ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 3006 845674 834689 2026-09-08T08:43:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845674 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ | full name = ਯਮੀਨ-ਉੱਦ-ਦੌਲਾ ਅਬੁਲ-ਕਾਸਿਮ<br>ਮਹਿਮੂਦ ਇਬਨ ਸਬੁਕਤਗੀਨ ("ਮਹਿਮੂਦ, ਸਬੁਕਤਗੀਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ") | title = | image = Mahmud in robe from the caliph.jpg | image_size = 300px | caption = | succession = ਗਜ਼ਨੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ | reign = {{plainlist| *1 ਮਾਰਚ 998 – {{nowrap|30 ਅਪ੍ਰੈਲ1030}}}} | predecessor = [[ਇਸਮਾਈਲ ਗਜ਼ਨੀ]] | successor = ਮੁਹੰਮਦ ਗਜ਼ਨੀ | spouse = | issue = {{plainlist| *ਮੁਹੰਮਦ ਗਜ਼ਨੀ *ਸਿਹਾਬ ਅਲ-ਦੌਲਾ ਮਸੂਦ *ਇਜ਼-ਅਲ-ਦੌਲਾ ਅਬਦ ਅਲ ਰਾਸ਼ੀਦ *ਸੁਲੇਮਾਨ *ਸ਼ੁਜਾ}} | father = [[ਸਬੁਕਤਗੀਨ]] | mother = | religion = [[ਇਸਲਾਮ|ਸੁੰਨੀ]] | birth_date = 2 ਨਵੰਬਰ 971 | birth_place = [[ਗਜ਼ਨੀ]], [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] | death_date = {{death date and age|1030|4|30|971|11|2|df=yes}} | death_place = [[ਗਜ਼ਨੀ]], [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] | place of burial = [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]]<ref>{{cite web|title=Maḥmūd {{!}} king of Ghazna|url=https://www.archnet.org/sites/19882|website=ArchNet|language=en|access-date=2022-10-20|archive-date=2024-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511080250/https://www.archnet.org/sites/19882|url-status=dead}}</ref> }} '''ਮਹਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ''' (ਫ਼ਾਰਸੀ: محمود غزنوی) ਸੁਬਕਤਗੀਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਗਜ਼ਨੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ, ਜੋ 997 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਉੱਪਰ 17 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਲੁੱਟਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ ਉਸਨੇ 1001 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ]] ਅਤੇ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਤੇ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1024 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ [[ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ|ਸੋਮਨਾਥ]] ਦਾ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਿਰ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚੂਰਣ ਕਰ ਕੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਲੁੱਟਿਆ। ਮਹਿਮੂਦ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1030 ਨੂੰ ਗਜ਼ਨੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਕੀਰਤੀਸਤੰਭ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਲਹੌਰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''ਮਹਮੂਦਪੁਰ'' ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਹਮੂਦ ਪਿੱਛੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਲਹੌਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਹਾ। ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ 17ਵੇਂ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ 1025 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਗਜ਼ਨੀ ਵਿਖੇ ਉਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ== ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 971 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ''ਅਬੁਲ ਕਾਸਿਮ ਮਹਿਮੂਦ'' ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁਬੁਕਤਗੀਨ ਗਜ਼ਨੀ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਜ਼ਬੁਲਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੂੰ 'ਮਹਿਮੂਦ ਜ਼ਬੁਲੀ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਭਾਰਤ ਤੇ ਹਮਲੇ == ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਨ 1001 ਈ: ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1025 ਈ: ਤੱਕ 17 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਦੌਲਤ ਹਰ ਵਾਰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਫੌਜੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਵੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਉਸਤੇ ਸੋਨਾ ਲਾਉਣ ਤੇ ਧੰਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਦਕਿ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਆਪਣਾ ਧੰਨ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਬੰਧਨ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਸੀ ਖੱਤਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਦਾ ਆਦਮੀ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਬਹਾਦਰ ਹੋਵੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਹੀ ਸੀ। ਇਸਤੇ ਉਲਟ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੇ ਅਖੌਤੀ 'ਨਵੀਂ ਜਾਤੀ' ਜਾਂ ਅਸ਼ੂਤ ਕਹਿ ਕੇ ਅਖੌਤੀ ਉਚ ਜਾਤੀਆਂ ਤਰਾਂ-ਤਰਾਂ ਦੇ ਜੁਲਮ ਕਰਦੀਆਂ। ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਖ ਬੰਨ੍ਹਾ ਸਕੇਗਾ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਸਕੇਗਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਸਕੇਗਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਉਹ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕਿ ਸੈਨਾਪਤੀ ਜਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਤੱਕ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Commons category|Mahmud of Ghazni}} * [http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/mahmud_mughals.html UCLA website] * [http://www.infoplease.com/ce6/people/A0831222.html Mahmud of Ghazna] Columbia Encyclopedia (Sixth Edition) * [http://www.britannica.com/eb/article-9050135/Mahmud Mahmud] Encyclopædia Britannica (Online Edition) * [http://www.britannica.com/eb/article-9036676/Ghaznavid-Dynasty Ghaznavid Dynasty] Encyclopædia Britannica (Online Edition) * [http://www.britannica.com/eb/article-14003/Central-Asian-arts Ghaznavids and Ghurids] Encyclopædia Britannica (Online Edition) * [http://www.afghan-network.net/Rulers/mahmud-ghazni.html Mahmud Ghazni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515162613/http://www.afghan-network.net/Rulers/mahmud-ghazni.html |date=2011-05-15 }} * [http://www.iranchamber.com/history/ghaznavids/ghaznavids.php History of Iran: Ghaznevid Dynasty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124185258/http://iranchamber.com/history/ghaznavids/ghaznavids.php |date=2010-11-24 }} * [http://www.kashmirherald.com/featuredarticle/rewritinghistory.html Rewriting history and Mahmud of Ghazni] * [http://persian.packhum.org/persian/index.jsp?serv=pf&file=80201010&ct=0] Online Copy:Last Accessed 11 October 2007 Elliot, Sir H. M., Edited by Dowson, John. ''The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period'' * Tarikh Yamini, or Kitabu-l Yami [http://www.infinityfoundation.com/ECITTarikhYaminiframeset.htm of Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad al Jabbaru-l 'Utbi.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803221351/http://www.infinityfoundation.com/ECITTarikhYaminiframeset.htm |date=2009-08-03 }} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤ]] bj30lck75vkl2vww2nye6r6o31mady7 0 16408 845667 845628 2026-09-08T06:40:05Z Keerthi65 61821 /* */ 845667 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | image = Harbhajan Mann (cropped).jpg | caption = | birth_date = 31 ਦਸੰਬਰ 1965 | background = solo_singer | genre = [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]]<br />[[ਭੰਗੜਾ]] | occupation = [[ਗਾਇਕ]], [[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] | years_active = 1980–ਹੁਣ ਤੱਕ<ref name="db"/> | website = {{URL|http://www.harbhajanmann.com}} }} '''ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 30 ਦਸੰਬਰ 1965) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕਾਰ<ref name = "db">{{cite web | url = http://www.desiblitz.com/content/harbhajan-mann= | title = Harbhajan Mann | publisher = [http://www.desiblitz.com DesiBlitz.com] | accessdate = ਨਵੰਬਰ 18, 2012}}</ref><ref name = "ie">{{cite web | url = http://www.indianexpress.com/news/harbhajan-mann-to-perform-at-winter-olympiad/523556/ | title = Harbhajan Mann to perform at Winter Olympiad | publisher = [[ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ]] | work = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਖ਼ਬਰ | date = ਅਕਤੂਬਰ 1, 2009 | accessdate = ਨਵੰਬਰ 18, 2012}}</ref> ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਹਨ।<ref name="cp">{{cite web | url=http://www.cinepunjab.com/2011/03/harbhajan-mann.html | title=Harbhajan Mann | publisher=[http://www.cinepunjab.com CinePunjab.com] | date=ਮਾਰਚ 2011 | accessdate=ਨਵੰਬਰ 18, 2012 | archive-date=2012-10-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121011073512/http://www.cinepunjab.com/2011/03/harbhajan-mann.html | url-status=dead }}</ref> ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ', 'ਮਿੱਟੀ ’ਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੀ', 'ਜੱਗ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ' ਆਦਿ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[File:Kulwinder Kanwal, Sarabjit Cheema & Harbhajan Maan.jpg|thumb|ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੰਵਲ ਅਤੇ ਸਰਬਜੀਤ ਚੀਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ]] ਮਾਨ ਨੇ [[ਕਵੀਸ਼ਰੀ|ਕਵੀਸ਼ਰ]] [[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ]] "ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ" ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ 1980-81 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="db"/> == ਜੀਵਨ == ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਦਸੰਬਰ 1965 ਨੂੰ<ref name="db"/><ref name="cp"/> ਇੱਕ ਜੱਟ [[ਸਿੱਖ]] ਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਗੁਰਸੇਵਕ ਮਾਨ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਮਾਨ ਨੇ ਉੱਘੇ [[ਕਵੀਸ਼ਰ]] [[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ]] "ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ" ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="db"/><ref name="cp"/> ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਹਰਭਜਨ ਅਤੇ ਗੁਰਸੇਵਕ [[ਕਵੀਸ਼ਰੀ]] ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ ਦੀ ਪੋਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਦੇ ਬਾਪ ਹਨ।<ref name="db"/> == ਕੰਮ == ਮਾਨ ਨੇ 1980-81 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। 1992 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ, ''ਚਿੱਠੀਏ ਨੀ ਚਿੱਠੀਏ'' ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣੀ।<ref name="db"/><ref name="cp"/> ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਗਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ, ''ਆ ਸੋਹਣਿਆ ਵੇ ਜੱਗ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ'' 1994 ਵਿਚ<ref name="cp"/> ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਇਆ। ਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ 2002 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="cp"/> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ (2004), ਦਿਲ ਅਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ (2006), ਮਿੱਟੀ ’ਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੀ (2007), ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ - ਮਾਈ ਹੋਮ (2008), ਜੱਗ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ (2009), ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (2010) ਅਤੇ ਯਾਰਾ ਓ ਦਿਲਦਾਰਾ (2011) ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਕਵੀਸ਼ਰੀ]] *[[ਕਲੀ]] *[[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ]] *[[ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ]] *[[ਢਾਡੀ (ਸੰਗੀਤ)]] *[[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] *[[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]] *[[ਬੱਬੂ ਮਾਨ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{ਕਾਮਨਜ਼|Harbhajan Mann}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਨੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀਸ਼ਰ]] t1652qxlpfhsbehzwp90lv1to7lny91 0 17549 845680 287265 2026-09-08T11:53:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845680 wikitext text/x-wiki [[Image:Space Fire.jpg|thumb|right|'''ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ [[ਲਘੂ-ਗਰੂਤਾ]] ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ (ਸੱਜੇ) ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੀ ਲਾਟ'''<br> '''ਇੱਕੋ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਦੋ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਦਿਖਦੇ ਹਨ''']] [[Image:Streichholz.jpg|thumb|120px|'''ਤੀਲੀ ਦਾ ਬਲਣਾ ਇੱਕ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੋਇਆ''']] '''ਵਰਤਾਰਾ''' (ਯੂਨਾਨੀ: φαινόμενoν, ਫੈਨੋਮੇਨਨ ਤੋਂ, ਕਿਰਿਆ ਫੈਨੇਨ ਤੋਂ ; ਅਰਥਾਤ ਵਿਖਾਉਣਾ, ਚਮਕਣਾ, ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਣਾ)<ref>{{cite web | url=http://www.credoreference.com/entry/ashgtvd/phenomenon_phenomena | title=Credo Reference | accessdate=5 ਦਸੰਬਰ 2012 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਿਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਪਰਿਘਟਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]] bfxszeas66ftdw9rus4j6h5fo8ycir2 0 39262 845646 477028 2026-09-07T18:15:56Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Performing career" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1339576951|Mukul Shivputra]]" 845646 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = ਮੁਕੁਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ |image = |caption = |background = ਸੋਲੋ_ਗਾਇਕ |birth_name =ਮੁਕੁਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ ਕੋਮਕਾਲੀਮਥ |Also known as = |birth_date = {{Birth date and age|1956|3|25|df=y}} |death_date = |origin = [[ਦੇਵਾਸ, ਇੰਦੋਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] |instrument = [[ਆਵਾਜ਼]] |genre = [[ਖਿਆਲ]], [[ਭਜਨ]], [[ਠੁਮਰੀ]] |occupation = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕੀ]] |years_active = 1975–ਹਾਲ |label = |associated_acts = |website = }} '''ਪੰਡਿਤ ਮੁਕੁਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ''' (ਜਨਮ 25 ਮਾਰਚ 1956) (ਪਹਿਲਾਂ '''ਮੁਕੁਲ ਕੋਮਕਾਲੀਮਥ''') ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] [[ਗਾਇਕ]] ਹੈ। == ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਡਿਤ ਮੁਕੁਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਨਪੁਰਾ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ, ਪੰਡਿਤ ਮੁਕੁਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ "ਮੁਕੂਲ ਕੋਮਕਾਲੀਮਥ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੇ 23ਵੇਂ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਵੱਕਾਰੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 7pqgbalbug4ka4ec53u1n0f4gbctd02 0 53924 845657 828071 2026-09-08T02:07:05Z GurnoorSinghGill0 61650 i have added more main aspects of AI and there main uses in real world 845657 wikitext text/x-wiki '''ਮਸ਼ੀਨੀ ਬੁੱਧੀ''', '''ਮਸ਼ੀਨੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨਤਾ''', '''ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀ''', '''ਬਣਾਉਟੀ ਬੁੱਧੀ''', '''ਬਣਾਵਟੀ ਬੌਧਿਕਤਾ''', '''ਕ੍ਰਿਤਮ ਬੁੱਧੀ''' ਜਾਂ '''ਆਰਟੀਫੀਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲਜੈਂਸ''' ('''ਏਆਈ'''), ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਐਸੀ ਖੁਬੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ, ਸਮਝਣ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/whatisai.html ਮੈਕਾਰਥੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ] ਦਾ ਭਾਵ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਣ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੋਂ ਕਰਾਉਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। 1955 ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਮਕਾਰਤੀ ਨੇ ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਬਣਾਉਟੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਸੂਝਵਾਨ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ"<ref name="McCarthy's definition of AI"> [[John McCarthy (computer scientist)|McCarthy]]'s definition of AI: *{{Harvnb|McCarthy|2007}} </ref> ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਣਾਉਟੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਲਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਸਿੱਖਿਆ, ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ (ਸੰਚਾਰ), ਬੋਧ ਅਤੇ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਉਰ੍ਹਾਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਦੀਰਘ ਕਾਲ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਸੰਖਿਅਕੀ ਵਿਧੀਆਂ, ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਬਣਾਉਟੀ ਬੁੱਧੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਬਣਾਵਟੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਏਆਈ ਦੇ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ [[ਵੈੱਬ ਖੋਜੀ ਇੰਜਣ]] (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, [[ਗੂਗਲ ਖੋਜ]]); ਸਿਫਾਰਸ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ([[ਯੂਟਿਊਬ]], [[ਐਮਾਜ਼ਾਨ]], ਅਤੇ [[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ); ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, [[ਗੂਗਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ]], [[ਸਿਰੀ]], ਅਤੇ [[ਅਲੈਕਸਾ]]); ਆਟੋਨੋਮਸ ਵਾਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਵੇਮੋ); ਜਨਰੇਟਿਵ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਟੂਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਡਲ ਅਤੇ AI ਕਲਾ); ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਖੇਡ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਸ਼ਤਰੰਜ ਅਤੇ ਗੋ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ AI ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ AI ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ AI ਆਮ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਟਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਏਆਈ ਕਹੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਆਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ AI ਲੇਬਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"<ref>[http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/ AI set to exceed human brain power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219001624/http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/|date=19 February 2008}} [[CNN.com]] (26 July 2006)</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kaplan |first1=Andreas |last2=Haenlein |first2=Michael |date=2019 |title=Siri, Siri, in my hand: Who's the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence |journal=[[Business Horizons]] |volume=62 |pages=15–25 |doi=10.1016/j.bushor.2018.08.004 |issn=0007-6813 |s2cid=158433736}} [the question of the source is a pastiche of: ''[[Mirror#Literature|Snow White]]'']</ref> ਏਆਈ ਖੋਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪ-ਖੇਤਰ ਖ਼ਾਸ ਟੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। ਏਆਈ ਖੋਜ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ, ਤਰਕ, ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ, ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।{{Efn|name="Problems of AI"}} ਇਹਨਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ, ਏਆਈ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਗਣਿਤਿਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਰਸਮੀ ਤਰਕ, ਨਕਲੀ ਤੰਤੂ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਅਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ, ਸੰਚਾਲਨ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਵਿਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।{{Efn|name="Tools of AI"}} ਏਆਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਰਸ਼ਨ, ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=§1.2}}.</ref> ਕੁਝ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਪਨਏਆਈ (OpenAI), ਗੂਗਲ ਡੀਪਮਾਇੰਡ (Google DeepMind) ਅਤੇ ਮੇਟਾ (Meta),<ref>{{Cite web |date=4 April 2024 |title=Tech companies want to build artificial general intelligence. But who decides when AGI is attained? |url=https://apnews.com/article/agi-artificial-general-intelligence-existential-risk-meta-openai-deepmind-science-ff5662a056d3cf3c5889a73e929e5a34 |access-date=20 May 2025 |website=[[AP News]] |language=en}}</ref> ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਜਨਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AGI)- ਏਆਈ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਜੋ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੋਧਾਤਮਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1956 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,<ref>https://st.llnl.gov/news/look-back/birth-artificial-intelligence-ai-research</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਦੇ ਕਈ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਦੌਰ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਏਆਈ ਵਿੰਟਰਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://st.llnl.gov/news/look-back/birth-artificial-intelligence-ai-research</ref> 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਊਰਲ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਏਆਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>https://medium.com/@kaveh.kamali/the-revolution-of-deep-learning-in-2012-a-paradigm-shift-in-artificial-intelligence-d4fdbfa87a42</ref> ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਨਾਲ 2017 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਧਾ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋਇਆ।{{Sfnp|Toews|2023}} 2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉੱਨਤ ਜਨਰੇਟਿਵ ਏਆਈ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਚੱਲ ਰਹੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਏਆਈ ਬੂਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੋਧਣ ਦੀ ਜਨਰੇਟਿਵ ਏਆਈ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੇ ਕਈ ਅਣਚਾਹੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਏਆਈ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਹੋਂਦ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋਖਮਾਂ ਬਾਰੇ ਨੈਤਿਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਉਠਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। == ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ == # '''ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ (Machine Learning)''': ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਦਦ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। # '''ਨੈਚਰਲ ਲੈਂਗੂਏਜ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ (Natural Language Processing)''': ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਚੈਟਬੋਟ, ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ, ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। # '''ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਜ਼ਨ (Computer Vision)''': ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। # '''ਜਨਰੇਟਿਵ ਏਆਈ (Generative AI):''' ਜੈਨਰੇਟਿਵ ਏਆਈ ਨਵੇਂ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਕਸਟ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ, ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਵੱਡੇ ਡਾਟਾਸੈੱਟ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਡਾਟਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਡਾਟਾ ਸੈੱਟ ਤੋਂ ਪੈਟਰਨ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ। ਚੈਟਬੋਟ, ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਟੂਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। #'''ਨਿਊਰਲ ਨੈਟਵਰਕ(Neural Network):''' ਨਿਊਰਲ ਨੈਟਵਰਕ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਡੇਟਾ ਤੋਂ ਪੈਟਰਨ ਸਿੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਊਰਲ ਨੈਟਵਰਕ ਕਈ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ: ਨਿਊਰੋਨ, ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ, ਭਾਰ, ਪੱਖਪਾਤ, ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਨਿਯਮ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ ਪਛਾਣ, ਟੈਕਸਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਭਾਸ਼ਣ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਿਊਰਲ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ, ਤਿੰਨ-ਪੜਾਅ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇਨਪੁਟ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ, ਆਉਟਪੁੱਟ ਜਨਰੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੁਧਾਰ। ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ, ਡੇਟਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਸਵੈ-ਡ੍ਰਾਇਵਿੰਗ ਵਾਹਨ, ਅਤੇ ਸਵੈਚਾਲਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਨਿਊਰਲ ਨੈਟਵਰਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਚਾਲਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ == ਲਾਭ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ == === ਲਾਭ: === # ਬਿਹਤਰ ਸਟੀਕਤਾ: AI ਸਿਸਟਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਟਿੱਠ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। # ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ: ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਆਟੋਮੇਟਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਚਤ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। # ਮੁਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: AI ਨੂੰ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਹਿਰ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਚੁਣੌਤੀਆਂ: === # ਰੁਜਗਾਰ ਦੀ ਹਾਨੀ: ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, AI ਦੇ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। # ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ: AI ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। # ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਸਲੇ: AI ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ਜੀ ਪੀ ਟੀ (GPT) == ਜਨਰੇਟਿਵ ਪ੍ਰੀ-ਟ੍ਰੇਂਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰ (GPT) ਵੱਡੇ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਡਲ ਲਾਰਜ ਲੈਂਗੂਏਜ ਮਾਡਿਊਲਜ (LLMs) ਹਨ ਜੋ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਰਥ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟੈਕਸਟ-ਅਧਾਰਤ GPT ਮਾਡਲ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਟੋਕਨ (ਇੱਕ ਟੋਕਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ, ਸਬਵਰਡ, ਜਾਂ ਵਿਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੌਰਾਨ, GPT ਮਾਡਲ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਟੋਕਨ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਰਗਾ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਸਿਖਲਾਈ ਪੜਾਅ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੱਚਾ, ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਰਹਿਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਫੀਡਬੈਕ ਤੋਂ ਰੀਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਲਰਨਿੰਗ (RLHF) ਨਾਮਕ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ। ਮੌਜੂਦਾ GPT ਮਾਡਲ "ਹੈਲੂਸੀਨੇਸ਼ਨ" ਨਾਮਕ ਝੂਠ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੂੰ RLHF ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਡੇਟਾ ਨਾਲ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚੈਟਬੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2023-11-09 |title=Explained: Generative AI |url=https://news.mit.edu/2023/explained-generative-ai-1109 |access-date=2025-02-03 |website=MIT News {{!}} Massachusetts Institute of Technology |language=en}}</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਡਲਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਮਿਨੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਰਡ), ਚੈਟਜੀਪੀਟੀ, ਗ੍ਰੋਕ, ਕਲਾਉਡ, ਕੋਪਾਇਲਟ, ਅਤੇ ਐਲਐਲਏਐਮਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਮਲਟੀਮੋਡਲ ਜੀਪੀਟੀ ਮਾਡਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ (ਵਿਧੀ) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿੱਤਰ, ਵੀਡੀਓ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=AI Writing and Content Creation Tools |url=https://mitsloanedtech.mit.edu/ai/tools/writing/ |access-date=2025-02-03 |website=MIT Sloan Teaching & Learning Technologies |language=en-US}}</ref> == ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ == ਏਆਈ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * [[ਖੋਜ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਖੋਜ ਇੰਜਣ]] (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਗੂਗਲ ਖੋਜ]]) * [[ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਔਨਲਾਈਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ]] * [[ਸਿਫਾਰਸ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀ|ਸਿਫਾਰਸ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ]] (ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ, [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਜਾਂ [[ਐਮਾਜ਼ਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ * [[ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਬੁੱਧੀ|ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ]] (ਐਡਸੈਂਸ, ਫੇਸਬੁੱਕ) * [[ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ]] (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਿਰੀ]] ਜਾਂ [[ਅਲੈਕਸਾ]]) * [[ਆਟੋਨੋਮਸ ਵਾਹਨ]] (ਡਰੋਨ, ਏਡੀਏਐਸ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ) * [[ਮਸ਼ੀਨੀ ਅਨੁਵਾਦ|ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਵਾਦ]] ([[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਅਨੁਵਾਦ]], [[ਗੂਗਲ ਅਨੁਵਾਦ]]) * [[ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ|ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ]] (ਐਪਲ ਦਾ ਫੇਸਆਈਡੀ ਜਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਦਾ ਡੀਪਫੇਸ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਦਾ ਫੇਸਨੇਟ) * [[ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਚਿੱਤਰ ਐਨੋਟੇਸ਼ਨ|ਚਿੱਤਰ ਲੇਬਲਿੰਗ]] ([[ਫੇਸਬੁੱਕ]], ਐਪਲ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ [[ਟਿੱਕਟੋਕ]] ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)। ਏਆਈ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਅਫ਼ਸਰ (ਸੀਏਓ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਵਰਤੋਂ == === ਵਪਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ === ਏਆਈ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸਰਚ ਇੰਜਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੂਗਲ ਸਰਚ), ਔਨਲਾਈਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ, ਯੂਟਿਊਬ ਜਾਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ), ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਚਲਾਉਣਾ, ਟਾਰਗੇਟਡ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ (ਐਡਸੈਂਸ, ਫੇਸਬੁੱਕ), ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰੀ ਜਾਂ ਅਲੈਕਸਾ), ਆਟੋਨੋਮਸ ਵਾਹਨ (ਡਰੋਨ, ਏਡੀਏਐਸ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ), ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਵਾਦ (ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਟਰ, ਗੂਗਲ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਟ), ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ (ਐਪਲ ਦਾ ਫੇਸ ਆਈਡੀ ਜਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਦਾ ਡੀਪਫੇਸ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਦਾ ਫੇਸਨੇਟ) ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਲੇਬਲਿੰਗ (ਫੇਸਬੁੱਕ, ਐਪਲ ਦੇ ਆਈਫੋਟੋ ਅਤੇ ਟਿੱਕਟੋਕ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)। ਏਆਈ ਦੀ ਤੈਨਾਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਅਫਸਰ (ਸੀਏਓ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਦਾ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ |url=https://www.bbc.com/news/technology-54522442 |access-date=3 Feb 2025 |website=bbc.com}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Roy|first=Deepjyoti|last2=Dutta|first2=Mala|date=2022-05-03|title=A systematic review and research perspective on recommender systems|url=https://journalofbigdata.springeropen.com/articles/10.1186/s40537-022-00592-5|journal=Journal of Big Data|volume=9|issue=1|pages=59|doi=10.1186/s40537-022-00592-5|issn=2196-1115}}</ref> === ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ === ਫਾਰਮ 'ਤੇ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ  ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਝਾੜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਇਨਪੁਟਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਵੇਰੀਏਬਲ-ਰੇਟ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ (VRA) ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਪਾਣੀ, ਖਾਦ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ, ਆਦਿ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਅਨੁਭਵੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ VRA ਇਨਪੁਟ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੂ-ਸਥਾਨਿਕ ਮੈਪਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ VRA ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ ਦੇ ਹਾਈਪਰ-ਸਥਾਨਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਪੁਟਸ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ - ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੌਦੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ। ਇਨਪੁਟ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਲਾਗਤਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਨੁਭਵੀ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਉਪਜ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਅਮਰੀਕੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਖੇਤਾਂ 'ਤੇ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਉਪਜ ਵਿੱਚ 9% ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉਪਜ ਵਿੱਚ 13% ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Ortiz|first=B. V.|last2=Balkcom|first2=K. B.|last3=Duzy|first3=L.|last4=van Santen|first4=E.|last5=Hartzog|first5=D. L.|date=2013-08-01|title=Evaluation of agronomic and economic benefits of using RTK-GPS-based auto-steer guidance systems for peanut digging operations|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2013PrAgr..14..357O/abstract|journal=Precision Agriculture|volume=14|pages=357–375|doi=10.1007/s11119-012-9297-y}}</ref>ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 54% ਵੱਧ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Liundi|first=Nicholas|last2=Darma|first2=Aditya Wirya|last3=Gunarso|first3=Rivaldi|last4=Warnars|first4=Harco Leslie Hendric Spits|date=2019-11|title=Improving Rice Productivity in Indonesia with Artificial Intelligence|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/8965385|journal=2019 7th International Conference on Cyber and IT Service Management (CITSM)|volume=7|pages=1–5|doi=10.1109/CITSM47753.2019.8965385}}</ref> AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ,ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਕਰਨ <ref>{{Cite journal|title=Population, Poverty, Production, Food Security, Food Sovereignty, Biotechnology and Sustainable Development: Challenges for the XXI Century {{!}} Bulletin of University of Agricultural Sciences and Veterinary Medicine Cluj-Napoca. Veterinary Medicine|url=https://journals.usamvcluj.ro/index.php/veterinary/article/view/6771|language=en-US}}</ref>ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ,ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Talaviya|first=Tanha|last2=Shah|first2=Dhara|last3=Patel|first3=Nivedita|last4=Yagnik|first4=Hiteshri|last5=Shah|first5=Manan|date=2020-01-01|title=Implementation of artificial intelligence in agriculture for optimisation of irrigation and application of pesticides and herbicides|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S258972172030012X?via=ihub|journal=Artificial Intelligence in Agriculture|volume=4|pages=58–73|doi=10.1016/j.aiia.2020.04.002|issn=2589-7217}}</ref> === ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਖੇਤਰ === ਇੱਕ ਹੱਥ ਦਾ ਐਕਸ-ਰੇ, ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਗਣਨਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਤਸਵੀਰ:X-ray of hand, where bone age is automatically found by BoneXpert software.jpg|thumb|ਹੱਥ ਦਾ X ਰੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੋਨਐਕਸਪਰਟ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਰਾ੍ਹੀਂ ਹੱਡੀ ਦੀ ਉਮਰ ਸਵੈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।]] ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ , ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਾਕਟਰੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਡੇਟਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ (AI) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਿਦਾਨ, ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਤਰੀਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Jimma|first=Bahiru Legesse|date=2023-03-01|title=Artificial intelligence in healthcare: A bibliometric analysis|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2772503023000014?via=ihub|journal=Telematics and Informatics Reports|volume=9|pages=100041|doi=10.1016/j.teler.2023.100041|issn=2772-5030}}</ref> ਜਨਾਨਾ ਛਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕੈੱਸਰ ਦਾ ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਨ ਤੇ ਨਿਦਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Houssami|first=Nehmat|last2=Kirkpatrick-Jones|first2=Georgia|last3=Noguchi|first3=Naomi|last4=Lee|first4=Christoph I.|date=2019-05-04|title=Artificial Intelligence (AI) for the early detection of breast cancer: a scoping review to assess AI’s potential in breast screening practice|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17434440.2019.1610387|journal=Expert Review of Medical Devices|volume=16|issue=5|pages=351–362|doi=10.1080/17434440.2019.1610387|issn=1743-4440|pmid=30999781}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[File:2024 AI patents by country - artificial intelligence.svg |thumb |2024 ਵਿੱਚ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ AI ਪੇਟੈਂਟ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ AI ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨ।<ref name=RandDworld_20241103/> ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਨ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏਆਈ ਪੇਟੈਂਟ ਸਨ, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਆਈ ਪੇਟੈਂਟ-ਬਿਨੈਕਾਰ ਕੰਪਨੀ ਚੀਨ ਨਾਲੋਂ 35% ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੇਟੈਂਟ ਸਨ।<ref name=RandDworld_20241103>{{cite web |last1=Buntz |first1=Brian |title=Quality vs. quantity: US and China chart different paths in global AI patent race in 2024 / Geographical breakdown of AI patents in 2024 |url=https://www.rdworldonline.com/quality-vs-quantity-us-and-china-chart-different-paths-in-global-ai-patent-race-in-2024/ |publisher=R&D World |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209072113/https://www.rdworldonline.com/quality-vs-quantity-us-and-china-chart-different-paths-in-global-ai-patent-race-in-2024/ |archive-date=9 December 2024 |date=3 November 2024 |url-status=live}}</ref>]] ਮਕੈਨੀਕਲ ਜਾਂ "ਰਸਮੀ" ਤਰਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਰਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸਿੱਧੇ ਐਲਨ ਟਿਊਰਿੰਗ ਦੇ ਗਣਨਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ, "0" ਅਤੇ "1" ਵਰਗੇ ਸਧਾਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ, ਗਣਿਤਿਕ ਤਰਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਰੂਪ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।{{Sfn|Russell|Norvig|2021|p=9}}<ref name="Clarendon Press-2004" /> ਇਸ ਨੇ, ਸਾਈਬਰਨੇਟਿਕਸ, ਸੂਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਦਿਮਾਗ" ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੋਜ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜੋ AI ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਗੇ,{{Sfn|Russell|Norvig|2021|p=9}}<ref>{{Cite web |title=Google books ngram |url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=electronic+brain&year_start=1930&year_end=2019&corpus=en-2019&smoothing=3 |access-date=5 October 2024 |archive-date=5 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005170209/https://books.google.com/ngrams/graph?content=electronic+brain&year_start=1930&year_end=2019&corpus=en-2019&smoothing=3 |url-status=live }}</ref>}} ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1943 ਵਿੱਚ "ਨਕਲੀ ਨਿਊਰੋਨਸ" ਲਈ ਮੈਕਕੁਲੋਕ ਅਤੇ ਪਿਟਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ,{{Sfnp|Russell|Norvig|2021|p=17}} ਅਤੇ ਟਿਊਰਿੰਗ ਦਾ 1950 ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੇਪਰ 'ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ', ਜਿਸ ਨੇ ਟਿਊਰਿੰਗ ਟੈਸਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ "ਮਸ਼ੀਨ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ" ਸੰਭਵ ਸੀ।<ref name="Clarendon Press-2004">{{Cite book |title=The Essential Turing: the ideas that gave birth to the computer age |date=2004 |publisher=Clarendon Press |isbn=0-1982-5079-7 |editor-last=Copeland |editor-first=J. |location=Oxford, England}}</ref> ਏਆਈ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1956 ਵਿੱਚ ਡਾਰਟਮਾਊਥ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{Sfnp|Crevier|1993|pp=47–49}} 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਏਆਈ ਖੋਜ ਦੇ ਆਗੂ ਬਣ ਗਏ।{{Sfnp|Russell|Norvig|2021|p=17}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ "ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ" ਦੱਸਿਆ: ਕੰਪਿਊਟਰ ਚੈਕਰ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਲਜਬਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਾਜ਼ੀਕਲ ਥਿਊਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ।{{Efn| [[Stuart J. Russell|Russell]] and [[Norvig]] wrote "for the next 20 years the field would be dominated by these people and their students."{{Sfnp|Russell|Norvig|2003|p=17}} }}{{Efn| [[Stuart J. Russell|Russell]] and [[Norvig]] wrote, "it was astonishing whenever a computer did anything kind of smartish".{{Sfnp|Russell|Norvig|2003|p=18}} }} 1950 ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।{{Sfnp|Newquist|1994|pp=86–86}} 1965 ਵਿੱਚ ਹਰਬਰਟ ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, "ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਜੋ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ"।<ref>{{Harvtxt|Simon|1965|p=96}} quoted in {{Harvtxt|Crevier|1993|p=109}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਮਾਰਵਿਨ ਮਿੰਸਕੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ, ਇਹ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ "ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ... 'ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ' ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ"।<ref>{{Harvtxt|Minsky|1967|p=2}} quoted in {{Harvtxt|Crevier|1993|p=109}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ ਸੀ।{{Sfnp|Russell|Norvig|2021|p=21}}}} 1974 ਵਿੱਚ, ਸਰ ਜੇਮਜ਼ ਲਾਈਟਹਿਲ [370] ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਉਤਪਾਦਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਖੋਜੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Succ1">Successful programs of the 1960s: {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=243–252}}, {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=52–107}}, {{Harvtxt|Moravec|1988|p=9}}, {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=19–21}}</ref> ਮਿੰਸਕੀ ਅਤੇ ਪੇਪਰਟ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪਰਸੈਪਟ੍ਰੋਨਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਨਕਲੀ ਤੰਤੂ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਸਲ-ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਉਪਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Clarendon Press-2004"/> 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਏਆਈ ਖੋਜ ਨੂੰ ਮਾਹਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੁਆਰਾ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,<ref>[[Expert systems]]: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=23, 292}}, {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–331}}, {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 17.4}}, {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=327–335, 434–435}}, {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=145–162, 197–203}}, {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=155–183}}</ref> ਏਆਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਹਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। 1985 ਤੱਕ, ਏਆਈ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Fund01">Funding initiatives in the early 1980s: [[Fifth Generation Project]] (Japan), [[Alvey]] (UK), [[Microelectronics and Computer Technology Corporation]] (US), [[Strategic Computing Initiative]] (US): {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=426–441}}, {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=161–162, 197–203, 211, 240}}, {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=23}}, {{Harvtxt|NRC|1999|pp=210–211}}, {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=235–248}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1987 ਵਿੱਚ ਲਿਸਪ ਮਸ਼ੀਨ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, AI ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸਰਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।<ref name="First AI Winter">First [[AI Winter]], [[Lighthill report]], [[Mansfield Amendment]]: {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=115–117}}, {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=21–22}}, {{Harvtxt|NRC|1999|pp=212–213}}, {{Harvtxt|Howe|1994}}, {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=189–201}}</ref> ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ, ਏਆਈ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੰਡਿੰਗ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਯੋਜਨਾਵਾਂ, ਟੀਚਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਤੱਥਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਧ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਾਰਨਾ, ਰੋਬੋਟਿਕਸ, ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨ ਪਛਾਣ,{{Sfnp|Russell|Norvig|2021|p=24}} ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ "ਉਪ-ਪ੍ਰਤੀਕ" ਪਹੁੰਚਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।{{Sfnp|Nilsson|1998|p=7}} ਰੋਡਨੀ ਬਰੂਕਸ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ" ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਚਲਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੂਡੀਆ ਪਰਲ, ਲੋਤਫੀ ਜ਼ਾਦੇਹ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਸਹੀ ਤਰਕ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਾਜਬ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਕੇ ਅਧੂਰੀ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।<ref>[[Developmental robotics]]: {{Harvtxt|Weng|McClelland|Pentland|Sporns|2001}}, {{Harvtxt|Lungarella|Metta|Pfeifer|Sandini|2003}}, {{Harvtxt|Asada|Hosoda|Kuniyoshi|Ishiguro|2009}}, {{Harvtxt|Oudeyer|2010}}</ref><ref name="Stoch"/>{{Sfnp|Russell|Norvig|2021|p=25}} ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ "ਕਨੈਕਸ਼ਨਿਜ਼ਮ" ਦਾ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਫਰੀ ਹਿੰਟਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਊਰਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਖੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{Harvtxt|Crevier|1993|pp=214–215}}, {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=24, 26}}</ref> 1990 ਵਿੱਚ, ਯੈਨ ਲੇਕਨ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕਨਵੋਲਿਊਸ਼ਨਲ ਨਿਊਰਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਊਰਲ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਫਲ ਉਪਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੀ।{{Sfnp|Russell|Norvig|2021|p=26}} ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== *[[ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਸ਼ੀਨੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨਤਾ]] 8lpwnjdd8j9scignxf7i9bt1kmv9iln 0 71541 845660 535059 2026-09-08T03:36:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845660 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Hindu_hell.jpg|thumb|ਮੱਧ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਯਮ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਅਤੇ ਯਮਦੂਤ ਨੂੰ ਮਰੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਪੈਨਲ ਨਰਕ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।]] '''ਨਰਕ '''({{Lang-sa|नरक}}) ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਰਕ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="anna_naraka">{{Cite book|last = Dallapiccola|first = Anna L.|title = [[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]|publisher = [[Thames & Hudson]] <!-- | location = London -->|year = 2002|chapter = Naraka|isbn = 978-0-500-51088-9|chapter-url = http://www.credoreference.com/entry/thhll/naraka|ref = harv}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਯਮ ਦਾ ਵੀ ਵਾਸ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਥੱਲੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਰਕ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਭੇਜੇ ਜਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਪੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ 28 ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref name="anna_naraka"/> ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਮਯੰਮ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਮਦੂਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਬ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੀ ਹਜੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਯਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿੱਥੇ ਨੇਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਅਵਧੀ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਉਹ ਰੂਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪੁਖ਼ਤਗੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਠਲੇ ਜਾਂ ਉੱਚ ਜੀਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="anna_naraka"/> ਕੁਝ ਕੁ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਨੂੰ  ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰੂਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਕੈਦ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} epplovfrk3n4dntqzmxflqnsfid5roa 0 80004 845647 659641 2026-09-07T19:30:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845647 wikitext text/x-wiki [[File:Acupuncture1-1.jpg|thumb|right|250px|ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੂਈਆਂ]] [[File:Facial acupuncture.jpg|thumb|220px|ਐਕਿਉਪੰਕਚਰ ਸੂਈਆਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਚਹਿਰੇ ਵਿੱਚ]] '''ਐਕਿਉਪੰਕਚਰ''' ਚੀਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ [[ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ]] ਹੈ ਜੋ ਕਿ 5000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ।<ref name=brit>{{Cite web |url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/4736/acupuncture |title=acupuncture (medicine) -- Britannica Online Encyclopedia |work=britannica.com |accessdate=17 June 2010}}</ref> ਬਰੀਕ ਪਤਲੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਐਕਿਉਪੰਕਚਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਬਦਲਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੂਲ ਚੀਨੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ।<ref name=Berman2010>Berman, Brian ''et al'' 2010. Acupuncture for chronic low back pain. ''New England Journal of Medicine'' '''363''' (5): 454–461. [http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMct0806114]</ref> ਇਹ ਯਿਨ ਅਤੇ ਯਾਂਗ ਦੇ [[ਚੀਨੀ ਦਰਸ਼ਨ]] ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। .<ref name=Liu-2013>Liu, Gang ''et al'' 2013. Effects of painful stimulation and acupuncture on attention networks in healthy subjects. ''Behavioral and Brain Functions'' '''9''' (1): 23. Complete article:[http://www.behavioralandbrainfunctions.com/content/9/1/23] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217215852/http://www.behavioralandbrainfunctions.com/content/9/1/23 |date=2014-12-17 }}</ref> ਇਸਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲਾਭ ਹਨ।<ref>http://www.prevention.com/health/healthy-living/health-benefits-acupuncture</ref><ref name=Berman2010/> ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਇਲਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਰੀਕ ਸੂਈਆਂ ਚੁਭੋਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Adams 2011"/>ਐਕੂਪੰਕਚਰ ਇੱਕ [[ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ]] ਹੈ;<ref name=Baran2014>{{cite book |vauthors=Baran GR, Kiana MF, Samuel SP |journal=Healthcare and Biomedical Technology in the 21st Century |publisher=Springer |year=2014 |pages=19–57 |title=Chapter 2: Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ? |doi=10.1007/978-1-4614-8541-4_2 |isbn=978-1-4614-8540-7 |quote=various pseudosciences maintain their popularity in our society: acupuncture, astrology, homeopathy, etc.}}</ref><ref name=Khine2012>{{cite book | vauthors = Good R | veditors = Khine MS |work=Advances in Nature of Science Research: Concepts and Methodologies |url=https://books.google.com/books?id=4uOqSId2IjsC&pg=PA103 |year=2012 |publisher=Springer |isbn=978-94-007-2457-0 |page=103 |title=Chapter 5: Why the Study of Pseudoscience Should Be Included in Nature of Science Studies |quote=Believing in something like chiropractic or acupuncture really can help relieve pain to a small degree [...] but many related claims of medical cures by these pseudosciences are bogus.}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ [[ਵਿਗਿਆਨ|ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ]]'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹਨ , ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ [[ਨੀਮ ਹਕੀਮੀ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਮਿਜ਼ਾਜ== ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸਪਤਾਹਿਕ ਐਕਿਉਪੰਕਚਰ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਥੋਡੇ ਮੂਡ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਊਰੋ ਟ੍ਰਾਂਸਮੀਟਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਕੋੰਸੇਲਿੰਗ ਨਾਲੋ ਕਈ ਜਿਆਦਾ ਫਲਦਾਈ ਹਨ। ==ਦਿਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ== ਰੈਗੂਲਰ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ==ਇਨਸੌਮਨੀਆ== ਐਕਿਉਪੰਕਚਰ ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋ ਟ੍ਰਾਂਸਮੀਟਰ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਕਿਉਪੰਕਚਰ]] 4mqycvbzse3fbxaup6govy1jiuu8q7y 0 81446 845661 813020 2026-09-08T05:04:09Z Afughat 57204 Video added 845661 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Smoked Dry Fish and Tomato Chutney.webm|thumb|ਅਸਾਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ ਦੀ ਚਟਨੀ ]] '''ਚਟਣੀ''' ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੋ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ। ਚਟਣੀ ਭਰਤ ਦਾ ਸੌਸ ਹੈ ਜੋ ਈ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਨਮਕ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਬਜੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਟਣੀਆਂ: === *ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਚਟਣੀ *[[ਤਸਵੀਰ:বুট ডাইলৰ চাটনি (Bengal Gram Chutney).webm|thumb|ਬੰਗਾਲੀ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਚਟਨੀ ]]ਪਿਆਜ ਦੇ ਚਟਣੀ *ਇਮਲੀ ਦੀ ਚਟਣੀ *ਟਮਾਟਰ ਦੇ ਚਟਣੀ *ਧਨੀਏ ਦੇ ਚਟਣੀ *ਅੰਬ ਦੀ ਚਟਣੀ *ਪੂਦਨੇ ਦੀ ਚਟਣੀ *ਲਸਣ ਦੀ ਚਟਣੀ *ਮਿਰਚ ਦੀ ਚਟਣੀ ਚਟਣੀ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗੇ ਮਸਾਲੇ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਣ. ਅਦਰੱਕ, ਸੌਂਫ, ਹੀਂਗ, ਜੀਰਾ ਆਦਿ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] 3783vmnz8c77kk59xt2zuxq5usn5712 0 93029 845658 708473 2026-09-08T02:55:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845658 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਦਿਸ਼ਾ ਵਕਾਨੀ<br>દિશા વાંકાણી | image = Disha Wakani on the sets of KBC 07.jpg | caption = 2012 ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾ ਵਕਾਨੀ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes| 1978|08|17}}<!-- Birth date has been contested. Do not insert a date unless you also provide a reliably published source that verifies the date --><ref name="The Times Of India">{{cite web | url = http://m.timesofindia.com/India-Pacific-Island-nations-cooperation-summit/liveblog/48508072.cms | title = Daya Ben aka Disha Vakani turns a year older | date = 17 August 2015 | accessdate = 17 August 2015 | publisher = The Times Of India}}</ref> | birth_place = [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]]<ref name=toi12>{{cite news |title=Disha Vakani misses theatre|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Disha-Vakani-misses-theatre/articleshow/17100450.cms |publisher=The Times of India |date=5 Nov 2012 |accessdate=14 May 2013}}</ref> | residence = ਕਾਂਦਿਵਲੀ, [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | alma_mater = [[ਗੁਜਰਾਤ ਕਾਲਜ]], ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1997–ਵਰਤਮਾਨ | known_for = ''[[ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ]]'' | spouse = {{marriage|ਮਾਯੂਰ ਪਾਡੀਆ|2015}} | relatives = ਭੀਮ ਵਕਾਨੀ (ਪਿਤਾ) ਮਾਯੂਰ ਵਕਾਨੀ (ਭਰਾ)<ref>{{ cite web | url = http://m.timesofindia.com/listshow/48202139.cms | title = Unknown facts of Taarak Mehta Ka Ooltah Chashmah cast | publisher = The Times Of India | date = 30 January 2016 | accessdate = 30 January 2016}}</ref> | website = {{URL|https://twitter.com/dishavakani}} }} '''ਦਿਸ਼ਾ ਵਕਾਨੀ''' (ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1978)<ref name="The Times Of India">{{cite web | url = http://m.timesofindia.com/India-Pacific-Island-nations-cooperation-summit/liveblog/48508072.cms | title = Daya Ben aka Disha Vakani turns a year older | date = 17 August 2015 | accessdate = 17 August 2015 | publisher = The Times Of India}}</ref><!-- Birth date has been contested. Do not insert a date unless you also provide a reliably published source that verifies the date --> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਟੇਜੀ-ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ''[[ਦੇਵਦਾਸ (2002 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੇਵਦਾਸ]]'' (2002) ਅਤੇ ''ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ'' (2008) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Pretty women |author=Jhumari Nigam-Misra |url=http://indiatoday.intoday.in/story/Pretty+women+/1/70595.html |publisher= |date=12 November 2009 |accessdate=14 May 2013}}</ref> 2008 ਤੋਂ ਉਹ ਸਬ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਚਲ ਰਹੇ ਨਾਟਕ [[ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ]] ਵਿੱਚ ''ਦਯਾ ਜੇਠਾਲਾਲ ਗੜਾ'' ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Comedy Inc|url=http://www.indianexpress.com/news/comedy-inc/640054/0 |publisher= |date=1 Jul 2010 |accessdate=14 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Character’s the KING|url=http://www.indianexpress.com/news/characters-the-king/715489/0|publisher=Indian Express |date=25 Nov 2010 |accessdate=14 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Funny female bone |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-21/mumbai/28175223_1_gujarati-daya-housewife |publisher=The Times of India |date=21 Jun 2009 |accessdate=14 May 2013 |archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724024753/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-21/mumbai/28175223_1_gujarati-daya-housewife |dead-url=yes }}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== [[File:Disha Vakani at Television Style Awards 2015.jpg|thumb|2015 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟਾਇਲ 2015 ਵਿਖੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਕਾਨੀ]] | ਦਿਸ਼ਾ ਵਕਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਜੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਡਰਾਮੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="mirror11">{{cite news|url=http://mumbaimirror.com/entertainment/tv/I-enjoy-acting-Disha-Vakani/articleshow/16193137.cms|title=I enjoy acting: Disha Vakani|date=30 December 2011|newspaper=Mumbai Mirror|accessdate=14 May 2013|archive-date=11 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111103004/http://mumbaimirror.com/entertainment/tv/I-enjoy-acting-Disha-Vakani/articleshow/16193137.cms|url-status=dead}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ== ਉਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਮਲ ਪਟੇਲ ਬਨਾਮ ਧਮਾਲ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਲਾਲੀ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੇਵਦਾਸ (2002) ਅਤੇ ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ (2008) ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Pretty women |author=Jhumari Nigam-Misra |url=http://indiatoday.intoday.in/story/Pretty+women+/1/70595.html |date=12 November 2009 |accessdate=14 May 2013}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2008 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਐਸ.ਏ.ਬੀ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਸੀਟਕਾਮ ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ ਵਿੱਚ "ਦਯਾ ਜੇਠਲਾਲ ਗੜਾ" ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Comedy Inc|url=http://www.indianexpress.com/news/comedy-inc/640054/0 |date=1 July 2010 |accessdate=14 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Character’s the KING|url=http://www.indianexpress.com/news/characters-the-king/715489/0|newspaper=The Indian Express|date=25 November 2010 |accessdate=14 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Funny female bone |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-21/mumbai/28175223_1_gujarati-daya-housewife |newspaper=The Times of India |date=21 June 2009 |accessdate=14 May 2013 |archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724024753/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-21/mumbai/28175223_1_gujarati-daya-housewife |dead-url=yes }}</ref> ਉਹ ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਜਣੇਪਾ ਦੀ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਓ ਲਈ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/television/report-confirmed-disha-vakani-not-returning-as-dayaben-on-taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-2711350|title=Confirmed! Disha Vakani not returning as Dayaben on 'Taarak Mehta Ka Ooltah Chashmah'|date=2019-01-23|website=dna|language=en|access-date=2019-02-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/asit-modi-on-replacing-disha-vakani-on-taarak-mehta-ko-ooltah-chashmah-no-one-is-bigger-than-the-show-1494171-2019-04-04|title=Asit Modi on replacing Disha Vakani on Taarak Mehta Ko Ooltah Chashmah: No one is bigger than the show|date=2019-04-04|website=India Today|language=en|access-date=2019-04-08}}</ref>. ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਮਯੂਰ ਪਦਿਆ ਨਾਲ 24 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-dayaben-of-taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-aka-disha-vakani-ties-the-knot-2148416 |title=Dayaben of 'Taarak Mehta Ka Ooltah Chashmah' aka Disha Vakani ties the knot|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|date=25 November 2015}}</ref><ref name="India Today 2015">{{cite web | title=TV actress Disha Vakani ties the knot! | website=India Today | date=24 November 2015 | url=http://indiatoday.intoday.in/story/dayaben-of-taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-disha-vakani-ties-knot-with-chartered-accountant-mayur/1/530340.html | accessdate=16 February 2017}}</ref> 27 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਸਟੂਟੀ ਪਦਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਮਯੂਰ ਵਕਾਨੀ ਵੀ "ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ" ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਭਰਾ ਸੁੰਦਰਲਾਲ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ==ਫ਼ਿਲਮਾਂ== {|class="wikitable" !ਸਾਲ!!ਫ਼ਿਲਮ!!ਭੂਮਿਕਾ!!ਨੋਟਸ |- |1997 |''ਕਾਮਸਿਨ:ਦ ਅਨਟਚਡ'' | |ਬੀ-ਗਰੇਡ ਫ਼ਿਲਮ |- |1999 |''[[ਫੂਲ ਔਰ ਆਗ]]'' | | |- |2002 |''[[ਦੇਵਦਾਸ (2002 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੇਵਦਾਸ]]'' |ਸਾਖੀ 1 | |- |2005 |''[[ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ:ਦ ਰਾਇਜ਼ਿੰਗ]]'' |ਯਾਸਮੀਨ | |- |2006 |''ਜਾਨਾ... ਲੈਟਸ ਫਾਲ ਇਨ ਲਵ'' |ਸਲਮਾ ਦਿਸਾ | |- |2008 |''[[ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ]]'' |ਮਾਧਵੀ | |- |2008 |''ਸੀ ਕੇਕੰਪਨੀ'' |ਰੇਲਵੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ | |- |2008 |''[[ਲਵ ਸਟੋਰੀ 2050]]'' |ਮੇਡ | |- |} ==ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ== {|class="wikitable" !ਸਾਲ!!ਸ਼ੋਅ!!ਭੂਮਿਕਾ!!ਨੋਟਸ |- |2004 | ''ਖਿਚਡ਼ੀ'' | |ਖ਼ਾਸ ਇੰਦਰਾਜ਼ |- |2008–ਵਰਤਮਾਨ |''[[ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ]]'' |ਦਯਾ ਜੇਠਾਲਾਲ ਗਦਾ/ਦਯਾਬੇਨ | |- |2014 |''[[ਸੀਆਈਡੀ (ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ |ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ.]]'' |ਦਯਾ ਜੇਠਾਲਾਲ ਗਦਾ/ਦਯਾਬੇਨ |4 ਭਾਗ - ਕਰੌਸਓਵਰ |- |} ==ਇਨਾਮ== {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ !! ਇਨਾਮ !! ਸ਼੍ਰੇਣੀ !! ਸ਼ੋਅ !! ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="2" | 2009 | 9ਵੇਂ ''ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡਸ'' | ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਇਨ ਕੌਮਿਕ ਰੋਲ – ਫ਼ੀਮੇਲ (ਪੌਪੂਲਰ) | rowspan="4" | ''[[ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ]]'' | rowspan="4" {{won}} |- | ''ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਸ'' | ਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ - ਹਾਸਰਸ |- | rowspan="2" | 2010 | ਤੀਸਰੇ ''ਜੀ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡਸ'' | ਬੈਸਟ ਕੌਮਿਕ ਐਕਟਰ (ਪੌਪੂਲਰ) |- | 10ਵੇਂ ''ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡਸ'' | ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਇਨ ਕੌਮਿਕ ਰੋਲ – ਫ਼ੀਮੇਲ (ਪੌਪੂਲਰ) |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category}} * {{IMDb name|1801750|Disha Vakani}} * [http://aksharnaad.com/tag/disha-vakani/ ਦਿਸ਼ਾ ਵਕਾਨੀ ਨਾਲ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ]] avzisogmiwujz33p8bkm07736w8tvj1 0 94948 845653 740201 2026-09-08T00:46:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845653 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਜੇਸੀ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ | image = Jessie_Andrews_2015.jpg | caption = ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ [[ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਅਵਾਰਡ]] ਦੌਰਾਨ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1992|03|22}}<ref name="iafd"/> | birth_place = [[ਮਿਆਮੀ]], [[ਫਲੋਰੀਡਾ]], ਯੂ.ਐਸ.<ref name="IBtimes">{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/jessie-andrews-im-not-porn-star-im-just-someone-who-does-porn-1798158|title=Jessie Andrews: 'I'm Not A Porn Star, I'm Just Someone Who Does Porn'|publisher=International Business Times|accessdate=2 January 2017}}</ref> | death_date = | death_place = | residence = [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨਿਆ]], ਯੂ.ਐਸ. | spouse = | height = {{height|ft=5|in=8}}<ref name="iafd"/> | weight = {{convert|140|lb|kg|abbr=on}}<ref name="iafd"/> | ethnicity = [[ਚੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ|ਚੀਨੀ]]/[[ਆਇਰਿਸ਼ ਅਮਰੀਕੀ|ਆਇਰਿਸ਼]]/[[ਲਾਤਵੀ ਅਮਰੀਕੀ|ਲਾਤਵੀ]]<ref name="iafd"/> | alias = | occupation = [[ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਮਾਡਲl]], ਜਿਉਲਰੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਡੀਜੇ | years_active = 2010–present <small>([[pornographic actress]])<ref name="iafd"/></small><br>2012–present <small>([[DJ]])</small> | notable_works = ''[[Portrait of a Call Girl]]'' | number_of_films = 244 ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ<br>{{small|(per [[ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਡਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ]] ਜਨਵਰੀ 2017)}}<ref name="iafd"/> | website = {{url|http://jessieandrewsofficial.com}} }} '''ਜੇਸੀ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ '''(ਜਨਮ 22 ਮਾਰਚ, 1992) ਇੱਕ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਸਟੇਜੀ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ [[ਡੀਜੇ]] ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।<ref name="Nylon">{{Cite web|url=http://www.nylonguysmag.com/all-american-girl-jessie-andrews/|title=all american girl jessie andrews|last=Tyler Curtis|date=January 10, 2014|website=Nylon Guys|access-date=February 17, 2014|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202094127/http://www.nylonguysmag.com/all-american-girl-jessie-andrews/|dead-url=yes}}</ref> ਐਂਡਰਿਊਜ਼ 2010 ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਫ਼ਾਹਸ਼ ਰਚਨਾ|ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਏ ਕਾਲ ਗਰਲ'', ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਕਈ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀਆ ਨਿਊ ਸਟਾਰਲਿਟ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਵੀਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਲਾਤਵੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref name="I-D">{{Cite web|url=https://i-d.vice.com/en_gb/article/jessie-andrews-talks-body-ownership-and-objectification|title=Jessie andrews talks body ownership and objectification|publisher=I-D|access-date=2 January 2017|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150731234538/https://i-d.vice.com/en_gb/article/jessie-andrews-talks-body-ownership-and-objectification|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸਿਉਂ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਚੀਨੀ ਵੀ ਹੈ।<ref name="LA_Weekly">{{Cite web|url=http://www.laweekly.com/arts/jessie-andrews-the-porn-star-as-a-brand-4183775|title=Jessie Andrews: The Porn Star as a Brand|publisher=LA Weekly|access-date=2 January 2017}}</ref><ref name="GQ">{{Cite web|url=http://www.gq.com.au/gq+girls/girl+of+the+week/jessie+andrews+is+proving+that+porns+no+longer+a+dirty+word,43057|title=Jessie Andrews Is Proving That Porn’s No Longer A Dirty Word|publisher=GQ|access-date=2 January 2017|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207131801/http://www.gq.com.au/gq%20girls/girl%20of%20the%20week/jessie%20andrews%20is%20proving%20that%20porns%20no%20longer%20a%20dirty%20word%2C43057|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/jessieslife/status/568569143009484800|title=I'm 1/4 Chinese so HAYYYYYYY HAPPY NEW YEAR TO ME|publisher=Twitter|access-date=2 January 2017}}</ref> ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਪੋਰਨ ਸਟਾਰ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੀ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੌਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੁਬੂ, ਭੜਕੀਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਸੰਵਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ ਤੇ ਢੋਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਾਂ ਜੋ ਪੌਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ"। == ਕੈਰੀਅਰ == ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਮਾਰਚ, 1992 ਵਿੱਚ<ref name="iafd">{{iafd name|id=JessieAndrews/gender=f}}</ref> ਮਿਆਮੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="avnbus">{{Cite journal|last=Steve Javors|date=October 15, 2010|title=Fresh Off the Bus: Interview with Jessie Andrews|url=http://business.avn.com/articles/video/Fresh-Off-the-Bus-Interview-WIth-Jessie-Andrews-416494.html|access-date=January 2, 2017|archive-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120102171016/http://business.avn.com/articles/video/Fresh-Off-the-Bus-Interview-WIth-Jessie-Andrews-416494.html|url-status=dead}}</ref> 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ,<ref>{{Cite web|url=http://www.thebpm.net/2012/11/jessie-andrews-porn-music-everything-else/|title=Jessie Andrews: Porn, Music & Everything Else|last=Underwood|first=Lee|date=November 29, 2012|website=the BPM network|access-date=November 30, 2012|archive-date=ਦਸੰਬਰ 1, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121201155543/http://www.thebpm.net/2012/11/jessie-andrews-porn-music-everything-else/|url-status=dead}}</ref> ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਅਡਲਟ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਪੈਰਲ ਲਈ ਬਤੌਰ ਵਿਕਰੀ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite journal|last=Miller|first=Dan|date=January 12, 2012|title='Portrait of a Call Girl,' Jessie Andrews Win Big at 2012 XBIZ Awards|url=http://newswire.xbiz.com/view.php?id=143085|publisher=XBIZ|access-date=July 18, 2012|archive-date=ਜਨਵਰੀ 5, 2013|archive-url=https://archive.today/20130105150656/http://newswire.xbiz.com/view.php?id=143085|dead-url=yes}}</ref> ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="vice">{{Cite web|url=http://www.vice.com/read/interview-with-a-teenage-pornstar|title=Interview with a Teenage Pornstar|last=Kesa|first=Ingrid|website=[[Vice (magazine)|Vice]]|access-date=January 11, 2012}}</ref> ਇਹ 2010 ਦੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ, [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਸਕੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਸਿਰਫ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਵਿਦ ਵੁਮੈਨ ਨਾਲ ਸ਼ੂਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="sex.com">{{cite news|url=http://www.sex.com/news/blog/2012/11/09/the-jessie-andrews-interview/|title=The Jessie Andrews Interview|last=Dusty|first=Chico|date=November 9, 2012|accessdate=November 10, 2012|newspaper=[[Sex.com]]|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2, 2013|archive-url=https://archive.today/20130202060800/http://www.sex.com/news/blog/2012/11/09/the-jessie-andrews-interview/|dead-url=yes}}</ref> == ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਫਾਮਰ == ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਅੰਨਾ ਲੁੂਨੋ ਐਂਡ ਫਲੂਮ ਦੇ "ਆਈ ਟੈਟ ਯੂ" ਲਈ ਰਿਮਿਕਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਡਾਊਨਲੋਡ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.stockholmbeatconnection.com/2012/11/26/anna-lunoe-flume-i-met-you-jessie-andrews-remix/|title=Anna Lunoe & Flume – I Met You (Jessie Andrews Remix)|last=MRTN|date=November 26, 2012|website=Stockholm Beat Connection|access-date=November 30, 2012}}</ref> ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਮਿਕਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮ ਸਮਿਥ ਦੇ "ਲਚ" ਦੇ ਰਿਮਿਕਸ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thetugboat.com/2012/12/a-perfect-latch-jessie-andrews-remixes-diclosure/|title=A Perfect "Latch": Jessie Andrews Remixes Disclosure|last=Underwood|first=Lee|date=December 11, 2012|website=The Tug Boat|access-date=December 12, 2012|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 4, 2013|archive-url=https://archive.today/20130204065318/http://www.thetugboat.com/2012/12/a-perfect-latch-jessie-andrews-remixes-diclosure/|url-status=dead}}</ref>  {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" |+ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ  ! scope="col" style="width: 22em;" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਐਲਬਮ |- ! scope="row" | "ਆਈ ਨੈਵਰ ਨਯੂ"<ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/i-never-knew-single/id687824645|title=I Never Knew – Single|website=[[iTunes Store]]|access-date=April 4, 2014}}</ref> | 2013 | {{N/A}} |- ! scope="row" | "ਯੂ ਵਿਲ ਨੌਟ ਫ਼ਾਰਗਟ ਟੂਨਾਇਟ"<ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/you-wont-forget-tonight-feat./id836830633|title=You Won't Forget Tonight (feat. Comets We Fall) – Single|website=iTunes Store|access-date=April 4, 2014}}</ref> | 2014 | {{N/A}} |- ! scope="row" | "ਗ੍ਰਿੰਡ"<ref>{{Cite web|url=http://inthemix.junkee.com/were-premiering-the-new-single-from-jessie-andrews/133969|title=GRIND – Single|website=[[iTunes Store]]|access-date=December 24, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123015848/http://inthemix.junkee.com/were-premiering-the-new-single-from-jessie-andrews/133969|dead-url=yes}}</ref> | 2015 | {{N/A}} |} == ਅਵਾਰਡ == {| class="infobox" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; vertical-align: middle; margin-bottom: 10px;" |+ '''ਜੇਸੀ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਖੱਟੇ ਸਨਮਾਨ ਸੀ ਸੂਚੀ ''' | colspan="3" | {| class="collapsible collapsed" style="width: 100%;" ! colspan="3" style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ |- style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | '''ਪੁਰਸਕਾਰ''' | style="background: rgb(204, 238, 204) none repeat scroll 0% 0%; width: 50px;" | '''ਜਿੱਤਿਆ''' | style="background: rgb(255, 204, 221) none repeat scroll 0% 0%; width: 50px;" | '''ਨਾਮਜ਼ਦ''' |- | style="text-align: center;" | ; AVN ਅਵਾਰਡ |{{won|1}} |{{nom|11}} |- | style="text-align: center;" | ; XBIZ ਅਵਾਰਡ |{{won|3}} |{{nom|11}} |- | style="text-align: center;" | ; XRCO ਅਵਾਰਡ |{{won|2}} |{{nom|4}} |} |- style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%;" | colspan="3" style="text-align: center;" | ; ''' ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ''' |- |{{won|'''Totals'''}} |{{won|'''6'''}} |{{nom|'''26'''}} |} {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਸਮਾਰੋਹ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੰਮ |- | rowspan="5" | 2012 |  ਏਵੀਐਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ<ref>{{Cite journal|year=2011|title=AVN AWARDS 2012 – NOMINATIONS|url=http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329124455/http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf|archive-date=March 29, 2013|access-date=June 12, 2012}}</ref> | rowspan="2" |''ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਦ ਕਾਲ ਗਰਲ''<ref>{{Cite journal|date=January 22, 2012|title=AVN Announces the 2012 AVN Award Winners|url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html|access-date=April 14, 2012|archive-date=ਜੂਨ 29, 2012|archive-url=https://archive.today/20120629195808/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Miller|first=Dan|date=January 12, 2012|title=2012 XBIZ Award Winners Announced|url=http://www.xbiz.com/news/143012|access-date=July 18, 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://newswire.xbiz.com/view.php?id=147070|title=XRCO Award Winners Announced|last=Sanford|first=John|date=April 12, 2012|access-date=April 14, 2012|agency=XBIZ}}</ref> |- | rowspan="2" | ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਅਵਾਰਡ | ਐਕਟਿੰਗ ਪ੍ਰਫ਼ਾਰਮੈਂਸ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ<ref>{{Cite journal|year=2011|title=XBIZ Awards 2012 – Nominees|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131025101/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php|archive-date=January 31, 2012|access-date=June 29, 2012}}</ref> |- | ਨਿਊ ਸਟਾਰਲਿਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ<br> | {{n/a}} |- | rowspan="2" | ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ |ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਦ ਕਾਲ ਗਰਲ |- | ਨਿਊ ਸਟਾਰਲਿਟ | {{n/a}} |- | 2016 |ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਸੈਕਸ ਸੀਨ — ਸਭ-ਕੁੜੀ |''ਜੇਸੀ ਲਵਸ ਗਰਲਜ਼''<ref name="xbizwinners2016">[http://www.xbizawards.com/winners.php XBIZ Award Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103173201/http://www.xbizawards.com/winners.php |date=2012-01-03 }}, ''[//en.wikipedia.org/wiki/XBIZ XBIZ]'', January, 2016</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|35em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.jessieandrewsofficial.com}} * {{IMDb name|3992720}} * {{iafd name|id=JessieAndrews|gender=female}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|id=57616|gender=female}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9aimu1ykk2lfod2yzafyesqh3egfjyb 0 95528 845655 768102 2026-09-08T01:45:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845655 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਡਾਨਾ ਵੇਸਪੋਲੀ | caption = <small>ਡਾਨਾ ਵੇਸਪੋਲੀ [[ਏਵੀਐਨ ਅਡਲਟ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਐਕਸਪੋ|ਏਵੀਐਨ ਐਕਸਪੋ]], ਜਨਵਰੀ 2014</small> | image = Dana Vespoli 2014.jpg | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1972|09|22}}<ref name=iafd>{{iafd name|id=danavespoli|gender=female|name=Dana Vespoli}}</ref> | birth_place = [[ਸਾਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ]], ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨਿਆ, ਯੂ.ਐਸ.<ref name=iafd/> | death_date = | death_place = | spouse = [[ਮੈਨੁਅਲ ਫੇਰਾਰਾ]] (2005-2012)<ref name=IWAdult>{{cite web|url=http://www.iwadult.com/interviews/danavespoli.html |title=Porn Star, Director, Wife, Mother: The Renaissance Woman Dana Vespoli |accessdate=2013-07-16 |author=Troy Michael |publisher=IWAdult |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120430131450/http://www.iwadult.com/interviews/danavespoli.html |archivedate=April 30, 2012 }}</ref><ref name=dailyloaf/> <!---| height = {{height|ft=5|in=7}}<ref name=AVNFOTB>{{cite web|url=http://www.avninsider.com/stories/danavespoli021304.shtml |title=Fresh Off The Bus: Dana Vespoli |accessdate=2014-09-29 |author=Peter Warren |author2=Heidi Pike-Johnson |last-author-amp=yes |date=2004-02-13 |publisher=''[[AVN Insider]]'' |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040409122102/http://www.avninsider.com/stories/danavespoli021304.shtml |archivedate=April 9, 2004 }}</ref> | weight = {{convert|114|lb|kg st|abbr=on}}<ref name=iafd/>---> | alias = ਫੇਥ, ਡਾਨਾ, ਡਾਨਾ ਵੇਸਪੋਲੀ<ref name=iafd/> | number_of_films = 337 ਬਤੌਰ ਪਰਫਾਰਮਰ ਅਤੇ 94 ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (per [[IAFD]])<ref name=iafd/> | website = }} '''ਡਾਨਾ ਵੇਸਪੋਲੀ '''(ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ, 1972), ਸਟੇਜੀ ਨਾਂ, ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਵੇਸਪੋਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ, 1972 ਨੂੰ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਓਰੇਗੋਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="Gore Gore Girl">{{cite web|url=http://interviews.adultdvdtalk.com/renaissance-woman-dana-vespoli/|title=Renaissance Woman: An Interview with Dana Vespoli|date=2014-07-06|publisher=''AdultDVDTalk.com''|accessdate=2015-03-24|author=Gore Gore Girl}}</ref> ਵੇਸਪੋਲੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਨੇ ਮਾਇਲਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਕਮਪੈਰਾਟਿਵ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="AVNFOTB">{{cite web|url=http://www.avninsider.com/stories/danavespoli021304.shtml|title=Fresh Off The Bus: Dana Vespoli|date=2004-02-13|publisher=''[[AVN Insider]]''|accessdate=2014-09-29|author=Peter Warren|author2=Heidi Pike-Johnson|last-author-amp=yes|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040409122102/http://www.avninsider.com/stories/danavespoli021304.shtml|archivedate=April 9, 2004}}</ref> ਵੇਸਪੋਲੀ ਨੇ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਟਰਿਪਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="dailyloaf">{{cite web|url=http://cltampa.com/dailyloaf/archives/2013/03/04/getting-inside-dana-vespoli#.UeWDx42W-So|title=Getting inside Dana Vespoli|date=2013-03-04|publisher=Daily Loaf|accessdate=2013-07-16|author=Shawn Alff}}</ref> ਇਸਨੇ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 31 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name="EvilAngel">{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/Evil-Angel-Adds-Dana-Vespoli-to-Roster-499634.html|title=Evil Angel Adds Dana Vespoli to Roster|date=2013-01-10|publisher=AVN|accessdate=2013-07-16|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225231324/https://avn.com/business/articles/video/evil-angel-adds-dana-vespoli-to-roster-499634.html%20|url-status=dead}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == === ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਫਾਮਰ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਸਮਾਰੋਹ ! ਨਤੀਜਾ ! ਪੁਰਸਕਾਰ ! ਕੰਮ |- | rowspan="1" | '''2015''' | rowspan="1" |  ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref name="avn.com">{{cite web|url=http://business.avn.com/company-news/Dana-Vespoli-Earns-21-Noms-for-the-2015-AVN-Awards-581091.html|title=AVN Dana Vespoli Earns 21 Noms for the 2015 AVN Awards|publisher=''AVN''|access-date=2017-07-25|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316033855/http://business.avn.com/company-news/Dana-Vespoli-Earns-21-Noms-for-the-2015-AVN-Awards-581091.html|url-status=dead}}</ref> |{{won}} |ਵਧੀਆ ਟ੍ਰਾਂਸਸੈਕਸ਼ੁਅਲ  ਸੈਕਸ ਸੀਨ <small>(ਵੀਨਸ ਲਕਸ ਦੇ ਨਾਲ)</small><ref>{{cite web|url=http://pornvalleymedia.com/?p=8308|title=‘Boundary-Breaking’ Dana Vespoli Wins with ‘TS, I Love You’|publisher=PornValleyMedia|accessdate=2015-03-24}}</ref> | align="center" |''ਟੀਐਸ.,ਆਈ ਲਵ ਯੂ<br> '' |- | rowspan="1" | '''2017''' | ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਪੁਰਸਕਾਰ | {{won}} | ਵਧੀਆ ਐਕਟਰਸ - ਆਲ-ਗਰਲ ਰੀਲਿਜ਼<ref name="xbizwinners2016">[http://www.xbizawards.com/winners.php XBIZ Award Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103173201/http://www.xbizawards.com/winners.php |date=2012-01-03 }}, ''[//en.wikipedia.org/wiki/XBIZ XBIZ]'', January, 2016</ref> |ਲੈਫਟੀ<br> |} === ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 51px;" ! Year ! Ceremony ! Result ! Award ! Work |- | '''2007''' | ''ਐਡਮ ਫ਼ਿਲਮ ਵਰਲਡ ਗਾਇਡ ਅਵਾਰਡ''<br> | {{won}} |ਡਾਇਰੈਕਟਰਿਕਸ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html|title=Adam Film World Announces Annual Award Winners|date=2007-03-29|author=Nelson X|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2013-04-30|archive-date=2012-07-07|archive-url=https://archive.today/20120707022059/http://business.avn.com/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html|url-status=dead}}</ref> | {{n/a}} |- | rowspan="7" | '''2013''' | rowspan="3" |  ਦ ਸੈਕਸ ਅਵਾਰਡ<ref name="Adult FYI">{{cite web|url=http://www.adultfyi.com/read.php?ID=59251|title=Dana Vespoli Receives Three Nominations in NightMoves Awards|date=2013-07-17|publisher=Adult FYI|access-date=2017-07-25|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402104923/http://www.adultfyi.com/read.php?ID=59251|dead-url=yes}}</ref> |{{nom}} | rowspan="2" |ਅਡਲਟ ਮੂਵੀ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ<br> |''ਡਾਨਾ ਵੇਸਪੋਲੀ ਇਜ਼ ਬੈਕ'' |- |{{nom}} |''ਫੋਰਸੇਕਨ<br> '' |- |{{nom}} |ਪਸੰਦੀਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |{{n/a}} |- | rowspan="2" |ਐਰੋਟਿਕ ਲੋਂਜ  ਅਵਾਰਡਸ<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/Nominations-Announced-for-Germany-s-2013-Erotic-Lounge-Awards-537575.html|title=Nominations Announced for Germany's 2013 Erotic Lounge Awards|date=26 November 2013|publisher=AVN.com|access-date=25 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102406/http://business.avn.com/articles/video/Nominations-Announced-for-Germany-s-2013-Erotic-Lounge-Awards-537575.html|url-status=dead}}</ref> |{{nom}} |ਪਸੰਦੀਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |{{n/a}} |- |{{nom}} |ਪਸੰਦੀਦਾ ਗੋਂਜ਼ੋ |''ਫੋਰਸੇਕਨ<br> '' |- | rowspan="2" | ਨਾਇਟਸਮੂਵਸ ਅਵਾਰਡ<ref>{{cite web|url=http://therealpornwikileaks.com/spiegler-girl-dana-vespoli-receives-three-nominations-in-nightmoves-awards/|title=XBIZ Awards Winners Announced|date=2015-03-24}}</ref> | {{won}} |ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ – ਨੋਨ-ਪਾਰੋਦੀ (ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਪਸੰਦ)<ref>{{cite web|url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=170020|title=XBIZ Awards Winners Announced|date=2009-10-14|publisher=XBIZ.com|author=Bob Johnson|access-date=2017-07-25|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154838/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=170020|dead-url=yes}}</ref> | {{n/a}} |- |{{nom}} |ਬੇਸਟ ਆਲ ਗਰਲ ਰੀਲਿਜ਼ <br> |''ਐਲੀ ਹੇਜ਼ ਲਵਜ਼ ਗਰਲਜ਼<br> '' |- | rowspan="20" | '''2014''' | rowspan="10" | ਏਵੀਐਨ ਅਵਾਰਡ<br> | {{nom}} |ਸਲਾਨਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | {{n/a}} |- | {{nom}} |ਵਧੀਆ ਨਵਾਂ  ਸਟੂਡਿਓ | {{n/a}} |- | {{nom}} |ਬੇਸਟ ਆਲ ਗਰਲ ਸੀਰੀਜ਼ |''ਲੇਸਬੀਅਨ ਅਨਲ  ਪੀ.ਓ.ਵੀ'' |- | {{nom}} |ਬੇਸਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ  – ਫ਼ੀਚਰ<ref name="AVN14">{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/page/3|title=2014 AVN Award Nominees|accessdate=2013-12-13|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140126094717/http://avnawards.avn.com/page/3|archivedate=2014-01-26|df=}}</ref> | rowspan="4" |''ਫੋਰਸੇਕਨ<br> '' |- | {{nom}} |ਵਧੀਆ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ |- | {{nom}} |ਬੇਸਟ ਬੋਏ/ਗਰਲ ਸੈਕਸ ਸੀਨ  <small>(ਐਸ਼ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ  ਮਾਇਕਲ ਵੇਗਾਸ)</small> |- | {{nom}} |ਬੇਸਟ ਮਿਉਜ਼ਿਕ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ |- | {{nom}} |ਬੇਸਟ ਸੇਫ਼ ਸੈਕਸ ਸੀਨ <small>(ਜੀਜ਼ ਲੀ ਅਤੇ ਮੈਨੁਅਲ ਫੇਰਾਰਾ)</small> | rowspan="6" |''Girl/Boy'' |- | {{nom}} |ਬੇਸਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ – ਨੋਨ-ਫ਼ੀਚਰ |- | {{nom}} |ਬੇਸਟ ਵਾਲ-ਟੂ-ਵਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ |- | rowspan="5" | XBIZ Award | {{won}} |ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ – ਨੋਨ - ਫ਼ੀਚਰ  ਰਿਲੀਜ਼<ref>{{cite web|url=http://www.xbiz.com/news/173901|title=2014 XBIZ Award Winners Announced|date=2014-01-24|publisher=''[[XBIZ]]''|accessdate=2014-01-25|author=Dan Miller}}</ref> |- | {{nom}} |ਸਲਾਨਾ ਗੋਂਜ਼ੋ ਰਿਲੀਜ਼ |- | {{nom}} |ਬੇਸਟ ਸੀਨ- ਨੋਨ-ਫ਼ੀਚਰ ਰਿਲੀਜ਼ <small>(ਜੀਜ਼ ਲੀ ਅਤੇ ਮੈਨੁਅਲ  ਫੇਰਾਰਾ)</small> |- | {{nom}} |ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਫ਼  ਦ ਈਅਰ - ਬਾਡੀ ਆਫ਼ ਵਰਕ<ref name="XBIZ14">{{cite web|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php|title=Nominees|accessdate=2013-12-13|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121225104526/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php|archivedate=2012-12-25|df=}}</ref> | {{n/a}} |- | {{nom}} |ਆਲ-ਗਰਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ |''ਸ਼ੀ'ਜ਼ ਕਮ ਅਨਡਨ'' |- | XRCO Award | {{nom}} |ਬੇਸਟਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਨੋਨ-ਫ਼ੀਚਰ)<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/company-news/Dana-Vespoli-Gains-2014-XRCO-Awards-Best-Director-Nom-550202.html|title=Dana Vespoli Gains 2014 XRCO Awards Best Director Nom|publisher=avn.com|access-date=2017-07-25|archive-date=2016-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413173005/http://business.avn.com/company-news/Dana-Vespoli-Gains-2014-XRCO-Awards-Best-Director-Nom-550202.html|url-status=dead}}</ref> | {{n/a}} |- | rowspan="4" | NightMoves Award<ref>{{cite web|url=http://therealpornwikileaks.com/dana-vespoli-nightmoves-best-director-awards/|title=Dana Vespoli Up for NightMoves’ ‘Best Director’ Awards}}</ref> |{{won}} |ਬੇਸਟ ਟ੍ਰਾਂਸਸੈਕਸ਼ੁਅਲ ਰਿਲੀਜ਼ (ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਪਸੰਦ)<ref>{{cite web|url=http://www.xbiz.com/news/186327|title=Dana Vespoli Wins NightMoves’ ‘Best Transsexual Release’ Award}}</ref> |''ਟੀਐਸ, ਆਈ ਲਵ ਯੂ'' |- |{{nom}} |ਬੇਸਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਫ਼ੀਚਰ<br> |{{n/a}} |- |{{nom}} |ਬੇਸਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੋਨ-ਫ਼ੀਚਰ |{{n/a}} |- |{{nom}} |ਬੇਸਟ ਫ਼ੀਚਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ |''ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਬੇਬੀਲਨ'' |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|1500794|Dana Vespoli}} * {{ਟਵਿਟਰ}} * {{iafd name|id=danavespoli|gender=female|name=Dana Vespoli}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|id=30746|gender=female|name=Dana Vespoli}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{cite web|url=http://inkedangels.net/dana-vespoli/|title=Interview with Dana Vespoli|date=2014-07-10|work=Inked Angels|accessdate=2015-03-24|archive-date=2015-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405084114/http://inkedangels.net/dana-vespoli/|dead-url=yes}} * {{cite web|url=http://www.evilangel-video.com/dana_vespoli/|title=All Dana Vespoli's Evil Angel porn movies and DVD|work=[[Evil Angel (studio)|Evil Angel]]|accessdate=2015-03-24|archive-date=2015-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318181510/http://evilangel-video.com/dana_vespoli/|url-status=dead}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6p3hsini506fts63tq47bnytk74i4k4 0 95850 845663 389397 2026-09-08T05:41:14Z Afughat 57204 Media added 845663 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:মুখলগা ভঙা মন্ত্ৰ - Spell to break the evil eye.webm|thumb|ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਜਾਦੂ (ਮੰਤਰ) ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ]] '''ਮੰਤਰ  '''([[ਹਿੰਦੀ]] : मन्त्र,[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Mantra) ਸ਼੍ਰੂਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ''ਵਿਚਾਰਨਾ /ਚਿੰਤਨ ''ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>संस्कृत में '''मननेन त्रायते इति मन्त्रः''' - जो मनन करने पर त्राण दे वह '''मन्त्र''' है </ref> ਮੰਤਰਣਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਮੰਤਰ ਵੀ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਧਾਰਨ ਵਾਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਨੂੰ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਬਲਕਿ ਬੰਧਨ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>श्रीमद्भगवदगीता - टीका श्री भूपेन्द्रनाथ सान्याल, प्रथम खण्ड, अध्याय 1, श्लोक 1</ref>  == ਅਧਿਅਾਤਮਕ == '''ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ''' :ਮੰਤਰ ਉਹ ਧੁਨੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।<ref>आप स्वामी वेद भारती की पुस्तक "मंत्र: क्यों और कैसे पढ़ लें.</ref> ਇਹ ਸੰਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਤਰੰਗਨਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਹਨ: ਨਾਦ (ਸ਼ਬਦ), ਦੂਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] 1efxgpmgda5qe1r100q8fpal6p3mapr 0 96197 845654 809321 2026-09-08T01:26:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845654 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਟੇਰਾ ਪੈਟ੍ਰਿਕ | caption = ਟੇਰਾ ਪੈਟ੍ਰਿਕ, ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ [[ਏਵੀਐਨ ਅਡਲਤ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਐਕਸਪੋ]], [[ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ]], ਦੌਰਾਨ | birth_date = {{birth date and age|1976|07|25|mf=y}}<ref name=terapatrick.com/> | birth_place = [[ਗ੍ਰੇਟ ਫਾਲਸ, ਮੋਂਟਾਨਾ]], ਯੂਐਸਏ<ref name=terapatrick.com/> | birth_name = ਲਿੰਡਾ ਐਨ ਹੋਪਕਿੰਸ<ref name="Hammond">{{cite web|url=http://www.edgeboston.com/index.php?ch=entertainment&sc=books&sc2=reviews&sc3=biography&id=99775|title=Sinner Takes All: A Memoir of Love and Porn|first=Steven|last=Hammond|work=edgeboston.com|date=December 31, 2009|accessdate=April 3, 2011|archive-date=ਨਵੰਬਰ 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129185857/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=entertainment|url-status=dead}}</ref> | height = 5 ft 9 in<ref name=IAFD>{{cite web|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=TaraPatrick/gender=f/tera-patrick.htm |title=Personal Biography: Tera Patrick|publisher=[[Internet Adult Film Database]]|accessdate=October 12, 2013}}</ref> | weight = 121 lb<ref name="IAFD"/> | years_active = 1999–ਵਰਤਮਾਨ | ethnicity = [[ਥਾਈ ਅਮਰੀਕੀ|ਥਾਈ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਮਰੀਕੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਆਇਰਿਸ਼ ਅਮਰੀਕੀ|ਆਇਰਿਸ਼]], [[ਡੱਚ ਅਮਰੀਕੀ|ਡੱਚ]]<ref name=SinnerTakesAll>{{Cite book|author=Patrick, Tera; Borzillo| title = Sinner Takes All: A Memoir of Love and Porn Paperback|url=https://books.google.com/books?id=AhSmSTGYSA4C&q=irish#v=snippet&q=irish&f=false| publisher = Gotham Publishing| isbn = 978-1592406074| location = New York| date = 2011}}</ref> | alias = ਟੇਰਾ ਪੈਟ੍ਰਿਕ, ਬਰੂਕ ਥੋਮਸ, ਲਿੰਡਾ ਸ਼ਾਪਿਰੋ, ਸਾਦੀ ਜੋਰਡਨ, ਸਾਰਾ ਜੋਰਡਨ<ref name="IAFD"/> | number of films = 130 {{small|(per [[Internet Adult Film Database|IAFD]] {{as of|April 2015|lc=on}})}}<ref name="IAFD"/> | website = [http://terapatrick.win Official website] |partner = ਟੋਨੀ ਅਕੋਸਤਾ(2010–present) |children = 1 }} '''ਟੇਰਾ ਪੈਟਰਿਕ''' (ਜਨਮ '''ਲਿੰਡਾ ਐਨ ਹੋਪਕਿੰਸ '''25 ਜੁਲਾਈ, 1976)<ref name="terapatrick.com">{{cite web|url=http://www.terapatrick.com/en/biography|title=Bio – Tera Patrick|publisher=terapatrick.com|accessdate=March 21, 2009|archive-date=ਮਈ 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100530044924/http://www.terapatrick.com/en/biography|dead-url=yes}}</ref>, ਸਟੇਜੀ ਨਾਂ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਫਰਵਰੀ 2000 ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਹਾਉਸ ਦੀ ਪੈਟ ਆਫ਼ ਦੀ ਮੰਥ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਇਟਮੂਵਸ, ਏਵੀਐਨ ਅਤੇ ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਟੇਰਾ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਜਨਮ ਲਿੰਡਾ ਐਨ ਹੋਪਕਿੰਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=AhSmSTGYSA4C&q=irish#v=onepage&q=Shapiro&f=false|title=Sinner Takes All|accessdate=September 1, 2015}}</ref> ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੀ ਮਾਤਾ ਥਾਈ ਅਤੇ  ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਅੰਗਰੇਜ਼|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ|ਆਇਰਿਸ਼]] ਅਤੇ ਡੱਚ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸੀ।<ref name="lim">{{cite book|title=In Lust We Trust: Adventures in Adult Cinema|url=https://archive.org/details/inlustwetrustadv0000gerr|last=Lim|first=Gerrie|publisher=Monsoon Books|year=2006|isbn=978-981-05-5302-9|page=1989}}</ref> ਜਦੋਂ ਇਹ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਡੇਵਿਡ ਹੋਪਕਿੰਸ ਨੇ ਪਾਲਿਆ। ਇਸਨੇ 2 ਸਾਲ ਲਈ, ਬਾਰਬਿਜ਼ਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਜਪਾਨੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਹਾਇਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name="sinner">Tera Patrick, ''Sinner Takes All'', Gotham Books/Penguin 2009 [https://books.google.com/books?id=AhSmSTGYSA4C&printsec=frontcover&dq=%22sinner+takes+all%22&hl=en&sa=X&ei=CNQQVLzcFsqgyASNmYHgDw&ved=0CB8Q6AEwAA#v=onepage&q=barbizon&f=false], Ch.2</ref> ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਦੌਰਾਨ, ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੁਂਵਾਰਪਣ ਭੰਗ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਉੱਪਰ ਖ਼ਰਚ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/express/wp/2010/01/05/tera-patrick-sinner-takes-all/|title=Laid Bare: Tera Patrick, 'Sinner Takes All: A Memoir of Love and Porn'|work=Washington Post|accessdate=November 17, 2014}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਪੈਟ੍ਰਿਕ 2008 ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸੀਨ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਉਤਪਾਦਨ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੈਨਚਰਜ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।  [[ਤਸਵੀਰ:Tera_Patrick.jpg|thumb|ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਟੇਰਾ ਪੈਟਰਿਕ ]] === ਕਿਤਾਬ === ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਸੰਸਮਰਣ, ''ਸੀਨਰ ਟੇਕਸ ਆਲ'', ਹੈ<ref name="Hammond" /> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਕੈਰੀ ਬੋਰਜ਼ਿਲੋ ਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 5 ਜਨਵਰੀ, 2010 ਵਿੱਚ ਪਿੰਗਉੰਗ ਇਮਪ੍ਰਿੰਟ ਗੋਤਮ ਬੁਕਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Evan_Seinfeld,_November_2006.JPG|left|thumb|ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ-ਪਤੀ ਈਵਨ ਸੇਇਨਫਿਲਡ ਨਾਲ, ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ]] ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਏਤੇ ਪੌਰਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਇਵਨ ਸੇਇਨਫਿਲਡ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਵਿੱਚ 9 ਜਨਵਰੀ, 2004 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ 2004 ਵਿੱਚ ਏਵੀਐਨ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। 30 ਸਤੰਬਰ, 2009, ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਵਾਹਿਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.xbiz.com/news/113295|title=Tera Patrick, Evan Seinfeld Split|last=Preston|first=Bob|date=September 30, 2009|publisher=XBIZ|accessdate=October 1, 2009}}</ref>  ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਨੇ 25 ਫ਼ਰਵਰੀ, 2012 ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.asiancemagazine.com/news/2012/03/08/tera-patrick-gives-birth-to-a-baby-girl|title=Tera Patrick gives birth to a baby girl|accessdate=March 8, 2012|archive-date=ਮਾਰਚ 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311072215/http://www.asiancemagazine.com/news/2012/03/08/tera-patrick-gives-birth-to-a-baby-girl|dead-url=yes}}</ref>  == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == {{Columns-list|2|* 2000 [[Hot d'Or|Hot d'Or Award]] – "Best American Starlet"<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://hot-dor.fr/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=2&Itemid=4|title=Hot d'Or archives presse x, articles sur les Hot d'or|publisher=Hot-dor.fr|accessdate=May 17, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316035017/http://hot-dor.fr/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=2&Itemid=4|url-status=dead}}</ref> * 2000 [[NightMoves Award]] – Best New Starlet (Editor's Choice)<ref name=NM>{{cite web|url=http://www.nightmovesonline.com/21st-annual-nightmoves-awards-show/past-winner-history/ |title=NightMoves Online – Past Winner History|accessdate=May 10, 2015}}</ref> * 2001 [[AVN Award]] – Best New Starlet<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/past/winners/2001 |title=AVN Past Winners |work=AVN |year=2001 |accessdate=January 1, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231000934/http://avnawards.avn.com/past/winners/2001 |archivedate=December 31, 2013 }}</ref> * 2001 [[XRCO Award]] – Best New Starlet<ref>{{cite web|url=http://www.avn.com/ng/query.cgi?act=detail&in=news&eid=7974|title=Complete List of XRCO Winners|accessdate=August 16, 2015|author=Tod Hunter|date=April 6, 2001|publisher=''[[AVN (magazine)|AVN]]''|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010419170522/http://www.avn.com/ng/query.cgi?act=detail&in=news&eid=7974|archivedate=April 19, 2001}}</ref> * 2001 NightMoves Award – Best Actress/Female Performer (Fan's Choice)<ref name=NM/> * 2001 Hot d'Or Award – American Best Actress<ref name=autogenerated1 /> * 2002 [[Venus Award]] – Best American Actress for ''Forbideen Tales''{{citation needed|date=May 2014}} * 2004, 2005, 2006 [[Fans of X-Rated Entertainment|F.O.X.E.]] Fan Favorite{{citation needed|date=May 2014}} * 2007 [[Fans of Adult Media and Entertainment Award|F.A.M.E. Award]] for Favorite Female Starlet<ref>{{cite web|url=http://avn.com/performer/articles/2609.html|title=2007 F.A.M.E. Award Winners Announced|accessdate=June 24, 2007|author=Peter Warren|date=June 23, 2007|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080416091430/http://www.avn.com/performer/articles/2609.html|dead-url=yes}}</ref> * 2007 [[Adam Film World|Adam Film World Guide Award]] – Crossover Female Performer Of The Year<ref>{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html|title= Adam Film World Announces Annual Award Winners|accessdate= October 11, 2013|author= Nelson X|date= March 29, 2007|publisher= ''[[AVN (magazine)|AVN]]''|archive-date= ਜੁਲਾਈ 7, 2012|archive-url= https://archive.today/20120707022059/http://business.avn.com/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html|url-status= dead}}</ref> * 2007 [[Eroticline Award]] – "Successful Performing Businesswoman of the Year (USA)"<ref name="2007 Venus Award Winners Announced">{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/Venus-Award-Winners-Announced-28262.html|title=Venus Award Winners Announced|date=October 24, 2007|accessdate=January 31, 2014|archive-date=ਦਸੰਬਰ 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209073724/http://business.avn.com/articles/video/Venus-Award-Winners-Announced-28262.html|url-status=dead}}</ref> * 2007 NightMoves Hall of Fame inductee<ref>{{cite web|url=http://www.nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html|title=Past Winner History|publisher=Nightmovesusa.com|date=|accessdate=January 14, 2014|archive-date=ਸਤੰਬਰ 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922074211/http://www.nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html|dead-url=yes}}</ref> * 2008 F.A.M.E. Award – Favorite Female Starlet<ref>{{cite web|url= http://avn.com/performer/articles/30630.html|title= 2008 F.A.M.E. Winners Announced at Erotica LA|accessdate= August 6, 2008|author= David Sullivan|date= July 6, 2008|publisher= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= ਜੂਨ 9, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080609122543/http://www.avn.com/performer/articles/30630.html|url-status= dead}}</ref> * 2009 [[List of members of the AVN Hall of Fame|AVN Hall of Fame]] inductee<ref>{{cite web|title=Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards |publisher=AVNAwards.com |format=PDF |url=http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |date=November 25, 2008 |accessdate=November 26, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081203003734/http://www.avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |archivedate=December 3, 2008 }}</ref> * 2009 F.A.M.E. Award – Favorite Female Starlet<ref name=fame>{{cite web|title=F.A.M.E. Award Winners Announced|publisher=AVN|url=http://business.avn.com/articles/35575.html|date=September 13, 2009|accessdate=August 4, 2009|archive-date=ਜੂਨ 17, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090617052722/http://business.avn.com/articles/35575.html|url-status=dead}}</ref> * 2009 F.A.M.E. Award – Favorite Star Website – TeraPatrick.com<ref name=fame/> * 2009 [[XBIZ Award]] – Crossover Star of the Year<ref name=xbizwinners>[http://www.xbizawards.com/winners.php XBIZ Award Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103173201/http://www.xbizawards.com/winners.php |date=2012-01-03 }}, ''[[XBIZ]]'', February 2011</ref> * 2009 XBIZ Award – [[Association of Sites Advocating Child Protection|ASACP Service Recognition Award]]<ref name=xbizwinners /> * 2014 [[XRCO Hall of Fame]] inductee<ref>{{cite web|url= http://www.xbiz.com/news/174997|title= XRCO Announces 2014 Hall of Fame Inductees|accessdate=February 25, 2014|author= John Sanford|date=February 18, 2014|publisher= ''[[XBIZ]]''}}</ref>}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://terapatrick.win}} * {{IMDb name|0665927|Tera Patrick}} * {{iafd name|id=TaraPatrick|gender=female|name=Tera Patrick}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|15054|Tera Patrick}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * [https://web.archive.org/web/20141007075422/http://www.thefameawards.com/2007/about.aspx 2007 ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਬਾਇਓ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9iut78sfg75cod39x2dthqdv91f9r6c 0 97740 845675 822869 2026-09-08T09:34:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845675 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Maggie_L._Walker_of_Richmond,_Virginia_in_1913.jpg|right|thumb|350x350px|''ਮੈਗੀ ਲੇਨਾ ਵਾਕਰ (1864-1934), ਵਰਜੀਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਜੋ ਬੈਂਕ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੀ '']] '''ਵਾਕਰ''' (15 ਜੁਲਾਈ, 1864 – 15 ਦਸੰਬਰ, 1934) ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਵਾਕਰ ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਂਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੀ।<ref>Brinkley, ਐਲਨ. "ਅਧਿਆਇ 15: ਪੁਨਰ ਅਤੇ ਨਿਊ ਸਾਊਥ". ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ Barrosse, Emily. ''ਅਮਰੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ'', ਲਾਸ ਏੰਜਿਲਸ, CA: McGraw ਹਿੱਲ, ਪੀ. 425. {{ISBN|978-0-07-325718-1}}978-0-07-325718-1</ref> ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਅਮਰੀਕਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਅਧਰੰਗ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹੀ, ਵਾਲਕਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣੀ। == ਜੀਵਨ == ਜੀਵਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਾਲਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਂ ਮੈਗੀ ਲੇਨਾ ਮਿਸ਼ੇਲ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਰਿਚਮੰਡ, ਵਰਜੀਨੀਆ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। == ਅਧਿਆਪਕ, ਮਾਤਾ, ਆਗੂ == ਉਸ ਗਰੇਡ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ 1886 ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਆਰਮਸਟੇਡ ਵਾਲਕਰ, ਇੱਕ ਇੱਟ ਠੇਕੇਦਾਰ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਧਿਆਪਨ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਮੈਗੀ ਅਤੇ ਆਰਮਸਟੇਡ ਵਾਕਰ ਜੂਨੀਅਰ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਰਸਲ ਅਤੇ ਮੇਲਵਿਨ, ਅਤੇ 1904 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਘਰ ਖਰੀਦਿਆ। == ਵਪਾਰੀ, ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ == 1902 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਗਠਨ "ਦ ਸੇਂਟ ਲੁਕ ਹੇਰਲਡ" ਲਈ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਹ  ਸੇਂਟ ਲੂਕਾ ਪੇਨੀ ਸੇਵਿੰਗਸ ਬੈਂਕ ਦੀ ਚਾਰਟਰਡ ਬਣੀ। ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਾਕਰ ਨੇ ਬੈਂਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲੀ ਔਰਤ ਦੇ ਚਾਰਟਰ ਬਣਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite book|url=http://www.worldcat.org/title/great-american-businesswomen/oclc/34151122|title=Great American Businesswomen|last=Jeffrey|first=Laura S|date=1996|publisher=Enslow Publishers|isbn=9780894907067|location=Springfeild, NJ}} * {{Cite web|url=http://search.credoreference.com/content/entry/hupnawi/walker_maggie_lena_july_15_1867_dec_15_1934/0?institutionId=3255|title=Walker, Maggie Lena|last=St. Clair|first=Sadie Daniel|website=CREDO|publisher=Radcliffe College}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|url=http://www.worldcat.org/title/famous-firsts-of-black-women/oclc/47650434|title=Famous Firsts of Black Women|last=Ward Plowden|first=Martha|last2=Jones|first2=Ronald|date=2002|publisher=Pelican Pub Co.|isbn=9781565541979|location=Gretna, La}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.nps.gov/malw/ ਐਨ. ਪੀ. ਐੱਸ ਮੈਗੀ ਐੱਲ ਵਾਕਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਈਟ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://www.gsgis.k12.va.us/ ਮੈਗੀ ਐੱਲ ਵਾਕਰ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [http://www.enterprisingwomenexhibit.org/bank/mlwalker.html ਉੱਦਮੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਗੀ ਐੱਲ ਵਾਕਰ ਵੈੱਬਪੇਜ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060617072513/http://www.enterprisingwomenexhibit.org/bank/mlwalker.html |date=2006-06-17 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1934]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] ndyo6f0oq6oni7zdy7yvrpgp8gspwps 0 98599 845664 822276 2026-09-08T06:29:46Z Keerthi65 61821 /* */ 845664 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ|birth_name=ਸਿਮਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਚਾਹਲ |image=Simi Chahal in 2023.jpg |birth_date={{Birth date and age|df=yes |1992|05|09}} |nationality=ਭਾਰਤੀ |occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ |years active=2014-ਹੁਣ ਤੱਕ |known_for=[[ਬੰਬੂਕਾਟ]] |home_town=[[ਅੰਬਾਲਾ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]] ([[ਭਾਰਤ]])}} '''ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ''' (ਜਨਮ 9 ਮਈ, 1992) ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਚਾਹਲ ਹੈ। ਚਾਹਲ ਅੰਬਾਲਾ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/gyan-zone/life-is-good/382610.html|title=Life is good - Punjabi actress Simi Chahal calls herself the nautanki type|last=|first=|date=27 March 2017|website=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417154546/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/gyan-zone/life-is-good/382610.html|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|dead-url=|access-date=|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਚਹਿਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2014 ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀਤੀ। ਚਾਹਲ ਦੀ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪੰਕਜ ਬੱਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ 2016 ਦੀ ਫਿਲਮ [[ਬੰਬੂਕਾਟ]] ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਐਮੀ ਵਿਰਕ]] ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ [[ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] ਦੇ ਬੈਨਰ ਪਰਪਲ ਪੇਬਲ ਸਕ੍ਰਿਪਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਫਿਲਮ [[ਸਰਵਣ (ਫ਼ਿਲਮ)]] ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਚਾਹਲ ਨੂੰ [[ਬੰਬੂਕਾਟ]] ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਬੇਸਟ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.filmfare.com/features/who-will-win-the-best-actor-in-a-leading-role-female-award-at-the-jio-filmfare-awards-punjabi-19668-1.html|title=Who will win the Best Actor In A Leading Role (Female) Award at the Jio Filmfare Awards (Punjabi)?|work=filmfare.com|access-date=2017-04-16}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 110px;" !ਸਾਲ !ਫਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ !ਨੋਟਸ |- |2016 |[[ਬੰਬੂਕਾਟ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.desiblitz.com/content/bambukat-is-a-rollercoaster-ride-of-drama-and-dreams|title=Bambukat is a Rollercoaster Ride of Drama and Dreams {{!}} DESIblitz|date=2016-07-22|work=DESIblitz|access-date=2017-04-16|language=en-GB}}</ref> | ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਪੱਕੋ) |ਪੰਕਜ ਬੱਤਰਾ |ਚਾਹਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ |- |2017 |[[ਸਰਵਣ (ਫ਼ਿਲਮ)]] |ਪਾਲੀ |ਕਰਨ<br> ਗੁਲੀਆਂਨੀ<br> |ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ <br> |- |2017 |ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ |ਗੁੱਡੀ | | |- | rowspan="3" |2018 |''ਗੋਲਕ ਬੁਗਨੀ ਬੈਂਕ ਤੇ ਬਟੂਆ'' |ਮਿਸ਼ਰੀ |ਕਸ਼ਿਤਿਜ ਚੌਧਰੀ |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ |- |''[[ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ]]''<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/mobi/news/amritsar/-daana-paani-star-cast-in-city/583376.html|title=Cast of Daana Paani|last=|first=|date=|website=The Tribune|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |ਬਸੰਤਕੌਰ |ਤਾਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ |[[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] ਨਾਲ |- | ''[[ਭੱਜੋ ਵੀਰੋ ਵੇ]]'' | ਸੁਮੀਤ | [[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] | [[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ |- | rowspan="3" | 2019 | ''[[ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ-2]]'' | ਗੁੱਡੀ | ਸ਼ਰਨ ਆਰਟ | |- | ''[[ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ 2]]''<ref>{{cite web |title=Manje Bistre 2: Gippy Grewal shares a still from the movie |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/photo-stories/pollywood-sequels-and-threequels-to-look-forward-to/manje-bistre-2-gippy-grewal-shares-a-still-from-the-movie/photostory/68077351.cms |website=[[The Times of India]] |accessdate=7 March 2019}}</ref> | ਰਾਣੋ | [[ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇਓ]] | |- | ''[[ਚੱਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ]]'' | | ਜਨਜੋਤ ਸਿੰਘ | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === ਚਹਿਲ ਸਰਵਨ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਚਰਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਸ਼ੋਅ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚੀ(ਐਪੀਸੋਡ 71 / ਜਨਵਰੀ 1, 2017)<ref>{{Cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-priyanka-on-the-kapil-sharma-5488245-PHO.html|title=From Kiku's Crazy Dance Moves to Ali's Flirtatious Nature: These Pictures of Priyanka Chopra on ‘The Kapil Sharma Show’ Will Surely Amaze You|date=2016-12-23|work=DailyBhaskar|access-date=2017-04-16|language=en|archive-date=2017-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417235851/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-priyanka-on-the-kapil-sharma-5488245-PHO.html|url-status=dead}}</ref> == ਅਵਾਰਡ / ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == * [[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ|ਪੀਟੀਸੀ]] ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 2017 - ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਵਾਰਡ (ਜਿੱਤਿਆ) * ਫਿਲਮਫੇਅਰ 2017 ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਵਾਰਡ (ਜਿੱਤਿਆ) * ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 2018 - ਸਰਵੋਤਮ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਆਲੋਚਕ ਅਵਾਰਡ (ਜੇਤੂ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] c6lhogaszqshc1l1ocvyhw6g8w00bwo 0 99687 845668 819090 2026-09-08T07:12:27Z ~2026-47798-59 61852 845668 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਾ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ | name = ਬਰਮੂਡਾ | image = Flag of Bermuda.svg | image_size = 100px | caption = | nickname = | association = [[ਬਰਮੂਡਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] | icc_status = ਸਹਾਇਕ | icc_member_year = 1966 | icc_region = [[ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਅਮਰੀਕਾ]] | WCL_division = 2016 ਡਿਵੀਜ਼ਨ 4 | coach = [[ਕਲੇ ਸਮਿੱਥ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਕਲੇ ਸਮਿੱਥ]] | captain = | first_match = {{flagicon|ਬਰਮੂਡਾ|1910}} '''ਬਰਮੂਡਾ''' ਬਨਾਮ {{cr-rt|Australia}}<br/>([[ਹੈਮਿਲਟਨ, ਬਰਮੂਡਾ]]; 12 ਅਕਤੂਬਰ 1912) | first_fc = {{flagicon|ਬਰਮੂਡਾ|1910}} '''ਬਰਮੂਡਾ''' ਬਨਾਮ {{cr-rt|NZ}}<br/>([[ਹੈਮਿਲਟਨ, ਬਰਮੂਡਾ]]; 28 ਅਪਰੈਲ 1972) | first_la = {{flagicon|ਬਰਮੂਡਾ|1910}} '''ਬਰਮੂਡਾ''' ਬਨਾਮ [[ਵਿੰਡਵਾਰਡ ਟਾਪੂ]] {{flagicon|West Indies}}<br/>([[ਗੁਆਨਾ]]; 4 ਅਕਤੂਬਰ 1996) | first_t20 = {{flagicon|ਬਰਮੂਡਾ}} '''Bermuda''' ਬਨਾਮ '''ਜਮਾਇਕਾ''' <br/>[[ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ]], [[ਐਂਟੀਗੁਆ]]; 21 ਜੁਲਾਈ 2006) | wc_apps = 1 | wc_first = [[2007 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2007]] | wc_best = ਪਹਿਲਾ ਰਾਊਂਡ (2007) | wcq_apps = 8 | wcq_first = [[1979 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਟਰਾਫ਼ੀ|1979]] | wcq_best = ਉੱਪ-ਜੇਤੂ (1982) | wt20q_apps = 3 | wt20q_first = [[2008 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਆਲੀਫ਼ਾਇਅਰ|2008]] | wt20q_best = 6ਵਾਂ (2008) | t_pattern_la = _babypinkborder | t_pattern_b = _ber_t20i26 | t_pattern_ra = _babypinkborder | t_pattern_pants = | t_leftarm = 142A49 | t_body = FF92B6 | t_rightarm = 142A49 | t_pants = 142A49 | asofdate = 4 ਸਿਤੰਬਰ 2015 }} '''ਬਰਮੂਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਬਰਮੂਡਾ]] ਦੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ]] ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ [[ਬਰਮੂਡਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] 4s7mzwuv9o482dudwseonhqreuyqilc 0 107634 845670 815200 2026-09-08T07:40:39Z Afughat 57204 Media added 845670 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:La_Boqueria.JPG|thumb|300x300px| [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|ਬਾਰ੍ਸਿਲੋਨਾ]], ਸਪੇਨ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੇ ਕਿਉੱਟਟ ਵੇਲ੍ਲਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮਾਰਕੀਟ,ਲਾ ਬਕੁਏਰੀਆ ਵਿਖੇ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਕਿਸਮ]] [[ਤਸਵੀਰ:Food_from_Turkey_(cropped).jpg|thumb|ਤੁਰਕੀ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:মছন্দৰী-নলটেঙা-কচুঠোৰ পাতত দিয়া পিটিকা.webm|thumb|ਅਸਾਮੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨ ]] '''ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ''' ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਮੱਗਰੀ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਪਕਵਾਨ ਸਮੱਗਰੀ, ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸਭਿਆਚਾਰ]] ਜਾਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਸਾਮਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। [[ਧਰਮ|ਧਾਰਮਿਕ]] ਖੁਰਾਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ, ਹਿੰਦੂ, ਇਸਲਾਮੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਮ, ਪਕਵਾਨਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖੇਤਰੀ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://whatscookingamerica.net/AmericanRegionalFoods/RegionalAmericanIndex.htm "Rediscover the flavors and traditions of true American cuisine!"] [http://whatscookingamerica.net Whatscookingamerica.net]. Accessed June 2011.</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਲਈ ਪਕਵਾਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ, ਅਜਿਹੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜੋ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Cuisine & Empire|last=Laudan|first=Rachel|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-26645-2|pages=11}}</ref> [[ਰੋਮ]] ਆਪਣੇ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤਿਰਕਿਨਿਅਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾਦੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿਚ ਅੰਡੇ, ਪਨੀਰ, ਬਰੈੱਡ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ==ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ == ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਪਕਵਾਨਾ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਹੈ: 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਰਪੀਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਪੱਛਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਹੋਈ।ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਚੀਨੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਖੇਡ ਤਲ਼ਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ''[[ਟੈਂਮਪੂਰਾ]]'' ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ,ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਾਪਾਨੀ ਕਟੋਰਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਲੇਪ ਲਾ ਕੇ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://web-japan.org/factsheet/en/pdf/36JapFoodCulture.pdf|title=web-japan.org/factsheet/en/pdf/36JapFoodCulture.pdf|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> == ਨਵੇਂ ਪਕਵਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Jacques_Lameloise,_escabèche_d'écrevisses_sur_gaspacho_d'asperge_et_cresson.jpg|thumb|ਨਵੇਂ ਪਕਵਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਗਜ਼ਪਾਚੋ ਅਸਪਾਰਗਸ ਅਤੇ ਵਾਟਰਕ੍ਰੇੱਸ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਕ੍ਰੇਫਿਸ਼ ਹੈ।]] === ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪਕਵਾਨ === [[ਤਸਵੀਰ:LocationAfrica.png|right|215x215px]] <gallery class="center" caption="" widths="200px" heights="150px"> File:Alicha 1.jpg|ਆਮ ਇਥੋਪੀਆਈ ਅਤੇ ਏਰੀਟ੍ਰੀਅਨ ਪਕਵਾਨ: ਇਨੇਰਾ (ਪੈਨਕੇਕ ਵਰਗੀ ਬ੍ਰੈੱਡ) ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਟ (ਸਟੀਵ) File:Iftar.jpg|ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਕ ਰਮਜ਼ਾਨ ਭੋਜ File:Yassapoulet.JPG|ਯੱਸਾ, ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਮੁਰਗੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚੀ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ. ਮੁਰਗੇ ਦੇ ਬਣੇ ਯੱਸਾ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. File:Spices1.jpg|ਅਗਾਡਿਰ, ਮੋਰੋਕੋ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਾਲੇ </gallery> === ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਕਵਾਨ === [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ]] ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਤੇ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਚੌਲ, ਅਦਰਕ, ਲਸਣ, ਤਿਲ ਦੇ ਬੀਜ, ਮਿਠਾਈਆਂ, ਸੁੱਕ ਪਿਆਜ਼, ਸੋਏ ਅਤੇ ਟੋਫੂ। [[ਭੁੰਨਣਾ]], ਸਟੀਮ ਅਤੇ [[ਡੂੰਘਾ ਤਲ਼ਣਾ]] ਆਮ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਾਵਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; [[ਬਾਸਮਤੀ ਚਾਵਲ]] [[ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, [[ਜੈਸਮੀਨ ਚੌਲ]] ਅਕਸਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਦੇ ਚੌਲ਼ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਾਣੇ ਵਰਗੇ ਚੌਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name=quaker>{{cite web|url=http://www.ricearoni.com/rar_flavorsOfTheWorld/asian/ |title=The flavors of Asia |publisher=[[Quaker Oats Company]] |accessdate=19 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604051405/http://www.ricearoni.com/rar_flavorsOfTheWorld/asian/ |archivedate=4 June 2007 }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:LocationAsia.svg|right|215x215px]] <gallery class="center" caption="" widths="200px" heights="150px"> File:Thai market food 01.jpg|ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਥਾਨਿੰਗ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਾਲ ਜੋ ਕਿ ਤਿਆਰ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਵੇਚਦਾ ਹੈ File:CantoneseRestaurantSeafood.jpg|ਚੀਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤੱਟ ਤੇ ਗੁਆਂਗਡੋਂਗ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ,ਕੈਨੇਟੋਨੀਜ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ. File:Tajik dastarkhan meal.jpg|ਤਾਜਿਕ ਦਾਵਤ File:Assyrian cuisine.jpg|ਖਾਸ ਅਸੁਰਿਯੀਅਨ ਪਕਵਾਨ </gallery> === ਯੂਰਪੀ ਪਕਵਾਨ === [[ਤਸਵੀਰ:LocationEurope.png|right|215x215px]] <gallery class="center" caption="" widths="200px" heights="150px"> File:Sunday roast - roast beef 1.jpg|ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਭੁੰਨੇ ਬੀਫ, ਭੁੰਨੇ ਆਲੂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ ਪੁਡਿੰਗ File:Flickr - cyclonebill - Tapas.jpg|ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤਾਪਸ: ਸਪੈਨਿਸ਼ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਐਪੇਟਾਈਜ਼ਰ ਜਾਂ ਸਨੈਕਸ File:German sausages and cheese.jpg|ਜਰਮਨ ਸੌਸੇਜ ਅਤੇ ਪਨੀਰ </gallery> === ਓਸ਼ੇਨੀਅਨ ਪਕਵਾਨ === [[ਤਸਵੀਰ:LocationOceania.png|right|215x215px]] <gallery class="center" caption="" widths="200px" heights="150px"> File:Australian bush tucker, Alice Springs.jpg|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਐਲਿਸ ਸਪਰਿੰਗਜ਼ ਡੇਜ਼ਰਟ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬੁਸ਼ ਟੱਕਰ (ਝਾੜੀਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ) File:Hangi prepare.jpg|ਇੱਕ ਹਾਜੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਟੋਏ ਦੇ ਓਵਨ ਵਿੱਚ ਦੱਬੀਆਂ ਗਰਮ ਚੱਟੀਆਂ ਵਰਤ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਾਓਰੀ ਵਿਧੀ. File:Pig on the Samoan Umu.jpg|ਸਮੋਆਨ ਉਮੂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਗਰਮ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਓਵਨ </gallery> === ਅਮਰੀਕੀ ਪਕਵਾਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Americas_(orthographic_projection).svg|right|140x140px]] <gallery class="center" caption="" widths="200px" heights="150px"> File:New England clam bake.jpg|ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਕਲੈਮ ਸੇਕ File:OriginalPoutineLaBanquise.jpg|ਫ੍ਰੈਂਚ ਫ੍ਰਾਈਜ਼, ਕਰਡਸ ਅਤੇ ਗੇਵੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ File:Sirloin steak.JPG|ਇੱਕ ਸਿਰਲੋਆਇਨ ਸਟੀਕ ਭੋਜ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} hr6oejj2568h64595syc7u9ww79sj8x 0 114060 845665 805453 2026-09-08T06:31:14Z Keerthi65 61821 /* */ 845665 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ | image = Andrew Scheer with Amrit Maan- 41365565990 (cropped).jpg | image_upright = | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = | background = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | alias = | birth_date = 10 ਜੂਨ<ref name=":0"/> | birth_place = [[ਗੋਨਿਆਣਾ ਮੰਡੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | origin = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | death_date = <!-- {{Death date and age|df=y|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date first) --> | death_place = | genre = {{ubl| *[[ਭੰਗੜਾ (ਸੰਗੀਤ)|ਭੰਗੜਾ]] *[[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]] *[[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿਪ ਹੌਪ]] }} | occupation = {{hlist|ਗਾਇਕ|ਗੀਤਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰ}} | instrument = ਵੋਕਲ | years_active = (2014 – ਵਰਤਮਾਨ) | label = ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ ਮਿਯੂਜ਼ਕ<br/>ਬੰਬ ਬੀਟਸ<br/>ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਸ | website = {{Instagram|amritmaan106|ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ}} | module = | module2 = | module3 = | current_members = }} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਸੰਗੀਤ]] ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, 2015 ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਦਾ ਢੋਲ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ "ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ" ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ [[ਚੰਨਾ ਮੇਰਿਆ]] ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{cite news |last1=Vashist |first1=Neha |title=Birthday special: Amrit Maan's top songs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/birthday-special-amrit-maans-top-songs/articleshow/64528025.cms |access-date=9 May 2022 |work=The Times of India |date=10 June 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/topic/Amrit-Maan|title=Amrit Maan: Movies, Photos, Videos, News & Biography|work=The Times of India|access-date=14 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-punjabi-2018/nominations/best-debut-actor-male/amrit-maan-channa-mereya |title=Best Debut Actor in a Leading Role (Male) Nominee |work=Filmfare |access-date=1 March 2019}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਗੋਨਿਆਣਾ ਮੰਡੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Amrit Maan - Official FB Page |url=https://www.facebook.com/pg/iamamritmaan/about/?ref=page_internal |website=[[Facebook]] |accessdate=24 February 2019}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਰਾਮਨਗਰ, ਮੋਹਾਲੀ ਤੋਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |title=Sidhu Moosewala to Badshah: 5 Punjabi stars who have an engineering degree The Times of India - Bharat Times English News |url=https://eng.bharattimes.co.in/sidhu-moosewala-to-badshah-5-punjabi-stars-who-have-an-engineering-degree-the-times-of-india/ |access-date=21 March 2022 |work=Bharat Times |date=15 September 2021 |archive-date=14 ਜਨਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114195840/https://eng.bharattimes.co.in/sidhu-moosewala-to-badshah-5-punjabi-stars-who-have-an-engineering-degree-the-times-of-india/ |url-status=dead }}</ref> ==ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਗੀਤ !ਟਿੱਪਣੀ |- | rowspan="2" |2015 |ਦੇਸੀ ਦਾ ਡਰੱਮ |ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ |- |''ਮੁੱਛ 'ਤੇ ਮਸ਼ੂਕ'' | |- | rowspan="5" |2016 |''ਕਾਲੀ ਕੈਮੇਰੋ'' | |- |ਪੱਗ ਦੀ ਪੂਨੀ |[[ਵਾਪਸੀ (ਫ਼ਿਲਮ)]] ਤੋਂ |- |ਸ਼ਿਕਾਰ | |- |''ਸੱਚ 'ਤੇ ਸੁਪਨਾ'' | |- |''ਅੱਖ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ'' | |- | rowspan="4" |2017 |''ਬੰਬ ਜੱਟ'' | |- |''ਸ਼ਿਕਾਰ'' |[[ਚੰਨਾ ਮੇਰਿਆ]] ਤੋਂ |- |ਪੈਗ ਦੀ ਵਾਸ਼ਨਾ | |- |ਗੁਰਿਲਾ ਵਾਰ | |- | rowspan="7" |2018 |ਲੋਗੋ ਮੁਸ਼ ਦੇ |[[ਲੌਂਗ ਲਾਚੀ]] ਤੋਂ |- |ਟਰੈਡਿੰਗ ਨਖਰਾ | |- |ਡਿਫ਼ਰੈਸ | |- |ਪਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ | |- |ਬਲੱਡ ਵਿੱਚ ਤੂੰ | rowspan="2" |[[ਆਟੇ ਦੀ ਚਿੜੀ]] ਤੋਂ |- |ਲਵ ਯੂ ਨੀ ਮੁਨਿਆਰੇ |- |ਕੈਲਰਬੋਨ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 4x6s0m5w18bngu98mq4gdmr9khlnwbe 0 121017 845645 743298 2026-09-07T18:11:28Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Release and response" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365949551|Kabira (song)]]" 845645 wikitext text/x-wiki “'''ਕਬੀਰਾ'''” ਸਾਲ 2013 ਦੀ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ, ''[[ਯੇ ਜਵਾਨੀ ਹੈ ਦਿਵਾਨੀ|ਯੇ ਜਵਾਨੀ ਹੈ ਦੀਵਾਨੀ]]'' ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਪ੍ਰੀਤਮ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ, [[ਅਮਿਤਾਭ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] ਨੇ ਲਿਖੀਆ ਅਤੇ [[ਰੇਖਾ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਅਤੇ [[ਤੋਚੀ ਰੈਣਾ|ਤੋਚੀ ਰੈਨਾ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.koimoi.com/videos/kabira-song-video-yeh-jawaani-hai-deewani/|title=Kabira Song Video – Yeh Jawaani Hai Deewani – Feat. Ranbir, Deepika|date=6 May 2013|website=[[Koimoi]]|access-date=27 January 2015|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427174519/http://www.koimoi.com/videos/kabira-song-video-yeh-jawaani-hai-deewani/|dead-url=yes}}</ref> ਟਰੈਕ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]], [[ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੂਕੋਣ]] ਅਤੇ [[ਕਲਕੀ ਕੋਚਲਿਨ]] 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉਸੇ ਗਾਣੇ ਦਾ ਐਨਕੋਡ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਕੌਰ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/watch-melodious-track-from-yeh-jawaani-hai-deewani/article1-1054845.aspx|title=Melodious track from Yeh Jawaani Hai Deewani|date=4 May 2013|website=[[Hindustan Times]]|access-date=27 January 2015|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427203717/http://www.hindustantimes.com/bollywood/watch-melodious-track-from-yeh-jawaani-hai-deewani/article1-1054845.aspx|dead-url=yes}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਇਸ ਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗਾਣਾ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਛੋਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਧੁਨਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸੁਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.washingtonbanglaradio.com/content/54724013-watch-kabira-video-song-yeh-jawaani-hai-deewani-warm-you-heart|title=Watch: Kabira Video Song Yeh Jawaani Hai Deewani to Warm you Heart|date=5 May 2013|publisher=[[Washington Bangla Radio on Internet|Washington Bangla Radio]]|access-date=27 January 2015|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427124909/http://www.washingtonbanglaradio.com/content/54724013-watch-kabira-video-song-yeh-jawaani-hai-deewani-warm-you-heart|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/watch-on-screen-lovers-ranbir-and-deepika-get-heartbroken-in-the-song-kabira_133756.html|title=On-screen lovers Ranbir and Deepika get heartbroken in the song 'Kabira'|date=5 May 2013|publisher=[[Zee News]]|access-date=27 January 2015|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427142827/http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/watch-on-screen-lovers-ranbir-and-deepika-get-heartbroken-in-the-song-kabira_133756.html|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵੀ. ਮਣੀਕੰਦਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/yeh-jawaani-hai-deewani-song-kabira-ranbir-kapoor-and-deepika-padukone-are-completely-heartbroken/|title=Yeh Jawaani Hai Deewani song Kabira: Ranbir Kapoor and Deepika Padukone are completely heartbroken|date=6 May 2013|publisher=BollywoodLife|access-date=27 January 2015}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ [[ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਅਰੀਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸੇ ਗਾਣੇ ਦਾ ਐਨਕੋਅਰ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਰਿਜੀਤ ਨੇ ਫਿਲਮ, ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਾਣਾ "ਬਲਮ ਪਿਚਕਾਰੀ" ਵੀ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡਡਲਾਨੀ ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਖੋਲਗੜੇ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ<ref name="arijit producer">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/music/i-slept-through-auditions-arijit-singh/article1-1064850.aspx|title=I slept through auditions: Arijit Singh|last=Aditi Pant|date=24 May 2013|publisher=[[Hindustan Times]]|access-date=27 January 2015|archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150127090102/http://www.hindustantimes.com/music/i-slept-through-auditions-arijit-singh/article1-1064850.aspx|dead-url=yes}}</ref>''ਐਨਡੀਟੀਵੀ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, [[ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੂਕੋਣ|ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ]] ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਗਾਣੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਇਕਲੌਤਾ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ "ਲਗਾਤਾਰ ਲੂਪ 'ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ"।<ref>{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/deepika-padukone-on-ranbir-salman-and-big-b-637267|title=Deepika Padukone on Ranbir, Salman and Big B|last=Puja Talwar|date=14 February 2014|publisher=[[NDTV]]|access-date=27 January 2015}}</ref> ਗਾਣੇ ਦੇ ਐਨਕੋਡ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਕਲਕੀ ਕੋਚਲਿਨ]] ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਮੁੱਖ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਾਦੂਕੋਣ ਅਤੇ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਤੇ ਕੇੇਂਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://bollyspice.com/58702/the-lovely-kabira-from-yeh-jawaani-hai-deewani|title=The lovely Kabira from Yeh Jawaani Hai Deewani|last=Stacey Yount|date=4 May 2013|publisher=Bollywood Spice|access-date=27 January 2015}}</ref> ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਰਣਬੀਰ ਨੂੰ “ ਇਲਾਹੀ ” ਗਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/13362-6.html|title='Yeh Jawaani Hai Deewani' new stills: Check out Ranbir Kapoor's new bearded look|date=5 May 2013|publisher=[[CNN-IBN|IBNLive]]|access-date=28 January 2015|archive-date=8 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508040211/http://ibnlive.in.com/photogallery/13362-6.html|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਗਾਣੇ ਦੇ ਐਨਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣ ਅਸਲ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਛੋਹ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਜਿਵੇਂ ਢੋੋੋਲ, ''[[ਤਬਲਾ]]'', ''[[ਸਿਤਾਰ]]'', ''[[ਸ਼ਹਿਨਾਈ]]'' ਵੀ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦੇ ਬੋਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਰਿਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ == ਇਹ ਗੀਤ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="iTunes">{{Cite web |date=29 April 2013 |title=Kabira – Yeh Jawaani Hai Deewani (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://itunes.apple.com/in/album/kabira/id642380120?i=642380213 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817143839/https://itunes.apple.com/in/album/kabira/id642380120?i=642380213 |archive-date=17 August 2014 |access-date=27 January 2015 |website=[[iTunes]]}}</ref> ਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 4 ਮਈ 2013 ਨੂੰ [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ (ਕੰਪਨੀ)|ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=4 May 2013 |title=Kabira – Yeh Jawaani Hai Deewani – Ranbir Kapoor, Deepika Padukone |url=https://www.youtube.com/watch?x-yt-cl=84838260&v=ZWn5zOJvNAA&x-yt-ts=1422327029 |access-date=27 January 2015 |website=[[Super Cassettes Industries T-Series|T-Series]] |publisher=YouTube}}</ref> ਇਹ [[ਯੇ ਜਵਾਨੀ ਹੈ ਦਿਵਾਨੀ|ਫ਼ਿਲਮ]] ਦੇ ਆਖਰੀ ਮੂਲ ਗੀਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 May 2013 |title=Warm-up your heart with "Kabira": 'Yeh Jawaani Hai Deewani' |url=https://www.indiaglitz.com/warmup-your-heart-with-kabira--yeh-jawaani-hai-deewani-hindi-news-93447 |access-date=27 January 2015 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਇਸ ਗੀਤ ਨੇ 25 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਪਾਈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ "2013 ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਾਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Stacey Yount |date=25 December 2013 |title=REFLECTIONS 2013: Best Songs of 2013 |url=http://bollyspice.com/72539/reflections-2013-best-songs-2013 |access-date=27 January 2015 |publisher=Bollywood Spice}}</ref> ''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਦਿਆਂ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅਰਸ਼ਦ ਵਾਰਸੀ]] ਨੇ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਗੀਤ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ" ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Veenu Singh |date=9 March 2014 |title=I'm not at all like Circuit, says actor Arshad Warsi |url=http://www.hindustantimes.com/brunch-stories/i-m-not-at-all-like-circuit-says-actor-arshad-warsi/article1-1192530.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427203720/http://www.hindustantimes.com/brunch-stories/i-m-not-at-all-like-circuit-says-actor-arshad-warsi/article1-1192530.aspx |archive-date=27 April 2015 |access-date=27 January 2015 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> [[ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਕੌਰ]] ਨੇ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸੂਫੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੀਤਕਾਰ ਸਵੈਨੰਦ ਕਿਰਕਿਰੇ ਨੇ [[ਅਮਿਤਾਭ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ।<ref>{{Cite web |last=V Lakshmi |date=14 November 2014 |title=Harshdeep Kaur: My voice is in perfect shape in the evenings |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Harshdeep-Kaur-My-voice-is-in-perfect-shape-in-the-evenings/articleshow/45136583.cms |access-date=27 January 2015 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rapti Bhaumick |date=19 December 2014 |title=Meet the Debutant Actor |url=http://www.ahmedabadmirror.com/entertainment/hip-happening/Meet-the-Debutant-Actor/articleshow/45566493.cms |access-date=27 January 2015 |website=Ahmedabad Mirror}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ]] lqnz9uz83ctc6g877vgt2b761cwv1cb 0 127722 845678 821722 2026-09-08T10:10:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845678 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Market_Pharmacy_Tana_MS5179.jpg|thumb|250x250px| [[ਅੰਤਾਨਾਨਾਰੀਵੋ|ਐਂਟਨੇਨਾਰਿਵੋ]], [[ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ|ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਦੇ]] ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Botanica.jpg|right|thumb|250x250px| ਬੋਸਟਨਿਕਸ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਮੈਕਾ ਪਲੇਨ, [[ਬੌਸਟਨ|ਬੋਸਟਨ]] ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਲਾਤੀਨੀ ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, [[ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ|ਅਰਦਾਸਾਂ]] ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ [[ਮੋਮਬੱਤੀ|ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ]], ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ]] '''ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ''' (ਜਿਸ ਨੂੰ '''[[ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ|ਦੇਸੀ]]''' ਜਾਂ '''ਲੋਕ ਦਵਾਈ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰੀ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ [[ਮੈਡੀਸਿਨ|ਦਵਾਈ]] ਦੇ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਰਲਡ ਹੈਲਥ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਡਬਲਯੂ ਐਚ ਓ)]] ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ "ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦੇਸੀ ਅਨੁਭਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਗਿਆਨ, ਹੁਨਰ, ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ, ਭਾਵੇਂ ਸਿਹਤ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਤਸ਼ਖੀਸ, ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ।"<ref name="WHO">{{Cite web|url=http://www.who.int/medicines/areas/traditional/definitions/en/|title=Traditional Medicine: Definitions|date=2008-12-01|publisher=[[World Health Organization]]|access-date=2014-04-20}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦਵਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ [[ਏਸ਼ੀਆ|ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਅਤੇ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਅਫਰੀਕੀ]] ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, 80% ਆਬਾਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਿਕਲਪਕ ਦਵਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="WHO"/> ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦਵਾਈ, ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਦਵਾਈ, ਰਵਾਇਤੀ ਕੋਰੀਅਨ ਦਵਾਈ, ਰਵਾਇਤੀ ਅਫਰੀਕੀ ਦਵਾਈ, [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦ]], ਸਿੱਧ ਦਵਾਈ, [[ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ|ਯੂਨਾਨੀ]], ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਈਰਾਨੀ ਦਵਾਈ, ਈਰਾਨੀ (ਫਾਰਸੀ), ਇਸਲਾਮੀ ਦਵਾਈ, ਮੁਤੀ ਅਤੇ ਇਫ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਬਲਿਜ਼ਮ, ਐਥਨੋਮਾਈਡਿਸਾਈਨ, ਐਥਨੋਬੋਟਨੀ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਬਲਯੂ ਐਚ ਓ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, "ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਅਣਉਚਿਤ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਜਾਂ ਖਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ" ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ "ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।" <ref name="WHO"/> ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਨੇ "ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗੀ।" <ref>{{Cite web|url=http://www.who.int/medicines/publications/traditional/trm_strategy14_23/en/|title=WHO traditional medicine strategy: 2014-2023|date=December 2013|website=The World Health Organization}}</ref> == ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ == === ਕਲਾਸੀਕਲ ਇਤਿਹਾਸ === ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਚ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਸੂਮਰ|ਸੁਮੇਰੀ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ]] 5000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਚਿਕਿਤਸਕ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਏਬਰਜ਼ ਪਪੀਯਰਸ ਤੋਂ c 1552 ਬੀ ਸੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਾਦੂਈ ਡਾਕਟਰੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.whonamedit.com/synd.cfm/443.html|title=Ebers' Papyrus|access-date=28 December 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਪੁਰਾਣਾ ਨੇਮ|ਪੁਰਾਣੇ ਨੇਮ]] ਵਿਚ ਕਸ਼ੂਰਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦ]] ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਜਿਵੇਂ [[ਚਾਰਕ|ਚਰਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸੁਸ਼ਰੁਤ|ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ]] ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀ.ਸੀ. ਦੌਰਾਨ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|title=History of Medicine: Sushruta – the Clinician – Teacher par Excellence|last=Girish Dwivedi|first=Shridhar Dwivedi|publisher=[[National Informatics Centre]]|year=2007|access-date=2008-10-08|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010045900/http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|dead-url=yes|accessdate=2020-05-17|archivedate=2008-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081010045900/http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|url-status=deviated}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਚੀਨੀ ਹਰਬਲ ਕਿਤਾਬ ''ਸ਼ੈਨਨੋਂਗ ਬੇਂਕਾਓ ਜਿੰਗ ਸੀ'', ਜੋ [[ਹਾਨ ਰਾਜਕਾਲ|ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ]] ਸਮੇਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ [[ਹਾਨ ਰਾਜਕਾਲ|ਸੀ]] ਪਰੰਤੂ ਇਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ]] ਸਮੇਂ ''ਯਾਓਕਸਿੰਗ ਲੂਨ'' ( ''ਮੈਡੀਸਨਲ'' ''ਜੜ੍ਹੀਆਂ'' ''ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ'' ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ [[ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਸੀ]] । ਮੁੱਢਲੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੂਨਾਨੀ ਕੰਪਾਈਲਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ, [[ਹਿਪੋਕਰਾਤਿਸ|ਹਿਪੋਕ੍ਰੇਟਸ]], [[ਅਰਸਤੂ]], ਥੀਓਫ੍ਰਾਸਟਸ, ਡਾਇਓਸੋਰਾਈਡਜ਼ ਅਤੇ [[ਗਾਲੈਨ|ਗਾਲੇਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ]]। ਰੋਮਨ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ [[ਵੱਡਾ ਪਲੀਨੀ|ਪਲੀਨੀ ਦਿ ਐਲਡਰ]] ਦਾ ''ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ'' ਅਤੇ ਸੈਲਸਸ ਦੀ ''ਡੀ ਮੈਡੀਸੀਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ'' । <ref name="Kay1996">{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780186516465/page/19|title=Healing with plants in the American and Mexican West|last=Kay|first=MA|publisher=[[University of Arizona Press]]|year=1996|isbn=978-0-8165-1646-9|location=Tucson|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780186516465/page/19 19&ndash;20]}}</ref> ਪੇਡਨੀਅਸ ਡਾਇਓਸਕੋਰਾਈਡਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ''ਡੀ ਮੈਟੇਰੀਆ ਮੇਡਿਕਾ'' ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਸਹੀ ਕੀਤਾ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਈਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਚ [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਰਕੀ]], [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਅਤੇ [[ਹਿਬਰੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਬਰਾਨੀ]] ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। <ref name="Blunt1994">{{Cite book|title=The Illustrated herbal|last=Raphael, Sandra|last2=Blunt, Wilfrid|publisher=Frances Lincoln|year=1994|isbn=978-0-7112-0914-5|location=London|pages=|doi=|oclc=|access-date=}}</ref> ''De Materia Medica'' ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਖਰੜੇ ਜੜੀ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਲਾਤੀਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ Apuleius Platonicus ''(ਹਰਬੇਰੀਅਮ Apuleii Platonici)'' ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸੈਕਸਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕੋਡੈਕਸ ਕੌਟਨ ''ਵਿਟਲੀਊਸ C.III.'' ਇਹ ਛੇਤੀ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ compilations ਯੂਰਪੀ ਮੈਡੀਕਲ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਇਬਨ ਸੀਨਾ|Avicenna]] (ਇਬਨ ਮੂਸਾ ਸਿਨਾਈ, 980 &#x2013; 1037), ਫ਼ਾਰਸੀ Rhazes (ਰਾਜ਼ੀ, 865 &#x2013; 925) ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ [[ਮੇਮੋਨੀਡਿਸ|ਮਾਈਮੋਨਡੀਜ਼]]। ਕੁਝ [[ਪਥਰਾਟ|ਜ਼ੀਵਾਸ਼ਮ]] ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ। <ref>{{Cite journal|last=van der Geer|first=Alexandra|last2=Dermitzakis|first2=Michael|date=2010|title=Fossils in pharmacy: from "snake eggs" to "Saint's bones"; an overview|url=http://www.hellenjgeosci.geol.uoa.gr/45/van%20der%20Geer%20&%20Dermitzakis.pdf|journal=[[Hellenic Journal of Geosciences]]|volume=45|issue=|pages=323–332|doi=|access-date=}}</ref> === ਮੱਧਕਾਲੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ === ਅਰਬੀ ਦੇਸੀ ਦਵਾਈ [[ਬੱਦੂ ਲੋਕ|Bedouins]] ਦੀ ਜਾਦੂ ਅਧਾਰਿਤ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਹੈਲੇਨਿਕ ਦੇ ਅਰਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ]] ਮੈਡੀਕਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। <ref>{{Cite book|title=Plural medical systems in the Horn of Africa: the legacy of "Sheikh" Hippocrates|url=https://archive.org/details/pluralmedicalsys0000slik|last=Slikkerveer, L. J.|publisher=Kegan Paul International|year=1990|isbn=978-0-7103-0203-8|location=London|pages=|doi=|oclc=|access-date=}}</ref> ਸਪੇਨ ਦੀ ਦੇਸੀ ਦਵਾਈ 711 ਤੋਂ 1492 ਤੱਕ ਅਰਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਸੀ। <ref>{{Cite book|title=Ciencias de la naturaleza en Al-Andalus : textos y estudios|last=García Sánchez|first=E|last2=Carabaza Bravo|first2=JM|last3=Hernández Bermejo|first3=JE|last4=Ramírez|first4=AJ|publisher=[[Spanish National Research Council|Consejo Superior de Investigaciones Científicas]]|year=1990|isbn=978-84-00-07727-3|editor-last=e Morales Ruiz Matas CA|language=Spanish|chapter=Árboles y arbustos en los textos agrícolas andalusíes (I)}}</ref> ਇਸਲਾਮਿਕ ਵੈਦ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਬੋਟੈਨੀਜਿਸਟ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲ-ਦੀਨਾਵਰੀ ਅਤੇ ਇਬਨ ਅਲ-ਬਾਇਤਰ <ref name="Diane">Diane Boulanger (2002), "The Islamic Contribution to Science, Mathematics and Technology", ''OISE Papers'', in ''STSE Education'', Vol. 3.</ref> ਨੇ ਮੈਟਰੀਆ ਦੇ ਮੈਡੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੈਡੀਕਲ ਗਰਭ ਅਵਸੀਨੇਨਾ ਦੀ ''ਦ ਕੈਨਨ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਸੀ'', ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਾਰਮਾਸਕੋਪੀਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। <ref name="Tschanz">{{Cite journal|last=Tschanz David W|year=2003|title=Arab Roots of European Medicine|url=|journal=Heart Views|volume=4|issue=|page=2}}</ref> <ref name="Eldredge">{{Cite journal|last=Eldredge Jonathan D|year=2003|title=The Randomised Controlled Trial design: unrecognized opportunities for health sciences librarianship|url=|journal=Health Information and Libraries Journal|volume=20|issue=|pages=34–44 [36]|doi=10.1046/j.1365-2532.20.s1.7.x|pmid=12757434}}</ref> <ref name="Bloom">{{Cite journal|last=Bloom Bernard S., Retbi Aurelia, Dahan Sandrine, Jonsson Egon|year=2000|title=Evaluation Of Randomized Controlled Trials On Complementary And Alternative Medicine|url=|journal=International Journal of Technology Assessment in Health Care|volume=16|issue=1|pages=13–21 [19]|doi=10.1017/s0266462300016123|pmid=10815350}}</ref> ''ਕੈਨਨ'' ਦਾ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਇਕ ਡਾਕਟਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਰਿਹਾ। ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਦੀ [[ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ|ਯੂਨੀਨੀ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ''ਕੈਨਨ'' 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=http://origin.searo.who.int/entity/medicines/documents/traditional_medicines_in_asia.pdf|title=Traditional medicine in Asia|last=Heller|first=M.|last2=Edelstein|first2=P.|last3=Mayer|first3=M.|publisher=World Health Organization|year=2001|isbn=9789290222248|page=31|format=PDF|access-date=24 April 2020|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731165632/http://origin.searo.who.int/entity/medicines/documents/traditional_medicines_in_asia.pdf|dead-url=yes|accessdate=17 ਮਈ 2020|archivedate=31 ਜੁਲਾਈ 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200731165632/http://origin.searo.who.int/entity/medicines/documents/traditional_medicines_in_asia.pdf|url-status=deviated}}</ref> ਮੁੱਢਲੇ ਰੋਮਨ-ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਹੀਰਨਾਮਸ ਬੌਕ ਦੁਆਰਾ ਜਰਮਨ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਸ ਦੀ ਹਰਬਲ, ਨੂੰ 1546 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ''ਕਯੂਟਰ ਬੁਚ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ [[ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ|ਡੱਚ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ Rembert Dodoens (1517 &#x2013; 1585) ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਡੱਚ ਤੋਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ Carolus Clusius, (1526 &#x2013; 1609) ਦੁਆਰਾ, ਹੈਨਰੀ ਲਯਟੇ ਦੁਆਰਾ A ''Nievve Herball'' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 1578 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। ਇਹ ਜਾਨ ''ਗੈਰਾਰਡ ਦਾ'' (1545 &#x2013; 1612) ''Herball or General Hiftorie of Plantes ਬਣ ਗਿਆ।'' <ref name="Kay1996"/> <ref name="Blunt1994"/> ਹਰ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਨਵੇਂ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਟੈਕਸਟ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਇਹਨਾਂ ਟੈਕਸਟ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। <ref name="Kay1996"/> 44 ਨਸ਼ੇ, diluents, ਸੁਆਦ ਏਜੰਟ ਅਤੇ ਇਮੋਲੀਇੰਟਸ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਡੀਓਸਕੋਰਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਜੇ ਵੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਿਕ pharmacopoeias ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। <ref name="Blunt1994"/>Puritans ਗੈਰਾਰਡ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਲੈ ਗਏ]] ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਹਰਨੇਂਡੀਜ਼, ਸਪੇਨ ਦੇ ਫਿਲਿਪ II ਦੇ ਵੈਦ ਨੇ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ 1571-1577 ਤੱਕ ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ''ਰਰਮ ਮੈਡੀਕਾਰਮ ਨੋਵਾ ਹਿਸਪਾਨੀਏ ਥੀਸੌਰਸ'' ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਜ਼ਿਮਨੇਜ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੋਨੋ ਹਰਨਾਡੇਜ ਅਤੇ Ximenez ਨੇ [[ਅਜ਼ਤੇਕ|ਐਜ਼ਟੈਕ]] ethnomedicinal ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਨਿੱਘਾ", "ਠੰਡੇ", ਅਤੇ "ਗਿੱਲਾ", ਪਰ ਇਹ ਸਾਫ ਨਹੀ ਹੈ ਕਿ ਐਜ਼ਟੈਕ ਨੇ ਇਹ ਵਰਗ ਵਰਤਿਆ। <ref>{{Cite journal|last=Ortiz de Montellano|first=B|year=1975|title=Empirical Aztec medicine|url=https://archive.org/details/sim_science_1975-04-18_188_4185/page/214|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=188|issue=4185|pages=215&ndash;20|doi=10.1126/science.1090996|pmid=1090996}}</ref> ਜੁਆਨ ਡੀ ਐਸਟੀਨੇਫਰ ਦੇ ਫਲੋਰਿਲੀਜੀਓ ''ਮੈਡੀਸਨਲ ਡੀ ਟੋਡਾਸ ਲਾਸ ਇਨਫਰਮੇਡਸ'' ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ 35 ਪੌਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। Martín de la Cruz ਨੇ Nahuatl ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੜੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ Juan Badiano ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ''Libellus de Medicinalibus Indorum Herbis'' or ''Codex Barberini, Latin 241'' ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1552 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਾਰਲੋਸ V ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Heinrich2005">{{Cite book|title=The Cultural history of plants|last=Heinrich|first=M|last2=Pieroni|first2=A|last3=Bremner|first3=P|publisher=[[Routledge]]|year=2005|isbn=978-0-415-92746-8|editors=Prance G & Nesbitt M|pages=205–238|chapter=Plants as medicines}}</ref> ਇਹ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://arqueologiamexicana.mx/mexico-antiguo/libellus-de-medicinalibus-indorum-herbis-librito-de-las-yerbas-medicinales-de-los|title=Libellus de Medicinalibus Indorum Herbis (Librito de las yerbas medicinales de los indios) o Códice Badiano|last=Lozoya|first=Xavier|date=2016|website=Arqueología Mexicana}}</ref> ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ। ਫਰੇ ਬਰਨਾਰਦਿਨੋ ਡੀ ਸਹਿਗਾਨ ਨੇ ਨਸਲੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਸਲੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ ਕਿ ਫਿਰ ''ਹਿਸਟੋਰੀਆ ਜਨਰਲ ਡੀ ਲਾਸ ਕੋਸਾਸ ਡੇ ਨੁਏਵਾ ਐਸਪੇਆ'' ਬਣ ਗਈ, ਜੋ 1793 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ। ਕਾਸਟੋਰ ਦੁਰਾਂਟੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ''ਹਰਬਰਿਓ ਨੂਵੋ'' ਨੂੰ 1585 ਵਿਚ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼|ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ]] ਚਿਕਿਤਸਕ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। 1609 ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਜਰਮਨ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਦੀ ਲਈ ਇਤਾਲਵੀ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। === ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਮਰੀਕਾ === 17 ਵੀਂ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ, ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਕਸਰ ਔ[[ਜੋਕ|ਰਤਾਂ]], ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰਾਂ, ਪਕੜ ਅਤੇ [[ਜੋਕ|ਜਚਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।]]<ref>Rosalyn Fraad Baxandall, Linda Gordon, Susan Reverb, America's Working Women: A Documentary History, 1600 to the Present, W. W. Norton & Company, 1995, p. 50</ref> ਨੇਟਿਵ ਅਮਰੀਕੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨੇ ਮਲੇਰੀਆ, ਪੇਚਸ਼, ਸਕੁਰਵੀ, ਗੈਰ-ਵੇਨਰੀਅਲ ਸਿਫਿਲਿਸ ਅਤੇ ਗੋਇਟਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। <ref>Madsen, Deborah L. The Routledge Companion to Native American Literature, Routledge, 2015</ref> ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਉਪਚਾਰ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇ, <ref>Swerdlow JL. Medicine Changes: late 19th to early 20th century. Nature's Medicine: Plants that Heal. Washington, D.C.: National Geographic Society; 2000. pp. 158–91.</ref> ਕੁਝ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਧੁਨਿਕ ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜੀ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>Eugenia M. Fulcher, Robert M. Fulcher, Cathy Dubeansky, ''[https://books.google.com/books?id=qs_sAwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Pharmacology: Principles and Applications']', Soto Elsevier Health Sciences, 2014, p. 5 ''</ref> === ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਤੋਂ === ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite journal|last=Bakx Keith|year=1991|title=The 'eclipse' of folk medicine in western society.|url=https://archive.org/details/sim_sociology-of-health-illness_1991-03_13_1/page/20|journal=Sociology of Health and Illness|volume=13|pages=20–38|doi=10.1111/1467-9566.ep11340307}}</ref> ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਦਵਾਈ ਪੌਦਾ ਫਾਈਟੋ ਕੈਮੀਕਲਜ਼ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਲਪਕ ਇਲਾਜ਼ "ਪਲੇਸਬੋ ਦੇ ਇਲਾਜਾਂ ਤੋਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" <ref>''[[The Economist]]'', "[https://www.economist.com/node/18710090 Alternative Medicine: Think yourself better]", 21 May 2011, pp. 83–84.</ref> == ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਅਤੇ ਰਚਨਾ == ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਦਵਾਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਿਉਨਿਟੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ "ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ" ਜਾਣ ਤੱਕ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਦੇਸੀ ਦਵਾਈ ਗਿਆਨ ਦੇ ਤੱਤ ਕਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ [[ਸ਼ਮਨਵਾਦ|ਸ਼ਮਨ]] ਜਾਂ [[ਦਾਈਪੁਣਾ|ਦਾਈ।]]<ref>{{Cite book|title=Indigenous Herbal Medicines: Tribal Formulations and Traditional Herbal Practices|last=Acharya|first=D|last2=Anshu S|publisher=Aavishkar Publishers|year=2008|isbn=978-81-7910-252-7|location=[[Jaipur]]}}</ref> ਤਿੰਨ ਕਾਰਕ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ &#x2013; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS0140-6736(00)91989-5.pdf|title=ALTERNATIVE MEDICINE: NIGERIA The role of traditional medicine|last=Maurice Mwu, Eric Gbodossou|date=December 2000|website=The Lancet}}</ref> ਜਦੋਂ ਦੇਸੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ &#x2013; ਉਹ ਜੋ ਇਸ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਥਾਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਰਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਜੋ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਸਭ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/afrocaribbeanfol0000lagu|title=Afro-Caribbean folk medicine|last=Laguerre, Michel S.|publisher=Bergin & Garvey|year=1987|isbn=978-0-89789-113-4|location=New York|pages=|doi=|oclc=|access-date=|url-access=registration}}</ref>   <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="The material near this tag needs to be fact-checked with the cited source(s). (August 2008)">ਤਸਦੀਕ ਦੀ ਲੋੜ</span>]]'' &#x5D;</sup> == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ == ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰਸਮੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਪਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ [[ਸਿਹਤ]] ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਆਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। === ਲੋਕ ਦਵਾਈ === [[ਤਸਵੀਰ:Curandera_performing_a_limpieza.jpg|thumb| Curandera Cuenca, Ecuador ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''limpieza'' ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ]] ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ, ਵਿਗਿਆਨ-ਅਧਾਰਤ, ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ [[ਮੈਡੀਸਿਨ|ਦਵਾਈਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੈਡੀਕਲ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="who2018">{{Cite web|url=http://www.who.int/traditional-complementary-integrative-medicine/about/en/|title=Traditional, complementary and integrative medicine|date=2018|publisher=World Health Organization|access-date=7 May 2018}}</ref> ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਦਵਾਈ, ਰਵਾਇਤੀ ਕੋਰੀਅਨ ਦਵਾਈ, ਅਰਬੀ ਦੇਸੀ ਦਵਾਈ, ਉਇਗੁਰ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ, ਜਾਪਾਨੀ ਕਮਪੀ ਦਵਾਈ, ਰਵਾਇਤੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਝਾੜੀ ਦੀ ਦਵਾਈ, ਅਤੇ ਜਾਰਜੀਅਨ ਲੋਕ ਚਕਿਤਸਾ । <ref name="who2013">{{Cite web|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/92455/9789241506090_eng.pdf?sequence=1|title=WHO Traditional Medicine Strategy 2014-2023|date=2013|publisher=World Health Organization|access-date=7 May 2018}}</ref> ==== ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਝਾੜੀ ਦੀ ਦਵਾਈ ==== ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਟੋਰਸ ਸਟਰੇਟ ਆਈਲੈਂਡਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਝਾੜੀ ਦੀ ਦਵਾਈ ਪੌਦੇ ਦੀ ਸਮਗਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਕ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। <ref name="aao">{{Cite web|url=http://www.aboriginalartonline.com/culture/medicine.php|title=Traditional Aboriginal Bush Medicine|publisher=Aboriginal Art Online|access-date=26 June 2013|archive-date=25 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130525063605/http://www.aboriginalartonline.com/culture/medicine.php|dead-url=yes|archivedate=25 ਮਈ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525063605/http://www.aboriginalartonline.com/culture/medicine.php|url-status=deviated}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਰਬਲ ਦਵਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://search.credoreference.com/content/entry/columency/herbal_medicine/0|title=Select Your Library - Credo Reference|website=search.credoreference.com|access-date=2015-04-17}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== ਨੇਟਿਵ ਅਮਰੀਕਨ ਦਵਾਈ ==== ਅਮੈਰੀਕਨ ਨੇਟਿਵ ਅਤੇ ਅਲਾਸਕਾ ਦੇਸੀ ਦਵਾਈ ਇਲਾਜ਼ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। === ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰ === '''ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰ''' (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ '''ਦਾਨੀ ਇਲਾਜ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ '''ਹੈ''' ) ਇੱਕ [[ਰੋਗ|ਬਿਮਾਰੀ]] ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਸਾਲੇ, [[ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ|ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ]], ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਚਿਕਿਤਸਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੈੱਪਰਸਨ ਦੁਆਰਾ ਲੰਘੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ|ਇੰਟਰਨੈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ)। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਰਫ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਂ ਆਦਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਲੇਸਬੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite news|url=http://www.scientificamerican.com/article/placebo-effect-a-cure-in-the-mind/|title=Placebo Effect: A Cure in the Mind|date=February–March 2009|work=Scientific American}}</ref> ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰ ਦੀ ਇਕ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਾਹਰਣ [[ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ|ਸਾਹ ਦੀ]] ਲਾਗ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ੁਕਾਮ ਜਾਂ ਹਲਕੇ [[ਇਨਫਲੂਐਨਜ਼ਾ|ਫਲੂ ਦਾ]] ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਚਿਕਨ ਸੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਡੈਕਟ ਟੇਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਅਤੇ duct ਟੇਪ ਜਾਂ superglue planter warts ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ; ਅਤੇ ਗਲ਼ੇ ਦੇ ਦਰਦ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੋਗੇਲ ਮੋਗੇਲ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੰਭੀਰ ਉਪਚਾਰ ਸੌਂਪੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਅਕਸਰ ਡ੍ਰੈਪਪੀਸੀਆ, ਬੁਖਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। <ref>[[Catherine Beecher|Catherine Esther Beecher]] [[iarchive:missbeechershou00beecgoog/page/n341| Mrs. Beecher's Housekeeper and Healthkeeper]] 1874. Retrieved on 2007-11-05.</ref> [[ਕੁਆਰ ਗੰਦਲ|ਐਲੋਵੇਰਾ]] ਪੌਦੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite journal|last=Sidgwick|first=G. P|last2=McGeorge|first2=D|last3=Bayat|first3=A|year=2015|title=A comprehensive evidence-based review on the role of topicals and dressings in the management of skin scarring|journal=Archives of Dermatological Research|volume=307|issue=6|pages=461–477|doi=10.1007/s00403-015-1572-0|pmc=4506744|pmid=26044054}}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲਿਕੁਅਰ ਜਾਂ ਡਾਈਜਿਸਟਸ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਿਕਿਤਸਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਚੇ ਗਏ ਸਨ। ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਵਿਚ, ਚਿਕਿਤਸਕ [[ਜੁਕ|ਕੰਜੀਜ਼]] (ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਪਕਾਏ ਚਾਵਲ ਦੇ ਸੂਪ), ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸੂਪ ਇਲਾਜ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। <ref>''Prince Wen Hui's Cook'' Bob Flaws and Honora Wolf 1985</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == === ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ === ਹਾਲਾਂਕਿ 130 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੋਖਮ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਹਰਬਲ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਪਰ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js7916e/2.html|title=National Policy on Traditional Medicine and Regulation of Herbal Medicines - Report of a WHO Global Survey|date=April 2016|publisher=World Health Organization}}</ref> === ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Slow_loris_-_dried_01.JPG|right|thumb| ਕਈ ਵਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਹੌਲੀ ਲੋਰਿਸ . ]] ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਏ ਜਾਨਵਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੌਲੀ ਲੋਰੀਜ, ਕਈ ਵਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite journal|last=Starr|first=C.|last2=Nekaris|first2=K. A. I.|last3=Streicher|first3=U.|last4=Leung|first4=L. K. -P.|year=2011|title=Field surveys of the Vulnerable pygmy slow loris ''Nycticebus pygmaeus'' using local knowledge in Mondulkiri Province, Cambodia|url=http://journals.cambridge.org/article_S0030605310001316|format=PDF|journal=Oryx|volume=45|issue=1|pages=135–142|doi=10.1017/S0030605310001316|pmc=|pmid=|ref=harv|doi-access=free}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਰਕ]] ਫਿਨਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਾਰਕ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2009/HEALTH/06/24/traditional.treatment/index.html|title=Traditional medicines continue to thrive globally - CNN.com|website=www.cnn.com|access-date=2016-04-25}}</ref> ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਾਥੀ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਰੰਪਰਕ ਚੀਨੀ ਦਵਾਈ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੀ ਮੰਗ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਇਨੋ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। <ref>{{Cite journal|last=Gao|first=Yufang|last2=Clark|first2=Susan G.|date=1 December 2014|title=Elephant ivory trade in China: Trends and drivers|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320714003371|journal=Biological Conservation|volume=180|pages=23–30|doi=10.1016/j.biocon.2014.09.020|issn=0006-3207}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬਾਇਓਪ੍ਰੋਸਪੈਕਟਿੰਗ, ਲੋਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ * ਲੋਕ ਰਾਜੀ * ਹਰਬਲ ਦਵਾਈ * ਨੇਟਿਵ ਅਮਰੀਕਨ ਐਥਨੋਬੋਟਨੀ * ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ * ਫਾਰਮਾਕੋਗਨੋਸੀ * ਰਵਾਇਤੀ ਅਫਰੀਕੀ ਦਵਾਈ * ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਦਵਾਈ * ਚਿਕਿਤਸਕ ਪੌਦੇ * [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦ]] {{ਹਵਾਲੇ}} 4ea3ycn0gobi42snox4tnjqctlsgz87 0 128344 845656 533469 2026-09-08T01:52:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845656 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਡੇਵਿਡ ਕੈਟੋ ਕਿਸੂਲ | image = David Kato.jpg | alt = | caption = | birth_date = {{circa|1964}}<ref>{{cite web|url=http://www.blogcdn.com/www.politicsdaily.com/media/2011/01/katodavid.jpg |title=Photograph of David Kato showing 1964 date of birth |date= |accessdate=4 December 2013}}</ref> | birth_place = ਨੱਕਾਵਾਲਾ, ਨਮਤਾਬਾ ਟਾਊਨ, ਯੁਗਾਂਡਾ | death_date = {{d-da|26 January 2011|1964}} | death_place = ਬੁਕੂਸਾ, ਮੂਕੋਨੋ, ਯੁਗਾਂਡਾ | nationality = | other_names = | known_for = ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਟਵਿਸਟ | occupation = }} '''ਡੇਵਿਡ ਕੈਟੋ ਕਿਸੂਲ''' ({{circa|1964}} - 26 ਜਨਵਰੀ 2011)<ref name="BBC obit">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12299786|title=Obituary: Uganda gay activist David Kato|date=27 January 2011|work=[[BBC News|bbc.co.uk]]|access-date=29 January 2011|publisher=BBC}}</ref> [[ਯੁਗਾਂਡਾ]] ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਟਵਿਸਟ ਸੀ, ਉਹ ਯੁਗਾਂਡਾ ਦੇ [[ਗੇਅ]] ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ<ref name="NYT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/01/28/world/africa/28uganda.html|title=Ugandan Who Spoke Up for Gays Is Beaten to Death|last=Gettleman|first=Jeffrey|date=27 January 2011|work=[[The New York Times]]|access-date=29 January 2011}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ "ਯੁਗਾਂਡਾ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਗੇਅ ਆਦਮੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21565914-moving-documentary-sheds-light-blinkered-country-kuchu-chronicles|title=New cinema: The kuchu chronicles|date=10 November 2012|access-date=2 November 2013|publisher=The Economist}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੀਨੋਰਟੀਜ ਯੂਗਾਂਡਾ (ਐਸ.ਐਮ.ਯੂ.ਜੀ.) ਦੇ ਵਕੀਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਕੈਟੋ ਦਾ ਕਤਲ 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ 'ਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਕੱਦਮਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਗੇਅ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿੰਦਗੀ == ਕੈਟੋ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਨੱਕਾਵਾਲਾ, ਨਮਤਾਬਾ ਟਾਊਨ ਕੌਂਸਲ, ਮੁਕੋਨੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਿਸੂਲ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ “ਕੈਟੋ” ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=David Kato|last=Adriaan|first=Germain|publisher=International Book Market Service Limited|year=2012|isbn=9786135782660|location=|pages=18p}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਗ'ਜ ਕਾਲਜ ਬੂਡੋ ਅਤੇ ਕਯਮਬੋਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਦੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ ਜੋਨ ਮਲੂੰਬਾ ਵਾਸਵਾ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।<ref name="BBC obit"/> ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ [[ਜੋਹਾਨਿਸਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ]], ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name="BBC obit"/> ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਰੰਗ-ਬਿਰਤੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ। 1998 ਵਿੱਚ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਰਾਹੀਂ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੇਅ ਵਜੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਪੱਖੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਐਲ.ਜੀ.ਈ.ਪੀ.ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫੂਮਜ਼ਾਈਲ ਐਸ. ਮਟੇਟਵਾ ਨੇ 1999 ਦੇ ਆਈ.ਐਲ.ਜੀ.ਏ. ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਕੈਟੋ ਨਾਲ ਹੋਏ ਇਨਕਾਊਂਟਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://groups.google.com/group/cosatu-press/browse_thread/thread/0983337cd14e937f?pli=1|title=Comrade david kato in uganda: south african social justice organisations mourn ourcourageous queer african martyr|last=Patrick Craven c/o Phumzile S. Mtetwa|date=28 January 2011 <!-- at 1:54&nbsp;am -->|publisher=COSATU Press Releases, Google Groups}}</ref> ਜਦੋਂ ਸੇਂਟ ਹਰਮਨ ਨਕੋਨੀ ਬੁਆਏਜ਼ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਸਾਕਾ (ਮਸਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਦੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਡਾਇਸੀਸੀ ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੈਟੋ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.economist.com/node/18111806|title=David Kato|date=10 February 2011|publisher=The Economist}}</ref> == ਕ਼ਤਲ == 26 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਕਰੀਬ 2 ਵਜੇ (11:00 ਯੂ.ਟੀ.ਸੀ.), ਸਮੱਗ ਮੈਂਬਰ ਜੂਲੀਅਨ ਪੇਪੇ ਓਨਜ਼ੀਏਮਾ ਨਾਲ ਫੋਨ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਕੈਟੋ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਘਰ ਬੁਕੂਸਾ, ਮੂਕੋਨੋ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ<ref name="Grauniad">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/27/ugandan-gay-rights-activist-murdered|title=Ugandan gay rights activist murdered weeks after court victory|last=Rice|first=Xan|date=27 January 2011|work=The Guardian|location=London}}</ref> ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਹਥੌੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਉਹ ਆਦਮੀ ਪੈਦਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਕੈਟੋ ਨੂੰ ਕਾਵੋਲੋ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਕੈਟੋ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੈਟੋ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ [[ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ|ਲਿੰਗਕ ਰੁਝਾਨ]] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਹੀ ਕਤਲ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸੀ। ਜੋਓ ਓਲੋਕਾ-ਓਨਯਾਂਗੋ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਰਟ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਕੈਟੋ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੀ-ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"<ref name="Grauniad"/> ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]''<ref name="NYT"/> ਅਤੇ ''ਸਿਡਨੀ ਮਾਰਨਿੰਗ ਹੇਰਾਲਡ'' ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ<ref name="SMH">{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/world/murdered-ugandan-gay-activist-talked-of-threats-20110128-1a8ej.html|title=Murdered Ugandan gay activist talked of threats|last=Rice, Xan|date=29 January 2011|work=[[Sydney Morning Herald]]|access-date=29 January 2011}}</ref> ਕਤਲ ਨੂੰ ਕੈਟੋ ਦੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਸਬੰਧੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ]] ਅਤੇ [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਗੇਅ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਯੁਗਾਂਡਾ ਦੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰਤਾ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਜੇਮਜ਼ ਨਸਾਬਾ ਬੁਟੂਰੋ ਰਿਕਾਰਡ 'ਤੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ "ਸਮਲਿੰਗੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ"। == ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == ਕੈਟੋ ਦਾ ਯੂ.ਐਸ. ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੈਥਰੀਨ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਰਾਈਟ ਅਤੇ ਮਲਿਕਾ ਜ਼ੌਹਾਲੀ-ਵੌਰਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਾਲ ਮੀ ਕੁਛੂ' ਬਣਾਉਣ ਸਬੰਧੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਬਰਲਿਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://callmekuchu.com/|title=Call Me Kato|access-date=2020-06-14|archive-date=2013-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530140617/http://callmekuchu.com/|url-status=dead}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਫੁਟੇਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਦੇ ਵਿਲ ਸੇ ਵੀ ਆਰ ਨੋਟ ਹੇਅਰ'', ਨੂੰ ਕੈਟੋ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/01/26/opinion/they-will-say-we-are-not-here.html?_r=1&src=tp|title=They Will Say We Are Not Here|last=Katherine Fairfax Wright and Malika Zouhali-Worrall|date=25 January 2012|publisher=New York Times}}</ref> ਕੈਟੋ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਜਰ ਰੌਸ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਗੌਡ ਲਵਜ਼ ਯੂਗਾਂਡਾ'' (2013),<ref name="Life">{{Cite web|url=http://www.palmspringslife.com/Palm-Springs-Life/Desert-Guide/March-2014/God-Loves-Uganda-Reveals-American-Evangelicals-Spreading-Gay-Intolerance/|title='God Loves Uganda' Reveals American Evangelicals Spreading Gay Intolerance. Academy Award winning director tackles abuse of religious power|last=Moloshco|first=Carolyn|date=March 2014|website=Palm Springs Life|access-date=29 April 2014}}</ref> ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸਦੀਵੀ ਮੰਤਰਾਲੇ * ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] h5ctvzeiuls3pm4prcnlqd4dsfa4xzq 0 128939 845662 590340 2026-09-08T05:16:08Z Afughat 57204 Video added 845662 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Krishnakahi_Kashyap_performing_Sattriya_Dance.jpg|alt=|thumb| ਸਤੱਰੀਆ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ]] '''''ਸਤੱਰੀਆ''''' (ਅਸਾਮ), ਜਾਂ ''ਸੱਤ੍ਰਿਯ ਨ੍ਰਿਤਿਆ'' ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{Sfn|Williams|2004}} ਇਹ [[ਅਸਾਮ|ਸਾਮ]] ਦੇ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-]] ਕੇਂਦਰਤ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਇੱਕ ਨ੍ਰਿਤ-ਨਾਟਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ [[ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ|ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ]] ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਤ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਸ਼੍ਰੀਮੰਤਾ ਸੰਕਰਦੇਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Brown2014p195">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GkvSAQAAQBAJ&pg=PA195|title=The Oxford Handbook of Religion and the Arts|last=Frank Burch Brown|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-517667-4|pages=193–195}}</ref><ref name="Narayan2011p73">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zLOiaGDLYOAC&pg=PA73|title=The Sterling Book of INDIAN CLASSICAL DANCE|last=Shovana Narayan|publisher=Sterling Publishers|year=2011|isbn=978-81-207-9078-0|pages=73–74}}</ref> {{Sfn|Farley P. Richmond|Darius L. Swann|Phillip B. Zarrilli|1993}} ਸੱਤਰੀਆ ਦੇ ਇਕ-ਐਕਟ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਅੰਕੀਆ, ਜੋ ਨਾਟ ਕਿ ਇੱਕ ਬੈਲੇਡ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜੋੜ ਹੈ।<ref name="Ankiya Nat">[http://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_IND1.html Ankiya Nat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217180935/http://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_IND1.html |date=2020-02-17 }}, UNESCO: Asia-Pacific Database on Intangible Cultural Heritage (ICH), Japan</ref><ref name="vemsani12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4fw2DAAAQBAJ|title=Krishna in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names|last=Lavanya Vemsani|publisher=ABC-CLIO|year=2016|isbn=978-1-61069-211-3|pages=12–13}}</ref> ਨਾਟਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਠ ਮੰਦਰਾਂ (''ਸੱਤਰਾਂ'') ਦੇ ਡਾਂਸ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹਾਲਾਂ (ਨਾਮਘਰ) ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Liu2016p19">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ&pg=PA19|title=Routledge Handbook of Asian Theatre|last=Siyuan Liu|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-317-27886-3|pages=19–21}}</ref> ਇਸ ਵੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਖੇਡੇ ਗਏ ਥੀਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Neog1980p294">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DcReZM-rI0MC&pg=PA292|title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times|last=Maheswar Neog|publisher=Motilal Banarsidass|year=1980|isbn=978-81-208-0007-6|pages=294–299}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Sutradhaar Nrritya.webm|thumb|ਸੂਤਰਧਾਰ ਨ੍ਰਿਤਯ (ਸਤਰੀਆ) ]] [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ 2000 ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਆਧੁਨਿਕ ''ਸਤੱਰੀਆ'' ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਥੀਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="MunsiBurridge2012p23">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kaepAgAAQBAJ&pg=PA23|title=Traversing Tradition: Celebrating Dance in India|last=Sunil Kothari|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1-136-70379-9|editor-last=Urmimala Sarkar Munsi and Stephanie Burridge|pages=23–24}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Sattriya_dance_by_Ramkrishna_talukdar.JPG|thumb|ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤਾਲੁਕਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਤੱਰੀਆ ਆਸਣ]] ਸਤੱਰੀਆ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਰਗੀਕਰਣ ਜੋ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦਾ ਹੈ]]।<ref name="BajajVohra2015p6">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2MRcCgAAQBAJ&pg=PA6|title=Performing Arts and Therapeutic Implications|last=Tanvi Bajaj|last2=Swasti Shrimali Vohra|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-317-32572-7|pages=6–7}}</ref> {{Sfn|Ragini Devi|1990}} ''ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ'' ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਦਵਾਨ [[ਭਰਤਮੁਨੀ|ਭਰਤ ਮੁਨੀ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 200 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ 200 ਬੀ ਸੀ ਈ ਅਤੇ 200 ਸੀ.ਈ., {{Sfn|Natalia Lidova|2014}} {{Sfn|Tarla Mehta|1995}} ਪਰ ਅਨੁਮਾਨ 500 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀ ਸੀ ਈ ਅਤੇ 500 ਸੀ.ਈ. {{Sfn|Wallace Dace|1963}} ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ 36 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ 6000 ਤੁਕਾਂ ਹਨ। {{Sfn|Natalia Lidova|2014}} {{Sfn|Emmie Te Nijenhuis|1974}} ਨਤਾਲੀਆ ਲਿਡੋਵਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਤਾਵਾ ਨਾਚ ([[ਸ਼ਿਵ]]) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਰਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਭਾਵਾ, ਸਮੀਕਰਨ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਮਾਂ, ਖੜ੍ਹੇ ਆਸਣ - ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ {{Sfn|Natalia Lidova|2014}} {{Sfn|Kapila Vatsyayan|2001}} ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਾਠ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UzUMCAAAQBAJ|title=Sonic Liturgy: Ritual and Music in Hindu Tradition|last=Guy L. Beck|publisher=University of South Carolina Press|year=2012|isbn=978-1-61117-108-2|pages=138–139|quote='''Quote:''' "A summation of the signal importance of the Natyasastra for Hindu religion and culture has been provided by Susan Schwartz, "In short, the Natyasastra is an exhaustive encyclopedic dissertation of the arts, with an emphasis on performing arts as its central feature. It is also full of invocations to deities, acknowledging the divine origins of the arts and the central role of performance arts in achieving divine goals (...)".}}</ref> ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹਨ।<ref name="mog17">{{Cite web|url=https://archive.org/stream/cu31924012568535#page/n5/mode/2up|title=The Mirror of Gesture|last=Coormaraswamy and Duggirala|year=1917|publisher=Harvard University Press|page=4}}; Also see chapter 36</ref> ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਆਰਟਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤਾੱਰ ਪਲੇਟ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਅਤੇ [[ਸ਼ੈਵ ਮੱਤ|ਸ਼ੈਵਵਾਦ]] ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, [[ਰਾਮਾਇਣ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਲਈ ਆਸਾਮੀ ਕੋਰਸ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Neog1980p292">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DcReZM-rI0MC&pg=PA292|title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times|last=Maheswar Neog|publisher=Motilal Banarsidass|year=1980|isbn=978-81-208-0007-6|pages=292–293}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:ATHKHELIYA_NAMGHAR_GATE.jpg|left|thumb|208x208px| ਆਸਾਮ ਵਿੱਚ ਮੱਠ ਅਤੇ ਮੰਦਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਸਤਸ੍ਰਾਂ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ''ਸੱਤਰੀਆ'' ਲਈ ਡਾਂਸ ਹਾਲ (''ਨਾਮਘਰ'') ਹਨ. ਉਪਰੋਕਤ: ''ਨਾਮਘਰ'' ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ.]] ਸਤੱਰੀਆ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਕਰਦੇਵਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਚ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਾਚ (''ਨ੍ਰਿਤ'' ਅਤੇ ''ਨ੍ਰਿਤ'') ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਇੱਕ ''ਕਮਿਊਨਿਟੀ'' ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name="Narayan2011p73"/><ref name="Liu2016p19"/><ref name="Neog1980p292"/> 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ, ਸਤੱਰੀਆ ਦੀ ਕਲਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਹਿੰਦੂ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ''ਸੱਤਰ'' ਕਹਾਉਂਦੀ ਗਈ।<ref name="Liu2016p19"/> ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਬਾਰੇ ਨ੍ਰਿਤ-ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਰਗੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ।<ref name="Liu2016p20">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ&pg=PA19|title=Routledge Handbook of Asian Theatre|last=Farley Richmond|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-317-27886-3|editor-last=Siyuan Liu|pages=20–21}}</ref> ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮੱਠ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਤੱਰੀਆ ਨਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ, ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਚ-ਡਰਾਮੇ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸਾਮੀ ਕਵੀ- ਸੰਕਰਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੇਲੇ ਮਾਧਵਦੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="KothariSunil">Kothari, Sunil (ed). ''[https://books.google.com/books?id=1SCVMQEACAAJ&dq=Sattriya-Classical+Dance+of+Assam&hl=en&sa=X&ei=pSp5Uc-DDY2MrgfzhID4CA&ved=0CDAQ6AEwAA Sattriya-Classical Dance of Assam]''. Marg, The Marg Foundation, Mumbai, 2013.</ref> ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਰਦ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਹੁਣ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ''ਸੱਤ੍ਰਿਯ ਨ੍ਰਿਤਿਆ'' ਅਸਾਮ ਦੇ ''ਸੱਤਰਾ'', ਮਠਾਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮਹਾਨਗਰ ਪੜਾਅ ਤੇ ''ਚਲੀ ਗਈ''।<ref>Kothari, Sunil (ed). ''Sattriya-Classical Dance of Assam''. Marg, The Marg Foundation, Mumbai, 2013, Blurb.</ref> [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ''ਸੱਤਰੀਆ ਨ੍ਰਿਤਯ'' ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਮੰਨਿਆ। ''ਸੱਤਰੀਆ'' ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="KothariSunil"/> [[ਤਸਵੀਰ:Devika_Pulak_Borthaur_Sattriya_Dance_of_Assam.png|thumb|ਸਤੱਰੀਆ ਡਾਂਸ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਆਸਣ.]] ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ''ਸਤੱਰੀਆ ਵੀ'' ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਨਾਚ [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਸ਼ਾਸਤਰ]], ਅਭਿਨਯਾ ਦਰਪਾਨਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਾਰਦੇਵ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਰਤਨਾਕਾਰਾ ਵਰਗੇ ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਉਪਚਾਰ;<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DcReZM-rI0MC&pg=PA292|title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times|last=Maheswar Neog|publisher=Motilal Banarsidass|year=1980|isbn=978-81-208-0007-6|pages=208–221}}</ref> ''ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ'' ਦੇ ''ਸੰਗਤ ਰਤਨਾਕਰ'' ਨੇ ਉਸ ਦੀ ''ਭਗਤੀ ਰਤਨਾਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਉਪਨਿਸ਼ਦ]], [[ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ]], [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗ]] ਅਤੇ [[ਵੇਦਾਂਤ|ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ]] ਵਿਸ਼ੇ, ਅਹਿੰਸਾ (ਅਹਿੰਸਾ), ਸਚਾਈ (ਸਤਿਆ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਸੱਤਰੀਆ ਨੂੰ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DcReZM-rI0MC&pg=PA292|title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times|last=Maheswar Neog|publisher=Motilal Banarsidass|year=1980|isbn=978-81-208-0007-6|pages=209, 222–229, 233–234}}</ref> ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੂੰ, ਧਾਰਮਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਨੇੜਿਓਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮੱਠਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ {{Sfn|Farley P. Richmond|Darius L. Swann|Phillip B. Zarrilli|1993}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। === ਪੁਸ਼ਾਕ === [[ਤਸਵੀਰ:Sattriya_Dancer_Krishnakshi_Kashyap.jpg|thumb|ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸਤੱਰੀਆ ਨਾਚ ''ਅਸਾਮ ਪੈਟ ਰੇਸ਼ਮ'' ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਸਾਮੀ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਤੱਰੀਆ ਨਾਚੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਕਾਸ਼ੀ ਕਸ਼ਿਅਪ: ਕੋਪਾਲੀ ਮੱਥੇ 'ਤੇ, ਮੂਥੀ ਖਾੜੂ (ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ), ਥੂਕਾ ''ਸੂਨਾ'' (ਮੁੰਦਰਾ) ਅਤੇ ਗਲਪੱਟਾ'', ਦੂਲਬਿਰੀ, ਜੇਠੀਪੱਟਾ'' ਅਤੇ ਬੇਣਾ (ਹਾਰ)।ਰਵਾਇਤੀ ''ਕਿੰਗਖਾਪ'' ਮੋਟਿਫ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ''ਕੇਸ਼'' ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ''ਕੰਚੀ'' ਜਾਂ ਕਮਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ''ਮੀਰੀ'' ਰੂਪ ਹੈ।]] ਸਤੱਰੀਆ ਨਾਚ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:- ''ਧੋਤੀ'' ਅਤੇ ''ਚਾਦਰ'' ਅਤੇ ''ਪੱਗੂਰੀ'' (ਪੱਗ) ਅਤੇ ਔ''ਰਤ'' ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ''ਘੂਰੀ'', ''ਚਾਦਰ'' ਅਤੇ ''ਕਾਂਚੀ'' (ਕਮਰ ਦਾ ਕੱਪੜਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਕੱਚੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਡਾਂਸ ਨੰਬਰਾਂ ਲਈ ਲਾਲ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਖਮਲੀ ਅਤੇ ਸਾਟਿਨ ਸਮੱਗਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਨਾਚ ਰੂਪ ਸਤਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਟੇਜ ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਨ੍ਰਿਤ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਪੈਟ (ਸਪੈਲਟ ਪਾਟ) - ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਰੇਸ਼ਮ ਜੋ ਕਿ ਤੁਲਣੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਮੁਗਾ ਰੇਸ਼ਮ (''ਆਸਾਮ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੇਸ਼ਮ'') ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੰਗ ਵੀ ਔਰਤ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਥਾਨਕ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਕਿੰਗਖਾਪ, ਮੀਰੀ ਮੋਤੀਫ, ਕੋਲਕਾ'' ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="pnsruti41">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ViwqAQAAIAAJ|title=Sruti, A Monthly Magazine on Indian Performing Arts|last=P.N. Sundaresan|year=1999|volume=172-183|pages=40–41|author-link=Sruti (magazine)}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.sattriyakristi.com/costume/|title=Costume {{!}} Krishnakshi Kashyap|website=www.sattriyakristi.com|language=en-US|access-date=2018-02-11}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Www.sattriyakristi.com ਵੈਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਸੱਤਰੀਆ [https://www.sattriyakristi.com/about-sattriya-dance/ ਡਾਂਸ] . [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਾਮ ਦੇ ਨਾਚ]] lov2xwdqykmg5r0d3u1c7ldo7mdae83 0 145092 845672 838787 2026-09-08T08:05:25Z Afughat 57204 Media added 845672 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Jhumur Dance.webm|thumb|ਝੁਮੂਰ ਡਾਂਸ]] '''ਝੁਮੈਰ''' ਜਾਂ '''ਝੂਮਰ''' [[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ]] [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ]], [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]], [[ਬਿਹਾਰ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianculture.gov.in/jhumar-west-bengal-highlands|title=Jhumar of the West Bengal highlands|website=INDIAN CULTURE|language=en|access-date=2022-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ignited.in/a/57671|title=Jhumur Song: a Geo – Environmental Analysis - Ignited Minds Journals|website=ignited.in|language=en-us|access-date=2022-03-25|archive-date=2022-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007055802/http://ignited.in/a/57671|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://hdl.handle.net/10603/300904|title=Jhumur and Nachni in the Folk Songs of Purulia}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/dli.ministry.15085|title=Jhumar of the West Bengal highlands|last=Sinha|first=Manik Lal|date=1974|publisher=Sangeet Natak Akademi, New Delhi}}</ref> ਇਹ ਸਦਨ ਦਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ, [[ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ|ਛੋਟਾਨਾਗਪੁਰ]] ਦੇ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ।<ref name="democratic world">{{Cite web|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|title=Out of the Dark|website=democratic world}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|title=talk on nagpuri folk music at ignca|work=daily Pioneer|access-date=2022-10-07|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042823/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Prabhat Prakashan 2022">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9S1pEAAAQBAJ&pg=SA2-PA1|title=JHARKHAND GENERAL KNOWLEDGE 2021|last=Manish Ranjan|date=2022|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789354883002}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/gumla/happy-holi-2021-fag-and-jhumar-dance-are-no-longer-visible-they-are-losing-their-momentum-smj|title=अब नहीं दिखती फाग और झूमर नृत्य, खो रही है अपनी धाक|date=29 March 2021|work=prabhatkhabar|access-date=6 April 2022}}</ref> ਝੂਮਰ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ ਹਨ ਮੰਦਰ, ਢੋਲ, ਨਗਾਰਾ, [[ਵੰਝਲੀ|ਬੰਸੂਰੀ]] ।<ref name="democratic world" /> [[ਤਸਵੀਰ:Tea_Tribe_Dance_of_Assam.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Tea_Tribe_Dance_of_Assam.jpg/200px-Tea_Tribe_Dance_of_Assam.jpg|right|thumb|200x200px| ਅਸਾਮ ਦੇ ਚਾਹ-ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਝੁਮੈਰ ਨਾਚ]] == ਕਿਸਮਾਂ == ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਝੁਮੈਰ/ਝੁਮਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="BlumBohlman1993">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GbbQyA557B0C&pg=PA224|title=Ethnomusicology and Modern Music History|last=Stephen Blum|last2=Philip Vilas Bohlman|last3=Daniel M. Neuman|publisher=University of Illinois Press|year=1993|isbn=978-0-252-06343-5|pages=224–}}</ref><ref name="democratic world"/> ਛੋਟਾਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਝੁਮਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: * [[ਖੋਰਠਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਖੋਰਥਾ]] ਝੁਮਰ<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/bokaro/karma-puja-2021-mla-lambodar-mahto-said-in-karam-festival-language-and-culture-is-the-basic-identity-of-jharkhand-grj|title=करम महोत्सव में बोले विधायक लंबोदर महतो, भाषा व संस्कृति है झारखंड की मूल पहचान|date=17 September 2021|work=prabhatkhabar|access-date=6 April 2022}}</ref> * [[ਕੁਰਮਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੁੜਮਲੀ]] ਝੂੰਮਰ<ref>{{Cite news|url=https://lagatar.in/jhummar-sandhya-held-at-devgaon-on-mansa-puja-santosh-and-urmila-tie-the-knot-jhumme-audience/|title=मनसा पूजा पर देवगांव में झूमर संध्या का आयोजन, संतोष व उर्मिला ने समां बांधा, झूमे दर्शक|date=20 September 2021|work=lagatar|access-date=6 April 2022|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007062819/https://lagatar.in/jhummar-sandhya-held-at-devgaon-on-mansa-puja-santosh-and-urmila-tie-the-knot-jhumme-audience/|url-status=dead}}</ref> * [[ਕੁਰਮਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਚ ਪਰਗਨੀਆ]] ਝੂਮਰ * ਨਾਗਪੁਰੀ ਝੁਮਰ ** ਮਰਦਾਨੀ ਝੂਮਰ ** ਜਨਨੀ ਝੂੰਮਰ == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਘਾਤਕ == * [[ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ਰਨ ਲੋਹੜਾ|ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ਰਨ ਲੋਹਰਾ]], ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ * [[ਮੁਕੁੰਦ ਨਾਇਕ]], ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ == ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਾਤ ਅੰਕ == * ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ਰਨ ਲੋਹੜਾ, ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ * ਮੁਕੁੰਦ ਨਾਇਕ, ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਚ]] ijjz30mj4r2p9f8fi3ao6h8lwek0heb 0 150036 845669 808642 2026-09-08T07:34:05Z Afughat 57204 Media added 845669 wikitext text/x-wiki {{Infobox dance|title=|name=Bagurumba|image=Bodo dance.jpg|alt=|caption=ਬੋਡੋ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਗੁਰੰਬਾ ਡਾਂਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ|genre=[[ਲੋਕ-ਨਾਚ]]|signature=|inventor=ਬੋਰੋ ਲੋਕ|year=|origin=[[Bodoland]], [[Assam]] and [[Northeast India]]}} [[ਤਸਵੀਰ:Bagurumba Dance (Butterfly Dance of the Bodo People).webm|thumb|ਬਾਗੁਰੁੰਬਾ ਨਾਚ ]] '''ਬਾਗੁਰੰਬਾ''' ({{Lang-brx|बागुरुम्बा}}) [[ਅਸਾਮ]] ਰਾਜ ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਆਦਿਵਾਸੀ [[ਬੋੜੋ ਲੋਕ|ਬੋਰੋ ਲੋਕਾਂ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ <nowiki>''ਬਟਰਫਲਾਈ ਡਾਂਸ''</nowiki> ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਿਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlets/culture-of-assam|title=Culture of Assam {{!}} Department of Cultural Affairs {{!}} Government Of Assam, India|website=culturalaffairs.assam.gov.in|access-date=2022-12-22}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਸਿਰਫ ਬੋਡੋ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਨਾਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਰੰਗੀਨ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੋਖਨਾ, ਜਵਾਮਗਰਾ (ਫਸਰਾ) ਅਤੇ ਅਰੋਨਾਈ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{harvcol|Bordoloi|1987|p=11}}</ref> ਨਾਚ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਰਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਖਮ' (ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਢੋਲ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖੱਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਦਾ ਬਣਿਆ), ਸਿਫੰਗ (ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਬੰਸਰੀ), ਜੋਟਾ (ਲੋਹੇ/ਤਾਮਾ ਦਾ ਬਣਿਆ), ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਜਾ (ਇੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਯੰਤਰ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਦਾ ਬਣਿਆ), ਅਤੇ ਗੋਂਗਵਾਨਾ (ਬਾਂਸ ਦਾ ਬਣਿਆ), ਥਰਖਾ (ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਬਾਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ)।<ref>{{Cite web|url=https://www.time8.in/things-you-must-know-about-bodos-bagurumba-dance-new/|title=Things You Must Know About Bodo's Bagurumba Dance|last=Desk|first=T8 Digital|date=2020-02-07|website=TIME8|language=en-US|access-date=2022-12-22}}</ref> ਬੋਰੋ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖਮਸ (ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਢੋਲ) ਬੈਗੁਰੁੰਬਾ ਨਾਚ ਦੇ ਜੋੜ ਲਈ ਬੀਟ ਅਤੇ ਤਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਫੰਗ (ਬਾਂਸਰੀ) ਅਤੇ ਸਰਜਾ ਧੁਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਜਾਂ ਜਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ 'ਬੁਲਾਉਣਾ'। ਬਗੁਰੁੰਬਾ ਨਾਚ ਤਿਤਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਹਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ/ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੋਰੋ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨਾਚ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬੋਰੋ ਲੋਕ ਹਰੀ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੋਰੋ ਲੋਕ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਦਾਬਹਾਰ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਚ ਕਈ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਨਾਚ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਨਾਚ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਨਾਚ, ਤਿਤਲੀ ਦਾ ਨਾਚ, ਵਗਦੀ ਨਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਹਵਾ ਆਦਿ। ਕਿਉਂਕਿ Bagurumba ਇੱਕ ਊਰਜਾਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨੌਜਵਾਨ ਡਾਂਸ ਹੈ, ਬੋਰੋ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਜਾਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਚ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤੇ ਬੋਰੋ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਬੋਰੋ ਲੋਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੁੰਦਰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਚ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਨਾਚ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, Bagurumba ਡਾਂਸ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਅਸਲ ਡਾਂਸ ਲਈ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਯੂਟਿਊਬ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ. [ਬਾਗੁਰੁੰਬਾ] ਗੀਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਉਭਾਰ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਮ ਵਿਸ਼ਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਾਗੁਰੰਬਾ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ, ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। Bagurumba ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜਸ਼ਨ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕਜੁਟਤਾ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। == ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ == ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਬੋਡੋ ਬਾਗੁਰੁੰਬਾ ਡਾਂਸ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ: '''ਸਿਫੰਗ:''' ਇਹ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੰਜ ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਬੰਸੁਰੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਨੀਵੀਂ ਸੁਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last1=Baruah|first1=S.|year=1994|title='Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism|url=https://archive.org/details/sim_modern-asian-studies_1994-07_28_3/page/649|journal=Modern Asian Studies|volume=28|issue=3|pages=649–671|doi=10.1017/S0026749X00011896}}</ref> * '''ਸਰਜਾ''': ਵਾਇਲਨ ਵਰਗਾ ਸਾਜ਼। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਗੋਲ ਬਾਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕਰੋਲ ਅੱਗੇ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। * '''ਖਾਮ''' : ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖੱਲ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਡਰੱਮ। * '''ਜੋਟਾ''': ਲੋਹੇ/ਤਾਮ ਦਾ ਬਣਿਆ। * '''ਗੋਂਗਵਾਨਾ''': ਬਾਂਸ ਦਾ ਬਣਿਆ। == ਰਚਨਾ == ਬਾਗੁਰੁੰਬਾ ਐਫ ਮੇਜਰ ਪੇਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਚੀਨੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Phukan, Mitra (2003) Musical Identity and being an Assamese}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਬੋੜੋ ਲੋਕ]] * [[ਬਾਥੋ ਪੂਜਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਕਿਤਾਬਾਂ == {{refbegin}} *{{Cite book|url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/73786/1/AIRT_1987_0001_book.pdf|title=Tribes if Assam Part I|last=Bordoloi|first=B.N.|year=1987}} *{{Cite book|url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/73841/1/AIRT_1994_0001_report.pdf|title=Social and Religious institutions of Boros|last=Devi|first=Premalata|year=1994}} {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Bagurumba}} * [https://www.youtube.com/watch?v=XQF2Hf6AfDU Bagurumba Bodo folk dace] Ministry of Culture GOI Youtube Channel * [https://web.archive.org/web/20130605221612/http://www.indiantraveldestinations.com/states-of-india/assam-travel/bodos-bagurumba.html Bodo's Bagurumba] at indiantraveldestinations.com rzx4tfpo4r552wzec9s8qml7uq3uyr6 0 150509 845671 834201 2026-09-08T08:00:19Z Afughat 57204 Media added 845671 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Karam Puja Songs.webm|thumb|ਕਰਮ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਗੀਤ]] '''ਕਰਮ''' ਇੱਕ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]], [[ਅਸਾਮ]], [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ]] ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕਰਮ-ਦੇਵਤਾ (ਕਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ/ਰੱਬ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਵਾਢੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://m.telegraphindia.com/culture/wangala-tusu-karma-8-lesser-known-harvest-festivals/cid/1688761|title=Wangala, Tusu, Karma: 8 lesser-known harvest festivals|publisher=m.telegraphindia.com|access-date=2023-02-06|archive-date=2019-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430055431/https://m.telegraphindia.com/culture/wangala-tusu-karma-8-lesser-known-harvest-festivals/cid/1688761|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.avenuemail.in/jamshedpur/karam-festival-shows-to-way-to-humanity-harivansh/124287/|title=Karam festival shows to way to humanity: Harivansh|publisher=www.avenuemail.in|access-date=2023-02-06|archive-date=2019-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430055911/https://www.avenuemail.in/jamshedpur/karam-festival-shows-to-way-to-humanity-harivansh/124287/|url-status=dead}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Karam_puja_in_jharkhand.jpg|thumb| [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਪੂਜਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Karam_puja_4.jpg|thumb| ਝਾਰਗ੍ਰਾਮ, [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਪੂਜਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Karam_Festival_in_Assam.jpg|thumb| [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਪੂਜਾ]] ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ ਭਾਦੋ ਦੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ( ਪੂਰਨਿਮਾ ) ਦੇ 11ਵੇਂ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਣਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 7-9 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਬੂਟੇ ਉਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਕੜ, ਫਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ (ਪੂਜਾ) ਦੌਰਾਨ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀ ਵਾਦੀ ਢੋਲ ਦੀ ਤਾਲ 'ਤੇ ਨੱਚਦੀ ਹੈ "ਪੜਾਅ ਦਾ ਦਿਨ"।<ref>{{Cite web|url=http://www.jharkhand.gov.in/festivals|title=Festivals : Official Website of Government of Jharkhand|date=2016-04-13|publisher=Jharkhand.gov.in|access-date=2016-09-04|archive-date=2016-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918081327/http://www.jharkhand.gov.in/festivals|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.odishatourism.gov.in/portal/Festivals/TribalFestivals/KaramaFestival.aspx|title=Karama Festival|date=2014-02-21|publisher=Odishatourism.gov.in|access-date=2016-09-04|archive-date=2015-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926225527/http://www.odishatourism.gov.in/portal/Festivals/TribalFestivals/KaramaFestival.aspx|url-status=dead}}</ref> ਕਰਮ ਤਿਉਹਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਕੋਰਵਾ, ਸਦਨ, ਬਾਗਲ, ਬੈਗਾ, [[ਬੇੈਗਾ|ਬਿੰਜਵਾੜੀ]], [[ਭੂਮਿਜ|ਭੂਮੀਜ]], ਓਰਾਓਂ, ਖਾਰੀਆ, [[ਮੁੰਡਾ]], ਕੁਦਮੀ, ਕਰਮਾਲੀ, ਲੋਹਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x5npAAAAMAAJ|title=The Performing Arts of Jharkhand|last=Māhāta|first=Paśupati Prasāda|date=1987|publisher=B.B. Prakasan|pages=3|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Jw9uAAAAMAAJ|title=India's Communities|last=Singh|first=K. S.|last2=India|first2=Anthropological Survey of|date=1998|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563354-2|pages=167|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XnIJ-HwynRIC|title=Bagals of Border Bengal|last=Chakraborty (Anthropologist)|first=Swapan Kumar|date=2012|publisher=Anthropological Survey of India, Government of India|isbn=978-81-922974-2-2|pages=113–117|language=en}}</ref><ref name="dailypioneer.com">{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|title=talk on nagpuri folk music at ignca|date=7 November 2018|work=daily Pioneer|access-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042823/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|url-status=dead}}</ref> == ਰਸਮ ਦਾ ਸੰਖੇਪ == ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਵਲ, ਕਣਕ, ਮੱਕੀ ਆਦਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਜਾਵਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ 7-9 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ. ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦਿਨ ਭਰ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। <ref>{{Cite news|url=https://m.jagran.com/jharkhand/ranchi-akhara-bachi-to-culture-mukund-nayak-19555098.html|title=अखरा बाची तो संस्कृति बाची : मुकुंद नायक|date=7 September 2019|work=jagran|access-date=16 September 2019}}</ref> ਰਸਮ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਢੋਲਕੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਣਵਿਆਹੀਆਂ, ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ (ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਹਨ ਜਾਂ ਦੇਹੁਰੀ) ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਖੂਨ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਫਿਰ ਕਰਮ ਪੂਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਬਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਕਰਮ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/Songs-dance-and-hadia-usher-in-Karma-Puja/articleshow/9921512.cms?from=mdr|title=Songs, dance and hadia usher in Karma Puja {{!}} Ranchi News - Times of India|last=Kislaya|first=Kelly|date=9 September 2011|work=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dot.odishatourism.gov.in/?q=node%2F350|title=Karama Festival|publisher=dot.odishatourism|access-date=22 October 2022|archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022020843/https://dot.odishatourism.gov.in/?q=node%2F350|url-status=dead}}</ref> ਤਿਉਹਾਰ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗਲੀ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿ ’ਤੇ ਖਰਚਾ ਆਮ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਢੋਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਬੁਲਾਏ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਵੇਰਵੇ == ਕਰਮ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਦੋ (ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਮਕੀਲੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ (ਪੂਰਨਿਮਾ) ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਭਾਦੋ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਨੌਕਲੀਆ ਪਰਵੀਫੋਲੀਆ'' ਨਾਮਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਕਰਮ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਦਸ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਵਲ, ਕਣਕ, ਮੱਕੀ ਆਦਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਜਾਵਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ 7-9 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ। ਕਰਮ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਆਟਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ, ਢੇਕੀ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਪੂੰਝਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਥਾਨਕ ਸੁਆਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਮਕੀਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਆਦ ਕਰਮ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਖਪਤ ਲਈ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੀਲੇ ਖਿੜ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਕਰਮ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬੀਅਰ (ਤਪਨ) ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Prabhat Prakashan">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qzAoEAAAQBAJ&pg=RA7-PA50|title=JHARKHAND PUBLIC SERVICE COMMISSION PRELIMS EXAMS COMPREHENSIVE GUIDE PAPER|last=Dr Manish Ranjan|date=2021|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-9390906321|pages=50}}</ref> ਫਿਰ, ਡਾਂਸਿੰਗ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ - ਕਰਮ (ਕੁਦਰਤ/ਰੱਬ/ਦੇਵੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ; ਦੋਵੇਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਨਾਚ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਢੋਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ( ''ਸਾਇਰਿੰਗ'' ) ਦੀ ਤਾਲ 'ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਦਾਅਵਤ ਅਤੇ ਹਰੀਆ ਪੀਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਕਰਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Kislaya, Kelly (9 September 2011) [http://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/Songs-dance-and-hadia-usher-in-Karam-Puja/articleshow/9921512.cms?from=mdr Songs, dance and hadia usher in Karam Puja]. Times of India</ref> == ਫਿਲਾਸਫੀ == ਕਰਮ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਨੇੜਲਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਫ਼ਸਲ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਾਂ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਉਗਣ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਕਰਮ ਦੇਵਤਾ (ਸ਼ਕਤੀ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦਿਨ ਭਰ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਅਤੇ [[ਸਾਲ(ਦਰੱਖਤ)|ਸਲ]] ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਜਵਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਭਲਾਈ, ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>[http://indroyc.com/2012/09/26/karam/ Karam — a Festival of Jharkhand | Indrosphere]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Indroyc.com (26 September 2012). Retrieved on 2015-09-27.</ref> == ਜਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ == ਕਰਮ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਰੀ ਮੋਹਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਸਮਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ:<ref>Mohan, Hari (1973) ''The Chero: A study in acculturation''. Bihar Tribal Welfare Research Institute</ref><blockquote>ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਭਰਾ ਸਨ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਲਈ ਵੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਭੁੱਖੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਘਰ ਪਰਤੇ ਅਤੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਕਰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਕੋਲ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਕ ਭਰਾ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਮ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਖੋਹ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਕਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਇਆ; ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਗੜਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਪੁਜਾਰੀ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੱਤਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਸੱਤੇ ਭਰਾ ਫਿਰ ਕਰਮ ਰਾਣੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਗਏ। ਉਹ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਸੁਧਰਨ ਲੱਗੀ।<ref>[http://www.jharkhandstatenews.com/uprooting-the-trees-in-a-festive-waythe-story-of-karam-rani/#.VgYIRNKqqko Uprooting the trees in a festive way;The Story of karam Rani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221135244/http://www.jharkhandstatenews.com/uprooting-the-trees-in-a-festive-waythe-story-of-karam-rani/#.VgYIRNKqqko |date=2016-02-21 }}. Jharkhand State News. Retrieved on 27 September 2015.</ref></blockquote>[[ਭੂਮਿਜ|ਭੂਮੀਜ]] ਅਤੇ ਓਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਭਰਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਛੇ ਭਰਜਾਈਆਂ ਨਾਲ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਕਰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਨਾਚ-ਗਾਣੇ ਵਿਚ ਇੰਨੇ ਮਗਨ ਸਨ ਕਿ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਵੇਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਭਰਾ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਭਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁਰੇ ਦਿਨ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਗਿਆ, ਫਸਲਾਂ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਲਗਭਗ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਗਏ। ਭਟਕਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਘਰ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਆਏ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਉੜੀ ਭੁਇਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਥਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਪਰਤਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਵਾਜ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਰਮ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੱਚਣ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਸਨ ਅਤੇ ਮਰਦ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਵਪਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਬੇੜਾ ਤੁਰੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਰਮ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਬੇੜਾ ਚਲਾਇਆ, ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਤੈਰਦਾ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਬਹਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਰਮ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡੁਬਕੀ ਲਈ ਨੇੜਲੇ ਨਦੀਆਂ ਜਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>[http://www.odishatourism.gov.in/portal/Festivals/TribalFestivals/Karam Festival.aspx Karam Festival]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Odishatourism.gov.in (21 February 2014). Retrieved on 2015-09-27.</ref> == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == * {{Cite web|url=http://asbbs.org/files/2009/PDF/E/EkkaR.pdf|title=The Karam festival of the oraon tribals of India|last=Ekka|first=Reetu Raj|date=2016-02-16|series=A socio-religious analysis|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216034343/http://asbbs.org/files/2009/PDF/E/EkkaR.pdf|archive-date=16 February 2016|access-date=2021-09-19}} * {{Cite web|url=https://www.sahapedia.org/sites/default/files/The%20Karma%20Festival%20and%20Its%20Songs.pdf|title=The Karma Festival and Its Songs|last=Bhagvat|first=Durga|website=Sahapedia}} == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] tu28veshydoyfhle7sven1b1tvqmnoa 0 155104 845666 805910 2026-09-08T06:38:35Z Keerthi65 61821 845666 wikitext text/x-wiki '''ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ [[ਸੰਗੀਤ]] ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਨੂੰ ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਵੱਲੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤ ਦੇ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>https://www.facebook.com/share/v/1BY3PuwSUJ/ </ref><ref>https://www.facebook.com/share/v/15x1djWT8z/</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Sonia_Mann_at_Farmers'_Protest_(15th_February_2021)_02_(cropped).jpg|thumb| ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ (15 ਫਰਵਰੀ 2021)]] == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1986 ਨੂੰ ਹਲਦਵਾਨੀ ਵਿਖੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਕਾਰਕੂਨ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਵ-ਜੰਮੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ 26 ਸਤੰਬਰ 1986 ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 September 2019 |title=Actor Sonia Mann writes emotional letter to her late father |url=https://m.timesofindia.com/videos/entertainment/regional/punjabi/actor-sonia-mann-writes-emotional-letter-to-her-late-father/videoshow/71281191.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="a" /> ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲੀ ਜੀਵਨ ਹੋਲੀ ਹਾਰਟ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਕੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="a" /> == ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ == [[File:ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ, ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਵਿਖੇ.jpg|thumb|ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ, ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਵਿਖੇ]] ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਕਈ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=13 December 2018 |title=Sonia Mann is happier doing Punjabi videos |url=https://m.timesofindia.com/city/chandigarh/sonia-mann-is-happier-doing-punjabi-videos/articleshow/67079632.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮ ''ਹਾਈਡ ਐਨ ਸੀਕ''<ref>{{Cite web |date=26 May 2012 |title=Divyadarshan was my biggest support: Sonia Mann |url=https://m.timesofindia.com/others/news-interviews/Divyadarshan-was-my-biggest-support-Sonia-Mann/articleshow/13521983.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 May 2012 |title='Kalidasa Kalakendram' to produce a movie |url=https://www.sify.com/movies/kalidasa-kalakendram-to-produce-a-movie-news-malayalam-mf5rlDfhcccsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207155116/https://www.sify.com/movies/kalidasa-kalakendram-to-produce-a-movie-news-malayalam-mf5rlDfhcccsi.html |archive-date=7 December 2019 |access-date=7 December 2019 |website=Sify}}</ref> ਆਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''ਟੀਨਜ਼'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="b">{{Cite web |date=7 March 2019 |title=Punjabi actresses who found fame in the South Indian film industry as well! |url=https://www.in.com/entertainment/regional/punjabi-actresses-who-found-fame-in-the-south-indian-film-industry-as-well-335319.htm/amp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207155117/https://www.in.com/entertainment/regional/punjabi-actresses-who-found-fame-in-the-south-indian-film-industry-as-well-335319.htm/amp |archive-date=7 December 2019 |access-date=7 December 2019 |website=in.com}}</ref> ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ''ਹਾਣੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="a">{{Cite web |date=18 July 2018 |title=Here Are Some Interesting Facts About Punjabi Actress Turned Model Sonia Maan |url=https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/10873/interesting-facts-about-punjabi-actress-model-sonia-maan |access-date=7 December 2019 |website=Ghaint Punjab |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207155117/https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/10873/interesting-facts-about-punjabi-actress-model-sonia-maan |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 September 2013 |title=Harbhajan visits city with 'Haani' cast |url=https://m.hindustantimes.com/punjab/harbhajan-visits-city-with-haani-cast/story-G6pioBEoVxNwHSvl2QGtdJ.html |access-date=7 December 2019 |website=Hindustan Times }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 September 2013 |title=Haani cast in the city, Harbhajan Mann regales with popular songs |url=http://archive.indianexpress.com/news/haani-cast-in-the-city-harbhajan-mann-regales-with-popular-songs/1163171/ |access-date=7 December 2019 |website=The Indian Express}}</ref> ਉਸਦੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ]] ''ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕਮੀਨੇ'' 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ]] ' ''ਕਹੀਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ''' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kahin Hai Mera Pyar Cast & Crew |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/kahin-hai-mera-pyar/cast/ |access-date=7 December 2019 |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Box Office Debacle Doesn't Let Up; Kya Dilli Kya Lahore Is A Must-watch |url=https://www.businessinsider.in/box-office-debacle-doesnt-let-up-kyadilli-kya-lahore-is-a-must-watch/articleshow/34741522.cms |access-date=7 December 2019 |website=Business Insider |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207155117/https://www.businessinsider.in/box-office-debacle-doesnt-let-up-kyadilli-kya-lahore-is-a-must-watch/articleshow/34741522.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=31 December 2017 |title=Clean sweep |url=https://www.tribuneindia.com/mobi/news/life-style/clean-sweep/521162.html |access-date=7 December 2019 |website=The Tribune }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਧੀ ਅੰਤ ਧੀ'' 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=b/> ਉਸਦੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ]] ''[[25 ਕਿੱਲੇ]]'' 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ''ਮੋਟਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ'' ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="a" /><ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movie-details/motor-mitraan-di/movieshow/61221461.cms|title=Motor Mitraan Di|work=The Times of India|access-date=7 December 2019}}</ref> ਮਾਨ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ''ਹਿਰਦਯੰਤਰ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 March 2018 |title=Punjabi actor Sonia Mann to pair with Hrithik Roshan? |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/events/chandigarh/punjabi-actor-sonia-mann-to-pair-with-hrithik-roshan/articleshow/63190090.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Hrithik slams Sonia Mann's publicist for using his name to promote her |url=https://www.cinestaan.com/articles/2018/mar/13/11714 |access-date=7 December 2019 |website=Cinestaan |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207160619/https://www.cinestaan.com/articles/2018/mar/13/11714 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਡਾ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ'' ਵੀ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 July 2017 |title=Dr Chakravarthy |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/telugu/movies/previews/dr-chakravarthy/articleshow/59573972.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 July 2017 |title=Keen to do more Telugu films, says Sonia Mann |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/150717/keen-to-do-more-telugu-films-says-sonia-mann.html |access-date=7 December 2019 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਹੈਪੀ ਹਾਰਡੀ ਐਂਡ ਹੀਰ'' ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ 31 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 December 2019 |title=Himesh Reshammiya's 'Happy Hardy and Heer' gets new release date |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/himesh-reshammiyas-happy-hardy-heer-gets-new-release-date-1502830369.html |access-date=7 December 2019 |website=The Statesman}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 December 2019 |title=Happy Hardy and Heer: Himesh Reshammiya's musical drama postponed, to now release on 31 January, 2020 |url=https://www.firstpost.com/entertainment/happy-hardy-and-heer-himesh-reshammiyas-musical-drama-postponed-to-now-release-on-31-january-2020-7746921.html |access-date=7 December 2019 |website=Firstpost}}</ref> ==ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ== ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ 23 ਫਰਵਰੀ 2025 ਨੂੰ 'ਆਪ' ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਨਵੀਨਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ]] ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] (ਆਪ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref name="Punjabi actress Sonia Mann joins AAP in presence of Arvind Kejriwal">{{cite news |title=Punjabi actress Sonia Mann joins AAP in presence of Arvind Kejriwal |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/punjabi-actress-sonia-mann-joins-aap-in-presence-of-arvind-kejriwal20250223125354/ |access-date=23 February 2025 |publisher=ANI News |date=23 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223073917/https://www.aninews.in/news/national/general-news/punjabi-actress-sonia-mann-joins-aap-in-presence-of-arvind-kejriwal20250223125354/ |archive-date=23 February 2025 |language=en}}</ref> ==ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable sortable" |- !ਸਾਲ !ਫਿਲਮ !ਰੋਲ !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੋਟ |- | 2012 | ''[[ਹਾਈਡ ਐਂਡ ਸੀਕ]]'' | | [[ਮਲਿਆਲਮ]] | |- | 2013 | ''ਟੀਨਜ਼'' | ਲੇਖਾ | ਮਲਿਆਲਮ | |- | 2013 | ''[[Hanni(Film)|ਹਾਣੀ]]'' | ਪ੍ਰੀਤ | [[Punjabi language|ਪੰਜਾਬੀ]] | |- | 2014 | ''ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕਮੀਨੇ'' | ਕਾਮਿਨੀ | ਪੰਜਾਬੀ | |- | 2014 | ''[[ਕਹੀਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ]]'' | ਪ੍ਰਿਯਾ/ਸ਼ਾਂਤੀ | [[ਹਿੰਦੀ]] | ਡੈਬਿਊ[[Hindi cinema|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ]] |- | 2015 | ''ਧੀ ਅੰਤ ਧੀ'' | ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਰਾਸਾਨਾ | [[Telugu language|ਤੇਲਗੂ]] | |- | 2016 | ''[[25 ਕਿੱਲੇ]]'' | ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ | ਪੰਜਾਬੀ | |- | 2016 | ''[[ਮੋਟਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ]]'' | ਪ੍ਰੀਤ | ਪੰਜਾਬੀ | |- | 2017 | ''[[ਹਿਰਦਯੰਤਰ ]]'' | ਸੋਨੀਆ | [[Marathi language|ਮਰਾਠੀ]] | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ |- | 2017 | ''ਡਾ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ'' |ਸੋਨੀਆ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2020 | ''[[ਹੈਪੀ ਹਾਰਡੀ ਐਂਡ ਹੀਰ]]'' | ਹੀਰ ਰੰਧਾਵਾ | ਹਿੰਦੀ | |} ===ਸੰਗੀਤ ਵੀਡਿਓਜ਼=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: left;" |- ! scope="col"| ਸਾਲ ! scope="col"| ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" class="unsortable" | ਨਾਲ |- | 2018 ! scope="row"| ਟੋਚਨ | [[Sidhu Moose Wala|ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ]] |- | 2018 ! scope="row"| ਡਿਫਰੈਂਸ | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]] |- | 2018 ! scope="row"| ਤੀਜੇ ਵੀਕ | [[ਜੋਰਡਨ ਸੰਧੂ]] |- |2021 ! scope="row"| ਦਿਲ ਤੋੜਨਾ |[[ਸਿੰਗਾ]] |- |2022 ! scope="row"| ਦਿਲ ਦੀਵਾਨਾ ਹੈ |[[Jassie Gill|ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ie7v45rdq7zdvzyqwcr580nl6kmehg6 0 162032 845649 835705 2026-09-07T20:01:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845649 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਰਥਾ ਕੈਰੀ ਥਾਮਸ''' (2 ਜਨਵਰੀ, 1857 – 2 ਦਸੰਬਰ, 1935) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਧਿਆਪਕ|ਸਿੱਖਿਅਕ]], ਮਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ|ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਇਨ ਮਾਵਰ ਕਾਲਜ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਬ੍ਰਾਇਨ ਮਾਵਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਕਲਾ ਕਾਲਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == === ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ === ਕੈਰੀ ਥਾਮਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ (ਉਹ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿੰਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ), ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ, 1857 ਨੂੰ [[ਬਾਲਟੀਮੋਰ|ਬਾਲਟੀਮੋਰ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੇਮਸ ਕੈਰੀ ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਮੈਰੀ (ਵਿਟਲ) ਥਾਮਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ "ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ" ਗਰਭਵਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ, ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।<ref name="Horowitz">{{Cite book|title=The Power and Passion of M. Carey Thomas|url=https://archive.org/details/powerpassionofmc0000horo|last=Horowitz|first=Helen|publisher=Knopf|year=1994|isbn=0-252-06811-4|location=New York}}</ref> {{Rp|3}} ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਮਾਸੀ ਰਾਬਰਟ ਪੀਅਰਸਲ ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਹੰਨਾਹ ਵਿਟਲ ਸਮਿਥ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਐਲਿਸ ਪੀਅਰਸਲ ਸਮਿਥ ( [[ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ) ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਸਮਿਥ ਬੇਰੇਨਸਨ ਕੋਸਟੇਲੋ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਨਾਰਡ ਬੇਰੇਨਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੇਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2022}} 1864 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੈਰੀ ਥਾਮਸ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਸੋਈਏ, ਐਲਿਜ਼ਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਗਈ ਸੀ। ਥਾਮਸ ਦੇ ਫਰੌਕ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਔਖੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ, ਥਾਮਸ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ, ਹੰਨਾਹ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣ ਗਈ, ਦੇ ਕੱਟੜ [[ਨਾਰੀਵਾਦ]] ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਾਮਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਧੀ ਬਹੁਤ ਸੁਤੰਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਥਾਮਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯਾਤਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਕਵੇਕਰਾਂ ਲਈ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਸਵਾਲ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਤਕਰਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਥਾਮਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਮਿੰਨੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਫ੍ਰੈਂਕ ਸਮਿਥ, ਹੰਨਾਹ ਸਮਿਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਬਚਪਨ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। 1872 ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਕ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਲਗਭਗ ਅਟੁੱਟ ਸਨ। ਮਿੰਨੀ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ, 1872 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਬੇਸੀ ਦੇ ਨਾਲ, [[Howland Institute|ਹਾਵਲੈਂਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]], ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਇਥਾਕਾ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਵੇਕਰ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਉਲੈਂਡ ਵਿਖੇ, ਮਿੰਨੀ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ "ਉਸਦੇ ਸੁਆਦ ਲਈ ਘਿਣਾਉਣੀ" ਸੀ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਸੀ ਕਿ ਹਾਉਲੈਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਮਿਸ ਸਲੋਕਮ ਨੇ ਮਿੰਨੀ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਥਾਮਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ।<ref name="Notable">{{Cite web |year=1971 |title=THOMAS, Martha Carey (Jan. 2, 1857 – Dec. 2, 1935): Educator and Feminist |url=http://www.credoreference.com/entry/hupnawi/thomas_martha_carey_jan_2_1857_dec_2_1935 |access-date=2010-04-04 |website=Notable American Women: 1607–1950 |publisher=Harvard University Press }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਥਾਮਸ ਸਤੰਬਰ, 1875 ਵਿੱਚ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸੇਜ ਕਾਲਜ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਕੈਰੀ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 1877 ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਕਾਰਨੇਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਸੇਜ ਕਾਲਜ ਦੇ ਡੀਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name="Horowitz" /> ਉਸਨੇ [[ਜੌਨਜ਼ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜੌਨਸ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਕ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਲੀਪਜ਼ੀਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ, 1882 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਖੋਜ- ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ''ਸਰ ਗਵੇਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਨਾਈਟ'' ਦਾ ਇੱਕ [[ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੀ। ਇਹ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਾਹਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name="Notable" /> ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਪੈਰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਸੋਰਬੋਨ]] ਵਿਖੇ ਗੈਸਟਨ ਪੈਰਿਸ ਦੁਆਰਾ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਥਾਮਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੰਮ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।<ref name="Notable" /> [[ਤਸਵੀਰ:C1Carry.jpg|thumb]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} ftao8o43gvvd2vac6sm9g4t0dqyznll 0 162816 845652 667149 2026-09-08T00:21:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845652 wikitext text/x-wiki '''ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਪਰਵੀਨ ਮਨਜ਼ੂਰ, ਬੈਰੋਨੇਸ ਮਨਜ਼ੂਰ''', {{Post-nominals|country=GBR|CBE|size=100%}} (ਜਨਮ 25 ਮਈ 1958) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਦੀ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮਨਜ਼ੂਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ (ਫੌਜੀ ਅਨੁਭਵੀ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ) ਅਤੇ ਮਹਰੂਫ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। <ref>{{Cite web |year=2008 |title=MANZOOR, Zahida Parveen |url=http://www.credoreference.com/entry/7440449 |access-date=8 March 2008 |website=Who's Who 2008 |publisher=Credo Reference }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="bradford">{{Cite web |year=1999 |title=Doctor of Science, Zahida Manzoor CBE |url=http://www.brad.ac.uk/admin/recruitment/annrept/vcreport/HONGDEGS/11%20December%201999.doc |access-date=8 March 2008 |publisher=Bradford University |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923194257/http://www.brad.ac.uk/admin/recruitment/annrept/vcreport/HONGDEGS/11%20December%201999.doc |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਲੀਡਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1983) ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ [[ਨਰਸਿੰਗ|ਨਰਸ]] ਬਣ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web | title=MANZOOR, Zahida Parveen | year=2008 | work=Who's Who 2008 | access-date=8 March 2008 | url=http://www.credoreference.com/entry/7440449 | publisher=Credo Reference }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web | title=Doctor of Science, Zahida Manzoor CBE | year=1999 | access-date=8 March 2008 | url=http://www.brad.ac.uk/admin/recruitment/annrept/vcreport/HONGDEGS/11%20December%201999.doc | publisher=Bradford University | archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150923194257/http://www.brad.ac.uk/admin/recruitment/annrept/vcreport/HONGDEGS/11%20December%201999.doc | url-status=dead }}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੀਨੀਅਰ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ [[ਲੈਕਚਰਾਰ]] ਬਣ ਗਈ। == ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ == ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ (NHS) ਦੇ ਅੱਠ ਖੇਤਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1992 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਮਨਜ਼ੂਰ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ ਹੈਲਥ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੀ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ ਖੇਤਰ ਦੀ £3.5 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਜਟ ਨਾਲ਼ 6.3 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ 1997 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ NHS ਲਈ ਨੀਤੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਸਲੀ ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ, 1993-1995 ਤੱਕ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੀ। 1999 ਤੋਂ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਲਾਂਕਣ-ਕਰਤਾ ਹੈ। 1997-2003 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਅਲਟੀ ਟੂ ਚਿਲਡਰਨ ( ਐਨਐਸਪੀਸੀਸੀ ) ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟੀ ਰਹੀ। 1996-2003 ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ [[ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇੰਟੈਲਿਸਿਸ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। <ref>{{Cite web |year=2008 |title=MANZOOR, Zahida Parveen |url=http://www.credoreference.com/entry/7440449 |access-date=8 March 2008 |website=Who's Who 2008 |publisher=Credo Reference }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.credoreference.com/entry/7440449 "MANZOOR, Zahida Parveen"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Who's Who 2008''. Credo Reference. 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 March</span> 2008</span>.</cite></ref> <ref >{{Cite web |year=1999 |title=Doctor of Science, Zahida Manzoor CBE |url=http://www.brad.ac.uk/admin/recruitment/annrept/vcreport/HONGDEGS/11%20December%201999.doc |access-date=8 March 2008 |publisher=Bradford University |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923194257/http://www.brad.ac.uk/admin/recruitment/annrept/vcreport/HONGDEGS/11%20December%201999.doc |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.brad.ac.uk/admin/recruitment/annrept/vcreport/HONGDEGS/11%20December%201999.doc "Doctor of Science, Zahida Manzoor CBE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923194257/http://www.brad.ac.uk/admin/recruitment/annrept/vcreport/HONGDEGS/11%20December%201999.doc |date=2015-09-23 }}. Bradford University. 1999<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 March</span> 2008</span>.</cite></ref> 1992 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਕੋਰਟ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੀਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1991-1993 ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼ੈਫੀਲਡ ਹਾਲਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 1990-1996 ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਮਨ ਪਰਪਜ਼ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਸੀ.ਬੀ.ਈ. ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਮਦੱਸਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਮਨਜ਼ੂਰ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਬਾਗਬਾਨੀ, [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |year=2008 |title=MANZOOR, Zahida Parveen |url=http://www.credoreference.com/entry/7440449 |access-date=8 March 2008 |website=Who's Who 2008 |publisher=Credo Reference }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.credoreference.com/entry/7440449 "MANZOOR, Zahida Parveen"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Who's Who 2008''. Credo Reference. 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 March</span> 2008</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] lo2f088o44irljusnfpwz42zrq8dhea 0 167409 845651 679645 2026-09-07T23:38:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845651 wikitext text/x-wiki <mapframe latitude="22.9877" longitude="72.5886" zoom="14" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {"title": "Chandola Lake", "marker-symbol": "water", "marker-size": "small",}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 72.5871605880093, 22.986789130656533 ] } } ] } </mapframe>'''ਚੰਡੋਲਾ ਝੀਲ''' ਦਾਨੀ ਲਿਮਡਾ ਰੋਡ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਰਾਜ, [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 1200 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਹ [[ਕਾਰਮੋਰੈਂਟਸ|ਕੋਰਮੋਰੈਂਟਸ]], [[ਚਿਤਰਾ ਲਮਢੀਂਗ|ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਸਟੌਰਕਸ]] ਅਤੇ [[ਸਪੂਨਬਿਲ]] ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=It's a Jungle Out tHere - Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/its-a-jungle-out-there/1156727 |access-date=2019-02-09 |website=archive.indianexpress.com}}</ref> ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ. <ref>{{Cite web |title=Chandola Lake - Chandola Lake in Ahmedabad - Chandola Lake Ahmedabad India |url=http://www.ahmedabad.org.uk/lakes/chandola-lake.html |access-date=2019-02-09 |website=www.ahmedabad.org.uk |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121205110638/http://www.ahmedabad.org.uk/lakes/chandola-lake.html |url-status=dead }}</ref> ਚੰਡੋਲਾ ਝੀਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਸੁਲਤਾਨ [[Tajn Khan Nari Ali|ਤਾਜਨ ਖਾਨ ਨਾਰੀ ਅਲੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ [[Asha Bhil|ਆਸ਼ਾ ਭੀਲ ਨੇ]] [[ਅਸ਼ਵਲ|ਆਸ਼ਾਵਲ ਦੀ]] ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>Gazetteers - Volume 18 - Page 13 Gujarat (India) - 1984</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਸਵੇਰੇ ਨੌਂ ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਲੂਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ|ਨਮਕ ਮਾਰਚ]] [[ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ]] ਤੋਂ ਸੱਤ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਟਰੱਕਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਸੜਕ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਕੇ ਚੰਡੋਲਾ ਝੀਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਮਾਰਚ, 1930 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੁਕੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਤਲਾਅ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਚਿੱਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੈਲਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ <ref>The Seeker A Novel by Sudhir Kakkar - Page 194</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ahmedabad.org.uk ਵਿਖੇ [http://www.ahmedabad.org.uk/lakes/chandola-lake.html ਚੰਡੋਲਾ ਝੀਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121205110638/http://www.ahmedabad.org.uk/lakes/chandola-lake.html |date=2012-12-05 }} * ahmedabad.clickindia.com 'ਤੇ [https://web.archive.org/web/20130718064222/http://ahmedabad.clickindia.com/tourism/chandolalake.html ਚੰਡੋਲਾ ਝੀਲ] * touristplaces.org 'ਤੇ [https://web.archive.org/web/20131023174315/http://touristplaces.org/india/gujarat/ahmedabad/chandola-lake ਚੰਡੋਲਾ ਝੀਲ] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਕੰਕਰੀਆ ਝੀਲ]] * [[ਵਸਤਰਪੁਰ ਝੀਲ]] * [[ਥੋਲ ਝੀਲ]] {{Coord|22.987|72.587|type:waterbody_region:IN|display=title}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|22.987|72.587|type:waterbody_region:IN|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] lmvdzay83w20oa4v0do5ne5gk74iw4c 0 184913 845676 748098 2026-09-08T09:36:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845676 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Marie Stritt.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1855|2|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1928|9|16|1855|2|18|df=y}} }} '''ਮੈਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ''' (18 ਫਰਵਰੀ 1855-16 ਦਸੰਬਰ 1928) ਇੱਕ ਜਰਮਨ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਵੇਸਵਾ-ਗਮਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਡ਼ਾਈ ਲਡ਼ੀ। ਸਟ੍ਰਾਈਟ ਨੇ ਵੂਮੈਨ ਲੀਗਲ ਏਡ ਸੁਸਾਇਟੀ ਰਾਹੀਂ ਤਲਾਕ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਸੰਤਾਨ ਸੰਜਮ|ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ]] ਅਤੇ [[ਗਰਭਪਾਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਰਥਕ ਸੀ।<ref name="Credo Reference">{{Cite web |title=Stritt, Marie |url=https://search.credoreference.com/content/entry/abcwsr/stritt_marie/0 |access-date=2018-01-15 |website=Encyclopedia of Women Social Reformers - Credo Reference |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਸਟ੍ਰੀਟ ਨੀ ਬੇਕਨ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ 1855 ਨੂੰ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਰਾਜ (ਅੱਜ ਸਿਘਿਸੋਆਰਾ, [[ਰੋਮਾਨੀਆ]]) ਦੇ ਸੇਗੇਸਵਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਡਿਸਚਸ ਸਟੇਟਸਥੀਏਟਰ ਕਾਰਲਸਰੂਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 1879 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਾਥੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਓਪੇਰਾ ਗਾਇਕ ਐਲਬਰਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name="obl">{{Cite web |date=2003 |title=Stritt, Marie; geb. Bacon |url=http://www.biographien.ac.at/oebl/oebl_S/Stritt_Marie_1855_1928.xml |access-date=2019-08-05 |website=Österreichisches Biographisches Lexikon und biographische Dokumentation |language=de}}</ref> ਸਟ੍ਰਾਈਟ ਨੇ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਈ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸੁਧਾਰ (1891) ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸੁਸਾਇਟੀ (1894) ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲਡ਼ਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਸਟ੍ਰੀਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਸਫ਼ਰੇਜ ਅਲਾਇੰਸ (ਆਈਡਬਲਯੂਐਸਏ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੇਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ|ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ]] ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਵੇਸਵਾ-ਗਮਨ]] ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸੀ।<ref name="Credo Reference" /> ਮੈਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਬਰਲਿਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ 1904 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੱਠਜੋਡ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਹ 1899 ਤੋਂ 1910 ਤੱਕ ਬੰਡ ਡਯੂਸ਼ਕਰ ਫਰੌਨਵੇਰੀਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ, 1913 ਤੋਂ 1919 ਤੱਕ ਡਯੂਸ਼ਚਰ ਵਰਬੈਂਡ ਫਰ ਫਰੌਨਸਟਿਮਰੇਕਟ ਅਤੇ 1913 ਤੋਂ 1920 ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੱਠਜੋਡ਼ ਸੀ।<ref name="obl" /> ਸਟ੍ਰਾਈਟ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਸਫ਼ਰਾਜ ਅਲਾਇੰਸ ਦੇ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਨਾਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਲਈ ਲਡ਼ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Credo Reference" /> == ਸਾਹਿਤ == * ਹੋਸਲਿਚੇ ਨਬਨੇਰਜ਼ੀਹੰਗ, ਬਰਲਿਨ 1891 * ਫਰੌਏਨਲੌਜਿਕ, ਡ੍ਰੇਸਡੇਨ 1892 * ਹਾਊਸ, ਡ੍ਰੇਸਡੇਨ, 1893 * ਦ ਬੈਸਟਮਿੰਗ ਡੇਸ ਮੈਨਸ, ਡ੍ਰੇਸਡੇਨ, 1894 * ''ਵੇਬਲ. ਸ਼ਵਾਚੇਨ'', ਡ੍ਰੇਸਡੇਨ 1894 * ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਰੈਂਕਨ ਕਾਂਗਰਸ 1904 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1855]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1928]] jp9vmanl1ypk7fmmdf8rk60p14d4g1d 0 184957 845648 753151 2026-09-07T19:55:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845648 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Alice-stone-blackwell1.jpg }} '''ਐਲਿਸ ਸਟੋਨ ਬਲੈਕਵੈਲ''' (14 ਸਤੰਬਰ, 1857-15 ਮਾਰਚ, 1950) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]], ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰਵਾਦੀ, [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], [[ਸਮਾਜਵਾਦ|ਕੱਟਡ਼ਪੰਥੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ]], ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਦੀ ਵਕੀਲ ਸੀ।<ref name="oasis.lib.harvard.edu">{{Cite web|url=http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 |title=Blackwell, Alice Stone, 1857–1950. Papers in the Woman's Rights Collection, 1885–1950 |access-date=2011-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515214104/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 |archive-date=2012-05-15 |url-status=dead }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਬਲੈਕਵੈੱਲ ਦਾ ਜਨਮ ਈਸਟ ਔਰੇਂਜ, [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਬਰਾਊਨ ਬਲੈਕਵੈੱਨ ਅਤੇ ਲੂਸੀ ਸਟੋਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮੈਰੀਕਨ ਵੂਮੈਨ ਸਫ਼ਰੇਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਏ. ਡਬਲਯੂ. ਐੱਸ. ਏ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਡਾਕਟਰ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬਲੈਕਵੈਲ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=http://search.credoreference.com/content/entry/camgwwie/blackwell_alice_stone_1857_1950/0?searchId=4a50be85-5fab-11e5-a707-0aea1e24c1ac&result=1|title=The Cambridge guide to women's writing in English|publisher=Cambridge University Press|year=1999|location=Cambridge, United Kingdom|chapter=Blackwell, Alice Stone 1857–1950}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੁਜ਼ਨ ਬੀ. ਐਂਥਨੀ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ।<ref name="Armenian House">{{Cite web |title=Alice Stone Blackwell – Biography |url=http://www.armenianhouse.org/blackwell/biography-en.html |access-date=2015-11-18 |website=www.armenianhouse.org}}</ref> ਬਲੈਕਵੈੱਲ ਨੇ ਡੋਰਚੇਸਟਰ ਦੇ ਹੈਰਿਸ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ, ਬੋਸਟਨ ਦੇ ਚੌਨ੍ਸੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਐਂਡੋਵਰ ਵਿੱਚ ਐਬੋਟ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ [[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1881 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Dorchester Atheneum |url=http://www.dorchesteratheneum.org/page.php?id=38 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107233218/http://www.dorchesteratheneum.org/page.php?id=38 |archive-date=2019-01-07 |access-date=2016-11-06 |website=www.dorchesteratheneum.org}}</ref> ਉਹ ਫਾਈ ਬੀਟਾ ਕੱਪਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Education & Resources - National Women's History Museum - NWHM |url=https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/alice-stone-blackwell/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316211626/https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/alice-stone-blackwell/ |archive-date=2017-03-16 |access-date=2016-11-06 |website=www.nwhm.org |language=en}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Susan_B._Anthony_&_Alice_Stone_Blackwell_signed_NAWSA_check.jpg|thumb|ਸੁਜ਼ਨ ਬੀ. ਐਂਥਨੀ ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਸਟੋਨ ਬਲੈਕਵੈਲ ਨੇ ਐਨਏਡਬਲਯੂਐਸਏ ਚੈੱਕ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਹੈਰੀਅਟ ਟੇਲਰ ਅਪਟਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।]] ਉਹ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵੂਮੈਨ ਸਫ਼ਰੇਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮੈਸੇਸਿਉਸੇਟਸ ਲੀਗ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ ਵੋਟਰਜ਼ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Blackwell, Alice Stone, 1857–1950. Papers in the Woman's Rights Collection, 1885–1950: A Finding Aid |url=http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001016/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2015-11-18 |website=oasis.lib.harvard.edu}}</ref> ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਬਲੈਕਵੈਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>[http://www.mith2.umd.edu/WomensStudies/ReadingRoom/History/Vote/75-suffragists.html Women Win the Vote: Who Were They? 75 Suffragists Profiled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830134817/http://www.mith2.umd.edu/WomensStudies/ReadingRoom/History/Vote/75-suffragists.html|date=2011-08-30}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 15 ਮਾਰਚ, 1950 ਨੂੰ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਪਾਮਸ ਕਾਰਨਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਘਰ ਬੋਸਟਨ ਮਹਿਲਾ ਹੈਰੀਟੇਜ ਟ੍ਰੇਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਾਈਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dorchester |url=http://bwht.org/dorchester/ |website=Boston Women's Heritage Trail}}</ref><gallery widths="200px" heights="200px"> ਤਸਵੀਰ:C1910_Alice_Stone_Blackwell_editor_Woman's_Journal.jpg|alt=Blackwell holding a copy of Woman's Journal, around 1910. ਤਸਵੀਰ:Alice_Stone_Blackwell.jpg|alt=Alice Stone Blackwell </gallery> == ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦ == ਐਲਿਸ ਸਟੋਨ ਬਲੈਕਵੈਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਰਮੀਨੀਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਅਰਮੀਨੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕੁਝ ਜਾਇਦਾਦ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡੋਰਚੇਸਟਰ ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਦੀ ਪਹਾਡ਼ੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਗੱਤੇ ਵੇਚੇ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|title=Alice Blackwell's diary reveals 19th C. Dorchester, Boston from a Pope's Hill perspective|journal=Dorchester Community News}}</ref> ਇਹ ਉਦੋਂ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ''ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ'' (1896) ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀ, ਯਿੱਦਿਸ਼, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="ANBO">{{Cite web |title=American National Biography Online |url=http://www.anb.org/articles/15/15-00063.html?a=1&n=alice%2520stone%2520blackwell&d=10&ss=0&q=1 |access-date=2015-11-06 |website=www.anb.org}}</ref><ref>{{Cite book|title=Woman's Who's Who of America: A Biographical Dictionary of Contemporary Women of the United States and Canada, 1914–1915|url=https://archive.org/details/womanswhoswhoam00leongoog|last=Leonard|first=John|publisher=American Commonwealth Company|year=1914|location=New York City|pages=[https://archive.org/details/womanswhoswhoam00leongoog/page/104 104]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1950]] qll7bu3vyczmojw3vm68dyzd8tv6u1n 0 194841 845673 792806 2026-09-08T08:18:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845673 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ਟੀ.ਯੂ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ (ਮਨੀਅਮ) | image = | birth_date = 1924 | birth_place = ਮਾਈਲਾਪੁਰ, [[ਚੇਨਈ]], ਭਾਰਤ | death_date = 1968 | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | movement = }} '''ਟੀਯੂ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''T.U. Subramaniam;''' 1924-1968), ਜਿਸਨੂੰ '''ਮਨੀਅਮ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ ਲਈ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੀਤ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਮਨੀਅਮ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਲਿੰਗਯਾਹ ਦੇ ਸਕੈਚ ਦੇਖ ਕੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸਿੱਖੀ। ਉਸਨੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਮਾਇਲਾਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੇਨਈ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ [[ਕਾਲਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ|ਕਲਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]] ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਕੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਲਕੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੀਅਮ ਕਲਕੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਲਈ, ਉਸਨੇ [[ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਪੱਲਵ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੜੀਵਾਰ ਨਾਵਲਾਂ ਸ਼ਿਵਗਾਮੀਅਨ ਸਪਥਮ ਅਤੇ [[ਚੋਲ ਸਾਮਰਾਜ|ਚੋਲ]] ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ਪੋਨੀਯਿਨ ਸੇਲਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਕਲਾਸਿਕ ਲਈ ਮਨੀਅਮ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮ ਅਤੇ ਸਿਆਹੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੌਚੇ ਅਤੇ ਵਾਟਰਕਲਰ ਤੱਕ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਨੀਅਮ ਦੇ ਤਮਿਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਆਸਣਾਂ ਦੇ ਉਸਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਨੇ [[ਪਦਮਾ ਸੁਬ੍ਰਮਾਣਯਮ|ਪਦਮਾ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣੀਅਮ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਣੀਅਮ ਨੇ ਅਜੰਤਾ, ਏਲੋਰਾ, ਹੰਪੀ, ਬਦਾਮੀ, ਮਾਮੱਲਾਪੁਰਮ ਅਤੇ ਤੰਜਾਵੁਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਕੈਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਕੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਕਲਕੀ ਦੀ ਪਾਰਥੀਬਨ ਕਾਨਵੂ (1960) ਫਿਲਮਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਨੀਅਮ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਮਨੀਅਮ ਦੀ ਮੌਤ 1968 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਟੀਐਸ ਲੋਗਾਨਾਥਨ, ਉਰਫ਼ ਮਨੀਅਮ ਸੇਲਵਾਨ (1950-) ਤਾਮਿਲ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * ਕਲਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ''ਪੋਨੀਯਿਨ ਸੇਲਵਾਨ'', ਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। (ਵਿਕਟਨ ਦੁਆਰਾ ਮਨੀਅਮ ਦੇ [http://ponniyinselvan.in/517/announcements/ponniyin-selvan-published-with-original-pictures-of-maniam ਅਸਲ ਚਿੱਤਰਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123174341/https://ponniyinselvan.in/517/announcements/ponniyin-selvan-published-with-original-pictures-of-maniam |date=2025-01-23 }} ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://artistmaniam.wordpress.com/ ਮਨੀਅਮ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਾਈਟ] * [http://www.indian-heritage.org/painting/illustrators/maniam.html ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨੀਅਮ ਗੈਲਰੀ] * [https://www.youtube.com/watch?v=9H8uQ57BLDo ਮਨੀਅਮ ਸੇਲਵਨ ਦੁਆਰਾ ਤਮਿਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੀਅਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ] * [https://www.youtube.com/watch?v=iN1dfvUb1Oc ਕਲਕੀ ਦਾ ਮਨੀਅਮ ਸੇਲਵੇਨ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਨੀਅਮ ਬਾਰੇ ਔਨਲਾਈਨ ਇੰਟਰਵਿਊ] * [https://www.rediff.com/movies/special/eka-lakhani-how-i-made-ps-1-look-royal/20221006.htm ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਉਰਫ਼ ਲਖਾਨੀ ਦਾ PS1 ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰਵਿਊ] 6i7wkbzpccakjhbojvwj8c0ishc18qn 0 195565 845659 797390 2026-09-08T03:04:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845659 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ਦੁਲਾਰੀ ਦੇਵੀ | image = Dulari Devi.jpg | awards = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] | known_for = ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾ | style = ਭਰਨੀ, ਕਛਨਹੀ }} '''ਦੁਲਾਰੀ ਦੇਵੀ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Dulari Devi;''' ਜਨਮ 1968) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਮਧੁਬਨੀ ਕਲਾ|ਮਿਥਿਲਾ ਕਲਾ]] ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Padma Awardees 2021 |url=https://www.padmaawards.gov.in/PDFS/2021AwardeesList.pdf |website=Padma Awards}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਦੇਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਰਾਜ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੀ ਗਈ ਦਲਿਤ ਮੱਲਾ [[ਜਾਤ|ਜਾਤੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾਕਾਰ [[ਮਹਾਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ]] ਦੇ ਘਰ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮਧੂਬਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸਿੱਖੀ। ਮਹਾਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ, [[ਕਰਪੂਰੀ ਦੇਵੀ]] ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਲਾਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵੀ ਸਿਖਾਈਆਂ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-02-07 |title=Padma Shri Ramchandra Manjhi and Dulari Devi: Tale of two artists, and of art, caste and grit in Bihar |url=https://indianexpress.com/article/india/tale-of-two-padma-shri-winners-of-art-caste-and-grit-in-bihar-7167011/ |access-date=2021-02-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref name=":2"/><ref>{{Cite web |date=2021-01-30 |title=बिहार के दो दलित जिन्हें मिला पद्म श्री, जानें किस कला में हैं माहिर, 74 साल से नाच रहे हैं मांझी |url=https://www.jansatta.com/rajya/padma-shri-ramchandra-manjhi-and-dulari-devi-won-padma-shri-award-know-tale-of-two-artists-and-art/1626786/ |access-date=2021-02-24 |website=Jansatta |language=hi}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਦੁਲਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ [[ਮਧੁਬਨੀ ਕਲਾ|ਮਧੂਬਨੀ]] ਕਲਾ ਪਰੰਪਰਾ (ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਥਿਲਾ ਕਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲੋਕ ਕਲਾ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਧੂਬਨੀ ਦੇ 'ਕਛਨੀ' (ਲਾਈਨ ਸਕੈਚਿੰਗ) 'ਅਤੇ 'ਭਰਨੀ' (ਰੰਗੀਨ) ਸਟਾਈਲ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਲਈ ਤਰਜੀਹ ਦਰਸਾਈ ਹੈ।<ref name=":1"/><ref name=":2"/> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਸ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੀ ਹੈ, ਆਲੋਚਕ ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਵੰਡਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੀ "ਅਥਾਹ ਹੁਨਰ" ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੇ ਥੀਮ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Tripathi" /> ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "...ਸਮਾਜਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੈਥਿਲੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |last=सिंह |first=अजय धारी |date=2021-01-26 |title=मधुबनी की मिथिला पेंटिंग की मशहूर कलाकार दुलारी देवी को मिलेगा पद्मश्री |url=https://www.abplive.com/states/bihar/renowned-mithila-painting-artist-dulari-devi-one-of-padam-shree-recipient-know-how-she-worked-as-domestic-help-as-well-ann-1741094 |access-date=2021-02-24 |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=मधुबनी : नेशनल अवार्ड की रेस में सबसे आगे चल रही राज्य पुरस्कार से सम्मानित मिथिला पेंटिंग कलाकार दुलारी देवी |url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-mithila-painting-artist-dulari-devi-of-madhubani-is-leading-in-the-race-for-national-award-21277256.html |access-date=2021-02-24 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref> 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿਨਹਾ ਦੁਆਰਾ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Nirala|first=Narendra Narayan Sinha|date=2010|title=Madhubani: A Contemporary History (1971-2011)|url=https://www.jstor.org/stable/44147593|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=71|pages=1243–1250|issn=2249-1937|jstor=44147593}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤਾਰਾ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਲਕ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਪ੍ਰਿੰਟਸ ਦੇ ਇੱਕ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਸਨ ਐਂਡ ਮੂਨ ਸੀ'', ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bhuyan |first=Avantika |date=2019-07-20 |title=Art's steadfast muse |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/art-s-steadfast-muse-1563538481002.html |access-date=2021-02-24 |website=mint |language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ", [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਦੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਉਰੇਟਿਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਕਮਰ ਆਦਮਜੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ '[https://exhibitions.asianart.org/exhibitions/painting-is-my-everything-art-from-indias-mithila-region/ ਪੇਂਟਿੰਗ ਇਜ਼ ਮਾਈ ਐਵਰੀਥਿੰਗ]' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2018-09-23 |title=Lively Mithila village art graces museum walls |url=https://www.sfexaminer.com/entertainment/lively-mithila-village-art-graces-museum-walls/ |access-date=2021-02-24 |website=The San Francisco Examiner |language=en-US |archive-date=2022-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101130526/https://www.sfexaminer.com/entertainment/lively-mithila-village-art-graces-museum-walls/ |url-status=dead }}</ref> ਪੇਂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਈ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":1"/> ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮਧੂਬਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਧੂਬਨੀ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title="History" - Madhubani Art Institute |url=http://mithilaartinstitute.org/Home/History |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713151758/http://mithilaartinstitute.org:80/Home/History |archive-date=2017-07-13 |website=Madhubani Art Institute}}</ref> [[File:Book_Cover_of_Following_my_Paint_Brush_by_Dulari_Devi.jpg|right|thumb| ''ਫਾਲੋਇੰਗ ਮਾਈ ਪੇਂਟ ਬਰੱਸ਼ ਦਾ ਕਵਰ'']] 2011 ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਨੇ ''[https://tarabooks.com/shop/following-my-paint-brush/ "ਫਾਲੋਇੰਗ ਮਾਈ ਪੇਂਟ ਬਰੱਸ਼"] ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਿਤ ਆਤਮਕਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ,'' ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ [[ਗੀਤਾ ਵੁਲਫ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ COVID-19 ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਰਟਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mellby |first=Julie |date=2021-01-29 |title=The Graphic Narratives of Dulari Devi |url=https://graphicarts.princeton.edu/2021/01/29/the-graphic-narratives-of-dulari-devi/ |access-date=2021-02-24 |website=Graphic Arts |language=en-US}}</ref> ਐਥਨਿਕ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਮਾਇਰਸ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ 'ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨ ਐਂਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮੇਸ਼ਨ: ਮਿਥਿਲਾ ਆਰਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Madison |first=Marquez |date=2021-11-12 |title=Tradition and Transformation: Mithila Art of India {{!}} The William Benton Museum of Art |url=https://benton.uconn.edu/tradition-and-transformation-mithila-art-of-india/ |access-date=2023-05-06 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Phillips |first=Kimberly |date=2022-04-06 |title=Art Professor Shares Personal Collection of Mithila Art in Latest Exhibition at the Benton |url=https://today.uconn.edu/2022/04/art-professor-shares-personal-collection-of-mithila-art-in-latest-exhibition-at-the-benton/ |access-date=2023-05-06 |website=UConn Today |language=en-US}}</ref> ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਤਾਸ਼ਾ ਅਰਬਨ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ "ਕੁੜੀ ਨਾਲੋਂ ਰੁੱਖ ਬਣਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ"। ਇਹ ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਪੁਰਖ-ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਥਿਲਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Better to be a Tree than a Girl |url=https://natasaurban.com/better-to-be-a-tree-than-a-girl |access-date=2023-05-06 |website=natasaurban.com}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * 2021 - ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ<ref name=":0"/> * 2012 - ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref name=":2"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] bq27rzl9kcphdgjronlolwf2ni2vry1 0 204807 845650 844025 2026-09-07T21:59:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845650 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox cricketer|name='''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼'''|female=true|image=Kranti Gaud.jpeg|caption=Gaud in 2025|full_name=|birth_date={{birth date and age|2003|8|11|df=yes}}|birth_place=[[Ghuwara]], [[Madhya Pradesh]], India|batting=Right-handed|bowling=Right-arm medium-fast|role=[[Bowling (cricket)|Bowler]]|international=true|country=India|internationalspan=2025–present|onetest=true|testdebutdate=6 March|testdebutyear=2026|testdebutagainst=Australia|testcap=96|lasttestdate=|lasttestyear=|lasttestagainst=|odidebutdate=11 May|odidebutyear=2025|odidebutagainst=Sri Lanka|odicap=156|lastodidate=2 November|lastodiyear=2025|lastodiagainst=South Africa|odishirt=26|T20Idebutdate=12 July|T20Idebutyear=2025|T20Idebutagainst=England|T20Icap=88|lastT20Idate=26 December|lastT20Iyear=2025|lastT20Iagainst=Sri Lanka|T20Ishirt=26|club1=[[Madhya Pradesh women's cricket team|Madhya Pradesh]]|year1={{nowrap|2023/24–present}}|club2=[[UP Warriorz]]|year2=2025–present|columns=4|column1=[[Women's Test cricket|WTest]]|matches1=2|runs1=1|bat avg1=1.00|100s/50s1=0/0|top score1=1|deliveries1=234|wickets1=7|bowl avg1=15.57|fivefor1=1|tenfor1=0|best bowling1=5/37|catches/stumpings1=0/–|column2=[[Women's One Day International|WODI]]|matches2=4|runs2=4|bat avg2=–|100s/50s2=0/0|top score2=4[[not out|*]]|deliveries2=161|wickets2=9|bowl avg2=17.55|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=6/52|catches/stumpings2=0/–|column3=[[Women's Twenty20 International|WT20I]]|matches3=1|runs3=0|bat avg3=–|100s/50s3=–|top score3=–|deliveries3=18|wickets3=0|bowl avg3=–|fivefor3=–|tenfor3=–|best bowling3=–|catches/stumpings3=0/–|column4=[[List A cricket|LA]]|matches4=16|runs4=17|bat avg4=5.66|100s/50s4=0/0|top score4=12|deliveries4=647|wickets4=25|bowl avg4=19.36|fivefor4=1|tenfor4=0|best bowling4=6/52|catches/stumpings4=4/–|source=https://www.espncricinfo.com/cricketers/kranti-gaud-1464471 ESPNcricinfo|date=6 August|year=2025}}'''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼''' (ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼|ਯੂ. ਪੀ. ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Gaud |url=https://www.wplt20.com/players/kranti-goud-wpl-profile-84330 |access-date=17 May 2025 |website=WPL |archive-date=16 ਜੁਲਾਈ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716142823/https://www.wplt20.com/players/kranti-goud-wpl-profile-84330 |url-status=dead }}</ref> ਗੌਡ਼ ਉਸ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ]] ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref name="KG">{{Cite web |title=How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 2024-25 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref name="KG" /> ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੰਡਰ-23 ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡੀ ਹੈ।<ref name="KG" /> ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ ਯੂ ਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref name="KG"/> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿਕਟ 22 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨ [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ|ਮੇਗ ਲੈਨਿੰਗ]] ਨੂੰ ਆਉਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=WPL 2025: UP Warriorz’s Kranti Goud outpaces odds to make a mark |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/kranti-goud-wpl-2025-debut-wickets-up-warriorz-meg-lanning-shafali-jemimah-tennis-ball-stats-news/article69254810.ece |access-date=19 May 2025 |website=Sportstar}}</ref> ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਹ 2023 ਵਿੱਚ ਈਸੀ ਵੋਂਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Henry's onslaught, Harris and Goud's dream spells get Warriorz off the mark |url=https://www.espncricinfo.com/series/wpl-2024-25-1463356/delhi-capitals-women-vs-up-warriorz-women-8th-match-1469305/match-report |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stats - Henry smashes joint-fastest fifty in the WPL, Harris third to take a hat-trick |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2025-stats-chinelle-henry-smashes-the-joint-fastest-fifty-in-the-womens-premier-league-1474363 |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਵੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Goud Added To India’s Tri-Series Squad, Kashvee Ruled Out Injured |url=https://www.news18.com/cricket/kranti-goud-added-to-indias-tri-series-squad-kashvee-ruled-out-injured-ws-l-9326190.html |access-date=17 May 2025 |website=News18}}</ref><ref>{{Cite web |title=Injured Kashvee Gautam ruled out; Kranti Goud gets first India call-up for ODI tri-series |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-tri-series-odi-kranti-goud-maiden-call-up-replace-kashvee-gautam-injury/article69548605.ece |access-date=17 May 2025 |website=Sportstar}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kashvee Gautam ruled out of tri series due to injury, to be replaced by Kranti Goud |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/kashvee-gautam-ruled-out-of-tri-series-due-to-injury-to-be-replaced-by-kranti-goud-2720363-2025-05-06 |access-date=17 May 2025 |website=India Today}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 11 ਮਈ ਨੂੰ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India hand debuts to Kashvee Gautam, NS Charani after opting to bowl first in tri-series opener |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ind-w-vs-sl-w-india-hand-debuts-to-kashvee-gautam-ns-charani-after-opting-to-bowl-first-in-tri-series-opener-2025-04-27-987522 |access-date=17 May 2025 |website=India TV}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] ਅਤੇ ਟੀ 20 ਆਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=MP’s Kranti, Shuchi earn India call-up for Eng tour |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/indore/mps-kranti-shuchi-earn-india-call-up-for-eng-tour/articleshow/121219562.cms |access-date=17 May 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team India (Senior Women) squads for the England tour announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/5Sm84xWz |access-date=15 May 2025 |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=India unveil power-packed squads for England tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/india-unveil-power-packed-squads-for-england-tour |access-date=15 May 2025 |website=[[International Cricket Council|ICC]]}}</ref> ਗੌਡ਼ ਨੇ 12 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ20ਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=5th T20I (N), Birmingham, July 12, 2025, India Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448401.html |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Muzumdar: Shafali in contention for ODI World Cup 'without a doubt' |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-5th-t20i-amol-muzumdar-shafali-verma-in-contention-for-odi-world-cup-without-a-doubt-1494894 |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਓ. ਡੀ. ਆਈ. ਵਿੱਚ, 1-1 ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ|ਚੈਸਟਰ-ਲੇ-ਸਟ੍ਰੀਟ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 13 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Harmanpreet ton, Goud six-for guide India to series win |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135093/harmanpreet-ton-goud-six-for-guide-india-to-series-win |access-date=22 July 2025 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=England well beaten as India take ODI series win |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cx24xw95rkxo |access-date=23 July 2025 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ 6/52 ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 21 ਸਾਲ ਅਤੇ 345 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, [[ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Kishore |first=Shashank |date=24 July 2025 |title=Goud's emergence and Harmanpreet's century the big plusses for in-form India |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-womens-odi-series-harmanpreet-kaur-form-and-kranti-goud-emergence-big-positives-for-india-1496467 |access-date=6 October 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ [[2025 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2025 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/mp-pacer-kranti-selected-to-indian-team-for-womens-world-cup-cricket/articleshow/123394993.cms|title=MP pacer Kranti selected to Indian team for Women’s World Cup cricket|date=20 August 2025|work=The Times of India|access-date=6 October 2025}}</ref> 5 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਕੋਲੰਬੋ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 88 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਬਣੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-pak-goud-times-roll-for-india-s-newest-new-ball-star-1505819|title=Goud times roll for India's newest new-ball star|last=Kishore|first=Shashank|date=5 October 2025|work=ESPNcricinfo|access-date=6 October 2025}}</ref> ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਲੌਤੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜੋ 5/37 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਪੈਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਲਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਨਿਹਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/kranti-gaud-maiden-fifer-india-seize-269-run-lead-lords-10782370/|title=Kranti Gaud takes maiden fifer as India seize 269-run lead on day 2 at Lord's|last=Vasudevan|first=Aravind|date=11 July 2026|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 July 2026}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/krantis-five-for-smritis-unbeaten-knock-put-india-on-top/article71211630.ece|title=Kranti's five-for, Smriti's unbeaten knock put India on top|date=11 July 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=12 July 2026}}</ref> ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ 270 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Newman |first=Paul |date=July 13, 2026 |title=The Briefing: India triumph in historic Lord’s Test as England bid farewell to Beaumont and Knight |url=https://www.nytimes.com/athletic/7442071/2026/07/13/india-england-lords-womens-test-history/ |via=NYTimes.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1464471}} {{Navboxes|list1={{India Squad 2025 Women's Cricket World Cup}} {{India Squad 2026 Women's T20 World Cup}}}}{{UP Warriorz squad}}{{DEFAULTSORT:Gaud, Kranti}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]] roh2yik3fjhu4kjd56rekk5939jdgkn 0 205108 845677 845618 2026-09-08T10:01:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845677 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Rakesh Chaurasia | image = Rakesh Chaurasia.JPG | image_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | caption = Rakesh Chaurasia at Pune | birth_name = | alias = | birth_date = {{Birth date and age|1971|01|13|df=y}} | birth_place = [[Allahabad]], Uttar Pradesh, India | origin = | death_date = {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} | genre = [[Hindustani classical music]] | occupation = [[Flute|Flautist]] | instrument = [[Bansuri]] | years_active = | label = | website = {{URL|http://www.rakeshchaurasia.com}} | associated_acts = }} ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ (ਜਨਮ 10 ਜਨਵਰੀ 1971) ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ ਹੈ, ਜੋ [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬਾਂਸੁਰੀ]],ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਜ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/music-events/32495577_1_music-lovers-music-event-musicians|title=Renowned musicians at Pune's event|date=2 July 2012|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131205725/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/music-events/32495577_1_music-lovers-music-event-musicians|archive-date=31 January 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_teen-prahar-classical-music-festival-for-peace_1216484|title=Teen Prahar, classical music festival for peace Published: Wednesday|date=24 December 2008|work=[[Daily News and Analysis]]}}</ref> ਉਹ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ ਹਰਿਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/04/03/stories/2003040301250200.htm|title=Striking the right note|date=3 April 2003|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20030704011435/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/04/03/stories/2003040301250200.htm|archive-date=4 July 2003}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/08/17/stories/2004081700670100.htm|title=Tuneful tips: Rakesh Chaurasia|date=17 August 2004|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20040829234630/http://www.hindu.com/mp/2004/08/17/stories/2004081700670100.htm|archive-date=29 August 2004}}</ref> ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ ਨੇ ਸਾਥੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਬੇਲਾ ਫਲੈਕ, ਐਡਗਰ ਮੇਅਰ ਅਤੇ [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਜਾਈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਲੈਕ ਦੀ ਐਲਬਮ ਐਜ਼ ਵੀ ਸਪੀਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਕੰਪੋਜੀਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ 2024 ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਐਲਬਮ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਐਲਬਮ ਦੇ ਟਰੈਕ "ਪਾਸਤੋ" ਨੇ ਬੈਸਟ ਗਲੋਬਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/flautist-rakesh-chaurasia-and-others-win-big-at-2024-grammy-awards/articleshow/107440571.cms|title=Shakti of Indian music shines at Grammys as five win honours|date=6 February 2024|work=The Times of India|access-date=20 February 2025|issn=0971-8257}}</ref> ਉਸਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸਟ੍ਰੀਟ ਆਫ਼ ਮੀਨਾਰਟਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਧਫ਼ਰ ਯੂਸਫ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਸਨਸੈੱਟ ਸਾਊਂਡ ਵਿਖੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਚੱਕਰ ਦੇ ਓਂਡੇਸ" ਸਮੇਤ ਕਈ ਟਰੈਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Spry |first=Graham |date=16 January 2023 |title=Dhafer Youssef - 'Streets of Minarets' |url=https://ukjazznews.com/dhafer-youssef-streets-of-minarets/ |website=UK Jazz News}}</ref> ਉਹ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਪਿਕ ਮੈਕੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2025}} == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ਕਾਲ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-2003 * ਕਾਲ ਆਫ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ 2 -2005 * ''ਡੋਰ''-2006 * ਕਾਲ ਆਫ਼ ਸ਼ਿਵਾ-2007 * ਕਾਲ ਆਫ਼ ਡੀਵਾਇਨ-2013 * ਫਿਨੇਸ ਓਨ ਫਲਿਉਟ-2019 (ਮੁਕੰਦਰਾਜ ਦਿਓ ਨਾਲ ਤਬਲਾ ਉੱਤੇ) * ''ਜ਼ਾਰਾ''-2022 ([[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] ਨਾਲ) * ਰੂਪਕ ਕੁਲਕਰਨੀ ਅਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ-ਰਾਗ ਕਿਰਵਾਨੀ * ਤਲਵੀਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ-''ਵੀਰਾ'' (2002) ਸੋਨਾ ਰੂਪਾ ਯੂ. ਕੇ./ਨਵਰਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ <ref>{{Cite web |date=2002 |title=Talvin Singh & Rakesh Chaurasia – Vira |url=https://www.discogs.com/Talvin-Singh-Rakesh-Chaurasia-Vira/master/252973 |publisher=Discogs}}</ref> * ਅਭਿਜੀਤ ਪੋਹੰਕਰ ਅਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ-''ਸ਼ਾਂਤੀ'' (2001) ਸੋਨਾ ਰੂਪਾ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ == ਪੁਰਸਕਾਰ == * ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ-2007 <ref name=":0">{{Cite web |title=Visiting Artists: Rakesh Chaurasia |url=https://cso.org/about/performers/visiting-artists/rakesh-chaurasia/ |access-date=15 June 2021 |website=cso.org |language=en |archive-date=15 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615024916/https://cso.org/about/performers/visiting-artists/rakesh-chaurasia/ |url-status=dead }}</ref> * ਆਦਿੱਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਕਲਾਕਿਰਨ ਪੁਰਸਾਕਰ-2008 <ref name=":0" /> * ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਪੁਰਸਕਾਰ-2011 <ref name=":0" /> * ਆਈਡਬਲਯੂਏਪੀ-ਪੰਦਿਰ ਜਸਰਾਜ ਸੰਗੀਤ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ-2013 <ref name=":0" /> * ਪੰਨਾਲਾ ਘੋਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ-2013 <ref name=":0" /> * ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਪਾਸਤੋ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਮਕਾਲੀ ਯੰਤਰ ਐਲਬਮ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ।<ref name=":1" /> * ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਬੈਸਟ ਗਲੋਬਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ<ref name=":1" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] dkln6cx6jebh1qeqsiejw5wvkzm9hh5 3 205113 845643 2026-09-07T13:20:17Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 845643 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Mohindra kamal}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:20, 7 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 0bzwsgb4i3m6dg6nsjsgf93cei5oo2m 0 205114 845644 2026-09-07T18:03:34Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1366861800|Kala Bazar]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 845644 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" ! colspan="2" class="infobox-above summary" style="font-size: 125%; font-style: italic;" |ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Kala_Bazar_1960.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਪੋਸਟਰ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ | class="infobox-data" |[[Vijay Anand (filmmaker)|ਵਿਜੇ ਆਨੰਦ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ | class="infobox-data" |ਵਿਜੇ ਆਨੰਦ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | class="infobox-data" |[[Dev Anand|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |ਸਟਾਰਰ | class="infobox-data" |ਦੇਵ ਆਨੰਦ [[Waheeda Rehman|ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]] [[Nanda (actress)|ਨੰਦਾ]]<br /><br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |ਸੰਗੀਤ ਦੁਆਰਾ | class="infobox-data" |[[S. D. Burman|ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">ਉਤਪਾਦਨ ਕੰਪਨੀ<br /></div> | class="infobox-data" |<div style="vertical-align: middle;">[[Navketan Films|ਨਵਕੇਤਨ ਫਿਲਮਾਂ]]</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; white-space: normal;">ਰਿਲੀਜ਼ ਦੀ ਮਿਤੀ</div> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist film-date"> * 12 ਫਰਵਰੀ 1960 (ID1) &nbsp;&nbsp;<span style="display: none;"> (<span class="bday dtstart published updated itvstart">1960-02-12</span>)&nbsp;</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; white-space: normal;">ਚੱਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ</div> | class="infobox-data" |163 ਮਿੰਟ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |ਦੇਸ਼ | class="infobox-data" |ਭਾਰਤ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |ਭਾਸ਼ਾ | class="infobox-data" |ਹਿੰਦੀ |} ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ (ਅਨੁਵਾਦਃ ਬਲੈਕ ਮਾਰਕਿਟ)1960 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਨੋਇਰ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਦੁਆਰਾ ਨਵਕੇਤਨ ਫਿਲਮਜ਼ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਜੇ ਆਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ । ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਨੰਦ, [[ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]], ਵਿਜੈ ਆਨੰਦ. [[ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ]], [[ਨੰਦਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਨੰਦਾ]], ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ, [[ਮਦਨ ਪੁਰੀ]], [[ਲੀਲਾ ਚਿਟਨਿਸ]], [[ਮੁਮਤਾਜ਼ ਬੇਗਮ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਮੁਮਤਾਜ ਬੇਗਮ]] ਅਤੇ [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਐੱਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ [[ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ (ਗੀਤਕਾਰ)|ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Devesh |date=26 September 2020 |title=Best Dev Anand Movies |url=https://www.filmfare.com//features/best-dev-anand-movies-43840.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207082554/https://www.filmfare.com/features/best-dev-anand-movies-43840.html |archive-date=7 December 2021 |access-date=15 July 2021 |website=Filmfare}}</ref> ਇਹ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ (1957) ਦੇ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਕਈ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਆਨੰਦ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |author-link=Anupama Chopra |date=15 February 2018 |title=Why You Should Watch Vijay Anand's 1960 Classic Kala Bazar |url=https://www.filmcompanion.in/features/watch-vijay-anands-1960-classic-kala-bazar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826015023/https://www.filmcompanion.in/features/watch-vijay-anands-1960-classic-kala-bazar |archive-date=26 August 2024 |access-date=26 August 2024 |website=[[Film Companion]]}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਰਘੂਵੀਰ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬੱਸ ਕੰਡਕਟਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਿਮਾਰ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਮੇਦਾਰੀ ਰਘੁਬੀਰ ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਰਘੂਵੀਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲ ਰਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ । ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਲੂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਵੇਚਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪੈਸੇ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੀ ਫਿਲਮ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਕੀਲ ਦੇਸਾਈ ਤੋਂ 5000 ਰੁਪਏ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਨੇਮਾ-ਹਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਾਲੂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮੀ ਸਿਤਾਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਦੀਆਂ ਹਨ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ, ਗੁਰੂ ਦੱਤ, ਗੀਤਾ ਦੱਤ. ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਨਰਗਿਸ, ਨਾਦਿਰਾ ਅਤੇ ਨਿੰਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਟਿਕਟ 100 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਟਿਕਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ 2 ਰੁਪਏ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਘੂਵੀਰ ਅਤੇ ਕਾਲੂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਚੋਰਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਗਣੇਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਘੂਵੀਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗਣੇਸ਼ ਰਘੂਵੀਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ, ਰਘੂਵੀਰ ਮਰੀਨ ਡਰਾਈਵ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਫਲੈਟ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਉਸ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਅਲਕਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਟਿਕਟਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਟਿਕਟਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਲਾਬਾਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਘੂਵੀਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਲਕਾ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਲਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਘੂਵੀਰ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਨੰਦ ਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਲਕਾ ਦੇ ਮਾਪੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਦ ਤੋਂ ਮਨ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਊਟੀ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਘੂਵੀਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸੇ ਕੈਬਿਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਲਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਊਟੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਬ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਅਲਕਾ ਨਾਲ ਫਲਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ "ਅਪਨੀ ਤੋ ਹਰ ਆਹ ਏਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਹੈ" ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੀਤ ਨੂੰ ਖੁਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਲਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਸਾਜ ਨਾਲ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਅਲਕਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਲਕਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਲਾਬਾਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਲਕਾ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਫੇਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨੰਦ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਰਘੁਬੀਰ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੰਬਈ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਲਕਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਲਕਾ ਨਾਲ ਨੂੰ ਊਟੀ ਛੱਡਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਅਲਕਾ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਰਘੂਵੀਰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਵਪਾਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਘੂਵੀਰ ਆਪਣੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਅਲਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਲਕਾ ਵੀ ਰਘੂਵੀਰ ਵਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੰਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਘੂਵੀਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਘੁਬੀਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਲਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੰਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨੰਦ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ "ਪਿਆਰ" ਸਿਰਫ ਬਚਪਨ ਸੀ। ਹੁਣ ਰਘੂਵੀਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ, ਅਲਕਾ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲਾਬਾਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਕੇਸ ਵਕੀਲ ਦੇਸਾਈ ਕੋਲ ਹੈ। ਕੋਰਟ ਰੂਮ ਡਰਾਮਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਸਫ਼ੇਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਘੂਵੀਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪੱਖ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਅੰਤ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਤੁਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * ਰਘੂਵੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] <ref>{{Cite web |title=Kala Bazar (1960) Cast - Actor, Actress, Director, Producer, Music Director |url=https://www.cinestaan.com/movies/kala-bazar-2771/cast-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306151206/https://www.cinestaan.com/movies/kala-bazar-2771/cast-crew |archive-date=6 March 2023 |access-date=2023-03-06 |website=Cinestaan}}</ref> * ਅਲਕਾ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]] * [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] (ਕੈਮਿਯੋ) * ਵਿਜੇ ਆਨੰਦ-ਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ * [[ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ]]-ਵਕੀਲ ਦੇਸਾਈ * ਸਪਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਨੰਦਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਨੰਦਾ]] * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਡਾਂਸਰ/ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ * ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮਦਨ ਪੁਰੀ]] * ਕਾਲੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ * ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਪਾਤਰ ਸਿੰਘ * ਰਘੂਵੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਲੀਲਾ ਚਿਟਨਿਸ]] * ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮੁਮਤਾਜ਼ ਬੇਗਮ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਮੁਮਤਾਜ ਬੇਗਮ]] * ਐਮ. ਏ. ਲਤੀਫ ਐਮ. ਐਲ. ਸਿਨਹਾ ਵਜੋਂ * ਰਘੂਵੀਰ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ * ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਵਨ ਸਪਨਾ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਵਜੋਂ * ਰਘੂਵੀਰ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਲ * ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਾਹੂ * ਟਿਕਟ ਦੇ ਬਲੈਕ ਮਾਰਕੀਟਰ ਵਜੋਂ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਜ == ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਜਵਾਬ == 'ਦ ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂ]]''<nowiki/>' ਦੇ ਵਿਜੈ ਲੋਕਪੱਲੀ ਨੇ ''ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ'' ਨੂੰ "ਸਦੀਵੀ ਕਲਾਸਿਕ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Kala-Bazar-1960/article16894562.ece|title=Kala Bazar (1960)|last=Lokapally|first=Vijay|date=27 November 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=15 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715235151/https://www.thehindu.com/features/cinema/Kala-Bazar-1960/article16894562.ece|archive-date=15 July 2021}}</ref> == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ [[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਗੀਤ [[ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ (ਗੀਤਕਾਰ)|ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ {| class="wikitable" !ਗੀਤ. !ਗਾਇਕ ![[ਰਾਗ]] |- |"ਤੇਰੀ ਧੂਮ ਹਰ ਕਹੀਂ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ | |- |"ਨਾ ਮੈਂ ਧਨ ਚਾਹੂਂ" |ਗੀਤਾ ਦੱਤ, ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ | |- |"ਅਪਨੀ ਤੋ ਹਰ ਆਹ ਇਕ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ | |- |"ਸਾਂਝ ਢਲੀ ਦਿਲ ਕੀ ਲਗੀ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੰਨਾ ਡੇ | |- |"ਖੋਯਾ ਖੋਯਾ ਚਾਂਦ ਖੁਲਾ ਆਸਮਾਨ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ | |- |"ਸੰਭਾਲੋ ਸੰਭਾਲੋ ਅਪਣਾ ਦਿਲ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ | |- |"ਸਚ ਹੁਏ ਸਪਨੇ ਤੇਰੇ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ |[[ਕਾਫੀ (ਰਾਗ)|ਕਾਫੀ (ਰਾਗਾ)]] |- |"ਰਿਮਝਿਮ ਕੇ ਤਰਾਨੇ ਲੇਕੇ ਆਈ" |ਗੀਤਾ ਦੱਤ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |ਪਹਾਡ਼ੀ |- |} == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] kuvpysdwg81kijpug0pkfkof4bk3s71 3 205115 845679 2026-09-08T11:39:57Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 845679 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=JaggedSter}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:39, 8 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) bfmrjff4t5iokzfu33666q23wtzsp1i