=A.R. Rahman plays piano during Shanmukhapriya's performance on Indian Idol Season 12 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/r-rahman-plays-piano-shanmukhapriyas-performance-indian-idol-season-12/ |access-date=8 July 2021 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 April 2021 |title=Watch: AR Rahman is all praise for Shanmukhapriya in Indian Idol 12 |url=https://www.yovizag.com/ar-rahman-praises-shanmukhapriya-indian-idol-12/ |access-date=8 July 2021 |website=Vizag |language=en-US}}</ref> ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਉਸਦੀ ਯੋਡੇਲਿੰਗ -ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਅਕਸਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=26 May 2021 |title=Indian Idol 12's contestant Shanmukha Priya responds to trolling: 'I take it with a pinch of salt' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-responds-to-trolls-7329657/ |access-date=8 July 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 May 2021 |title=Indian Idol 12: Shanmukha Priya Breaks Silence on People Demanding Her Eviction |url=https://www.india.com/entertainment/tv-news-indian-idol-12-shanmukha-priya-breaks-silence-on-people-demanding-her-eviction-indian-idol-controversy-update-4691859/ |access-date=8 July 2021 |website=India.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 May 2021 |title='Indian Idol 12': Shanmukhapriya On Being Trolled, Says, "Even Michael Jackson Had To Endure Criticism |url=https://tellydrama.com/indian-idol-12-shanmukhapriya-on-being-trolled-says-even-michael-jackson-had-to-endure-criticism/ |access-date=8 July 2021 |website=Telly Drama {{!}} Web-Series {{!}} Television {{!}} Big Boss 14 |language=en-US |archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212043303/https://tellydrama.com/indian-idol-12-shanmukhapriya-on-being-trolled-says-even-michael-jackson-had-to-endure-criticism/ |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਆਲੋਚਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ''ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 12'' ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਣੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਲਈ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਮੈਰੀਟੋਰੀਅਸ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ 12ਵੀਂ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 9.7 GPA ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ BSc ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]] 9iz4tk1x08sx4cmtm6djf3uyv7b2fhy 0 204808 845074 843297 2026-08-24T14:20:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845074 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1927|03|13}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1996|11|26|1927|03|13}} | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | occupation = ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ<br>ਲੇਖਕ | years_active = 1967–1996 | known_for = ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ<br>ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ | spouse = | partner = | children = | parents = | awards = [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br>ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | website = | signature = }} '''ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ''' (1927–1996) ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] (ICAR) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸਨ। ਉਹ 1980–81 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ<ref name="Presidents">{{Cite web |date=2016 |title=Presidents |url=http://www.isss-india.org/history |access-date=23 July 2016 |publisher=Indian Society of Soil Science |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806013852/http://www.isss-india.org/history |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੇ ਰਫੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਸਨ। 1989 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == 13 ਮਾਰਚ 1927 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Deceased Fellow">{{Cite web |date=2016 |title=Deceased Fellow |url=http://insaindia.res.in/detail/N81-0623 |access-date=23 July 2016 |publisher=Indian National Science Academy }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੇ ''ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਿਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1977 ਤੱਕ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 1979 ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਰਗੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਆਈਸੀਏਆਰ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਰਿਹਾ।<ref name="Deceased Fellow" /> ਰੰਧਾਵਾ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ [[ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ]] ਦੇ ਸੂਖਮ-ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="editor chief">{{Cite web |date=2016 |title=editor chief |url=https://scholar.google.com/citations?user=BO1a-JEAAAAJ&hl=en |access-date=23 July 2016 |publisher=Google Scholar}}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਕੌਂਸਲ (1993-95), ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ (1986-90) ਦੀ ਖੋਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਸੀਜੀਆਈਏਆਰ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ (1985-90) ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਪਲਾਂਟ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰੌਪਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਦ ਸੈਮੀ-ਅਰਿਡ ਟ੍ਰੌਪਿਕਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸ (1990)<ref name="Dr. S.P. Raychaudhuri Memorial Lecture">{{Cite web |date=2016 |title=Professor J.N. Mukherjee – ISSS Foundation Lecture |url=http://www.isss-india.org/memorial-lectures |access-date=23 July 2016 |publisher=Dr. S.P. Raychaudhuri Memorial Lecture |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806014434/http://www.isss-india.org/memorial-lectures |url-status=dead }}</ref> ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ''ਡਾ. ਐਸਪੀ ਰਾਏਚੌਧਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ'' ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ (1993) ਦਾ ''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਨਆਰ ਧਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Professor N.R. Dhar Memorial Lecture">{{Cite web |date=2016 |title=Professor N.R. Dhar Memorial Lecture |url=http://www.nasi.org.in/leca.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413015954/http://www.nasi.org.in/leca.htm |archive-date=13 April 2015 |access-date=23 July 2016 |publisher=National Academy of Sciences, India}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।<ref name="Padma Awards"/> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (1990) ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ<ref name="NAAS Fellow">{{Cite web |date=2016 |title=NAAS Fellow |url=http://naasindia.org/page.php?pageid=8 |access-date=23 July 2016 |publisher=National Academy of Agricultural Sciences}}</ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ।<ref name="Deceased Fellow"/> ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 26 ਨਵੰਬਰ 1996 ਨੂੰ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="Deceased Fellow"/> ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ''ਡਾ. ਐਨ.ਐਸ.ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ'', ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Dr. N.S.Randhawa Award">{{Cite web |date=2016 |title=Dr. N.S.Randhawa Award |url=http://www.cirs.info/prix-fiche,langue.eng-id.1419.html |access-date=23 July 2016 |publisher=International Center for Scientific Research}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਬਾਗਬਾਨੀ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ, ''ਡਾ. ਐਨ.ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ'' ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dr. N. S. Randhawa to Indian Horticulture">{{Cite journal|last=K. K. Singh|year=2013|title=Dr. N. S. Randhawa to Indian Horticulture|url=http://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=US201302314913|journal=Punjab Horticultural Journal|issn=0033-4324}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] * [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]]  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *   * {{Cite web |date=2016 |title=Browsing Indian Agricultural Repositories by Author "Forwarded by Dr. N.S. Randhawa DG, ICAR." |url=http://drtc1.isibang.ac.in/indus/handle/1/2/browse?value=Forwarded+by+Dr.+N.S.+Randhawa+DG%2C+ICAR.&type=author |access-date=23 July 2016 |publisher=Indus |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914094055/http://drtc1.isibang.ac.in/indus/handle/1/2/browse?value=Forwarded+by+Dr.+N.S.+Randhawa+DG,+ICAR.&type=author |url-status=dead }} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite journal|last=N. S Randhawa, N. S Parischa|year=1971|title=Forecast and Control of Nutritional Diseases in Plants (full text)|url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol37B_1971_6_Art06.pdf|journal=Punjab Agricultural University|volume=37|issue=6}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 1980–89}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] riyb2kh2j0in6624b4gi2xg5c62ovda 0 205015 845122 844958 2026-08-25T10:34:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845122 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ | image = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1930|10|12}} | birth_place = [[ਕੋਟ ਮਜਲਸ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2012|7|8|1930|10|12}} | death_place = | nationality = | fields = {{ublist | [[Reproductive physiology]] | [[Cell biology]] }} | workplaces = {{ublist | [[Gorakhpur University]] | [[Population Council]] | [[Council for Scientific and Industrial Research]] | [[Mohanlal Sukhadia University]] | [[Punjab Agricultural University]] }} | alma_mater = {{ublist | [[Panjab University, Chandigarh]] |International University Foundation }} | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = Evolutionary significance of reproductive processes | awards = 1973&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize]]<br>1980&nbsp;PAU Prize<br>1985&nbsp;M. S. Randhawa Award<br>[[Indian Council of Medical Research|1990&nbsp;ICMR]] Basanti Devi Amir Chand Prize }} '''ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1930 - 8 ਜੁਲਾਈ 2012) ਭਾਰਤੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=316 |access-date=15 September 2016 |publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize}}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ।<ref name="Deceased fellow - Sardul Singh Guraya">{{Cite web |date=2016 |title=Deceased fellow - Sardul Singh Guraya |url=http://insaindia.res.in/detail/N80-0308 |access-date=16 September 2016 |publisher=Indian National Science Academy}}</ref> ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਏਜੰਸੀ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1973 ਵਿੱਚ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{Cite web |date=2016 |title=View Bhatnagar Awardees |url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx |access-date=4 September 2016 |publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਨੂੰ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ ਅਤੇ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਮਜਲਸ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="Sardul Singh Guraya (1930–2012)">{{Cite journal|last=S. K. Saidapur|date=10 October 2012|title=Sardul Singh Guraya (1930–2012)|url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/103/07/0839.pdf|journal=Current Science|volume=103|issue=7|pages=839–840}}</ref> ਉਸਨੇ 1954 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ (ਬੀਐਸਸੀ ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1956 ਅਤੇ 1959 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਾਸਟਰ (ਐਮਐਸਸੀ) ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ (ਪੀਐਚਡੀ) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਗੋਰਖਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1962 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਆਬਾਦੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1965 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਲ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਸੁਖਾਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਉਦੋਂ ਉਦੈਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ) ਦੇ ਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕਦਮ 1971 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ; ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 1982 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਐਂਡ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ਦੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ''ਐਡਵਾਂਸ ਰੀਜਨਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਇਨ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ ਬਾਇਓਲੋਜੀ'' (ਇੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਸਪਾਂਸਰਡ ਪਹਿਲ) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref name="Deceased fellow - Sardul Singh Guraya" /> ਗੁਰਾਇਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 8 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। <ref name="Sardul Singh Guraya (1930–2012)" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਗੁਰਾਇਆ ਨੂੰ ''ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ'' 'ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। <ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{Cite web |date=1999 |title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners |url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf |access-date=15 September 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research |pages=31}}</ref> ਉਸਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਟੈਸਟੀਕੂਲਰ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ, ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਲੇਖਾਂ {{Refn|While many of Guraya's articles are co-written, majority of his books are single-author publications (please see bibliography).|group=note}} ਅਤੇ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ; ਪਬਮੇਡ, ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਲੇਖ ਭੰਡਾਰ, ਨੇ ਉਸਦੇ 215 ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="Guraya SS[au] on Pubmed">{{Cite web |date=2016 |title=Guraya SS[au] on Pubmed |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?cmd=search&term=Guraya%20SS%5Bau%5D&dispmax=50 |access-date=19 September 2016 |publisher=Pubmed}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ''ਮੱਛੀ ਦੇ ਓਓਜੇਨੇਸਿਸ ਦਾ ਸੈੱਲ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ'', ''ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਨਾਡਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦਾ ਸੈਲੂਲਰ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ: ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਭਾਵ'', ''ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸੈਲੂਲਰ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ: ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਪਹਿਲੂ'', ''ਵਰਟੀਬ੍ਰੇਟਸ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸੈਲੂਲਰ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ: ਐਂਡੋਕਰੀਨ, ਪੈਰਾਕ੍ਰਾਈਨ, ਅਤੇ ਆਟੋਕ੍ਰਾਈਨ ਨਿਯਮਨ ਆਫ਼ ਸਟ੍ਰਕਚਰ ਐਂਡ ਫੰਕਸ਼ਨਜ਼'', ''ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੈਲੂਲਰ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ'', (ਸਾਰੇ [[ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨ|ਸੈੱਲ]] ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ), ''ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਜਨੇਸਿਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ'', ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ''ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਜਨੇਸਿਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ'', ''ਮੱਝ ਦੇ ਬਲਦ ਦਾ ਵੀਰਜ: ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ, ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਧੀ'' (ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਜਨੇਸਿਸ 'ਤੇ) ਅਤੇ ''ਚੂਹੇ: ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ'' । ਉਹ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]], [[ਯੂਨੈਸਕੋ]], ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ]], ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ [[ਵਿਸ਼੍ਵਵਿੱਦਿਆਲਏ ਅਨੁਦਾਨ ਆਯੋਗ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਵਰਗੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 1986 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ (INSA) ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸਿਜ਼'', ''ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਐਂਡ ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ'' ਅਤੇ ਆਈਐਨਐਸਏ ਦੇ ਜਰਨਲਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। <ref name="Deceased fellow - Sardul Singh Guraya" /> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਗੁਰਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ 1971 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ [[ਵਿਸ਼੍ਵਵਿੱਦਿਆਲਏ ਅਨੁਦਾਨ ਆਯੋਗ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਐਮਰੀਟਸ ਵਿਗਿਆਨੀ (1992–1996) ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਸ (1996–2000) ਸੀ। <ref name="Deceased fellow - Sardul Singh Guraya" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1973 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref name="Brief Profile of the Awardee" /> ਉਸਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਪੀਏਯੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1985 ਵਿੱਚ ''ਸਰਵੋਤਮ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਐਮਐਸ ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ'' ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਬਸੰਤੀ ਦੇਵੀ ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ <ref name="Sardul Singh Guraya (1930–2012)" /> ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ, <ref name="NASI Fellows">{{Cite web |date=2016 |title=NASI Fellows |url=http://www.nasi.org.in/deceased.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150528102550/http://www.nasi.org.in/deceased.htm |archive-date=28 May 2015 |access-date=19 September 2016 |publisher=National Academy of Sciences, India}}</ref> ਉਸਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੁਆਰਾ <ref name="IAS Fellows - Sardul Singh Guraya">{{Cite web |date=2016 |title=IAS Fellows - Sardul Singh Guraya |url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Murty,_Dr_Bhyravabhotla_Radhakrishna |access-date=16 September 2016 |publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਫੈਲੋ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ INSA ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀਕਲ ਮੈਮੋਇਰਜ਼ ਆਫ਼ ਫੈਲੋਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ'' ਦੇ ਖੰਡ 40 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ <ref name="Biographical memoirs of fellows of the Indian National Science Academy">{{Cite web |date=2013 |title=Biographical memoirs of fellows of the Indian National Science Academy |url=http://www.dkagencies.com/doc/from/1063/to/1123/bkId/DK645523321744187337475851371/details.html |access-date=19 September 2016 |publisher=Indian National Science Academy |pages=178}}</ref> == ਚੁਣੀ ਗਈ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == === ਕਿਤਾਬਾਂ === === ਲੇਖ === * {{Cite journal|last=Sardul Singh Guraya|year=1961|title=Lipids in the Human Oocyte|journal=Journal of Microscopical Science|volume=102|issue=3|pages=381–385}} * {{Cite journal|last=Guraya S. S., Dhanju C. K.|date=November 1992|title=Mechanism of ovulation--an overview.|journal=Indian J Exp Biol|volume=30|issue=11|pages=958–967|pmid=1293040}} * {{Cite journal|last=Sidhu K. S., Guraya S. S.|date=January 1993|title=Effect of calmodulin-like protein from buffalo (Bubalus bubalis) seminal plasma on Ca2+, Mg(2+)-ATPase of purified plasma membrane of buffalo spermatozoa.|journal=Andrologia|volume=25|issue=1|pages=25–28|doi=10.1111/j.1439-0272.1993.tb02677.x|pmid=8427418|doi-access=free}} * {{Cite journal|last=Kaur J.|last2=Guraya S. S.|last3=Sidhu K. S.|date=February 1994|title=Effect of LH and estradiol on in vitro maturation of hamster follicular oocytes.|journal=Indian J Exp Biol|volume=32|issue=2|pages=44–45|pmid=8045614}} * {{Cite journal|last=Dhindsa J. S.|last2=Sidhu K. S.|last3=Guraya S. S.|date=September 1995|title=Induction of buffalo (Bubalus bubalis ) sperm capacitation and acrosome reaction in the excised reproductive tract of hamsters.|journal=Theriogenology|volume=44|issue=4|pages=599–608|doi=10.1016/0093-691x(95)00230-6|pmid=16727757}} * {{Cite journal|last=Sharma R. K., Guraya S. S.|date=November 1997|title=Atropine and testosterone propionate induced atretic changes in granulosa cells of house rat (Rattus rattus) ovary.|journal=Indian J Exp Biol|volume=35|issue=11|pages=1166–1169|pmid=9567743}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਗੋਰਖਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] {{Reflist|group=note}} == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |date=2016 |title=Guraya, Sardul S.,1930- |url=http://encore.seals.ac.za/iii/encore_nmmu/plus/C__SGuraya,%20Sardul%20S.,1930-__Orightresult;jsessionid=D6466173C2C599DA600B0A0E72632DC3?lang=eng&suite=nmmu |access-date=19 September 2016 |website=Author search |publisher=Nelson Mandela Metropolitan University }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite web |date=2016 |title=Sardul Singh Guraya (1930-2012) |url=http://connection.ebscohost.com/c/obituaries/83168617/sardul-singh-guraya-1930-2012 |access-date=19 September 2016 |website=Article listing |publisher=EBSCO Host Connection}}{{Dead link|date=January 2025|bot=medic}} * {{Cite web |date=2016 |title=Guraya, Sardul S., 1930- |url=http://id.loc.gov/authorities/names/n85051817.html |access-date=19 September 2016 |website=Author profile |publisher=Library of Congress}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] sh5p9ex1kvie3p4gvcb0izc4ikgs9rj 0 205050 845090 2026-08-24T16:28:50Z AMAN KUMAR 59900 + 845090 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ | image = Ужгородський замок (6).jpg | image_size = 280px | caption = | country = | location = [[ਜ਼ਕਾਰਪੱਤੀਆ ਓਬਲਾਸਤ]]<br />[[ਉਝਹੋਰੋਦ]] | coordinates = {{coord|48|37|18|N|22|18|24|E|scale:1500|display=inline,title}} | architect = | material = ਪੱਥਰ, ਇੱਟ | built = [[10ਵੀਂ ਸਦੀ]] | condition = | website = }} '''ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ''' ([[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]]: Ужгородський замок, ''ਉਝਹੋਰੋਦਸਕੀ ਜ਼ਾਮੋਕ'') [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੇ [[ਉਝਹੋਰੋਦ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਲਾ ਹੈ। 13ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲੇ ਦੀ [[ਹੰਗਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਝਹੋਰੋਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਸੇ ਕਿਲੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਉਝ ਦਾ ਕਿਲਾ'।<ref>{{Cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CU%5CZ%5CUzhhorod.htm|title=Uzhhorod|website=www.encyclopediaofukraine.com|trans-title=|access-date=2026-08-23}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ == ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਉਝਹੋਰੋਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਉਂਗਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਰਕੀ ਸ਼ਬਦ]] 'ਉਂਗ' ਅਤੇ [[ਹੰਗਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਹੰਗਰੀਆਈ ਸ਼ਬਦ]] 'ਵਾਰ' ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਨਦੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਿਲਾ'।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.zkmuseum.com/p/uzhhorod-castle-history.html|title=History of the Uzhhorod Castle|access-date=2026-08-23}}</ref> ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲੇ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਥਰ ਜੁੱਗ]] ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 8ਵੀਂ ਅਤੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਤਰ [[ਚਿੱਟੇ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਈ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਾਲ 872 ਈ. ਤੋਂ ਹੀ [[ਕਿਲਾਬੰਦੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਲਾਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲੈਬੋਰੇਤਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਸਾਲ 903 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀਆਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਕਿਲੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://castles.com.ua/uzhgorod.html|title=Uzhgorod|website=castles.com.ua|trans-title=|access-date=2026-08-23}}</ref> 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਗੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1086 ਵਿੱਚ ਕੁਤੇਸਕ ਖਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੋਲੋਵਤਸੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਾਲ 1241 ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਦਾ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1315 ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀਆਈ ਗਲਬੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪੀਟਰ ਪੇਤੇਂਕੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਲ 1317 ਵਿੱਚ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1" /> ਸਾਲ 1692 ਵਿੱਚ ਮਿਕਲੋਸ ਬੇਰਚੇਨੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੇਠ ਇਹ [[ਹੰਗਰੀ|ਉੱਤਰੀ ਹੰਗਰੀ]] ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1703 ਤੋਂ 1711 ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੜ੍ਹ ਵੀ ਰਿਹਾ।<ref name=":0" /> [[ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਚਟਾਨ|ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਚਟਾਨਾਂ]] 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਇਹ ਅਨਿਯਮਿਤ ਚਤੁਰਭੁਜ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਿਲਾ [[ਉੱਤਰ-ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਹਿਲ, ਚਾਰ [[ਬੁਰਜ]] ਅਤੇ 40 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਖੂਹ ਹੈ। ਸਾਲ 1775 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਾਰੀਆ ਥੇਰੇਸਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁਕਾਚੇਵੋ ਗ੍ਰੀਕ-ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਿਸ਼ਪ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਲ 1947 ਤੱਕ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name=":0" /> ਸਾਲ 1947 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਟ੍ਰਾਂਸਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਲੋਕਲ ਹਿਸਟਰੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://uma.lvivcenter.org/en/photos/437|title=Uzhhorod castle|website=Urban Media Archive|language=en|trans-title=|access-date=2026-08-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lart.lviv.ua/en/objects/zakarpatskyi-kraieznavchyi-muzei|title=Transcarpathian Museum of Regional History, named after Tyvodar Lehotsky|website=lart.lviv.ua|language=en|access-date=2026-08-23}}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲੇ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਦੇ ਖੰਡਰ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ == ਉਝਹੋਰੋਦ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਜ਼ਕਾਰਪੱਤੀਆ ਓਬਲਾਸਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ [[ਸਲੋਵਾਕੀਆ]] ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 2.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 30 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://archive.kyivpost.com/lifestyle/uzhhorod-is-ukraines-far-western-getaway-402447.html|title=Uzhhorod is Ukraine's far western getaway - Nov. 19, 2015|last=Melkozerova|first=Veronika|date=2015-11-19|website=Kyiv Post|access-date=2026-08-23}}</ref> ਉਝ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸੱਪ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਂਗ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਗਰਮ ਹੈ; ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਝ ਡਿਗਰੀ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":2" /> ਲਗਭਗ 1,15,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਹੰਗਰੀਆਈ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਮਾ ਆਬਾਦੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":2" /> == ਕਿਲੇ ਦੇ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ == {{Wide image|Pano vid s boinicy sever.jpg|773px|ਕਿਲੇ ਵੱਲੋਂ ਉਝਹੋਰੋਦ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} {{Wide image|Uzhhorod-castle-entrance-panorama.jpg|773px|ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} {{Wide image|Uzhhorod-castle-rear-bastion-panorama.jpg|773px|ਕਿਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ – ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਆਰਾਮਗਾਹ}} {{Wide image|Uzhhorod-castle-main-building.jpg|773px|ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ]] rgdmdie0m1bhyv5wd5or1jjy0ezhxgk 845094 845090 2026-08-24T18:59:09Z Nitesh Gill 8973 Nitesh Gill ਨੇ [[ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਉਜ਼ਹੋਰੋਡ ਕਿਲ੍ਹਾ]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ: spelling Mistake 845090 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ | image = Ужгородський замок (6).jpg | image_size = 280px | caption = | country = | location = [[ਜ਼ਕਾਰਪੱਤੀਆ ਓਬਲਾਸਤ]]<br />[[ਉਝਹੋਰੋਦ]] | coordinates = {{coord|48|37|18|N|22|18|24|E|scale:1500|display=inline,title}} | architect = | material = ਪੱਥਰ, ਇੱਟ | built = [[10ਵੀਂ ਸਦੀ]] | condition = | website = }} '''ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ''' ([[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]]: Ужгородський замок, ''ਉਝਹੋਰੋਦਸਕੀ ਜ਼ਾਮੋਕ'') [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੇ [[ਉਝਹੋਰੋਦ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਲਾ ਹੈ। 13ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲੇ ਦੀ [[ਹੰਗਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਝਹੋਰੋਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਸੇ ਕਿਲੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਉਝ ਦਾ ਕਿਲਾ'।<ref>{{Cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CU%5CZ%5CUzhhorod.htm|title=Uzhhorod|website=www.encyclopediaofukraine.com|trans-title=|access-date=2026-08-23}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ == ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਉਝਹੋਰੋਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਉਂਗਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਰਕੀ ਸ਼ਬਦ]] 'ਉਂਗ' ਅਤੇ [[ਹੰਗਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਹੰਗਰੀਆਈ ਸ਼ਬਦ]] 'ਵਾਰ' ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਨਦੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਿਲਾ'।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.zkmuseum.com/p/uzhhorod-castle-history.html|title=History of the Uzhhorod Castle|access-date=2026-08-23}}</ref> ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲੇ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਥਰ ਜੁੱਗ]] ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 8ਵੀਂ ਅਤੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਤਰ [[ਚਿੱਟੇ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਈ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਾਲ 872 ਈ. ਤੋਂ ਹੀ [[ਕਿਲਾਬੰਦੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਲਾਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲੈਬੋਰੇਤਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਸਾਲ 903 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀਆਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਕਿਲੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://castles.com.ua/uzhgorod.html|title=Uzhgorod|website=castles.com.ua|trans-title=|access-date=2026-08-23}}</ref> 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਗੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1086 ਵਿੱਚ ਕੁਤੇਸਕ ਖਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੋਲੋਵਤਸੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਾਲ 1241 ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਦਾ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1315 ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀਆਈ ਗਲਬੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪੀਟਰ ਪੇਤੇਂਕੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਲ 1317 ਵਿੱਚ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1" /> ਸਾਲ 1692 ਵਿੱਚ ਮਿਕਲੋਸ ਬੇਰਚੇਨੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੇਠ ਇਹ [[ਹੰਗਰੀ|ਉੱਤਰੀ ਹੰਗਰੀ]] ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1703 ਤੋਂ 1711 ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੜ੍ਹ ਵੀ ਰਿਹਾ।<ref name=":0" /> [[ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਚਟਾਨ|ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਚਟਾਨਾਂ]] 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਇਹ ਅਨਿਯਮਿਤ ਚਤੁਰਭੁਜ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਿਲਾ [[ਉੱਤਰ-ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਹਿਲ, ਚਾਰ [[ਬੁਰਜ]] ਅਤੇ 40 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਖੂਹ ਹੈ। ਸਾਲ 1775 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਾਰੀਆ ਥੇਰੇਸਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁਕਾਚੇਵੋ ਗ੍ਰੀਕ-ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਿਸ਼ਪ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਲ 1947 ਤੱਕ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name=":0" /> ਸਾਲ 1947 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਟ੍ਰਾਂਸਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਲੋਕਲ ਹਿਸਟਰੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://uma.lvivcenter.org/en/photos/437|title=Uzhhorod castle|website=Urban Media Archive|language=en|trans-title=|access-date=2026-08-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lart.lviv.ua/en/objects/zakarpatskyi-kraieznavchyi-muzei|title=Transcarpathian Museum of Regional History, named after Tyvodar Lehotsky|website=lart.lviv.ua|language=en|access-date=2026-08-23}}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲੇ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਦੇ ਖੰਡਰ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ == ਉਝਹੋਰੋਦ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਜ਼ਕਾਰਪੱਤੀਆ ਓਬਲਾਸਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ [[ਸਲੋਵਾਕੀਆ]] ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 2.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 30 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://archive.kyivpost.com/lifestyle/uzhhorod-is-ukraines-far-western-getaway-402447.html|title=Uzhhorod is Ukraine's far western getaway - Nov. 19, 2015|last=Melkozerova|first=Veronika|date=2015-11-19|website=Kyiv Post|access-date=2026-08-23}}</ref> ਉਝ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸੱਪ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਂਗ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਗਰਮ ਹੈ; ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਝ ਡਿਗਰੀ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":2" /> ਲਗਭਗ 1,15,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਹੰਗਰੀਆਈ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਮਾ ਆਬਾਦੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":2" /> == ਕਿਲੇ ਦੇ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ == {{Wide image|Pano vid s boinicy sever.jpg|773px|ਕਿਲੇ ਵੱਲੋਂ ਉਝਹੋਰੋਦ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} {{Wide image|Uzhhorod-castle-entrance-panorama.jpg|773px|ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} {{Wide image|Uzhhorod-castle-rear-bastion-panorama.jpg|773px|ਕਿਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ – ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਆਰਾਮਗਾਹ}} {{Wide image|Uzhhorod-castle-main-building.jpg|773px|ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ]] rgdmdie0m1bhyv5wd5or1jjy0ezhxgk 845095 845094 2026-08-24T19:00:54Z Nitesh Gill 8973 845095 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ | image = Ужгородський замок (6).jpg | image_size = 280px | caption = | country = | location = [[ਜ਼ਕਾਰਪੱਤੀਆ ਓਬਲਾਸਤ]]<br />[[ਉਝਹੋਰੋਦ]] | coordinates = {{coord|48|37|18|N|22|18|24|E|scale:1500|display=inline,title}} | architect = | material = ਪੱਥਰ, ਇੱਟ | built = [[10ਵੀਂ ਸਦੀ]] | condition = | website = }} '''ਉਜ਼ਹੋਰੋਡ ਕਿਲ੍ਹਾ''' ([[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]]: Ужгородський замок, ''ਉਝਹੋਰੋਦਸਕੀ ਜ਼ਾਮੋਕ'') [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੇ [[ਉਝਹੋਰੋਦ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਲਾ ਹੈ। 13ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲੇ ਦੀ [[ਹੰਗਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਝਹੋਰੋਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਸੇ ਕਿਲੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਉਝ ਦਾ ਕਿਲਾ'।<ref>{{Cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CU%5CZ%5CUzhhorod.htm|title=Uzhhorod|website=www.encyclopediaofukraine.com|trans-title=|access-date=2026-08-23}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ == ਉਜ਼ਹੋਰੋਡ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਧੁਨਿਕ ਉਜ਼ਹੋਰੋਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਉਂਗਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਰਕੀ ਸ਼ਬਦ]] 'ਉਂਗ' ਅਤੇ [[ਹੰਗਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਹੰਗਰੀਆਈ ਸ਼ਬਦ]] 'ਵਾਰ' ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਨਦੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਿਲਾ'।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.zkmuseum.com/p/uzhhorod-castle-history.html|title=History of the Uzhhorod Castle|access-date=2026-08-23}}</ref> ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਜ਼ਹੋਰੋਡ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਥਰ ਜੁੱਗ]] ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 8ਵੀਂ ਅਤੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਤਰ [[ਚਿੱਟੇ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਈ]] ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਾਲ 872 ਈ. ਤੋਂ ਹੀ [[ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਲਾਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲੈਬੋਰੇਤਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਸਾਲ 903 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀਆਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਕਿਲੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://castles.com.ua/uzhgorod.html|title=Uzhgorod|website=castles.com.ua|trans-title=|access-date=2026-08-23}}</ref> 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਗੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1086 ਵਿੱਚ ਕੁਤੇਸਕ ਖਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੋਲੋਵਤਸੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਾਲ 1241 ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਦਾ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1315 ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀਆਈ ਗਲਬੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪੀਟਰ ਪੇਤੇਂਕੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਲ 1317 ਵਿੱਚ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1" /> ਸਾਲ 1692 ਵਿੱਚ ਮਿਕਲੋਸ ਬੇਰਚੇਨੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੇਠ ਇਹ [[ਹੰਗਰੀ|ਉੱਤਰੀ ਹੰਗਰੀ]] ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1703 ਤੋਂ 1711 ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੜ੍ਹ ਵੀ ਰਿਹਾ।<ref name=":0" /> [[ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਚਟਾਨ|ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਚਟਾਨਾਂ]] 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਇਹ ਅਨਿਯਮਿਤ ਚਤੁਰਭੁਜ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਿਲਾ [[ਉੱਤਰ-ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਹਿਲ, ਚਾਰ [[ਬੁਰਜ]] ਅਤੇ 40 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਖੂਹ ਹੈ। ਸਾਲ 1775 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਾਰੀਆ ਥੇਰੇਸਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁਕਾਚੇਵੋ ਗ੍ਰੀਕ-ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਿਸ਼ਪ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਲ 1947 ਤੱਕ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name=":0" /> ਸਾਲ 1947 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਟ੍ਰਾਂਸਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਲੋਕਲ ਹਿਸਟਰੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://uma.lvivcenter.org/en/photos/437|title=Uzhhorod castle|website=Urban Media Archive|language=en|trans-title=|access-date=2026-08-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lart.lviv.ua/en/objects/zakarpatskyi-kraieznavchyi-muzei|title=Transcarpathian Museum of Regional History, named after Tyvodar Lehotsky|website=lart.lviv.ua|language=en|access-date=2026-08-23}}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲੇ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਦੇ ਖੰਡਰ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ == ਉਜ਼ਹੋਰੋਡ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਜ਼ਕਾਰਪੱਤੀਆ ਓਬਲਾਸਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ [[ਸਲੋਵਾਕੀਆ]] ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 2.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 30 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://archive.kyivpost.com/lifestyle/uzhhorod-is-ukraines-far-western-getaway-402447.html|title=Uzhhorod is Ukraine's far western getaway - Nov. 19, 2015|last=Melkozerova|first=Veronika|date=2015-11-19|website=Kyiv Post|access-date=2026-08-23}}</ref> ਉਝ ਨਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸੱਪ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਂਗ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਗਰਮ ਹੈ; ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਝ ਡਿਗਰੀ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":2" /> ਲਗਭਗ 1,15,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਹੰਗਰੀਆਈ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਮਾ ਆਬਾਦੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":2" /> == ਕਿਲੇ ਦੇ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ == {{Wide image|Pano vid s boinicy sever.jpg|773px|ਕਿਲੇ ਵੱਲੋਂ ਉਝਹੋਰੋਦ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} {{Wide image|Uzhhorod-castle-entrance-panorama.jpg|773px|ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲੇ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} {{Wide image|Uzhhorod-castle-rear-bastion-panorama.jpg|773px|ਕਿਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ – ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਆਰਾਮਗਾਹ}} {{Wide image|Uzhhorod-castle-main-building.jpg|773px|ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ]] 6eoabodleqio8tdepo8p5v3ovvalzol 0 205051 845092 2026-08-24T16:46:26Z AMAN KUMAR 59900 + 845092 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = ਕਚਾਨਿਵਕਾ ਮਹਿਲ | alt_name = | photo = Палац (мур.) у Качанівці.jpg | photo_width = 300px | photo_caption = ਮਹਿਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ | map_image = | map_width = 300px | map_caption = | location = [[ਕਚਾਨਿਵਕਾ]] ਬਸਤੀ, [[ਚੇਰਨੀਹੀਵ ਓਬਲਾਸਤ]] | coordinates = {{coord|50|50|12|N|32|39|20|E|display=inline,title}} | area = 700 [[ਹੈਕਟੇਅਰ]] ਤੋਂ ਵੱਧ | established = [[1770 ਦਾ ਦਹਾਕਾ]] }} '''ਕਚਾਨਿਵਕਾ ਮਹਿਲ''' ([[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]]: Качанівка) [[ਛੋਟਾ ਰੂਸ]] (Little Russia) ਵਿੱਚ [[ਕੈਥਰੀਨ ਮਹਾਨ|ਕੈਥਰੀਨ ਦੂਜੀ]] ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ [[ਪਿਓਤਰ ਰੁਮਿਅੰਤਸੇਵ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਈ ਪੇਂਡੂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ 1770 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਇਹ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੇ ਚੇਰਨੀਹੀਵ ਓਬਲਾਸਤ ਦੇ ਪ੍ਰਿਲੂਕੀ ਰੇਓਨ ਵਿੱਚ ਪੇਤਰੁਸ਼ੀਵਕਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸਮੋਸ਼ ਨਦੀ]] ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। [[ਗੋਮੇਲ ਮਹਿਲ|ਗੋਮੇਲ ਰਿਹਾਇਸ਼]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁਮਿਅੰਤਸੇਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਗੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਨਵ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ, ਕਚਾਨਿਵਕਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਜਿਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਗੀਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਖਵੇਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ == ਕਚਾਨਿਵਕਾ ਮਹਿਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1770 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਿਓਤਰ ਰੁਮਿਅੰਤਸੇਵ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="enc" /> ਇਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਾਕਾ ਰੂਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ [[ਕਾਰਲ ਬਲੈਂਕ]] ਦੁਆਰਾ ਨਵ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਐਮ. ਮੋਸਤਸੇਪਾਨੋਵ ਨੇ ਬਣਾਇਆ।<ref name="vlas">{{Cite web|url=https://ua.vlasenko.net/_pgs/chernygivska.html|title=Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР.|website=ua.vlasenko.net|access-date=2026-08-24|trans-title=ਯੂਕਰੇਨੀ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਸਮਾਰਕ}}</ref> ਪਿਓਤਰ ਰੁਮਿਅੰਤਸੇਵ ਦੇ ਵਾਰਿਸ [[ਨਿਕੋਲੇ ਰੁਮਿਅੰਤਸੇਵ]] ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸੰਪਤੀ [[ਕੋਸੈਕ ਸਟਾਰਸ਼ੀਨਾ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ [[ਤਾਰਨੋਵਸਕੀ ਪਰਿਵਾਰ]] ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।<ref name="enc">{{Cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CA%5CKachanivka.htm|title=Kachanivka|website=www.encyclopediaofukraine.com|access-date=2026-08-24|trans-title=ਕਚਾਨਿਵਕਾ}}</ref><ref name="enco">{{Cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CT%5CA%5CTarnovsky.htm|title=Tarnovsky|website=www.encyclopediaofukraine.com|access-date=2026-08-24|trans-title=ਤਾਰਨੋਵਸਕੀ}}</ref> === ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ === ਵਾਸਿਲ ਤਾਰਨੋਵਸਕੀ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਹੇਤਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਾਰਨੋਵਸਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ 70 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਜਾਗੀਰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ।<ref name="enco"/> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੋ]], [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ]], [[ਇਲਿਆ ਰੇਪਿਨ]], ਮਿਖਾਇਲ ਵ੍ਰੂਬੇਲ ਅਤੇ ਮਿਖਾਇਲ ਗਲਿੰਕਾ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name="enc"/><ref name="enco"/> ਗਲਿੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਓਪੇਰਾ [[ਏ ਲਾਈਫ ਫਾਰ ਦ ਜ਼ਾਰ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਆਰਾਮਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="hux"/> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ (ਸਾਲ 1914-1918) ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਗੀਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੰਡ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਪਾਵੇਲ ਖਾਰਿਤੋਨੇਨਕੋ ਦੀ ਧੀ ਓਲੇਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਮਿਖਾਇਲ ਓਲਿਵ ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ। ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ 500 ਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੰਡ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="hux">{{Cite web|url=https://huxley.media/en/kachanivka-the-beauty-and-grandeur-of-the-chernihiv-region/|title=KACHANIVKA — THE BEAUTY AND GRANDEUR OF THE CHERNIHIV REGION|date=2026-04-02|website=Huxley|language=en-US|access-date=2026-08-24|trans-title=ਕਚਾਨਿਵਕਾ — ਚੇਰਨੀਹੀਵ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ}}</ref> === ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ === [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਮਹਿਲ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਸਜ਼ਾ ਕਾਲੋਨੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੀ.ਬੀ. ਹਸਪਤਾਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="enc"/> ਇਹਨਾਂ ਔਖੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਜਾਗੀਰ, ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੀਆਂ। ਸਾਲ 1982 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਖਵਾਂ ਖੇਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਖੰਡਤਾ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਕਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਸੀਮਤ ਹੈ।<ref name="hux"/><ref name="kyiv" /> == ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਕੰਪਲੈਕਸ == ਕਚਾਨਿਵਕਾ ਕੰਪਲੈਕਸ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਪਰਲੇ ਪਠਾਰ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਚਰਚ, ਸੰਤਰੇ ਦਾ ਬਾਗ, ਪੰਛੀ ਘਰ, ਵਾਟਰ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name="vlas"/> ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹੋਗਨੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ, ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਚਬੂਤਰਿਆਂ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕੱਚ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="kyiv">{{Cite web|url=https://archive.kyivpost.com/lifestyle/great-one-day-getaways-385818.html|title=Great one-day getaways|last=Trach|first=Nataliya|date=2015-04-09|website=Kyiv Post|access-date=2026-08-24|trans-title=ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯਾਤਰਾ}}</ref> ਹੇਠਲੇ ਪਠਾਰ 'ਤੇ ਤਾਰਨੋਵਸਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪਾਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 12 ਤਲਾਬ, ਮੰਡਪ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਪੁਲ, ਨਕਲੀ ਖੰਡਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਂਫੀਥੀਏਟਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="hux"/> === ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ === <gallery class="center" mode="packed" heights="160"> Качанівка Буфет.JPG|''19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ'' </gallery> == ਚਿੱਤਰ ਗੈਲਰੀ == <gallery class="center" mode="packed" heights="160"> Качанівка В'їзд.JPG|''ਪਾਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ'' Інтимний скверик.JPG|''ਛੋਟਾ ਨਿੱਜੀ ਬਾਗ'' Качанівка Центральна алея.JPG|''ਕੇਂਦਰੀ ਰਸਤਾ'' </gallery> {{Wide image|Садиба "Качанiвка" 2.jpg|990px|ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲ]] 0vpevgeaccddqvkvcv98okdagnmzelj 0 205052 845093 2026-08-24T18:13:17Z AMAN KUMAR 59900 + 845093 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਮੱਠ | native_name = {{langx|uk|Кирилівський монастир}} | native_name_lang = | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = St Cyril's Monastery (Panorama).JPG | image_size = 300px | image_caption = {{small|ਆਪਣੇ ਘੰਟਾਘਰ ਦੇ ਢਾਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਮੱਠ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼}} | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = [[ਕੀਵ]], [[ਯੂਕਰੇਨ]] | address = | location_city = | location_country = {{UKR}} | coordinates = {{coord|50.483091|N|30.471772|E|type:landmark_region:UA|display=it}} <!-- stats -->| former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ]] | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | references = | footnotes = | embedded = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-wikidata = yes | mapframe-marker = religious-christian }} '''ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਮੱਠ''' ({{langx|uk|Кирилівський монастир|ਕਾਇਰੀਲਿਵਸਕੀ ਮੋਨਾਸਤਿਰ}}) [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕੀਵ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧਕਾਲੀ]] ਮੱਠ ਹੈ। ਇਸ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਚਰਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ [[ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ|ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੀ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 17ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਹਰੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਰੋਕ]] ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚਰਚ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਮੱਠ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1140 ਵਿੱਚ [[ਚੇਰਨੀਹੀਵ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ, [[ਕੀਵ ਦਾ ਵਸੇਵੋਲੋਦ ਦੂਜਾ|ਵਸੇਵੋਲੋਦ ਓਲਗੋਵਿਚ]] ਦੁਆਰਾ [[ਕੀਵ]] ਦੇ ਦੋਰੋਹੋਝਿਚੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਸਵਰਗੀ ਰੱਖਿਅਕ, [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਦਾ ਸਿਰਿਲ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਦੇ ਸਿਰਿਲ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Touring Kyiv">{{cite book | first=Ruta | last =Malikenaite | year=2003 | title=Guildebook: Touring Kyiv | publisher=Baltia Druk | location=Kyiv | isbn=966-96041-3-3}}</ref> 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਵਸੇਵੋਲੋਦ ਦੀ ਵਿਧਵਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਦਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਚਰਚ ਬਣਵਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ [[ਓਲਗੋਵਿਚੀ ਪਰਿਵਾਰ]] ਦੇ ਜੱਦੀ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="Touring Kyiv"/> 1734 ਵਿੱਚ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1750-1760 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ [[ਇਵਾਨ ਹਰੀਹੋਰੋਵਿਚ-ਬਾਰਸਕੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੱਠ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿਣਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੋਨੇ ਵਾਲਾ ਬੁਰਜ ਅਤੇ ਗੇਟ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੱਠ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 1787 ਵਿੱਚ, [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਜ਼ਾਰਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਮੱਠ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ]] ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ-ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ।<ref name="Lost Kyiv">{{cite book | first=Titus D. | last=Hewryk | year=1982 | title= The Lost Architecture of Kiev |url= http://oldkyiv.kiev.ua/index2.htm | publisher=The Ukrainian Museum | location=New York | id=ASIN: B0006E9KPQ}} (''ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ'')</ref> 8 ਮਈ 1929 ਨੂੰ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੀ ਕਮਿਸਾਰਾਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਮੱਠ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇੱਕ "ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ" ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।<ref name ="Mistetstvo">{{cite book | first=Alla Mikhailovna | last=Fedchenko | year=1977 | title=St. Cyril's Church | publisher=Mistetstvo | location=Kyiv }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਮੱਠ ਦੇ ਚਰਚ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੱਠ ਦੇ [[ਘੰਟਾਘਰ]] ਵਿੱਚ ਇਵਾਨ ਹਰੀਹੋਰੋਵਿਚ-ਬਾਰਸਕੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।<ref name= "Lost Kyiv"/> ਯੂਕਰੇਨੀ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਲੋਕ ਸਿੱਖਿਆ ਕਮਿਸਾਰੀਅਤ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ। ਜੂਨ 1936 ਵਿੱਚ [[ਵਰਖੋਵਨਾ ਰਾਦਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਕਮਿਸਾਰੀਅਤ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਦੇ ਮੱਠ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਢਾਹਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣੀ ਪਈ।<ref name="Lost Kyiv"/> ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਸਟੇਟ ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕਿਊਰੇਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 1937 ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਠ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਗੇਟਾਂ, ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਾਲੇ ਬੁਰਜ ਅਤੇ ਘੰਟਾਘਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Lost Kyiv"/> ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਚਰਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਫ੍ਰੈਸਕੋ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੂਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ [[ਮਿਖਾਇਲ ਵਰੂਬੇਲ]] ਦੁਆਰਾ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਬਾਕੀ ਮੱਠ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਾਲਾ ਬੁਰਜ, ਅਤੇ ਬਾਰਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਦੋ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name= "Lost Kyiv"/> ਮੱਠ ਦੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕਬਰਾਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ ਸਨ।<ref name="Lost Kyiv"/> 1965 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਚਰਚ ਕੀਵ ਦੀ ਸੋਫੀਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay3.html|title=Kirillovskaya tserkov|access-date=January 7, 2007|author=Zhukovsky A|work=Sophia Kyivska|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703150725/http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay3.html|archive-date=2007-07-03|url-status = dead}}</ref> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ, [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ (ਮਾਸਕੋ ਪੈਟਰੀਆਰਕੇਟ)|ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ]] ਨੂੰ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਯਮਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 14 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ, ਪੈਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2014-08-14 |title=Журнали засідання Священного Синоду Української Православної Церкви від 14 червня 2011 року {{!}} УКРАЇНСЬКА ПРАВОСЛАВНА ЦЕРКВА |url=http://orthodox.org.ua/article/zhurnali-zas%D1%96dannya-svyashchennogo-sinodu-ukra%D1%97nsko%D1%97-pravoslavno%D1%97-tserkvi-v%D1%96d-14-chervnya-20 |access-date=2023-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814145558/http://orthodox.org.ua/article/zhurnali-zas%D1%96dannya-svyashchennogo-sinodu-ukra%D1%97nsko%D1%97-pravoslavno%D1%97-tserkvi-v%D1%96d-14-chervnya-20 |archive-date=2014-08-14 }}</ref> == ਇਮਾਰਤਾਂ == [[File:Кирилівська церква Фасад.jpg|thumb|225px|left|ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਚਰਚ ਦਾ ਬਰੋਕ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ]] === ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਚਰਚ === ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਚਰਚ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ ਐਪਸ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਚਰਚ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਛੇ ਸਲੀਬ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਗੈਲਰੀ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਚੈਪਲ ਵੀ ਹੈ — ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਕੀਵਨ ਰੂਸ]] ਦੇ ਚਰਚਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।<ref name="Mistetstvo"/> ਬੈਪਟਿਸਟਰੀ ਅਤੇ [[ਨਾਰਥੈਕਸ]] ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹੋਰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਛੱਤ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਚਰਚ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ 1734 ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ। ਚਰਚ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਅਸਲੀ ਦਿੱਖ ਬਦਲ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੇਂਟ ਸਿਰਿਲ ਚਰਚ ਕੀਵ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚਰਚ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਜੋ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ।<ref name="Lost Kyiv"/> ਚਰਚ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ 1750-1760 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ [[ਇਵਾਨ ਹਰੀਹੋਰੋਵਿਚ-ਬਾਰਸਕੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹਾਲੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਰੋਕ]] ਦੇ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇਸਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। === ਘੰਟਾਘਰ === ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਇਵਾਨ ਹਰੀਹੋਰੋਵਿਚ-ਬਾਰਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਮੱਠ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਸਾਰੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ [[ਘੰਟਾਘਰ]] ਸੀ, ਜੋ 1760 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Lost Kyiv"/> ਇਸ ਘੰਟਾਘਰ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਘੰਟਾਘਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚੈਪਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਸੀ। ਘੰਟਾਘਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਦੋ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਤਿੰਨ-ਭਾਗੀ ਚਰਚ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੈਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਘੰਟਾਘਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Lost Kyiv"/> ਇਸ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸੁਮੇਲ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਦੋ ਐਪਸ ਵਰਗੇ ਹੇਠਲੇ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ{{clarify|date=March 2022}}। ਘੰਟਾਘਰ ਦੇ ਚੈਪਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀ ਅਸਲ ਛੱਤ ਇੱਕ ਪੌੜੀਦਾਰ ਛੱਤ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name="Lost Kyiv"/> 1849 ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੈਪਲ ਅਤੇ ਗੁੰਬਦ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨਾਲੋਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1936 ਵਿੱਚ ਘੰਟਾਘਰ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸ ਘੰਟਾਘਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲ]] nf58mwh7rp03acnuhn4lwoq123geavs 3 205053 845100 2026-08-24T20:06:54Z Ontzak 19347 Ontzak ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:HannaTheKitty12]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Hanna K-M]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/HannaTheKitty12|HannaTheKitty12]]" to "[[Special:CentralAuth/Hanna K-M|Hanna K-M]]" 845100 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Hanna K-M]] jx8wam2okyu7530ur5lgzr7ca64dchp