ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2684 846037 842331 2026-09-13T21:05:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846037 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ | Predecessor = [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | image = Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg | caption = [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ|ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪੱਤਰਾ | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | language =[[ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]]<br>([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਜੇ|ਇਸਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]], [[ਲਹਿੰਦਾ]], ਸਥਾਨਕ [[ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ]], [[ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਾਂਗਰੂ]], [[ਅਵਧੀ]], [[ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ]], [[ਦੱਖਿਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਦੱਖਿਨੀ]]), [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਭੋਜਪੁਰੀ]], [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਰਵਾੜੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]])<ref>Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sindhi and Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref><ref>[http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref> }} '''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sri''' '''Guru Granth Sahib''') [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਦਸ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਰੂਆਂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ, ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਨ 1469 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਨ 1708 ਤੱਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਚੀ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਬਾਣੀ ਦਾ 1430 ਅੰਗਾਂ (ਸਫਿਆਂ) ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿਸਥਾਰਮਈ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।<ref name="ke">{{cite book| last = Keene| first = Michael| title = Online Worksheets| publisher = Nelson Thornes| year = 2003| page = 38| isbn = 0-7487-7159-X}}</ref><ref name="su">{{cite book|last=Penney|first=Sue|title=Sikhism|publisher=Heinemann|page=14|isbn=0-435-30470-4}}</ref> ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਿੱਖ]] ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।<ref>{{cite conference| first = Singh| last = Kashmir| title = SRI GURU GRANTH SAHIB — A JURISTIC PERSON| publisher = Global Sikh Studies| url = http://www.globalsikhstudies.net/articles/iscpapers/Kashmir%20Singh%20-%20SRI%20GURU%20GRANTH%20SAHIB%20-%20A%20Juristic%20Person.doc.| accessdate = 2008-04-01}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਅਰਦਾਸ]] ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਬੰਧਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite book| last = Singh| first = Kushwant| title = A history of the sikhs| publisher = Oxford University Press| year = 2005| isbn = 0-19-567308-5}}</ref> '''ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ,''' ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕਲਨ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (1564-1606) ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਜਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਸੀ, ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲਿਖਵਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name=su/> ਇਸ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 29 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਸਤੰਬਰ 1604 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਨੇ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।<ref name="hugh2">{{cite book|last=Partridge|first=Christopher Hugh|title=Introduction to World Religions|year=2005|page=223}}</ref> ਇਹ ਦੂਜਾ ਅਨੁਵਾਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="kapoor">{{cite book|last=Kapoor|first=Sukhbir|title=Guru Granth Sahib: An Advance Study|year=2002|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-8170103219|page=139}}</ref><ref name="britggs1">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ 1,430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਅਤੇ 5,894 ਸ਼ਬਦ (ਰੇਖਾਵਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ) ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਲਬੱਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ 31 ਮੁੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਗ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼, [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], ਬਾਂਗਰੂ, ਅਵਧੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ), [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]], [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਰਵਾੜੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ [[ਸੁਰ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਆਮ ਸਿਰਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>Religion and Nationalism in।ndia By Harnik Deol. Published by Routledge, 2000.।SBN 0-415-20108-X, 9780415201087. Page 22. "Remarkably, neither is the Qur'an written in Urdu language, nor are the Hindu scriptures written in Hindi, whereas the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of Sant Bhasha."<br /> The making of Sikh scripture by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001.।SBN 0-19-513024-3,।SBN 978-0-19-513024-9 Page 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called "Sant Bhasha," a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern।ndia. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects."<br /> History of Punjabi Literature by Surindar Singh Kohli. Page 48. Published by National Book, 1993.।SBN 81-7116-141-3,।SBN 978-81-7116-141-6. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in Sant Bhasha (saint- language), it appears that some।ndian saint of 16th century".<br /> [http://www.sikhs.nl/downloads/English/Introduction%20to%20the%20Guru%20Granth%20Sahib.pdf।ntroduction: Guru Granth Sahib]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. "The Guru Granth Sahib is written in Gurmukhi script. The language, which is most often Sant Bhasha, is very close to Punjabi.।t is well understood all over northern and northwest।ndia and is popular among the wandering holy men. Persian and some local dialects have also been used. Many hymns contain words of different languages and dialects,depending upon the mother tongue of the writer or the language of the region where they were composed."<br /> Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000.।SBN 0-7914-4683-2,।SBN 978-0-7914-4683-6. Page 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."<br /> [http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism . The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref><ref>Harnik Deol, ''Religion and Nationalism in India''. Routledge, 2000. {{ISBN|978-0415201087}}. p. 22. "(...) the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of ''Sant Bhasha''." ''The Making of Sikh Scripture'' by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001. {{ISBN|978-0-19-513024-9}} p. 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called ''Sant Bhasha,'' a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern India. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects." Surindar Singh Kohli, ''History of Punjabi Literature''. p. 48. National Book, 1993. {{ISBN|978-81-7116-141-6}}. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in ''Sant Bhasha'' (saint-language), it appears that some Indian saint of 16th century...." Nirmal Dass, ''Songs of the Saints from the Adi Granth''. SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahiskriti. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ: [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]], [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]], ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਤਾਂ (ਸੰਤਾਂ), ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਰਾਮਾਨੰਦ]], [[ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ|ਨਾਮਦੇਵ]], ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ: [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ]] ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="shapiro924">{{cite journal|last1=Shapiro|first1=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_october-december-2002_122_4/page/924|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=|jstor=}}</ref><ref name="parrinderp256">{{cite book|last=Parrinder|first=|author-link=|year=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=Hamlyn|location=United States|isbn=978-0-87196-129-7|page=256}}</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਦਇਆ, ਪਿਆਰ, ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref name="brekke673">Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, pp. 673, 675, 672–686</ref><ref>Christopher Shackle and Arvind Mandair (2005), ''Teachings of the Sikh Gurus'', Routledge, {{ISBN|978-0415266048}}, pp. xxxiv–xli</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗ੍ਰੰਥ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨੈਤਿਕ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] (ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 40, 157</ref> ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, p. 44</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, p. 675</ref>{{Sikhism sidebar}}[[ਸਿੱਖ]] ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ "ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ" ਮੰਨਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mann |first=Gurinder Singh |date=11 September 2020 |title=The Digital Sikh Manuscript MS 241 and the journey from Punjab to Leicester |url=https://ourhistory.le.ac.uk/2020/09/11/the-digital-sikh-manuscript-ms-241-and-the-journey-from-punjab-to-leicester/ |access-date=4 December 2025 |website=University of Leicester |quote=(5) As the Sikhs consider the Guru Granth Sahib as a ‘Living Guru’ the so-called pages are referred to as ''angs'' or limbs hence representing the living body.}}</ref>{{Guru Granth Sahib sidebar}} == ਮਹੱਤਤਾ == [[File:Guru Granth Sahib.jpg|250px|thumb|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਮਾਹਿਨੇ ਹਨ। ਮੁੱਢਲਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ]] ਹਨ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਭਜਨ ਰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=46}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਭਾਈਚਾਰਾ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਜੰਟ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=50}}</ref> ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ - ਕੋਲ ਭਜਨਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪੋਥੀ (ਖਜੂਰ-ਪੱਤੇ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ) ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਵੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p33">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ।<ref name="Singh 1991 57–58">{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|access-date=18 December 2011|year=1991|publisher=Oxford University Press|pages=57–58, 294–295}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 248 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਭਜਨ ਗਾ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।{{blockquote|ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰਾ ਮੰਦਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਹਿਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪੂਜਾ-ਘਰ ਹਨ।| ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 248 ਪੂਰਾ ਸ਼ਬਦ}}ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯਤਨ ਤੋਂ ਕਈ ਡਰਾਫਟ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref name="MannMann2001p332">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="SinghFenech2014p129">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ 1245 ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਲਗਭਗ 1599 ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹੋਵਾਲ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1600), ਵਣਜਾਰਾ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1601) ਅਤੇ ਭਾਈ ਰੂਪ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1603) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="SinghFenech2014p1292">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਪੋਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1969 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ([[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ|ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 500 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 200 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਢੀਆਂ ਨੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p333">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Folio_from_the_Jalandhar_recension_of_the_Goindwal_Pothi.jpg|thumb|16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੋਥੀ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਸੰਸਕਰਨ ਤੋਂ ਫੋਲੀਓ]] ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਰਿਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੋਥੀ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਜਨ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]] ਸਮੇਤ ਇਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDnCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=36–38}}</ref> ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਕਲਿਤ, ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinghFenech2014p1293">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਚੌਥਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰੀ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। == ਸੰਸਕਰਨ ਅਤੇ ਛਾਪੇ == [[ਤਸਵੀਰ:Kartarpur_Bir_(manuscript_or_codex)_of_the_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|[[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਰੱਖੀ ''ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ'' ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ, [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ]] ਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:19th_century_manuscript_copy,_1704_CE_Guru_Granth_Sahib,_Schoyen_Collection_Norway.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ੋਏਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਨਾਰਵੇ) ਦੀ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫੋਲੀਓ।]] 1604 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਨ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ ਪਹਿਲੇ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਸੀ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 45–46</ref> [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]], [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਭਜਨ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ 22 ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਲਈ ''ਰਾਗ'' ਸੁਰਾਂ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਭਜਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1704 ਵਿੱਚ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ, [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਪੋਥੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕਰਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ 1707 ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਕਾਪੀ ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨੰਦੇੜ ਵਿੱਚ ਤੋਸ਼ਾਖਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ '''ਦਸਵੇਂ ਪਾਦਸਾਹ ਕਾ ਗ੍ਰੰਥ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ === ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ]] ਸੰਪਰਦਾ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਅਤੇ [[ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਰਬਲੋਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":4">{{Cite journal|last=Singh|first=Jasjit|date=July 2014|title=The Guru's Way: Exploring Diversity Among British Khalsa Sikhs|url=http://dx.doi.org/10.1111/rec3.12111|journal=Religion Compass|volume=8|issue=7|pages=209–219|doi=|issn=1749-8171|url-access=subscription}}</ref> ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ "ਦਰਬਾਰ" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ। ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਪੁਰਾਣ, ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਨ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਦਸਮ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਿੰਘਾਸਣ (ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਥਿਆਰ === ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ [[ਕਿਰਪਾਨ|ਤਲਵਾਰਾਂ]], ਖੰਜਰ, [[ਚੱਕਰਮ|ਜੰਗੀ ਕੋਇਤਾਂ]] ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ [[ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ|ਜੰਗੀ ਭਾਵਨਾ]] ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ''<ref name="Singh 39–59">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਸੈਫ਼, ਵਕਰਦਾਰ ਤਲਵਾਰਾਂ (ਤੁਲਵਾਰ), ਤੀਰ, ਬੰਦੂਕਾਂ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>Singh, Kamalroop.</ref> ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਗਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, <poem>ਅਸ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਖੰਡੋ ਖੜਗ ਤੁਪਕ ਤਬਰ ਅਰੁ ਤੀਰ ॥ ਸੈਫ ਸਰੋਹੀ ਸੈਹਥੀ ਯਹੈ ਹਮਾਰੈ ਪੀਰ ॥੩॥</poem> [[ਕਿਰਪਾਨ]], [[ਖੰਡਾ (ਤਲਵਾਰ)|ਖੰਡਾ]], ਤਲਵਾਰ, ਕੁਹਾੜਾ, ਰਾਈਫਲ ਅਤੇ ਤੀਰ। ਸੈਫ਼, ਖੰਜਰ, ਬਰਛਾ: ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ [[ਪੀਰ (ਸੂਫ਼ੀ)|ਪੀਰ]] (ਸੰਤ) ਹਨ। (ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ, ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref name="Singh 39–592">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> == ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ == {{main|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ}} [[ਤਸਵੀਰ:The_3_Sikh_Granths_(Ad_-_Dasam_-_Sarbloh)_placed_together_being_recited,_Nanded,_Maharashtra.png|thumb|3 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਦਿ - ਦਸਮ - ਸਰਬਲੋਹ) ਇਕੱਠੇ ਪਾਠ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਹਨ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਕ ''ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸਤਵਨ'' (7) ਅਤੇ ''ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਨ'' (10) ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite journal|last=Singh|first=Anurag|date=December 2018|title=Punjab: Cradle of Indian Civilization and Khalsa of Guru Gobind Singh|url=https://ggscw.ac.in/Downloads/Gyankosh%20Vol%201.pdf|journal=Gyankosh: An Interdisciplinary e-Journal|volume=1|pages=29}}</ref><ref name=":3">Singh, Pashaura.</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ [[ਹਿੰਦੂ]] ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ''ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ'' (ਸੰਤਾਂ) ਅਤੇ ਦੋ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਰਗੇ ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭੱਟਾਂ (ਭੱਟਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਛੰਦ ਹਨ।<ref name="shapiro9242">{{Cite journal|last=Shapiro|first=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_october-december-2002_122_4/page/924|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=|jstor=}}</ref> ਇਕੱਤੀ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਈ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ''ਭਗਤਾਂ'' ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: {{Columns-list|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ: * [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] (974) * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] (62) * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] (907) * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] (679) *[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (2218) *[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (116) ਭਗਤ: * [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] (541) * [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵਾ]] (2) * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] (1) * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] (60) * [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] (5) * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] (1) *[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] (1) * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] (1) *[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] (1) * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] (41) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (6) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (1) ਭੱਟ: * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] (1) * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] (5) * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] (2) * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] (13) * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] (2) * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] (5) * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] (8) * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] (54) * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] (14) * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] (16) * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] (3) ਪੀਰ: * [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫਰੀਦ]] (134) *[[ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] (2) *[[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] (3) * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] (1) *[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] (4) ਗੁਰਸਿੱਖ: * [[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ]] (4) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (8) * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] (12) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (10) * ਭਾਈ ਪਿਆਰਾ (53)}} === ਰਾਗ === {{Pie chart|value9|caption=ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ|other=yes|label1=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|value1=16.53|color1=#808000|label2=ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|value2=1.10|color2=#00FF00|label3=ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ|value3=15.38|color3=#DAFF00|label4=ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ|value4=11.52|color4=#000080|label5=ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|value5=32.63|color5=#00DAFF|label6=|value6=|color6=|label7=|value7=|value8=5.92|label8=ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|color7=|color8=#F4C430}} ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਹਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਓਨੀਆਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਨੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, 31 ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਿਆਂ, ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਤੇ 4 ਲਾਇਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੰਬੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1430 ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸਭਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- {{div col}} *ਤਤਕਰਾ *ਨਿਤਨੇਮ (1-13) *ਸਿਰੀ ਰਾਗ (14-93) *ਮਾਝ ਰਾਗੁ (94-150) *ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ (151-346) *ਆਸਾ ਰਾਗੁ (347-488) *ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ (489-526) *ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਰਾਗੁ (527-536) *ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ (537-556) *ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ (557-594) *ਸੋਰਠ ਰਾਗੁ (595-659) *ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ (660-695) *ਜੈਤਸਰੀ ਰਾਗੁ (696-710) *ਟੋਡੀ ਰਾਗੁ (711-718) *ਬੈਰਾੜੀ ਰਾਗੁ (719-720) *ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ (721-727) *ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ (728-794) *ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ (795-858) *ਗੌਂਡ ਰਾਗੁ (854-875) *ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (876-974) *ਨਟ ਨਰਾਇਣ ਰਾਗੁ (975-983) *ਮਾਲਿ ਗਉੜਾ ਰਾਗੁ (984-988) *ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ (989-1106) *ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ (1107-1117) *ਕੇਦਾਰ ਰਾਗੁ (1118-1124) *ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ(1125-1167) *ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ (1158-1196) *ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ (1197-1253) *ਮਲਾਰ ਰਾਗੁ (1254-1293) *ਕਾਨੜਾ ਰਾਗੁ (1294-1318) *ਕਲਿਆਣ ਰਾਗੁ (1319-1326) *ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ (1327-1351) *ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਰਾਗੁ (1352-1353) *ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ (1353-1360) *ਗਾਥਾ,ਫ਼ੁਨਹੇ ਤੇ ਚਉਬੋਲੇ (1360-1364) *ਸਲੋਕ ਕਬੀਰ (1364-1377) *ਸਲੋਕ ਫ਼ਰੀਦ (1377-1384) *ਸਵੱਈਏ (1385-1409) *ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੌਂ ਵਧੀਕ (1410-1429) *ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ (1429-1430){{div col end}} === ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 22 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ 349 ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ-ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। {|class="wikitable sortable" |+ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ! ਭਗਤ !! ਸ਼ਬਦ !! ਭਗਤ !!ਸ਼ਬਦ |- |[[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]]|| 224|| [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]||2 |- |[[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]||61||[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]||1 (ਸਿਰਫ਼ ਤੁਕ) |- |[[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ]]||40||[[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]|| 3||[[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]||3||[[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]||2||[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]||3 |- |||||ਜੋੜ||352 |} ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] ਦੀਆਂ 3 ਹੋਰ ਬਾਣੀਆਂ - ਬਾਵਨ ਅਖਰੀ, ਪੰਦ੍ਰਹ ਥਿਤੀ, ਸਤ ਵਾਰ, ਹਨ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫਰੀਦ]] ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵੀ ਹਨ:- * ਭਗਤ ਕਬੀਰ = 243 (ਇਹਨਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਭੀ ਕੁਝ) * ਭਗਤ ਫਰੀਦ = 130 ਸਲੋਕ ਹਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਵਰਤੇ ਗਏ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" |+ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ !ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ |- |[[ਹਰਿ]]|| 8344|||ਰਾਮ|| 2533|||[[ਪ੍ਰਭੂ]]|| 1371 |- |ਗੋਪਾਲ|| 491|||ਗੋਬਿੰਦ|| 475|||[[ਪਰਮਾਤਮਾ]]|| 324 |- |ਕਰਤਾ|| 228|||ਠਾਕੁਰ|| 216|||ਦਾਤਾ|| 151 |- |ਪਰਮੇਸ਼ਰ|| 139|||ਮੁਰਾਰੀ|| 97|||[[ਨਰਾਇਣ|ਨਾਰਾਇਣ]]|| 89 |- |ਅੰਤਰਜਾਮੀ|| 61|||ਜਗਦੀਸ|| 60|||ਸਤਿਨਾਮ|| 59 |- |ਮੋਹਨ|| 54|||[[ਅੱਲਾਹ|ਅੱਲਾ]]|| 46|||[[ਭਗਵਾਨ]]|| 30 |- |ਨਿਰੰਕਾਰ|| 29|||ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|| 22|||[[ਵਾਹਿਗੁਰੂ]]|| 13 |} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਮੂਜਬ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ 1661/1 ਅਗਸਤ 1604 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਤੇ ਅੰਗ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 7000 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ 15 ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 974 ਪਤਰੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ 12”x8”ਅਕਾਰ ਦੇ 1948 ਪੰਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਲੀ ਪੰਨੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ। === ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ === 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਲੱਭੇ ਗਏ। ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜ ਵਿਚਾਰ ਹਨ: * ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਇਕਸਾਰ "ਮਾਤਾ ਪਰੰਪਰਾ" ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜਾਂ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕੋਡੈਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵਾਧੂ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਰੇਖਿਕ, ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬੰਦ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਕਲਪਿਕ ਭਜਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। * ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਰੇਖਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਇ ਐਮਐਸ, ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਐਮਐਸ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਮਐਸ 1245 ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੇਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ 1642 ਅਤੇ 1692 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਣ 27 ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਗਏ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪੋਥੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪੋਥੀ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਨ। * ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਜਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਨਹੀਂ ਸੀ। * ਚੌਥਾ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤੀਜੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਿਓਲ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਖੇਤਰੀ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਸਗੁਣ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ]] ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਿਰਗੁਣ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦੇ ਸਨ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। * ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਚੌਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਜਗਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ (ਹਥਲਿਖਤ) ਦਾ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜੋ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਿਖਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਵ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਰਚਨਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Large-sized_Guru_Granth_Sahib_manuscript_that_was_handwritten_by_Pratap_Singh_Giani_and_completed_in_1908_C.E._03.jpg|right|thumb|[[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਤਮ ਹਿੱਸਾ]] ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ, ਮਹਮਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਫੈਲਾਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ|ਲੰਡਾ ਲਿਪੀਆਂ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ - ਵਿਸਮਦ - ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਜਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ 1430 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: # ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]], [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]], [[ਰਹਿਰਾਸ|ਸੋ ਧਾਰ]] ( ਰਹਿਰਾਸ ) ਅਤੇ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ|ਸੋਹਿਲਾ]] ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗ; # ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਰਾਗਾਂ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। (ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ)। # ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗਾਥਾ, ਫੂੰਹੇ, ਅਤੇ ਚੌਬੋਲੇ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਕਬੀਰ ਦਾ [[ਦੋਹਾ|ਸ਼ਲੋਕਾ]], ਫਰੀਦ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ|11 ਭੱਟਾਂ]] ਦੇ ਸਵਈਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਭਦੁਆਰ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਰਾਗਲੋ (ਮੁੰਦਾਵਣੀ), ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ [[ਰਾਗਮਾਲਾ|ਰਾਗ]] (ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ) ਵਾਲਾ ਪੋਸਟ ਰਾਗ ਭਾਗ। [[ਰਾਗ]] ਸ਼ਬਦ "ਰੰਗ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇੱਥੇ ਰਾਗ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਆਤਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਔਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਮੂਡ ਜੋ ਕਿ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਗ ਸੁਰੀਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ [[ਸੁਰ|ਸਵਰਾਂ ਦੇ]] ਜ਼ਬੂਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੈਮਾਨੇ ਜਾਂ ਢੰਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਗ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। [[ਰਾਗਮਾਲਾ]] (ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰਚਨਾ) ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਠ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਦਿੱਖ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: {{Div col|colwidth=15em}} # ਆਸਾ (8) # ਗੁਜਰੀ (10) # ਗੌਰੀ ਦੀਪਾਕੀ (12) # ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ (13) # ਗੌਰੀ ਗਰੀਬੀ (13) # ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (14) # ਮਾਝ (94) #ਗਉੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ (151) #ਗਉੜੀ ਰਾਗ (151) #ਗਉੜੀ ਦਖਣੀ (152) #ਗਉੜੀ ਚੇਤੇ (154) # ਗੌਰੀ ਬੈਰਾਗਨ (155) #ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਦੀਪਾਕੀ (157) #ਗਉੜੀ ਮਾਝ (172) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਵਾ (214) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਾ (214) # ਗੌਰੀ ਸੋਰਠ (330) # ਆਸਾ ਕਾਫੀ (365) # [[ਆਸਾਵਰੀ]] (369) # ਆਸਾ ਆਸਵਰੀ (409) # ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ (527) # [[ਬਿਹਾਗੜਾ|ਬਿਹਾਗੜਾ]] (537) # ਵਡਹੰਸ (557) # ਵਡਹੰਸ ਦਖਣੀ (580) # ਸੋਰਠ (ਰਾਗ) (595) # ਜੈਤਸਰੀ (696) # ਟੋਡੀ (ਰਾਗ) (711) # ਬੈਰਾਰੀ (719) # ਤਿਲੰਗ (721) # ਤਿਲੰਗ ਕਾਫੀ (726) # ਸੂਹੀ (ਰਾਗ) (728) # ਸੂਹੀ ਕਾਫੀ (751) # ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ (793) # [[ਬਿਲਾਵਲ]] (795) #ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ (843) # ਗੋਂਡ (ਰਾਗ) (859) #ਬਿਲਾਵਲ ਗਾਊਂਡ (874) # [[ਰਾਮਕਲੀ]] (876) # ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ (907) # ਨਟ ਨਰਾਇਣ (975) # ਅਖਰੋਟ (975) # ਮਾਲੀ ਗੌਰਾ (984) # ਮਾਰਵਾ (ਰਾਗ) ਮਾਰੂ (989) # ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ (1014) # ਮਾਰੂ ਦਖਣੀ (1033) # ਤੁਖਾਰੀ (1107) # [[ਕੇਦਾਰ (ਰਾਗ)|ਕੇਦਾਰਾ]] (1118) # [[ਭੈਰਵ_(ਰਾਗ)|ਭੈਰੋ]] (1125) # ਬਸੰਤ (ਰਾਗ) (1168) # ਬਸੰਤ ਹਿੰਡੋਲ (1170) # [[ਸਾਰੰਗ_(ਰਾਗਾਂ ਦਾ_ਪਰਿਵਾਰ)|ਸਾਰੰਗ]] (1197) # ਮਲਹਾਰ (1254) # ਕਨੜਾ ਰਾਗ (1294) # ਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗ(1319) # ਕਲਿਆਣ ਭੋਪਾਲੀ (1321) # ਪਾਰਬਤੀ ਬਿਭਾਸ (1327) # ਪਾਰਭਾਤੀ (1327) # ਪਾਰਬਤੀ ਦਖਣੀ (1344) # ਬਿਭਾਸ ਪਾਰਭਾਤੀ (1347) # ਜੈਜਾਵੰਤੀ (1352){{Div col end}} === ਹੋਰ ਆਵਰਤੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀਆਂ === ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗੁਰੂ (ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਆਵਰਤੀ [[ਵਾਰ|ਵਾਰਾਂ]] (ਲੰਬੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), [[ਛੰਦ]] (ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਛੰਦ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਅਸ਼ਟਪਾਦੀਆਨ (ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਮਾਪ), ਪਹਿਰੇ (ਦਿਨ ਦੇ [[ਪਹਰੇ|ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ]] 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਜਾਂ ਵਾਰ ਸਤਿ (ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਬਾਰਾ ਮਹਾਂ (ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਥਿਥੀ (ਪੰਦਰਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤਾਰੀਖਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੋਤਿਸ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਥੀਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਗ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। === ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Sri_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]] 1708 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ|ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ]] "ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ, ਨਰਬੁਧ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਭੱਟ ਵਹੀ (ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਦੀ ਪੋਥੀ) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਦੀਵੀ-ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ, ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="britggs12">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕ, ਸ਼ਬਦ, ਬਣਤਰ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਇਤ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ", ਇਸਨੂੰ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਲਿਖਤ ਦੀ ਗਲਤ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ, "ਮੁਸਲਮਾਨ" ਨੂੰ "ਬੇਈਮਾਨ" (ਬੇਈਮਾਨ, ਬੁਰਾਈ) ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="eosramrai">Gurucharan Singh Anand (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n477|Ram Rai]], Encyclopedia of Sikhism, Editor in Chief: Harbans Singh, Punjab University</ref> ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। === ਪਾਠ === ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਖ਼ਤ (ਸਿੰਘਾਸਣ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਢੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਧੋਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ [https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chaur_sahib ਚੌਰ ਸਾਹਿਬ] (ਪੰਖਾ ਵਿਸਕ) ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਮਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਰੁਮਾਲੇ ਹੇਠ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ। === ਰਸਮਾਂ === {{Multiple image | align = right | image1 = 2017 sukhasan ritual palki palanquin for Guru Granth Sahib every night, Golden temple Amritsar.jpg | width1 = 159 | alt1 = | caption1 = | image2 = Palki sahib, the palanquin carrying the Adi Granth.jpg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = ਖੱਬੇ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਸੁਖਾਸਨ' ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪਾਲਕੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਜੇ: ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਪਾਲਕੀ ("ਪ੍ਰਕਾਸ਼")। }} [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ (ਮੰਦਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਸਮਾਪਤੀ ਰਸਮ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਖਾਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( ਸੁਖ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਆਰਾਮ", ਆਸਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਥਿਤੀ")। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਗਤੀ [[ਕੀਰਤਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ [[ਅਰਦਾਸ|ਅਰਦਾਸਾਂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ, ਸਿਰਹਾਣੇ ਵਾਲੀ ਪਾਲਕੀ (ਪਾਲਕੀ) ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਉਦਘਾਟਨੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰੋਸ਼ਨੀ"। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਗਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਾਰ ਆਸਾ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰਸਮੀ ਗਾਇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਬੇਤਰਤੀਬ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰਾ ਪੰਨਾ ਦਿਨ ਦਾ ਮੁਖਵਾਕ (ਜਾਂ ਵਾਕ ) ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦਿਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਮਿਰਵੋਲਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਾਪੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ "ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ" ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਮਿਰਵੋਲਡ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਸਮੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ "ਅਰਥਾਂ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ" ਨੂੰ ਢਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਨੁਵਾਦ == ਇੱਕ ਜਰਮਨ [[ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਨੇ]] 1877 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref>[[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n8|The Adi Granth]], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co., London; Notes: In this 876 pages publication, Trumpp's translation starts at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n155|page 156]], while philological notes on the language of the Sikh scripture start at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n139|page 140]]</ref> ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਇੱਕ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਿਰਫ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ"। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਮਾਰਕ ਜੁਰਗੇਨਸਮੇਅਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾ, ਅਨੁਵਾਦ, ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਸੰਦਰਭ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਅਕਸ਼ਯਾ ਕੁਮਾਰ, ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਤੇ ਮਕੈਨੀਕਲ" ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੂਲ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਪੁਨਰ-ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲਾ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਝੁਕਾਅ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਸਮਰਥਿਤ ਸਿੱਖ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਵਿਰੋਧੀ" ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ" ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ" ਅੰਕ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਰਥੋਡਾਕਸ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ]] ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟਰੰਪ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]], ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਜੋ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ -ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ।<ref>Donald Dawe (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n17|Macauliffe, Max Arthur]], Encyclopedia of Sikhism, Volume III, Harbans Singh (Editor), Punjabi University, Patiala; The translation of Guru Nanak's ''Janamsakhi'' and his hymns in the Guru Granth Sahib are in Macauliffe's [[iarchive:in.ernet.dli.2015.45269/page/n39|Volume I]], The Sikh Religion (1909)</ref> ਉਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦਾ [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਅਨੁਵਾਦ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਸਨ, ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Jones|first=Kenneth W.|year=1973|title=Ham Hindū Nahīn: Arya Sikh Relations, 1877–1905|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1973-05_32_3/page/456|journal=The Journal of Asian Studies|publisher=Cambridge University Press|volume=32|issue=3|pages=457–475|doi=|jstor=}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਛੇ-ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ "ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1909 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਜਿਓਰਜੀਓ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ-ਵਰਗੇ "ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ" ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ। ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਝਿਆ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੇ ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨੂੰ "ਗੈਰ-ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ" ਅਤੇ "ਸ਼ੱਕੀ" ਵਜੋਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸ਼ੈਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ([[ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ|ਸਿੰਘ ਸਭਾ]]) ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਏਕਾਸ਼੍ਵਰਵਾਦ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਿੱਖ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ "ਅਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਬੂਰ ਵਰਗੇ ਅਨੁਵਾਦ" ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। {{Verse translation|ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ ॥ ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ ॥ ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ ॥੨॥ <br />ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਦਾਤਿ ਜਾਣੈ ਨੀਸਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਗੁਣ ਵਡਿਆਈਆ ਚਾਰ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿਖਮੁ ਵੀਚਾਰੁ ॥ਗਾਵੈ ਕੋ ਸਾਜਿ ਕਰੇ ਤਨੁ ਖੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜੀਅ ਲੈ ਫਿਰਿ ਦੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜਾਪੈ ਦਿਸੈ ਦੂਰਿ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵੇਖੈ ਹਾਦਰਾ ਹਦੂਰਿ ॥ ਕਥਨਾ ਕਥੀ ਨ ਆਵੈ ਤੋਟਿ ॥ ਕਥਿ ਕਥਿ ਕਥੀ ਕੋਟੀ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ॥ ਦੇਦਾ ਦੇ ਲੈਦੇ ਥਕਿ ਪਾਹਿ ॥ ਜੁਗਾ ਜੁਗੰਤਰਿ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੁਕਮੁ ਚਲਾਏ ਰਾਹੁ ॥ ਨਾਨਕ ਵਿਗਸੈ ਵੇਪਰਵਾਹੁ ॥੩॥|Hukmī hovan ākār hukam na kahiā jāī. Hukmī hovan jīa hukam milai vadiāī. Hukmī utam nīch hukam likh dukh sukh pāīah. Iknā hukmī bakhsīs ik hukmī sadā bhavāīah. Hukmai andar sabh ko bāhar hukam na koe. Nānak hukmai je bujhai ta haumai kahai na koe. ॥2॥ <br />Gāvai ko tāṇ hovai kisai tāṇ. Gāvai ko dāt jāṇai nīsāṇ. Gāvai ko guṇ vadiāīā chār. Gāvai ko vidiā vikham vīchār. Gāvai ko sāj kare tan kheh. Gāvai ko jīa lai fir deh. Gāvai ko jāpai disai dūr. Gāvai ko vekhai hādrā hadūr. Kathnā kathī na āvai tot. Kath kath kathī kotī kot kot. Dedā de laide thak pāhi. Jugā jugantar khāhī khāhi. Hukmī hukam chalāe rāhu. Nānak vigsai veparvāhu.||3|||italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib [[Japji Sahib]] 2–3'' <ref>[http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1&g=1&h=1&r=1&t=1&p=0&k=0 Guru Granth Sahib ॥ ੫ ॥], Pages 1–2 of 1430, [http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1 srigranth.org]</ref>|attr2=Transliteration}}{{Verse translation|'''ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1877)'''<ref>[https://archive.org/details/cu31924023913217/page/n157 The Adi Granth], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co, pp. 2–5 (see footnotes for alternates)</ref> (ਉਸਦੇ) ਹੁਕਮ ਨਾਲ (ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ) ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ (ਹਾਲਾਂਕਿ) ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੀਵ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ (ਆਵਾਗਵਨ ਵਿੱਚ) ਭਟਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਨਕ! ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵੈ-ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇਗਾ। [2]<br /> ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਉਦਾਰਤਾ) ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ (ਆਪਣੇ) ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। — ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਔਖਾ ਵਿਚਾਰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਜੀਵਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), (ਪਰ) ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ, ਕਹਾਣੀ, ਕਰੋੜਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈਂਦਾ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਗਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਉਹ ਬੇਫਿਕਰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।|'''ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1909)'''<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45269/page/n289 The Sikh Religion Vol. 1], Max Authur Macauliffe (1909), Clarendon Press, pp. 196–197 (see footnotes for alternates)</ref> ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਵਾਗਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਨਕ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<br /> ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਔਖਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਹਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦਾ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਵਰਣਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉਸਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ।|italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''|attr2=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''}} ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ, 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ "ਤੂੰ" ਅਤੇ "ਤੂੰ" ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਜਿਲਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ 3HO/ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ ਦੀਆਂ Sikhnet.com ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।<gallery widths="200px" heights="200px"> ਤਸਵੀਰ:Title-page_of_'The_Ādi_Granth_-_Or,_the_Holy_Scriptures_of_the_Sikhs'_by_Ernest_Trumpp,_1877.jpg|alt=Title-page of The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs by Ernest Trumpp, 1877|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ 1877 ਵਿੱਚ ''ਲਿਖੀ ਗਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ: ਜਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ'' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੰਨਾ ਤਸਵੀਰ:English_translation_of_the_opening_lines_of_Guru_Nanak's_Japji_Sahib_composition_by_Max_Arthur_MacAuliffe,_published_in_'The_Sikh_Religion_-_Its_Gurus,_Sacred_Writings_and_Authors'_(volume_1),_1909.jpg|alt=English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors (volume 1), 1909|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਆਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕਿ ''ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ - ਇਟਸ ਗੁਰੂਜ਼, ਸੈਕਰਡ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਆਥਰਜ਼'' (ਜਿਲਦ 1), 1909 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ </gallery> == ਛਪਾਈ == ਮੂਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 August 2004 |title=Original copy of holy Guru Granth Sahib at Kartarpur villages |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204141925/https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-date=4 December 2020 |access-date=2023-06-25 |website=Outlook India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|title=Descendants of Arjan Dev have original text|date=2004-08-30|work=The Times of India|access-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404195812/https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|archive-date=4 April 2019|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kartarpur Bir |url=https://www.sikhmuseum.com/words/granth/granth4.html |access-date=2022-11-04 |website=www.sikhmuseum.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|title=Sodhi Family Asked to Hand over Kartarpuri Bir to SGPC|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> ਸੋਢੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ 1598 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|title=Sodhis refuse to oblige|last=Singh|first=Varinder|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਇਹ 1430 ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਕਾਪੀਆਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਕਾਪੀ 1864 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਪੀਆਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਸਕਾਰ ਨੂੰ ਅਗਨ ਭੇਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Metal-type_print_of_the_Guru_Granth_Sahib_based_upon_the_Kartarpur_Bir,_by_Rai_Sahib_Munshi_Gulab_Singh_and_Sons,_published_by_the_Mufidam_Press,_1899.jpg|thumb|ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਧਾਤ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ-ਪੰਨਾ, ਮੁਫੀਦਮ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, 1899।]] ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੀਵਾਨ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ 1868 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਛਪੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਸਗੋਂ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਪੀ|ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1871 ਅਤੇ 1895 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਜਾ ਰਹੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, SGPC ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਹੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3597073.stm|title=Sikh holy book flown to Canada|last=Jolly|first=Asit|date=2004-04-03|access-date=2010-01-05|publisher=BBC News}}</ref> 9 ਮਈ 1998 ਨੂੰ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ [[ਹੁਕਮਨਾਮਾ]] ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਅਧਿਕਾਰ SGPC ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/sgpc-should-print-guru-granth-sahib/articleshow/1578025706.cms|title='SGPC should print Guru Granth Sahib'|date=19 August 2001|work=Times of India|access-date=9 May 2025}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=19 December 2007 |others=Khalsa Press |title=Punjab Approves Ban on Publishing Saroops by Private Firms |url=https://panthic.org/articles/ |access-date=9 May 2025 |website=Panthic }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਫਰਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name=":5" /> 2006 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2006 ਵਿੱਚ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਛਾਪਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਪੀ ਵੇਚ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>[https://www.tribuneindia.com/2006/20060423/punjab1.htm Publishers barred from bringing out Guru Granth Sahib], Varinder Walia, Tribune India, April 23, 2006, Chandigarh</ref> ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਇਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref>[http://www.uniindia.com/modern-eco-friendly-printing-press-to-print-guru-granth-sahib-at-gurudwara-rakabganj-dsgmc/india/news/1680454.html Modern eco-friendly printing press to print Guru Granth Sahib at Gurudwara Rakabganj: DSGMC], United News of India (July 28, 2019)</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਫਰਮਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5" /> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਲਤ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਸੈੱਟ-ਅੱਪ ਸ਼ੀਟਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਹੈ, ਨੂੰ [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਇੰਦਵਾਲ]] ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Eleanor Nesbitt, ''Sikhism: A Very Short Introduction'', {{ISBN|0-19-280601-7}}, Oxford University Press, pp. 40–41</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਟਰੇਸੀ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ [[ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ|ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ]] ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਛਪਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ।<ref name=":32">{{Cite web |last=Singh |first=Amrik |date=6 September 2023 |title=SGPC decided to establish a press in America and print the holy images of Sri Guru Granth Sahib |url=https://www.punjabnewsexpress.com/punjab/news/sgpc-decided-to-establish-a-press-in-america-and-print-the-holy-images-of-sri-guru-granth-sahib-221221 |access-date=2023-09-07 |website=Punjab News Express |archive-date=2023-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907015300/https://www.punjabnewsexpress.com/punjab/news/sgpc-decided-to-establish-a-press-in-america-and-print-the-holy-images-of-sri-guru-granth-sahib-221221 |url-status=dead }}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == 1938 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ [[ਪਰਲ ਐੱਸ ਬੱਕ|ਪਰਲ ਐਸ. ਬੱਕ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:{{Blockquote|text=ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ, ਉਸਦੀ ਤਾਂਘ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਪੁਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਜੀਵ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਉਸਦੀ ਭੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿਲ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਖੇਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵਿਹਾਰਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਤੱਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਆਧੁਨਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਨ, ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਖੋਜੀ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈਆਂ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।<br><br>ਸ਼ਾਇਦ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਮਨ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ...|author=Pearl S. Buck|title=quoted in ''Dharma: The Hindu, Jain, Buddhist and Sikh Traditions of India'' by Veena R. Howard (2017), page 219}} ==ਸਤਿਕਾਰ== * [[ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ]] ਸਮੇਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਜੰਗਲਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਂ ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੀੜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ * [[ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ 1762 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਸੀ। * [[ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ]] , [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ]], [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਦਰਜਨਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਘਰੋਂ ਅਰਦਾਸ ਸੋਧ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। * [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] (20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921), [[ਜੈਤੋ]] (ਅਗਸਤ 1923 ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਾ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924), [[ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਗਰੂ ਦਾ ਬਾਗ਼]] (ਅਗਸਤ 1922) ਮੋਰਚੇ ਲੱਗੇ ਸਨ। * [[ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਤੇ [[ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਪਲਟਨਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬੈਰਕਾਂ ਵਿਚ ਰਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲਟਨ ਨੇ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਣਾ ਹੁਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਦਬ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਕ ਸਵਾ- ਇੰਚੀ ਬੀੜ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਦਿਵਾਇਆ (ਦਰਅਸਲ ਭੜਕਾਇਆ) ਜਾ ਸਕੇ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ]] * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ]] * [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਗੁਰਸਿੱਖ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੱਖ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.panjabdigilib.org/ ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ] * [http://www.srigranth.org/ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ] * [https://www.khojgurbani.org/ ਖੋਜ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ] * [https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php/ ਡੀਆਈਐਸਆਰ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਜਰਮਨ ਸੂਚਨਾ ਕੇਂਦਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412231232/https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php |date=2019-04-12 }} {{Commons category|Guru Granth Sahib|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}} {{wikisource|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ/1}} {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਬਾਣੀ]] fo52g4s56223pit347317110492kcn4 4 3235 846023 153674 2026-09-13T20:45:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ/ਅਰਜ਼ੀਆਂ to moved target page [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀਆਂ/ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ]] 846023 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀਆਂ/ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ]] apfpmhyu0vb2qj3l3e8kn9mboe3mudw 0 3305 846090 843103 2026-09-14T10:16:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846090 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|thumb|ਲਿਥੀਅਮ]] '''ਲਿਥੀਅਮ''' ([[ਅੰਗਰੇਜੀ]]:: Lithium) ਇੱਕ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ]] 3 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ '''Li''' ਸਿੰਬਲ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ]] 6.941 amu ਹੈ। ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਥਰ (LiAlSi4O10) petalite ਵਿੱਚੋਂ ਦਰਿਆਫ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕਿਸੇ ਅਲਕਲੀ (alkali) ਖਾਸੀਅਤ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ lithion ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਅਲਕਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਧਾਤ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਥੀਅਮ(lithium) ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ium ਇੱਕ ਪਿਛੇਤਰ ਹੈ ਤੱਤ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਿਥੀਅਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਯੂਨਾਨੀ lithos ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਪੱਥਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ petalite ਪੱਥਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਭਿਆ ਸੀ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.webelements.com/lithium/ WebElements.com ਤੇ ਲਿਥੀਅਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017194329/https://www.webelements.com/lithium/ |date=2017-10-17 }} * [http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/lithium/ USGS: Lithium Statistics and Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175050/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/lithium/ |date=2016-03-03 }} * [http://education.jlab.org/itselemental/ele003.html It's Elemental – Lithium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111204222003/http://education.jlab.org/itselemental/ele003.html |date=2011-12-04 }} * [http://www.bipolar-lives.com/lithium.html Information on Lithium and Bipolar Disorder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913140211/http://www.bipolar-lives.com/lithium.html |date=2008-09-13 }} * [http://www.mcis.soton.ac.uk/Site_Files/pdf/nuclear_history/Working_Paper_No_5.pdf University of Southampton, Mountbatten Centre for International Studies, Nuclear History Working Paper No5.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226213021/http://www.mcis.soton.ac.uk/Site_Files/pdf/nuclear_history/Working_Paper_No_5.pdf |date=2008-02-26 }} {{ਪੀਰੀਆਡਿਕ ਟੇਬਲ}} {{ਕਾਮਨਜ਼|Lithium|ਲਿਥੀਅਮ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] {{Science-stub}} dk1ex1l1ar3jkgyb3kiylc3eptncd2w 0 11019 845982 325406 2026-09-13T20:38:39Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ to moved target page [[ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]] 845982 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]] j6y0zmkw5zd0893hpjfwr34jxv02c4d 0 11569 846063 845164 2026-09-14T08:03:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846063 wikitext text/x-wiki {{Under construction|placedby=}}{{Infobox country | conventional_long_name = ਯੂਕਰੇਨ | common_name = ਯੂਕਰੇਨ | native_name = {{lang|uk|Україна}} | image_flag = Flag of Ukraine.svg | image_coat = Coat of Arms of Ukraine.svg | national_anthem = {{lang|uk|Державний гімн України}}<br />{{transliteration|uk|Derzhavnyi himn Ukrainy}}<br />"[[National anthem of Ukraine|State Anthem of Ukraine]]"{{parabr}}{{center|[[File:Президентський оркестр Гімн.ogg]]}} | image_map = {{Switcher|[[File:Ukraine (orthographic projection) with Disputed Land.png|frameless]] |Show globe|[[File:Europe-Ukraine (disputed territory).svg|frameless]]|Show map of Europe|[[File:Topographic map of Ukraine (with borders and towns).svg|frameless]]|Topographic map of Ukraine with<br />borders and cities|default=1}} | map_caption = {{Legend|#336830|Territory controlled by Ukraine}}{{Legend|#61E760|[[Russian-occupied territories of Ukraine|Russian-occupied territories]]}} | image_map2 = | alt_map2 = <!--alt text for second map--> | map_caption2 = <!--Caption to place below second map--> | capital = [[Kyiv]]<!--See [[Talk:Kyiv/naming]] re Kiev/Kyiv. --> | coordinates = {{coord|50|27|N|30|31|E|scale:10000000_source:GNS|display=inline,title}} | largest_city = capital | official_languages = ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ<ref>{{Cite web |url=https://ukrainian-studies.ca/2020/10/20/the-official-act-on-the-state-language-entered-into-force-on-16-july-2019-the-status-of-ukrainian-and-minority-languages/ |title=Law of Ukraine "On ensuring the functioning of Ukrainian as the state language": The status of Ukrainian and minority languages |date=20 October 2020 |access-date=24 ਅਗਸਤ 2026 |archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116134216/https://ukrainian-studies.ca/2020/10/20/the-official-act-on-the-state-language-entered-into-force-on-16-july-2019-the-status-of-ukrainian-and-minority-languages/ |url-status=dead }}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | 78% ਯੂਕਰੇਨੀ | 17% ਰੂਸੀ | 4.9% ਹੋਰ }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census"/> | ethnic_groups_year = 2001 | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |87.3% ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਧਰਮ | 11.0% ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ | 0.8% ਹੋਰ}} | religion_ref = <ref>{{citation |url=http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf |script-title=uk:Особливості Релігійного І Церковно-Релігійного Самовизначення Українських Громадян: Тенденції 2010–2018 |trans-title=Features of Religious and Church – Religious Self-Determination of Ukrainian Citizens: Trends 2010–2018 |date=22 April 2018 |publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches |pages=12, 13, 16, 31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180426194313/http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf |archive-date=26 April 2018 <!-- Archive date guessed from URL --> |url-status=live |language=uk |place=Kyiv}}<br />Sample of 2,018 respondents aged 18 years and over, interviewed 23–28 March 2018 in all regions of Ukraine except Crimea and the occupied territories of the Donetsk and Luhansk regions.</ref> | demonym = | government_type = | leader_title1 = ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | leader_name1 = ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਜ਼ੇਲੇਂਸਕੀ | leader_title2 = ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ | leader_name2 = ਸੇਰਹੀ ਕੋਰੇਤਸਕੀ | legislature = | sovereignty_type = | established_event1 = Kievan Rus | established_date1 = 882 | established_event2 = Kingdom of Galicia–Volhynia | established_date2 = 1199 | established_event3 = Zaporozhian Sich | established_date3 = 1552 | established_event4 = Cossack Hetmanate | established_date4 = 18 August 1649 | established_event5 = Ukrainian People's Republic | established_date5 = {{nowrap|20 November 1917}} | established_event6 = Second Hetmanate | established_date6 = {{nowrap|29 April 1918}} | established_event7 = Ukrainian People's Republic | established_date7 = {{nowrap|14 December 1918 }} | established_event8 = Ukrainian Soviet Socialist Republic | established_date8 = {{nowrap|10 March 1919}} | established_event9 = {{nowrap|[[Ukraine and the United Nations|UN membership]]}} | established_date9 = 24 October 1945 | established_event10 = {{nowrap|[[Declaration of Independence of Ukraine|Independence declared]]}} | established_date10 = 24 August 1991 | established_event11 = [[Constitution of Ukraine|Current constitution]] | established_date11 = 28 June 1996 | area_km2 = 603,628<ref>{{cite web |title=Ukraine |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#geography |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110024014/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine#geography |url-status=dead |archive-date=10 January 2021 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |date=23 March 2022}}</ref> | area_rank = 45th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = or 233,013/ 223,013<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 3.8<ref name="Jhariya Meena Banerjee 2021 p. 40">{{cite book |last1=Jhariya |first1=M.K. |last2=Meena |first2=R.S. |last3=Banerjee |first3=A. |title=Ecological Intensification of Natural Resources for Sustainable Agriculture |publisher=Springer Singapore |year=2021 |isbn=978-981-334-203-3 |url=https://books.google.com/books?id=Bf4hEAAAQBAJ&pg=PA40 |access-date=31 March 2022 |page=40}}</ref> | population_estimate = {{decreaseNeutral}} 32,283,000<ref name="IMFWEO.UA" /> | population_estimate_year = April 2026 | population_estimate_rank = 46th | population_density_km2 = 53.5 | population_density_sq_mi = 191 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 156th | GDP_PPP = {{increase}} $724.527 billion<ref name="IMFWEO.UA">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=19 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 44th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $22,443<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 89th | GDP_nominal = {{increase}} $225.337 billion<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 55th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $6,980<ref name="IMFWEO.UA" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 112th | Gini = 25.6 <!--number only--> | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=GINI index (World Bank estimate) – Ukraine |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=12 August 2021}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.779 | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = decrease | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = 87th | currency = [[Ukrainian hryvnia]] ([[₴]]) | currency_code = UAH | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = [[UTC+02:00|+2]]<ref name="timechange">{{cite news |url=http://ua.korrespondent.net/ukraine/events/1273613-rishennya-radi-ukrayina-30-zhovtnya-perejde-na-zimovij-chas |script-title=uk:Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час |trans-title=Rada Decision: Ukraine will change to winter time on 30 October |language=uk |publisher=korrespondent.net |date=18 October 2011 |access-date=31 October 2011 |last1=Net |first1=Korrespondent}}</ref> | utc_offset_DST = [[UTC+03:00|+3]] | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | date_format = dd.mm.yyyy | calling_code = [[Telephone numbers in Ukraine|+380]] | cctld = {{hlist|[[.ua]]|[[.укр]]}} | image_map2_size = <!--Map size in number of pixels--> | religion_year = 2018 }} '''ਯੂਕਰੇਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ukraine''') [[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ [[ਰੂਸ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੀ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ [[ਬੇਲਾਰੂਸ]]; ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਪੋਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਸਲੋਵਾਕੀਆ]]; ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਹੰਗਰੀ]], [[ਰੋਮਾਨੀਆ]] ਅਤੇ [[ਮੋਲਦੋਵਾ|ਮੋਲਡੋਵਾ]]; ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ]] ਅਤੇ [[ਅਜ਼ੋਵ ਸਮੁੰਦਰ|ਅਜ਼ੋਵ ਸਾਗਰ]] ਨਾਲ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। [[ਕੀਵ]] ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]], ਓਡੇਸਾ ਅਤੇ ਡਨੀਪਰੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ 603,628 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (233,062 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 32.3 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 32,000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹਨ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਵਿਕ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਕੀਵਨ ਰਸ]] ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਕੀਵਨ ਰਸ 10ਵੀਂ ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ 600 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੜਿਆ, ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ, ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜ, ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ, [[ਆਸਟਰੀਆਈ ਸਲਤਨਤ|ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ]], [[ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਅਤੇ [[ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ|ਰੂਸ ਦਾ ਜ਼ਾਰਡਮ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ ਪਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ, 1917 ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ। ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਲੱਖਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਹੋਲੋਡੋਮੋਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਕਾਲ ਸੀ । [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ, ਯੂਕਰੇਨ ' ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 70 ਲੱਖ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਯਹੂਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। <ref name="gska2.rada.gov.ua">{{Cite web |title=Declaration of State Sovereignty of Ukraine |url=http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927224650/http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-date=27 September 2007 |access-date=24 December 2007 |website=[[Verkhovna Rada]] of Ukraine}}</ref> 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੁਕਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉਦਾਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation |title=Ukraine |date=2025-01-02 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#people-and-society |work=The World Factbook |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102200437/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#people-and-society |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2025-01-11 |archive-date=2 January 2025}}</ref> 2004-2005 ਦੀ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਨੇ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉੱਭਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਨੇ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਇੱਕਪਾਸੜ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ [[ਕ੍ਰੀਮੀਆ|ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ 'ਤੇ]] ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਪੱਖੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਰੂਸ-ਸਮਰਥਿਤ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਨੇ [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੜਾਅ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.foreignaffairs.com/ukraine/war-security-assistance-lessons|title=The Surprising Success of U.S. Military Aid to Ukraine|last=Beliakova|first=Polina|date=2023-03-17|work=Foreign Affairs|access-date=2023-04-13|last2=Tecott Metz|first2=Rachel|language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Dorfman |first=Zach |date=28 April 2022 |title=In closer ties to Ukraine, U.S. officials long saw promise and peril |url=https://news.yahoo.com/in-closer-ties-to-ukraine-us-officials-long-saw-promise-and-peril-090006105.html |access-date=13 April 2023 |website=[[Yahoo News]] |language=en-US}}</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਇੱਕ [[ਇਕਾਤਮਕ ਦੇਸ਼|ਇਕਸਾਰ ਰਾਜ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ 2024 ਤੱਕ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਡੀਪੀ ਹੈ । ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਨਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹੈ,<ref name=":9">{{Cite journal|last=Jia|first=Nan|last2=Xia|first2=Zilong|last3=Li|first3=Yinshuai|last4=Yu|first4=Xiang|last5=Wu|first5=Xutong|last6=Li|first6=Yingjie|last7=Su|first7=Rongfei|last8=Wang|first8=Mengting|last9=Chen|first9=Ruishan|date=2024|title=The Russia-Ukraine war reduced food production and exports with a disparate geographical impact worldwide|journal=Communications Earth & Environment|volume=5|issue=1|bibcode=2024ComEE...5..765J|doi=10.1038/s43247-024-01915-5|doi-access=free}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ 2022 ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":8">{{Cite web |title=World Economic Situation and Prospects 2024 |url=https://www.un.org/development/desa/dpad/wp-content/uploads/sites/45/WESP_2024_Web.pdf |page=158}}</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਫੌਜ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਡਰੋਨ ਬੇੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਯੂਕਰੇਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ|ਯੂਰਪ ਕੌਂਸਲ]], [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ]] ਅਤੇ OSCE ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ [[ਨਾਟੋ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/09/30/world/europe/ukraine-nato-zelensky.html|title=Ukraine submits an application to join NATO, with big hurdles ahead.|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2022-09-30|work=The New York Times|access-date=2022-10-01|last2=Bilefsky|first2=Dan|language=en-US}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਮੁੱਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਾਰੀਖ ਵਾਲੇ ਹੋਮਿਨਿਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਸਬੂਤ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੋਰੋਲੇਵੋ ਤੋਂ 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸੇਬਾ 32,000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਵੇਟੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਬੂਤ ਹਨ। 4,500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ, ਨਿਓਲਿਥਿਕ ਕੁਕੁਟੇਨੀ-ਟ੍ਰਾਈਪਿਲੀਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਈਪਿਲੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਡਨੀਪਰ-ਡਨੀਸਟਰ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੁਰਗਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵੋਲਗਾ-ਡਨੀਪਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰੂਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪੋਂਟਿਕ ਸਟੈਪਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਯਮਨਾਇਆ ਸਟੈੱਪ ਪੇਸਟੋਰਲਿਸਟ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਈਰਾਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਿਮੇਰੀਅਨ, ਸਿਥੀਅਨ ਅਤੇ ਸਰਮਾਟੀਅਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਈ ਗਈ ਸੀ। 700 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਤੇ 200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸਿਥੀਅਨ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ, ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਯੂਨਾਨੀ, ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਾਇਰਸ, ਓਲਬੀਆ ਅਤੇ ਚੈਰਸੋਨੇਸਸ। ਇਹ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਵਧੀਆਂ। ਗੋਥ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਪਰ 370 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਹੂਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਗਏ। 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਜੋ ਹੁਣ ਪੂਰਬੀ ਯੂਕਰੇਨ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਨ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੁਲਗਾਰ ਕਬੀਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਰਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 5ਵੀਂ ਅਤੇ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਐਂਟੇਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਲਕਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਸਲਾਵਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਲਗਭਗ ਇਲਮੇਨ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ, ਇਲਮੇਨ ਸਲਾਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਵਿਚਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। 602 ਵਿੱਚ ਅਵਾਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਐਂਟੀਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਵੱਖਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਰਹੇ।<ref>{{cite book|last=Magocsi|first=Paul Robert|url=https://books.google.com/books?id=t124cP06gg0C&q=antes+avar&pg=PA42|title=A History of Ukraine|date=16 July 1996|publisher=[[University of Toronto Press]]|isbn=978-0-8020-7820-9|pages=39–42|quote=Whether the Antes created a state structure or existed simply as tribal groupings, their influence was broken after the arrival of the Avars during the second half of the sixth century. With the Avar presence, the Antes disappeared; they are last mentioned in historical sources at the beginning of the seventh century (602).|access-date=16 July 2018|via=Google Books}}</ref> === ਕੀਵ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ === ਕੀਵਨ ਰਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਰੂਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।[2] ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ ਦੇ ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 882 ਵਿੱਚ, ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਓਲੇਹ (ਓਲੇਹ) ਨੇ ਕੀਵ ਨੂੰ ਅਸਕੋਲਡ ਅਤੇ ਦੀਰ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨੌਰਮਨਿਸਟ-ਵਿਰੋਧੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਸਲਾਵਿਕ ਕਬੀਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਨ।[5] ਵਾਰੈਂਜੀਅਨ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਰੁਰਿਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਲਾਵਿਕ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਕੀਵਨ ਰਸ ਕਈ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰੁਰਿਕਿਡ ਕਨਿਆਜ਼ ("ਰਾਜਕੁਮਾਰ") ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਕੀਵ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਸਨ।<ref>''The Dynasty of Chernigov, 1146–1246'' {{ISBN|978-0-521-82442-2}} pp. 117–118</ref> 10ਵੀਂ ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵਨ ਰਸ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[7] ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (980-1015) ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਦ ਵਾਈਜ਼ (1019-1054) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਕੀਵਨ ਰਸ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ II ਮੋਨੋਮਾਖ (1113-1125) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਸਤਿਸਲਾਵ (1125-1132) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਅੰਤਮ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਵਨ ਰਸ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤਿਸਲਾਵ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੀਵ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਅਜੇ ਵੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਰੱਖਦੀ ਰਹੇਗੀ। 11ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਤੁਰਕੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਕੁਮਾਨ ਅਤੇ ਕਿਪਚਕਾਂ ਦੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਸੰਘ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਂਟਿਕ ਸਟੈੱਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ।<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'' (Oxford University Press, October 2004) {{ISBN|0-19-517726-6}}</ref> 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਕੀਵਨ ਰਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; 1240 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੈਲਿਚ ਅਤੇ ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਰੋਮਨ ਮਹਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੈਲੀਸੀਆ ਦੇ ਡੈਨੀਅਲ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਰਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੋਲਹੀਨੀਆ, ਗੈਲੀਸੀਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 1253 ਵਿੱਚ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ (ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਥੇਨੀਆ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੋਪ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਦੁਆਰਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite book|last1=Ougrin|first1=Dennis|last2=Ougrin|first2=Anastasia|date=2020|title=One Hundred Years in Galicia: Events That Shaped Ukraine and Eastern Europe|url=https://books.google.com/books?id=sGgDEAAAQBAJ&dq=1253+daniel+ruthenia&pg=PR11|location=Newcastle upon Tyne|publisher=Cambridge Scholars Publishing|page=11|isbn=978-1-5275-5881-6}}</ref> === ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਬਦਬਾ === 1349 ਵਿੱਚ, ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ-ਵੋਲਹਿਨੀਆ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1400 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਜੇਨੋਆ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਕਈ ਕਲੋਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ, ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1430 ਵਿੱਚ, ਪੋਡੋਲੀਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਪੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1441 ਵਿੱਚ, ਚੰਗੇਜ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਾਸੀ ਪਹਿਲੇ ਗਿਰੇ ਨੇ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਖਾਨੇਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਖਾਨੇਟ ਨੇ ਤਾਤਾਰ ਗੁਲਾਮ ਛਾਪਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਗੁਲਾਮ ਵਪਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 20 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਵੇਗਾ।<ref>{{cite journal|last1=Kizilov|first1=Mikhail|date=2007|title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate|journal=Journal of Jewish Studies|volume=58|issue=2|pages=189–210|doi=10.18647/2730/JJS-2007}}</ref><ref>{{cite book|last=İnalcik|first=Halil|title=The Mutual Effects of the Islamic and Judeo-Christian Worlds: The East European Pattern|publisher=Brooklyn College Press|year=1979|isbn=978-0-93088800-8|editor1-last=Ascher|editor1-first=Abraham|location=New York, NY|pages=25–43|contribution=Servile Labour in the Ottoman Empire|author-link=Halil İnalcık|editor2-last=Király|editor2-first=Béla K.|editor3-last=Halasi-Kun|editor3-first=Tibor|contribution-url=http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504102244/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html|archive-date=4 May 2017}}</ref> 1569 ਵਿੱਚ, ਲੁਬਲਿਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਡੀ ਜੂਰ ਪੋਲਿਸ਼ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਰੁਥੇਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੱਜਣ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ; ਦੂਸਰੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਯੂਨੀਏਟ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>Subtelny, pp. 92–93</ref> === ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ === ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਮੂਲ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕੋਸਾਕਸ ਵੱਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁੜਨ ਲੱਗੇ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਡਨੀਪਰ ਕੋਸਾਕਸ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੋਸਾਕ ਫੌਜੀ ਅਰਧ-ਰਾਜ, ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਹੋਸਟ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੋਲੈਂਡ ਨੇ ਇਸ ਆਬਾਦੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਸਲ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੋਸਾਕਸ ਨੂੰ ਤੁਰਕਾਂ ਅਤੇ ਤਾਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਪਯੋਗੀ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਜ਼ਲਾਚਟਾ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ਡ ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕੁਲੀਨ ਸਨ) ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਾਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੇ ਦਮਨ ਨੇ ਕੋਸਾਕਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite web |title=Poland |url=https://www.britannica.com/eb/article-28237 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011213405/http://britannica.com/eb/article-28237 |archive-date=11 October 2007 |access-date=12 September 2007 |website=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required)}}</ref> 1648 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਏ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਟਮੈਨ ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੋਸੈਕ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1648 ਵਿੱਚ, ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਰਾਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੋਸੈਕ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।<ref>{{cite encyclopedia|first1=Lev|last1=Okinshevych|author2=Arkadii Zhukovsky|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CE%5CHetmanstate.htm|title=Hetman state|encyclopedia=[[Encyclopedia of Ukraine]]|date=1989|volume=2}}</ref> ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੇ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮਾਨੇਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1764 ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ ਸੀ (ਕੁਝ ਸਰੋਤ 1782 ਤੱਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ)। 1651 ਵਿੱਚ ਬੇਰੇਸਟੇਚਕੋ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਦਦ ਲਈ ਰੂਸੀ ਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। 1654 ਵਿੱਚ, ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਪੇਰੇਆਸਲਾਵ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਰੂਸੀ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਰੂਸ, ਪੋਲੈਂਡ, ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਖਾਨੇਟ, ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਕੋਸੈਕ, ਜਿਸਨੂੰ "ਦ ਰੂਇਨ" (1657–1686) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। 1686 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੇ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੋਲੈਂਡ ਨੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। 1686 ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨੇਟ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਪੈਟਰੀਆਰਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਡਾਇਓਨੀਸੀਅਸ IV ਦੇ ਇਕੂਮੇਨਿਕਲ ਪੈਟਰੀਆਰਕੇਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਨੋਡਲ ਪੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਵ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨੇਟ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨ ਇਵਾਨ ਮਾਜ਼ੇਪਾ (1639–1709) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਨ ਉੱਤਰੀ ਯੁੱਧ (1700–1721) ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਟੂਰੀਨ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (1708) ਅਤੇ ਪੋਲਟਾਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ (1709) ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |last1=Bondar |first1=Andriy |date=7 August 2023 |title=Baturyn, a Small Town With a Grand History |url=https://www.kyivpost.com/post/20093 |website=[[Kyiv Post]]}}</ref><ref name="Magocsi">{{cite book|last=Magocsi|first=Paul Robert|url=https://books.google.com/books?id=Z0mKRsElYNkC&dq=mazepa+poltava&pg=PA262|title=A History of Ukraine: The Land and Its Peoples, Second Edition|date=2010|publisher=[[University of Toronto Press]]|isbn=978-1-4426-4085-6|location=Toronto|pages=255–263}}</ref> ਪੋਲਟਾਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਸੀ। 1764–1781 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੈਥਰੀਨ ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਨੇ ਮੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਕੋਸੈਕ ਹੇਟਮੈਨੇਟ ਅਤੇ ਜ਼ਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਸਿਚ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵੱਡੇ ਕੋਸੈਕ ਵਿਦਰੋਹ, ਕੋਲਿਵਸ਼ਚਿਨਾ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1783 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਨੋਵੋਰੋਸੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਾਰਵਾਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="censor">{{cite journal|last=Remy|first=Johannes|date=March–June 2007|title=The Valuev Circular and Censorship of Ukrainian Publications in the Russian Empire (1863–1876): Intention and Practice|journal=Canadian Slavonic Papers|volume=47|issue=1/2|pages=87–110|doi=10.1080/00085006.2007.11092432|jstor=40871165}}</ref> 1795 ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਰੂਸ ਅਤੇ ਹੈਬਸਬਰਗ-ਸ਼ਾਸਿਤ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। === 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ === 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ। ਵਧਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਉੱਭਰਿਆ। ਭੂਮੀ-ਗੁਲਾਮ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਬਣੇ ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ (1814–1861) ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਮਾਈਖਾਈਲੋ ਡਰਾਹੋਮੋਨੋਵ (1841–1895) ਨੇ ਵਧ ਰਹੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।[1][2] ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੈਬਸਬਰਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨਰਮ ਸਨ, [3] ਰੂਸੀ ਹਿੱਸਾ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਛੋਟਾ ਰੂਸ" ਜਾਂ "ਦੱਖਣੀ ਰੂਸ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 1876 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਯੂਕਰੇਨ, ਬਾਕੀ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਾਂਗ, 1861 ਤੱਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਡੋਨਬਾਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖੋਜੇ ਗਏ ਕੋਲਾ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਓਡੇਸਾ ਅਤੇ ਕੀਵ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਕਰੇਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਰਿਹਾ। [6] ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਹਿੱਸਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣਾਈ। ਕੁਝ ਯੂਕਰੇਨੀ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸ ਗਏ। 1897 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ 223,000 ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 102,000 ਸਨ। 1906 ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸ-ਸਾਈਬੇਰੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਖੁੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 1.6 ਮਿਲੀਅਨ ਵਾਧੂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਹਰੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੂਕਰੇਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੜਾਈ 1921 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਸਟ੍ਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ, ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਰੂਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਕਿ ਟ੍ਰਿਪਲ ਐਂਟੇਂਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਢਹਿ ਗਿਆ, ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਪੋਲ, ਹੰਗਰੀ (ਟ੍ਰਾਂਸਕਾਰਪੈਥੀਆ ਵਿੱਚ), ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਖਲ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। 22 ਜਨਵਰੀ 1919 ਨੂੰ "ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਐਕਟ" ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ 22 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ, ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਝੁਕਾਅ ਵਾਲਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ (UPR) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਈਖਾਈਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਸਤ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਵਲੋ ਸਕੋਰੋਪੈਡਸਕੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟੋਰੇਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੇ ਅਧੀਨ UPR ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਹੁਤਸੁਲ ਗਣਰਾਜ ਵੀ ਬਾਕੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੂਜੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਲਈ ਅੰਸ਼ਕ ਜਿੱਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਵੀਅਤ ਪੱਖੀ ਤਾਕਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਧੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ (ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਬੁਕੋਵਿਨਾ 'ਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਰੁਥੇਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਟਕਰਾਅ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਆਪਕ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਸਾਬਕਾ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੜਾਈ ਨੇ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। 1921 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। === ਅੰਤਰ-ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਿਆਦ === ਅੰਤਰ-ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਜੋਜ਼ੇਫ ਪਿਲਸੁਡਸਕੀ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕ੍ਰੇਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਕੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।[1][2] ਹਾਲਾਂਕਿ, 1935 ਵਿੱਚ ਪਿਲਸੁਡਸਕੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ (OUN) ਦੁਆਰਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਜਿਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੌਮੀਅਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [3][4] ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉੱਠੀ ਭੂਮੀਗਤ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਸੋਵੀਅਤ ਨੇਤਾ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਨਵੀਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ (NEP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਉੱਦਮਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿ WWI ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। NEP 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਗ੍ਰਸਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਬਕਾ UNR ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ UNR ਨੇਤਾ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜੁਲਾਈ 1922 ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ) ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ USSR ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ। ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ NEP ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰੇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਚੌਗੁਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਉਪਾਅ ਕਰਕੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।[4][5] ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਿਸਾਨੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਚੇਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਗੁਪਤ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਲਾਗਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੂਹਿਕ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਕੋਟੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅਨਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਹੋਲੋਡੋਮੋਰ ਜਾਂ "ਮਹਾਨ ਅਕਾਲ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਗਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗ੍ਰੇਟ ਪਰਜ ਨੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਕਥਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ === ਸਤੰਬਰ 1939 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਬੀ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਆਪਣੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਗਿਆ।[1][2] 1940 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਨੇ ਬੇਸਾਰਾਬੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਬੁਕੋਵਿਨਾ ਅਤੇ ਹਰਤਸਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ USSR ਨੇ ਰੋਮਾਨੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੇ ਮੋਲਦਾਵੀਅਨ ਆਟੋਨੋਮਸ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਮੋਲਦਾਵੀਅਨ SSR ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। USSR ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰੀ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ 1947 ਦੀਆਂ ਪੈਰਿਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਫੌਜਾਂ ਨੇ 22 ਜੂਨ 1941 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਧੁਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਹਤਾਸ਼ ਪਰ ਅਸਫਲ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਕੀਵ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨ "ਹੀਰੋ ਸਿਟੀ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕ (ਜਾਂ ਸੋਵੀਅਤ ਪੱਛਮੀ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ) ਉੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਏ ਗਏ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।[4][5] ਇਸਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਨੂੰ ਰੀਕਸਕੋਮਿਸਾਰੀਆਟ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ। ਕੁਝ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ 1939 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੇ ਜਰਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਚੱਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਟਾਲਿਨਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।[6] ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ-ਖੇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ, ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨੀਤੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ, ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਆਬਾਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[6] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਨੀਪਰ ਨਦੀ 'ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਲਾਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲੜੇ,[8] ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਫੌਜ ਲਹਿਰ ਉੱਠੀ (UPA, 1942)। ਇਸਨੂੰ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟਸ (OUN) ਦੀਆਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫੌਜਾਂ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਗਠਨ, OUN ਅਤੇ UPA, ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਨਸਲੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ OUN ਦੇ ਮੇਲਨੀਕ ਵਿੰਗ ਨੇ ਨਾਜ਼ੀ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ। 1943 ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, UPA ਨੇ ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਗੈਲੀਸੀਆ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100,000 ਪੋਲਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੰਗਠਿਤ ਕਤਲੇਆਮ OUN ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਲਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, UPA 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ USSR ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਵ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 19 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ 1943 ਤੱਕ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਰੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 4.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ 7 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹੈ; 944 ਵਿੱਚ 500,000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਵੀਅਤ-ਪੱਖੀ ਪੱਖਪਾਤੀ ਗੁਰੀਲਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਵੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅੰਕੜੇ 15,000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 100,000 ਲੜਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।[19][20] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੜਾਈ ਪੂਰਬੀ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਹੋਏ ਕੁੱਲ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਡੇਢ ਮਿਲੀਅਨ ਯਹੂਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਆਈਨਸੈਟਜ਼ਗ੍ਰੂਪੇਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, [24] ਕਈ ਵਾਰ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ 8.6 ਮਿਲੀਅਨ ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚੋਂ, 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਨਸਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਨ। ਜਿੱਤ ਦਿਵਸ ਗਿਆਰਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ === ਜੰਗ ਨਾਲ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਅਤੇ 28,000 ਪਿੰਡ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 946-1947 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੈਣ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।[2] 1945 ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨੀ SSR ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (UN) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ, [3] ਯਾਲਟਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਅਤੇ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਵੋਟਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਜ਼ਕਾਰਪੱਟੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਕਾਰਨ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਰੂਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਤਾਤਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1 ਜਨਵਰੀ 1953 ਤੱਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਬਾਲਗ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਿਪੋਰਟੀਆਂ" ਵਿੱਚ ਰੂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਨ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਦਾ 20% ਸਨ।[ 1953 ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਕਿਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨੇਤਾ ਬਣੇ, ਜਿਸਨੇ ਡੀ-ਸਟਾਲਿਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਥੌਅ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਐਸਐਫਐਸਆਰ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਐਸਐਸਆਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ। ਇਹ ਯੂਕਰੇਨੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਤਮ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1964 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਲਿਓਨਿਡ ਬ੍ਰੇਜ਼ਨੇਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਉਹ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਸ਼ਚਰਬਿਟਸਕੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਕਸਟੀਅਰਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1950 ਤੱਕ, ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ [9] ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਊਰਜਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ, ਚਰਨੋਬਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਐਕਟਰ ਫਟ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚਰਨੋਬਲ ਤਬਾਹੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰਿਐਕਟਰ ਹਾਦਸਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਖਾਈਲ ਗੋਰਬਾਚੇਵ ਨੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੀਮਤ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੇਰੇਸਟ੍ਰੋਇਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੜੋਤ ਵਾਲੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀਕਰਨ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਅਖੌਤੀ ਪਰੇਡ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, 16 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸੁਪਰੀਮ ਸੋਵੀਅਤ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੋਰਬਾਚੋਵ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੁਣ ਦੇ ਅਸਫਲ ਤਖਤਾਪਲਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 24 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[3] ਇਸਨੂੰ 1 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 92% ਯੂਕਰੇਨੀ ਵੋਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਲਿਓਨਿਡ ਕ੍ਰਾਵਚੁਕ, ਨੇ ਬੇਲਾਵੇਜ਼ਾ ਸਮਝੌਤਿਆਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਢਿੱਲੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਆਫ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਸਟੇਟਸ (CIS) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ CIS ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਾਲੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। [6] ਇਹਨਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 26 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਨੁਕੂਲ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, [8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਭੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਸੋਵੀਅਤ ਗਣਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੌਰਾਨ, ਦੇਸ਼ ਨੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਗਣਰਾਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਡੂੰਘੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 1991 ਅਤੇ 1999 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ GDP ਦਾ 60% ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਇਨਫਲੇਸਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਜੋ 1993 ਵਿੱਚ 10,000% 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। 1998 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਮੁਦਰਾ, ਹਰੀਵਨੀਆ, ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੀ। ਨੱਬੇ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਓਲੀਗਾਰਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੇਸ਼ ਮਹਾਨ ਮੰਦੀ, 2014 ਵਿੱਚ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 24 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਯੂਕਰੇਨ 'ਤੇ 2022 ਦੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤਿੱਖੀ ਮੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹੜਤਾਲਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਰੂਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਨੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਰਥਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਰਿਕਵਰੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2020 ਵਿੱਚ ਆਈ COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਘੱਟ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਮਲੇ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। === ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਵਿਰੋਧ, ਦਸੰਬਰ 2013 === ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਯੂਕਰੇਨ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ, ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਖੱਬੇ-ਸੱਜੇ ਵੰਡ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਕ੍ਰਾਵਚੁਕ ਅਤੇ ਲਿਓਨਿਡ ਕੁਚਮਾ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੁਸ਼ਚੇਂਕੋ ਅਤੇ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੱਛਮੀ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਰੂਸ-ਪੱਖੀ ਸਨ। ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ: 2004 ਵਿੱਚ ਔਰੇਂਜ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਧਾਂਦਲੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਗਏ (ਯੁਸ਼ਚੇਂਕੋ ਆਖਰਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ), ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 2013/2014 ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ-ਯੂਕਰੇਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 21 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਹ ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਸ ਨੇ ਅੰਤਰਿਮ ਪੱਛਮੀ ਪੱਖੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜੰਟਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। 1994 ਵਿੱਚ ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਮੈਮੋਰੰਡਮ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਸੌਂਪਣ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰੂਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਛਮੀ ਗੁਆਂਢੀ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2014 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਸੇਵਾਸਤੋਪੋਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਖੌਤੀ ਛੋਟੇ ਹਰੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਰੀਮੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ; ਇਸ ਦੇ ਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਹੋਏ ਡੋਨੇਟਸਕ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਲੁਹਾਨਸਕ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਰਾਹੀਂ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[1] ਰੂਸ-ਸਮਰਥਿਤ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਰਲ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਫਰੰਟਲਾਈਨ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਡੇਬਾਲਟਸੇਵ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਇਹ 24 ਫਰਵਰੀ 2022 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਟਕਰਾਅ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਰੂਸ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ 'ਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[4] ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 17% ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਲੁਹਾਨਸਕ ਓਬਲਾਸਟ ਦਾ 94%, ਖੇਰਸਨ ਓਬਲਾਸਟ ਦਾ 73%, ਜ਼ਪੋਰਿਝਜ਼ੀਆ ਓਬਲਾਸਟ ਦਾ 72%, ਡੋਨੇਟਸਕ ਓਬਲਾਸਟ ਦਾ 54% ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਕਰੀਮੀਆ ਹੈ, [5] ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੂਸ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖੇਤਰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ==== 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰੂਸ-ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ==== ਰੂਸ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਨੇ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਈਯੂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਯਾਤਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਦੇ ਪਤਵੰਤੇ ਦੇ 1686 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰੂਸ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ 23 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2023 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੇਰਬਦਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਉਪ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ]] g6b1rvlcpalk1erqh1dx3ouhrrfzf6e 14 11824 846032 673894 2026-09-13T20:46:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] 846032 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] 1d5ntogd9owdqe5ij1hrmfch5hne64b 0 13574 846043 589440 2026-09-14T00:22:58Z Dostojewskij 8464 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989 846043 wikitext text/x-wiki [[File:Thomas Müller, Germany national football team (07).jpg|thumb|upright|ਥੋਮਸ ਮੂਲਰ]] '''ਥੋਮਸ ਮੂਲਰ''' ਜਰਮਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਥੋਮਸ ਮੂਲਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅਟੈਕ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਦਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਥੋਮਸ ਮੂਲਰ ਨੇ 5 ਗੋਲ ਕਰ ਕੇ ਗੋਲਡਨ ਬੂਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਥੋਮਸ ਮੂਲਰ ਐਫ. ਸੀ. ਬੈਰਨ ਮੂਨਿਚ ਕਲੱਬ ਵਲੋਂ ਬੁੰਡਸਲਿਗਾ [[ਜਰਮਨ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * {{Official website|http://www.esmuellertwieder.de}} {{de icon}} * [http://team.dfb.de/de/das-team/mittelfeld/thomas-mueller/page/1377.html?1267181013 German national team profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307203753/http://team.dfb.de/de/das-team/mittelfeld/thomas-mueller/page/1377.html?1267181013 |date=2010-03-07 }} {{de icon}} * [http://www.transfermarkt.de/de/thomas-mueller/profil/spieler_58358.html Thomas Müller] at transfermarkt.de {{de icon}} * [http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/123465/thomas-m%C3%BCller?cc=3436 ESPN Soccernet Profile]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] tbca3co0scg74gecw4bkhoxlvuz7cnh 14 13741 846031 675239 2026-09-13T20:46:49Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨਜ਼]] 846031 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨਜ਼]] 92r7yaiorzb6cby9opvu0o71j0gc80a 0 16928 845963 839362 2026-09-13T18:15:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845963 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Ashaji.jpg | alt = ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ | caption = ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ 2015 ਵਿੱਚ | image_size = | birth_name = ਆਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ | birth_date = {{Birth date|1933|09|08}} | birth_place = ਗੋਅਰ, ਸਾਂਗਲੀ, ਸਾਂਗਲੀ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ | occupation = {{flatlist| * [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ]] * ਉਦਮੀ * ਅਦਾਕਾਰਾ * ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ }} | years_active = 1943–2026 | mother = | father = [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] | spouse = ਗਣਪਤਰਾਓ ਭੋਸਲੇ<br />(ਵਿ. 1949; ਤਲਾਕ 1960; ਮੌਤ 1966) <br />{{marriage|[[ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]]|1980|1994|reason=died}} | children = 3 ([[ਵਰਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਸਮੇਤ) | honours = [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਵਾਰਡ]] (2000)<br/> [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (2008)<br/> [[ਬੰਗਾ ਬਿਭੂਸ਼ਣ]] (2018)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br/> [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭੂਸ਼ਣ]] (2021) | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * [[ਫ਼ਿਲਮੀ]] * [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ]]<ref name="auto"/> * [[ਗ਼ਜ਼ਲ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref> * [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref> * ਲੋਕ-ਸੰਗੀਤ * [[ਭਜਨ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref> * ਪੌਪ<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130080605/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/amp_articleshow/77986495.cms|url-status=dead}}</ref> * [[ਗੁਰਬਾਣੀ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703212720/https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html |date=2024-07-03 }}</ref> * [[ਨਜ਼ਰੂਲ ਗੀਤੀ]]<ref>"Nazrul Geeti Songs Download: Nazrul Geeti MP3 Bengali Songs Online Free on Gaana.com" https://gaana.com/album/amp/nazrul-geeti-vol2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007094009/https://gaana.com/album/amp/nazrul-geeti-vol2.html |date=2024-10-07 }}</ref> * [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref>}} | instrument = }} }} '''ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ''' (8 ਸਤੰਬਰ 1933 – 12 ਅਪਰੈਲ 2026) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਗਾਇਕ|ਗਾਇਕਾ]] ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="wra">{{cite web| url=http://www.worldrecordacademy.com/entertainment/most_recorded_artist-world_record_set_by_Asha_Bhonsle_90336.htm| title=Most Recorded Artist-world record set by Asha Bhonsle| publisher=[http://www.worldrecordacademy.com WorldRecordAcademy.com]| date=ਸਤੰਬਰ 3, 2009| accessdate=ਨਵੰਬਰ 26, 2012| archive-date=2012-10-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20121004203312/http://www.worldrecordacademy.com/entertainment/most_recorded_artist-world_record_set_by_Asha_Bhonsle_90336.htm| dead-url=yes}}</ref> ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1943 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ [[ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀਹ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਦ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡਡ ਗਾਇਕਾ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="wra"/> ==ਜੀਵਨੀ== ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਸਤੰਬਰ 1933 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ‘ਸਾਂਗਲੀ’ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸਕਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ 9 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਆ ਗਿਆ। ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸਕਰ ਨੇ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1943 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ (‘माझा बाळ’) ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਇਹ ਗੀਤ ‘ਚੱਲਿਆ ਚਲਾ ਨਵ ਬਾਲਾਕ.’ ਦੱਤਾ ਦਵਾਜੇਕਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1948 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਚੁਨਰੀਆ’ ਦਾ ਗੀਤ ‘ਸਾਵਣ ਆਇਆ. . . ’ ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ, ਪੌਪ, ਗਜ਼ਲ, ਭਜਨ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਖੇਤਰੀ ਗੀਤ, ਕਵਾਲੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਜਰੁਲ ਗੀਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 14 ਤੋਂ ਵਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਿਵੇਂ– ਮਰਾਠੀ, ਆਸਾਮੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਤੇਲਗੂ, ਮਰਾਠੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਤਮਿਲ, ਅੰਗਰਜ਼ੀ, ਰੂਸੀ, ਨੇਪਾਲੀ, ਮਲਾ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ। 12000 ਤੋਂ ਵਧ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਨੇ ਅਵਾਜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਗਲੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਗੋਆਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਰਿਆਸਤ ਸੰਗਲੀ (ਹੁਣ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ) ਪੈਂਦਾ ਸੀ , ਵਿੱਚ [[ਪੰਡਿਤ]] ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਅਤੇ ਕੋਂਕਣੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ੇਵੰਤੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੀਨਾਨਾਥ ਮਰਾਠੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਈ , ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਤੋਂ [[ਕੋਲਹਾਪੁਰ]] ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲਾ ਆਇਆ । ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ''ਮਾਝਾ ਬਾਲ'' (1943) ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਗੀਤ, 'ਚਲਾ ਚਲਾ ਨਵ ਬਾਲਾ' ਗਾਇਆ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਦੱਤਾ ਦਾਵਜੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ [[ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ]] ਦੀ ਚੁਨਰੀਆ (1948) ਲਈ "ਸਾਵਨ ਆਯਾ" ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਿਲਮ, ''ਅੰਧੋਂ ਕੀ ਦੁਨੀਆ,'' ਉਸੇ ਸਾਲ ਚੁਨਰੀਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ-ਦੋਵਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਗਾਣੇ ਗਾਏ।<ref name="rediff_70">{{Cite web |date=8 September 2003 |title=Asha, 70 years, 70 landmarks |url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm |archive-date=8 November 2006 |access-date=2006-11-11}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਕੱਲਾ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ ਫਿਲਮ ''ਰਾਤ ਕੀ ਰਾਣੀ'' (1949) ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੈਬਿਊ ਗੀਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਡਾ. ਭੁਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਸਿਕਿਮਿਕ ਬਿਜੂਲੀ ਲਈ "ਪੋਖਰਾਜ ਘੋਰਾ" ਗਾਇਆ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2026)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਬਣੀ ਗਾਇਕਾ" ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਆਜ਼ (ਅਭਿਆਸ) ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਉਸ ਲਈ "ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ" ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=‘I am film industry’s last Mughal’: The defiant final years of Asha Bhosle and her 80-year journey as an artiste |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-dies-92-last-mughal-bollywood-music-career-80-years-tribute-10632465/ |access-date=2026-04-12 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨੇ [[ਐਲਵਿਸ ਪਰੈਸਲੇ|ਐਲਵਿਸ ਪ੍ਰੈਸਲੇ]] ਅਤੇ ਬਿਲ ਹੇਲੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="u507">{{Cite web |last=Haniffa |first=Aziz |date=2016-07-11 |title='The new singers can't sing good' |url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm |access-date=2026-04-12 |website=Rediff}}</ref><ref name="e139">{{Cite web |date=2025-09-08 |title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms |access-date=2026-04-12 |website=The Times of India}}</ref><ref name="v580">{{Cite web |date=2019-02-22 |title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first |url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ |access-date=2026-04-12 |website=EasternEye}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਲਤਾ]] ਅਤੇ [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ [[ਮੀਨਾ ਖਾਦੀਕਰ|ਮੀਨਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਿਰਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਵਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2026)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ==ਕੈਰੀਅਰ== 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]], ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਵਰਗੇ ਨਾਮਵਰ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਨ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹ ਕੰਮ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘੱਟ ਬਜਟ ਬੀ- ਜਾਂ ਸੀ-ਗ੍ਰੇਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਾਣੇ ਏ. ਆਰ. ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ, ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਗਾਣੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਸੰਗਦਿਲ (1952) ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਣੀਤਾ (1953) ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੂਟ ਪੋਲਿਸ਼ (1954) ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ "ਨੰਨ੍ਹੇ ਮੁੰਨੇ ਬੱਚੇ" ਗਾਉਣ ਲਈ ਸਾਇਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। [ਹਵਾਲਾ ਦੀ ਲੋੜ] ਓ.ਪੀ.ਨਈਅਰ ਨੇ ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. (1956) ਵਿੱਚ ਬਰੇਕ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਨਾਇਆ ਦੌਰ (1957) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ "ਮਾਂਗ ਕੇ ਸਾਥ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ", "ਸਾਥੀ ਹਾਥ ਬਾਧਨਾ" ਅਤੇ "ਉਡੇਂ ਜਬ ਜਬ ਜ਼ੁਲਫੇਂ ਤੇਰੀ" ਵਰਗੇ ਰਫ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਨਾਮਵਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਾਰੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਮਰਾਹ (1963), ਵਕਤ (1965), ਹਮਰਾਜ਼ (1965), ਆਦਮੀ ਔਰ ਇੰਸਾਂ (1966) ਅਤੇ ਧੁੰਦ (1973) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭੋਸਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਈਅਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਅਤੇ ਰਵੀ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭੋਸਲੇ ਅਤੇ ਨਈਅਰ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1966 ਵਿੱਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਿਲ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੌਸਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਖਬਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਂਸ ਨੰਬਰ "ਆਜਾ ਆਜਾ" ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪੱਛਮੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਾ ਸਕੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਰਮਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਉਸਨੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰਿਹਰਸਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਣਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ "ਓ ਹਸੀਨਾ ਜੁਲਫੋਂਵਾਲੀ" ਅਤੇ "ਓ ਮੇਰੀ ਸੋਨਾ ਰੇ" (ਰਫੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਦਹੇਲੇ) ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, "ਆਜਾ ਆਜਾ" ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ. ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ- "ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾ ਗਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣੀ ਸੀ"। ਭੋਸਲੇ ਦੇ ਬਰਮਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਈ ਹਿੱਟ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਹੋਏ. 1960-70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ, ਹੇਲਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ "ਓ ਹਸੀਨਾ ਜ਼ੁਲਫਨ ਵਾਲੀ" ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੈਲਨ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਸਕਣ. [16] ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ "ਪਿਯਾ ਤੂ ਅਬ ਤੋ ਆਜਾ" (ਕਾਫਲਾ) ਅਤੇ "ਯੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ" (ਡੌਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਭੋਸਲੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖਤਾ ਲਈ [ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ?] ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇੱਕ "ਕੈਬਰੇ ਗਾਇਕਾ" ਅਤੇ "ਪੌਪ ਕ੍ਰੋਨਰ" ਵਜੋਂ [ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ?] ਅੜੀਅਲ ਸੋਚ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰੇਖਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਲਈ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਦਿਲ ਚੀਜ ਕਿਆ ਹੈ", "ਇਨ ਅੱਖਾਂ ਕੀ ਮਸਤੀ ਕੇ", "ਯਾਰ ਕੀ ਜਗਾਹ ਹੈ ਦੋਸਤਾਨ" ਅਤੇ "ਜਸਟਾਜੁ ਜਿਸਕੀ ਥੀ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਖਯਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਚ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਨੋਟ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਭੋਸਲੇ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਹੈਰਾਨੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੰਨੇ ਵੱਖਰੇ singੰਗ ਨਾਲ ਗਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇਜਾਜ਼ਤ (1987) ਦੇ ਗਾਣੇ "ਮੇਰਾ ਕੁਛ ਸਾਮਾਨ" ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ==ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ== ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਕਾਰਨਰਸ਼ਾੱਪ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ "ਬ੍ਰਾਈਮੂਲ ਆਫ਼ ਆਸ਼ਾ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਗਾਣਾ ਬੈਂਡ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਟ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1998 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਕੇ. ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/19980222/7501/ OfficialCharts.com: 1998 Top 40 Official Singles Chart UK Archive – 28 February 1998 chart]</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੀਮਿਕਸ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਰਮਨ ਕੁੱਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੈਟਬੋਏ ਸਲਿਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ==ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite book | last = Cakrabarti | first = Atanu | title = Āśā Bhom̐śale, jībana o gāna | publisher = Madela Publishing House | location = [[Kolkata]] | year = 1999 | oclc = 42764343 | isbn = 978-81-7616-040-7 | language = Bengali }} * {{cite book | last = Ciṭakārā | first = Mukeśa | title = Āśā Bhoṃsale : gāne, kôrḍsa, aura svaralipi | publisher = Music Books | location = [[Delhi]] | year = 2006 | oclc = 71351425 | isbn = 978-81-89511-00-5 | language = Hindi }} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] *[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ}} {{ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] fwerqvlfeik3xkunrde8gy9p8fim7a6 1 17000 845989 100807 2026-09-13T20:39:49Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ to moved target page [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ]] 845989 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ]] jaguxsz36l2wsc0n4klgv2ejcrz2hl0 1 17215 845990 100743 2026-09-13T20:39:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ to moved target page [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ]] 845990 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ]] jaguxsz36l2wsc0n4klgv2ejcrz2hl0 0 21128 845976 149376 2026-09-13T20:37:01Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਬਰਿਹਦਰਥ ਮੌਰੀਆ to moved target page [[ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਮੌਰੀਆ]] 845976 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਮੌਰੀਆ]] hpf075u5spbpiou91dbznvyvckjnvm6 1 24426 845991 134812 2026-09-13T20:40:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਗੱਲ-ਬਾਤ:149 to moved target page [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:149 ਈਸਵੀ]] 845991 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:149 ਈਸਵੀ]] cqk1fb9jnrx982dx3qo057b135k3q64 0 25597 845983 138388 2026-09-13T20:38:49Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼ੁਤਰਨ 2 to moved target page [[ਸ਼ੁਤਰਨ ਦੂਜਾ]] 845983 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਸ਼ੁਤਰਨ ਦੂਜਾ]] o8edywhx39k82ls2ztat57wqr6bvq4j 0 25777 845945 828311 2026-09-13T16:02:07Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:President_Mohamed_Morsi.jpg|President_Mohamed_Morsi.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mohamed Morsi|]]. 845945 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਰਸੀ<br>{{small|{{lang|ar|محمد مرسى}}}} | image = | caption = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 2012 | order = ਪੰਜਵਾਂ | office = ਮਿਸਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | vicepresident = ਮਹਿਮੂਦ ਮੱਕੀ | primeminister = ਕਮਲ ਗੰਜ਼ੂਰੀ<br>ਹਿਸ਼ਮ ਕੰਦੀਲ | term_start = 30 ਜੂਨ 2012 | term_end = 3 ਜੁਲਾਈ 2013 | predecessor = ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਤੰਤਵੀ {{small|(ਕਾਰਜਕਾਰੀ)}} | successor = ਅਦਲੀ ਮੰਸੂਰ<br>{{small|(ਕਾਰਜਕਾਰੀ)}} | office1 = ਗ਼ੈਰ-ਪੱਖਪਾਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ | term_start1 = 30 ਜੂਨ 2012 | term_end1 = 330 ਅਗਸਤ 2012 | predecessor1 = ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਤੰਤਵੀ | successor1 = ਮਹਿਮੂਦ ਅਹਿਮਦਨਿਜਾਦ | office2 = ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ | term_start2 = 30 ਅਪਰੈਲ 2011 | term_end2 = | predecessor2 = ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ | successor2 = ਸਾਦ ਅਲ-ਕਤਾਤਨੀ | office3 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ | term_start3 = 1 ਦਸੰਬਰ 2005 | term_end3 = 12 ਦਸੰਬਰ 2005 | predecessor3 = ਨੂਮਨ ਗੂਮਾ | successor3 = ਅਹਿਮੂਦ ਅਬਜ਼ | birth_date = 61 ਵਰ੍ਹੇ | birth_place = [[ਅਦਵਾਹ]], ਸ਼ਰਕੀਆ ਰਾਜਪਾਲੀ, ਮਿਸਰ | death_date = | death_place = | party = ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪਾਰਟੀ | otherparty = [[ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰਾ]] | spouse = ਨਗ਼ਲਾ ਮਹਿਮੂਦ {{small|(1979–present)}} | children = 5 | alma_mater = [[ਕੈਰੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<br>ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | religion = [[ਇਸਲਾਮ]] | signature = Muhammed Morsi Signature.png }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਰਸੀ'''<ref group="note">The spellings of his first and last names vary. A [http://www.saudigazette.com.sa/?contentid=20120713129825&method=home.regcon survey of 14 news organizations plus Wikipedia in July 2013] found that 11 used "Mohamed" and four used "Mohammed"; nine used "Morsi", five<!--"Six" in the article text is mistaken; see the chart at bottom of article--> used "Mursi", and one used "Morsy". The official Egypt State Information Service uses both "Morsi" and "Morsy".</ref> ({{lang-ar|محمد محمد مرسى عيسى العياط}}, [[ALA-LC]]: ''ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਰਸੀ ‘ਈਸਾ ਅਲ-‘ਅੱਯਾਤ, ''<!--Hidden note: this is the native Egyptian Arabic pronunciation. Please don't change it-->{{IPA-arz|mæˈħæmmæd mæˈħæmmæd ˈmoɾsi<!--Hidden note: not [ˈmʊrsi]--> ˈʕiːsæ (ʔe)l.ʕɑjˈjɑːtˤ|IPA}}; ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1951) ਇੱਕ ਮਿਸਰੀ ਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ 30 ਜੂਨ 2012 ਤੋਂ 3 ਜੁਲਾਈ 2013 ਤੱਕ [[ਮਿਸਰ]] ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਮਿਸਰ ਦੇ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਮਹੂਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਧੱਕਾਸ਼ਾਹੀ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਇਕ ਕੌਂਸਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ [[ਅਬਦਲ ਫਾਤਹ ਏਲ-ਸੀਸੀ‎;]], ਵਿਰੋਧੀ ਆਗੂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਬਰੈਦੀ, ਅਲ ਅਜ਼ਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਮਾਮ ਅਹਿਮਦ ਅਲ-ਤਈਅਬ ਅਤੇ ਕੋਪਟਿਕ ਪੋਪ ਤਵਾਦਰੋਸ ਦੂਜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੇ 3 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਰਸੀ ਦੀ ਅਹੁਦਾ-ਨਿਕਾਲ਼ੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|title=Morsi told he is no longer the president|url=http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews-live/egypt-in-crisis?Post+generic=%3Ftid%3Dsm_twitter_washingtonpost#1a6828bb-8897-4a48-8ba4-7c02b4138feb|work=Washington Post|accessdate=3 July 2013|archiveurl=https://archive.today/20130703191725/http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews-live/egypt-in-crisis?Post+generic=%3Ftid%3Dsm_twitter_washingtonpost%231a6828bb-8897-4a48-8ba4-7c02b4138feb#1a6828bb-8897-4a48-8ba4-7c02b4138feb|archivedate=3 ਜੁਲਾਈ 2013|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news| url=http://m.guardiannews.com/world/middle-east-live/2013/jul/03/egypt-countdown-army-deadline-live| title=Egyptian army suspends constitution and removes President Morsi – as it happened| date=3 July 2013|first1=Matthew|last1=Weaver|first2=Tom|last2=McCarthy|work=The Guardian|accessdate=10 July 2013}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{reflist|group=note}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ]] n8iadnkos03ubroeaq0rcrzhj7t2p15 0 27048 845985 144215 2026-09-13T20:39:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼ਤਧੰਵੰਨ ਮੌਰੀਆ to moved target page [[ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਮੌਰੀਆ]] 845985 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਮੌਰੀਆ]] f5w3ai9q3xersgj4cpsffy2nlwcne30 0 28609 845961 814266 2026-09-13T17:51:03Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Films" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1370091318|Majrooh Sultanpuri]]" 845961 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ | image = Majrooh Sultanpuri & Ubaid Azam Azmi(cropped on Majrooh Sultanpuri).jpg | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1919|10|1}} | death_date = {{Death date and age|2000|5|24|1919|10|1|df=y}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]] | occupation = ਕਵੀ, ਗੀਤਕਾਰ | background = non_performing_personnel | birth_place = ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ, [[ਆਜਮਗੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ]], ਭਾਰਤ | years_active = 1946–2000 | birth_name = ਅਸਰਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ | alias = | website = }} '''ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ''' (1 ਅਕਤੂਬਰ 1919 − 24 ਮਈ 2000) ਇੱਕ [[ਉਰਦੂ]] ਕਵੀ, ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ 1950 ਵਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ 1960 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨਮੇ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰਲੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਿਖਾਰੀ ਲਹਿਰ]] ਦਾ ਥੰਮ ਸੀ।<ref>{{cite book |title= Indian Literature and Popular Cinema|last= Pauwels|first= Heidi R. M. |authorlink= |coauthors= |year= 2008 |publisher= [[Routledge]] |location= |isbn= 0-415-44741-0 |url= |page= 210 }}</ref><ref>{{cite book |title= The Light |last= Zaheer |first= Sajjad |authorlink= |coauthors= Azfar, Amina |year= 2006 |publisher= [[Oxford University Press]] |location= |isbn= 0-19-547155-5 |pages= |url= }}</ref><ref>[http://www.downmelodylane.com/majrooh.html Majrooh Sultanpuri Biography] downmelodylane.com.</ref> ਉਸ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.screenindia.com/old/nov05/music1.htm Majrooh Sultanpuri: Beyond the chains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100715151113/http://www.screenindia.com/old/nov05/music1.htm |date=2010-07-15 }} [[Screen (magazine)]].</ref><ref>[http://www.urdupoetry.com/profile/majrooh.html Majrooh Sultanpuri Profile] urdupoetry.com.</ref> ==ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ== ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਰਾਰ ਉਲ ਹਸਨ ਖਾਨ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ 1919/1920<ref name="guru">{{cite book |title=Guru Dutt: A Life in Cinema |url=https://archive.org/details/guruduttlifeinci0000kabi |last=Kabir |first=Nasreen Munni Kabir |year=1996 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=0-19-563849-2 }}</ref> ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ<ref name="hindi">{{cite book |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3 |last=Chatterjee |first=Saibal |author2=Nihalani, Govind |year=2003 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |location=India |isbn=81-7991-066-0 }}</ref> ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ,ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮਜਰੂਹ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ 'ਮਦਰੱਸਾ ਸਿੱਖਿਆ' ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ [[ਦਰਸ-ਏ-ਨਿਜ਼ਾਮੀ]] ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ - ਇੱਕ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਨੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ- ਅਤੇ ਫਿਰ 'ਅਲਿਮ' ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਫਿਲਮਾਂ == ਸੰਨ 1945 ਵਿੱਚ, ਮਜਰੂਹ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਬੂ ਸਿੱਦੀਕੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਗਏ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਏ. ਆਰ. ਕਰਦਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਜਿਗਰ ਮੋਰਾਦਾਬਾਦੀ]] ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਜਰੂਹ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਜਰੂਹ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਮਝਦੇ। ਪਰ ਜਿਗਰ ਮੋਰਾਦਾਬਾਦੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਨਾ ਲਿਆ ਕਿ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਮਜਰੁਹ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਹੋਵੇਗੀ । ਫਿਰ ਏ.ਆਰ. ਕਰਦਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਨੌਸ਼ਾਦ]] ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਜਰੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੁਨ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਮਜਰੂਹ ਨੇ 'ਜਬ ਉਸੇ ਗੇਸੂ ਬਿਖਰੇ', 'ਬਾਦਲ ਆਏ ਝੂਮ ਕੇ'... ਲਿਖਿਆ।ਨੌਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਉਹ ਪਸੰਦ ਆਇਆ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਜਰੂਹ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਸ਼ਾ''ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ'' (1946) ਲਈ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=19 April 2011 |title=K L saigal -shahjehan-1946-majrooh sultanpuri |url=https://www.youtube.com/watch?v=nQQPV-DtY3s |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/nQQPV-DtY3s |archive-date=2021-12-13 |access-date=11 May 2018 |publisher=YouTube}}</ref><ref name="BBC">{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/763291.stm|title=Hindi film songwriter dies|date=25 May 2000|work=[[BBC News]]|access-date=11 May 2018}}</ref> ਮਜਰੂਹ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਨਾਟਕ' (1947) ਅਤੇ 'ਅੰਜੁਮਨ' (1948) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ [[ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] ਦੀ 'ਅੰਦਾਜ਼' (1949) ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1949 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਜਰੂਹ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ [[ਗੁਰੂ ਦੱਤ]] ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਾਜ਼ (1953) ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="auto">{{Cite web |title=The Lyrical Leftist: Remembering Majrooh Sultanpuri at 100 |url=https://thewire.in/the-arts/the-lyrical-leftist-remembering-majrooh-sultanpuri-at-100 |website=The Wire}}</ref> ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਨੇ ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ, [[ਨੌਸ਼ਾਦ]], [[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ]], [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ]], [[ਓ. ਪੀ. ਨਈਅਰ]], ਰੋਸ਼ਨ, [[ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ]], [[ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ]], ਐਨ. ਦੱਤਾ, [[ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ]], [[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ|ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ]] ਅਤੇ ਆਰ. ਡੀ. [[ਰੌਸ਼ਨ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਬਰਮਨ]] ਵਰਗੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=R. D. Burman |url=http://www.panchamonline.com/articles/thatsmytune.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421231829/http://www.panchamonline.com/articles/thatsmytune.pdf |archive-date=21 April 2023 |access-date=18 January 2009}}</ref> ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ 'ਵਨ 2 ਕਾ 4 "ਸੀ, ਜੋ ਸੰਨ 2001 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] 6s5ax32gx78djvdx54erbyv8i8oprb4 14 37963 846025 631848 2026-09-13T20:45:49Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 846025 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 73d6glejaz2cxy3y8ruzva4gf4lls5o 0 41099 845958 839177 2026-09-13T17:38:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845958 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ | image = Arun Jaitley, Minister.jpg | image_size = 200px | birth_date = {{birth date|1952|12|28}} | birth_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|2019|08|24|1952|12|28|df=y}} | death_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | residence = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | office = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ]] | term_start = 26 ਮਈ 2014 | primeminister = [[ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ]] | predecessor = [[ਪੀ ਚਿਦੰਬਰਮ]] | successor = | office1 = [[ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ]] | term_start1 = 26 ਮਈ 2014 | primeminister1 = [[ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ]] | predecessor1 = [[ਏ ਕੇ ਐਂਟੋਨੀ]] | successor1 = | office2 = ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲੇਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ | term_start2 = 26 ਮਈ 2014 | predecessor2 = [[ਸਚਿਨ ਪਾਇਲਟ]] | office3 = [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ|ਵਿਰੋਧ ਪੱਖ ਨੇਤਾ]] ([[ਰਾਜ ਸਭਾ]]) | term3 = 2009 - 2014 | predecessor3 =[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | successor3 = [[ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜਾਦ]] | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | religion = [[ਹਿੰਦੀ]] |alma_mater = ਬੀ.ਕਾਮ. (ਆਨਰਜ), ਐਲਐਲਬੀ, [[ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਆਫ ਕਾਮਰਸ]], [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = [[ਰਾਜਨੇਤਾ]] |profession = [http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx [[ਵਕੀਲ]], [[ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ]]] |}} '''ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ''' (28 ਦਸੰਬਰ 1952 - 24 ਅਗਸਤ 2019) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/latestnews/583673.cms ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2014 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1952 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਕਿਸ਼ਨ ਜੇਟਲੀ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਤਨ ਪ੍ਰਭਾ ਜੇਟਲੀ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ।<ref>{{cite web | url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/arun-jaitley-1565424411-1 | title=Arun Jaitley: Biography and Political Journey | work=Jagran | date=16 August 2019 | accessdate=20 August 2019 | author=Goyal, Shikha | archive-date=20 ਅਗਸਤ 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190820082616/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/arun-jaitley-1565424411-1 | url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਸ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 1957–69 ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ<ref name="autogenerated8">{{cite web|url=http://www.arunjaitley.com/en/myjourney.php|title=My memorable School days at St. Xaviers|publisher=Arun Jaitley|accessdate=17 February 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130212061309/http://www.arunjaitley.com/en/myjourney.php|archivedate=12 February 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ 1973 ਵਿੱਚ [[ਕਾਮਰਸ]] ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼, [[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ|ਬੀ ਕਾਮ]] ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ 1977 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਲਾਅ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="rs">{{cite web|url=http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx|title=Member Profile: Arun Jeitley|publisher=Rajya Sabha|accessdate=17 February 2013}}</ref><ref name="pib.myiris.com">{{cite web |title=Shri Arun Jaitley, Honb'le Minister of Law, Justice and Company Affairs, Shipping, Bharatiya Janata Party |publisher=Press Information Bureau, Government of India |year=1999 |url=http://pib.hyyyyhhbj.com/profile/article.php3?fl%3DD20166|accessdate=24 October 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724073025/http://pib.myiris.com/profile/article.php3?fl=D20166|archivedate=24 July 2009}}</ref><ref>{{citation|title=Cabinet reshuffle: Modi government's got talent but is it being fully utilised?|date=10 July 2016|url=http://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/cabinet-reshuffle-modi-governments-got-talent-but-is-it-being-fully-utilised/articleshow/53132757.cms|work=[[The Economic Times]]}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}{{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019]] 1hzs8ky30ehm21kfoqp8svm53betl9u 0 44770 845946 845816 2026-09-13T16:09:22Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਰੈਫਰੈਂਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ 845946 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.328834 | latNS = N | longd = 74.669480 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਬਲਾਕ | subdivision_name3 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type4 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name4 = ਕੋਟ ਭਾਈ | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,450 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3940 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ | population_note = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01633 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 3 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''[https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%9B%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A3%E0%A8%BE ਛੱਤੇਆਣਾ]''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} ==ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ== *ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ *ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ *ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ *ਆਂਗਨਵਾੜੀ ਸੈਂਟਰ <ref>http://pbplanning.gov.in/districts/Gidderbaha.pdf</ref> ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 tfw94vkjsueinvv02gecjgd23tgnm3m 845949 845946 2026-09-13T16:21:40Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਸਬੰਧਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੈਫਰੈਂਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ 845949 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.328834 | latNS = N | longd = 74.669480 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਬਲਾਕ | subdivision_name3 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type4 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name4 = ਕੋਟ ਭਾਈ | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,450 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3940 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ | population_note = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01633 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 3 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''[https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%9B%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A3%E0%A8%BE ਛੱਤੇਆਣਾ]''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} ==ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ== *ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ *ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ *ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ *ਆਂਗਨਵਾੜੀ ਸੈਂਟਰ <ref>http://pbplanning.gov.in/districts/Gidderbaha.pdf</ref> ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 ae7hh2jggtgpguds9thvgpvzs3vczka 845950 845949 2026-09-13T16:36:02Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਰੈਫਰੈਂਸ ਦੇਣ ਸਬੰਧੀ 845950 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.328834 | latNS = N | longd = 74.669480 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਬਲਾਕ | subdivision_name3 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type4 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name4 = ਕੋਟ ਭਾਈ | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,450 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3940 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ | population_note = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01633 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 3 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''[https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%9B%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A3%E0%A8%BE ਛੱਤੇਆਣਾ]''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} ==ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ== *ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ *ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ *ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ *ਆਂਗਨਵਾੜੀ ਸੈਂਟਰ <ref>http://pbplanning.gov.in/districts/Gidderbaha.pdf</ref> ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 kpgs0jv50x37daa2pq4yiurtj52nr08 845952 845950 2026-09-13T16:43:05Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਡਾਕਟਰ ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਜਿਕਰ 845952 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.328834 | latNS = N | longd = 74.669480 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਬਲਾਕ | subdivision_name3 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type4 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name4 = ਕੋਟ ਭਾਈ | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,450 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3940 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ | population_note = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01633 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 3 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''[https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%9B%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A3%E0%A8%BE ਛੱਤੇਆਣਾ]''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} ==ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ== *ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ *ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ *ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ *ਆਂਗਨਵਾੜੀ ਸੈਂਟਰ <ref>http://pbplanning.gov.in/districts/Gidderbaha.pdf</ref> ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਵੱਲੋਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 1q3lhs494kgrm7i09o3nmia3gkfjo0j 845953 845952 2026-09-13T16:57:03Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਥੀਸਸ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ 845953 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.328834 | latNS = N | longd = 74.669480 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਬਲਾਕ | subdivision_name3 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type4 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name4 = ਕੋਟ ਭਾਈ | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,450 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3940 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ | population_note = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01633 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 3 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''[https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%9B%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A3%E0%A8%BE ਛੱਤੇਆਣਾ]''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} ==ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ== *ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ *ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ *ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ *ਆਂਗਨਵਾੜੀ ਸੈਂਟਰ <ref>http://pbplanning.gov.in/districts/Gidderbaha.pdf</ref> ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=1959 |pages=453–454 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 c3hpzbvg89u3naucwea0o2sodeqkx5x 845959 845953 2026-09-13T17:38:41Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਨਵਾਂ ਰੈਫਰੈਂਸ ਐਡ ਕੀਤਾ 845959 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.328834 | latNS = N | longd = 74.669480 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਬਲਾਕ | subdivision_name3 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type4 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name4 = ਕੋਟ ਭਾਈ | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,450 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3940 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ | population_note = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01633 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,450 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 658 ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 3 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''[https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%9B%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A3%E0%A8%BE ਛੱਤੇਆਣਾ]''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} ==ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ== *ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ *ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ *ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ *ਆਂਗਨਵਾੜੀ ਸੈਂਟਰ <ref>http://pbplanning.gov.in/districts/Gidderbaha.pdf</ref> ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Sikh Gurdwaras Act, 1925 |publisher=Government of India |year=1925 |pages=115 |chapter=Schedule }}</ref> 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=1959 |pages=453–454 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 882bq7b1bp0fy1fxim1qxpyify9e9i6 0 52244 845951 845908 2026-09-13T16:36:34Z Nitesh Gill 8973 845951 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਐਨਿਸਟਨ<br>Jennifer Aniston | image = JenniferAnistonHWoFFeb2012.jpg | image_size = 230px | caption = ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਐਨਿਸਟਨ | birth_name = ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਜੋਆਨਾ ਐਨਿਸਟਨ | birth_date =11 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1969<ref>{{cite news|title=Monitor|newspaper=[[Entertainment Weekly]]|date=February 17, 2012|issue=1194|page=26}}</ref> | birth_place = [[ਸ਼ਰਮਨ ਓਕਸ, ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]], ਯੂ.ਐੱਸ. | residence = [[ਬੈੱਲ ਏਅਰ, ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਯੂ.ਐੱਸ. | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=gsJulMDpIVg Jennifer Aniston interview]. YouTube. Retrieved on 2014-06-05.</ref> | years_active = 1988–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = [[ਬਰੈਡ ਪਿੱਟ]] (200 ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ) | partner = | parents = {{unbulleted list|[[ਜਾਨ ਐਨਿਸਟਨ]]|[[ਨੈਂਸੀ ਡਾਓ]]}} }} '''ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਜੋਆਨਾ ਐਨਿਸਟਨ''' (11 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1969 ਦਾ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਫ਼ਿਲਮਕਾਰਾ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ''[[ਫਰੈਂਡਜ਼]]'' (1994-2004) ਵਿਚਲੇ ਰੋਲ ਕਰ ਕੇ ਸੰਸਾਰਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਉਹ [[ਜਾਨ ਐਨਿਸਟਨ]] ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ [[ਨੈਨਸੀ ਡੋ]] ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ।{{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Jennifer Aniston|ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਐਨਿਸਟਨ}} ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਜੌਨ ਐਨਿਸਟਨ ਅਤੇ ਨੈਨਸੀ ਡਾਓ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ 1988 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮੈਕ ਐਂਡ ਮੀ' (Mac and Me) ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ 1993 ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ-ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਲੈਪਰਚੌਨ' (Leprechaun) ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1994 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਟਕਾਮ 'ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼' (Friends) ਵਿੱਚ 'ਰੇਚਲ ਗ੍ਰੀਨ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ; ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ' ਵਜੋਂ 'ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਨਿਸਟਨ ਨੇ ਕਈ ਸਫਲ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 1.6 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 'ਆਫਿਸ ਸਪੇਸ' (1999), 'ਬਰੂਸ ਆਲਮਾਈਟੀ' (2003), 'ਦ ਬ੍ਰੇਕ-ਅੱਪ' (2006), 'ਮਾਰਲੇ ਐਂਡ ਮੀ' (2008), 'ਜਸਟ ਗੋ ਵਿਦ ਇਟ' (2011), 'ਹੌਰਿਬਲ ਬੌਸਿਜ਼' (2011), 'ਵੀ ਆਰ ਦ ਮਿਲਰਜ਼' (2013), 'ਡੰਪਲਿਨ' (2018) ਅਤੇ 'ਮਰਡਰ ਮਿਸਟਰੀ' (2019) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਐਨਿਸਟਨ ਨੇ 'ਦ ਗੁੱਡ ਗਰਲ' (2002), 'ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਵਿਦ ਮਨੀ' (2006) ਅਤੇ 'ਕੇਕ' (2014) ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਈ ਅਤੇ ਐਪਲ ਟੀਵੀ+ (Apple TV+) ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਦ ਮੌਰਨਿੰਗ ਸ਼ੋਅ' (The Morning Show) ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ' ਮਿਲਿਆ। ਐਨਿਸਟਨ ਨੂੰ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Jennifer Aniston – Career Summary |url=https://www.the-numbers.com/person/5370401-Jennifer-Aniston#tab=summary |publisher=The Numbers |access-date=March 12, 2021 |archive-date=June 7, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607105518/https://www.the-numbers.com/person/5370401-Jennifer-Aniston#tab=summary |url-status=live }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 'ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ ਫੇਮ' 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਟਾਰ (ਤਾਰਾ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ 'ਈਕੋ ਫਿਲਮਜ਼' (Echo Films) ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਐਨਿਸਟਨ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਫਰਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਸ਼ੇਰਮਨ ਓਕਸ ਇਲਾਕੇ<ref name="People-Bio" /><ref>{{cite news|url=http://www.eonline.com/celebs/Jennifer_Aniston/112166|title=Jennifer Aniston|publisher=[[E!]]|access-date=September 19, 2011|archive-date=February 6, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206211942/http://www.eonline.com/celebs/jennifer_aniston/112166|url-status=live}}</ref> ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੌਹਨ ਐਨੀਸਟਨ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੈਨਸੀ ਡੋ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="People-Bio">{{cite magazine|url=http://www.people.com/people/jennifer_aniston/biography|title=Jennifer Aniston Biography|access-date=May 21, 2008|magazine=People|archive-date=September 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921015041/https://people.com/people/jennifer_aniston/biography|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ, ਲੁਈਸ ਗ੍ਰੀਕੋ, ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਆਇਰਿਸ਼, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਗ੍ਰੀਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=From Mother and Daughter to Friends: A Memoir| first= Nancy| last= Dow| page= 32| year= 1999|location=Amherst, New York|publisher=Prometheus Books|isbn=978-1-57392-772-7}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਕ੍ਰੀਟ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਹੈ। ਐਨੀਸਟਨ ਦੇ ਦੋ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ ਹਨ: ਜੌਨ ਮੈਲਿਕ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ; ਅਤੇ ਐਲੇਕਸ ਐਨੀਸਟਨ, ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ। ਉਸ ਦੇ ਗੌਡਫਾਦਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਟੈਲੀ ਸਾਵਲਸ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।<ref name="People-Bio"/><ref>{{cite magazine |url=https://hollywoodreporter.com/race/jennifer-aniston-cake-typecasting-not-754710 |title=Jennifer Aniston on 'Cake,' Typecasting and Not Wanting to Talk About BS Anymore |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |date=December 8, 2014 |first=Scott |last=Feinberg |access-date=December 13, 2014 |archive-date=December 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210213425/http://www.hollywoodreporter.com/race/jennifer-aniston-cake-typecasting-not-754710 |url-status=live }}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="People-Bio"/> ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ,<ref>{{cite magazine| first= Cal| last= Fussman| url= http://www.esquire.com/women/women-we-love/ESQ1002-OCT_ANISTON| title= A Woman We Love: Jennifer Aniston| access-date= August 8, 2008| date= October 1, 2002| magazine= [[Esquire (magazine)|Esquire]]| archive-date= September 19, 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20090919132925/http://www.esquire.com/women/women-we-love/ESQ1002-OCT_ANISTON| url-status= live}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਵਾਲਡੋਰਫ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Yahoo Bio">{{cite web|title=Jennifer Aniston- Biography |url=https://movies.yahoo.com/person/jennifer-aniston/biography.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626002525/http://movies.yahoo.com/person/jennifer-aniston/biography.html |url-status=dead |archive-date=June 26, 2012 |publisher=Yahoo! Movies |access-date=May 17, 2013}}</ref> ਵਾਲਡੋਰਫ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref name="Yahoo Bio"/> ਐਨੀਸਟਨ ਨੇ ਮੈਨਹਟਨ ਦੇ ਫਿਓਰੇਲੋ ਐਚ. ਲਾਗਾਰਡੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਆਰਟ ਐਂਡ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ,<ref>{{cite magazine| last= Quirk| first= Mary Beth| title= Fame-ous Alumni of NYC's LaGuardia High School| url= http://www.okmagazine.com/news/fame-ous-alumni-nycs-laguardia-high-school| access-date= March 31, 2013| magazine= OK!| date= July 11, 2009| archive-date= June 26, 2019| archive-url= https://web.archive.org/web/20190626182503/https://okmagazine.com/news/fame-ous-alumni-nycs-laguardia-high-school/| url-status= live}}</ref> ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਐਂਥਨੀ ਐਬੇਸਨ ਉਸਦਾ ਡਰਾਮਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://anthonyabeson.com/news7.html|title=Hassan Manning has been cast as a principal in the Michael Pinkney film|website=anthonyabeson.com|access-date=June 4, 2017|archive-date=December 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032947/http://anthonyabeson.com/news7.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਲੋਰੇਨ ਹੈਂਸਬੇਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਡਨੀ ਬਰਸਟੇਨ ਦੀ ਵਿੰਡੋ ਅਤੇ ਐਂਟਨ ਚੇਖੋਵ ਦੁਆਰਾ ਥ੍ਰੀ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book |last=Smith |first=Sean |date=September 4, 2008 |title=Jennifer Aniston: The Unauthorized Biography |url=https://books.google.com/books?id=CjIQmp2llUQC&pg=PA67 |publisher=[[Pan Macmillan]] |page=67{{Verify source|reason=Link has "&pg=PA67" in it, but original citation had no page no. value, and google books has no preview availible, so can't verify. Can someone with a physical or digital copy please verify the page number? |date=August 2023}} |isbn=9780283063893 |access-date=August 22, 2017 |archive-date=September 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926013935/https://books.google.com/books?id=CjIQmp2llUQC&pg=PA67 |url-status=live }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === 1988–1993: ਸ਼ੁਰੂਆਤ === 1989 ਵਿੱਚ 'ਫਾਰ ਡੀਅਰ ਲਾਈਫ' (For Dear Life) ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਾ ਰੌਬਿਨਸ ਅਤੇ ਸਟੀਫਨ ਮੇਲਰ ਨਾਲ ਐਨਿਸਟਨ ਐਨਿਸਟਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਫਾਰ ਡੀਅਰ ਲਾਈਫ' ਅਤੇ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਆਨ ਚੈਕਰਸ ਗ੍ਰੇਵ' (Dancing on Checker's Grave) ਵਰਗੇ 'ਆਫ-ਬ੍ਰੌਡਵੇ' (off-Broadway) ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,[4] ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਟੈਲੀਮਾਰਕੀਟਰ, ਵੇਟਰੈਸ ਅਤੇ ਬਾਈਕ ਮੈਸੇਂਜਰ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।[4] 1988 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਾਰੀ ਗਈ ਵਿਗਿਆਨਕ-ਕਲਪਨਾ (sci-fi) ਵਾਲੀ ਐਡਵੈਂਚਰ ਫਿਲਮ 'ਮੈਕ ਐਂਡ ਮੀ' (Mac and Me) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ 'ਦਿ ਹਾਵਰਡ ਸਟਰਨ ਸ਼ੋਅ' (The Howard Stern Show) ਵਿੱਚ 'ਨਿਊਟਰੀਸਿਸਟਮ' (Nutrisystem) ਲਈ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ-ਮਾਡਲ (spokesmodel) ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ[13] ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਚਲੀ ਗਈ।[14] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਯਮਤ ਭੂਮਿਕਾ 1990 ਵਿੱਚ 'ਮੌਲੋਏ' (Molloy) ਲੜੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ 1986 ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਫੈਰਿਸ ਬਿਊਲਰਜ਼ ਡੇਅ ਆਫ' (Ferris Bueller's Day Off) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ; ਦੋਵੇਂ ਲੜੀਵਾਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਬਣੀ ਫਿਲਮ 'ਕੈਂਪ ਕੁਕਾਮੋਂਗਾ' (Camp Cucamonga, 1990) ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦੀ ਸਮਰ ਕੈਂਪ ਕਾਉਂਸਲਰ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ 'ਲੈਪਰਕੌਨ' (Leprechaun, 1993) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਕਿਸ਼ੋਰ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ 'ਲੈਪਰਕੌਨ' (ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਜੀਵ) ਕਰਦਾ ਹੈ।[15] 'ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਵੀਕਲੀ' (Entertainment Weekly) ਦੀ 2014 ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 'ਲੈਪਰਕੌਨ' ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ,[16] ਅਤੇ ਖੁਦ ਐਨਿਸਟਨ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ।[17] ਐਨਿਸਟਨ ਦੋ ਅਸਫਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ, 'ਦਿ ਐਜ' (The Edge) ਅਤੇ 'ਮਡਲਿੰਗ ਥਰੂ' (Muddling Through) ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ,[18] ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 'ਕੁਆਂਟਮ ਲੀਪ' (Quantum Leap), 'ਹਰਮਨਜ਼ ਹੈੱਡ' (Herman's Head) ਅਤੇ 'ਬਰਕਸ ਲਾਅ' (Burke's Law) ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।[19][20] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] 6f5u7jqeof50kaylp1rqc75oupta4g8 0 54415 845942 766344 2026-09-13T14:21:18Z Harvinder Chandigarh 10026 845942 wikitext text/x-wiki [[File:Harbhajn Bajva.JPG|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ.jpg|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ 2024 ਵਿੱਚ।]] '''ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ''' [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ [[ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ]] ਆਰਟਿਸਟ ਕੋਲੋਂ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ]] ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਾਜਵਾ ਨੇ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਉੱਘੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2010/03/%E0%A8%AB%E0%A9%8B%E0%A8%9F%E0%A9%8B%E0%A8%97%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AB%E0%A8%B0-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%AD%E0%A8%9C%E0%A8%A8-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%B5%E0%A8%BE-%E0%A8%A8/ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਨਾਲ ਰੂ-ਬ-ਰੂ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 22 ਮਾਰਚ 2010]</ref> 12 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਸਾਲ ਦੀ 85 ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ <ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/renowned-photographer-harbhajan-bajwa-passes-away/<ref/> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਾਵਿ ਕਿਰਤਾਂ=== *''[[ਸੁੱਕੇ ਕੱਖਾਂ ਥੱਲੇ ਅੱਗ]]'' *''[[ਮੌਤ ਇੱਕ ਆਸ ਦੀ]]'' (2001)<ref>http://www.amazon.in/Maut-Aas-Harbhajan-Singh-Bajwa/dp/8172052510/ref=sr_1_2?s=books&ie=UTF8&qid=1419914395&sr=1-2</ref> *''[[ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ]]'' (2011)<ref>[http://www.amazon.in/Trail-Di-Boond-Harbhajan-Bajwa/dp/8178838273/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1419914395&sr=1-1]</ref><ref>[http://punjabitribuneonline.com/2012/08/%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9B%E0%A8%BF%E0%A8%A3-%E0%A8%AD%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A4%E0%A9%81%E0%A8%B2/ ਜੀਵਨ ਦੀ ਛਿਣ-ਭੰਗਰਤਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ: ‘ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ’ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 4 ਅਗਸਤ 2012]</ref> ===ਹੋਰ=== *''ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ'' ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] jn609cbxido18rnznkfcddy6c2ckvqq 846055 845942 2026-09-14T07:35:17Z Kuldeepburjbhalaike 18176 846055 wikitext text/x-wiki [[File:Harbhajn Bajva.JPG|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ.jpg|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ 2024 ਵਿੱਚ।]] '''ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ''' ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ [[ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)|ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ]] ਕੋਲੋਂ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ]] ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਾਜਵਾ ਨੇ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਉੱਘੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2010/03/%E0%A8%AB%E0%A9%8B%E0%A8%9F%E0%A9%8B%E0%A8%97%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AB%E0%A8%B0-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%AD%E0%A8%9C%E0%A8%A8-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%B5%E0%A8%BE-%E0%A8%A8/ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਨਾਲ ਰੂ-ਬ-ਰੂ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 22 ਮਾਰਚ 2010]</ref> 12 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਸਾਲ ਦੀ 85 ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਉੱਘੇ photographer ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/renowned-photographer-harbhajan-bajwa-passes-away/ |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ - Internationally renowned |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/kapurthala-internationally-renowned-9680830.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਜਿਊਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਤਸਵੀਰ - The living breathing image fell silent |url=https://www.punjabijagran.com/editorial/general-the-living-breathing-image-fell-silent-9681240.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਕਲਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ: ਮਹਾਨ ਫੋਟੋ ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹਾਂਤ, 13 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ 'ਚ ਹੋਵੇਗਾ ਸਸਕਾਰ - A major loss to the world of literature and art Renowned photographic artist and poet Harbhajan Singh Bajwa has passed away |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/batala-a-major-loss-to-the-world-of-literature-and-art-renowned-photographic-artist-and-poet-harbhajan-singh-bajwa-has-passed-away-9680647.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਾਵਿ ਕਿਰਤਾਂ=== *''[[ਸੁੱਕੇ ਕੱਖਾਂ ਥੱਲੇ ਅੱਗ]]'' *''[[ਮੌਤ ਇੱਕ ਆਸ ਦੀ]]'' (2001) *''[[ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ]]'' (2011)<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2012/08/%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9B%E0%A8%BF%E0%A8%A3-%E0%A8%AD%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A4%E0%A9%81%E0%A8%B2/ ਜੀਵਨ ਦੀ ਛਿਣ-ਭੰਗਰਤਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ: ‘ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ’ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 4 ਅਗਸਤ 2012]</ref> ===ਹੋਰ=== *''ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ'' ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] c72wgn1ht4c6p5fv73bsxizceie142a 846056 846055 2026-09-14T07:37:10Z Kuldeepburjbhalaike 18176 846056 wikitext text/x-wiki [[File:Harbhajn Bajva.JPG|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ.jpg|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ 2024 ਵਿੱਚ।]] '''ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ''' ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ [[ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)|ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ]] ਕੋਲੋਂ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ]] ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਾਜਵਾ ਨੇ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਉੱਘੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2010/03/%E0%A8%AB%E0%A9%8B%E0%A8%9F%E0%A9%8B%E0%A8%97%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AB%E0%A8%B0-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%AD%E0%A8%9C%E0%A8%A8-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%B5%E0%A8%BE-%E0%A8%A8/ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਨਾਲ ਰੂ-ਬ-ਰੂ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 22 ਮਾਰਚ 2010]</ref> 12 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਸਾਲ ਦੀ 85 ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਉੱਘੇ photographer ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/renowned-photographer-harbhajan-bajwa-passes-away/ |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ - Internationally renowned |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/kapurthala-internationally-renowned-9680830.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਜਿਊਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਤਸਵੀਰ - The living breathing image fell silent |url=https://www.punjabijagran.com/editorial/general-the-living-breathing-image-fell-silent-9681240.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਕਲਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ: ਮਹਾਨ ਫੋਟੋ ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹਾਂਤ, 13 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ 'ਚ ਹੋਵੇਗਾ ਸਸਕਾਰ - A major loss to the world of literature and art Renowned photographic artist and poet Harbhajan Singh Bajwa has passed away |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/batala-a-major-loss-to-the-world-of-literature-and-art-renowned-photographic-artist-and-poet-harbhajan-singh-bajwa-has-passed-away-9680647.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=Photographer Harbhajan Bajwa, who turned Punjab’s memories into a visual archive, dies at 85 |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/photographer-harbhajan-bajwa-who-turned-punjabs-memories-into-a-visual-archive-dies-at-85/ |access-date=2026-09-14 |website=The Tribune |language=en}}</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਾਵਿ ਕਿਰਤਾਂ=== *''[[ਸੁੱਕੇ ਕੱਖਾਂ ਥੱਲੇ ਅੱਗ]]'' *''[[ਮੌਤ ਇੱਕ ਆਸ ਦੀ]]'' (2001) *''[[ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ]]'' (2011)<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2012/08/%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9B%E0%A8%BF%E0%A8%A3-%E0%A8%AD%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A4%E0%A9%81%E0%A8%B2/ ਜੀਵਨ ਦੀ ਛਿਣ-ਭੰਗਰਤਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ: ‘ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ’ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 4 ਅਗਸਤ 2012]</ref> ===ਹੋਰ=== *''ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ'' ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] nuzf7486aub3zx0lbpu8surjnf7agzz 846061 846056 2026-09-14T07:42:47Z Kuldeepburjbhalaike 18176 added [[Category:ਮੌਤ 2026]] using [[WP:HC|HotCat]] 846061 wikitext text/x-wiki [[File:Harbhajn Bajva.JPG|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ.jpg|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ 2024 ਵਿੱਚ।]] '''ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ''' ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ [[ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)|ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ]] ਕੋਲੋਂ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ]] ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਾਜਵਾ ਨੇ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਉੱਘੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2010/03/%E0%A8%AB%E0%A9%8B%E0%A8%9F%E0%A9%8B%E0%A8%97%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AB%E0%A8%B0-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%AD%E0%A8%9C%E0%A8%A8-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%B5%E0%A8%BE-%E0%A8%A8/ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਨਾਲ ਰੂ-ਬ-ਰੂ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 22 ਮਾਰਚ 2010]</ref> 12 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਸਾਲ ਦੀ 85 ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਉੱਘੇ photographer ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/renowned-photographer-harbhajan-bajwa-passes-away/ |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ - Internationally renowned |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/kapurthala-internationally-renowned-9680830.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਜਿਊਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਤਸਵੀਰ - The living breathing image fell silent |url=https://www.punjabijagran.com/editorial/general-the-living-breathing-image-fell-silent-9681240.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਕਲਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ: ਮਹਾਨ ਫੋਟੋ ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹਾਂਤ, 13 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ 'ਚ ਹੋਵੇਗਾ ਸਸਕਾਰ - A major loss to the world of literature and art Renowned photographic artist and poet Harbhajan Singh Bajwa has passed away |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/batala-a-major-loss-to-the-world-of-literature-and-art-renowned-photographic-artist-and-poet-harbhajan-singh-bajwa-has-passed-away-9680647.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=Photographer Harbhajan Bajwa, who turned Punjab’s memories into a visual archive, dies at 85 |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/photographer-harbhajan-bajwa-who-turned-punjabs-memories-into-a-visual-archive-dies-at-85/ |access-date=2026-09-14 |website=The Tribune |language=en}}</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਾਵਿ ਕਿਰਤਾਂ=== *''[[ਸੁੱਕੇ ਕੱਖਾਂ ਥੱਲੇ ਅੱਗ]]'' *''[[ਮੌਤ ਇੱਕ ਆਸ ਦੀ]]'' (2001) *''[[ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ]]'' (2011)<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2012/08/%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9B%E0%A8%BF%E0%A8%A3-%E0%A8%AD%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A4%E0%A9%81%E0%A8%B2/ ਜੀਵਨ ਦੀ ਛਿਣ-ਭੰਗਰਤਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ: ‘ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ’ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 4 ਅਗਸਤ 2012]</ref> ===ਹੋਰ=== *''ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ'' ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2026]] ly5moe2s704zo35thyudlgjal145hm3 846062 846061 2026-09-14T07:47:47Z Kuldeepburjbhalaike 18176 added [[Category:ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 846062 wikitext text/x-wiki [[File:Harbhajn Bajva.JPG|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ.jpg|thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ 2024 ਵਿੱਚ।]] '''ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ''' ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ [[ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)|ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ]] ਕੋਲੋਂ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ]] ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਾਜਵਾ ਨੇ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਉੱਘੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2010/03/%E0%A8%AB%E0%A9%8B%E0%A8%9F%E0%A9%8B%E0%A8%97%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AB%E0%A8%B0-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%AD%E0%A8%9C%E0%A8%A8-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%B5%E0%A8%BE-%E0%A8%A8/ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਨਾਲ ਰੂ-ਬ-ਰੂ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 22 ਮਾਰਚ 2010]</ref> 12 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਸਾਲ ਦੀ 85 ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਉੱਘੇ photographer ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/renowned-photographer-harbhajan-bajwa-passes-away/ |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ - Internationally renowned |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/kapurthala-internationally-renowned-9680830.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਜਿਊਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਤਸਵੀਰ - The living breathing image fell silent |url=https://www.punjabijagran.com/editorial/general-the-living-breathing-image-fell-silent-9681240.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਕਲਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ: ਮਹਾਨ ਫੋਟੋ ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹਾਂਤ, 13 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ 'ਚ ਹੋਵੇਗਾ ਸਸਕਾਰ - A major loss to the world of literature and art Renowned photographic artist and poet Harbhajan Singh Bajwa has passed away |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/batala-a-major-loss-to-the-world-of-literature-and-art-renowned-photographic-artist-and-poet-harbhajan-singh-bajwa-has-passed-away-9680647.html |access-date=2026-09-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-12 |title=Photographer Harbhajan Bajwa, who turned Punjab’s memories into a visual archive, dies at 85 |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/photographer-harbhajan-bajwa-who-turned-punjabs-memories-into-a-visual-archive-dies-at-85/ |access-date=2026-09-14 |website=The Tribune |language=en}}</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਾਵਿ ਕਿਰਤਾਂ=== *''[[ਸੁੱਕੇ ਕੱਖਾਂ ਥੱਲੇ ਅੱਗ]]'' *''[[ਮੌਤ ਇੱਕ ਆਸ ਦੀ]]'' (2001) *''[[ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ]]'' (2011)<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2012/08/%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9B%E0%A8%BF%E0%A8%A3-%E0%A8%AD%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A4%E0%A9%81%E0%A8%B2/ ਜੀਵਨ ਦੀ ਛਿਣ-ਭੰਗਰਤਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ: ‘ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ’ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 4 ਅਗਸਤ 2012]</ref> ===ਹੋਰ=== *''ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ'' ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2026]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ]] 2y9bherw6th9uim7iu2xcfp2xp97ttc 1 55259 845987 220640 2026-09-13T20:39:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕਵੋਰਾ to moved target page [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੋਰਾ]] 845987 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੋਰਾ]] c5bnp6wnfqeub3h9gj27weshxw6vqxk 0 58777 846039 469481 2026-09-13T21:45:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846039 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox stadium | name = ਜਨ ਬ੍ਰੇਯ੍ਦੇਲ ਸਟੇਡੀਅਮ | image = [[Image:Panoramio - V&A Dudush - Jan Breydel Stadion (2).jpg|250px]] | location = [[ਬ੍ਰੁਗੇਸ]],<br> [[ਬੈਲਜੀਅਮ]] | opened = 1975<ref name="stadium">http://clubbrugge.be/en/the-club/stadium</ref> | expanded = 1998 | surface = ਘਾਹ<ref name="stadium"/> | capacity = 29,042<ref>http://www.stadiumguide.com/janbreydel/</ref> | dimensions = 105 x 68 ਮੀਟਰ<ref name="stadium"/> | tenants = [[ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ ਕੇ. ਵੀ.]] }} '''ਜਨ ਬ੍ਰੇਯ੍ਦੇਲ ਸਟੇਡੀਅਮ''', ਇਸ ਨੂੰ [[ਬ੍ਰੁਗੇਸ]], [[ਬੈਲਜੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ ਕੇ. ਵੀ.]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ,<ref>http://int.soccerway.com/teams/belgium/club-brugge-kv/219/</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29,042<ref>http://int.soccerway.com/teams/belgium/club-brugge-kv/219/venue/</ref> ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Jan Breydelstadion|ਜਨ ਬ੍ਰੇਯ੍ਦੇਲ ਸਟੇਡੀਅਮ}} * [http://www.clubbrugge.be ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ ਕੇ. ਵੀ. ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਕ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110223094407/http://clubbrugge.be/ |date=2011-02-23 }} * [http://allstadiums.ru/evropa/stadiony-belgii/jan-breydel.html ਜਨ ਬ੍ਰੇਯ੍ਦੇਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤਸਵੀਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]] mj3uxofg0ufia9dbsnhprwoa0rnyupl 14 65166 846034 261147 2026-09-13T20:47:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] 846034 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] trtgm9yrlcgb0uyegd50xzfs9k1s2sz 14 65817 846024 263405 2026-09-13T20:45:39Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਵੀ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] 846024 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] eajcqx7b8kmux9mknl6qo1jdgpyxaho 0 69350 845941 834527 2026-09-13T14:20:12Z Harchand Bhinder 3793 845941 wikitext text/x-wiki '''ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ''' ( 26 ਅਕਤੂਬਰ 1943-5 ਸਤੰਬਰ 2026) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਪਥਰਾਟ ਲੱਭ ਕੇ ਜੀਵ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਿਆਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ"/> ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੋਨੀ ਨੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਉਪ-ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.rozanaspokesman.in/news/punjab/040926/award-winning-science-writer-dr-vidyut-singh-soni-passes-away.html |access-date=2026-09-13 |website=Rozana Spokesman}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ 12 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦਾ ਜੋੜਾ ਲਗਭਗ 55 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਈ ਘੋੜੇ, ਸੂਰ, ਘੋੜੇ, ਮੱਛੀ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੱਛੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਡਾ. ਸੋਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਉਪ-ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਏਦਾਰ ਕੋਬਲ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ-ਜ਼ਮੀਨ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ। ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਦਾ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 5 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-05 |title=ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/physicist-scholar-singh-soni-passes-away/ |access-date=2026-09-13 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ==ਕਿਤਾਬਾਂ== * ਕਿਹ ਬਿਧਿ ਸਜਾ ਪ੍ਰਿਥਮ ਸੰਸਾਰੈ * ਭਿਅੰਕਰ ਕਿਰਲੇ * ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ * ਚੰਨ * ਪਹੀਆ * ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ * ਤਾਰੇ<ref name="ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ"/> ==ਸਨਮਾਨ== * ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ([[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ]], ਪੰਜਾਬ)<ref name="ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ">{{cite book | title=ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ | publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ | author=ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ, ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ, ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ | year=2011 | pages=80 | isbn=81-7360-929-1}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] huj7wguj60prztqieoyj6o5t2vo4xs8 845943 845941 2026-09-13T14:31:09Z Harchand Bhinder 3793 845943 wikitext text/x-wiki '''ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ''' ( 26 ਅਕਤੂਬਰ 1943- 05 ਸਤੰਬਰ 2026) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਪਥਰਾਟ ਲੱਭ ਕੇ ਜੀਵ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਿਆਂ ਕੀਤਾ।<ref name="ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ"/> ਡਾ. ਸੋਨੀ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਸਾਪੇਖਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ (Special Theory of Relativity) ਰਿਹਾ। ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਜਰਨਲ ਔਫ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ‘A simple solution of the twin paradox also shows anomalous behaviour of rigidly connected distant clocks’ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਦਾ ਸਰਲ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਵਿਹਾਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਸ਼ੇਲਸਨ-ਮੌਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ‘Mechanics’ ਅਤੇ ‘Mechanics and Relativity’ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ, ਰਿਜਿਡ ਬੌਡੀ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ, ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਫਰੇਮ ਔਫ ਰੈਫਰੈਂਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਪੇਖਤਾ ਨੂੰ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/dr-vidyut-singh-soni-the-man-who-brought-science-to-the-masses/ |access-date=2026-09-13 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੋਨੀ ਨੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਉਪ-ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.rozanaspokesman.in/news/punjab/040926/award-winning-science-writer-dr-vidyut-singh-soni-passes-away.html |access-date=2026-09-13 |website=Rozana Spokesman}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ 12 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦਾ ਜੋੜਾ ਲਗਭਗ 55 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਈ ਘੋੜੇ, ਸੂਰ, ਘੋੜੇ, ਮੱਛੀ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੱਛੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।ਡਾ. ਸੋਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਉਪ-ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਏਦਾਰ ਕੋਬਲ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ-ਜ਼ਮੀਨ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ। ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਦਾ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 5 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-05 |title=ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/physicist-scholar-singh-soni-passes-away/ |access-date=2026-09-13 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ==ਕਿਤਾਬਾਂ== * ਕਿਹ ਬਿਧਿ ਸਜਾ ਪ੍ਰਿਥਮ ਸੰਸਾਰੈ * ਭਿਅੰਕਰ ਕਿਰਲੇ * ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ * ਚੰਨ * ਪਹੀਆ * ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ * ਤਾਰੇ<ref name="ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ"/> ==ਸਨਮਾਨ== * ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ([[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ]], ਪੰਜਾਬ)<ref name="ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ">{{cite book | title=ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ | publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ | author=ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ, ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ, ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ | year=2011 | pages=80 | isbn=81-7360-929-1}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] fjx2qzm8izhhph4s4xuygpn0trkpsk3 845944 845943 2026-09-13T14:51:59Z Harchand Bhinder 3793 845944 wikitext text/x-wiki '''ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ''' ( 26 ਅਕਤੂਬਰ 1943- 05 ਸਤੰਬਰ 2026) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਸਨ। ਡਾ. ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਪਥਰਾਟ ਲੱਭ ਕੇ ਜੀਵ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਿਆਂ ਕੀਤਾ।<ref name="ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ"/> ਡਾ. ਸੋਨੀ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਸਾਪੇਖਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ (Special Theory of Relativity) ਰਿਹਾ। ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਜਰਨਲ ਔਫ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ‘A simple solution of the twin paradox also shows anomalous behaviour of rigidly connected distant clocks’ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਦਾ ਸਰਲ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਵਿਹਾਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਸ਼ੇਲਸਨ-ਮੌਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ‘Mechanics’ ਅਤੇ ‘Mechanics and Relativity’ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ, ਰਿਜਿਡ ਬੌਡੀ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ, ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਫਰੇਮ ਔਫ ਰੈਫਰੈਂਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਪੇਖਤਾ ਨੂੰ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/dr-vidyut-singh-soni-the-man-who-brought-science-to-the-masses/ |access-date=2026-09-13 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੋਨੀ ਨੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਉਪ-ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.rozanaspokesman.in/news/punjab/040926/award-winning-science-writer-dr-vidyut-singh-soni-passes-away.html |access-date=2026-09-13 |website=Rozana Spokesman}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ 12 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦਾ ਜੋੜਾ ਲਗਭਗ 55 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਈ ਘੋੜੇ, ਸੂਰ, ਘੋੜੇ, ਮੱਛੀ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੱਛੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।ਡਾ. ਸੋਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਉਪ-ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਏਦਾਰ ਕੋਬਲ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ-ਜ਼ਮੀਨ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ। ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਦਾ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 5 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ।<ref>{{Cite web |date=2026-09-05 |title=ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/physicist-scholar-singh-soni-passes-away/ |access-date=2026-09-13 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ==ਕਿਤਾਬਾਂ== * ਕਿਹ ਬਿਧਿ ਸਜਾ ਪ੍ਰਿਥਮ ਸੰਸਾਰੈ * ਭਿਅੰਕਰ ਕਿਰਲੇ * ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ * ਚੰਨ * ਪਹੀਆ * ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ * ਤਾਰੇ<ref name="ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ"/> ==ਸਨਮਾਨ== * ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ([[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ]], ਪੰਜਾਬ)<ref name="ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ">{{cite book | title=ਵਾਤਾਵਰਣ-ਚੇਤਨਾ | publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ | author=ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ, ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ, ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ | year=2011 | pages=80 | isbn=81-7360-929-1}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] mifip3nnoz5xy519cv0vb51q5r9unw4 0 74522 846091 840648 2026-09-14T11:03:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846091 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ | logo = [[File:Wikipedia-logo-v5-pa.svg|150px|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]] | logo_caption = [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੋਗੋ]], ਇੱਕ ਗਲੋਬ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਗਲਾਈਫਜ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ | screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border | screenshot_alt = ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੋਰਟਲ ਲੇਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। | caption = ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਡੈਸਕਟਾਪ ਹੋਮਪੇਜ | collapsible = yes | type = [[ਔਨਲਾਈਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ]] | language_count = {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}} | country_of_origin = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | owner = {{Unbulleted list|[[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ]]|}} | authors = {{Unbulleted list|[[ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼]]|[[ਲੈਰੀ ਸੈਂਗਰ]]<ref name="autogenerated1" />}} | url = {{URL|https://www.wikipedia.org/|wikipedia.org}} | commercial = ਨਹੀਂ | registration = ਵਿਕਲਪਿਕ<ref group=note>ਕੁਝ ਖਾਸ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪੰਨੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਫਾਈਲਾਂ ਅੱਪਲੋਡ ਕਰਨਾ।</ref> | num_users = [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ|>{{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|totalactive.wikipedia}}}}}}]] ਸਰਗਰਮ ਸੰਪਾਦਕ<ref group=note>[[Special:ActiveUsers|ਸਰਗਰਮ]] ਤੋਂ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿੱਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।</ref><br />[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ|>{{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}}}}]] ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਰਤੋਂਕਾਰ | launch_date = {{Start date and age|df=yes|p=yes|br=yes|2001|1|15}} | current_status = ਸਰਗਰਮ | content_license = {{Nowrap|[[Creative Commons license|CC Attribution / Share-Alike]] 3.0}}<br />Most text is also dual-licensed under [[GNU Free Documentation License|GFDL]]; media licensing varies | programming_language = ਲੈਂਪ ਪਲੇਟਫਾਰਮ<ref name="roadchap">{{cite web |url=https://rogchap.com/2011/09/06/top-40-website-programming-languages/ |title= Top 40 Website Programming Languages |website= rogchap.com |author= Chapman, Roger |date= September 6, 2011 |access-date= September 6, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922015103/https://rogchap.com/2011/09/06/top-40-website-programming-languages/ |archive-date= September 22, 2013}}</ref> | oclc = 52075003 }} '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Wikipedia''') ਇੱਕ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਖੁੱਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="McNeil2011">{{Cite news|url=https://www.thespec.com/news-story/2205263-wikipedia-makes-a-house-call-to-mac/|title=Wikipedia Makes A House Call To Mac|last=Mark McNeil|date=October 4, 2011|work=[[The Hamilton Spectator]]}}</ref> ਅਤੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੋਧ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Poe2006">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|author-link=Marshall Poe|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2006/09/the-hive/305118/|magazine=[[The Atlantic|The Atlantic Monthly]]}}</ref> ਇਹ [[ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ]] 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਆਮ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/9/comScore-Media-Metrix-Ranks-Top-50-US-Web-Properties-for-August-201?cs_edgescape_cc=US|title=comScore MMX Ranks Top 50 US Web Properties for August 2012|date=September 12, 2012|website=comScore|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831234506/https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/9/comScore-Media-Metrix-Ranks-Top-50-US-Web-Properties-for-August-201?cs_edgescape_cc=US|archive-date=August 31, 2019|access-date=February 6, 2013}}</ref> ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਐਲੈਕਸਾ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਫਤ ਸਮੱਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਪਾਰਕ [[ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਵਿਗਿਆਪਨ]] ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ [[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/12/02/wikipedia-has-a-ton-of-money-so-why-is-it-begging-you-to-donate-yours/|title=Wikipedia has a ton of money. So why is it begging you to donate yours?|last=Dewey|first=Caitlin|date=December 2, 2015|access-date=April 10, 2019|agency=The Washington Post}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/10104946|title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights—BBC News|date=May 10, 2010|work=BBC|access-date=June 28, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ecommercetimes.com/story/76351.html|title=The Mysterious Workings of Wikis: Who Owns What?|last=Vogel, Peter S.|date=October 10, 2012|work=Ecommerce Times|access-date=June 28, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222001728/https://www.ecommercetimes.com/story/76351.html|archive-date=February 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2014/01/wikimedia-foundation-employee-ousted-over-paid-editing/|title=Wikimedia Foundation employee ousted over paid editing|last=Mullin, Joe|date=January 10, 2014|work=Ars Technica|access-date=June 28, 2016}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ 15 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ [[ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਸ|ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼]] ਅਤੇ [[ਲੈਰੀ ਸੈਂਗਰ|ਲੈਰੀ ਸੇਂਗਰ]] ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/magazine/wikipedia-was-born-in-2001-and-the-world-got-a-bit-truthier/2017/01/04/1d082742-bb0f-11e6-ac85-094a21c44abc_story.html|title=Wikipedia was born in 2001. And the world got a bit truthier.|last=Shin|first=Annys|date=January 5, 2017|work=The Washington Post|access-date=March 22, 2019}}</ref> ਸੇਂਗਰ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ "ਵਿਕੀ" ("ਤੇਜ਼" ਸ਼ਬਦ ਲਈ ਹਵਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ)<ref>{{cite news|title=Wiki|date=1986|work=Hawaiian Dictionary|publisher=University of Hawaii Press|edition=Revised and enlarged}}</ref> ਅਤੇ "ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ" (ਅਰਥ "ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼") ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਿਰਫ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਸੀ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 6 ਮਿਲੀਅਨ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਪਾਠਕ (ਵਿਜ਼ਟਰ) ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਉੱਪਰ 51 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="small screen">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0|title=Wikipedia vs. the Small Screen|last=Cohen|first=Noam|date=February 9, 2014|work=The New York Times}}</ref><ref name="small screen2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0|title=Wikipedia vs. the Small Screen|last=Cohen|first=Noam|date=February 9, 2014|work=The New York Times}}</ref><ref name="CBS">{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/wikipedia-jimmy-wales-morley-safer-60-minutes/|title=Wikipedia cofounder Jimmy Wales on 60 Minutes|work=[[CBS News]]|accessdate=April 6, 2015}}</ref> 2005 ਵਿਚ, "[[ਨੇਚਰ (ਰਸਾਲਾ)|ਕੁਦਰਤ]]" ਨੇ [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|"ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ]]" ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ 42 ਹਾਰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਧਿਐਨ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਇਕ ਅਧਿਐਨ ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।<ref name="Reagle, pp. 165–166">Reagle, pp. 165–166.</ref><ref name="Orlowski2005">{{Cite news|url=https://www.theregister.co.uk/2005/12/16/wikipedia_britannica_science_comparison/|title=Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though|last=Orlowski|first=Andrew|date=December 16, 2005|work=[[The Register]]|access-date=February 25, 2019|archive-date=ਜੂਨ 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620212204/https://www.theregister.co.uk/2005/12/16/wikipedia_britannica_science_comparison|url-status=dead}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]] ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|date=May 8, 2006|title=The 2006 Time 100|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html|journal=Time|access-date=November 11, 2017}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨ, "ਸੱਚਾਈ, ਅੱਧੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਝੂਠ" ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਅਤੇ ਸਪਿਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="EdwinBlack2">[[Edwin Black|Black, Edwin]] (April 19, 2010) [http://historynewsnetwork.org/article/125437 Wikipedia—The Dumbing Down of World Knowledge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909210831/http://historynewsnetwork.org/article/125437|date=September 9, 2016}}, [[History News Network]] Retrieved October 21, 2014</ref><ref name="Petrilli2">J. Petrilli, Michael (Spring 2008/Vol. 8, No. 2) [http://educationnext.org/wikipedia-or-wickedpedia/ Wikipedia or Wickedpedia?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121024654/http://educationnext.org/wikipedia-or-wickedpedia/|date=November 21, 2016}}, [[Education Next]] Retrieved October 22, 2014</ref> ਲਿੰਗਕ ਪੱਖਪਾਤ ਲਈ ਵੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸ ਦੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਸਾਈਟ ਤੇ, ਜਿਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਪਾਦਕ ਮਰਦ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਔਰਤ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਐਡੀਟ-ਏ-ਥੌਨਸ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="tnw">{{Cite web|url=https://thenextweb.com/tech/2019/03/19/physicist-has-written-over-500-biographies-female-scientists-wikipedia/|title=This physicist has written over 500 biographies of women scientists on Wikipedia|last=Curtis|first=Cara|year=2019|website=thenextweb.com|publisher=[[The Next Web]]}}</ref><ref name="indy500">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/voices/science-women-wikipedia-biography-sexism-academia-physics-a-level-a8773631.html|title=This is why I've written 500 biographies of female scientists on Wikipedia|last=Wade|first=Jessica|authorlink=Jess Wade|year=2019|website=independent.co.uk|publisher=[[The Independent]]}}</ref> [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ 2017 ਤੱਕ ਇਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਕੇ ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗੀ। [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂ ਟਿਊਬ]] ਨੇ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html|title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet|last=Cohen|first=Noam|date=April 7, 2018|work=The Washington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html|archive-date=June 14, 2018}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == {{Multiple image |total_width = 250 | footer = ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਾਨੀ [[ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਸ|ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼]] (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ [[ਲੈਰੀ ਸੈਂਗਰ]] (ਸੱਜੇ) | image1 = Jimmy Wales - August 2019 (cropped).jpg | image2 = L Sanger (cropped).jpg }} === ਨੁਪੀਡੀਆ === [[ਤਸਵੀਰ:Nupedia_logo_and_wordmark.png|alt=Logo reading "Nupedia.com the free encyclopedia" in blue with large initial "N"|thumb| ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਨੁਪੀਡੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ]] ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇੰਨਾ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/|title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed?|website=Nieman Lab|accessdate=June 5, 2016}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੁਪੀਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਆਨਲਾਈਨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲੇਖ ਮਾਹਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="KockJungSyn20162">Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016). [http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges.] (PDF) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927001627/http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf|date=September 27, 2016}} ''International Journal of e-Collaboration'' (IJeC), 12(2), 1–8.</ref> ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਪੋਰਟਲ ਕੰਪਨੀ ਬੋਮਿਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਬੋਮਿਸ ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. [[ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਸ|ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼]] ਅਤੇ [[ਲੈਰੀ ਸੈਂਗਰ|ਲੈਰੀ ਸੇਂਗਰ]] ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਨੁਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਨੁਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਨੁਪੀਡੀਆ ਓਪਨ ਕੰਟੈਂਟ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਰਿਪਾਰਟਡ ਸਟਾਲਮੈਨ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਨੁਪੀਡੀਆ ਨੇ GNU ਫਰੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਲਾਇਸੈਂਸ' ਤੇ ਸਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਯੋਗ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੇਂਜਰ ਨੂੰ ਇਸ ਟੀਚੇ' ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਵਿਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="WM foundation of WP 12">{{cite web|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|title=Wikipedia-l: LinkBacks?|accessdate=February 20, 2007}}</ref> 10 ਜਨਵਰੀ, 2001 ਨੂੰ, ਸੇਂਗਰ ਨੇ ਨੁਪੀਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ "ਵਿਕਰੇਤਾ" ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਵਿਕੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨੁਪੀਡੀਆ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="nupedia feeder from WP 12">{{cite news|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html|title=Let's Make a Wiki|last=Sanger|first=Larry|date=January 10, 2001|accessdate=December 26, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414014355/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html|archivedate=April 14, 2003|publisher=Internet Archive}}</ref> === ਅਰੰਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ === ਡੋਮੇਨ ''wikipedia.com'' ਅਤੇ ''wikipedia.org'' (''wikipedia.com'' and ''wikipedia.org'') ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 12 ਜਨਵਰੀ, 2001<ref>{{Cite web|url=http://www.networksolutions.com/whois/results.jsp?domain=wikipedia.com|title=WHOIS domain registration information results for wikipedia.com from Network Solutions|date=September 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927193149/http://www.networksolutions.com/whois/results.jsp?domain=wikipedia.com|archive-date=September 27, 2007|access-date=August 31, 2018}}</ref> ਅਤੇ 13 ਜਨਵਰੀ 2001<ref>{{Cite web|url=http://www.networksolutions.com/whois/results.jsp?domain=wikipedia.org|title=WHOIS domain registration information results for wikipedia.org from Network Solutions|date=September 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194913/http://www.networksolutions.com/whois/results.jsp?domain=wikipedia.org|archive-date=September 27, 2007|access-date=August 31, 2018}}</ref> ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 15 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ www.wikipedia.com 'ਤੇ ਇਕੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੈਂਗਰ ਦੁਆਰਾ ਨੁਪੀਡੀਆ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟ ਵਿਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="KockJungSyn2016">Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016). [http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges.] (PDF) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927001627/http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf|date=September 27, 2016}} ''International Journal of e-Collaboration'' (IJeC), 12(2), 1–8.</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ "ਨਿਰਪੱਖ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ" ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਨਿਯਮ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੁਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬੋਮਿਸ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।<ref name="Seth-Finkelstein">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet|title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says|last=Finkelstein, Seth|date=September 25, 2008|work=[[The Guardian]]|location=London}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:English_Wikipedia_main_page_20011217.jpg|thumb| 17 ਦਸੰਬਰ, 2001 ਦਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨਾ ]] ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੋਗਦਾਨ ਨੁਪੀਡੀਆ ਤੋੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਸਲੈਸ਼ਡੌਟ ਪੋਸਟਿੰਗਸ ਅਤੇ ਵੈਬ ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਇੰਡੈਕਸਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, 2004 ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਕੁਲ 161 ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="WP early language stats 1">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_statistics|title=Multilingual statistics|date=March 30, 2005|website=Wikipedia|access-date=December 26, 2008}}</ref> 2003 ਵਿਚ ਨੁਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਸਰਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ 9 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਦੋ ਮਿਲੀਅਨ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ 1408 ਯੋਂਗਲ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਤਕਰੀਬਨ 600 ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। [[ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਵਪਾਰਕ ਵਿਗਿਆਪਨ]] ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ,<ref name="EL fears and start 1">{{Cite web|url=http://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html|title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008|website=Osdir|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/http://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html|archive-date=October 6, 2008|access-date=December 26, 2008}}</ref> ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਫਰਵਰੀ 2002 ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ ਐਨਕਲੋਪੀਡੀਆ ਲਿਬਰੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲਾਂ ਨੇ ਵੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਡੋਮੇਨ ਨੂੰ ''wikipedia.com'' ਤੋਂ ''wikipedia.org'' ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [[ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ|ਬ੍ਰਾਇਨ ਵਿਬਰ]] ਨੇ 15 ਅਗਸਤ 2002 ਨੂੰ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾਏ।<ref>https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿਲੀਅਨ ਲੇਖਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਵਾਧਾ 2007 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref name="guardian WP user peak 1">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist|title=Wikipedia approaches its limits|last=Bobbie Johnson|date=August 12, 2009|work=The Guardian|access-date=March 31, 2010|location=London}}</ref> 2006 ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 1,800 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; 2013 ਤਕ ਇਹ ਔਸਤ ਲਗਭਗ 800 ਸੀ। ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਇਕ ਟੀਮ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਸ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਬੇਮਿਸਾਲਤਾ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ।<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference|year=2009|title=The Singularity is Not Near: Slowing Growth of Wikipedia|url=http://www.wikisym.org/ws2009/procfiles/p108-suh.pdf|conference=The International Symposium on Wikis|location=Orlando, Florida|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110022/http://www.wikisym.org/ws2009/procfiles/p108-suh.pdf|archive-date=May 11, 2011}}</ref> ਦੂਸਰੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਾਧਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲੈਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ "[[wiktionary:low-hanging fruit|ਨੀਵੇਂ ਲਟਕਦੇ ਫਲ]]" ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਸਿਰਲੇਖ ਜੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ' ਤੇ ਇਕ ਲੇਖ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{Cite magazine|last=Evgeny Morozov|date=November–December 2009|title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia|url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov|magazine=Boston Review|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/http://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov|archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html|title=Wikipedia—Exploring Fact City|last=Cohen|first=Noam|date=March 28, 2009|work=The New York Times|access-date=April 19, 2011}}</ref> [[File:Wikipedia_Edit_2014.webm|right|thumb|ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀਡੀਓ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ 2014 ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।]] ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡਰਿਡ]] ਵਿੱਚ ਰੇ ਜੁਆਨ ਕਾਰਲੋਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ 2009 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ 49,000 ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਆ ਲਏ ਸਨ; ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਚ 2008 ਵਿਚ ਸਿਰਫ 4,900 ਸੰਪਾਦਕ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="guardian editors leaving 1">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors|title=Wikipedia falling victim to a war of words|last=Jenny Kleeman|date=November 26, 2009|work=The Guardian|access-date=March 31, 2010|location=London}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Wikipedia: A quantitative analysis|url=http://libresoft.es/publications/thesis-jfelipe|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403172516/http://libresoft.es/publications/thesis-jfelipe|archive-date=April 3, 2012}}</ref> ''ਦਾ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ'' ਨੇ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਐਰੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="WSJ WP losing editors 1">Volunteers Log Off as Wikipedia Ages, The Wall Street Journal, November 27, 2009.</ref> ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕੀਤੇ।<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html|title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors|last=Barnett|first=Emma|date=November 26, 2009|work=The Daily Telegraph|access-date=March 31, 2010|location=London}}</ref> ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 2011 ਵਿੱਚ, ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ "36,000 ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਧ ਲੇਖਕ" ਅਤੇ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ 35,800 ਲੇਖਕ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ "ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ" ਹੈ।<ref name="wiki-women">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html|title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors|last=Kevin Rawlinson|date=August 8, 2011|work=The Independent|access-date=April 5, 2012}}</ref> ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ. ਦੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਰਿਵਿਊ ਵਿਚ "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ" ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ 2013 ਦੇ ਲੇਖ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਲੇਖ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ 2007 ਤੋਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Simonite-2013">{{Cite journal|last=Simonite|first=Tom|date=October 22, 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=http://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|access-date=November 30, 2013|archive-date=ਜੂਨ 19, 2015|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20150619205842/http://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/|dead-url=yes}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿਚ, ''ਐਟਲਾਂਟਿਕ'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829|title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins|date=July 16, 2012|work=The Atlantic}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿਚ, ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। 25 ਨਵੰਬਰ, 2013 ਨੂੰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਅੰਕ ਵਿਚ, ਕੈਥਰੀਨ ਵਾਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ"।<ref>Ward, Katherine. ''New York'' Magazine, issue of November 25, 2013, p. 18.</ref> === ਮੀਲਪੱਥਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Tourism_Ranking-page-001.jpg|thumb| ਨਕਸ਼ਾ ਇਹ ਦਰਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ ਹਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਲੇਖ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਰਗ 1000 ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। 1000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਲੇਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਵਰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ]] ਕੌਮਸਕੋਰ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਨਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] ਦੀ ਚੋਟੀ-ਦਸ [[ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ]] ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ। 42.9 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 9 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ, ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' (# 10) ਅਤੇ [[ਐਪਲ]] (# 11) ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਿਆਂ 9 ਵੇਂ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿਚ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੈਂਕ 33 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 18.3 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।<ref>{{Cite magazine|date=February 17, 2007|title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites|url=http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html|magazine=PCWorld|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2020|archive-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132807/https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html%20|dead-url=yes}}</ref> ਅਲੈਕਸਾ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ 9 ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅੱਠ ਬਿਲੀਅਨ ਪੇਜ ਵਿਯੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|title=Wikimedia Traffic Analysis Report—Wikipedia Page Views Per Country|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=March 8, 2015|archive-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132802/https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm%20|url-status=dead}}</ref>"ਰੇਟਿੰਗ ਫਰਮ ਕੌਮਸਕੋਰਰ" ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - 9 ਫਰਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ 18 ਅਰਬ ਪੇਜ ਵਿਊ ਅਤੇ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਸ਼ਕ ਹਨ।<ref name="small screen"/> [[ਤਸਵੀਰ:History_Wikipedia_English_SOPA_2012_Blackout2.jpg|right|thumb| 18 ਜਨਵਰੀ, 2012 ਨੂੰ ਸੋਪਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ। ]] 18 ਜਨਵਰੀ, 2012 ਨੂੰ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਸਯੁੰਕਤ [[ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਂਗਰਸ|ਰਾਜ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ - ਸਟਾਪ ਆਨ ਲਾਈਨ ਪਾਈਰੇਸੀ ਐਕਟ (ਸੋਪਾ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਕਟ ਆਈਪੀ ਐਕਟ (ਪੀ.ਆਈਪੀਏ) - ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੇਜਾਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕ ਆਉਟ ਕੀਤਾ।<ref name="LA Times Jan 19">{{Cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-blackout-congressional-representatives.html|title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress|last=Netburn|first=Deborah|date=January 19, 2012|work=Los Angeles Times|access-date=March 6, 2012}}</ref> 162 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਲੈਕਆਉਟ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਸਲ ਪੰਨੇ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585|title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves|date=January 18, 2012|work=BBC News|access-date=January 19, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage|title=SOPA/Blackoutpage|publisher=Wikimedia Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage|archive-date=June 22, 2018|access-date=January 19, 2012}}</ref> ਲਵਲੈਂਡ ਅਤੇ ਰੀਗਲ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ "ਸਖਤ ਇਕੱਠੇ" ਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ.ਸ।<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{Cite journal|last=Jeff Loveland and Joseph Reagle|date=January 15, 2013|title=Wikipedia and encyclopedic production. New Media & Society. Sage Journals|journal=New Media & Society|volume=15|issue=8|page=1294|doi=10.1177/1461444812470428}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697|title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? • The Atlantic|last=Rebecca J. Rosen|date=January 30, 2013|access-date=February 9, 2013}}</ref> 20 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ, ''[[ਦਿ ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਟਾਈਮਜ਼|ਦਾ ਇਕੋਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਬੋਧ ਵਰਮਾ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਵਾਧਾ ਰੁਕੀ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸ ਦੇ ਪੇਜ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਦਸ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗਵਾਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2012 ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2013 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਅਰਬ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਸਕਰਣ ਸਲਾਈਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ: ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਪੇਜ-ਵਿਯੂਜ਼ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ, ਜਰਮਨ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ 17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ 9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ।"<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms|title=Google eating into Wikipedia page views?|last=Varma|first=Subodh|date=January 20, 2014|work=The Economic Times|access-date=February 10, 2014|publisher=[[Times Internet Limited]]}}</ref> ਵਰਮਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਮਾਹਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੂਗਲ ਦਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਉਪਯੋਗਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਦੇ ਬਰਕਮੈਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੇ ਸ਼ਾਰਕੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੇਜ ਝਲਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਾਫਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਖੋਜ ਪੇਜ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ [ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ] ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਦਸੰਬਰ 2016 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ।<ref name="Alexa">{{Cite web|url=http://www.alexa.com/topsites|title=Alexa Top 500 Global Sites|website=[[Alexa Internet]]|access-date=December 28, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150302173920/http://www.alexa.com/topsites|dead-url=yes}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ, 274301 ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ [[ਨਿੱਕਾ ਗ੍ਰਹਿ|ਗ੍ਰਹਿ]], ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਮਾਰਕ'' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ, ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, 500,000 ਵਿਚ 7,473 ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਜੋਂ ਉਪਲਬਧ ਹੋਇਆ। 2019 ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦਾ ਨਾਮ ''ਵਿਓਲਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Watson2">{{Cite journal|last=Watson|first=J.M.|year=2019|title=Lest we forget. A new identity and status for a ''Viola'' of section Andinium W. Becker; named for an old and treasured friend and companion. Plus another ...|url=http://www.srgc.org.uk/logs/logdir/2019Sep261569525649IRG117.pdf|journal=International Rock Gardener|issue=117|pages=47–|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001153437/http://www.srgc.org.uk/logs/logdir/2019Sep261569525649IRG117.pdf|archive-date=October 1, 2019|access-date=October 6, 2019}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਚੰਦਰਮਾ ਲੈਂਡਰ, ਬੇਰੇਸ਼ੀਟ, [[ਚੰਦਰਮਾ]] ਦੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਇਆ, ਪਤਲੇ ਨਿਕਲ ਪਲੇਟਾਂ ਤੇ ਉੱਕਰੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ; ਮਾਹਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਲੇਟਾਂ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name="WRD-201908052">{{Cite news|url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/|title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon|last=Oberhaus|first=Daniel|date=August 5, 2019|work=[[wired (magazine)|Wired]]|access-date=August 6, 2019}}</ref><ref name="VOX-201908062">{{Cite news|url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission|title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon—The tardigrade conquest of the solar system has begun.|last=Resnick|first=Brian|date=August 6, 2019|work=[[Vox (website)|Vox]]|access-date=August 6, 2019}}</ref> ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ 16 ਜੀਬੀ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਡੀਐਨਏ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CNET-201906292">{{Cite news|url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/|title=Startup packs all 16GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech—Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes.|last=Shankland|first=Stephen|date=June 29, 2019|work=[[CNET]]|access-date=August 7, 2019}}</ref> == ਖੁੱਲਾਪਣ == [[ਤਸਵੀਰ:History_Comparison_Example_(Vector).png|thumb| ਲੇਖ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ]] ਰਵਾਇਤੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੇ ਉਲਟ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਆਪਣੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਰਾਸਟ੍ਰੀਨੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ<ref group="note">The procrastination principle dictates that you should wait for problems to arise before solving them.</ref> ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="zittrain">{{Cite book|url=https://archive.org/details/futureofinternet00zitt|title=The Future of the Internet and How to Stop It—Chapter 6: The Lessons of Wikipedia|last=Zittrain|first=Jonathan|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=978-0-300-12487-3|author-link=Jonathan Zittrain|access-date=December 26, 2008}}</ref> ਇਹ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ - ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਠਕ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਖਾਤਾ ਨਹੀਂ । ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖ ਵਿਚ ਗ਼ਲਤੀਆਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੱਖਪਾਤ, ਅਤੇ ਗੈਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਟੈਕਸਟ ਵਰਗੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। === ਪਾਬੰਦੀਆਂ === ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਤੇ, ਸਿਰਫ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਲੇਖ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ, ਹੋਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਕੁਝ ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਵਾਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜਿਆ ਲੇਖ ਅਰਧ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਂ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਕਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਸਿਰਫ ਆਟੋਕਨਫਰਮਡ ਜਾਂ ਐਕਸਟੈਂਡਡ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖ ਨੂੰ ਲਾਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html|title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy|last=Hafner|first=Katie|date=June 17, 2006|work=The New York Times|access-date=December 5, 2016}}</ref><ref>[[wikipedia:Protection_policy|English Wikipedia's protection policy]]</ref> ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਾਂ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, [[ਜਰਮਨ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਲੇਖਾਂ ਦੇ "ਸਥਿਰ ਸੰਸਕਰਣਾਂ" ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਬੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ "ਬਕਾਇਆ ਬਦਲਾਅ" ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12|title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks|last=William Henderson|date=December 10, 2012|work=Business Insider}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੁਝ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਜਾਂ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਅਣ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/10312095|title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing|last=Frewin|first=Jonathan|date=June 15, 2010|work=BBC News|access-date=August 21, 2014}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Wikipedia_editing_interface.png|left|thumb| ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਇੰਟਰਫੇਸ/ਸੋਧ ਦਿੱਖ ]] === ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਇਹ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਖਾਸ ਟੂਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਲੇਖ ਦਾ "ਅਤੀਤ" ਪੰਨਾ ਹਰੇਕ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।<ref group="note">Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:Suppression|may be removed completely]].</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪੰਨੇ' ਤੇ ਕਿਸੇ ਲਿੰਕ ਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਨਵੀਨਤਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖਾਂ ਦੀ [[ਵਿਕੀ|"ਵਾਚਲਿਸਟ"]] ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। "ਨਵੇਂ ਪੇਜਾਂ ਦੀ ਗਸ਼ਤ" ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਚੈੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[[Wikipedia:New pages patrol]]</ref> 2003 ਵਿੱਚ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਐਂਡਰੀਆ ਸੀਫਫੋਲੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ [[ਵਿਕੀ|ਵਿੱਕੀ]] ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਤਕ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਰਗੇ "ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਤਬਾਹੀ" ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ "ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਰਮਾਣ" ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref name="FMonday collaborative effort 1">Andrea Ciffolilli, [http://firstmonday.org/article/view/1108/1028 "Phantom authority, self-selective recruitment, and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161206104747/http://firstmonday.org/article/view/1108/1028|date=December 6, 2016}}, ''[[ਪਹਿਲਾ ਸੋਮਵਾਰ (ਰਸਾਲਾ)|First Monday]]'' December 2003.</ref> === ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ/ (ਵੈਂਡਲਿਜ਼ਮ/ਭੰਨ-ਤੋੜ) === ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਸੰਪਾਦਨ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਭੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਸਮ ਦੀ ਭੰਨਤੋੜ ਵਿਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਾੜ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਪੈਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="upenn link spamming 1">{{Cite conference|last=West|first=Andrew G.|last2=Chang|first2=Jian|last3=Venkatasubramanian|first3=Krishna|last4=Sokolsky|first4=Oleg|last5=Lee|first5=Insup|date=2011|title=Link Spamming Wikipedia for Profit|url=http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers|conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference|pages=152–161|doi=10.1145/2030376.2030394}}</ref> ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਪਾਦਕ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤੋੜ-ਫੋੜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੇਖ ਵਿਚ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ, ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੈਂਡਲ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪੇਜ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਜ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ, ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ। [[ਤਸਵੀਰ:John_Seigenthaler_Sr._speaking.jpg|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|thumb| ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਾਨ ਸੀਗੇਂਥਲਰ (1927–2014), ਸੀਗੇਨਥਲਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ]] ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ; ਭੰਨਤੋੜ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਮੱਧਮਾਨ ਸਮਾਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਭੰਨਤੋੜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸੀਗੇਨਥਲਰ ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਿਚ, ਇਕ ਅਗਿਆਤ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਮਈ 2005 ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਜਾਨ ਸੀਗੇਨਥਲਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਗੇਨਥਲਰ ਨੂੰ ਜੌਨ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਝੂਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਖ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤਕ ਅਣਸੁਖਾਵਾਂ ਰਿਹਾ।<ref name="book The World is Flat 1">{{Cite book|title=The World is Flat|url=https://archive.org/details/worldisflatbrief0000frie_r7b0|last=Friedman|first=Thomas L.|publisher=[[Farrar, Straus & Giroux]]|year=2007|isbn=978-0-374-29278-2|page=[https://archive.org/details/worldisflatbrief0000frie_r7b0/page/124 124]}}</ref> ਸੀਏਜੰਥਲਰ, ਯੂਐਸਏ ਟੂਡੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਵੈਂਡਰਬਿਲਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਫ੍ਰੀਡਮ ਫੋਰਮ ਫਸਟ ਐਡਮੈਂਟਸ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਬਾਨੀ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਨੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੀਗੇਨਥਲਰ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਅਤੇ ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਨਾ ਖੋਜ ਸੰਦ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਨੀਤੀਗਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਜਿਉਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸਕਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress|title=Wikipedia: "A Work in Progress"|last=Helm|first=Burt|date=December 13, 2005|work=[[BusinessWeek]]|access-date=July 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/http://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress|archive-date=July 8, 2012}}</ref> === ਸੋਧ ਵਿਵਾਦ (ਐਡਿਟ ਵਾਰਿੰਗ) === ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਵਿਵਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੇਖ ਵਿਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਲਟ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਐਡਿਟ ਵਾਰਿੰਗ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{Cite news|url=http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793|title=Wikipedia is editorial warzone, says study|last=Coldewey|first=Devin|date=June 21, 2012|work=[[NBC News]]|archive-url=https://archive.today/20140822010030/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793|archive-date=August 22, 2014|department=Technology}}</ref> ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਕ ਸਰੋਤ ਖਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Kalyanasundaram|first=Arun|last2=Wei|first2=Wei|last3=Carley|first3=Kathleen M.|last4=Herbsleb|first4=James D.|date=December 2015|title=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached|journal=2015 Winter Simulation Conference (WSC)|location=Huntington Beach, CA, USA|publisher=IEEE|pages=276–287|doi=10.1109/WSC.2015.7408171|isbn=9781467397438}}</ref> ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ,<ref>{{Cite journal|last=Suh|first=Bongwon|last2=Convertino|first2=Gregorio|last3=Chi|first3=Ed H.|last4=Pirolli|first4=Peter|date=2009|title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?doid=1641309.1641322|journal=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration—WikiSym '09|location=Orlando, Florida|publisher=ACM Press|page=1|doi=10.1145/1641309.1641322|isbn=9781605587301}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਅਧਾਰਤ<ref>{{Cite news|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|work=Harvard Business Review|access-date=August 20, 2019|issn=0017-8012}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਮਰਦਾਨਾ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਪਾਦਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite journal|last=Bear|first=Julia B.|last2=Collier|first2=Benjamin|date=March 2016|title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia|journal=Sex Roles|volume=74|issue=5–6|pages=254–265|doi=10.1007/s11199-015-0573-y|issn=0360-0025}}</ref> ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗ ਪੱਖਪਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਪੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ "ਜ਼ਯੋਨਿਸਟ ਸੰਪਾਦਨ" ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/aug/18/wikipedia-editing-zionist-groups|title=Wikipedia editing courses launched by Zionist groups|last=Kiss|first=Rachel Shabi Jemima|date=August 18, 2010|work=The Guardian|access-date=August 20, 2019|issn=0261-3077}}</ref> ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ, ਯੇਸ਼ਾ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਨਫਤਾਲੀ ਬੇਨੇਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ" ਦੱਸਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/1.5101511|title=The Right's Latest Weapon: 'Zionist Editing' on Wikipedia|date=August 18, 2010|work=Haaretz|access-date=August 20, 2019|archive-date=ਅਗਸਤ 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820185639/https://www.haaretz.com/1.5101511|url-status=dead}}</ref> == <span id="Rules_and_laws_governing_content">ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ</span> == {{external media|width=220px|float=right|headerimage=[[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px]]|video1=[https://www.cbsnews.com/news/wikipedia-jimmy-wales-morley-safer-60-minutes/ Wikimania], ''[[60 Minutes]]'', [[CBS]], 20 minutes, April 5, 2015, co-founder Jimmy Wales at [[Fosdem]]|accessdate=April 5, 2015}} ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਕਾਨੂੰਨ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਰਾਜ [[ਵਰਜਿਨੀਆ|ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ]], ਜਿੱਥੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰਵਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਿਧਾਂਤ "ਪੰਜ ਥੰਮ੍ਹ" ਅਤੇ ਕਈ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਢੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਨਿਯਮ ਵਿਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੰਪਾਦਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਅਤੇ ਸੋਧਦੇ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਗੈਰ-ਅਨੁਕੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਸੋਧ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ।<ref name="pcworld who's behind WP">{{Cite web|url=http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2|title=Who's behind Wikipedia?|date=February 6, 2008|website=PC World|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2|archive-date=February 9, 2008|access-date=February 7, 2008}}</ref> === ਸਮਗਰੀ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ === ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਦਾਖਲਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼-ਸ਼ੈਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="WP content policy 1">{{Srlink|Wikipedia:What Wikipedia is not|What Wikipedia is not}}. Retrieved April 1, 2010. "Wikipedia is not a dictionary, usage, or jargon guide."</ref> ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ "ਨੋਟਬੰਦੀ" ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੇਖ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ।<ref name="WP notability guide 1">{{srlink|Wikipedia:Notability|Notability}}. Retrieved February 13, 2008. "A topic is presumed to be notable if it has received significant coverage in reliable secondary sources that are independent of the subject."</ref> ਅੱਗੇ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਿਰਫ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਤ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਖੋਜ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇੱਕ ਦਾਅਵਾ ਜਿਸਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਅਕਸਰ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ "ਤਸਦੀਕਤਾ, ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ, ਨਾ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼, ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਰਕਾਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੈਧ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ।<ref name="WP Verifiability policy 1">{{srlink|Wikipedia:Verifiability|Verifiability}}. February 13, 2008. "Material challenged or likely to be challenged, and all quotations, must be attributed to a reliable, published source."</ref> ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news|title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far|last=Cohen|first=Noam|date=August 9, 2011|newspaper=[[International Herald Tribune]]|page=18}}{{paywall}}</ref> ਸਾਰੇ ਰਾਏ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਜੇ ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈਦ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (ਐਨ.ਪੀ.ਓ.ਵੀ.) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸ਼ਾਸਨ == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਰਾਜਹੀਣਤਾ|ਅਰਾਜਕਤਾ ਸਮੇਂ ਦੇ]] ਨਾਲ [[ਲੋਕਰਾਜ|ਜਮਹੂਰੀ]] ਅਤੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir|last=Sanger|first=Larry|date=April 18, 2005|website=Slashdot|publisher=Dice}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kostakis|first=Vasilis|date=March 2010|title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479|journal=First Monday|volume=15|issue=3}}</ref> ਲੇਖ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਲੇਖ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਮੁਤਾਬਿਕ। === ਪ੍ਰਬੰਧਕ === ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਸਵੈਸੇਵੀ ਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲਈ ਦੌੜ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਇਹ "ਪ੍ਰਬੰਧਕ" ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਜੋ ਪੰਨੇ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਜਾਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। (ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਉਪਾਅ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ), ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਨ (ਜਿਵੇਂ ਤੋੜ-ਫੋੜ) ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ।<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Administrators#Administrator_conduct|title=Wikipedia:Administrators|date=October 3, 2018|access-date=July 12, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:RfA_Review/Reflect|title=Wikipedia:RfA_Review/Reflect|date=January 22, 2017|access-date=September 24, 2009}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੰਪਾਦਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਧੇਰੇ ਸਖਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829|title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins|last=Meyer|first=Robinson|date=July 16, 2012|website=[[The Atlantic]]|access-date=September 2, 2012}}</ref> ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। === ਵਿਵਾਦ ਹੱਲ === ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਰਧ-ਰਸਮੀ ਝਗੜੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੰਪਾਦਕ ਉਚਿਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਫੋਰਮਾਂ<ref group="note">See for example the [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:Biographies of living persons/Noticeboard|Biographies of Living Persons Noticeboard]] or [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:Neutral point of view/Noticeboard|Neutral Point of View Noticeboard]], created to address content falling under their respective areas.</ref> ਤੇ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਰਾਏ ਬੇਨਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਮ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, "ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਕਮਿਊਨਿਟੀ == [[File:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|thumb|ਵਿਕੀਮੀਨੀਆ 2005 ਦਾ ਵੀਡੀਓ - ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ, ਜੋ ਕਿ 4-8 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।]] ਹਰ ਲੇਖ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਹਰੇਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧਿਤ "ਗੱਲਬਾਤ" ਪੰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ, ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸੰਚਾਰ ਚੈਨਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Fernanda B. Viégas|author-link=Fernanda B. Viégas|last2=Martin M. Wattenberg|author-link2=Martin M. Wattenberg|last3=Jesse Kriss|last4=Frank van Ham|date=January 3, 2007|title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia|url=http://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf|publisher=Visual Communication Lab, [[IBM Research]]|access-date=June 27, 2008|archive-date=ਜੁਲਾਈ 6, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706062054/http://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf|dead-url=yes}}</ref> [[File:Editing_Hoxne_Hoard_at_the_British_Museum.ogv|right|thumb|ਵਿਕੀਪੀਡਿਅਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਜੂਨ, 2010 ਦੇ ਲੇਖ ਹੌਕਸਨੇ ਹੋਰਡ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।]] ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਕਮਊਨਿਟੀ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਰਗਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20|title=Log on and join in, but beware the web cults|last=Arthur|first=Charles|date=December 15, 2005|work=[[The Guardian]]|access-date=December 26, 2008|location=London}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html|title=Wikipedia: The know-it-all Web site|last=Lu Stout|first=Kristie|date=August 4, 2003|access-date=December 26, 2008|publisher=CNN}}</ref> ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਤਰਜੀਹ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਵੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ, ਨੂੰ " ਵਿਰੋਧੀ-ਵਿਰੋਧੀ " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25|title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism|last=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=December 31, 2004|website=[[Kuro5hin.org|Kuro5hin]], Op–Ed|quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise is tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.)}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨ ਕਈ ਵਾਰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਬਾਰਨਸਟਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬਣਾਏ ਟੋਕਨ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਅਤੇ ਭਾਵ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਧਾਰਣ ਸੰਪਾਦਨ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮੁੱਲਵਾਨ ਕੰਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Articulations of wikiwork: uncovering valued work in Wikipedia through barnstars|last=Kriplean|first=Travis Kriplean|last2=Beschastnikh|first2=Ivan|last3=McDonald|first3=David W.|publisher=Proceedings of the ACM|year=2008|isbn=978-1-60558-007-4|page=47|chapter=Articulations of wikiwork|doi=10.1145/1460563.1460573|name-list-format=vanc}} {{Subscription required|s}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਆਪਣੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕੌਣ ਲਿਖਦਾ ਹੈ?" ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite journal|last=Kittur|first=Aniket|year=2007|title=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie|publisher=Viktoria Institute|citeseerx=10.1.1.212.8218}}</ref> ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ "ਇੱਕ ਕਮਊਨਿਟੀ... ਕੁਝ ਸੌ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਸਮੂਹ "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ" ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਹੈ।<ref name="blodget">{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway|title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway?|last=Blodget|first=Henry|date=January 3, 2009|work=Business Insider}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ''ਸਲੇਟ'' ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ: "ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਾਈਟ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸੰਪਾਦਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।"<ref>{{Cite news|url=http://www.slate.com/id/2184487|title=The Wisdom of the Chaperones|last=Wilson|first=Chris|date=February 22, 2008|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=August 13, 2014}}</ref> ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਢੰਗ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ [[ਐਰਨ ਸਵਾਰਟਜ਼|ਅਰੋਨ ਸਵਰਟਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਸਨ (ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਘੱਟ ਸੋਧ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia|title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia?|last=Swartz|first=Aaron|date=September 4, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/http://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia|archive-date=August 3, 2014|access-date=February 23, 2008}}</ref> ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ 6,052,719 ਲੇਖ, 38,723,401 ਰਜਿਸਟਰਡ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ 133,318 ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਪੇਜ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨੇ, ਉਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਨ, ਵਿਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਛੂਟ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਨ ਵਿਚ ਗੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਲਾਗਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਯੋਗਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਕੋਡ ਸਿੱਖਣ, ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ "ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਲਚਰ" ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸੰਪਾਦਕ ਲੌਗਇਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{Cite journal|last=Goldman, Eric|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|volume=8}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ "ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਿੱਕੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਕੰਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਵੈ ਰੁਚੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ",<ref name="legal edu and WP 1">{{Cite journal|last=Noveck, Beth Simone|title=Wikipedia and the Future of Legal Education|publisher=Journal of Legal Education|volume=57}}</ref> ਪਰ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ [[ਆਈਪੀ ਪਤਾ|IP ਪਤਿਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਤਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। == ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ == ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ 332 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)। ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਤਕ, ਲੇਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ, ਸੇਬੂਆਨੋ, ਸਵੀਡਿਸ਼, ਜਰਮਨ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਡੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹਨ।<ref name="WP list of WPs by article 1">{{cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles|title=Wikipedia:List of Wikipedias|publisher=English Wikipedia|accessdate={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}}}</ref> ਦੂਸਰੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੋਟ ਲਸਜਬੋਟ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 2013 ਤਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਲੇਖ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੇਬੂਆਨੋ ਅਤੇ ਵਾਰੇ ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹਨ। ਚੋਟੀ ਦੇ ਛੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਿਆਰਾਂ ਹੋਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਦਸ ਲੱਖ ਲੇਖ ਹਨ (ਰੂਸੀ, ਇਤਾਲਵੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਪੋਲਿਸ਼, ਵਾਰੇ-ਵਾਰੇ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ, ਜਾਪਾਨੀ, ਚੀਨੀ, ਅਰਬੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਅਤੇ ਯੂਕ੍ਰੇਨੀ), ਪੰਜ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ 500,000 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੇਖ ਹਨ ( ਫਾਰਸੀ, ਕੈਟਲਾਨ, ਸਰਬੀਅਨ, ਬੋਕਮੈਲ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ), 42 ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ 84 ਹੋਰਾਂ ਦੀ 10,000 ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੈ।<ref name="WP list of WPs 1">[[metawiki:List of Wikipedias|List of Wikipedias]]</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਜਿਸ ਵਿਚ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਹਨ।ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ, ਅਲੇਕਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਬਡੋਮੇਨ (en.wikipedia.org; ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ) ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 57% ਸੰਚਤ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਵੰਡ (ਰਸ਼ੀਅਨ: 9%; ਚੀਨੀ: 6%); ਜਪਾਨੀ: 6%; ਸਪੈਨਿਸ਼: 5%)। [[ਤਸਵੀਰ:TurkishWikipedia_block_pageviews_february-may2017.png|right|thumb| ਤੁਰਕੀ ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨੂੰ 2017 ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਤੁਰਕੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਪੇਜਵਿਯੂ ਲਈ ਇਕ ਗ੍ਰਾਫ ਲਗਭਗ 80% ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ]] ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ [[ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ|ਵੈੱਬ]] 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ]] ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ)। ਇਹ ਅੰਤਰ ਸਪੈਲਿੰਗ ਅੰਤਰਾਂ<ref name="WP spelling MOS 1">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Manual_of_Style/Spelling|title=Spelling|date=September 26, 2018|website=Manual of Style|publisher=Wikipedia|access-date=May 19, 2007}}</ref> ਜਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="WP countering bias 1">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Countering_systemic_bias|title=Countering systemic bias|date=July 15, 2018|access-date=May 19, 2007}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਗਲੋਬਲ ਨੀਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰੀਏ" ਤੇ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਕੁਝ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਪਾਸਾ ਵੱਟਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕਿ ਕੀ ਬਿਨਾਂ ਤਸਦੀਕ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਅਧੀਨ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="WP meta fair use 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Fair_use|title=Fair use|publisher=Meta-Wiki|access-date=July 14, 2007}}</ref><ref name="WP meta WP images 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Images_on_Wikipedia|title=Images on Wikipedia|access-date=July 14, 2007}}</ref><ref name="IBM visual WP 1">{{Cite journal|last=Fernanda B. Viégas|date=January 3, 2007|title=The Visual Side of Wikipedia|url=http://www.research.ibm.com/visual/papers/viegas_hicss_visual_wikipedia.pdf|publisher=Visual Communication Lab, IBM Research|access-date=October 30, 2007|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204722/http://www.research.ibm.com/visual/papers/viegas_hicss_visual_wikipedia.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉਤਮ ਸੰਭਾਵਤ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।"<ref name="WP Wales free multi-lingual encyclopedia">[[Jimmy Wales]], [[mailarchive:wikipedia-l/2005-March/020469.html|"Wikipedia is an encyclopedia"]], March 8, 2005, &#x3C;Wikipedia-l@wikimedia.org&#x3E;</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਘੱਟ ਜਾਂ ਘੱਟ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਕੁਝ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਦੁਆਰਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿੱਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ) ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।<ref name="WP metawiki maintenance 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org|title=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=March 24, 2009}}</ref> ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅੰਕੜੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,<ref name="WP meta stats 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Statistics|title=Meta-Wiki Statistics|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=March 24, 2008}}</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref name="WP meta articles on all sites 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_articles_every_Wikipedia_should_have|title=List of articles every Wikipedia should have|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=March 24, 2008}}</ref> ਸੂਚੀ ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ: ਜੀਵਨੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ, ਸਮਾਜ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਗਿਆਨ, ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਗਣਿਤ। ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਸਿਰਫ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। [[ਤਸਵੀਰ:User_-_demography.svg|left|thumb| ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ]] ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਲੇਖ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਸਕਰਣ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੈਚਾਲਤ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।<ref name="WP auto-translations rules 1">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Translation|title=Wikipedia: Translation|date=September 27, 2018|website=English Wikipedia|access-date=February 3, 2007}}</ref> ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਲੇਖ "ਇੰਟਰਵਿਕੀ ਲਿੰਕ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਹਮਰੁਤਬਾ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ''ਪਲੌਸ ਵਨ'' ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਪਾਦਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਲਈ 51% ਅਤੇ ਸਧਾਰਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ 25% ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Yasseri|first=Taha|last2=Sumi|first2=Robert|last3=Kertész|first3=János|author-link3=János Kertész|date=January 17, 2012|title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis|journal=[[PLoS ONE]]|volume=7|issue=1|pages=e30091|arxiv=1109.1746|bibcode=2012PLoSO...730091Y|doi=10.1371/journal.pone.0030091|pmc=3260192|pmid=22272279}}</ref> ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 2015 ਤੱਕ ਵਧਾ ਕੇ 37% ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref name="WP global south demographic increase plan 1">{{Cite web|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/3/37/2011-12_Wikimedia_Foundation_Plan_FINAL_FOR_WEBSITE_.pdf|title=Wikimedia Foundation 2011–12 Annual Plan|publisher=Wikimedia Foundation|page=8|access-date=June 5, 2016}}</ref> === ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ === 1 ਮਾਰਚ, 2014 ਨੂੰ, ਦਿ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ, "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਭਵਿੱਖ" ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ “[ਟੀ] ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ।"<ref name="economist13">{{cite news|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|date=March 1, 2014|work=The Economist|accessdate=March 11, 2014}}</ref> ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਅਟ੍ਰੈਸ ਦਰ ਨੂੰ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਗੈਰ-ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ) ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਔਸਤਨ ਪੰਜ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪਾਦਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 2008 ਤੋਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਤਕਰੀਬਨ 2,000 ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ, 2007 ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ 50,000 ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2014 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਕ ਇਹ ਘਟ ਕੇ 30,000 ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਕੀ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਤਕਰੀਬਨ 20,000 ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਹਵਾਲਾ ਪ੍ਰਚਲਤ ਰੇਟ 'ਤੇ ਅਟ੍ਰੇਸੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, 2021 ਤਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ' ਤੇ ਸਿਰਫ 10,000 ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੰਪਾਦਕ ਹੋਣਗੇ।<ref name="economist1">{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|date=March 1, 2014|work=The Economist|access-date=March 11, 2014}}</ref> ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ''ਦਿ ਇਕੋਨਮਿਸਟ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰੁਝਾਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਗੈਰ-ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ) ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਤਕਰੀਬਨ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਗੈਰ-ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ) ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਸੰਪਾਦਨ ਨੀਤੀ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਮਾਪਦੰਡ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਰੇਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਭਵ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਗੇ।<ref>Andrew Lih. ''Wikipedia''. Alternative edit policies at Wikipedia in other languages.</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> '''Note''' <references group="note"/> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles containing potentially dated statements]] g08lntnbalihxajmsff2z3lwpsxtecq 0 76253 846042 820761 2026-09-14T00:00:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846042 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਰਗਿਸ ਫ਼ਾਖਰੀ | image = Nargis Fakhri at Lakme Fashion Week 2022.jpg | caption = | birthname = ਨਰਗਿਸ ਫ਼ਾਖਰੀ | birthdate = 20 ਅਕਤੂਬਰ 1979 | birthplace = ਕੁਈਂਸ, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]] | occupation = ਮਾਡਲ, [[ਅਦਾਕਾਰ]] | years active = 2007-ਵਰਤਮਾਨ | website = {{URL|http://nargisfakhri.com}} }} '''ਨਰਗਿਸ ਫ਼ਾਖਰੀ''' (ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1979)<ref>{{cite web |url=http://bollywoodinside.com/bollywoodactresses/nargis-fakhri-2.html |title=Nargis Fakhri bio and profile |publisher=Bollywood Inside |date=2011-10-20 |accessdate=2011-11-14 |archive-date=2012-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108090215/http://bollywoodinside.com/bollywoodactresses/nargis-fakhri-2.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/ranbir-birthday-surprise-for-nargis-in-air/1/157023.html |title=Ranbir's birthday surprise for Nargis in air |publisher=[[India Today]] |date=2011-10-21 |accessdate=2011-11-14}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.yreach.com/mumbai/news/mirch-masala/filmy-gossip/ranbir-says-nargis-is-a-boon-to-rockstar.html |title=Nargis Fakhri, Ranbir Says, Nargis Fakhri in Rockstar, Added Advantage, Actress Nargis Fakhri, Rockstar &#124; Mumbai |publisher=YReach.com |date=2011-09-21 |accessdate=2011-11-14 |archive-date=2012-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331091957/http://www.yreach.com/mumbai/news/mirch-masala/filmy-gossip/ranbir-says-nargis-is-a-boon-to-rockstar.html |dead-url=yes }}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2011 ਵਿੱਚ ਬਣੀ [[ਬਾਲੀਵੂਡ]] [[ਫ਼ਿਲਮ]] ''ਰਾਕਸਟਾਰ'' ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<br/> ਅਮਰੀਕਨ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਨਰਗਿਸ ਫ਼ਾਖਰੀ 'ਰਾਕਸਟਾਰ', 'ਮਦਰਾਸ ਕੈਫ਼ੇ', 'ਫਟਾ ਪੋਸਟਰ ਨਿਕਲਾ ਹੀਰੋ', 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੀਰੋ', 'ਕਿੱਕ', 'ਸਪਾਈ' ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ == ਫਾਖਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1979 ਨੂੰ ਕੁਈਨਜ਼, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਫਾਖਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੈਰੀ ਫਾਖਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਚੈੱਕ ਹੈ।<ref name="tribune1">{{cite web |url=http://tribune.com.pk/story/896260/i-would-love-to-go-to-pakistan-for-a-food-journey-nargis-fakhri/ |title=I would love to go to Pakistan on a food journey: Nargis Fakhri |date=June 2, 2015 |work=The Express Tribune}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਲੀਆ ਹੈ। ਫ਼ਾਖਰੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="hindustantimes1">{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-Cinema/pakistaniactressesinbollywood/Article4-651910.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20110925015206/http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-Cinema/pakistaniactressesinbollywood/Article4-651910.aspx |url-status=dead |archive-date=September 25, 2011 |title=Nargis Fakhri &#124; Pakistani actresses in Bollywood |newspaper=[[Hindustan Times]] |date=November 7, 2011 |access-date=November 14, 2011 |df=mdy-all }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਚੈਕ ਨਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਫਾਖਰੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਗਲੋਬਲ ਨਾਗਰਿਕ" ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਫਾਖਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੈਕਸਟ ਟਾਪ ਮਾਡਲ (2004) ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="digitalspy" /> ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਾਖਰੀ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਤੀਜੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ।<ref name="TheFilmStreetJournal">{{cite web|url=http://www.thefilmstreetjournal.com/generalarticle.aspx?id=153|title=:: The Film Street Journal ::|website=www.thefilmstreetjournal.com|access-date=April 10, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919102526/http://www.thefilmstreetjournal.com/generalarticle.aspx?id=153|archive-date=September 19, 2013|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫਾਖਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਦੋਂ ਵਧੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 2009 ਦੇ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਕੈਲੰਡਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।<ref name="Nargis Fakhri Rocks at 34" /> ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।<ref name="India Today">{{cite magazine |url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/fresh-faces-in-bollywood/1/5267.html |title=Fresh face in Bollywood: Nargis Fakhri - &#124; Photos &#124; &#124; India Today &#124; |magazine=[[India Today]] |access-date=November 14, 2011}}</ref><ref name="auto1">{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/nargis-hindi-improves-not-blocking-offers_152472.html|title=Nargis' Hindi improves, not blocking offers|last=IANS|work=zee news|access-date=April 4, 2014|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072029/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/nargis-hindi-improves-not-blocking-offers_152472.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਰੌਕਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਫਾਖਰੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ "[ਉਸਦੇ] ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕੇ" ਅਤੇ "[ਆਪਣੀਆਂ] ਜੜ੍ਹਾਂ [ਪਾਕਿਸਤਾਨ] ਦੇ ਨੇੜੇ" ਜਾ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="tribune1" /><ref name=Nargis /><ref name="hindustantimes1" /> == ਹਾਲੀਆ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ (2016–ਮੌਜੂਦਾ) == ਫਾਖਰੀ ਨੇ 2016 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਸਾਗਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ "ਦੇਸੀ ਗਰਲ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Nargis-"Fakhri-to-shake-a-leg-in-Prashanths-comeback-film/articleshow/35633149.cms |title=Nargis Fakhri to shake a leg in Prashanth's comeback film |work=The Times of India |access-date=August 2, 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/nargis-fakhri-shoots-item-song-for-saahasam-news-bollywood-oh5luiddjgigj.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813144338/http://www.sify.com/movies/nargis-fakhri-shoots-item-song-for-saahasam-news-bollywood-oh5luiddjgigj.html |url-status=dead |archive-date=2014-08-13 |title=Nargis Fakhri shoots item song for 'Saahasam' |work=Sify}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/140527/entertainment-kollywood/article/actor-prashanth-convinced-nargis-fakhri-make-south-debut |title=Actor Prashanth convinced Nargis Fakhri to make south debut |work=Deccan Chronicle}}</ref> ਗੀਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਪੀ "ਬਾਰ ਨੰਬਰ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਜੂ ਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਾਧੂ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://silverscreen.in/news/remya-nambeesan-sings-saahasam/|title=Remya Nambeesan Sings for Saahasam|work=Silverscreen.in|access-date=2021-12-14|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331142648/https://silverscreen.in/news/remya-nambeesan-sings-saahasam/|url-status=dead}}</ref><ref name="debut">{{cite news |last=CR |first=Sharanya |title=Nargis Fakhri doesn't mind to debut with item song |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Nargis-Fakhri-doesnt-mind-to-debut-with-item-song/articleshow/39357802.cms |access-date=November 13, 2014 |work=The Times of India |date=August 1, 2014}}</ref> ਫਾਖਰੀ ਅੱਗੇ ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇਸਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਡਰਾਮਾ ਅਜ਼ਹਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref name="The Times of India 1">{{cite news |title=Ekta Kapoor plans to make film on Azharuddin's life |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ekta-Kapoor-plans-to-make-film-on-Azharuddins-life/articleshow/20600648.cms |access-date=May 25, 2015 |newspaper=[[The Times of India]] |date=June 15, 2013}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤਾ ਬਿਜਲਾਨੀ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਜ਼ਹਰੂਦੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref name="India Today 1">{{cite magazine |last1=staff |title=Azhar first look: Emraan Hashmi dons blue for Azharuddin biopic |url=http://indiatoday.intoday.in/story/azhar-first-look-emraan-hashmi-azharuddin-biopic-new-film-prachi-desai-sangeeta-bijlani-anthony-dsouza/1/439348.html |access-date=May 25, 2015 |magazine=[[India Today]] |date=May 21, 2015}}</ref> ਮਿਡ-ਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਅਜ਼ਹਰੂਦੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉਸ ਦੇ ਰੱਬ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਬਾਰੇ ਹੈ।<ref name="Mid-Day 1">{{cite news |last1=Kamat |first1=Mayur |title='Azhar' is about my God, my marriage & match-fixing: Azharuddin on biopic |url=http://www.mid-day.com/articles/azhar-is-about-my-god-my-marriage--match-fixing-azharuddin-on-biopic/16231168 |access-date=May 25, 2015 |newspaper=[[Mid-Day]] |date=May 22, 2015}}</ref> ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਉਦੋਂ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੀਬੀਆਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਟੇਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰੂਦੀਨ ਨੇ ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/cricket/is-reel-close-to-real-ex-cbi-official-to-keep-an-eye-on-azhar-the-movie/story-hofabCsVApfF7terJEFuJO.html |title=Is reel close to real? Ex-CBI official to keep an eye on Azhar the movie |work=Hindustan Times |access-date=May 11, 2016}}</ref> ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |last1=Chandel |first1=Rajani |title='Azhar' song 'Bol do na zara'&nbsp;– Emraan Hashmi and Nagris Fakhri's sizzling chemistry leaves us breathless! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Azhar-song-Bol-do-na-zara-Emraan-Hashmi-and-Nagris-Fakhris-sizzling-chemistry-leaves-us-breathless/articleshow/51740721.cms |access-date=April 11, 2016 |work=The Times of India |date=April 8, 2016}}</ref> ਆਉਟਲੁੱਕ ਦੀ ਨਮਰਤਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ "ਪਸੰਦ" ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ "ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਮੀਕਰਨ" ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹੈ।<ref>Its a box office disaster [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Emraan-Hashmi-turns-Azharuddin-on-Azhar-poster/articleshow/51648354.cms "Emraan Hashmi turns Azharuddin on 'Azhar' poster"]</ref> ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮੱਧਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="auto">{{cite web |title=Azhar&nbsp;– Movie&nbsp;– Box Office India |work=boxofficeindia.com |access-date=August 15, 2016 |url=http://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3283}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹਾਊਸਫੁੱਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/housefull-3-trailer-expect-a-laugh-riot-from-this-akshay-kumar-starrer-2768344/ |title=Housefull 3 trailer: Expect a laugh riot from this Akshay Kumar starrer, watch |date=April 24, 2016 |work=The Indian Express}}</ref> ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬਰਾਟ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇੱਕ ਕੋਨ-ਮੈਨ (ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ) ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/housefull-3-song-pyaar-ki-akshay-kumar-jacqueline-fernandez-nargis-fakhri-abhishek-bachchan-riteish-deshmukh-and-lisa-haydons-love-track-is-fabulous/ |title=Housefull 3 song Pyaar Ki: Akshay, Jacqueline, Nargis, Abhishek, Riteish and Lisa's love track is absolutely fabulous! |work=Bollywood Life |date=April 25, 2016 |access-date=May 2, 2016}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਨ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Housefull-3-promises-to-be-more-fun/articleshow/51925030.cms "'Housefull 3' promises to be more fun"]. ''The Times of India'' (April 22, 2016)</ref> ਫਸਟਪੋਸਟ ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾਅ ਨੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵੱਲ ਉਸ ਦੇ ਝੁਕਾਅ ਲਈ ਫਾਖਰੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ "ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖਿੱਚ [...] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |last1=MM Vetticad |first1=Anna |title='Housefull 3' review: A lazily written, flat ensemble film&nbsp;– Firstpost |url=http://www.firstpost.com/bollywood/housefull-3-review-a-lazily-written-flat-ensemble-film-2815258.html |access-date=August 11, 2016 |work=Firstpost |date=June 3, 2016}}</ref> ਫਿਰ ਵੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ₹1.88 ਬਿਲੀਅਨ (US$25 ਮਿਲੀਅਨ) ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="exp">{{cite web |title=Housefull 3 box office collections: Akshay Kumar's movie grosses Rs. 100 crore worldwide in mere three days |work=The Indian Express |date=June 4, 2016 |access-date=June 6, 2016 |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/housefull-3-box-office-collections-akshay-kumar-jacqueline-fernandez-movie-business-fantastic-start-2834002/}}</ref><ref>{{cite web |title=Special Features: Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Housefull 3&nbsp;– Box Office, Bollywood Hungama |url=http://m.bollywoodhungama.com/en/h5/movies/special-features/670/ |publisher=Bollywood Hungama |access-date=August 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811131537/http://m.bollywoodhungama.com/en/h5/movies/special-features/670/ |archive-date=August 11, 2016 |url-status=dead }}</ref> ਫਾਖਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸਾਹਸੀ ਕਾਮੇਡੀ ਡਿਸ਼ੂਮ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="auto3">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nargis-Fakhri-to-do-cameo-in-Dishoom/articleshow/49526800.cms |title=Nargis Fakhri to do cameo in 'Dishoom' |work=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸਟਾਰ ਸਾਕਿਬ ਸਲੀਮ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ "ਕੈਮਿਓ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nargis-fakhri-to-do-cameo-in-john-abrahams-dishoom/|title=Nargis Fakhri to do cameo in John Abraham's 'Dishoom' |date=October 25, 2015 |work=The Indian Express}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਫਾਖਰੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਵੀ ਜਾਧਵ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਬੈਂਜੋ ਵਿੱਚ, ਬੈਂਜੋ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਇੱਕ ਵਾਦਕ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ, ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਵਜੋਂ ਸੀ।<ref name=DeccanProduction>{{cite news |url=http://deccanchronicle.com/bollywood/290116/riteish-deshmukh-and-nargis-fakhri-s-banjo-goes-on-floors.html |title=Riteish Deshmukh and Nargis Fakhri's 'Banjo' goes on floors |newspaper=[[Deccan Chronicle]] |date=January 29, 2016 |access-date=January 30, 2016}}</ref><ref>{{cite web |title='Banjo' Trailer: Riteish Deshmukh enthrals and Nargis Fakhri adds oomph |last=Kaushal |first=Ruchi |work=The Times of India |date=August 9, 2016 |access-date=August 16, 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Banjo-Trailer-Riteish-Deshmukh-enthrals-and-Nargis-Fakhri-adds-oomph/articleshow/53618051.cms}}</ref> ਰਿਤੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਘੈਟੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰੈਪਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ 'ਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਦੇ ਸੈਬਲ ਚੈਟਰਜੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ "ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਨਡੂਇੰਗ" ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਫਾਖਰੀ ਨੂੰ ਕੋਫੀ ਅੰਨਾਨ, ਡੌਟਜ਼ੇਨ ਕ੍ਰੋਸ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੰਗ ਵਰਲਡ ਕਾਉਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਾਖਰੀ ਨੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ 5 ਵੈਡਿੰਗਜ਼ (2018) ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਰਜ਼ਾ ਨੂਰਾਨੀ ਨੇ ਫਾਖਰੀ ਅਤੇ ਰਾਓ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ"। ਫਾਖਰੀ ਨੇ 2019 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭੂਸ਼ਣ ਪਟੇਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਡਰਾਉਣੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਅਮਾਵਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-nargis-fakhri-gears-up-for-a-horror-film-next/|title=REVEALED: Nargis Fakhri gears up for a horror film next&nbsp;– Bollywood Hungama|first=Bollywood|last=Hungama|date=February 16, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.koimoi.com/bollywood-news/after-anushka-sharma-nargis-fakri-to-star-in-a-horror-film-titled-amaavas/|title=After Anushka Sharma, Nargis Fakhri To Star in a Horror Flick!|date=February 16, 2018}}</ref> ਮਾਰਚ 2019 ਤੱਕ, ਫਾਖਰੀ ਨੇ ਸੰਜੇ ਦੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਟੋਰਬਾਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।<ref name="indianexpress1">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nargis-fakhri-to-play-an-afghan-girl-in-sanjay-dutt-starrer-torbaaz-4977593/|title=Nargis Fakhri to play an Afghan girl in Sanjay Dutt starrer Torbaaz|date=December 11, 2017}}</ref><ref name="hungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/nargis-fakhri-bags-sanjay-dutt-starrer-torbaaz/|title=Nargis Fakhri bags Sanjay Dutt-starrer Torbaaz&nbsp;– Bollywood Hungama|first=Bollywood|last=Hungama|date=December 11, 2017}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਫਾਖਰੀ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਉਦੈ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/nargis-fakhri-and-uday-chopra-are-getting-married-say-rumours-are-they-true-1781695|title=Nargis Fakhri And Uday Chopra Are Getting Married, Say Rumors. Are They True?|first=Dazzling|last=News|date=November 30, 2017|publisher=NDTV}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜੋੜਾ 2017 ਦੇ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.dazzling.news/a2660/how-uday-chopra-broke-up-with-nargis-fakhri-and-their-relationship-timeline|title=How Uday Chopra broke up with Nargis Fakhri and their relationship timeline!|first=Dazzling|last=News|date=November 17, 2017|access-date=ਅਗਸਤ 9, 2021|archive-date=ਅਗਸਤ 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809172326/https://www.dazzling.news/a2660/how-uday-chopra-broke-up-with-nargis-fakhri-and-their-relationship-timeline|dead-url=yes}}</ref> ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਫਾਖਰੀ ਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮੈਟ ਅਲੋਂਜ਼ੋ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-nargis-fakhri-kisses-confirms-relationship-with-matt-alonzo-after-break-up-with-uday-chopra-445798|title=Moving over Uday Chopra, Nargis Fakhri confirms relationship with Matt Alonzo!|first=India|last=TV News|date=June 6, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nargis-fakhri-confirms-relationship-with-beau-matt-alonzo/articleshow/63978835.cms|title=Nargis Fakhri confirms relationship with beau Matt Alonzo|date=May 1, 2018|newspaper=Mumbai Mirror|access-date=ਅਗਸਤ 9, 2021|archive-date=ਮਾਰਚ 31, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331095626/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nargis-fakhri-confirms-relationship-with-beau-matt-alonzo/articleshow/63978835.cms|url-status=dead}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|3668216}} * {{twitter|nargisfakhri}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] nfsplas5kmn0d112pxl4ym9mr85lv2s 0 78110 845977 385096 2026-09-13T20:37:31Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਬਾਸੜੀਅਾ to moved target page [[ਬਾਸੜੀਆਂ]] 845977 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਬਾਸੜੀਆਂ]] ntjit1mj4587619a633vsyr94v1yo4s 2 83891 845993 658950 2026-09-13T20:40:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ:G(x) to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:G(x)-former]] 845993 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:G(x)-former]] dfgo3c4lc2sc7gnzsyeujalplb83ksw 0 84121 845947 826393 2026-09-13T16:11:27Z Krok6kola 33364 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:View from the top of the Jama Masjid Minaret New Delhi by od.jpg]] → [[File:View from the top of the Jama Masjid Minaret Delhi by od.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This picture is not taken from New Delhi but from Old Delhi 845947 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="2" class="toccolours" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 250px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" | colspan="10" style="margin-left: inherit; background:#FFC0CB; text-align:center; font-size: medium;" |ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ<br> ਦਿੱਲੀ |- align="center" | colspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:View from the top of the Jama Masjid Minaret Delhi by od.jpg|250x250px|A view of the Old City]] |- style="vertical-align: top;" |  ਥਾਂ | [[ਦਿੱਲੀ]] |- style="vertical-align: top;" |'''ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ:''' | 736ਈ.ਪੂ. |- style="vertical-align: top;" |'''ਭਾਸ਼ਾ''' |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ| ਖੜੀਬੋਲੀ, ਹਿੰਦੀ]], [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]],[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] <br> |- style="vertical-align: top;" |ਰਾਜਵੰਸ਼ |ਤੋਮਰਸ-ਚੌਹਾਨ(736-1192)<br> ਮਮਲੁਕ(1206–1289)<br> [[ਖ਼ਿਲਜੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ]](1290–1320)<br> [[ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼]] (1320–1413)<br>  ਸਈਅਦ(1414–51)<br> [[ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ]] (1451–1526)<br> [[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ]] (1526–1540)<br> [[ਸੂਰੀ ਸਾਮਰਾਜ]](1540-1553)<br> ਹਿੰਦੂ-[[ਹੇਮੂ]](1553–56)<br> [[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ]](1556-1857)<br> [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ]] (1857–1947)<br> ਆਜ਼ਾਦੀ (1947–Present) |} ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ  ਸਲਤਨਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਚੱਪਾ ਚੱਪਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>[http://www.iloveindia.com/travel/delhi/history-of-delhi.html]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>List of cities by time of continuous habitation#Central and South Asia</ref> ਇੱਕ ਕਰੋੜ 73 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ 8ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਜਮਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਬਾਦ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਆਬਾਦ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਉਰੂਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਕਿੰਨੇ ਵਾਰ ਬਣੀ ਕਿੰਨੇ ਵਾਰ ਢਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਏ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਿਤੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਕਿਤੋਂ ਉਜਾੜਿਆ। ਪਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਦਿੱਲੀ ਹੀ ਰਹੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਮੁਸਲਿਮਾਂ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.travinfoindia.com/india-tours/golden-triangle.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-08-30 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102446/http://www.travinfoindia.com/india-tours/golden-triangle.html |dead-url=yes }}</ref> ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਕਾਵਿ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਵਿਚ [[ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ]] ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ [[ਪਾਂਡਵ]] ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ|ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲੇ]] ਬਾਰੇ  ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਲਾ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ  ਵਿਚ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਦੀਵਾਰ ਚਿੱਤਰ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 1000 ਈ.ਪੂ. ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।  == ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ == [[ਤਸਵੀਰ:1863_Dispatch_Atlas_Map_of_Delhi,_India_-_Geographicus_-_Delhi-dispatch-1867.jpg|right|thumb|300x300px|ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਾਬਾਦ (ਵਰਤਮਾਨ:ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਕਸ਼ਾ]] ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿੱਲੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਉਜੜੀ ਅਤੇ ਵਸੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲਾਲਕੋਟ, ਸੀਰੀ ਦਾ ਕਿਲਾ ਅਤੇ ਕਿਲਾ ਰਾਇ ਪਿਥੌਰਾ: ਤੋਮਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲੇ ਲਾਲ ਕੋਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁਤੁਬਦੀਨ ਐਬਕ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਿਰੀ ਦਾ ਕਿਲਾ, 1303 ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ, ਗਿਆਸੁਦੀਨ ਤੁਗਲਕ(1321-1325) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਜਹਾਂਪਨਾਹ ਕਿਲਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ(1325-1351) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਕੋਟਲਾ ਫਿਰੋਜਸ਼ਾਹ, ਫਿਰੋਜਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ (1351-1388) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ (ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ) ਅਤੇ ਦੀਨਪਨਾਹ (ਹੁਮਾਯੂ ;ਦੋਨੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (1538-1545) ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਾਬਾਦ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ (1628-1649) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਮ੍ਰਾਟ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ (1628-1658) ਨੇ ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਵਸਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅ`ਜ ਕੱਲ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਭਾਗ ਪੁਰਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਰਖਿੱਤ ਹਨ। ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਧਰੋਹਰਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸੁਰਖਿੱਤ ਬਚਿੱਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਦਲ ਕੇ ਆਗਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਦਿੱਲੀ ਹੀ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਹੀ।1638 ਈ.ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਹੀ।ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ (1658-1707)ਨੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਖੁੱਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1857 ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਬਹਾਦੁਰਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਨੂੰ ਰਗੂੰਨ ਘੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਸਨ ਸੰਭਾਲਿਆ ਪਰ ਬਵਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਦਾ ਪੂਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਢਹਾ ਦਿਤਾ।   ''' ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਰਾਜ ਨਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ''' # '''ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਤ,''' (1400 ਈ.ਪੂ.)ਜੋ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। # ਸੂਰਜਕੂੰਡ (ਅਨੰਗਪੁਰ)  # ਲਾਲਕੋਟ, 1052 ਈ. ਵਿੱਚ ਤੋਮਰ ਰਾਜ ਦੇ ਅਨੰਨਪਾਲ ਦਿਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਕਿਲਾ ਰਾਏ ਪੀਥੋਰਾ  ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ  ਮਹਿਰੌਲੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  # ਸੀਰੀ, ਇਸ ਨੂੰ [[ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ]] ਨੇ 1303 ਨੂੰ ਬਣਵਾਇਆ। # ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ, ਇਸਨੂੰ [[ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਗ਼ਿਆਸੂਦੀਨ ਤੁਗਲਕ]] ਨੇ 1320 ਈ. ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਲਾ ਅਦੀਲਾਬਾਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇਸ ਦੇ ਪੁੱਤ [[ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗ਼ਲਕ]] ਨੇ 1325 ਈ. ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ। # ਜਹਾਨਪਨਾਹ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੀਰੀ ਅਤੇ ਕਿਲਾ ਰਾਏ ਪਿਥੋਰਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 1325 ਈ. ਵਿਚ [[ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗ਼ਲਕ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ। # ਫ਼ਿਰੋਜਾਬਾਦ, ਇਸ ਨੂੰ [[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] 1354 ਨੂੰ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  # ਦੀਨਪਨਾਹ, ਇਸ ਨੂੰ [[ਹੁਮਾਯੂੰ]]  ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਬਸਵਾਇਆ।  ਇਹ ਦੋਵੇਂ [[ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ]] (1538-1545) ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ। # ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਬਾਦ, ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੁਆਰਾ 1638-1649 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ।  # ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿਲੀ, ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ 12 ਦਸੰਬਰ,1911 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।2011 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ 100ਵਾਂ ਸਥਾਪਤੀ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ।   == ਇਤਿਹਾਸ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:Entry_Door_to_the_Yogmaya_precincts.JPG|right|thumb|ਯੋਗ ਮੰਦਿਰ,[[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੰਜ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|right|thumb|202x202px|[[ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਲੋਹ-ਥੰਮ੍ਹ]], ਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਦਿਤਿਆ  (375-413 ਈ.) [[ਗੁਪਤ ਸਲਤਨਤ]] ਕਾਲ </gallery> == 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:The_bastion_of_Lal_Kot_fort,_Mehrauli,_Delhi.jpg|left|thumb| ਲਾਲ ਕੋਟ ਕਿਲਾ, ਮਹਿਰੌਲੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕ ਅਨੰਗਪਾਲ ਨੇ  736 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਤਸਵੀਰ:Qminar.jpg|right|thumb|267x267px|[[ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ]] ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ [[ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ]] ਦੁਆਰਾ 1192 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਤਸਵੀਰ:Qila_Rai_Pithora,_New_Delhi.jpg|thumb|ਕਿਲਾ ਰਾਏ ਪਿਥੋਰ, ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੇ 10ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ </gallery> == 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:India_Gate_in_New_Delhi_03-2016.jpg|left|thumb|250x250px| ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ 90,000 ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀ ਜੋ ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ:Maharaja_Hemu_Bhargava_-_Victor_of_Twenty_Two_Pitched_Battles,_1910s.jpg|thumb|[[ਹੇਮੂ]] , ਹੇਮ ਚੰਦਰ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਆ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਮਰਾਟ,16 ਸਦੀ  ਤਸਵੀਰ:Jama_Masjid,_Delhi,_morning_view.jpg|thumb|180x180px|[[ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ, ਦਿੱਲੀ|ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ,]] [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ]] ਦੁਆਰਾ 1656 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈ ਗਈ। ਤਸਵੀਰ:Delhimap.jpg|left|thumb|140x140px|ਅੱਜ ਦੀ ਦਿੱਲੀ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] o393sszy2ggcw43hsxvyupv8lcynh7g 14 85086 846028 670934 2026-09-13T20:46:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 846028 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 8xg28oy8771ihotdnhu1n080aml62dd 0 89157 846049 571034 2026-09-14T02:47:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846049 wikitext text/x-wiki '''ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ ਸ਼ੇਖ '''ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਹੈ।<ref name="sanadangal">{{cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Meet-Aamir-Khans-wrestler-daughters/articleshow/47007245.cms|title=Meet Aamir Khan's Wrestler Daughters|access-date=2017-01-16|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925085936/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Meet-Aamir-Khans-wrestler-daughters/articleshow/47007245.cms|url-status=dead}}</ref> ਉਹ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਚਾਚੀ 420]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ [[ਦੰਗਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੰਗਲ]] ਵਿੱਚ [[ਗੀਤਾ ਫੋਗਟ|ਗੀਤਾ ਫ਼ੋਗਟ]] ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਦੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਗੀਤਾ ਫੋਗਾਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੀਜਿੰਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਿਕਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/international/chinas-dangal-mega-success-echoes-at-second-brics-film-festival/article19144747.ece|title=China’s ‘Dangal’ mega-success echoes at second BRICS film festival|first=Atul|last=Aneja|date=25 June 2017|via=www.thehindu.com}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਫੀਰਾ ਬੇਗ ਵਜੋਂ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਐਕਸ਼ਨ-ਐਡਵੈਂਚਰ ਫਿਲਮ, ਠੱਗਸ ਆਫ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੋਧਾ-ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਠੱਗ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref name="NDTV review">{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/thugs-of-hindostan-movie-review-bloated-and-tacky-despite-amitabh-bachchan-plus-aamir-khan-2-5-stars-1944309|title=Thugs Of Hindostan Movie Review: Bloated And Tacky Despite Amitabh Bachchan Plus Aamir Khan|website=Ndtv.com|accessdate=8 November 2018}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਫਾਤਿਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਵਿਪਨ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ ਤਾਬਾਸਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == [[File:Fatima Sana Shaikh and Sanya Malhotra posing on the sets of Dangal.jpg|thumb|left|[[Sanya Malhotra]] and Fatima Sana Shaikh on the sets of ''[[Dangal (film)|Dangal]]'']] ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚਾਚੀ 420' ਅਤੇ 'ਵਨ 2 ਕਾ 4' ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="IndiaToday-Ghosh-MeToo-2019" /> ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤਹਾਨ' ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਸਟੱਟਗਾਰਟ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਐਂਡ ਬਿਯੋਂਡ" ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ "ਦਿ ਜਰਮਨ ਸਟਾਰ ਆਫ ਇੰਡੀਆ" ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|first=Subhash K.|last=Jha|date=2009-07-24|title=Santosh Sivan unaware of Tahaan honour in Germany|url=https://www.hindustantimes.com/india/santosh-sivan-unaware-of-tahaan-honour-in-germany/story-c1HRKz9iKVkN7bFvgjUXGM.html|access-date=2021-07-05|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਸਾਨਿਆ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਤੇਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਖੇਡ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦੰਗਲ' ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਗੀਤਾ ਫੋਗਾਟ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="exhaust">{{cite news|url=http://www.india.com/showbiz/dangal-selection-process-sanya-malhotra-talks-about-the-emotionally-exhausting-experience-1708568/|title=Dangal selection process: Sanya Malhotra talks about the emotionally exhausting experience|work=India.com|date=16 December 2016|access-date=26 September 2018}}</ref>ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ "ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੂਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ" ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਕਈ ਵੀਡੀਓ ਵੇਖੇ ਹਨ। ਮਲਹੋਤਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਦੋਵੇਂ ਤਿਵਾੜੀ ਅਤੇ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ, ਸਰੀਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਚ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸ਼ੰਕਰ ਪਟੇਲ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਦੰਗਲ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 2,000 ਕਰੋੜ (US $ 280 ਮਿਲੀਅਨ) ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite news|url=https://www.ibtimes.co.in/dangal-review-roundup-heres-what-critics-have-say-about-aamir-khan-starrer-709409|title=Dangal review roundup: Critics verdict is out; check out what they have to say about Aamir Khan-starrer|last=Goswami|first=Parismita|work=International Business Times|date=23 December 2016|access-date=26 September 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Cain|first=Rob|title=How An Indian Drama Became The World's Highest-Grossing Sports Movie Of 2017|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/06/19/how-an-indian-drama-became-the-worlds-highest-grossing-sports-movie-of-2017/|work=[[Forbes]]|date=19 June 2017}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਐਕਸ਼ਨ-ਐਡਵੈਂਚਰ ਫ਼ਿਲਮ, 'ਠਗਸ ਆਫ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਵਿੱਚ ਜ਼ਫੀਰਾ ਬੇਗ, ਇੱਕ ਯੋਧਾ-ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਠੱਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="NDTV review"/> ਸ਼ੇਖ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਰੁਵੀ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਣ ਅਪਲਾਉਸ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/fatima-sana-shaikh-gearing-up-for-remake-of-this-tamil-superhit-film-23162327|title=Fatima Sana Shaikh gearing up for remake of this Tamil superhit film|date=6 March 2021|website=Mid Day|accessdate=6 March 2021}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਫ਼ਿਲਮ !ਕਿਰਦਾਰਜ਼ !ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ |- | 1997 |''ਅੱਵਾਈ ਸਾਨਮੁਘੀ'' |- | 1997 |''ਇਸ਼ਕ'' |- | 1997 |''ਚਾਚੀ 420'' |ਭਾਰਤੀ ਰਤਨ |- | 1998 |''ਬੜੇ ਦਿਲਵਾਲਾ'' |- | 2001 |ਵਨ ਟੂ ਕਾ ਫ਼ੋਰ |- | 2008 |''ਤਹਾਂ'' |ਜ਼ੋਇਆ |- | 2012 |''ਬਿੱਟੂ ਬੌਸ'' |- | 2013 |ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jan/260113-movie-review-akaash-vani.htm|title=Movie Review: Akaash Vani|date=26 January 2013|publisher=''[[Mid Day]]''|accessdate=27 June 2013|place=Mumbai}}</ref> |ਸੰਬੁਲ ਯਾਕ਼ੂਬ |- | 2016 |''[[ਦੰਗਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੰਗਲ]]'' |ਗੀਤਾ ਫੋਗਟ |} {| class="wikitable" |+ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ !ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ! scope="col" class="unsortable" | ਨੋਟਸ !Ref. |- | rowspan="2" |2009 |''[[Ladies Special]]'' |Geeti |Season 1 |<ref>{{Cite web|last=World|first=Republic|title=Remember when Fatima Sana Shaikh starred in films as a child artist?|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/bollywood-news/remember-when-fatima-sana-shaikh-starred-in-films-as-a-child-artist.html|access-date=2021-08-07|website=Republic World|language=en}}</ref> |- |''[[Agle Janam Mohe Bitiya Hi Kijo]]'' |Suman |Recurring role |<ref>{{Cite web|date=2021-01-10|title=Fatima Sana Shaikh: five things you didn't know|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/fatima-sana-shaikh-five-things-we-bet-you-didn-t-know-about-the-dangal-girl-101610273269748.html|access-date=2021-08-07|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> |- |2011 |''[[Best Of Luck Nikki]]'' |Richa Shivoy |Special Appearance in [[Best of Luck Nikki#ep9|Boys Meet Girls]] |<ref>{{Cite web|last=World|first=Republic|title=Fatima Sana Shaikh's age, movies, debut; all details|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/bollywood-news/fatima-sana-shaikhs-age-movies-birthday-read-all-details-about-her.html|access-date=2021-08-07|website=Republic World|language=en}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb name|5418572}} * {{Bollywood Hungama|30102|Fatima Sana Shaikh}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] oibvu8wbsqmvezo7sdwtg2208qa83hv 14 90371 846026 436697 2026-09-13T20:45:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] 846026 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] nfqwbh0xae9dua4s304sa1u0g7nyofq 0 90822 846080 839640 2026-09-14T08:29:54Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 839640 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | country_name = | current_captain = | first_wmatch = ਬਨਾਮ {{crw|Pakistan}} (ਅਮਸਤਰਦਮ ਵਿਖੇ, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] ;21 ਜੁਲਾਈ 2003) | odi_matches = | odi_win_loss_record = | asofdate = 20 ਸਤੰਬਰ 2006|image=Japan women's team.jpg|caption=ਜਪਾਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਸਮੇਂ}} '''ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਜਪਾਨ]] ਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ 2003 ਆਈ.ਡਬਲਿਊ.ਸੀ.ਸੀ. ਟਰਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਪਾਨੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੇ ਗਏ ਪਹਿਲੇ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਜਪਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਇਹ ਮੈਚ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਦੇ ਪੰਜ ਮੈਚ ਹੀ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਮੈਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਜਪਾਨ ਦੀ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਨੇ 104 ਵਾਧੂ ਦੌੜਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਖਿਲਾਫ਼ ਇਹ ਟੀਮ 28 ਦੌੜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਢੇਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਦੌੜਾਂ ਵਾਧੂ (ਐਕਸਟਰਾ) ਸਨ ਅਤੇ 8 ਦੌੜਾਂ ਟੀਮ ਨੇ ਬੱਲੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite news|url=http://cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/77/77510.html|title=Japan vs Pakistan|publisher= cricket archive|access-date= 12 August 2016}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਈ.ਡਬਲਿਊ.ਸੀ.ਸੀ. ਟਰਾਫ਼ੀ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਇਹ ਟੀਮ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਈ। ==ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਇਤਿਹਾਸ== ===[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]]=== *[[2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2010]]: ਕਾਂਸੀ *[[2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2014]]: ਕੁਆਰਟਰ-ਫ਼ਾਈਨਲ ==ਮੌਜੂਦਾ ਟੀਮ== *ਮਿਹੋ ਕੰਨੋ *ਐਰਿਕਾ ਇਦਾ *ਸ਼ਿਜੂਕਾ ਕੁਬੋਤਾ *ਅਯਾਕੋ ਨਾਕਾਯਾਮਾ *ਯੁਕਾ ਯੋਸ਼ੀਦਾ *ਯੁਕੋ ਸਾਏਤੋ *ਕੁਰੂਮੀ ਓਤਾ *ਅਤਸੁਕੋ ਸੁਦਾ *ਅਯਾਕੋ ਇਵਾਸਾਕੀ *ਸ਼ਿਜੂਕਾ ਮਿਆਜੀ *ਮਾਰੀਕੋ ਯਾਮਾਮੋਟੋ *ਐਮਾ ਕੁਰੀਬਯਾਸ਼ੀ *ਐਰੀਨਾ ਕੇਨਕੋ *ਫੁਯੂਕੀ ਕਾਵਇ *ਯੁਕੋ ਕੁਨਿਕੀ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.cricket.or.jp/eng/ ਜਪਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸ਼ੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160519234520/http://www.cricket.or.jp/eng/ |date=2016-05-19 }} * [http://www.espncricinfo.com/ci/content/team/32.html ਕ੍ਰਿਕਇੰਫ਼ੋ] {{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ]] 6ih5n0fyna1emq8wavrsuvrw5fry8ng 1 90823 846082 663243 2026-09-14T08:29:55Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 369245 wikitext text/x-wiki {{talkheader}} {{ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਕ੍ਰਿਕਟ}} 27rg3ty73prm9pli99ejm3ti22xjs52 14 90919 846033 737860 2026-09-13T20:47:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਗਾਇਕਾਵਾਂ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] 846033 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] fv08nfwywk5eypqx8y2hq5jgi1kvejn 14 97956 846027 396704 2026-09-13T20:46:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਵੀ]] 846027 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਵੀ]] m7ktdlmb3w7r4t1en1bl2sh1ym3pe4a 3 104035 845994 414124 2026-09-13T20:40:39Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:NameGame to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user bf5c147508af860d8c25f2cec6bfd664]] 845994 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user bf5c147508af860d8c25f2cec6bfd664]] tf603gvicrgexo3x043998l6rpwl4ar 0 106083 845956 675900 2026-09-13T17:11:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845956 wikitext text/x-wiki {{EngvarB|date=April 2015}} {{Use dmy dates|date=April 2015}} {{Infobox film | name = ਅਨਫ੍ਰੀਡਮ | image =Unfreedom Movie Poster 2015.jpg | caption = ਪੋਸਟਰ | director = [[ਰਾਜ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ]] | producer = [[ਰਾਜ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ]] | writer = [[ਰਾਜ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ]]<br />[[ਡਮੋਨ ਜ ਟੇਲਰ]] | starring = [[ਵਿਕਟਰ ਬੈਨਰਜੀ]]<br />[[ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ]]<br />[[ਭਾਨੂੰ ਉਦੇ]]<br />[[ਪ੍ਰੀਤੀ ਗੁਪਤਾ]]<br />ਭਵਾਨੀ ਲੀ<br />[[ਅੰਕੁਰ ਵੀਕਲ]]<br />[[ਸੀਮਾ ਰਹਿਮਾਨੀ]]<br />[[ਸਮਰਤ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ]] | music = [[ਵਾਇਨੀ ਸਾਰਪ]]<br />[[ਜੇਸੀ ਕੋਤਾਂਸਕੀ]] | sound designer = [[ਰੇਸੁਲ ਪੁਕੂਤੇ]] | cinematography = [[ਹਰੀ ਨਈਅਰ]] | editing = [[ਅਤਾਨੂੰ ਮੁਖਰਜੀ]] | studio = ਡਾਰਕ ਫ਼ਾਰਮ <br /> 69 ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2014|12||Kerala International Film Festival|2015|05|29|ref1=<ref>https://in.news.yahoo.com/banned-india-unfreedom-released-north-america-054618002.html |2015-02-11</ref>}} | runtime = 103 ਮਿੰਟ | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ<br />ਇੰਡੀਆ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ<br>ਹਿੰਦੀ | budget = | gross = }} '''''ਅਨਫ੍ਰੀਡਮ''''' (ਹਿੰਦੀ:ਦਾਗ ਉਜਾਲਾ) ਰਾਜ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ,<ref>{{Cite web|url=http://in.news.yahoo.com/american-indian-director-amit-blemished-light-072053554.html|title=American Indian director Amit to make BLEMISHED LIGHT|date=6 July 2011|access-date=21 February 2013}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ 2014 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ 29 ਮਈ, 2015<ref>{{Cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/dark-frames-release-unfreedom-starring-772440|title=Dark Frames to Release 'Unfreedom,' Starring Victor Banerjee|date=10 February 2015}}</ref> ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ [[ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] ਦੀ ਕਵਿਤਾ, "ਯੇ ਦੱਘ ਦੱਘ ਉਜਾਲਾ", ਪ੍ਰੇਰਨਾਸ੍ਰੋਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990|title=Victor Banerjee to star in ''Blemished Light''|date=6 July 2011|access-date=21 February 2013|archive-date=27 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327075922/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327075922/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990 |date=27 ਮਾਰਚ 2012 }} {{Cite web |url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-date=27 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327075922/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990 |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327075922/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990 |date=27 ਮਾਰਚ 2012 }}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰੇ [[ਵਿਕਟਰ ਬੈਨਰਜੀ]], [[ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ]].<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/adil-hussain-is-bollywood-life-of-pi-english-vinglish-ishqiya/1/239865.html|title='Grey Matter – Bollywood's latest discovery – Adil Hussain seeks complex roles in the industry'|date=28 December 2012|access-date=28 February 2013}}</ref> ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਗੁਪਤਾ]] ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/IIT-screens-banned-film-about-lesbians/articleshow/47682453.cms|title=IIT SCREENS BANNED FILM ABOUT LESBIANS|access-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-date=26 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626211630/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/IIT-screens-banned-film-about-lesbians/articleshow/47682453.cms|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਕੱਟੜਪੰਥੀਵਾਦੀ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਲੇਸਬੀਅਨ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਅਗਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ <nowiki>'' ਆਜ਼ਾਦੀ ''</nowiki> ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਛਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਸੰਘਰਸ਼ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.medianama.com/2015/02/223-raj-amit-kumar-to-use-crowdfunding-campaign-to-release-his-film-unfreedom/|title=Raj Amit Kumar to use crowdfunding campaign to release his film, Unfreedom|date=17 February 2015}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਵਿਕਟਰ ਬੈਨਰਜੀ]], ਫ਼ਰੀਦ ਰਹਿਮਾਨੀ ਵਜੋਂ * [[ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ]] , ਲੀਲਾ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਪਿਤਾ ਦੇਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ * ਭਾਨੂੰ ਉਦੇ  ਹੁਸੈਨ ਵਜੋਂ <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/news/i-am-fortunate-i-am-still-fresh-when-it-comes-tv-says-bhanu-uday|title=I am fortunate I am still fresh" Upcoming movies of Bhanu Uday|date=17 July 2011|access-date=1 October 2012}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਗੁਪਤਾ]], ਲੀਲਾ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/unfreedom-actor-preeti-gupta-a-bold-portrayal/article7329488.ece|title=Preeti Gupta: A bold portrayal}}</ref> * ਭਵਾਨੀ ਲੀ ਸਾਖੀ ਟੇਲਰ<ref>{{Cite web|url=http://www.demotix.com/news/1636721/actor-bhavani-lee-shoots-blemished-light#media-1636712|title=Actor Bhavani Lee shoots for 'Blemished Light'|date=25 November 2012|access-date=1 December 2012|archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703114829/http://www.demotix.com/news/1636721/actor-bhavani-lee-shoots-blemished-light#media-1636712|dead-url=yes}}</ref> ਵਜੋਂ * [[ਅੰਕੁਰ ਵੀਕਲ]] ਨਜੀਬ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਸੀਮਾ ਰਹਿਮਾਨੀ]] ਚੰਦਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਸਮਰਤ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ]] ਅਨੀਸ ਵਜੋਂ * [[ਡੇਨੇਈ ਨੇਸਨ]] ਜਾਨਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਐਨਦ੍ਰਿਉ ਪਲੈਟਨਰ]] ਮਿਚ ਵਜੋਂ * [[ਡੈਨੀ ਬਉਸ਼ੇਬਿਲ]] ਮਲਿਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਦਲੀਪ ਸ਼ੰਕਰ]] ਸਮੀਰ ਵਜੋਂ * [[ਏਲੀ ਖਾਨ]] ਏਲੀ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodtrade.com/trade-news/american-indian-director-amit-to-make-blemished-light/14aea554-52e3-4341-8106-ab8fe2a88ec1/index.htm|title=American Indian director Amit to make BLEMISHED LIGHT|date=17 July 2011|access-date=21 February 2013|archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726150053/http://www.bollywoodtrade.com/trade-news/american-indian-director-amit-to-make-blemished-light/14aea554-52e3-4341-8106-ab8fe2a88ec1/index.htm|dead-url=yes}}</ref> * [[ਕੁਲਦੀਪ ਸਰੀਨ]] ਜਨਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਸ਼ਿਆਮ ਮੁਨਸੀ]] ਆਨੰਦ, ਸਾਖੀ ਦੇ ਬਿਊ ਵਜੋਂ * [[ਸਵਰੂਪਾ]] ਇਰਾਵਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਯਸ ਕਨਸਾਰਾ]] ਨੌਜਵਾਨ ਹੁਸੈਨ ਵਜੋਂ * [[ਰੇਵਿਨ ਦਿਸਲਾ]] ਯਰਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਯੂਹੰਨਾ]] ਮੌਰਿਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਨੈਲਿਨ ਸਿੰਘ]] ਜਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਬਬਲੇਸ਼ ਸਭਰਵਾਲ]] ਡਾ.ਮਲਿਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ * [[ਰਾਹੁਲ ਵੋਹਰਾ]] ਸੱਜੇ ਵਿੰਗ ਦੇ ਆਗੂਦੇ ਤੌਰ ਤੇ * [[ਨਿੱਕੀ ਚਾਵਲਾ]] ਅਲਵਿਨਾ ਵਜੋਂ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਮਾਤਾ * [[ਕੇਦਾਰਨਾਥ]] ਫੀਅਮਨੁੱਲਾ ਵਜੋਂ * [[ਸੁਦੀਪ ਸਲਾਂਕੀ]] ਜਿੰਮੀ ਵਜੋਂ, ਕਲਾ ਖਰੀਦਦਾਰ * [[ਡਾਰਲੀਨ ਹੇਲਰ]] ਜੈਸਿਕਾ ਵਜੋਂ * [[ਸਚਿਨ ਵਰਮਾ]] ਹੀਰੇਸ਼ ਵਜੋਂ * [[ਮਨੋਜ ਬਖਸ਼ੀ]] ਪ੍ਰੀਥੁ ਵਜੋਂ * [[ਵਨਾਯਾ ਜੋਸ਼ੀ]]  ਉਜਸ ਵਜੋਂ == ਨਿਰਮਾਣ == ਹਰੀ ਨਾਇਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films|title=Hit by the shutter bug|date=18 October 2011|work=The Times of India|access-date=21 June 2012|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|archive-url=https://archive.today/20130411035227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films|dead-url=yes}}{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |archive-url=https://archive.today/20130411035227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130411035227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films |date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 }}</ref>  ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਨ ਸ਼ਾਰਪੇ ਅਤੇ ਜੇਸੀ ਕੋਟਾਂਸਕੀ ਨੇ ਸਾਉਂਡ-ਬੈਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। [[ਰੇਸੂਲ ਪੋਕੁੱਟੀ|ਰੈਸੁਲ ਪੁਕੁਟੀ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx|title=America has banned more films than India: Resul Pookutty|date=1 April 2011|work=Hindustan Times|access-date=3 April 2015|archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150401202513/http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx|dead-url=yes}}{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401202513/http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150401202513/http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx |date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 }}</ref>  ਨੇ ਵਧੀਆ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ। ਦੀਪਾ ਬਜਾਜ, ਜੋ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਸਨ, ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਵੰਡ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਰਡ ਆਫ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਰਿਲੀਜ਼ਮੈਂਟ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/news/article/Film-on-Homosexuality-UnFreedom-Banned-in-India/888779|title=Film on Homosexuality UnFreedom Banned in India|date=30 March 2015|website=Outlook|access-date=3 April 2015}}</ref> == ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ == ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਸੋਧ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਾਜ ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਅਪੀਲੀਟ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਐਫਸੀਏਟੀ ਨੂੰ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਸੇਨਸਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਟੌਤੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ <ref>{{Cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Board-bans-film-on-gays-claims-itll-ignite-unnatural-passion/articleshow/46720831.cms|title=BOARD BANS FILM ON GAYS, CLAIMS IT'LL IGNITE 'UNNATURAL PASSION'|date=28 March 2015|work=Mumbai Mirror|access-date=3 April 2015}}</ref> ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਕਵਰੇਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.timesnow.tv/CBFC-bans-Unfreedom-film-in-India/videoshow/4474546.cms|title=After Unfreedom Ban, filmmakers come together in the fight against Censorship|date=1 April 2015|work=Times Now|access-date=3 April 2015|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407054559/http://www.timesnow.tv/CBFC-bans-Unfreedom-film-in-India/videoshow/4474546.cms|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.batori.in/entertainment/2015/06/28/film-review-un-freedom/|title=Film review: Un-Freedom|date=28 June 2015|work=Batori|access-date=28 June 2015}}</ref> 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ [[ਯੂਟਿਊਬ]] 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕਟੌਤੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸੈਸਰ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਹਸਤਾਖਰਤ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਭੇਜਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Unfreedom-director-calls-for-freedom-of-expression/articleshow/46916082.cms|title='Unfreedom' director calls for freedom of expression|date=14 April 2015|work=Times of India|access-date=14 April 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] nw68n80hnz05x5us5vxu2a046o9f4ox 0 108664 846045 771702 2026-09-14T00:42:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846045 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੀਤੀ ਮੋਹਨ | image = Neeti Mohan attends Shakti Mohan’s Nritya Shakti celebrations for World Dance Day (04) (cropped).jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1979|11|18}}<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/brunch/our-house-was-like-a-girls-boarding-school-says-singer-neeti-mohan/story-TVN58VGcW8uXxjqanFG9zN.html |title=Our house was like a girls’ boarding school, says singer Neeti Mohan |publisher=''Hindustan Times'' |author=Tuli, Aanchal |date=1 April 2017 |accessdate=27 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/music/neeti-mohan-on-getting-negative-comments-on-her-songs-not-here-to-please-everyone/story-YP7SJkCEJqI1cUk6MJIXOP.html |title=Neeti Mohan on getting negative comments on her songs: Not here to please everyone |publisher=''Hindustan Times'' |author=Singh, Anjuri Nayar |date=13 July 2017 |accessdate=27 November 2017}}</ref> | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = {{Flat list| *ਗਾਇਕਾ *ਗੀਤਕਾਰ<!-- She wrote her first single --> *ਸਂਗੀਤਕਾਰ<!-- She composed her first single --> }} | relations = [[ਸ਼ਕਤੀ ਮੋਹਨ]] (ਭੈਣ)<br/> ਕ੍ਰਿਤੀ ਮੋਹਨ (sister)<br/>[[ਮੁਕਤੀ ਮੋੋਹਨ]] (ਭੈਣ) | years_active = 2003–ਹੁਣ ਤੱਕ | website = | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{Flat list| *[[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]] * ਫਿਲਮੀ * [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ]]}} | instrument = ਵੋਕਲਜ਼ }} }} '''ਨੀਤੀ ਮੋਹਨ''' (ਜਨਮ 18 ਨਵੰਬਰ 1979) ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਜਨਮੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ''ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ'' (2012) ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ''ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ ਲਵ'' ਗਾਣਾ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ ਆਰਡੀ ਬਰਮਨ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ [[ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ]] (2012) ਫਿਲਮ ਦੇ ਗਾਣੇ ''ਜੀਆ ਰੇ'' ਗਾਉਣ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ]] ਹੋਣ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। [[ਅਮਿਤ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ]] ਦੀ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਬਾਂਬੇ ਵੈਲਵੈਟ (2015) ਦੇ ਛੇ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੇਖੋ'' ਦੇ ਗਾਣੇ ''ਸੌ ਆਸਮਾਨੋਂ'' ਲਈ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਮੋਹਨ ਵਾਇਸ ਇੰਡੀਆ ਕਿਡਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਚ ਅਤੇ ਦ ਵਾਇਸ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸੰਗੂਤਕ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਨੀਤੀ ਮੋਹਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sisters-cross-swords-for-TRPs/articleshow/5373443.cms |title=Sisters cross swords for TRPs |work=The Times of India|date=25 December 2009 |accessdate=15 October 2015}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਬ੍ਰਿਜ ਮੋਹਨ ਸ਼ਰਮਾ, ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਕੁਸਮ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Relative-Value-Fourtified-fame/articleshow/45242614.cms|title=Relative value: Fourtified Fame|work=Mumbai Mirror|last==Guha|first=Kunal|date=23 November 2014|accessdate=15 October 2015|archive-date=28 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160628141002/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Relative-Value-Fourtified-fame/articleshow/45242614.cms|url-status=dead}}</ref> ਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ [[ਸ਼ਕਤੀ ਮੋਹਨ]], ਕ੍ਰਿਤੀ ਮੋਹਨ ਅਤੇ [[ਮੁਕਤੀ ਮੋੋਹਨ]] ਹਨ।<ref name=song>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/6664/ |title="I have to become the song" - Neeti Mohan |publisher=Bollywood Hungama |last=Vijayakar|first=Rajiv|date=3 June 2014 |accessdate=14 October 2015}}</ref> ਨੀਤੀ ਨੇ ਗੰਧਰਾਵ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ, ਪਰ ਸੰਗੀਤ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਨੀਤੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੈਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ, ਬੈਂਡ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref name=toshi/> ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਕੈਡੇਟ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਯੂਥ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੈਡੇਟ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=toshi>{{cite web |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=100142 |title=Kuwait: Singers Toshi-Sharib, Neeti Mohan to Rock Indian Carnival 2011 |publisher=Daijiworld Media |date=24 April 2011 |accessdate=14 October 2015 |archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305031555/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=100142 |dead-url=yes }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭੱਟਖੰਡ ਸੰਗੀਤ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref name=song/><ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/energy-of-sound/ |title=The story of musician and singer Vinod Kumar |work=The Indian Express|date=1 February 2015 |accessdate=15 October 2015}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨੀਤੀਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਨਾਚ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਐਸ਼ਲੇ ਲੋਬੋ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਅਤੇ [[ਕਥਕ]] ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨੀਤੀ ਨੇ ਮੀਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Sisters-Shakti-and-Neeti-Mohan-to-return-to-alma-mater-Miranda-House-to-perform/articleshow/51012415.cms |title=Sisters Shakti and Neeti Mohan to return to alma mater Miranda House to perform |work=The Times of India|last=Bhatia|first=Saloni |date=17 February 2016 |accessdate=2 August 2016}}</ref> 2003 ਵਿਚ, ਨੀਤੀ ''ਚੈਨਲ ਵੀ'' ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''ਪੌਪਸਟਾਰਜ਼'' ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਸਮਾ - ਇੱਕ ਪੌਪ ਸਮੂਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਦੂਜੇ ਜੇਤੂਆਂ ਨਾਲ ਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ - ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਇਨ ਐਡਮਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।<ref name="shalmali">{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2290369/Shalmali-Kholgade-exciting-new-voices-making-waves-Bollywood.html|title=Weekend Entertainment: Meet the exciting new voices making waves in Bollywood|last=Srivastava|first=Priyanka|date=8 March 2013|newspaper=[[Daily Mail]]|accessdate=15 October 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2003/10/07/stories/2003100700310200.htm|title=Dreaming to reach 'Aasma'|date=7 October 2003|work=The Hindu|accessdate=15 October 2015|archive-date=9 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://archive.today/20140909145152/http://www.thehindu.com/mp/2003/10/07/stories/2003100700310200.htm|dead-url=yes}}</ref> [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੇ ਟੂਰ ਮੈਨੇਜਰ ਦੀਪਕ ਗੱਟਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ<ref name="song2" /> ਜਦੋਂ ਨੀਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੈਮੋ ਸੀਡੀ ਭੇਜੀ ਤਾਂ ਉਹ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਟੂਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="shalmali2" /> ਟੀਵੀ ਹੋਸਟ [[ਅਮੀਨ ਢਿੱਲੋਂ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿ 400K ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਊ ਨਾਲ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੋਹਨ ਨੇ ਅਣਕਹੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ। ਇਹ 2006 ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਲਈ ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਨੇ ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ ਸੀ ਪਰ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਮੋਹਨ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਸਮਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਨੇਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੋਹਨ ਉਸ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਟਕਰਾ ਗਈ। ਇਹ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮੋਹਨ ਨੇ ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੌਰੇ ਲਈ ਨਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੋਕਲ ਆਡੀਸ਼ਨ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਫ਼ਿਲਮ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 'ਮਾਇਆ ਮਾਇਆ' ਗਾਇਆ। 3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਸੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੌਰੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। == ਕਰੀਅਰ == === 2012-14: ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ === ਮੋਹਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ (2012) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਲੀਮ ਮਰਚੈਂਟ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਰਵਜਿਆਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਰਮ-ਗਾਥਾ "ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ ਲਵ" ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਵਾਰ 'ਜਬ ਤੱਕ ਹੈ ਜਾਨ' ਤੋਂ "ਜੀਆ ਰੇ" ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ "ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਵਨਾ" ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ - ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ - "ਬਹੁਤ ਚੁਸਤ" ਗੀਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੋਇਮੋਈ ਦੇ ਸ਼ਿਵੀ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੋਹਨ ਦੀ "ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਟਰੈਕ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ"। ਹਾਲਾਂਕਿ "ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ ਲਵ" ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਮੋਹਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ "ਜੀਆ ਰੇ" ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਗੀਤ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਐਲਾਨੇ ਗਏ। ਦੋਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਮੋਹਨ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ ਆਰਡੀ ਬਰਮਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ "ਜੀਆ ਰੇ" ਗੀਤ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੋਹਨ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਏ ਬਿੱਟੂ ਬੌਸ ਤੋਂ ਰਾਘਵ ਸੱਚਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ "ਬਿੱਟੂ ਸਬ ਕੀ ਲੇਗਾ" ਵਿੱਚ ਨਤਾਲੀ ਡੀ ਲੂਸੀਓ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਰਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਜਾ ਜਾ" ਸੀ; ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਮੋਹਨ ਨੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਖੁਰਾਨਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟਰੈਕ, "ਸਾਦੀ ਗਲੀ ਆਜਾ" ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਖੁਰਾਣਾ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਰਚਿਤ, ਸਹਿ-ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[ ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਹਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਪਿਆ। ਕੋਇਮੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੋਹਨ ਗੀਤ ਦੇ ਅਨਪਲੱਗਡ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ "ਹਸਕੀ ਆਵਾਜ਼" ਨਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ "ਮੰਗਰ" ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਨੇ ਸੁਨਿਧੀ ਚੌਹਾਨ ਅਤੇ ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਚੇਨਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਲਈ "ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੈਂ ਤੂ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ" ਟਰੈਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਗਿੱਪੀ ਅਤੇ ਗੋਰੀ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਲਈ "ਦਿਲ ਕਾਗਜ਼ੀ" ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਲਈ "ਨੈਨਾ" ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਮੋਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਿਦ ਅਲੀ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ "ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਵੋਕਲ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ"। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਂਝਨਾ "ਨਜ਼ਰ ਲਾਏ" ਵਿੱਚ ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਕੀਤਾ। ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਕਪੂਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿੱਚ "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰਵੱਈਏ" ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ "ਕੋਮਲਤਾ" ਲਿਆਉਣੀ ਪਈ। ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] s77laco5fduq1rj4s2ggk3jjfbwxfam 0 109369 846051 843035 2026-09-14T03:20:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846051 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ | native_name = बागेश्वर | native_name_lang = hi | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = Bageshwar in 2006.jpg | image_alt = | image_caption = 2006 ਵਿਚ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Uttarakhand, India | latd = 29.838 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.771 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = ਸੂਬਾ | subdivision_name1 = [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] | subdivision_type3 = [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name3 = [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਵਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ਮੁਨਿਸਿਪਲ ਕਾਉਂਸਿਲ | governing_body = ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ | leader_party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] | leader_title = ਮੇਅਰ | leader_name = ਗੀਤ ਰਾਵਲ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 5.50 | elevation_footnotes = | elevation_m = 1004 | population_total = 9079 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] | demographics1_title3 = ਸਥਾਨਕ | demographics1_info3 = ਕੁਮਾਊਂਨੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 263642<ref>{{Cite web |url=http://www.citypincode.in/PinCodeOf.jsp?area=Bageshwar%20&district=Bageshwar |title=ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ |access-date=2018-07-18 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208135530/http://www.citypincode.in/PinCodeOf.jsp?area=Bageshwar%20&district=Bageshwar |url-status=dead }}</ref> | registration_plate = UK-02 | website = {{URL|bageshwar.nic.in}} | footnotes = }} '''ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ''' [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਸਰਉ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਕ ਤੀਰਥ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਵਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਾਗੇਸ਼੍ਵਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ [[ਸ਼ਿਵ|ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਨਾਥ]] ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ "ਬਾਘਨਾਥ" ਜਾਂ "ਬਾਗਨਾਥ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ 'ਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਮਾਊਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ 470 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਤੋਂ 532 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Bagnath Temple.jpg|thumb|left|ਬਾਗਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਿਰ 1602 ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ]] ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮਾਨਸਕੰਦ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਨੌਕਰ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਲਿਜੈਕਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੈਏ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਇਕ ਟਾਈਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਐਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite news|title=शिव के गण चंडीश ने बसाया था इस नगर को, यहां है बागनाथ मंदिर|url=http://www.livehindustan.com/news/astrology/article1-bageshwar-bagnath-temple-kumaon-713569.html?seq=2|accessdate=28 June 2017|date=2017|publisher=हिन्दुस्तान|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007170234/http://www.livehindustan.com/news/astrology/article1-bageshwar-bagnath-temple-kumaon-713569.html?seq=2|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=बागेश्वर में पार्वती के संग विराजते हैं भोलेनाथ|url=http://www.amarujala.com/uttarakhand/bageshwar/bageshwar-with-parvati-houses-the-bholenath|accessdate=28 June 2017|date=2017|publisher=अमर उजाला|location=बागेश्वर}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਗਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਿਰ 1602 ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=कत्यूर व चंद शासकों के काल में बनी ऐतिहासिक इमारतें हैं उपेक्षित|url=http://www.jagran.com/uttarakhand/bageshwar-no-care-of-historical-buildings-at-bageshwar-16048260.html|accessdate=28 June 2017|date=2017|publisher=दैनिक जागरण|location=बागेश्वर}}</ref> ਬੰਗੇਸ਼ਵਰ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਦਸ ਘਰਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਬੰਦੋਬਸਤ ਮੰਦਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਰੂ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਦੁਗ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵੀ ਹੈ। 1860 ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਇਕ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 200-300 ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਸਨ। 1860 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਤਕ, ਇਹ ਇਕ ਮੁਕੰਮਲ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ 200-300 ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਸਨ। ਐਂਟਿਨਸਨ ਦੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਸਥਾਈ ਆਬਾਦੀ ਸਾਲ 1886 ਵਿੱਚ 500 ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite book|first1=एडविन टी.|last1=एटकिन्सन|title=हिमालयी गजट|date=1973|publisher=काॅस्मो प्रकाषक|location=दिल्ली|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Himalayan_gazetteer.html?id=GL-1AAAAIAAJ|language=अंग्रेजी}}</ref> [[ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ|ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1905 ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਟਨਕਪੁਰ-ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦਾ ਸਰਵੇ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਜੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ।<ref name="योगेश">{{cite news|first1=योगेश|last1=कुमार|title=Rail ministry stalls Tanakpur-Bageshwar link project|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/Rail-ministry-stalls-Tanakpur-Bageshwar-link-project/articleshow/48365047.cms|accessdate=28 June 2017|date=2015|publisher=टाइम्स ऑफ इंडिया|language=अंग्रेजी}}</ref> 1921 ਦੇ ਉੱਤਰਾਯਣੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਕੁਮਾਊਂ ਕੇਸਰੀ ਬਦੜੀ ਦੱਤ ਪਾਂਡੇ, ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਪਾਂਟ, ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹ, ਵਿਕਟਰ ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ, ਰਾਮ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ, ਈਸ਼ਵਰੀ ਲਾਲ ਸਾਹ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੈਂਕੜੇ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ "ਕੁਲੀ ਬੇਗਾਰ" ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=कुली बेगार उन्मूलन का माध्यम बना उत्तरायणी मेला|url=http://www.amarujala.com/uttarakhand/bageshwar/Bageshwar-70475-114|accessdate=28 June 2017|date=2014|publisher=अमर उजाला|location=बागेश्वर}}</ref> ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਵੀ 1929 ਵਿਚ ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਆਏ ਸਨ।<ref>{{cite news|first1=सुरेश|last1=पांडेय|url=http://www.jagran.com/uttarakhand/bageshwar-13438992.html|title=रक्तहीन क्रांति का मूक गवाह है सरयू बगड़|accessdate=28 June 2017|date=2016|publisher=दैनिक जागरण|location=बागेश्वर}}</ref> 1947 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਬਾਗ਼ਾਣਥ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1948 ਵਿਚ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਗ੍ਰਾਮ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਨੇੜੇ 9 ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="पालिका " /> 1952 ਵਿਚ ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਏਰੀਆ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 1952 ਤੋਂ 1955 ਤੱਕ ਟਾਊਨ ਏਰੀਆ ਸੀ। 1955 ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਅਧਿਸੂਚਿਤ ਖੇਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="पालिका " /> 1957 ਵਿਚ, ਈਸ਼ਵਰੀ ਲਾਲ ਸਾਹਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ 1968 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ. ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ।<ref name="पालिका">{{cite news|title=जनसंख्या के मानकों में अब शामिल होगी बागेश्वर नगर पालिका|url=https://www.amarujala.com/uttarakhand/bageshwar/the-standards-of-population-will-now-be-included-in-the-bageshwar-municipality|accessdate=18 February 2017|date=22 November 2017|publisher=अमर उजाला|location=बागेश्वर}}</ref> == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Bageshwar.jpg|thumb|left|ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਸਰਯੁ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸੈਟਲ ਹੈ]] ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਸੂਬੇ ਦੇ ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ 29.49 ° N 79.45 ° E ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Bageshwar.html |title=Falling Rain Genomics, Inc. - Bageshwar |access-date=2018-07-18 |archive-date=2017-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026215001/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Bageshwar.html |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 470 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ 502 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਕੁਮਾਊਂ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{cite book|title=Kumaon Himalaya|publisher=Shree Almora Book Depot|isbn=9788190020992|url=https://books.google.co.in/books?id=pWs-AgAACAAJ|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਮਾਊਂ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਨੈਨਿਟਲ ਤੋਂ 153 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 1,004 ਮੀਟਰ (3294 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਬਾਗਸ਼ਵਰ ਨਗਰ ਸਰੂ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite book|title=Illustrated Atlas of the Himalaya|publisher=India Research Press|isbn=9788183860376|language=en}}</ref> ਇਹ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਨਿਲੇਸ਼ਵਰ, ਭਈਲੇਸ਼ਵਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਸੂਰਯਕੁੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਗਨੀਕਿਕੰਦ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 20.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (68.8 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹਾਈਟ) ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਔਸਤਨ ਤਾਪਮਾਨ 27.3 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ (81.2 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹਾਈਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢਾ ਮਹੀਨਾ ਜਨਵਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 11 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ (51.8 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹਾਈਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਲਈ ਔਸਤਨ 48.1 "(1221.7 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਵਰਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ 13.0 "(330.2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਜੁਲਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਹੀਨਾ ਨਵੰਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ 0.2" (5.1 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਔਸਤਨ 63.6 ਦਿਨ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਗਸਤ ਵਿਚ 15.3 ਦਿਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੀਂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ 0.8 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{Weather box | location = ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ | metric first = yes | single line = y | Jan high C = 17.2 | Feb high C = 19.5 | Mar high C = 25.0 | Apr high C = 30.7 | May high C = 33.7 | Jun high C = 32.9 | Jul high C = 29.4 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 28.7 | Oct high C = 27.4 | Nov high C = 23.6 | Dec high C = 19.1 | year high C = 26.4 | Jan mean C =11.0 | Feb mean C =13.1 | Mar mean C =18.1 | Apr mean C =23.6 | May mean C =26.8 | Jun mean C =27.4 | Jul mean C =25.4 | Aug mean C =26.8 | Sep mean C =24.2 | Oct mean C =21.3 | Nov mean C =16.8 | Dec mean C =12.7 | year mean C =20.5 | Jan low C =4.9 | Feb low C =6.7 | Mar low C =11.2 | Apr low C =16.5 | May low C =19.8 | Jun low C =21.8 | Jul low C =21.5 | Aug low C =21.3 | Sep low C =19.8 | Oct low C =15.2 | Nov low C =10.0 | Dec low C =6.3 | year low C =14.6 | precipitation colour = <!-- Enter "green" for green precipitation colours, "none" for no colours, remove this line for blue colouring. --> <!-- IMPORTANT: use mm or cm but NOT both! --> | Jan precipitation mm = 32.9 | Feb precipitation mm = 35.1 | Mar precipitation mm = 30.1 | Apr precipitation mm = 24.4 | May precipitation mm = 43.7 | Jun precipitation mm = 157.0 | Jul precipitation mm = 328.9 | Aug precipitation mm = 328.2 | Sep precipitation mm = 178.4 | Oct precipitation mm = 42.5 | Nov precipitation mm = 6.0 | Dec precipitation mm = 13.6 | year precipitation mm = 1220.8 | unit precipitation days = <!-- If entering the average number of days, then the unit requirement should be used, because this varies between countries. E.g. 0.2 cm, 0.2 mm. --> | precip days colour = <!-- Enter "green" for green colors, "pastel" for pastel colours, "none" for no colours, remove this line for blue coloring. Affects rain and snow days as well --> | Jan precipitation days =2.7 | Feb precipitation days =2.9 | Mar precipitation days =2.8 | Apr precipitation days =2.1 | May precipitation days =3.0 | Jun precipitation days =8.1 | Jul precipitation days =14.2 | Aug precipitation days =15.3 | Sep precipitation days =8.3 | Oct precipitation days =2.3 | Nov precipitation days =0.8 | Dec precipitation days =1.1 | year precipitation days =63.6 <!-- Average daily sunshine hours. Use either the monthly or daily sunshine (depending on the source) but not both. --> | Jand sun =10.9 | Febd sun =11.6 | Mard sun =12.4 | Aprd sun =13.3 | Mayd sun =14.1 | Jund sun =14.5 | Juld sun =14.3 | Augd sun =13.6 | Sepd sun =12.7 | Octd sun =11.8 | Novd sun =11.1 | Decd sun =10.7 | yeard sun =12.6 | source 1 = Weatherbase<ref>{{cite web|title=Bageshwar, India Travel Weather Averages (Weatherbase)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=596055&cityname=Bageshwar-Uttarakhand-India|website=Weatherbase|access-date=2018-07-18|archive-date=2017-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026215318/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=596055&cityname=Bageshwar-Uttarakhand-India|url-status=dead}}</ref> }} == ਜਨਸੰਖਿਆ == {{IndiaCensusPop|state=ਉੱਤਰਾਖੰਡ |title= ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਆਬਾਦੀ |1951= 1740 |1961= 2189 |1971= 4314 |1981= 4225 |1991= 5772 |2001= 7803 |2011= 9079 |estimate= |estyear= |estref= |footnote= ਹਵਾਲਾ: <ref name = "Census">{{cite book|title=2011 जनगणना, बागेश्वर|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0508_PART_B_DCHB_BAGESHWAR.pdf|accessdate=28 June 2017|language=अंग्रेजी}}</ref>}} ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 9,079 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,711 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 4,368 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 55% ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 45% ਹੈ। ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1090 ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਹਨ,<ref>{{cite web|title=bageshwar-district-glance|url=http://www.uttarakhandguide.com/bageshwar/bageshwar-district-glance/|accessdate=5 August 2016|archive-date=14 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514014612/http://www.uttarakhandguide.com/bageshwar/bageshwar-district-glance/|url-status=dead}}</ref> ਜੋ 940 ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=लिंगानुपात की स्थिति चिंताजनक- Amarujala|url=http://www.amarujala.com/uttarakhand/bageshwar/the-situation-alarming-sex-ratio-hindi-news|accessdate=5 August 2016}}</ref> ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Uttarakhand: Sex Ratio as per Census 2011|url=http://www.jagranjosh.com/general-knowledge/uttarakhand-sex-ratio-as-per-census-2011-1392448534-1|accessdate=5 August 2016|date=15 February 2014}}</ref> ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 80% ਹੈ, ਜੋ ਕੌਮੀ ਔਸਤ 72.1% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; 84% ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ 76% ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name = "Census" /> 11% ਆਬਾਦੀ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।<ref name = "Census" /> 2,219 ਲੋਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,085 ਹੈ।<ref name = "Census" /> 2001 ਦੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 7803 ਸੀ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.phpstad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ਅਤੇ 1991 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ 5,772 ਸੀ।<ref name = "population">{{cite web|title=Uttarakhand (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards - Population Statistics in Maps and Charts|url=http://www.citypopulation.de/php/india-uttarakhand.php|website=www.citypopulation.de}}</ref> ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚੋਂ, 2,771 ਲੋਕ ਕੰਮ ਜਾਂ ਬਿਜਨਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ 2,236 ਪੁਰਸ਼ ਸਨ ਜਦਕਿ 535 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਕੁੱਲ 2771 ਵਰਕਿੰਗ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚੋਂ 78.06% ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ 21.94% ਸੀਮਾਂਤ ਵਰਕ ਵਿਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Bageshwar City Population Census 2011 - Uttarakhand|url=http://www.census2011.co.in/data/town/800323-bageshwar.html|website=www.census2011.co.in|accessdate=5 August 2016}}</ref> ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ 93.34% ਹਿੰਦੁਸ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਵਿਚ ਬਹੁਮਤ ਦਾ ਧਰਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name ="religion">{{cite web|title=Bageshwar District Religion Data - Census 2011|url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/581-bageshwar.html|website=www.census2011.co.in|accessdate=5 August 2016}}</ref> ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮ (5.93%), ਸਿੱਖ ਧਰਮ (0.25%), ਈਸਾਈ ਧਰਮ (0.26%), ਬੁੱਧ ਧਰਮ (0.01%) ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ (0.02%) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name ="religion" /> ਕੁਮਾਓਨੀ ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ<ref>{{cite news|last=Trivedi |first=Anupam |title=Sanskrit is second official language in Uttarakhand |url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NorthIndia/Sanskrit-is-second-official-language-in-Uttarakhand/Article1-499467.aspx |accessdate=29 July 2012 |newspaper=Hindustan Times |date=19 January 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120201065836/http://www.hindustantimes.com/India-news/NorthIndia/Sanskrit-is-second-official-language-in-Uttarakhand/Article1-499467.aspx |archivedate=1 February 2012 }}</ref> ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ. ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ == ਪੰਤਨਗਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 180 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਕੁਮਾਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕਮਾਤਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ [[ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ]] ਵਿਚ ਨੈਨੀ ਸੈਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸਥਿਤ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]], ਨੇੜੇ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਕਾਠਗੋਦਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਕਾਠਗੋਡਾਮ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਬ੍ਰਾਡ ਗੇਜ ਲਾਈਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੁਮਾਊਂ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਅਤੇ [[ਹਾਵੜਾ]] ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਤਾਨਾਕਪੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੰਗ ਹੈ। ਤਨਾਕਪੁਰ-ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰੇਲ ਲਿੰਕ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ 1902 ਵਿਚ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.ਪਰ ਰੇਲ ਮਾਰਕਿਟ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਵਿਵਹਾਰਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ 2016 ਵਿਚ ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗਰੁੜ ਰਾਹੀਂ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਚੌਖੁਟਿਯਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨਗੇ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ]] rw1401gtrf13noo54ikfqkv7c93eatu 3 110607 846012 442868 2026-09-13T20:43:39Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Marshmallych to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 4ab9747a7456d4192175d5aface571c0]] 846012 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 4ab9747a7456d4192175d5aface571c0]] bn7rj4jgz3d1vs9wx382n8jli1f6jif 3 114544 846001 455920 2026-09-13T20:41:49Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Bageense to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user a467e20280c0f1faa51eb9960c47aedb]] 846001 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user a467e20280c0f1faa51eb9960c47aedb]] bzov5w9pyzg4yqkx829dfpp3bbphu9y 3 114793 846020 456660 2026-09-13T20:44:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Hispano76 to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 0f302287bb0255da1e6eba23d871d103]] 846020 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 0f302287bb0255da1e6eba23d871d103]] 9pw4laczyvvnpexngw0ksnsvciol9da 3 116269 845996 460594 2026-09-13T20:40:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:UnLeashedWolfie0 to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user uthvd4470gu5m9tdzaal]] 845996 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user uthvd4470gu5m9tdzaal]] 9u6vfwa5og8bxs6duxv2q4vmjqfirfu 3 123313 846017 502187 2026-09-13T20:44:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:FITY to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 7c10241ac95836ce79711fd4aeb84baa]] 846017 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 7c10241ac95836ce79711fd4aeb84baa]] oubh47yhbnf00oscv0grewyq5wip8oa 3 125843 846005 510597 2026-09-13T20:42:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kamel88 to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b228fb8c4ef792849255a2a164cdd390]] 846005 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b228fb8c4ef792849255a2a164cdd390]] 6wnkkzyr4vjdlb8x858737w3mv44m6m 3 125907 846011 510757 2026-09-13T20:43:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Markadm to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user db8e2e0792b035bfc4e6993bb13d258a]] 846011 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user db8e2e0792b035bfc4e6993bb13d258a]] 3klwo1nq1aziqsaq0vi47gtwpgenq4h 0 130948 846078 663239 2026-09-14T08:29:44Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 558130 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team|name=ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ |alt=Refer to caption|caption=ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਝੰਡਾ|nickname=|captain=|coach=|most_recent_wt20i=v {{crw|PHI}} at [[Emilio Aguinaldo College|Friendship Oval]], [[Dasmariñas]]; 22 ਦਸੰਬਰ2019|wt20i_record_this_year=0/0<br>(0 ties, 0 no results)|wt20i_record=11/6<br>(0 ties, 0 no results)|num_wt20is_this_year=0|num_wt20is=17|icc_region=[[ICC East Asia-Pacific|East Asia-Pacific]]|first_wt20i=v {{crw|HK}} at [[Asian Institute of Technology Ground]], [[Bangkok]]; 12 January 2019|wt20i_rank_best=20th (2-Oct-2020)<ref>{{cite web|title=Australia Women remain No.1 in ODIs, T20Is after annual update |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1850260 |publisher=ICC|date=2 October 2020|access-date=2 October 2020}}</ref> <!-- Date when its team reached all time best ranking for the first time -->|wt20i_rank=20th|icc_member_year=2018|icc_status=Associate member|association=[[Indonesia Cricket Foundation]]|asofdate=4 October 2020}} '''ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਉਹ ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਵਿੱਚ 2019 ਥਾਈਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਟੀ 20 ਸਮੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿਚ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] (ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ.) ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਡਬਲਯੂ.ਟੀ 20 ਆਈ) ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ 1 ਜੁਲਾਈ 2018 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਅਤੇ ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡੇ ਗਏ ਸਾਰੇ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟੀ -20]] ਮੈਚ ਪੂਰੇ ਡਬਲਯੂ.ਟੀ- 20 ਆਈ. ਹੋਣਗੇ।<ref name="status">{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322|title=All T20I matches to get international status|website=International Cricket Council|access-date=6 February 2018}}</ref> == ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਅੰਕੜੇ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਸਾਰ&nbsp;- ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ''' <ref name="T20I">{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=10;id=6412;type=team|title=Records / Indonesia Women / Twenty20 Internationals / Result summary|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ''ਆਖਰੀ ਵਾਰ 22 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ'' {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 500px;" | colspan="7" align="center" |'''ਖੇਡਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' |- ! ਫਾਰਮੈਟ ! ਐਮ ! ਡਬਲਯੂ ! ਐੱਲ ! ਟੀ ! ਐਨ.ਆਰ. ! ਉਦਘਾਟਨ ਮੈਚ |- | align="left" | ਟੀ -20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ | 17 | 11 | 6 | 0 | 0 | 12 ਜਨਵਰੀ 2019 |- |} === ਟੀ -20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === * ਉੱਚਤਮ ਟੀਮ ਕੁੱਲ: 260/1 ਬਨਾਮ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, 21 ਦਸੰਬਰ 2019 ਫ੍ਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਓਵਲ, ਦਸਮੇਰੀਆ ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=10;id=6412;type=team|title=Records / Indonesia Women / Twenty20 Internationals / Highest totals|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> * ਉੱਚਤਮ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਕੋਰ: 112, ਯੂਲਿਆ ਐਂਗਰੇਨੀ ਅਤੇ ਫਿਲਪੀਨਜ਼, 21 ਦਸੰਬਰ 2019 ਫ੍ਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਓਵਲ, ਦਸਮੇਰੀਆ ਵਿਚ <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=10;id=6412;type=team|title=Records / Indonesia Women / Twenty20 Internationals / High scores|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> * ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ: 5/5, ਆਗੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ [[ਫਿਲਪੀਨਜ਼]], 21 ਦਸੰਬਰ 2019 ਫ੍ਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਓਵਲ, ਦਸਮੇਰੀਆ ਵਿਚ <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=10;id=6412;type=team|title=Records / Indonesia Women / Twenty20 Internationals / Best bowling figures|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> {{Col-begin}} {{Col-break}} '''ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀ-20 ਆਈ. ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਦੋੜਾਂ'''<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=10;id=6412;type=team |title=Records / Indonesia Women / Twenty20 Internationals / Most runs |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=25 April 2019}}</ref> {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! ਖਿਡਾਰੀ!!ਦੌੜਾਂ!!ਏਵਰੇਜ!!ਕਰੀਅਰ ਸਪੈਨ |- |ਯੂਲੀਆ ਐਂਗਰੇਨੀ || 374 || 26.71 || 2019–2019 |- |ਨੀ ਸਾਕਾਰਨੀ || 244 || 27.11 || 2019–2019 |- |ਕਾਡੇਕ ਵਿੰਦਾ ਪ੍ਰਾਸਤੀਨੀ || 230 || 23.00 || 2019–2019 |- |ਆਨਾਕ ਬਸਤਰੀ || 177 || 177.00 || 2019–2019 |- |[[ਯੂਲੀਆਨਾ ਯੂਲੀਆਨਾ]] || 51 || 8.50 || 2019–2019 |} {{Col-break}} '''ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀ-20 ਆਈ. ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਦੋੜਾਂ'''<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=10;id=6412;type=team |title=Records / Indonesia Women / Twenty20 Internationals / Most wickets |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=25 April 2019}}</ref> {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! ਖਿਡਾਰੀ!!ਦੌੜਾਂ!!ਏਵਰੇਜ!!ਕਰੀਅਰ ਸਪੈਨ |- |ਨੀ ਰਾਦਾ ਰਾਨੀ || 20 || 10.40 || 2019–2019 |- |ਨੀ ਸੁਵਾਨ ਦੇਵੀ || 18 || 10.00 || 2019–2019 |- |ਏਡੇਸੀ ਏਡੂਆਰਡ || 14 || 12.00 || 2019–2019 |- |ਨੀ ਸਾਰੀਆਨੀ || 12 || 9.50 || 2019–2019 |- |[[ਐਂਡਰਿਆਨੀ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)]] || 10 || 10.50 || 2019–2019 |} {{Col-end}}''ਰਿਕਾਰਡ WT20I # 823 ਤੱਕ ਪੂਰਾ।'' ''ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ 22 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।'' {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 600px;" !ਵਿਰੋਧੀ ! ਐਮ ! ਡਬਲਯੂ ! ਐੱਲ ! ਟੀ ! ਐਨ.ਆਰ. ! ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ! ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ |- | colspan="8" style="text-align:center;" | '''ਬਨਾਮ ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰ''' |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|BHU}} | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 14 ਜਨਵਰੀ 2019 | 14 ਜਨਵਰੀ 2019 |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|FIJ}} | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 10 ਮਈ 2019 | 10 ਮਈ 2019 |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|HKG}} | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 12 ਜਨਵਰੀ 2019 | 12 ਜਨਵਰੀ 2019 |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|JPN}} | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 6 ਮਈ 2019 | 6 ਮਈ 2019 |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|MYA}} | 3 | 3 | 0 | 0 | 0 | 13 ਜਨਵਰੀ 2019 | 13 ਜਨਵਰੀ 2019 |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=| ]]{{Crw|NEP}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 18 ਜਨਵਰੀ 2019 | |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|PNG}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 6 ਮਈ 2019 | |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|PHI}} | 4 | 4 | 0 | 0 | 0 | 21 ਦਸੰਬਰ 2019 | 21 ਦਸੰਬਰ 2019 |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|SAM}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 7 ਮਈ 2019 | |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|THA}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 15 ਜਨਵਰੀ 2019 | |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|UAE}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 19 ਜਨਵਰੀ 2019 | |- | align="left" | ਵੀ[[null|link=|border]]{{Crw|VAN}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 9 ਮਈ 2019 | |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਟੀ -20 ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] 4y5ty5vm97unkm2x7s67of45ilumtlq 3 131908 846004 553723 2026-09-13T20:42:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Singapulli to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 34060f8651336d238c9213a8e23189bc]] 846004 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 34060f8651336d238c9213a8e23189bc]] qriu5quagd56jamyvc039s0s3ntsms1 0 132356 846038 555039 2026-09-13T21:43:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846038 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਤਿਨ ਸਪਰੂ | alt = | caption = | birth_name =ਜਤਿਨ ਸਪਰੂ | birth_date = {{birth-date and age|8 April 1986}} | birth_place = | spouse = ਲਾਰਾ ਸਿਨਹਾ<ref>https://www.crictracker.com/jatin-sapru-glad-virushka-didnt-get-married-12th-december/</ref> | Children = | nationality = | other_names = | occupation = ਸਟਾਰ ਸਪੋਰਟਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰ | years_active = 7 | known_for = ਕ੍ਰਿਕਟ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ | notable_works = }} '''ਜਤਿਨ ਸਪਰੂ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਸਪੋਰਟਸ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸਟਾਰ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈਟਵਰਕ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/sports/franklyme-ropes-in-commentator-jatin-sapru-150216|title=Frankly.me ropes in commentator Jatin Sapru|date=16 February 2015|publisher=IndianTelevision|access-date=2 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/jatinsapru|title=Jatin Sapru (@jatinsapru) {{!}} Twitter|website=twitter.com|language=en|access-date=2018-04-30}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/sports/ipl/ipl-2018-full-list-of-commentators-for-different-languages/1121455/|title=IPL 2018: Full list of commentators for different languages|date=2018-04-04|work=The Financial Express|access-date=2018-04-30|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/2018-ipl-opening-ceremony-when-varun-dhawan-jacqueline-fernandez-and-hrithik-roshan-set-the-stage-on-fire/ipl-with-a-bang/slideshow/63658911.cms|title=2018 IPL Opening Ceremony: When Varun Dhawan, Jacqueline Fernandez and Hrithik Roshan Set The Stage On Fire – IPL With A Bang!|website=The Economic Times|access-date=2018-04-30}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸਪਰੂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/ipl/news/watch-in-conversation-with-thatcricketguy-aka-jatin-sapru/articleshow/68737900.cms |title=What's the bloody big deal with them being there? asks Jatin |access-date=2021-01-30 |archive-date=2019-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702174232/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/ipl/news/watch-in-conversation-with-thatcricketguy-aka-jatin-sapru/articleshow/68737900.cms |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਈਸ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ। 1990 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ 1989 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਜੇ.ਕੇ.ਐਲ.ਐਫ. ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਸਟ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ]] ਤੋਂ [[ਦਿੱਲੀ]] ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਕੂਚ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="sp">[https://cricfit.com/exclusive-interview-with-jatin-sapru-he-made-his-passion-his-profession-and-a-dream-his-career/ Exclusive Interview with Jatin Sapru: He made his passion his profession and a dream his career]</ref><ref name="wl">[[Exodus of Kashmiri Hindus]]</ref>  == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ]] i5othjozohtgvr09jpspz4cvx67eckv 2 139558 845992 592060 2026-09-13T20:40:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ to moved target page [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] 845992 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਕਿਰਿਆ 1 https://pa.wikipedia.org/s/2is0 (ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Uma1123 ਤੋਂ ਰੀਡਿਰੈਕਟ) Jump to navigationJump to search ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ- ਸਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭੇਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਦ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਸੇ ਸ਼ੁਤ੍ਰ ਉਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਉਂ ਹੈ ਵਿਭਾਵਾਨੁਭਾਵਵਭਿਚਾਰਿਸੰਜੋਗਦਰਨਿਸਪੱਤੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ੂਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸਪੱਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਦਰਸਾਏ ਹਨ।ਡਾ ਰਾਮ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਕਿ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ, ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਤੋ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਸੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਸੰਜੋਗ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਤੋ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉ? ਸੰਜੋਗ ਤੇ ਨਿਸਪੱਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨੀ ਗੂੜਤਾ ਲੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਸੂਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਇਸ ਗੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਰਸ ਮਗਰੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਸਠ ਭੂਮੀ ਅਧੀਨ ੳਪਰੋਕਤ ਸਵਾਲਾ ਦੇ ਉਤਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਾਵਾ ਦਾ ਸਾਸਤ੍ਰੀਯ ਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਭਰਤ ਮੱਨੀ ਇਸੇ ਸੂਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋ ਚਾਰ ਧ੍ਰਸਿਧ ਹਨ। 1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ 2.ਸ਼ੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ 3.ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦਾ ਭੋਗਵਾਦ 4.ਸਾਧਾਰਨਿਕਰਣ 1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਾਵ ਅਨੁਭਾਵਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਲੋਲਟ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਬਧ ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਉਸੇ ਦੀ ਨਕਲ(ਐਕਟਰ)ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾ ਕਿ ਨੱਟ ਵਿੱਚ ਰਸ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਨੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਦਸ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਦਸੇ ਹਨ। ਵਿਭਾਵਾ ਨੂੰ ਰਸ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ ਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਤਿਨੋ ਰਸ ਉਤਪਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹਖਦੇ ਹਨ।ਤਿੰਨ ਨਾ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਕ ਇਤਿਹਾਸ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਵਿ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਡਰਾਮਾ ਵੇਖਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਰਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਜਾਂ ਦਰਸਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾਂਸ਼ਸੋਧੋ ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਇਹ ਹੈ :- ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦਾ ਉਲੇਖ ਸੂਤ੍ਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਖਰਾ ਉਲੇਖ ਰਸ -ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਵਿਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਤੀ-ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨਟ (ਅਨੁਕਾਰੀ) ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਰੂਪ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਨਟ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਆਰੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਰੋਪ ਵਾਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਟ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਆਰੋਪਿਤ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ -ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦੇ ਨਟ ਨਕਲ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਆਨੰਦ-ਰੂਪ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਸ਼ਸੋਧੋ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹਨ:- ਸੂਤ੍ਰ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ , ਨਾਂ ਹੀ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਸ ਤੋਂ ਵੱੱਰਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਮੰਨਿਆ ਹੈੈ। ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਫੇਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਉਠ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਨੁਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਸ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ 'ਸਿਪੀ' 'ਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਕਾਰਣ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ 'ਰਤੀ' ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਟ 'ਚ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ 'ਰਤੀ' ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨਟ 'ਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਅਨੁਕਾਰਯ (ਰਾਮ) ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਪੂਰਣ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦਰਸ਼ਕ ਉਸੇ ਤੇ ਅਨੁਕਾਰਯ ਦਾ ਆਰੋਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਅਰਥਾਤ ਉਸੇ ਨੂੰ ਰਾਮ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਮਤ ਆਰੋਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਉਕਤ ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ'ਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਕਾਰਯ ਰਾਮ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮੰਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਟ 'ਚ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਸ ਦਾ ਆਸੁਆਦਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿਚ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰਸ ਆਸੁਆਦਨ 'ਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। 2.ਸੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ ਸੰਕੁਕ ਜਿਹੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਪੂਰਵੋਕਤ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਉਕਾਈ ਮਿਲੀ ਸਭ ਤੋ ਵਡੀ ਉਕਾਈ ਈਹ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟ ਦਰਸਕਾ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੀ ਹੋਦ ਨਹੀ ਮੰਨਦਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਦਰਸਕਾ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ?ਜਦੋ ਨ ਰਾਮ ਹਾਜਰ ਹੈ ਨ ਸੀਤਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਸ ਉਤਪਨ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰੰਸਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸਾ ਦੇ ਹੁੰ ਦਿਆ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸੋਧੋ ਸ਼ੰਕੁਕ ਜਿਹੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਪੂਰਵੋਕਤ ਮਤ ਵਿਚ ਉਕਾਈ (ਦੋਸ਼)ਮਿਲੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਕਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਰਸ਼ਕਾਂ/ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਰਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?ਜਦੋਂ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਮ ਹੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਸੀਤਾ ਹੀ ਤਾਂ ਰਾਮ ਵਿਚ ਰਸ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਤ ਹੈ ਅਨੁੁਮਾਨਵਾਦ। ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਨੇ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਅਨੁਮਾਨ (ਅਨੁਮਿਤੀ)ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸੰਯੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਅਨੁਮਾਨ-ਅਨੁਮਾਪਕ ਸਬੰਧ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਨਟਾਂ (ਐਕਟਰਾਂ)ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਆਰੋਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਬਲਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਚਿਤਰ ਨੂੰ ਸਜੀਵ ਘੋੜਾ ਮੰਨਣ ਵਾਂਗ ਦਰਸ਼ਕ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਨਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ (Inference)ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਸ਼ਕ ਅਭਿਨਯ (ਐਕਟਿੰਗ)ਵਿਚ ਇਤਨੇ ਮਸਤ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਟਾਂ ਨੂੰ ਸਚੀ-ਮੁੱਚੀ ਤੇ ਸਹੀ ਸਮਝ ਕਿ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਕੁਕ ਵੀ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਮ ਆਦਿਕ ਮੂਲ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਦਰਸ਼ਕ, ਅਨੁਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਰਸ ਨੂੰ ਨਟਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਆਪ ਵੀ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿਕ ਅਨੁਮਾਪਕ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਰਸ ਨਾਲ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਇਹ ਮਤ ਅਨੁੁਮਾਨਵਾਦ (ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ)ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਏਹੋ ਤਰੁੁੁਟੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਸਿਰਫ ਅਨੁਮਾਨ ਜਾਂ ਕਿਆਸ ਨਾਲ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਕਵੀਰਾਜ ਕ੍ਰਿਤ :- ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕੁਕ ਨਿਆਇ-ਮਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਵਾਂ ਆਦਿ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤੇ ਰਸ ਰੂਪ ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਅਨੁਮਾਪਕ ਹੋੋ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਟ ਵਿਚ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇਖ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਉਸ ਨਾਟ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋੋ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਮੂੂਰਤ ਨੂੰ ਘੋੜਾ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਵੇੇਂ ਨਟ ਵੀ, ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ,ਦੁੁਸ਼ਿਅੰਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਟ ਵਿਚ ਨਕਲੀ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਅਨੁਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਮਾਨ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਰਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਤ ਸਦੋਸ਼ ਹੈ।ਪਾਤਰ (ਭਾਂਡੇ)ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਾਂ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਨਟ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਤੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਰਸ ਚਖਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਨਟ ਤਾਂ ਪਾਤਰ (ਭਾਂਡਾ)ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਤਰ ਵਾਂਗ ਰਸ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੱਟ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ :- ਭੱਟ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਦਾ ਮਤ 'ਅਨੁਮਾਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ 'ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ 'ਦਾ ਅਰਥ 'ਅਨੁਮਿਤੀ'(ਅਨੁਮਾਨ) ਅਤੇ 'ਸੰਯੋਗ' ਦਾ ਅਰਥ ਅਨੁਮਾਪਯ -ਅਨੁਮਾਪਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਉਲੇਖ ਅਭਿਨਯ ਭਾਰਤੀ, ਧ੍ਨਯਾਲੋਕ ਲੋਚਨ,ਕਾਵਯ ਪ੍ਕਾਸ਼, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ ' ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਰੂਪ ਵਿਭਾਵਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਰੂਪ ਅਨੁਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਚਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿਭਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਯਤਨ ਪੂਰਵਕ (ਸਿਖਲਾਈ, ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ) ਅਰਜਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਨਾਵਟੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਬਨਾਵਟੀ ਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਨੁਕਰਤਾ ਨਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਕਰਣ ਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਰਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਉਡਦੀ ਹੋਈ ਧੂੜ ਨੂੰ ਧੂੰਆਂ ਸਮਝ ਕੇ ਕੋਈ ਅੱਗ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਟ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਉਸੇ ਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਮਾਜਿਕ (ਦਰਸ਼ਕ) ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਨੀਅਤ ਰਤਿ ਆਦਿ ਭਾਵ ਦਾ ਨਟ ਵਿਚ ਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਤਿ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਰਤਿ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਸ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅਸਲੋਂ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਦਾ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਲਟ ਦੇੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਉੱਤੇ ਨਾਮਾਤਰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਤ ਦੇ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਹੀ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਮਤਕਾਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਨੁਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਦੂਜਾ ਦੋਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਵਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਆਲੰਬਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ? ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ :- ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਮਾਪਿਅ-ਅਨੁਮਾਪਕ ਰੂਪ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਸਥਾਈ ਰੂਪ ਰਸ ਦੀ ਨਟ ਵਿਚ ਅਨੁਮਿਤੀ (ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ)ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਮਤ ਨੂੰ 'ਰਸ ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਤ ਨਿਆਇਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜਕ ਦੀ ਰਸ ਅਨੁਭਵੀ ਵਿਚ ਚਾਰ ਸਟੇਜਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ: ਨਟ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ । ਕਾਰਣ-ਕਾਰਜ ਸਹਿਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਅਪਦੇਸ਼ । ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਨਟ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਰਤੀ ਆਦਿ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ । ਸਮਾਜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਰਸ ਸੂਤ੍ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਨੇ ਰਸ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ ਰਸ ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਰਸ ਅਨੁਮਿਤੀਵਾਦ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਅਨੁਮਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਲਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਨਟ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਅਨੁਮਿਤੀ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗੀ। ਕਿਉਂਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੀ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਨੁਮਿਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਸ ਦਾ ਸਾਖਿਆਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3.ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦਾ ਭਕਤੀਵਾਦ ਜਾਂ ਭੋਗਵਾਦ ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਤੇ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ।ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਨੇ ਨਿਸਪੱਤੀ ਦਾ ਆਰਥ ਭਗਤੀ ਅਰਥਾਤ ਮਾਨਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਲਿਆ ਹੈ।ਅਤੇ ਸੰਯੋਗ ਦਾ ਭੋਜਯ ਭੋਜਕ ਸੰਬਧ ।ਉਸ ਦੇ ਮੱਤ ਦਾ ਸਾਰੰਸ ਇਹ ਹੈ।ਕਾਵਿ ਜਾ ਨਾਟਕ ਸਾਬਦਿਕ ਹੈ।ਸਾਬਦਿਕ ਕਾਵਿ ਦਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਹੀ ਰਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹਨ ਅਭਿਦਾ,ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਭੋਗ ਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਗੋਣ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆ ਹਨ। ਅਭਿਦਾ ਉਹ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਭੋਗਣ-ਯੋਗ ਤਾਂ ਰਸ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਕ ਵਿਭਾਵ ਹਨ। 'ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਭੁਕਤੀ ਜਾਂ ਭੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ- ਇਵੇਂ ਰਸ-ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾ ਹਨ। 1.ਅਭਿਧਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2.ਭਾਵਕਤਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਅਤੇ ਰਤੀ ਆਦਿ ਭਾਵ ਸਾਂਝੇ ਬਣ ਕੇ ਰਸਿਕਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। 3.ਭੋਗ (ਭੁਕਤੀ), ਅਰਥਾਤ ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਭੋਗਣ ਜਾਂ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਹੈ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਸਾਂਖਯ-ਮਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ 'ਰਸ' ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ, ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਕਤ ਤਿੰਨਾਂ ਮੰਤਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ, ਸ਼ਕੁੰਕ ਦੇ ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ ਅਤੇ ਧੁਨਿਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਵੀ ਖੰਡਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਕਰੁਣ' ਆਦਿ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਂ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੂਜਾ, ਅਨੁਮਿਤਿ ਉਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਤੀਜਾ,ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੁਨਿਵਾਦੀਆਂ ਦੇ 'ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਵਾਦ' ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਮਾਨ ਹੋਵੇ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਨੇ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਇਸ ਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ, "ਸਹਿ੍ਦਯਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ' ਚ 'ਰਸ ' ਵਾਸਨਾਰੂਪ 'ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਭੁਕਤੀ' ਅਤੇ 'ਸੰਜੋਗ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਭੋਜਯ-ਭੋਜਕ ਸੰਬੰਧ'। ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਉਲੇਖ ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ, ਧਵਨਯਾਲੋਕ ਲੋਚਨ, ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ, 'ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ' ਅਨੁਸਾਰ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਸ ਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨ ਹੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਨਿਜੀ ਵਿਅਕਤੀਬੱਧ ਭਾਵ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੰਨਣ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੰਨਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵਿਅਕਤੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕਿਉਕਿ ਸੀਤਾ ਆਦਿ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਵਿਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਲੋਕਿਕ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਧਾਰਨੀਕਰਣ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਵਸਤੂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਪਰ ਰਤਿ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਸ਼ਬਦ, ਅਨੁਮਾਨ ਆਦਿ ਰੂਪ ਹੂੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ, ਅਨੁਮਾਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਜਿਹੀ ਸਰਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਪਰੋਖ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਰੂਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰਤਿ- ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸੁਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿੱਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਜਾ ਘਿਰਣਾ ਇੱਛਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਚਿੱਤਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਪੈਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਲਿਨਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਰਸ-ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦਾ ਵੀ ਅਭਾਵ ਰਹੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਦਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਭਾਸਕਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। 4.ਸਾਧਾਰਨਿਕਰਣ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁਹਜ ਸ਼ੁਆਦ ਮਾਨਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨਿ ਕਰਣ ਦੀ ਕਾਢ ਨੇ ਲਿੱਥ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਵੀਂਨ ਤੇ ਚਿਰ ਸਥਾਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।ਕਲਾ ਜਾ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸੁਹਜ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਇਹ ਮੁਢਲੀ ਤੇ ਵਿਸਵ ਵਿਆਪੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਇਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਵਸਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਵੀ ਸਾਧਾਰਨਿਕਰਣ ਦੀ ਮੂਲ ਕਲਪਨਾ ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।ਜਿਸਨੂੰ ਅਭਿਨਵ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵਾ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੀਪ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕਿ ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਭਾਵਕਤਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਧਾਰਨਿ ਕਰਨ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸੁਹਜ ਸਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਨਣ ਦੇ ਕਾਰਨ (ਵਿਭਾਵ) ਆਦਿ ਦੋ ਸ਼ਥਾਈ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚੱ ਬਿਗਾਨੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸਰੋਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਨਾਲ ਬਿਨ ਪੁਛਿਆ ਭਾਵ ਨਾਤਮਕ ਸਾਂਝ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। __FORCETOC__ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ /uma 1123/ਕਚਾਖਾਕਾ]] __STATICREDIRECT__ b55oa63rnsok1h6coxrvw4h8pp2jw83 0 139564 845981 592038 2026-09-13T20:38:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ to moved target page [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] 845981 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] g1pxtwrhcs032zdnne3azldsr77dgd1 0 139569 845978 592039 2026-09-13T20:37:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ to moved target page [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] 845978 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] g1pxtwrhcs032zdnne3azldsr77dgd1 0 139570 845980 592040 2026-09-13T20:38:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ to moved target page [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] 845980 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਕਿਰਿਆ 1 https://pa.wikipedia.org/s/2is0 (ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Uma1123 ਤੋਂ ਰੀਡਿਰੈਕਟ) Jump to navigationJump to search ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ- ਸਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭੇਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਦ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਸੇ ਸ਼ੁਤ੍ਰ ਉਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਉਂ ਹੈ ਵਿਭਾਵਾਨੁਭਾਵਵਭਿਚਾਰਿਸੰਜੋਗਦਰਨਿਸਪੱਤੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ੂਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸਪੱਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਦਰਸਾਏ ਹਨ।ਡਾ ਰਾਮ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਕਿ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ, ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਤੋ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਸੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਸੰਜੋਗ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਤੋ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉ? ਸੰਜੋਗ ਤੇ ਨਿਸਪੱਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨੀ ਗੂੜਤਾ ਲੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਸੂਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਇਸ ਗੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਰਸ ਮਗਰੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਸਠ ਭੂਮੀ ਅਧੀਨ ੳਪਰੋਕਤ ਸਵਾਲਾ ਦੇ ਉਤਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਾਵਾ ਦਾ ਸਾਸਤ੍ਰੀਯ ਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਭਰਤ ਮੱਨੀ ਇਸੇ ਸੂਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋ ਚਾਰ ਧ੍ਰਸਿਧ ਹਨ। 1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ 2.ਸ਼ੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ 3.ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦਾ ਭੋਗਵਾਦ 4.ਸਾਧਾਰਨਿਕਰਣ 1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਾਵ ਅਨੁਭਾਵਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਲੋਲਟ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਬਧ ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਉਸੇ ਦੀ ਨਕਲ(ਐਕਟਰ)ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾ ਕਿ ਨੱਟ ਵਿੱਚ ਰਸ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਨੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਦਸ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਦਸੇ ਹਨ। ਵਿਭਾਵਾ ਨੂੰ ਰਸ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ ਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਤਿਨੋ ਰਸ ਉਤਪਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹਖਦੇ ਹਨ।ਤਿੰਨ ਨਾ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਕ ਇਤਿਹਾਸ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਵਿ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਡਰਾਮਾ ਵੇਖਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਰਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਜਾਂ ਦਰਸਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾਂਸ਼ਸੋਧੋ ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਇਹ ਹੈ :- ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦਾ ਉਲੇਖ ਸੂਤ੍ਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਖਰਾ ਉਲੇਖ ਰਸ -ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਵਿਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਤੀ-ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨਟ (ਅਨੁਕਾਰੀ) ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਰੂਪ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਨਟ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਆਰੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਰੋਪ ਵਾਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਟ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਆਰੋਪਿਤ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ -ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦੇ ਨਟ ਨਕਲ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਆਨੰਦ-ਰੂਪ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਸ਼ਸੋਧੋ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹਨ:- ਸੂਤ੍ਰ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ , ਨਾਂ ਹੀ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਸ ਤੋਂ ਵੱੱਰਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਮੰਨਿਆ ਹੈੈ। ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਫੇਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਉਠ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਨੁਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਸ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ 'ਸਿਪੀ' 'ਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਕਾਰਣ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ 'ਰਤੀ' ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਟ 'ਚ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ 'ਰਤੀ' ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨਟ 'ਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਅਨੁਕਾਰਯ (ਰਾਮ) ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਪੂਰਣ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦਰਸ਼ਕ ਉਸੇ ਤੇ ਅਨੁਕਾਰਯ ਦਾ ਆਰੋਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਅਰਥਾਤ ਉਸੇ ਨੂੰ ਰਾਮ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਮਤ ਆਰੋਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਉਕਤ ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ'ਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਕਾਰਯ ਰਾਮ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮੰਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਟ 'ਚ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਸ ਦਾ ਆਸੁਆਦਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿਚ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰਸ ਆਸੁਆਦਨ 'ਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। 2.ਸੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ ਸੰਕੁਕ ਜਿਹੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਪੂਰਵੋਕਤ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਉਕਾਈ ਮਿਲੀ ਸਭ ਤੋ ਵਡੀ ਉਕਾਈ ਈਹ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟ ਦਰਸਕਾ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੀ ਹੋਦ ਨਹੀ ਮੰਨਦਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਦਰਸਕਾ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ?ਜਦੋ ਨ ਰਾਮ ਹਾਜਰ ਹੈ ਨ ਸੀਤਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਸ ਉਤਪਨ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰੰਸਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸਾ ਦੇ ਹੁੰ ਦਿਆ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸੋਧੋ ਸ਼ੰਕੁਕ ਜਿਹੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਪੂਰਵੋਕਤ ਮਤ ਵਿਚ ਉਕਾਈ (ਦੋਸ਼)ਮਿਲੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਕਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਰਸ਼ਕਾਂ/ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਰਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?ਜਦੋਂ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਮ ਹੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਸੀਤਾ ਹੀ ਤਾਂ ਰਾਮ ਵਿਚ ਰਸ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਤ ਹੈ ਅਨੁੁਮਾਨਵਾਦ। ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਨੇ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਅਨੁਮਾਨ (ਅਨੁਮਿਤੀ)ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸੰਯੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਅਨੁਮਾਨ-ਅਨੁਮਾਪਕ ਸਬੰਧ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਨਟਾਂ (ਐਕਟਰਾਂ)ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਆਰੋਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਬਲਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਚਿਤਰ ਨੂੰ ਸਜੀਵ ਘੋੜਾ ਮੰਨਣ ਵਾਂਗ ਦਰਸ਼ਕ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਨਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ (Inference)ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਸ਼ਕ ਅਭਿਨਯ (ਐਕਟਿੰਗ)ਵਿਚ ਇਤਨੇ ਮਸਤ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਟਾਂ ਨੂੰ ਸਚੀ-ਮੁੱਚੀ ਤੇ ਸਹੀ ਸਮਝ ਕਿ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਕੁਕ ਵੀ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਮ ਆਦਿਕ ਮੂਲ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਦਰਸ਼ਕ, ਅਨੁਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਰਸ ਨੂੰ ਨਟਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਆਪ ਵੀ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿਕ ਅਨੁਮਾਪਕ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਰਸ ਨਾਲ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਇਹ ਮਤ ਅਨੁੁਮਾਨਵਾਦ (ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ)ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਏਹੋ ਤਰੁੁੁਟੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਸਿਰਫ ਅਨੁਮਾਨ ਜਾਂ ਕਿਆਸ ਨਾਲ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਕਵੀਰਾਜ ਕ੍ਰਿਤ :- ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕੁਕ ਨਿਆਇ-ਮਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਵਾਂ ਆਦਿ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤੇ ਰਸ ਰੂਪ ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਅਨੁਮਾਪਕ ਹੋੋ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਟ ਵਿਚ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇਖ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਉਸ ਨਾਟ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋੋ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਮੂੂਰਤ ਨੂੰ ਘੋੜਾ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਵੇੇਂ ਨਟ ਵੀ, ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ,ਦੁੁਸ਼ਿਅੰਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਟ ਵਿਚ ਨਕਲੀ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਅਨੁਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਮਾਨ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਰਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਤ ਸਦੋਸ਼ ਹੈ।ਪਾਤਰ (ਭਾਂਡੇ)ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਾਂ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਨਟ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਤੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਰਸ ਚਖਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਨਟ ਤਾਂ ਪਾਤਰ (ਭਾਂਡਾ)ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਤਰ ਵਾਂਗ ਰਸ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੱਟ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ :- ਭੱਟ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਦਾ ਮਤ 'ਅਨੁਮਾਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ 'ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ 'ਦਾ ਅਰਥ 'ਅਨੁਮਿਤੀ'(ਅਨੁਮਾਨ) ਅਤੇ 'ਸੰਯੋਗ' ਦਾ ਅਰਥ ਅਨੁਮਾਪਯ -ਅਨੁਮਾਪਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਉਲੇਖ ਅਭਿਨਯ ਭਾਰਤੀ, ਧ੍ਨਯਾਲੋਕ ਲੋਚਨ,ਕਾਵਯ ਪ੍ਕਾਸ਼, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ ' ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਰੂਪ ਵਿਭਾਵਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਰੂਪ ਅਨੁਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਚਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿਭਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਯਤਨ ਪੂਰਵਕ (ਸਿਖਲਾਈ, ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ) ਅਰਜਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਨਾਵਟੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਬਨਾਵਟੀ ਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਨੁਕਰਤਾ ਨਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਕਰਣ ਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਰਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਉਡਦੀ ਹੋਈ ਧੂੜ ਨੂੰ ਧੂੰਆਂ ਸਮਝ ਕੇ ਕੋਈ ਅੱਗ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਟ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਉਸੇ ਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਮਾਜਿਕ (ਦਰਸ਼ਕ) ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਨੀਅਤ ਰਤਿ ਆਦਿ ਭਾਵ ਦਾ ਨਟ ਵਿਚ ਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਤਿ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਰਤਿ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਸ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅਸਲੋਂ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਦਾ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਲਟ ਦੇੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਉੱਤੇ ਨਾਮਾਤਰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਤ ਦੇ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਹੀ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਮਤਕਾਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਨੁਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਦੂਜਾ ਦੋਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਵਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਆਲੰਬਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ? ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ :- ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਮਾਪਿਅ-ਅਨੁਮਾਪਕ ਰੂਪ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਸਥਾਈ ਰੂਪ ਰਸ ਦੀ ਨਟ ਵਿਚ ਅਨੁਮਿਤੀ (ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ)ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਮਤ ਨੂੰ 'ਰਸ ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਤ ਨਿਆਇਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜਕ ਦੀ ਰਸ ਅਨੁਭਵੀ ਵਿਚ ਚਾਰ ਸਟੇਜਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ: ਨਟ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ । ਕਾਰਣ-ਕਾਰਜ ਸਹਿਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਅਪਦੇਸ਼ । ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਨਟ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਰਤੀ ਆਦਿ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ । ਸਮਾਜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਰਸ ਸੂਤ੍ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰੰਕੁਕ ਨੇ ਰਸ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ ਰਸ ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਰਸ ਅਨੁਮਿਤੀਵਾਦ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਅਨੁਮਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਲਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਨਟ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਅਨੁਮਿਤੀ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗੀ। ਕਿਉਂਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੀ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਨੁਮਿਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਸ ਦਾ ਸਾਖਿਆਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3.ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦਾ ਭਕਤੀਵਾਦ ਜਾਂ ਭੋਗਵਾਦ ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਤੇ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ।ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਨੇ ਨਿਸਪੱਤੀ ਦਾ ਆਰਥ ਭਗਤੀ ਅਰਥਾਤ ਮਾਨਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਲਿਆ ਹੈ।ਅਤੇ ਸੰਯੋਗ ਦਾ ਭੋਜਯ ਭੋਜਕ ਸੰਬਧ ।ਉਸ ਦੇ ਮੱਤ ਦਾ ਸਾਰੰਸ ਇਹ ਹੈ।ਕਾਵਿ ਜਾ ਨਾਟਕ ਸਾਬਦਿਕ ਹੈ।ਸਾਬਦਿਕ ਕਾਵਿ ਦਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਹੀ ਰਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹਨ ਅਭਿਦਾ,ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਭੋਗ ਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਗੋਣ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆ ਹਨ। ਅਭਿਦਾ ਉਹ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਭੋਗਣ-ਯੋਗ ਤਾਂ ਰਸ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਕ ਵਿਭਾਵ ਹਨ। 'ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਭੁਕਤੀ ਜਾਂ ਭੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ- ਇਵੇਂ ਰਸ-ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾ ਹਨ। 1.ਅਭਿਧਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2.ਭਾਵਕਤਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਅਤੇ ਰਤੀ ਆਦਿ ਭਾਵ ਸਾਂਝੇ ਬਣ ਕੇ ਰਸਿਕਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। 3.ਭੋਗ (ਭੁਕਤੀ), ਅਰਥਾਤ ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਭੋਗਣ ਜਾਂ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਹੈ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਸਾਂਖਯ-ਮਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ 'ਰਸ' ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ, ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਕਤ ਤਿੰਨਾਂ ਮੰਤਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ, ਸ਼ਕੁੰਕ ਦੇ ਅਨੁਮਿਤਿਵਾਦ ਅਤੇ ਧੁਨਿਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਵੀ ਖੰਡਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਕਰੁਣ' ਆਦਿ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਂ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੂਜਾ, ਅਨੁਮਿਤਿ ਉਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਤੀਜਾ,ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੁਨਿਵਾਦੀਆਂ ਦੇ 'ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਵਾਦ' ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਮਾਨ ਹੋਵੇ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਨੇ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਇਸ ਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ, "ਸਹਿ੍ਦਯਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ' ਚ 'ਰਸ ' ਵਾਸਨਾਰੂਪ 'ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਭੁਕਤੀ' ਅਤੇ 'ਸੰਜੋਗ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਭੋਜਯ-ਭੋਜਕ ਸੰਬੰਧ'। ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਉਲੇਖ ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ, ਧਵਨਯਾਲੋਕ ਲੋਚਨ, ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ, 'ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ' ਅਨੁਸਾਰ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਸ ਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨ ਹੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਨਿਜੀ ਵਿਅਕਤੀਬੱਧ ਭਾਵ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੰਨਣ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੰਨਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵਿਅਕਤੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕਿਉਕਿ ਸੀਤਾ ਆਦਿ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਵਿਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਲੋਕਿਕ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਧਾਰਨੀਕਰਣ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਵਸਤੂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਪਰ ਰਤਿ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਸ਼ਬਦ, ਅਨੁਮਾਨ ਆਦਿ ਰੂਪ ਹੂੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ, ਅਨੁਮਾਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਜਿਹੀ ਸਰਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਪਰੋਖ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਰੂਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰਤਿ- ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸੁਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿੱਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਜਾ ਘਿਰਣਾ ਇੱਛਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਚਿੱਤਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਪੈਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਲਿਨਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਰਸ-ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦਾ ਵੀ ਅਭਾਵ ਰਹੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਦਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਭਾਸਕਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। 4.ਸਾਧਾਰਨਿਕਰਣ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁਹਜ ਸ਼ੁਆਦ ਮਾਨਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨਿ ਕਰਣ ਦੀ ਕਾਢ ਨੇ ਲਿੱਥ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਵੀਂਨ ਤੇ ਚਿਰ ਸਥਾਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।ਕਲਾ ਜਾ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸੁਹਜ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਇਹ ਮੁਢਲੀ ਤੇ ਵਿਸਵ ਵਿਆਪੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਇਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਵਸਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਵੀ ਸਾਧਾਰਨਿਕਰਣ ਦੀ ਮੂਲ ਕਲਪਨਾ ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।ਜਿਸਨੂੰ ਅਭਿਨਵ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵਾ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੀਪ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕਿ ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਭਾਵਕਤਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਧਾਰਨਿ ਕਰਨ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸੁਹਜ ਸਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਨਣ ਦੇ ਕਾਰਨ (ਵਿਭਾਵ) ਆਦਿ ਦੋ ਸ਼ਥਾਈ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚੱ ਬਿਗਾਨੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸਰੋਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਨਾਲ ਬਿਨ ਪੁਛਿਆ ਭਾਵ ਨਾਤਮਕ ਸਾਂਝ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਕਿਰਿਆ]] patjwftu6bdub0xqhpb6a8g6bvjwz4q 0 139572 845979 592041 2026-09-13T20:38:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ to moved target page [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] 845979 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਰਸ ਦੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿ2]] g1pxtwrhcs032zdnne3azldsr77dgd1 0 140442 846057 844083 2026-09-14T07:41:48Z Fanbase565 61942 /* */ 846057 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਮੀਆ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ | image = [[File:MV5BMGFkNzI5NGItMTRlNC00ZTQ2LWIzOGItMTM0OWZhOWJjOTgwXkEyXkFqcGc@. V1 FMjpg UX1000.jpg|thumb|Mia Isabella]] | caption = ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਜਨਵਰੀ 8, 2011 ਦੇ ਏ.ਵੀ.ਐਨ. ਅਵਾਰਡ ਦੌਰਾਨ। | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1985|7|30}}<ref name=iafd>{{iafd name|id=miaisabella|gender=Female|name=Mia Isabella}}</ref> | birth_place = [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਇਲਿਨੋਇਸ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]]<ref name=WHACKMagazine>{{cite web|url=http://www.whackmagazine.com/2010/10/19/mia-isabella-%E2%80%94-%E2%80%9Chaving-a-big-cock-and-being-so-girly-made-me-feel-uncomfortable-growing-up%E2%80%9D/ |title=Mia Isabella — "Having a big cock and being so girly made me feel uncomfortable growing up." |access-date=September 11, 2014 |author=Miss Lagsalot |date=October 19, 2010 |publisher=WHACK! |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809082259/http://www.whackmagazine.com/2010/10/19/mia-isabella-%E2%80%94-%E2%80%9Chaving-a-big-cock-and-being-so-girly-made-me-feel-uncomfortable-growing-up%E2%80%9D/ |archive-date=August 9, 2011 }}</ref> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=5}}<ref name=WHACKMagazine/> | alias = ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਗਰੀਨ<ref name=iafd/> | website = {{url|mia-isabella.com}} }} '''ਮੀਆ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ''' (ਜਨਮ 30 ਜੁਲਾਈ, 1985)<ref name=iafd/> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref name="BroadlyVice"/> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ|ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਪਰ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ [[ਟੈਨੇਸੀ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=WHACKMagazine/> ਉਹ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਪੋਰਟੋ ਰੀਕਨ ਅਤੇ ਜਮੈਕਨ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।<ref name=iafd/> 8 ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਰਮਿਆਨ, ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਘੰਟੇ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref name="BroadlyVice"/> ਉਸਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਬੁਟੀਕ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸੀ।<ref name="BroadlyVice" /> ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਫੈਸ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="GermanAdultNews">{{Cite web|url=http://www.german-adult-news.com/erotik/interviews/822-mia-isabella-der-transsexuelle-superstar-aus-den-usa-im-interview.html|title=Mia Isabella - Der transsexuelle Superstar aus den USA im Interview|date=October 29, 2010|publisher=German-Adult-News|access-date=September 11, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019090055/http://www.german-adult-news.com/erotik/interviews/822-mia-isabella-der-transsexuelle-superstar-aus-den-usa-im-interview.html|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਨਾਬੋਲਿਕ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ''ਟੀ-ਗਰਲਜ਼ 3'' ਵਿੱਚ ਯਾਸਮੀਨ ਲੀ ਅਤੇ ਕਾਇਲਾ ਕੋਕਸੈਕਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨ ਕੀਤਾ।<ref name="GermanAdultNews"/> ਉਸਨੇ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੋਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਰਾਮ ਲਿਆ ਅਤੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੋਰਨ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।<ref name="BroadlyVice">{{Cite magazine|last=Diana Tourjee|date=February 22, 2016|title=Beyond the Tyga Sex Scandal: The Real Life of Trans Porn Star Mia Isabella|url=https://broadly.vice.com/en_us/article/beyond-the-tyga-sex-scandal-the-real-life-of-trans-porn-star-mia-isabella|magazine=[[Vice (magazine)|Vice]]|access-date=February 22, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310110159/https://broadly.vice.com/en_us/article/beyond-the-tyga-sex-scandal-the-real-life-of-trans-porn-star-mia-isabella|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ 'ਚ ਦਿੱਖ == 2013 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ''[[ਗ੍ਰੈੰਡ ਥੈਫ਼ਟ ਆਟੋ 5|ਗ੍ਰੈਂਡ ਥੈਫਟ ਆਟੋ V]]'' ਵਿੱਚ "ਪ੍ਰੋਸੀਟਿਊਟ #1" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.xbiz.com/news/169554|title=TS Porn Star Mia Isabella Lends Voice on 'Grand Theft Auto V'|last=Rhett Pardon|date=October 1, 2013|publisher=[[XBIZ]]|access-date=September 11, 2014}}</ref> ਉਹ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ 9 ਸਤੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ''ਸੰਨਜ਼ ਆਫ਼ ਅਰਾਜਕਤਾ'' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 7 ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਕਸ ਟੇਲਰ ਲਈ ਵੈਲਕਮ ਹੋਮ ਪਾਰਟੀ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.xbiz.com/news/184697|title=Final 'Sons Of Anarchy' Season Premieres With Bevy of Porn Stars|last=Lila Gray|date=September 10, 2014|publisher=[[XBIZ]]|access-date=September 11, 2014}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ ਸੀ।<ref name="BroadlyVice"/> 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਨਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੋਡੀ, ਜਬਾੜੇ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲਾ ਫੇਸਲਿਫਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਰਾਈਨੋਪਲਾਸਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਠੋਡੀ ਸ਼ੇਵ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਗੱਲ੍ਹ ਦੇ ਇਮਪਲਾਂਟ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਪਰੀ ਫੇਸਲਿਫਟ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੱਜੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਿਛਲੀ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" |- ! Year ! Ceremony ! Result ! Category ! Work |- | '''2010''' | [[Urban X Award]]<ref>{{cite web|url=http://www.urbanxawards.com/urbanxongoing/index.php?option=com_content&view=article&id=15&Itemid=14 |title=2010 Urban X Award Nominees |access-date=September 11, 2014 |date=May 19, 2010 |publisher=Urban X Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311041159/http://www.urbanxawards.com/urbanxongoing/index.php?option=com_content&view=article&id=15&Itemid=14 |archive-date=March 11, 2012 }}</ref> | {{nom}} |Best Ethnic Transsexual Site |rowspan="2"|Mia-Isabella.com |- |rowspan="4"| '''2011''' |rowspan="2"| [[AVN Award]]<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |title=Nominations for the 2011 AVN Awards |access-date=September 11, 2014 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329112839/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |archive-date=March 29, 2013 }}</ref> | {{nom}} |Best Alternative Web Site |- | {{nom}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- | Urban X Award<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2011-Urban-X-Award-Winners-Announced-442350.html|title= 2011 Urban X Award Winners Announced|access-date= September 11, 2014|author= Peter Warren|date= July 25, 2011|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= ਜੂਨ 8, 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120608080813/http://business.avn.com/articles/video/2011-Urban-X-Award-Winners-Announced-442350.html|url-status= dead}}</ref> | {{won}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- | [[XBIZ Award]]<ref>{{cite web|url= http://www.xbiz.com/news/130418|title= 2011 XBIZ Award Winners Announced|access-date= September 11, 2014|author= Dan Miller|date= February 11, 2011|publisher= [[XBIZ]]}}</ref> | {{won}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- |rowspan="5"| '''2012''' |rowspan="2"| AVN Award<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf |title=AVN Awards 2012 - Nominations |access-date=September 11, 2014 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329124455/http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf |archive-date=March 29, 2013 }}</ref> | {{nom}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- | {{nom}} |Best Alternative Website |Mia-Isabella.com |- | [[NightMoves Award]]<ref>{{cite web|url=http://nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html |title=Past Winner History |access-date=September 11, 2014 |publisher=NightMoves |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219210715/http://nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html |archive-date=December 19, 2013 }}</ref> | {{won}} |Best Transsexual Performer (Editor's Choice) | {{n/a}} |- |rowspan="2"| XBIZ Award<ref>{{cite web|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |title=2012 Nominees |access-date=September 11, 2014 |publisher=XBIZ Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131025101/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |archive-date=January 31, 2012 }}</ref> | {{nom}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- | {{nom}} |Transsexual Site of the Year |rowspan="3"|Mia-Isabella.com |- | '''2013''' | XBIZ Award<ref>{{cite web|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |title=2013 Nominees |access-date=September 11, 2014 |publisher=XBIZ Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121225104526/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |archive-date=December 25, 2012 }}</ref> | {{nom}} |Transsexual Site of the Year |- | '''2014''' | XBIZ Award<ref>{{cite web|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |title=Nominees |access-date=September 11, 2014 |publisher=XBIZ Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101433/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |archive-date=October 6, 2014 }}</ref> | {{nom}} |Transsexual Site of the Year |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://mia-isabella.com/}} * {{IMDB name|3239823}} * {{iafd name|id=miaisabella|gender=male|name=Mia Isabella}} * {{Afdb name|45167}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] ipv2dghc3vsx3bgshu1oyw3jotwai9k 846059 846057 2026-09-14T07:42:43Z An empty bliss beyond 61943 [[Special:Contributions/Fanbase565|Fanbase565]] ([[User talk:Fanbase565|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/846057|846057]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ cross-wiki abuse 846059 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਮੀਆ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ | image = Mia Isabella 2011 AVN.jpg | caption = ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਜਨਵਰੀ 8, 2011 ਦੇ ਏ.ਵੀ.ਐਨ. ਅਵਾਰਡ ਦੌਰਾਨ। | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1985|7|30}}<ref name=iafd>{{iafd name|id=miaisabella|gender=Female|name=Mia Isabella}}</ref> | birth_place = [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਇਲਿਨੋਇਸ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]]<ref name=WHACKMagazine>{{cite web|url=http://www.whackmagazine.com/2010/10/19/mia-isabella-%E2%80%94-%E2%80%9Chaving-a-big-cock-and-being-so-girly-made-me-feel-uncomfortable-growing-up%E2%80%9D/ |title=Mia Isabella — "Having a big cock and being so girly made me feel uncomfortable growing up." |access-date=September 11, 2014 |author=Miss Lagsalot |date=October 19, 2010 |publisher=WHACK! |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809082259/http://www.whackmagazine.com/2010/10/19/mia-isabella-%E2%80%94-%E2%80%9Chaving-a-big-cock-and-being-so-girly-made-me-feel-uncomfortable-growing-up%E2%80%9D/ |archive-date=August 9, 2011 }}</ref> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=5}}<ref name=WHACKMagazine/> | alias = ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਗਰੀਨ<ref name=iafd/> | website = {{url|mia-isabella.com}} }} '''ਮੀਆ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ''' (ਜਨਮ 30 ਜੁਲਾਈ, 1985)<ref name=iafd/> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref name="BroadlyVice"/> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ|ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਪਰ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ [[ਟੈਨੇਸੀ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=WHACKMagazine/> ਉਹ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਪੋਰਟੋ ਰੀਕਨ ਅਤੇ ਜਮੈਕਨ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।<ref name=iafd/> 8 ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਰਮਿਆਨ, ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਘੰਟੇ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref name="BroadlyVice"/> ਉਸਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਬੁਟੀਕ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸੀ।<ref name="BroadlyVice" /> ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਫੈਸ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="GermanAdultNews">{{Cite web|url=http://www.german-adult-news.com/erotik/interviews/822-mia-isabella-der-transsexuelle-superstar-aus-den-usa-im-interview.html|title=Mia Isabella - Der transsexuelle Superstar aus den USA im Interview|date=October 29, 2010|publisher=German-Adult-News|access-date=September 11, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019090055/http://www.german-adult-news.com/erotik/interviews/822-mia-isabella-der-transsexuelle-superstar-aus-den-usa-im-interview.html|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਨਾਬੋਲਿਕ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ''ਟੀ-ਗਰਲਜ਼ 3'' ਵਿੱਚ ਯਾਸਮੀਨ ਲੀ ਅਤੇ ਕਾਇਲਾ ਕੋਕਸੈਕਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨ ਕੀਤਾ।<ref name="GermanAdultNews"/> ਉਸਨੇ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੋਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਰਾਮ ਲਿਆ ਅਤੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੋਰਨ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।<ref name="BroadlyVice">{{Cite magazine|last=Diana Tourjee|date=February 22, 2016|title=Beyond the Tyga Sex Scandal: The Real Life of Trans Porn Star Mia Isabella|url=https://broadly.vice.com/en_us/article/beyond-the-tyga-sex-scandal-the-real-life-of-trans-porn-star-mia-isabella|magazine=[[Vice (magazine)|Vice]]|access-date=February 22, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310110159/https://broadly.vice.com/en_us/article/beyond-the-tyga-sex-scandal-the-real-life-of-trans-porn-star-mia-isabella|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ 'ਚ ਦਿੱਖ == 2013 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ''[[ਗ੍ਰੈੰਡ ਥੈਫ਼ਟ ਆਟੋ 5|ਗ੍ਰੈਂਡ ਥੈਫਟ ਆਟੋ V]]'' ਵਿੱਚ "ਪ੍ਰੋਸੀਟਿਊਟ #1" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.xbiz.com/news/169554|title=TS Porn Star Mia Isabella Lends Voice on 'Grand Theft Auto V'|last=Rhett Pardon|date=October 1, 2013|publisher=[[XBIZ]]|access-date=September 11, 2014}}</ref> ਉਹ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ 9 ਸਤੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ''ਸੰਨਜ਼ ਆਫ਼ ਅਰਾਜਕਤਾ'' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 7 ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਕਸ ਟੇਲਰ ਲਈ ਵੈਲਕਮ ਹੋਮ ਪਾਰਟੀ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.xbiz.com/news/184697|title=Final 'Sons Of Anarchy' Season Premieres With Bevy of Porn Stars|last=Lila Gray|date=September 10, 2014|publisher=[[XBIZ]]|access-date=September 11, 2014}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ ਸੀ।<ref name="BroadlyVice"/> 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਨਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੋਡੀ, ਜਬਾੜੇ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲਾ ਫੇਸਲਿਫਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਰਾਈਨੋਪਲਾਸਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਠੋਡੀ ਸ਼ੇਵ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਗੱਲ੍ਹ ਦੇ ਇਮਪਲਾਂਟ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਪਰੀ ਫੇਸਲਿਫਟ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੱਜੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਿਛਲੀ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" |- ! Year ! Ceremony ! Result ! Category ! Work |- | '''2010''' | [[Urban X Award]]<ref>{{cite web|url=http://www.urbanxawards.com/urbanxongoing/index.php?option=com_content&view=article&id=15&Itemid=14 |title=2010 Urban X Award Nominees |access-date=September 11, 2014 |date=May 19, 2010 |publisher=Urban X Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311041159/http://www.urbanxawards.com/urbanxongoing/index.php?option=com_content&view=article&id=15&Itemid=14 |archive-date=March 11, 2012 }}</ref> | {{nom}} |Best Ethnic Transsexual Site |rowspan="2"|Mia-Isabella.com |- |rowspan="4"| '''2011''' |rowspan="2"| [[AVN Award]]<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |title=Nominations for the 2011 AVN Awards |access-date=September 11, 2014 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329112839/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |archive-date=March 29, 2013 }}</ref> | {{nom}} |Best Alternative Web Site |- | {{nom}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- | Urban X Award<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2011-Urban-X-Award-Winners-Announced-442350.html|title= 2011 Urban X Award Winners Announced|access-date= September 11, 2014|author= Peter Warren|date= July 25, 2011|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= ਜੂਨ 8, 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120608080813/http://business.avn.com/articles/video/2011-Urban-X-Award-Winners-Announced-442350.html|url-status= dead}}</ref> | {{won}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- | [[XBIZ Award]]<ref>{{cite web|url= http://www.xbiz.com/news/130418|title= 2011 XBIZ Award Winners Announced|access-date= September 11, 2014|author= Dan Miller|date= February 11, 2011|publisher= [[XBIZ]]}}</ref> | {{won}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- |rowspan="5"| '''2012''' |rowspan="2"| AVN Award<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf |title=AVN Awards 2012 - Nominations |access-date=September 11, 2014 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329124455/http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf |archive-date=March 29, 2013 }}</ref> | {{nom}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- | {{nom}} |Best Alternative Website |Mia-Isabella.com |- | [[NightMoves Award]]<ref>{{cite web|url=http://nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html |title=Past Winner History |access-date=September 11, 2014 |publisher=NightMoves |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219210715/http://nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html |archive-date=December 19, 2013 }}</ref> | {{won}} |Best Transsexual Performer (Editor's Choice) | {{n/a}} |- |rowspan="2"| XBIZ Award<ref>{{cite web|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |title=2012 Nominees |access-date=September 11, 2014 |publisher=XBIZ Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131025101/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |archive-date=January 31, 2012 }}</ref> | {{nom}} |Transsexual Performer of the Year | {{n/a}} |- | {{nom}} |Transsexual Site of the Year |rowspan="3"|Mia-Isabella.com |- | '''2013''' | XBIZ Award<ref>{{cite web|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |title=2013 Nominees |access-date=September 11, 2014 |publisher=XBIZ Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121225104526/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |archive-date=December 25, 2012 }}</ref> | {{nom}} |Transsexual Site of the Year |- | '''2014''' | XBIZ Award<ref>{{cite web|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |title=Nominees |access-date=September 11, 2014 |publisher=XBIZ Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101433/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |archive-date=October 6, 2014 }}</ref> | {{nom}} |Transsexual Site of the Year |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://mia-isabella.com/}} * {{IMDB name|3239823}} * {{iafd name|id=miaisabella|gender=male|name=Mia Isabella}} * {{Afdb name|45167}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] ctflhytzn4yuvp7q9rnxot7v66afud5 3 142413 846003 604966 2026-09-13T20:42:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Arbr o to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 6f1b060a3f07cb66c0601b80d6dd2957]] 846003 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 6f1b060a3f07cb66c0601b80d6dd2957]] og3828c24zjc38bcknud4fycr1e5p1q 3 143012 845999 607207 2026-09-13T20:41:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:FITY CC to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 201d99714a541d2f1be699fcc285f6cb]] 845999 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 201d99714a541d2f1be699fcc285f6cb]] lx0h7vda6fho2imbzmf6j5i0v7p5ofn 3 143171 846016 607763 2026-09-13T20:44:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Farorud to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b18724e429df16e2d6afef0f3f65db7c]] 846016 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b18724e429df16e2d6afef0f3f65db7c]] n0sa5ucy55tr6wjye3v8q8cuuglq8nq 3 143318 846000 608334 2026-09-13T20:41:39Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Príncipe Agustín de México to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 6a6b0116795973effccc932a999d5394]] 846000 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 6a6b0116795973effccc932a999d5394]] rpy0jysvej36g0pmrekxqri9yrg9fwm 3 144925 845997 615399 2026-09-13T20:41:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Android-Test17-WMF to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 9e0d70dfb30de6e951b0560743bffbd84f4b182bd37cf22a0fe0f8f0c5e63d8c]] 845997 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 9e0d70dfb30de6e951b0560743bffbd84f4b182bd37cf22a0fe0f8f0c5e63d8c]] 9gg0smnzqtamtwpef7nmra1g98enjkv 0 144929 846076 815496 2026-09-14T08:29:31Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 815496 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | image_size = |image=[[File:England and Wales Cricket Board Logo.png|200px]]| nickname = | association = [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] | icc_status = ਪੱਕਾ ਮੈਂਬਰ | icc_member_year = 1909 | icc_region = ਯੂਰਪ | first_wtest =ਬਨਾਮ {{crw|AUS}} ([[ਬ੍ਰਿਜ਼ਬਨ]]; 28–31 ਦਸੰਬਰ 1934) | first_wodi =ਬਨਾਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 11 (ਹੋਵ; 23 ਜੂਨ 1973) | first_wt20i =ਬਨਾਮ {{crw|NZL}} (ਹੋਵ; 5 ਅਗਸਤ 2004) |image_file= | h_pattern_la = | h_pattern_b = _whitecollar buttons | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFF0 | h_body = FFFFF0 | h_rightarm = FFFFF0 | h_pants = FFFFF0 | a_pattern_la = _eng_odi25 | a_pattern_b = _eng_odi25 | a_pattern_ra = _eng_odi25 | a_pattern_pants = | a_leftarm = 00137F | a_body = 00137F | a_rightarm = 00137F | a_pants = 001B39 | t_pattern_la = | t_pattern_b = _eng_t20i25 | t_pattern_ra = | t_pattern_pants = | t_leftarm = C90F14 | t_body = C90F14 | t_rightarm = C90F14 | t_pants = 001B39 }} '''ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਵੇਲਜ਼]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ 1934-35 ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ 2-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਕਪਤਾਨ [[ਹੀਥਰ ਨਾਇਟ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.alloutcricket.com/blogs/comment/women-of-the-revolution-part-two|title=Women Of The Revolution (Part Two) – All Out Cricket|publisher=Alloutcricket.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508224105/http://www.alloutcricket.com/blogs/comment/women-of-the-revolution-part-two|archive-date=8 May 2014|access-date=2014-05-08}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ''ਬੀਬੀਸੀ ਸਪੋਰਟਸ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਟੀਮ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ'' ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ । == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਇਤਿਹਾਸ == === ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ === [[ਤਸਵੀਰ:2017–18_W_Ashes_A_v_E_Test_17-11-10_Edwards,_Thomas,_Bakewell.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/2017%E2%80%9318_W_Ashes_A_v_E_Test_17-11-10_Edwards%2C_Thomas%2C_Bakewell.jpg/220px-2017%E2%80%9318_W_Ashes_A_v_E_Test_17-11-10_Edwards%2C_Thomas%2C_Bakewell.jpg|thumb| ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸਟਾਰ (LR) ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਐਡਵਰਡਸ, ਲੀਨ ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਐਨੀਡ ਬੇਕਵੈਲ, 2017-18 ਮਹਿਲਾ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰੀ ਸਿਡਨੀ ਓਵਲ ਵਿਖੇ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।]] * 1973 : ਜੇਤੂ * 1978 : ਉਪ ਜੇਤੂ * 1982 : ਉਪ ਜੇਤੂ * 1988 : ਉਪ ਜੇਤੂ * 1993 : ਜੇਤੂ * 1997 : ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ * 2000 : ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ * 2005 : ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ * 2009 : ਜੇਤੂ * 2013 : ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ * [[2017 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2017]] : ਜੇਤੂ * 2022 : ਉਪ ਜੇਤੂ === ਮਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === * 1989: ਜੇਤੂ * 1990: ਜੇਤੂ * 1991: ਜੇਤੂ * 1995: ਜੇਤੂ * 1999: ਜੇਤੂ * 2001: ਉਪ ਜੇਤੂ * 2005: ਜੇਤੂ (ਵਿਕਾਸ ਟੀਮ) * 2007: ਜੇਤੂ (ਵਿਕਾਸ ਟੀਮ) ''(ਨੋਟ: ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਹਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸ ਟੀਮ ਭੇਜੀ ਸੀ)।'' === ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 === * 2009 : ਜੇਤੂ * 2010 : ਸਮੂਹ ਪੜਾਅ * 2012 : ਉਪ ਜੇਤੂ * 2014 : ਉਪ ਜੇਤੂ * 2016 : ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ * 2018 : ਉਪ ਜੇਤੂ * 2020 : ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] 5jbcsgz790nxg8kvb58vmddwleeq3wx 0 144932 846068 622273 2026-09-14T08:28:02Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 622273 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ | image_size = 150 | nickname = | association = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] | icc_status = ਪੱਕਾ ਮੈਂਬਰ | icc_member_year = 1952 | icc_region = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਏਸ਼ੀਆ]] | asofdate = 28 ਸਤੰਬਰ 2022 |country_name=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|image_file=Pakistan cricket team logo.png|first_wtest=ਬਨਾਮ {{crw|SL}} ([[ਕੋਲੰਬੋ]]; 17–20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1998)|first_wodi=ਬਨਾਮ {{crw|NZL}} (ਕ੍ਰਿਸਚਰਚ; 28 ਜਨਵਰੀ 1997)|first_wt20i=ਬਨਾਮ {{crw|IRE}} ([[ਡਬਲਿਨ]]; 25 ਮਈ 2009)}} '''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲਈ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ। ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਟੀਮ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] (ਪੀਸੀਬੀ) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ (ਆਈਸੀਸੀ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 1997 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1997 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ODI) ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਟੀਮ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2009 ਈਵੈਂਟ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟੀਮ ਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Sana_Mir_Portrait.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Sana_Mir_Portrait.jpg/200px-Sana_Mir_Portrait.jpg|alt=A photograph of Sana Mir|thumb|220x220px| [[ਸਨਾ ਮੀਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ]] == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਇਤਿਹਾਸ == ''ਸਾਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਲਾਲ ਬਕਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੇਡੇ ਗਏ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।''[[ਤਸਵੀਰ:Pakistan_Womens_Cricket_Team.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Pakistan_Womens_Cricket_Team.jpg/200px-Pakistan_Womens_Cricket_Team.jpg|right|thumb|200x200px| ਸਿਡਨੀ, ਮਾਰਚ 2009 ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ।]] === ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="8" |ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਰਿਕਾਰਡ |- ! width="150" | ਸਾਲ ! width="150" | ਰਾਊਂਡ ! width="50" | ਸਥਿਤੀ ! width="50" | ਖੇਡੇ ! width="50" | ਜਿੱਤੇ ! width="50" | ਹਾਰੇ ! width="50" | ਟਾਈ ! width="50" | ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|England}} [[1973 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1973]] | colspan="7" rowspan="5" | ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|India}} [[1978 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1978]] |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|New Zealand}} [[1982 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1982]] |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Australia}} [[1988 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1988]] |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|England}} [[1993 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1993]] |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|India}} [[1997 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1997]] | ਦੌਰ 1 | 11/11 | 5 | 0 | 5 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|New Zealand}} [[2000 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2000]] | colspan="7" | ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|South Africa}} [[2005 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2005]] | colspan="7" | ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Australia}} [[2009 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2009]] | ਸੁਪਰ ਸਿਕਸ | 5/8 | 7 | 2 | 5 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|India}} [[2013 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2013]] | rowspan="2" | ਦੌਰ 1 | rowspan="2" | 8/8 | 4 | 0 | 4 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|England}} [[2017 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2017]] | 7 | 0 | 7 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|New Zealand}} [[2022 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2022]] | colspan="9" | ਯੋਗ |- | '''ਕੁੱਲ''' | '''4/11''' | '''0 ਖਿਤਾਬ''' | '''23''' | '''2''' | '''21''' | '''0''' | '''0''' |} === ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 === {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" ! colspan="9" |ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਰਿਕਾਰਡ |- ! width="150" | ਸਾਲ ! width="150" | ਰਾਊਂਡ ! width="50" | ਸਥਿਤੀ ! width="50" | ਖੇਡੇ ! width="50" | ਜਿੱਤੇ ! width="50" | ਹਾਰੇ ! width="50" | ਟਾਈ ! width="50" | ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|England}} [[2009 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2009]] | rowspan="7" | ਦੌਰ 1 | rowspan="2" | 8/8 | 3 | 0 | 3 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|West Indies}} [[2010 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2010]] | 3 | 0 | 3 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Sri Lanka}} [[2012 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2012]] | 7/8 | 3 | 1 | 2 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Bangladesh}} [[2014 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2014]] | 8/10 | 4 | 1 | 3 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|India}} [[2016 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2016]] | 6/10 | 4 | 2 | 2 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|West Indies}} [[2018 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2018]] | 8/10 | 4 | 1 | 3 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Australia}} [[2020 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2020]] | 7/10 | 4 | 1 | 2 | 0 | 1 |- | '''ਕੁੱਲ''' | '''7/7''' | '''0 ਖਿਤਾਬ''' | '''25''' | '''6''' | '''18''' | '''0''' | '''1''' |} === ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ === ==== ਇੱਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" ! colspan="9" |ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਰਿਕਾਰਡ |- ! width="150" | ਸਾਲ ! width="150" | ਰਾਊਂਡ ! width="50" | ਸਥਿਤੀ ! width="50" | ਖੇਡੇ ! width="50" | ਜਿੱਤੇ ! width="50" | ਹਾਰੇ ! width="50" | ਟਾਈ ! width="50" | ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Sri Lanka}} [[2004 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2004]] | colspan="7" | ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ |- | style="border: 3px solid red" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Pakistan}} [[2005-06 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2005-06]] | ਦੌਰ 1 | rowspan="2" | 3/3 | 4 | 0 | 4 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|India}} [[2006 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2006]] | ਦੌਰ 1 | 4 | 0 | 4 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Sri Lanka}} [[2008 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2008]] | ਦੌਰ 1 | 3/4 | 6 | 1 | 5 | 0 | 0 |- | '''ਕੁੱਲ''' | '''3/4''' | '''0 ਖਿਤਾਬ''' | '''14''' | '''1''' | '''13''' | '''0''' | '''0''' |} ==== ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" ! colspan="9" |ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਰਿਕਾਰਡ |- ! width="150" | ਸਾਲ ! width="150" | ਰਾਊਂਡ ! width="50" | ਸਥਿਤੀ ! width="50" | ਖੇਡੇ ! width="50" | ਜਿੱਤੇ ! width="50" | ਹਾਰੇ ! width="50" | ਟਾਈ ! width="50" | ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- style="background:silver;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|China}}[[2012 ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2012]] | rowspan="2" | ਉਪ ਜੇਤੂ | 2/8 | 5 | 3 | 2 | 0 | 0 |- style="background:silver;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Thailand}} [[2016 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2016]] | 2/6 | 6 | 4 | 2 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|ਮਲੇਸ਼ੀਆ}} [[2018 ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2018]] | ਗਰੁੱਪ ਲੀਗ | 3/6 | 5 | 3 | 2 | 0 | 0 |- | '''ਕੁੱਲ''' | '''3/3''' | '''0 ਖਿਤਾਬ''' | '''16''' | '''10''' | '''6''' | '''0''' | '''0''' |} === ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" ! colspan="9" |ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ |- ! width="150" | ਸਾਲ ! width="150" | ਗੋਲ ! width="50" | ਸਥਿਤੀ ! width="50" | ਖੇਡੇ ! width="50" | ਜਿੱਤੇ ! width="50" | ਹਾਰੇ ! width="50" | ਟਾਈ ! width="50" | ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|China}} [[2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ - ਮਹਿਲਾ|2010]] | rowspan="2" | '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' | 1/8 | 4 | 4 | 0 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|South Korea}} [[2014 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ - ਮਹਿਲਾ|2014]] | 1/10 | 3 | 3 | 0 | 0 | 0 |- | '''ਕੁੱਲ''' | '''2/2''' | '''2 ਖਿਤਾਬ''' | '''7''' | '''7''' | '''0''' | '''0''' | '''0''' |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] d8jttbrcxfvjqc4egiltisowjorxfap 0 144933 846084 642178 2026-09-14T08:30:17Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 642178 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team |image=[[File:Flag of Bangladesh.svg|200px]]|nickname=ਲੇਡੀ ਟਾਈਗਰਜ਼|association=[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]]|icc_status=ਪੱਕਾ ਮੈਂਬਰ|icc_member_year=2000|icc_region=[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਏਸ਼ੀਆ]]|asofdate=|country_name=|image_file=|image_size=|first_wodi=ਬਨਾਮ {{crw|IRE}} ([[ਢਾਕਾ]]; 26 ਨਵੰਬਰ 2011)|first_wt20i=ਬਨਾਮ {{crw|IRE}} ([[ਡਬਲਿਨ]]; 28 ਅਗਸਤ 2012)}}'''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਉਹ ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿਚ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੋ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। <ref>[http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000050/005071.shtml Thailand lose warm-ups] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171400/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000050/005071.shtml |date=2016-03-03 }} by Andrew Nixon, 8 July 2007 at CricketEurope</ref> 2007 ਏ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>[http://www.asiancricket.org/cnt_07_wct.cfm ACC Women's Tournament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702175809/http://www.asiancricket.org/cnt_07_wct.cfm|date=2 July 2007}} at official [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|Asian Cricket Council]] website</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ (ਵਨਡੇ) ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2014 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ -20 ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੱਧਰੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਈ ਸੀ। == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਇਤਿਹਾਸ == '''ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ -20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ''' * 2015 : ਉਪ ਜੇਤੂ (ਪ੍ਰ) * 2018, 2019 : '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' (ਕਿ)) '''ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ -20''' * 2014 : ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ * 2016 : ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ * 2018 : ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ '''ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ''' * 2011 : 5 ਵੇਂ {ਮੇਜ਼ਬਾਨ} * 2017 : 5 ਵਾਂ '''ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੱਪ''' {| class="wikitable" !ਸਾਲ !ਰਾਊਂਡ !ਦਰਜਾ !ਖੇਡੇ !ਜਿੱਤੇ !ਹਾਰੇ !ਡਰਾਅ !ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- |{{flagicon|Sri Lanka}} [[2004 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2004]] | colspan="7" rowspan="3" |ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ |- |{{flagicon|Pakistan}} [[2005–06 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2005–06]] |- |{{flagicon|India}} [[2006 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2006]] |- |{{flagicon|Sri Lanka}} [[2008 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2008]] |ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ |4/4 |6 |1 |5 |0 |0 |- |{{flagicon|CHN}} [[2012 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2012]] |ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ |3/8 |4 |3 |1 |0 |0 |- |{{flagicon|Thailand}} [[2016 Women's Twenty20 Asia Cup|2016]] |ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ |4/6 |5 |3 |3 |0 |0 |- style="background:gold;" |{{flagicon|Malaysia}} [[2018 Women's Twenty20 Asia Cup|2018]] | '''ਜੇਤੂ''' |1/6 |6 |5 |1 |0 |0 |- |{{flagicon|Bangladesh}} [[2022 Women's Twenty20 Asia Cup|2022]] |TBC |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |'''ਕੁੱਲ''' | '''1 ਖਿਤਾਬ''' | '''4/4''' |21 |12 |10 |0 |0 |} ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਇਕਲੌਤੀ ਟੀਮ ਰਹੀ ਹੈ (ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ) ਜਿਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Asia_Cup_2018_victory_celebration_of_Bangladesh_National_Women_Cricket_team_in_Dhaka_(4)_(cropped).jpg|thumb|400x400px|ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ 2018 ਦੀ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇਤੂ ਟੀਮ]] '''ਏ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ''' * 2007: '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' '''ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ''' * 2010 : ਚਾਂਦੀ * 2014 : ਚਾਂਦੀ '''ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ''' * 2019 : ਸੋਨ == ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ == 24 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ, 2011 ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਨੂੰ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਨੂੰ ਵਨ-ਡੇਅ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 6 ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਵਿਚ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES4/articles/000027/002711.shtml|title=Ireland and Bangladesh secure ODI status|website=CricketEurope|access-date=13 November 2018|archive-date=14 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114010850/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES4/articles/000027/002711.shtml|url-status=dead}}</ref> == ਮੌਜੂਦਾ ਟੀਮ == 2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ.ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਟੀਮ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਗਈ: * [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] ( [[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]] ) * [[ਰੁਮਾਣਾ ਅਹਿਮਦ]] ( [[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ.ਸੀ.]] ) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਟਰ]] * [[ਜਹਾਨਾਰਾ ਆਲਮ]] * [[ਪੰਨਾ ਘੋਸ਼]] * [[ਫ਼ਰਗਾਨਾ ਹੋਕ|ਫਰਗਾਨਾ ਹੋੱਕ]] * [[ਸੰਜੀਦਾ ਇਸਲਾਮ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ]] * [[ਮੁਰਸ਼ੀਦਾ ਖ਼ਾਤੂਨ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ]] * [[ਅਇਸ਼ਾ ਰਹਿਮਾਨ]] * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * [[ਸ਼ਾਮੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * [[ਖ਼ਦੀਜਾ ਤੁਲ ਕੁਬਰਾ]] === ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ === == ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਅੰਕੜੇ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਸਾਰ&nbsp;- ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ''' <ref name="ODI">{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=9;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / One-Day Internationals / Result summary|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> '''ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ''' <ref name="ODI"/> <ref name="T20I">{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=10;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / Twenty20 Internationals / Result summary|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ''2 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ'' {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 600px;" | colspan="7" align="center" |'''ਖੇਡਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' |- ! ਫਾਰਮੈਟ ! ਐਮ ! ਡਬਲਯੂ ! ਐੱਲ ! ਟੀ ! ਐਨ.ਆਰ. ! ਉਦਘਾਟਨ ਮੈਚ |- | align="left" | ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ | 38 | 9 | 27 | 0 | 2 | 26 ਨਵੰਬਰ 2011 |- | align="left" | ਟੀ -20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ | 75 | 27 | 48 | 0 | 0 | 28 ਅਗਸਤ 2012 |- |} === ਮਹਿਲਾ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === * ਉੱਚਤਮ ਟੀਮ ਕੁੱਲ: 211/9 ਵੀ. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 4 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਗੱਦਾਫੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਲਾਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ]] . <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=9;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / Women's One-Day Internationals / Highest totals|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 August 2019}}</ref> * ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਾਰੀ: 75 *, [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] ਵੀ. [[ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ|ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ]] । <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=9;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / Women's One-Day Internationals / Top Scores|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 August 2019}}</ref> * ਸਰਬੋਤਮ ਪਾਰੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ: 6/20, [[ਖ਼ਦੀਜਾ ਤੁਲ ਕੁਬਰਾ|ਖਦੀਜਾ ਤੁਲ ਕੁਬਰਾ]] ਵੀ. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ ਕਮਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਕੌਕਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਖੇ . <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=9;id=4240;type=team|title=Records / Scotland Women / Women's One-Day Internationals / Best Bowling figures|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 August 2019}}</ref> {{Col-begin}} {{Col-break}} '''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਦੌੜਾਂ'''<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=9;id=4240;type=team |title=Records / Bangladesh Women / One-Day Internationals / Most runs |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=26 August 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="width: 400px;" |- bgcolor=#bdb76b ! ਖਿਡਾਰੀ!!ਦੌੜਾਂ!!ਏਵਰੇਜ!!ਕਰੀਅਰ ਸਪੈਨ |- |[[ਰੁਮਾਣਾ ਅਹਿਮਦ]] || 827 || 24.32 || 2011–2019 |- |[[ਫ਼ਰਗਾਨਾ ਹੋਕ]] || 732 || 21.52 || 2011–2019 |- |[[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || 379 || 13.06 || 2011–2019 |- |[[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] || 360 || 24.00 || 2015–2019 |- |[[ਲਤਾ ਮੋਂਡਲ]] || 333 || 16.65 || 2011–2018 |} {{Col-break}} '''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਦੌੜਾਂ'''<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=9;id=4240;type=team |title=Records / Bangladesh Women / One-Day Internationals / Most wickets |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=26 August 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="width: 400px;" |- bgcolor=#bdb76b ! ਖਿਡਾਰੀ!!ਦੌੜਾਂ!!ਏਵਰੇਜ!!ਕਰੀਅਰ ਸਪੈਨ |- |[[ਖ਼ਦੀਜਾ ਤੁਲ ਕੁਬਰਾ]] || 42 || 19.52 || 2011–2018 |- |[[ਰੁਮਾਣਾ ਅਹਿਮਦ]] || 42 || 24.64 || 2011–2019 |- |[[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || 35 || 24.85 || 2011–2019 |- |[[ਜਹਾਨਾਰਾ ਆਲਮ]] || 33 || 31.06 || 2011–2019 |- |[[ਪੰਨਾ ਘੋਸ਼]] || 15 || 43.00 || 2011–2019 |} {{Col-end}}{{Col-begin}} {{Col-break}} '''ਮਹਿਲਾ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਾਰੀ'''<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=9;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / Women's One-Day Internationals / Highest Scores|publisher=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=28 February 2020}}</ref> {| class="wikitable" style="width: 600px;" |- !ਖਿਡਾਰੀ !! ਸਕੋਰ !! ਵਿਰੋਧੀ !! ਸਥਾਨ !! ਮੈਚ ਤਾਰੀਖ਼ |- |[[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]]||'''75*'''||{{Crw|IND}}||[[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]]||8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |- |[[ਰੁਮਾਣਾ ਅਹਿਮਦ]]||'''75'''||{{Crw|IND}}||[[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]]||10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |- |[[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ]]||'''74'''||{{Crw|RSA}}||ਕੋਕਸ ਬਜ਼ਾਰ||14 ਜਨਵਰੀ 2017 |- |[[ਰੁਮਾਣਾ ਅਹਿਮਦ]]||'''74'''||{{Crw|RSA}}||ਬੋਲੇਮਫੋਂਟੇਨ||14 ਮਈ 2018 |- |[[ਅਇਸ਼ਾ ਰਹਿਮਾਨ]]||'''70'''||{{Crw|RSA}}||ਸੈਂਟਰਸਨ||24 ਸਤੰਬਰ 2013 |} {{Col-break}} '''ਮਹਿਲਾ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਦੀ ਇਕ ਪਾਰੀ ਵਿਚ ਬੈਸਟ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ'''<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=9;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / Women's One-Day Internationals / best bowling figures |publisher=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=28 February 2020}}</ref> {| class="wikitable" style="width: 600px;" |- !ਖਿਡਾਰੀ !! ਸਕੋਰ !! ਵਿਰੋਧੀ !! ਸਥਾਨ !! ਮੈਚ ਤਾਰੀਖ਼ |- |[[ਖ਼ਦੀਜਾ ਤੁਲ ਕੁਬਰਾ]]||'''6/20'''||{{Crw|PAK}}||ਕੋਕਸ ਬਜ਼ਾਰ||8 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |- |[[ਰੁਮਾਣਾ ਅਹਿਮਦ]]||'''4/20'''||{{Crw|IND}}||[[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]]||12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |- |[[ਖ਼ਦੀਜਾ ਤੁਲ ਕੁਬਰਾ]]||'''4/33'''||{{Crw|RSA}}||[[ਕੋਕਸ'ਜ ਬਜ਼ਾਰ]]||16 ਜਨਵਰੀ 2017 |- |[[ਲਤਾ ਮੋਂਡਲ]]||'''4/35'''||{{Crw|PAK}}||ਕੋਕਸ ਬਜ਼ਾਰ||4 ਮਾਰਚ 2017 |- |[[ਖ਼ਦੀਜਾ ਤੁਲ ਕੁਬਰਾ]]||'''4/56'''||{{Crw|PAK}}||ਕੋਕਸ ਬਜ਼ਾਰ||14 ਜਨਵਰੀ 2017 |} {{Col-end}}'''ਵਨਡੇ ਰਿਕਾਰਡ ਬਨਾਮ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ''' <ref name="ODI"/> ''ਮਹਿਲਾ ਵਨ ਡੇ # 1173 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪੂਰੇ ਹਨ।'' ''4 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਅਨੁਸਾਰ।'' {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 600px;" !ਵਿਰੋਧੀ ! ਐਮ ! ਡਬਲਯੂ ! ਐੱਲ ! ਟੀ ! ਐਨ.ਆਰ. ! ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ! ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ |- | colspan="8" style="text-align: center;" | '''ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ''' |- | align="left" |[[null|link=|border]]{{Crw|IND}} | 4 | 0 | 4 | 0 | 0 | 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 | |- | align="left" |[[null|link=|border]]{{Crw|IRE}} | 6 | 3 | 1 | 0 | 2 | 26 ਨਵੰਬਰ 2011 | 26 ਨਵੰਬਰ 2011 |- | align="left" |[[null|link=|border]]{{Crw|PAK}} | 10 | 4 | 6 | 0 | 0 | 20 ਅਗਸਤ 2012 | 4 ਮਾਰਚ 2014 |- | align="left" |[[null|link=|border]]{{Crw|RSA}} | 17 | 2 | 15 | 0 | 0 | 6 ਸਤੰਬਰ 2012 | 6 ਸਤੰਬਰ 2012 |- | align="left" |[[null|link=|border]]{{Crw|SRI}} | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 19 ਫਰਵਰੀ 2017 | |} === ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === * ਸਰਵਉੱਚ ਟੀਮ ਕੁੱਲ: 255/2 ਬਨਾਮ ਮਾਲਦੀਵ 5 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਪੋਖਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਪੋਖਰਾ]] ਵਿਖੇ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=10;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / Women's Twenty20 Internationals / Highest totals|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 August 2019}}</ref> * ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਾਰੀ: 113 *, [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ਬਨਾਮ [[ਮਾਲਦੀਵ]] 5 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਪੋਖਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਪੋਖਰਾ]] ਵਿਖੇ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=10;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / Women's Twenty20 Internationals / Top Scores|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 August 2019}}</ref> * ਸਰਬੋਤਮ ਪਾਰੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ: 5/16, ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਮਾਰਸ਼ੈਲਕਰਵੀਅਰਡ, ਯੂਟਰੇਟ ਵਿਖੇ 14 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ [[ਪੰਨਾ ਘੋਸ਼]] ਬਨਾਮ [[ਆਇਰਲੈਂਡ]]।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=10;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / Women's Twenty20 Internationals / Best Bowling figures|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 August 2019}}</ref> {{Col-begin}} {{Col-break}} '''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀ20ਆਈ ਦੌੜਾਂ'''.<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=10;id=4240;type=team |title=Records / Bangladesh Women / Twenty20 Internationals / Most runs |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=26 August 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="width: 400px;" |- bgcolor=#bdb76b ! ਖਿਡਾਰੀ!!ਦੌੜਾਂ!!ਏਵਰੇਜ!!ਕਰੀਅਰ ਸਪੈਨ |- |[[ਫ਼ਰਗਾਨਾ ਹੋਕ]] || 998 || 18.48 || 2012–2020 |- |[[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)]] || 858 || 23.18 || 2015–2020 |- |[[ਰੁਮਾਣਾ ਅਹਿਮਦ]] || 746 || 13.81 || 2012–2020 |- |[[ਅਇਸ਼ਾ ਰਹਿਮਾਨ]] || 700 || 13.72 || 2013–2020 |- |[[ਸਲਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ]] || 531 || 13.97 || 2012–2020 |} {{Col-break}} '''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀ20ਆਈ ਦੌੜਾਂ'''.<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=10;id=4240;type=team |title=Records / Bangladesh Women / Twenty20 Internationals / Most wickets |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=26 August 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="width: 400px;" |- bgcolor=#bdb76b ! ਖਿਡਾਰੀ!!ਦੌੜਾਂ!!ਏਵਰੇਜ!!ਕਰੀਅਰ ਸਪੈਨ |- |[[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || 66 || 17.42 || 2012–2020 |- |[[ਰੁਮਾਣਾ ਅਹਿਮਦ]] || 57 || 20.05 || 2012–2020 |- |[[ਜਹਾਨਾਰਾ ਆਲਮ]] || 55 || 20.70 || 2012–2020 |- |[[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ]] || 50 || 13.42 || 2015–2020 |- |[[ਖ਼ਦੀਜਾ ਤੁਲ ਕੁਬਰਾ]] || 43 || 18.46 || 2012–2020 |} {{Col-end}}{{Col-begin}} {{Col-break}} '''ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਆਈ ਵਿਚ ਸਰਵਉੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਾਰੀ'''<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=10;id=4240;type=team|title=Records/Bangladesh Women/Women's Twenty20 International/Highest Scores|publisher=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=28 February 2020}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width: 600px;"" |- ! ਖਿਡਾਰੀ!!ਅੰਕੜੇ!!ਵਿਰੋਧ!!ਸਥਾਨ!!ਮੈਚ ਤਾਰੀਖ਼ |- |[[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]]||'''113*'''||{{Crw|MDV}}||[[ਪੋਖਰਾ]]||5 ਦਸੰਬਰ 2019 |- |[[ਫ਼ਰਗਾਨਾ ਹੋਕ]]||'''110*'''||{{Crw|MDV}}||[[ਪੋਖਰਾ]]||5 ਦਸੰਬਰ 2019 |- |[[ਸੰਜੀਦਾ ਇਸਲਾਮ]]||'''71*'''||{{Crw|THA}}||ਡੁੰਦੀ||7 ਸਤੰਬਰ 2019 |- |[[ਫ਼ਰਗਾਨਾ ਹੋਕ]]]||'''66*'''||{{Crw|IRE}}||[[ਡਬਲਿਨ]]||1 ਜੁਲਾਈ 2018 |- |[[ਫ਼ਰਗਾਨਾ ਹੋਕ]]||'''52*'''||{{Crw|IND}}||ਕੁਆਲਾ ਲਮਪੁਰ||6 ਜੂਨ 2018 |} {{Col-break}} '''ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਆਈ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਰੀ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ'''<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=10;id=4240;type=team|title=Records / Bangladesh Women / Women's Twenty20 Internationals / Best bowling figures |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=28 February 2020}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width: 600px;"" |- !ਖਿਡਾਰੀ!!ਅੰਕੜੇ!!ਵਿਰੋਧ!!ਸਥਾਨ!!ਮੈਚ ਤਾਰੀਖ਼ |- |[[ਪੰਨਾ ਘੋਸ਼]]||'''5/16'''||{{Crw|IRE}}||[[ਉਰੇਖਤ]]||14 ਜੁਲਾਈ 2018 |- |[[ਜਹਾਨਾਰਾ ਆਲਮ]]||'''5/28'''||{{Crw|IRE}}||[[ਡਬਲਿਨ]]||28 ਜੂਨ 2018 |- |[[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]]||'''4/6'''||{{Crw|SL}}||[[ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ]]||28 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |- |[[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ]]||'''4/8'''||{{Crw|UAE}}||[[ਉਰੇਖਤ]]||10 ਜੁਲਾਈ 2018 |- |[[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ]]||'''4/8'''||{{Crw|NEP}}||[[ਪੋਖਰਾ]]||4 ਦਸੰਬਰ 2019 |} {{Col-end}}''2 ਮਾਰਚ 2020 ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਡਬਲਿਊ.ਟੀ.20 ਆਈ #862 ਤੱਕ ਪੂਰੇ.'' {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 600px;" !ਵਿਰੋਧੀ !ਐਮ !ਡਬਲਿਊ !ਐਲ !ਟੀ !ਐਨ.ਆਰ. !ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ !ਪਹਿਲਾ ਵਿਜੈਤਾ |- | colspan="8" style="text-align: center;" |'''ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ''' |- | align="left" |{{Crw|AUS}} |1 |0 |1 |0 |0 |27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 | |- | align="left" |{{Crw|ENG}} |3 |0 |3 |0 |0 |28 ਮਾਰਚ 2014 | |- | align="left" |{{Crw|IND}} |12 |3 |9 |0 |0 |2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |6 ਜੂਨ 2018 |- | align="left" |{{Crw|IRE}} |9 |6 |3 |0 |0 |28 ਅਗਸਤ 2012 |28 ਅਗਸਤ 2012 |- | align="left" |{{Crw|NZ}} |1 |0 |1 |0 |0 |29 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |- | align="left" |{{Crw|PAK}} |15 |1 |14 |0 |0 |29 ਅਗਸਤ 2012 |4 ਜੂਨ 2018 |- | align="left" |{{Crw|RSA}} |10 |1 |9 |0 |0 |11 ਸਤੰਬਰ 2012 |11 ਸਤੰਬਰ 2012 |- | align="left" |{{Crw|SRI}} |6 |2 |4 |0 |0 |28 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |28 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |- | align="left" |{{Crw|WIN}} |3 |0 |3 |0 |0 |26 ਮਾਰਚ 2014 | |- | colspan="8" style="text-align: center;" |'''ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰ''' |- | align="left" |{{Crw|MAS}} |1 |1 |0 |0 |0 |9 ਜੂਨ 2018 |9 ਜੂਨ 2018 |- | align="left" |{{Crw|MDV}} |1 |1 |0 |0 |0 |5 ਦਸੰਬਰ 2019 | 5 ਦਸੰਬਰ 2019 |- | align="left" |{{Crw|NEP}} |1 |1 |0 |0 |0 |4 ਦਸੰਬਰ 2019 |4 ਦਸੰਬਰ 2019 |- | align="left" |{{Crw|NED}} |2 |2 |0 |0 |0 |8 ਜੁਲਾਈ 2018 |8 ਜੁਲਾਈ 2018 |- | align="left" |{{Crw|PNG}} |2 |2 |0 |0 |0 |7 ਜੁਲਾਈ 2018 |7 ਜੁਲਾਈ 2018 |- | align="left" |{{Crw|SCO}} |2 |2 |0 |0 |0 |12 ਜੁਲਾਈ 2018 |12 ਜੁਲਾਈ 2018 |- | align="left" |{{Crw|THA}} |4 |4 |0 |0 |0 |7 ਜੂਨ 2018 |7 ਜੂਨ 2018 |- | align="left" |{{Crw|UAE}} |1 |1 |0 |0 |0 |10 ਜੁਲਾਈ 2018 |10 ਜੁਲਾਈ 2018 |- | align="left" |{{Crw|USA}} |1 |1 |0 |0 |0 |1 ਸਤੰਬਰ 2019 |1 ਸਤੰਬਰ 2019 |} == ਕੋਚਿੰਗ ਸਟਾਫ਼ == * ਮੁੱਖ ਕੋਚ:[[null|link=|border]] [[ਅੰਜੂ ਜੈਨ]] * ਸਹਾਇਕ ਕੋਚ:[[null|link=|border]] [[ਦੇਵਿਕਾ ਪਲਸ਼ੀਕਰ]] * ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ:[[null|link=|border]] ਅਨੁਜਾ ਦਲਵੀ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ * [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] 35puajxf1ma9mihl8yadipznwddd1db 0 144938 846074 818289 2026-09-14T08:29:21Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 818289 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team |image=[[File:Australia cricket women logo.png|280px]] | nickname = | association = [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] | icc_status = ਪੱਕਾ ਮੈਂਬਰ | icc_member_year = 1909 | icc_region = [[ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ]] | asofdate = 29 ਸਤੰਬਰ 2022 |country_name=|image_file=|image_size=|first_wtest=ਬਨਾਮ {{crw|ENG}} ([[ਬ੍ਰਿਜ਼ਬਨ]]; 28–31 ਦਸੰਬਰ 1934)|first_wodi=ਬਨਾਮ ਯੰਗ ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ( ਬੌਰਨੇਮੌਥ; 23 ਜੂਨ 1973)|first_wt20i=ਬਨਾਮ {{crw|ENG}} ([[ਟਾਊਂਟਨ]]; 2 ਸਤੰਬਰ 2005) | h_pattern_la = | h_pattern_b = _collar | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFF0 | h_body = FFFFF0 | h_rightarm = FFFFF0 | h_pants = FFFFF0 | a_pattern_la = _aus_odi25 | a_pattern_b = _aus_odi25 | a_pattern_ra = _aus_odi25 | a_pattern_pants = | a_leftarm = FFE000 | a_body = FFDF00 | a_rightarm = FFE000 | a_pants = FFE000 | t_pattern_la = _aus_t20i25 | t_pattern_b = _aus_t20i25 | t_pattern_ra = _aus_t20i25 | t_pattern_pants = | t_leftarm = 00363F | t_body = 00363F | t_rightarm = 00363F | t_pants = 00363F }} '''ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' (ਪਹਿਲਾਂ '''ਦੱਖਣੀ ਸਟਾਰਸ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ|ਮੇਗ ਲੈਨਿੰਗ]] ਦੁਆਰਾ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਨਿਟਸ਼ਕੇ ਕੋਚ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2797460|title=Australia confirm Nitschke as Mott's full-time successor|website=International Cricket Council|language=en|access-date=20 September 2022}}</ref> ਇਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ਆਈਸੀਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਲਾ ਖੇਡ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/womens/overview|title=ICC overview of Player Rankings International Cricket Council|website=www.icc-cricket.com|language=en|access-date=2020-12-16}}</ref> ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ 1934-35 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖਿਲਾਫ ਖੇਡਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਹੁਣ ਮਹਿਲਾ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲਈ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਡ ਦੇ 50-ਓਵਰਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ 1978, 1982, 1988, 1997, 2005, 2013 ਅਤੇ 2022 ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਟੀਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2010, 2012, 2014, 2018 ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਕੇ ਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਇਤਿਹਾਸ == === ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="8" |ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ |- ! width="150" | ਸਾਲ ! width="150" | ਸਮਾਪਤੀ ! width="50" | ਰੈਂਕ ! width="50" | ਮੈਚ ! width="50" | ਜਿੱਤੇ ! width="50" | ਹਾਰੇ ! width="50" | ਟਾਈ ! width="50" | ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- style="background:silver;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|England}} [[1973 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1973]] | ਉਪ ਜੇਤੂ | 2/7 | 6 | 4 | 1 | 0 | 1 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|India}} [[1978 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1978]] | rowspan="3" | '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' | 1/4 | 3 | 3 | 0 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|New Zealand}} [[1982 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1982]] | rowspan="2" | 1/5 | 13 | 12 | 0 | 1 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Australia}} [[1988 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1988]] | 9 | 8 | 1 | 0 | 0 |- style="background:#cc9966;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|England}} [[1993 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1993]] | ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ | 3/8 | 7 | 5 | 2 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|India}} [[1997 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1997]] | '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' | 1/11 | 7 | 7 | 0 | 0 | 0 |- style="background:silver;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|New Zealand}} [[2000 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2000]] | ਉਪ ਜੇਤੂ | 2/8 | 9 | 8 | 1 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|South Africa}} [[2005 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2005]] | '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' | 1/8 | 8 | 7 | 0 | 0 | 1 |- style="background:beige;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Australia}} [[2009 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2009]] | ਸੁਪਰ ਛੱਕੇ | 4/8 | 7 | 4 | 3 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|India}} [[2013 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2013]] | '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' | 1/8 | 7 | 6 | 1 | 0 | 0 |- style="background:#cc9966;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|England}} [[2017 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2017]] | ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ | 3/8 | 8 | 6 | 2 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|New Zealand}} [[2022 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2022]] | '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' | 1/8 | 9 | 9 | 0 | 0 | 0 |- ! ਕੁੱਲ ! colspan="2" | 12 ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ, 7 ਖ਼ਿਤਾਬ ! 93 ! 79 ! 11 ! 1 ! 2 |- ! colspan="8" | <small>ਸਰੋਤ: <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=9;filter=advanced;orderby=year;team=289;template=results;trophy=68;type=team;view=year|title=Australian results by year at the Women's Cricket World Cup|publisher=ESPNcricinfo|access-date=25 November 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=9;filter=advanced;orderby=won;team=289;template=results;trophy=68;type=team|title=Australian overall results at the Women's Cricket World Cup|publisher=ESPNcricinfo|access-date=25 November 2018}}</ref></small> |} === ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" ! colspan="8" |ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ |- ! width="150" | ਸਾਲ ! width="150" | ਸਮਾਪਤੀ ! width="50" | ਰੈਂਕ ! width="50" | ਮੈਚ ! width="50" | ਜਿੱਤੇ ! width="50" | ਹਾਰੇ ! width="50" | ਟਾਈ ! width="50" | ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- style="background:#cc9966;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|England}} [[2009 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2009]] | ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ | 3/8 | 4 | 2 | 2 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|West Indies}} [[2010 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2010]] | rowspan="3" | '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' | rowspan="2" | 1/8 | 5 | 5 | 0 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Sri Lanka}} [[2012 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2012]] | 5 | 4 | 1 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Bangladesh}} [[2014 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2014]] | 1/10 | 6 | 5 | 1 | 0 | 0 |- style="background:silver;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|India}} [[2016 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2016]] | ਉਪ ਜੇਤੂ | 2/10 | 6 | 4 | 2 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|West Indies}} [[2018 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2018]] | rowspan="2" | '''ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''' | rowspan="2" | 1/10 | 6 | 5 | 1 | 0 | 0 |- style="background:gold;" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|Australia}} [[2020 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2020]] | 6 | 5 | 1 | 0 | 0 |- |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|South Africa}} [[2023 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2023]] | colspan="7" | ''ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ'' |- ! ਕੁੱਲ ! colspan="2" | 7 ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ, 5 ਖ਼ਿਤਾਬ ! 38 ! 30 ! 8 ! 0 ! 0 |- ! colspan="8" | <small>ਸਰੋਤ: <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=10;filter=advanced;orderby=year;team=289;template=results;trophy=136;type=team;view=year|title=Australian results by year at the ICC Women's T20 World Cup|publisher=ESPNcricinfo|access-date=25 November 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=10;filter=advanced;orderby=won;team=289;template=results;trophy=136;type=team|title=Australian overall results at the ICC Women's T20 World Cup|publisher=ESPNcricinfo|access-date=25 November 2018}}</ref></small> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] f1vqtvteyiy72p4ks3oprdkebcnkvmm 0 146103 846070 841903 2026-09-14T08:28:53Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 841903 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team|name=ਆਇਰਲੈਂਡ|image=Cricket Ireland logo.svg|caption=ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਲੋਗੋ|association=[[ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ]]|icc_status=ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰ|icc_member_year=1993|icc_status2=ਪੱਕਾ ਮੈਂਬਰ|icc_member_year2=2017|icc_region=ਯੂਰਪ|only_wtest=ਬਨਾਮ {{crw|PAK}} ([[ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ, ਡਬਲਿਨ|ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ]], [[ਡਬਲਿਨ]]; 30–31 ਜੁਲਾਈ 2000)|first_wodi=ਬਨਾਮ {{crw|AUS}} ([[ਓਰਮੇਓ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਬੇਲਫਾਸਟ]]; 28 ਜੂਨ 1987)|first_wt20i=ਬਨਾਮ {{crw|WIN}} (ਕੇਨੂਰੇ, [[ਡਬਲਿਨ]]; 27 ਜੂਨ 2008)| h_pattern_la = | h_pattern_b = _collar| h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFF6| h_body = FFFFF6| h_rightarm = FFFFF6| h_pants = FFFFF6| a_pattern_la = _ire_odi_26 | a_pattern_b = _ire_odi_26 | a_pattern_ra = _ire_odi_26 | a_pattern_pants = | a_leftarm = 0F3023 | a_body = 0F3023 | a_rightarm = 0F3023 | a_pants = 000033 | t_pattern_la = _ire_t20wc26 | t_pattern_b = _ire_t20wc26 | t_pattern_ra = _ire_t20wc26 | t_pattern_pants = | t_leftarm = 003817 | t_body = 00AB41 | t_rightarm = 003817 | t_pants = 000033|asofdate=14 ਨਵੰਬਰ 2022}} '''ਆਇਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਲ-ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਆਇਰਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 1988 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਪੂਰੇ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਟੀਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਯਮਤ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ (1993 ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ)। 2000 ਵਿੱਚ, ਟੀਮ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਵਨਡੇ ਰੁਤਬਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ 2005 ਈਵੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟੀਮ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ, 2014 ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-to-offer-professional-contracts-to-women-for-the-first-time|title=Cricket Ireland to offer professional contracts to women for the first time|work=Cricket Ireland|access-date=18 December 2018|archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218193643/http://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-to-offer-professional-contracts-to-women-for-the-first-time|url-status=dead}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਓਡੀਆਈ) ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2081342|title=The International Cricket Council (ICC) Board and Committee meetings have concluded following a series of virtual conference calls|date=1 April 2021|access-date=1 April 2021|publisher=ICC}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ===1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ=== ਆਇਰਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਮਰੁਤਬਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, 1987 ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤਿੰਨ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਖੇਡਿਆ, ਪੁਰਸ਼ ਟੀਮ ਦੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰੇ 19 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਮੈਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ, ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪਲੇਅ-ਆਫ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਜਿੱਤਾਂ ਹੀ [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਈਆਂ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ|ਡੈਨਮਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਰਨ ਰੇਟ 'ਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ, [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਿੱਤ ਸੀ। ===1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ=== 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, 1990 ਵਿੱਚ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਲਈ ਉਪ ਜੇਤੂ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੈਂਡਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2 ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ। , 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜਾ। 1993 ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਇਸ ਵਾਰ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਵਨਡੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ, ਇੱਕ ਪੈਟਰਨ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। 1997 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ===2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ=== ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ ਮੈਚ]] ਖੇਡਿਆ, [[ਡਬਲਿਨ]] ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/685365 |title=Along with history, Ireland look to make a big first impression |work=International Cricket Council |access-date=10 May 2018}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਵੀ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ, ਪੰਜਵੀਂ ਗੇਮ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ 4-0 ​​ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਜਿੱਤ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰ ਬਚਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2003 ਆਈਡਬਲਯੂਸੀਸੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡੀ, ਦੋਵੇਂ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ। ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰਮੂਡਾ, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨੀਦਰਲੈਂਡ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ]], [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸਕਾਟਲੈਂਡ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਫਰੀਕੀ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਖੇਡਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{citation |url=http://www.cricinfo.com/women/content/current/story/418095.html |title=All-round Richardson guides Ireland to title |author=Cricinfo staff |publisher=[[Cricinfo]] |date=5 August 2009 |access-date=5 August 2009}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਲੌਰਾ ਡੇਲਾਨੀ ਨੂੰ ਆਈਸੋਬੇਲ ਜੋਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>[http://www.espncricinfo.com/women/content/story/997541.html?CMP=chrome Delany named Ireland Women captain]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newstalk.com/reader/47.302/70165/0/ |title=Laura Delany named as the new Irish cricket captain |access-date=14 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424030428/http://www.newstalk.com/reader/47.302/70165/0/ |archive-date=24 April 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.bbc.com/sport/cricket/36037998 Laura Delany named as new Ireland women's captain]</ref> ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ [[2023 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਮਾਰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1932353 |title=Qualification for ICC Women's T20 World Cup 2023 announced |work=International Cricket Council |access-date=12 December 2020}}</ref> ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹੋਰ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, 2021 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਖੇਤਰੀ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.thecricketer.com/Topics/womenscricket/icc_announce_qualification_process_for_2023_women%27s_t20_world_cup.html |title=ICC announce qualification process for 2023 Women's T20 World Cup |work=The Cricketer |access-date=12 December 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] qrdx9jgl13rhlevd1281ni6w69e2zxr 3 146261 846015 622645 2026-09-13T20:44:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tojdor to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user af7b17b5f3c7a3ead03b6fbfee230cc5]] 846015 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user af7b17b5f3c7a3ead03b6fbfee230cc5]] 73tg896tinbrg9xicc0p9ukyngxb95j 0 151183 846048 713061 2026-09-14T02:00:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846048 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Navi_Mumbai_Skyline.jpg|right|thumb| ਦੋ ਹੋਰ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੀਨਾ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ]] [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੀ '''ਪ੍ਰਵੀਨਾ ਮਹਿਤਾ''' (1923-1992 ਜਾਂ 1925-1988) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ [[ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਰ ਜੇਜੇ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੜਕੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name="Woods">{{Cite web |last=Woods |first=Mary N. |title=The Legacies of Architect Pravina Mehta for Feminism and Indian Modernity |url=http://sah.conference-services.net/reports/template/onetextabstract.xml?xsl=template/onetextabstract.xsl&conferenceID=2350&abstractID=471655 |access-date=16 September 2015 |publisher=Cornell University |archive-date=22 ਨਵੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122115234/http://sah.conference-services.net/reports/template/onetextabstract.xml?xsl=template/onetextabstract.xsl&conferenceID=2350&abstractID=471655 |url-status=dead }}</ref><ref name="Basu">{{Cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Building-blocks/articleshow/15816295.cms|title=Building Blocks|last=Basu|first=Sudipta|date=1 June 2008|work=Mumbai Mirror|access-date=16 September 2015|archive-date=7 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307094718/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Building-blocks/articleshow/15816295.cms|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਚਾਰਲਸ ਕੋਰਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਪਟੇਲ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ 1964 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਬੰਬੇ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਟਾਪੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Woods" /> ਇਹ ਯੋਜਨਾ <nowiki><i id="mwHw">ਮਾਰਗ</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇੱਕ ਬੰਬਈ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ।{{Sfn|Prakash|2013}} ਉਹ, ਮਿਨੇਟ ਡੀ ਸਿਲਵਾ ਅਤੇ ਯਾਸਮੀਨ ਲਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ [[ਭੁਚਾਲ|ਭੂਚਾਲ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।{{Sfn|Smith|2008}}<ref>{{Cite web |date=2018-01-19 |title=Architect Profile: Pravina Mehta - Activist, Urban Planner, Architect |url=https://palmexindia.com/pravina-mehta-urban-planner-architect/ |access-date=2022-03-15 |website=Palmex India |language=en-GB}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮਹਿਤਾ ਨੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਰ ਜੇਜੇ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਕੱਟੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ<ref name="Arch">{{Cite web |title=Pravina Mehta |url=http://archnet.org/system/publications/contents/3879/original/DPT0361.pdf?1384777047 |access-date=16 September 2015 |publisher=Archnet Organization |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045529/http://archnet.org/system/publications/contents/3879/original/DPT0361.pdf?1384777047 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ 1956 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ।<ref name="Basu"/> == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ == ਮਹਿਤਾ ਘਰਾਂ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ "ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰਿਤ ਭਾਰਤ" ਲਈ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Woods"/> ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰ ਇੱਕ ਪੌੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀ।<ref name="Basu"/> ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁ-ਸਮਾਜਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਨ। ਰਿਸਰਚ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਹੁ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ, ਰਿਹਾਇਸ਼, ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ, ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਲਿੰਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਾਲਬੱਧ ਹਨ, ਨੂੰ "ਕੰਕਰੀਟ ਅਤੇ ਮੋਰਟਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ" ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Arch"/> ਉਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਟੇਲ ਹਾਊਸ, ਕਾਹਿਮ, 1962 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੀਕੈਂਡ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ [[ਲ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ|ਲੇ ਕੋਰਬੁਜ਼ੀਅਰ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਚਿੰਚਵਾੜਾ ਫੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਜੇ.ਬੀ. ਅਡਵਾਨੀ ਓਰਲਿਕੋਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਜ਼ ਫੈਕਟਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1963 ਵਿੱਚ ਲੇਬਰ-ਸਹਿਤ ਆਨ-ਸਾਈਟ ਫੈਬਰੀਕੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਹਵਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਲਬੱਧ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Arch"/> [[ਤਸਵੀਰ:Vashi_Creek_bridge.jpg|right|thumb| ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ [[Vashi Creek|ਵਾਸ਼ੀ ਕ੍ਰੀਕ]] ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ]] 1964 ਵਿੱਚ, ਕੋਰੇਆ{{Sfn|Bhatt|Scriver|1990}} ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਪਟੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਨਿਊ ਬੰਬੇ (ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ''[[Shre 420|ਸ਼੍ਰੇ 420]]'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸੈੱਟ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਉਮੀਦ ਸੀ।{{Sfn|Brown2009}} ''ਮਾਰਗ'' ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਿਡਕੋ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਮੁੱਖ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਅਹੁਦੇ" ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਦੀ ਡਰਾਫਟ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪਲਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਏ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ{{Sfn|Shaw|2004}} ਅਗਸਤ 1979 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{Sfn|Bhatt|Scriver|1990}} ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਤਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣ [[Arehi|ਅਰਹੀ]] ਵਿਖੇ ਆਡੀਓਵਿਜ਼ੁਅਲ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ {{Convert|600|sqft}} ਦੀ ਸੀਮਤ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁਹਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ।<ref name="Basu"/> ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਹਿਣ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਚਨਬੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸਮਝਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। "<ref name="Arch"/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * '''[[ਰੇਵਤੀ ਕਾਮਥ|ਰੇਵਤੀ ਐਸ. ਕਾਮਥ]]''' (1955-2020) [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਆਰਕੀਟੈਕਟ]] ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਸੀ। * '''[[ਸ਼ੀਲਾ ਪਟੇਲ]]''' (ਜਨਮ 1952) ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ ਜੋ ਝੁੱਗੀ- [[ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ|ਝੌਂਪੜੀਆਂ]] ਅਤੇ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MPlPAAAAMAAJ|title=After the masters|last=Bhatt|first=Vikram|last2=Scriver|first2=Peter|publisher=Mapin Pub.|year=1990|isbn=9780944142196}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DX-ak7vh1C0C&pg=PA144|title=Art for a Modern India, 1947–1980|last=Brown|first=Rebecca|date=1 January 2009|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-9226-2}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V-3KBsT1YZEC&pg=PR22|title=Mumbai Fables|last=Prakash|first=Gyan|date=9 January 2013|publisher=HarperCollins Publishers|isbn=978-93-5029-479-6}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0Y6duGGhLYEC&pg=PA83|title=The Making of Navi Mumbai|last=Shaw|first=Annapurna|date=1 January 2004|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-2600-6}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EFI7tr9XK6EC&pg=RA1-PA496|title=The Oxford Encyclopedia of Women in World History: 4 Volume Set|last=Smith|first=Bonnie G.|publisher=Oxford University Press, USA|year=2008|isbn=978-0-19-514890-9}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]] m9c0atjka4ksbxbf5wip3tfe3r1vgwx 0 156546 846054 820777 2026-09-14T05:26:55Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Pragya_Jaiswal_at_Filmfare_Awards_2025.jpg|Pragya_Jaiswal_at_Filmfare_Awards_2025.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 6 September 2026. 846054 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਗਿਆ ਜੈਸਵਾਲ | image = | caption = 2025 ਵਿੱਚ ਜੈਸਵਾਲ | birth_date = | birth_place = | education = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ | years_active = 2014–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪ੍ਰਗਿਆ ਜੈਸਵਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pragya Jaiswal''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ-ਤੇਲੁਗੂ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ''ਵਿਰਾਤੂ/ਦੇਗਾ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Pragya Jaiswal interview |url=http://fhmindia.com/upgrade-girlfriend-pragya-jaiswal/ |access-date=16 June 2015 |publisher=FHM India |archive-date=17 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617040659/http://fhmindia.com/upgrade-girlfriend-pragya-jaiswal/ |url-status=dead }}</ref> ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਪੀਰੀਅਡ ਡਰਾਮਾ ''ਕਾਂਚੇ'' (2015) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਦੱਖਣ - ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Jaiswal int DC">{{Cite web |last=Kavirayani |first=Suresh |date=12 September 2015 |title=I was scared to slap Varun: Pragya Jaiswal |url=http://www.deccanchronicle.com/150911/entertainment-tollywood/article/i-was-scared-slap-varun-pragya-jaiswal |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205121406/http://www.deccanchronicle.com/150911/entertainment-tollywood/article/i-was-scared-slap-varun-pragya-jaiswal |archive-date=5 February 2016 |access-date=5 February 2016 |website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2016 |title=Sai Pallavi, Pragya Jaiswal share Best Debut Actress award at 63rd Britannia Filmfare Awards South 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Sai-Pallavi-Pragya-Jaiswal-share-Best-Debut-Actress-award-at-63rd-Britannia-Filmfare-Awards-South-2016/articleshow/52811674.cms |access-date=2 September 2016 |website=The Times of India}}</ref> ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ''ਟੀਟੂ ਐਮਬੀਏ'' ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਹ ''ਨਕਸ਼ਤਰਮ'' (2017) ਅਤੇ ''ਆਚਾਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਯਾਤਰਾ'' (2018) ਸਮੇਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ''ਅਖੰਡਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ IAS ਅਫਸਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਗਿਆ ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਦੇ ਸਿਮਬਾਇਓਸਿਸ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Anjali Shetty |date=22 January 2014 |title='I am pleasantly surprised' - City-Pune |url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=5KVmzSwRjpVwmr7nU9vHoGw9sn5TnQ8RgGN/EU0zOis= |access-date=23 July 2016 |website=DNA}}</ref> ਸਿਮਬਾਇਓਸਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Alumini Newsletter-2014 |url=http://www.symlaw.ac.in/pdf/Alumni-Newsletter-2014.pdf |access-date=23 July 2016 |website=symlaw.ac.in |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110159/http://www.symlaw.ac.in/pdf/Alumni-Newsletter-2014.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] 2tt9zi99nebpe9ltwtgkbopt389syab 0 159695 846092 657095 2026-09-14T11:43:06Z Depot, KG 58970 /* ਹਵਾਲੇ */ 846092 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਪ੍ਰੋ ਸੁਖਦਾ ਪਾਂਡੇ | office = [[ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ]]<br/>[[ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ]] | termstart = 26 ਨਵੰਬਰ 2010 | termend = 16 ਜੂਨ 2013 | 1blankname = {{centre|Ministry}} | 1namedata = {{centre|'''Term'''}} | 2blankname = ਕਲਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ | 2namedata = 26 ਨਵੰਬਰ 2010 - 16 ਜੂਨ 2013 | office1 = [[ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ | termstart1 = 2010 | termend1 = 2015 | constituency1 = [[ਬਕਸਰ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਬਕਸਰ]] | predecessor1 = ਹਿਰਦੇ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ | successor1 = [[ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ ਤਿਵਾੜੀ]] | termstart2 = 2000 | termend2 = 2005 | predecessor2 = [[ਮੰਜੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] | successor2 = ਹਿਰਦੇ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] }} '''ਸੁਖਦਾ ਪਾਂਡੇ''' [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਯੁਵਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹੈ।<ref>[https://web.archive.org/web/20110715053348/http://www.patnadaily.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2532:bihars-kabaddi-star-honored&catid=56:more-news&Itemid=236 patnadaily.com]</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਨਿਆਕੁਬਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-15/patna/28268239_1_buxar-polling-booths-lord-ram|title=BJP invokes Lord Ram to woo voters|last=Navendu Sharma & K Kamlesh, TNN|date=2010-11-15|work=[[The Times of India]]|access-date=2013-04-22|archive-url=https://archive.today/20130629121529/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-15/patna/28268239_1_buxar-polling-booths-lord-ram|archive-date=2013-06-29}}</ref> ਉਹ ਮਗਧ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ( [[ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-15/patna/28268239_1_buxar-polling-booths-lord-ram|title=BJP invokes Lord Ram to woo voters|last=Navendu Sharma & K Kamlesh, TNN|date=2010-11-15|work=[[The Times of India]]|access-date=2013-04-22|archive-url=https://archive.today/20130629121529/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-15/patna/28268239_1_buxar-polling-booths-lord-ram|archive-date=2013-06-29}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] 2hj8c8oic5yrf9kla2m48u2ustudk73 0 160398 846089 813355 2026-09-14T09:16:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846089 wikitext text/x-wiki '''ਰੁਤਪਰਨਾ ਪਾਂਡਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rutaparna Panda;''' ਜਨਮ 7 ਮਈ 1999) [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 2018 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=27 June 2018 |title=Badminton: Srikanth, Sindhu lead 20-member squad for Asian Games |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/badminton-srikanth-sindhu-lead-20-member-squad-for-asian-games/articleshow/64765741.cms |access-date=27 July 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 July 2018 |title=Asian Games 2018: Here's the list of Indian squads |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms |access-date=27 July 2018 |publisher=[[Mumbai Mirror]] |archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921191036/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 August 2017 |title=Odisha's budding shuttler Rutuparna eyes for Olympics |url=http://odishasuntimes.com/odishas-budding-shuttler-rutuparna-eyes-for-olympics/ |access-date=27 July 2018 |publisher=Odisha Sun Times}}</ref> ਇੱਥੇ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜੋੜੀਦਾਰ ਆਰਥੀ ਸਾਰਾ ਸੁਨੀਲ ਨੂੰ ਥਾਈ ਡਬਲਜ਼ ਟੀਮ ਨੇ ਰਾਊਂਡ ਆਫ 32 ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ [[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2018 |title=Shuttler Rutuparna Panda speaks about her expectation from Asian Games |url=http://www.eenaduindia.com/sports/other-sports/2018/08/06111039/EXCLUSIVE-Shuttler-Rutuparna-Panda-speaks-about-her.vpf |access-date=21 October 2018 |website=www.eenaduindia.com |publisher=Ushodaya Enterprises Pvt. Ltd. |archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021221541/http://www.eenaduindia.com/sports/other-sports/2018/08/06111039/EXCLUSIVE-Shuttler-Rutuparna-Panda-speaks-about-her.vpf |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === BWF ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ/ਸੀਰੀਜ਼ (3 ਖਿਤਾਬ, 5 ਉਪ ਜੇਤੂ) === ''ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2018 | align="left" | ਹੇਲਸ ਓਪਨ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਆੜ੍ਹਤੀ ਸਾਰਾ ਸੁਨੀਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|FRA|1974}}ਵਿਮਲਾ ਹੇਰੀਆ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|FRA|1974}}ਮਾਰਗੋਟ ਲੈਂਬਰਟ | align="left" | 21-19, 21-12 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}}'''ਜੇਤੂ''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2019 | align="left" | ਘਾਨਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਕੇ ਮਨੀਸ਼ਾ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NGR}}ਡੋਰਕਸ ਅਜੋਕੇ ਅਦੇਸੋਕਨ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NGR}}ਉਚੇਚੁਕਵੁ ਦੇਬੋਰਾਹ ਉਕੇਹ | align="left" | 21-11, 21-11 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}}'''ਜੇਤੂ''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2019 | align="left" | ਨੇਪਾਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਕੇ ਮਨੀਸ਼ਾ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}}ਸੇਤਿਆਨਾ ਮਾਪਾਸਾ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}}ਗ੍ਰੋਨੀਆ ਸੋਮਰਵਿਲ | align="left" | 10-21, 21-18, 11-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2019 | align="left" | ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਕੇ ਮਨੀਸ਼ਾ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|MAS}}ਮੋਤੀ ਟੈਨ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|MAS}}ਤਿਨਾਹਾ ਮੁਰਲੀਧਰਨ | align="left" | 20-22, 19-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2021 | align="left" | ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਤਨੀਸ਼ਾ ਕ੍ਰਾਸਟੋ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਟ੍ਰੀਸਾ ਜੌਲੀ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਗਾਇਤਰੀ ਗੋਪੀਚੰਦ | align="left" | 21-23, 14-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 | align="left" | ਰੀਯੂਨੀਅਨ ਓਪਨ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਸਵੇਤਾਪਰਨਾ ਪਾਂਡਾ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|GER}}ਐਨਾਬੇਲਾ ਜੇਗਰ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|GER}}ਲਿਓਨਾ ਮਿਕਲਸਕੀ | align="left" | 21–13, 18–21, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |} ''ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2019 | align="left" | ਘਾਨਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਸ਼ਲੋਕ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਅਰਜੁਨ ਐਮ.ਆਰ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਕੇ ਮਨੀਸ਼ਾ | align="left" | 21-19, 21-15 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}}'''ਜੇਤੂ''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2019 | align="left" | ਲਾਗੋਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਸ਼ਲੋਕ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਅਰਜੁਨ ਐਮ.ਆਰ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਕੇ ਮਨੀਸ਼ਾ | align="left" | 16-21, 17-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jumk41cfyb19jcgjbtu4j00yxte9xfl 3 161097 846018 689555 2026-09-13T20:44:39Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Karnataka to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 941cc78c00a0c5924c78bcbe91e8541a]] 846018 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 941cc78c00a0c5924c78bcbe91e8541a]] 50whr5jw0nfhyxm9nc7hfv66vcbaze4 0 161141 846052 830741 2026-09-14T03:59:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846052 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬੇਬੀ ਫਰੀਦਾ | image = | caption = | other_names = ਫਰੀਦਾ ਦਾਦੀ | birth_name = ਫਰੀਦਾ ਦੇਵੀ | birth_date = | birth_place = | death_date = | nationality = Indian | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1959 – ਮੌਜੂਦ | notable_works = ''ਦੋਸਤੀ (1964 ਫਿਲਮ)'', ''ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਿਆਮ'', ''ਉਤਰਨ'', ''3 ਇਡੀਅਟਸ'', ''ਜਲੇਬੀ (2018 ਫਿਲਮ) | spouse = | children = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਫਰੀਦਾ ਦੇਵੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Farida Devi'''), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਫਰੀਦਾ ਦਾਦੀ''' ਜਾਂ '''ਬੇਬੀ ਫਰੀਦਾ''' ('''Farida Dadi''' or '''Baby Farida''') ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Farida Dadi: Kaushalya is the 'Sultan' of the family |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Farida-Dadi-Kaushalya-is-the-Sultan-of-the-family/articleshow/54407322.cms |access-date=5 August 2020 |website=The Times of India |publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gudiya is back |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/gudiya-is-back/articleshow/15739052.cms |access-date=5 August 2020 |website=Mumbai Mirror |publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd |archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406152158/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/gudiya-is-back/articleshow/15739052.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Farida Dadi to step into best friend Farida Jalal's shoes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/farida-dadi-to-step-into-best-friend-farida-jalals-shoes/articleshow/64001360.cms |access-date=5 August 2020 |website=The Times of India |publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੌਜਵਾਨ [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਲਾ|ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ [[ਸੁਜਾਤਾ (1959 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸੁਜਾਤਾ]] (1960) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੋਸਤੀ, [[ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਿਆਮ]], ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, [[ਸੰਗਮ]], [[ਕਾਬਲੀਵਾਲਾ (1961 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ]], ਜਬ ਜਬ ਫੂਲ ਖਿਲੇ, ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ ਅਤੇ [[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]], [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]], ਕੇ ਆਸਿਫ਼, [[ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਦੱਤ]] ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Baby Farida - Most popular child actress of 60s |url=https://in.style.yahoo.com/news/baby-farida-most-popular-child-actress-60s-083431462.html |access-date=5 August 2020 |website=Yahoo }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|0045124}} * {{IMDB name|2409254}} ਫਰੀਦਾ ਦਾਦੀ ਵਜੋਂ (ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਨਾਮ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8bfez3o2ote2461kut8wcmiu5xbcmfv 0 161195 846050 832153 2026-09-14T02:56:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846050 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਫੈਜ਼ਹ ਜਲਾਲੀ | image = | caption = | birth_date = 1980 | birth_place = ਭਾਰਤ | nationality = ਈਰਾਨੀ | occupation = {{hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਲੇਖਕ|ਨਿਰਮਾਤਾ|ਕਾਰਕੁਨ|ਏਰੀਅਲਿਸਟ}} | years_active = 2005–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਫੈਜ਼ੇਹ ਜਲਾਲੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Faezeh Jalali;''' ਜਨਮ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਇਰਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ravi |first=S |date=28 February 2018 |title=Faezeh Jalali: Stuffed with metaphors |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/stuffed-with-metaphors/article22876641.ece |website=The Hindu}}</ref><ref name="firstpost">{{Cite web |date=10 August 2022 |title=Faezeh Jalali on creative freedom: 'I strongly believe that artists create to express and not to offend |url=https://www.firstpost.com/entertainment/faezeh-jalali-on-creative-freedom-i-strongly-believe-that-artists-create-to-express-and-not-to-offend-11035051.html |website=Firstpost}}</ref><ref name="fj">{{Cite web |title=Faezeh Jalali |url=http://www.climatechangetheatreaction.com/faezeh-jalali/ |access-date=5 June 2022 |website=climatechangetheatreaction.com}}</ref> ਉਹ ''[[ਸਲਮਡੌਗ ਮਿਲੇਨੀਅਰ|ਸਲੱਮਡੌਗ ਮਿਲੀਅਨੇਅਰ]]'' (2008), ''[[ਸ਼ੈਤਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ੈਤਾਨ]]'' (2011) ਅਤੇ ਨਾਟਕ ''ਜਾਲ'' (2012) ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.timeoutmumbai.net/theatre/reviews/jaal Jaal, TimeOut (March 2012)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112071703/http://www.timeoutmumbai.net/theatre/reviews/jaal|date=12 November 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/stuffed-with-metaphors/article22876641.ece|title=Faezeh Jalali: Stuffed with metaphors|date=28 February 2018|work=The Hindu|access-date=10 June 2021}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਹ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Bhadani |first=Priyanka |date=29 July 2018 |title=Humour in disguise |url=https://www.theweek.in/theweek/leisure/2018/07/21/humour-in-disguise.html |website=The Week |access-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015014353/https://www.theweek.in/theweek/leisure/2018/07/21/humour-in-disguise.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=D'Mello |first=Yolande |date=1 December 2013 |title=Imagination 101 |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/imagination-101/articleshow/26656061.cms |website=Mumbai Mirror |access-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130155105/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/imagination-101/articleshow/26656061.cms |url-status=dead }}</ref> ਜੇਬੀ ਪੇਟਿਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਵਿਸਕਾਂਸਨ|ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ]], ਯੂਐਸਏ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋਇਟ ਕਾਲਜ<ref name="beloit">{{Cite web |title=Faezeh Jalali |url=https://www.beloit.edu/live/profiles/66-faezeh-jalali |access-date=22 October 2022 |website=Beloit College |archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022123834/https://www.beloit.edu/live/profiles/66-faezeh-jalali |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਲਈ ਪ੍ਰੀ-ਮੈਡੀਕਲ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵੀ ਲਈਆਂ।<ref name="indiatoday">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20090126-faces-of-the-future-738759-2009-01-14|title=Faces of the Future|date=14 January 2009|work=India Today|access-date=5 June 2022}}</ref> ਜਲਾਲੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਟੈਨੇਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਨੌਕਸਵਿਲੇ ਵਿਖੇ ਕਲੇਰੈਂਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.fattheatreproductions.com/about/ |title=FAT Productions - About Us |access-date=2023-04-07 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903100430/http://www.fattheatreproductions.com/about/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/faezeh-jalalis-socially-relevant-plays/article24047081.ece|title=Faezeh Jalali's socially relevant plays|date=13 May 2018|work=The Hindu|access-date=10 June 2021}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਸਲਮਡੌਗ ਮਿਲੇਨੀਅਰ|ਸਲੱਮਡੌਗ ਮਿਲੀਅਨੇਅਰ]] ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਐਕਸ਼ਨ-ਥ੍ਰਿਲਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ 24 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |date=28 March 2013 |title='Slumdog Millionaire' actress Faezeh Jalali bags a role in '24' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/television-news/article/-slumdog-millionaire--actress-faezeh-jalali-bags-a-role-in--24--206181 |website=Midday}}</ref> == ਖੇਡਾਂ == ਜਲਾਲੀ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਐਕਰੋਬੈਟਿਕ ਏਰੀਅਲਿਸਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਪਹਿਲੀ ਮੱਲਖੰਬ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |last=D'Cunha |first=Zenia |date=18 February 2019 |title=Mallakhamb: Diversity, passion and recognition as a sport at inaugural World Championship in Mumbai |url=https://scroll.in/field/913701/mallakhamb-diversity-passion-and-recognition-as-a-sport-at-inaugural-world-championship-in-mumbai |website=Scroll.in}}</ref> ਉਸਨੇ ਰੱਸੀ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=17 February 2019 |title=India hosts first 'yoga on a pole' world championships |url=https://www.france24.com/en/20190217-india-hosts-first-yoga-pole-world-championships |website=France24}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ |- | 2005 | ''ਮਿਸਟਰ ਯਾ ਮਿਸ'' | ਸੂਜ਼ੀ | ਹਿੰਦੀ |- | 2008 | ''[[ਸਲਮਡੌਗ ਮਿਲੇਨੀਅਰ|ਸਲਮਡਾਗ ਮਿਲੀਅਨਰ]]'' | ਨਿਊਜ਼ ਰੀਡਰ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |- | 2009 | ''ਕੁਰਬਾਨ'' | ਅੰਜੁਮ | ਹਿੰਦੀ |- | 2009 | ''ਦਾ ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਟ ਇਜ਼ ਕਮਿੰਗ'' | ਨਨ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |- | 2013 | ''[[ਕਿੱਸਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਿੱਸਾ]]'' | ਬਾਲੀ | ਪੰਜਾਬੀ |- | 2016 | ''ਫੋਬੀਆ'' | ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ | ਹਿੰਦੀ |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] trkc0orlbwt81bpduhmvctttjcnegry 0 161635 846072 830580 2026-09-14T08:29:10Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 830580 wikitext text/x-wiki '''ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਉਹ ਟੀਮ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="RFERL_Afghan_girls_want">{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/afghanistan-girls-want-a-cricket-league-of-their-own/29175022.html|title=Afghan Girls Want A (Cricket) League Of Their Own|date=18 April 2018|publisher=Radio Liberty}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === 2010-2014 === ਟੀਮ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ,<ref>[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hggxgX3DXpIIlABoUQtfKyblQkgg?docId=CNG.725519d0a8e414c790293b772e140526.121 First women's cricket team for Afghanistan]</ref> ਪਰ<ref name="RFERL_Afghan_girls_want"/> ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੀਮ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਈਸੀਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਨਹੀਂ ਖੇਡੀ, ਇਸਨੇ [[ਕੁਵੈਤ]] ਵਿੱਚ 2011 ਏਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 17 ਤੋਂ 25 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਟੀਮ ਨੂੰ ਕੁਵੈਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਹਟਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.asiancricket.org/index.php/news/august-2011/2243|title=Afghanistan's Pioneer Women|date=15 August 2011|publisher=[[Asian Cricket Council]]}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਟੀਮ ਨੇ [[ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ]], [[ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ|ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]],<ref>{{Cite web |title=اعتراض تیم ملی کریکت زنان افغانستان |url=http://www.sedayeamerica.com/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_6433.py |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142238/http://www.sedayeamerica.com/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_6433.py |archive-date=2 April 2015 |access-date=23 March 2015}}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ 6 ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਕੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ।<ref>{{Cite web |title=تیم کرکت دختران افغان، بر سکوی قهرمانی - ورزش - کریکت |url=http://tkg.af/dari/sport/2010-04-22-04-53-30/9094-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D9%88%DB%8C-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234832/http://tkg.af/dari/sport/2010-04-22-04-53-30/9094-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D9%88%DB%8C-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 March 2015}}</ref> === 2020–ਅਗਸਤ 2021 === ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਨੇ ICC ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ, 25 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |title=ACB to award central contracts to 25 female cricketers |url=https://cricket.af/post/acb-to-award-central-contracts-to-25-female-cricketers |access-date=5 November 2020 |website=Afghanistan Cricket Board |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105134642/https://cricket.af/post/acb-to-award-central-contracts-to-25-female-cricketers |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ACB shortlists 25 for national women's team |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/114805/afghanistan-cricket-board-shortlists-25-for-national-womens-team |access-date=5 November 2020 |website=CricBuzz}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ACB ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਲੋਕੋਜ਼ੇ ਕਾਬੁਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਕੈਂਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਟਰਾਇਲ ਕੈਂਪ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Women cricketers defy threats to play for Afghanistan |url=https://news.trust.org/item/20201207094735-5zz1a/ |access-date=2021-08-18 |website=news.trust.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Afghanistan Cricket Board urges patience with women's initiatives |url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-cricket-board-urges-patience-with-women-s-initiatives-1238928 |access-date=2021-08-18 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ICC ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ [[ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ODI) ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2081342|title=The International Cricket Council (ICC) Board and Committee meetings have concluded following a series of virtual conference calls|date=1 April 2021|access-date=1 April 2021|publisher=ICC}}</ref> === ਅਗਸਤ 2021–ਮੌਜੂਦਾ === ਅਫਗਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ 2021 ਦੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਠਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Return of Taliban deals a body blow to Afghanistan cricket and women's football teams |url=https://www.sify.com/news/return-of-taliban-deals-a-body-blow-to-afghanistan-cricket-and-womens-football-teams-news-national-virq4tihfjgcc.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818060640/https://www.sify.com/news/return-of-taliban-deals-a-body-blow-to-afghanistan-cricket-and-womens-football-teams-news-national-virq4tihfjgcc.html |archive-date=18 August 2021 |access-date=2021-08-18 |website=Sify |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-08-17 |title=Afghan female athletes told to go into hiding and delete online profiles in fear of Taliban |url=https://inews.co.uk/sport/afghanistan-female-athletes-taliban-rules-women-hiding-delete-profiles-football-team-paralympics-1155022 |access-date=2021-08-18 |website=inews.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/58260130|title=Afghan women's team expected to be stopped|date=18 August 2021|work=BBC Sport|access-date=19 August 2021}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] 7p0689ioi3fyhe8b3k27g01vhbhc7od 14 163270 846035 667344 2026-09-13T20:47:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] 846035 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] nkxrviaa0cm5q76fl3xzt42sflcmrh4 14 166297 846029 676227 2026-09-13T20:46:29Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਆਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 846029 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ [[ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਬਾਰੇ ਹੈ। 03xvyoi5vyigtyfm3br9cnl610z70kz 14 166337 846030 676481 2026-09-13T20:46:39Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਆਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ to moved target page [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] 846030 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] szh4cgli33mggu8txar2f626rn85i1p 0 167977 846036 827387 2026-09-13T20:49:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846036 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lake in Himachal Pradesh, India}} {{Use dmy dates|date=February 2017}} {{Use Indian English|date=February 2017}} {{Infobox lake | name =ਗਡਾਸੁਰੂ ਝੀਲ | other_name = | image = | caption = | location =[[ਚੁਰਾਹ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਚੁਰਾਹ ਤਹਿਸੀਲ]], [[ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | coords = {{Coord|32|52|12|N|76|20|08|E|display=it}} | type = High altitude lake | inflow = | outflow = |pushpin_map=India Himachal Pradesh#India | pushpin_map_alt = Location of Ghadhasaru lake within Himachal Pradesh | basin_countries = ਭਾਰਤ | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = {{convert|1,000|m|abbr=on}} | elevation = {{convert|3,470|m|abbr=on}} | islands = | cities = | reference = [http://www.hptdc.gov.in Himachal Pradesh Tourism Dep.] }} '''ਗੜ੍ਹਾਸਰੂ ਝੀਲ''' ਜਾਂ '''ਗਦਾਸਰੂ ਮਹਾਦੇਵ ਝੀਲ''' (ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਡਾਸਰੂ ਜਾਂ ਗਦਾਸਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)<ref name="india" /><ref>{{Cite web |url=http://yatilife.com/index.php/2020/09/03/trek-to-gadasaru-mahadev-lake/ |title=Trek to Gadasaru Mahadev Lake |access-date=16 ਮਈ 2023 |archive-date=16 ਮਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516131539/http://yatilife.com/index.php/2020/09/03/trek-to-gadasaru-mahadev-lake/ |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਚੁਰਾਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੁਰਾਹ ਤਹਿਸੀਲ]]<ref name="india">[https://www.india.com/travel/articles/churah-valley-the-land-of-temples-lakes-and-stunning-vistas-3705884/ Churah Valley: The Land of Temples, Lakes And Stunning Vistas]</ref> ਦੇ ਦੇਵੀਕੋਠੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਗਭਗ {{Convert|3,470|m|ft}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ। {{Convert|3,470|m|ft}} ਪਹਾੜ ਗਦਾਸਰੂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।<ref>[https://www.tripoto.com/himachal-pradesh/trips/gadasaru-maintain-range-at-himachal-pradesh-5d9d7d16e001f Gadasaru maintain range at Himachal pradesh]</ref> ਝੀਲ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਘੇਰਾ ਲਗਭਗ 1 ਹੈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਹੈ।<ref>[https://lakesinhimachal.com/ghadasaru-lake/ Lakes in Himachal Pradesh India. The Holy Lake of Gadasaru in Churah District.]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਨੇੜੇ ਦੀ [[ਮਹਾਕਾਲੀ ਝੀਲ]] ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਮਹਾਕਾਲੀ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20190315050915/http://www.hptdc.gov.in/ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] lcl05267u5s41s0qaytcraxz6n6acrm 3 170583 846014 689034 2026-09-13T20:43:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Karnataka to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 941cc78c00a0c5924c78bcbe91e8541a]] 846014 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 941cc78c00a0c5924c78bcbe91e8541a]] 50whr5jw0nfhyxm9nc7hfv66vcbaze4 1 170759 845988 689644 2026-09-13T20:39:39Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੰਡਿਆਲਾ (ਪਿੰਡ) to moved target page [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੰਡਿਆਲਾ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ]] 845988 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੰਡਿਆਲਾ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ]] paxb03asaqvx7j6yxiee0e4ty42oy79 3 174442 845998 707444 2026-09-13T20:41:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Bakisa to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:6akisa]] 845998 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:6akisa]] amsz0nymh1b2y73eacn278kemnmlnzf 3 177693 846013 756285 2026-09-13T20:43:49Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Necatorina to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 1e23409a06e0b7922c2dfc98dde51974]] 846013 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 1e23409a06e0b7922c2dfc98dde51974]] rdea6jrb9jdyyi05tkxqs8ta8wugsd9 3 178118 845995 723780 2026-09-13T20:40:49Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AverageDeer to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user dc5421d2df35750b17efbf615b75a08c]] 845995 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user dc5421d2df35750b17efbf615b75a08c]] fwwx8j67tz8oqe671waqppu0l5qwj4t 3 178380 846002 764405 2026-09-13T20:41:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SilverBullet X to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 3aa4fe0c77e1279e6d0fa928eac40011]] 846002 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 3aa4fe0c77e1279e6d0fa928eac40011]] 2v1h3zlcpzz2s3idoicvk7j0euoiqkb 3 179104 846022 727998 2026-09-13T20:45:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gvsroh to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user ZQTozZH8HV]] 846022 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user ZQTozZH8HV]] gknzigrsfw4u802ss3ft442n3hopfi0 0 179886 846053 738148 2026-09-14T04:49:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846053 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ''' ਜਾਂ '''ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ.''' ਜ਼ਕੀਆ ਸੋਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ, ਅਧਿਕਾਰ-ਅਧਾਰਤ ਜਨਤਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੈ।<ref name="BMMA">{{Cite web |title=About |url=http://bmmaindia.com/about/ |access-date=2016-01-27 |website=Bharatiya Muslim Mahila Andolan |language=en-US |archive-date=2016-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203032939/http://bmmaindia.com/about/ |url-status=dead }}</ref> ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ<ref name="BMMA" /> ਇਹ ਸੰਸਥਾ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="Suroor2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EZCeAwAAQBAJ&pg=PT52|title=India's Muslim Spring|last=Hasan Suroor|date=6 January 2014|publisher=Rupa Publications|isbn=978-81-291-3164-5|page=52}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਵਿੱਚ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਨੇ 10 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ<ref>{{Cite web |last=Dhar |first=Aarti |title=Muslim Women Want Reforms in Personal Laws, Study Reveals |url=http://thewire.in/2015/08/20/muslim-women-want-reforms-in-personal-laws-study-reveals-8886/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203015606/http://thewire.in/2015/08/20/muslim-women-want-reforms-in-personal-laws-study-reveals-8886/ |archive-date=2016-02-03 |access-date=2016-01-27 |website=The Wire}}</ref><ref>{{Cite web |title=Muslim Women's Views on Muslim Personal Law |url=http://www.epw.in/journal/2015/51/notes/muslim-womens-views-muslim-personal-law.html |access-date=2016-01-27 |website=Economic and Political Weekly}}</ref><ref>{{Cite web |title=Muslim women to mullahs: We are here, reform personal law or else… - Firstpost |url=http://www.firstpost.com/india/muslim-women-to-mullahs-here-we-come-reform-personal-law-or-else-2398574.html |access-date=2016-01-27 |website=Firstpost |language=en-US}}</ref> ਕੀਤਾ- '<nowiki/>''ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ''' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ 4,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 82%<ref>{{Cite web |title=89% Muslim women want government hand in codification of law: Study {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-89-muslim-women-want-government-hand-in-codification-of-law-study-2113388 |access-date=2016-01-27 |website=dna |language=en-US}}</ref> ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ 78% ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜ਼ਕੀਆ ਸੋਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ 95.5% ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਸਨਲ ਲਾਅ ਬੋਰਡ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ," ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਜ਼ਕੀਆ ਸੋਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਨੂਰਜਹਾਂ ਸਫ਼ੀਆ ਨਿਆਜ਼, ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਹਿਜਾਬ]] ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Kohli 2022">{{Cite web |last=Kohli |first=Namita |date=2022-03-04 |title=I can see the pitfalls of supporting practices such as hijab: Noorjehan Safia Niaz |url=https://www.thehindu.com/society/i-can-see-the-pitfalls-of-supporting-practices-such-as-jihab-noorjehan-safia-niaz/article65092300.ece |access-date=2022-03-27 |website=The Hindu}}</ref> ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਨੇ [[ਸ਼ਨੀ ਸ਼ਿੰਗਨਾਪੁਰ]] ਮੰਦਰ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=United for a cause: Muslim group backs Hindu women in Shani Shingnapur temple row |url=http://www.catchnews.com/social-sector/muslim-group-supports-hindu-women-over-shani-temple-controversy-bharatiya-muslim-mahila-andolan-zakia-soman-noorjehan-safia-niaz-section-144-1453870629.html |access-date=2016-01-27 |website=CatchNews.com}}</ref> == ਮੁਹਿੰਮਾਂ == === ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ === ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਨੇ ‘ਤਿਹਰੇ ਤਲਾਕ’ (ਮੌਖਿਕ ਤਲਾਕ) ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ban ‘triple talaq’, says Muslim women’s group |url=http://www.abplive.in/india-news/ban-triple-talaq-says-muslim-womens-group-240354 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203092114/http://www.abplive.in/india-news/ban-triple-talaq-says-muslim-womens-group-240354 |archive-date=2016-02-03 |access-date=2016-01-27 |website=ABP Live}}</ref> ਇਸ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਸਨਲ ਲਾਅ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੂੰ ਵੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Muslim women petition PM on personal law - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/Muslim-women-petition-PM-on-personal-law/articleshow/49940500.cms |access-date=2016-01-27 |website=The Times of India}}</ref> ਆਖਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 30 ਜੁਲਾਈ 2019 ਨੂੰ, [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਨੇ ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1 ਅਗਸਤ 2019 ਤੋਂ [[ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ 2017|ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਐਕਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ]]।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/31/triple-talaq-india-hails-historic-day-as-parliament-outlaws-islamic-instant-divorce|title='Historic' day as India outlaws 'triple talaq' Islamic instant divorce|work=[[The Guardian]]}}</ref> === ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ === ਬੀ.ਐੱਮ.ਐੱਮ.ਏ. ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀ [[ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਦਰਗਾਹ]] ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 26 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ [[ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Mumbai Mirror">{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/2017-heroes/mumbai-heroes-ladies-first-no-must/mumbaihero/60470560.cms|title=Noorjehan Safia Niaz: Mumbai Heroes|last=|first=|date=2017|work=Mumbai Mirror}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਔਰਤ ਕਾਜ਼ੀ == 2016 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ (ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ.) ਨੇ ''ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਨਿਸਵਾਨ'' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਜੋ ਫਤਵੇ ਜਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕਤਰਫਾ ਤੀਹਰੇ ਤਲਾਕ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 'ਨਿਕਾਹ ਹਲਾਲਾ' ਵਜੋਂ, ਅਕਸਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="TOI">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/meet-the-female-qazi-who-fights-against-patriarchy/articleshow/102874425.cms|title=How a female qazi is changing lives of India's Muslim women|last=Dhawan|first=Himanshi|date=20 August 2023|work=Times of India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ]] 6is007w81igkza2q4z7i2bylydg2iup 3 181170 846019 736587 2026-09-13T20:44:49Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Constraque to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 83527e56d33462b70b000cfbfa005908]] 846019 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 83527e56d33462b70b000cfbfa005908]] ej2xcgacxtmrxfvhi9zh51ndzmnx7bn 0 181642 845962 738326 2026-09-13T18:10:52Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Music" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1370429615|Chandralekha (1948 film)]]" 845962 wikitext text/x-wiki '''''ਚੰਦਰਲੇਖਾ''''' ਇੱਕ 1948 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ|ਇਤਿਹਾਸਕ]] ਸਾਹਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਜੈਮਿਨੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼]] ਦੇ [[ਐਸ. ਐਸ. ਵਾਸਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ। [[ਟੀ.ਆਰ. ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ|ਟੀ. ਆਰ. ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ]], [[ਐਮ. ਕੇ. ਰਾਧਾ]] ਅਤੇ [[ਰੰਜਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਰੰਜਨ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ (ਵੀਰਸਿਮਹਨ ਅਤੇ ਸਸੰਕਨ) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਲਡ਼ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਡਾਂਸਰ ਚੰਦਰਲੇਖਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਸਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਹੋਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਵੇਪਾਥੁਰ ਕਿੱਟੂ (ਵਾਸਨ ਦੇ ਸਟੋਰੀ ਬੋਰਡ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ) ਨੇ [[ਜਾਰਜ ਡਬਲਯੂ. ਐਮ. ਰੇਨੋਲਡਜ਼]] ਦੇ ਨਾਵਲ, ਰਾਬਰਟ ਮੈਕੇਅਰਃ ਜਾਂ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਡਾਕੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ। ਮੂਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਟੀ. ਜੀ. ਰਾਘਵਚਾਰੀ]] ਨੇ ਵਾਸਨ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪਹਿਲਾਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ, ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਫਿਲਮ]] ਸੀ। ਵਾਸਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ [[ਕਮਲ ਘੋਸ਼]] ਅਤੇ [[ਕੇ. ਰਾਮਨੋਥ]] ਸਨ। ਸੰਗੀਤ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ, ਨੂੰ [[ਐੱਸ. ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ]] ਅਤੇ ਐੱਮ. ਡੀ. ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਅਤੇ ਕੋਥਮੰਗਲਮ ਸੁੱਬੂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਵਾਸਨ ਨੇ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੀ-ਸ਼ਾਟ ਕੀਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਕਾਸਟ ਅਤੇ [[ਆਗਾ ਜਾਨੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਇੰਦਰਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਡਾਇਲਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਣ ਉਸੇ ਸਾਲ 24 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। == ਕਾਸਟ == [[ਤਸਵੀਰ:Ranjan_(Real_name-_Ramanarayana_Venkataramana_Sarma).jpg|thumb|''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਵਿੱਚ ਰੰਜਨ]] == ਸੰਗੀਤ == ''ਫਿਲਮ ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਐਸ. ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੀਤ ਪਾਪਾਨਸਮ ਸਿਵਨ ਅਤੇ ਕੋਥਮੰਗਲਮ ਸੁੱਬੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="indolink">{{Cite web |last=[[Film News Anandan]] |year=1998 |title=Tamil Cinema History&nbsp;– The Early Days: 1945–1953 |url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Memories/98/fna/fna3.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712005710/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Memories/98/fna/fna3.htm |archive-date=12 July 2012 |access-date=27 June 2013 |website=Indolink}}</ref> ਆਰ. ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਅਤੇ ਬੀ. ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਐਮ. ਡੀ. ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਨਾਲ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।<ref name="1:43" /> ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ 'ਦ ''ਹਿੰਦੂ'' "ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਰੱਮ-ਡਾਂਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨਃ" ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਂਸਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਸੀਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਪਿਆਨੋ, ਦਸ ਡਬਲ-ਬਾਸ ਵਾਇਲਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ, ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੇ ਡਰੱਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇੱਕੋ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਜੰਗੀ ਮੰਡਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। "ਰਾਓ ਦੀ ਤਨਖਾਹ {{Indian Rupee}},500 ਸੀ।<ref>{{Cite news|title=Trend-setter in Light Music|last=Narasimham|first=M. L.|date=12 March 1993|work=[[The Hindu]]}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਸੰਗੀਤ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਾਸ ਵਾਲਟਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।{{Sfnm|1a1=Rajadhyaksha|1a2=Willemen|1y=1998|1p=310|2a1=Garga|2y=2005|2p=120}}<ref name="Bhaktavatsala">{{Cite magazine|last=Bhaktavatsala|first=M.|date=24 April 1998|title=Music in the Movies|magazine=[[Screen (magazine)|Screen]]|page=36}}</ref>ਐੱਮ. ਕੇ. ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਨੇ "[[ਰਿਚਰਡ ਵੈਗਨਰ|[ਰਿਚਰਡ] ਵੈਗਨਰ]] ਅਤੇ [ਨਿਕੋਲਾਈ] ਰਿਮਸਕੀ-ਕੋਰਸਕੋਵ (ਸ਼ੇਰੇਜ਼ਾਦੇ) ਤੋਂ ਨਾਟਕੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।"{{Sfn|Raghavendra|2009|p=34}} "ਨੱਤੀਆ ਕੁਥੀਰਾਈ", ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁੰਦਰੀ ਬਾਈ ਨੇ ਗੀਤ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ।<ref name="sundari bai">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article3217609.ece|title=Charming, villainous|last=Guy|first=Randor|date=24 March 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=15 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140815162422/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article3217609.ece|archive-date=15 August 2014}}</ref> ਐਮ. ਡੀ. ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ "ਅਥੋਰਮ ਕੋਡਿਕਕਲਮ" ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਗਾਇਕ ਅਤੇ "ਨੱਤੀਆ ਕੁਥੀਰਾਈ" ਦਾ ਸਹਿ-ਗਾਇਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/unsung-veteran-of-tamil-cinema/article786500.ece|title=Unsung veteran of Tamil cinema|last=Guy|first=Randor|date=23 September 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=18 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805052123/http://www.thehindu.com/features/cinema/unsung-veteran-of-tamil-cinema/article786500.ece|archive-date=5 August 2013}}</ref> ਜੇ. ਕੂਲਿੰਗ ਰਾਜਈਆ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਜਿਪਸੀ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅਕੌਰਡੀਅਨ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/innumerable-gems-of-composermusician-j-cooling-rajaiahs-phenomenal-body-of-work-continue-to-enthral-listeners-and-performers-way-beyond-the-shores-of-their-birth/article8824275.ece|title=The uncrowned Raja of sacred music|last=Nainar|first=Nahla|date=8 July 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=26 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160726044007/http://www.thehindu.com/features/metroplus/innumerable-gems-of-composermusician-j-cooling-rajaiahs-phenomenal-body-of-work-continue-to-enthral-listeners-and-performers-way-beyond-the-shores-of-their-birth/article8824275.ece|archive-date=26 July 2016}}</ref> &nbsp;ਸਰਕਸ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਰਾਬਰਟ ਜ਼ੈਡ ਲਿਓਨਾਰਡ ਦੀ 1937 ਦੀ ਫਿਲਮ, ਦ ਫਾਇਰਫਲਾਈ ਵਿੱਚ "ਦ ਡੌਨਕੀ ਸੇਰੇਨੇਡ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।{{Sfnm|1a1=Baskaran|1y=1996|1p=60|2a1=Rajadhyaksha|2a2=Willemen|2y=1998|2p=310}}ਵਾਸਨ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇਵੀ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਨ ਤੁਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ) ਦੇ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੀਤ ਹਿੰਦੀ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ "[ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ] ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ", ਪਰ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹੌਸਲਾ ਅਫਜ਼ਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ "ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ"।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20031207/spectrum/main6.htm|title=Hindi cinema's first-ever comedienne|last=Kaur|first=Devinder Bir|date=7 December 2003|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=24 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130901001054/http://www.tribuneindia.com/2003/20031207/spectrum/main6.htm|archive-date=1 September 2013}}</ref> ਹਿੰਦੀ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਤੋਂ "ਸਾਂਝ ਕੀ ਬੇਲਾ", ''ਜਵਾਰ ਭਾਟਾ'' (1944) ਦੇ "ਸਾਂਝ ਕੀ ਬੇਲਾ ਪੰਛੀ ਅਕੇਲਾ" ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|date=July 1949|title=Woes & Echoes|url=https://archive.org/stream/filmindia194915unse#page/n459/mode/2up|magazine=[[Filmindia]]|page=70|archive-url=https://archive.org/details/filmindia194915unse|archive-date=29 April 2014}}</ref> ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ "ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਇਆ"।{{Sfn|Vijayakar|2009|p=16}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] tbrmas1dghorrpnp3rro2e7abwmmolo 0 182205 846044 745705 2026-09-14T00:25:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846044 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ | image = Nithyasree_mahadevan.jpg | image_size = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1973|8|25}} | birth_place = | occupation = ਗਾਇਕਾ | years_active = 1987 – ਹੁਣ }} '''ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ''' (ਜਨਮ 25 ਅਗਸਤ 1973), ਜਿਸ ਨੂੰ ਐੱਸ. ਨਿਤਿਆਸ਼ਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਈ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੀ ਰਚਨਾ, "ਕੰਨੋਡੂ ਕਾਨਬਦੇਲਮ"-ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਜੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਡੈਬਿਊ ਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="IndiaToday2000">{{Cite journal|last=Methil Renuka|date=2000|title=Keeping tune with times|journal=[[India Today]]|publisher=Thomson Living Media India Limited|volume=25|page=292}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ == ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰਨ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਡ਼ਦਾਦਾ, ਡੀ. ਜੇ. ਜੈਰਾਮਨ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕ ਸਨ ਜੋ ਅੰਬੀ ਦੀਕਸ਼ਿਥਾਰ, ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ, ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਚੇਲੇ ਸਨ।<ref name="HinduNov07">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/11/20/stories/2007112055120500.htm|title=Tamil Nadu / Coimbatore News : D.K. Pattammal's biography to be released|date=20 November 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201151848/http://www.hindu.com/2007/11/20/stories/2007112055120500.htm|archive-date=1 December 2007}}</ref><ref name="HinduMay05">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052004020300.htm|title=Entertainment Bangalore / Music : Proud pedigree is not all|last=Aruna Chandaraju|date=20 May 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416182743/http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052004020300.htm|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|url-status=bot: unknown}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAruna_Chandaraju2005">Aruna Chandaraju (20 May 2005). . ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|The Hindu]]''. Archived from [http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052004020300.htm the original] on 16 April 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 April</span> 2014</span>.</cite></ref> ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ''ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ'' ਵਾਦਕ ਪਾਲਘਾਟ ਮਣੀ ਅਈਅਰ ਸਨ।<ref name="NIE21Dec12">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Singer-Nithyasrees-husband-ends-life-by-jumping-into-river/articleshow/17701139.cms|title=Singer Nithyasree's husband ends life by jumping in river – The Times of India|date=21 December 2012|work=[[Times of India]]|access-date=18 April 2014}}</ref> ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, [[ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ।<ref name="HinduMay05" /> ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਵੀ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮੱਲ ਦੀ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="HinduNov03">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm|title=A masterly performance|last=M.K.Balagopal|date=6 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=21 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20031231005119/http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm|archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2003|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFM.K.Balagopal2003">M.K.Balagopal (6 November 2003). . ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|The Hindu]]''. Archived from [http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031231005119/http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm |date=2003-12-31 }} on 31 December 2003<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2014</span>.</cite></ref><ref name="HinduOct08">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/rp/2008/10/17/stories/2008101750100200.htm|title=The Hindu : Retail Plus Hyderabad : Audio Release|date=17 October 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2014}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਮ੍ਰਿਦੰਗਵਾਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਪਾਲਘਾਟ ਮਨੀ ਅਈਅਰ ਦਾ ਚੇਲਾ, ਲਗਾਤਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="HinduJun03">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/06/30/stories/2003063001210300.htm|title=The Hindu : Singing soothing notes|last=Rayan Rozario|date=30 June 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20100811140555/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/06/30/stories/2003063001210300.htm|archive-date=11 August 2010}}</ref> ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਲਾਵਨੀਆ ਸੁੰਦਰਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="MMJul11">{{Cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Blooming-bud/articleshow/16148494.cms|title=Blooming bud – Mumbai Mirror|last=Bhanu Kumar|date=23 July 2011|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=20 March 2015|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402093111/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Blooming-bud/articleshow/16148494.cms|url-status=dead}}</ref><ref name="HinduMar09">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/an-evening-of-melody/article657828.ece|title=The Hindu: An Evening of Melody|date=20 March 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2014}}</ref> ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="HinduDec12">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-big-shock-to-music-lovers/article4224320.ece|title=A big shock to music lovers – The Hindu|last=Petlee Peter|date=21 December 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2014|last2=R. Sujatha}}</ref> ਤਨੁਜਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਤੇਜਸ਼੍ਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ, ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref name="NIE21Dec12" /><ref name="NIEDec12">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article1388142.ece|title=Pall of gloom descends on Kotturpuram – The New Indian Express|last=Rajagopalan Venkataraman|date=21 December 2012|work=[[New Indian Express]]|access-date=16 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224021122/http://newindianexpress.com/cities/chennai/article1388142.ece|archive-date=24 December 2012}}</ref> == ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ == ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="HinduNov03" /> 10 ਅਗਸਤ 1987 ਨੂੰ ਯੂਥ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਲਈ 1 ਘੰਟੇ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮਲ, ਡੀ. ਕੇ, ਜੈਰਾਮਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ, ਕੇ. ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:D.K.Pattammal,_Nithyasree_Mahadevan.jpg|right|thumb|ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮੱਲ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਅਤੇ ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਕੋਲਾਜ ਫੋਟੋ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] 48buj0hde2jfjxrn4f3pyg11fzve5ir 3 186620 846021 756071 2026-09-13T20:45:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Necatorina to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 1e23409a06e0b7922c2dfc98dde51974]] 846021 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 1e23409a06e0b7922c2dfc98dde51974]] rdea6jrb9jdyyi05tkxqs8ta8wugsd9 3 186766 846006 756636 2026-09-13T20:42:39Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:WxTrinity to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sir MemeGod]] 846006 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sir MemeGod]] 54i9prz073vlvbnim24aasihtm1980w 3 188696 846007 764328 2026-09-13T20:42:49Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SilverBullet X to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 3aa4fe0c77e1279e6d0fa928eac40011]] 846007 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 3aa4fe0c77e1279e6d0fa928eac40011]] 2v1h3zlcpzz2s3idoicvk7j0euoiqkb 0 190732 845960 845169 2026-09-13T17:41:48Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Ragas" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349467421|Bhairav (thaat)]]" 845960 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Bhairava_raga,_Ragamala,_Chunar,_1591.jpg|thumb|300x300px| ਮੀਰ ਸੱਯਦ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ ''ਭੈਰਵ ਰਾਗ'', ਚੁਨਾਰ, 1591]] '''ਭੈਰਵ''' [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਥਾਟ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਦਸ ਮੂਲ [[ਥਾਟ|ਥਾਟਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਥਾਟ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ [[ਥਾਟ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ [[ਰਾਗ]] ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਥਾਟ ਅਤੇ ਰਾਗ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। == ਵਰਣਨ == ਭੈਰਵ ਥਾਟ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਧੈਵਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੈਰਵ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੰਗੇ ਤਪੱਸਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰ 'ਚ ਜਟਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਲਿਬੇੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੁਲਿੰਗ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਗੁਣ ਹਨ। [[ਭੈਰਵ (ਰਾਗ)|ਭੈਰਵ ਰਾਗ]] ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸੰਜੋਗਾਂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮੇਹ੍ਸੂਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ|ਭੈਰਵ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿੰਵੇਂ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ]], ਆਲਮ ਭੈਰਵ, ਆਨੰਦ ਭੈਰਵ, ਬੈਰਾਗੀ ਭੈਰਵ, ਬੀਹਦ ਭੈਰਵ, ਭਵਮਤ ਭੈਰਵ, ਦੇਵਤਾ ਭੈਰਵ, ਗੌਰੀ ਭੈਰਵ, ਨਟ ਭੈਰਵ, ਸ਼ਿਵਮਤ ਭੈਰਵ ਇਤਿਆਦੀ। == ਭੈਰਵ ਥਾਟ ਦੇ ਸੁਰ == ਸ <u>ਰੇ</u> ਗ ਮ <u>ਪ</u> ਧ ਨੀ == ਰਾਗ == ਰਵ ਥਾਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਬਸੰਤ ਮੁਖਾਰੀ * ਭੈਰਵ ਬਹਾਰ * [[ਭੈਰਵ (ਰਾਗ)|ਭੈਰਵ]] * [[ਬਿਭਾਸ]] * [[ਰਾਮਕਲੀ]] * ਗੰਕਲੀ * [[ਜੋਗੀਆ (ਰਾਗ)|ਜੋਗੀਆ]] * ਜ਼ੈਲਫ਼ * ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਭੈਰਵ * ਬੰਗਲ ਭੈਰਵ * ਕੋਮਲ ਭੈਰਵ * ਮੰਗਲ ਭੈਰਵ * [[ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ]] * ਆਲਮ ਭੈਰਵ * ਆਨੰਦ ਭੈਰਵ, * ਬੈਰਾਗੀ ਭੈਰਵ, * ਬੀਹਦ ਭੈਰਵ * ਕੌਸ਼ੀ ਭੈਰਵ * ਭਵਮਤ ਭੈਰਵ * ਦੇਵਤਾ ਭੈਰਵ * ਗੌਰੀ ਭੈਰਵ * ਨਟ ਭੈਰਵ * ਸ਼ਿਵਮਤ ਭੈਰਵ * ਭਟਿਆਰੀ ਭੈਰਵ * ਵਿਰਾਟ ਭੈਰਵ * ਕਬੀਰੀ ਭੈਰਵ * ਪ੍ਰਭਾਤ ਭੈਰਵ * ਰੂਪਕਲੀ * ਬਕੁਲਾ ਭੈਰਵ * ਹੁਸੈਨੀ ਭੈਰਵ * ਕਲਿੰਗਦਾ * ਦੇਵਰੰਜਨੀ * ਆਸਾ ਭੈਰਵ * ਜੌਨ ਭੈਰਵ * ਮੰਡ ਭੈਰਵ == ਰਾਗ == * ਬਸੰਤ ਮੁਖਾਰੀ * ਭੈਰਵ ਬਹਾਰ * [[ਭੈਰਵ (ਰਾਗ)|ਭੈਰਵ]] * [[ਬਿਭਾਸ]] * [[ਰਾਮਕਲੀ]] * [[ਗੁਣਕਰੀ|ਗੁਣਕਲੀ]] * [[ਜੋਗੀਆ (ਰਾਗ)|ਜੋਗੀਆ]] * [[ਰਾਗ ਜ਼ੀਲਾਫ਼|ਜ਼ੀਲਾਫ਼]] * ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਭੈਰਵ * ਬੰਗਾਲ ਭੈਰਵ * ਕੋਮਲ ਭੈਰਵ * ਮੰਗਲ ਭੈਰਵ * [[ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ]] * ਆਲਮ ਭੈਰਵ * ਆਨੰਦ ਭੈਰਵ * ਬੈਰਾਗੀ ਭੈਰਵ * ਬੀਹੜ ਭੈਰਵ * ਕੌਸ਼ੀ ਭੈਰਵ * ਭਾਵਮਤ ਭੈਰਵ * ਦੇਵਤਾ ਭੈਰਵ * ਗੌਰੀ ਭੈਰਵ * [[ਨਟ ਭੈਰਵ]] * ਸ਼ਿਵਮਤ ਭੈਰਵ * ਭਟਿਆਰੀ ਭੈਰਵ * ਵਿਰਾਟ ਭੈਰਵ * ਕਬੀਰੀ ਭੈਰਵ * ਪ੍ਰਭਾਤ ਭੈਰਵ * ਰੂਪਕਲੀ * ਬਕੁਲਾ ਭੈਰਵ * ਹੁਸੈਨੀ ਭੈਰਵ * ਕਲਿੰਗਦਾ * ਦੇਵਰੰਜਨੀ * ਆਸਾ ਭੈਰਵ * ਜੌਨ ਭੈਰਵ * ਮੰਡ ਭੈਰਵ 9roqv7r0vk6t6vcaypxcoyjth741o5m 0 193554 845957 841869 2026-09-13T17:36:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845957 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Arjit Taneja | image = Arjit Taneja at the special screening of film Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani at PVR in Juhu (cropped).jpg | caption = Taneja in 2023 | birth_date = {{birth date and age|1992|11|10|df=yes}} | birth_place = [[Delhi]], [[India]] | alma_mater = [[University of Delhi]] | occupation = {{hlist|Actor|Model}} | years_active = 2013–present }} '''ਅਰਿਜੀਤ ਤਨੇਜਾ''' ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਅਰਿਜੀਤ ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 6'' ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ'', ''ਕਾਲੇਰੀਨ'', <nowiki><i id="mwFA">ਬਾਹੂ ਬੇਗਮ</i></nowiki>, ''[[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|ਨਾਗਿਨ 5]]'', ''[[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|ਨਾਗਿਨ 6]]'', ''ਨਾਥ-ਜ਼ੇਵਰ ਯਾ ਜ਼ੰਜੀਰ'' ਅਦਿ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਰਿਜੀਤ ਤਨੇਜਾ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਨਵੰਬਰ, 1992 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ, [[ਦਿੱਲੀ]] <ref>{{Cite web |title=Famous Alumni |url=https://modernschool.net/famous-alumni-3/ |access-date=2023-09-22 |website=Modern School |language=en-US |archive-date=2026-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260119001125/https://modernschool.net/famous-alumni-3/ |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ]], [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਅਰਿਜੀਤ ਤਨੇਜਾ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਏ। <ref>{{Cite web |title=Welcome :: Shri Guru Teg Bahadur Khalsa College University Of Delhi Powered By :: Redox Systems Pvt. Ltd. |url=http://www.sgtbkhalsadu.ac.in/placement.jsp |access-date=5 January 2019 |website=www.sgtbkhalsadu.ac.in |archive-date=2 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102002208/http://www.sgtbkhalsadu.ac.in/placement.jsp |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ (2010-2014) === ਨਵੰਬਰ, 2010 ਵਿੱਚ ਅਰਿਜੀਤ ਮਾਡਲਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਏਲੀਟ ਮਾਡਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਲਿਮਿਟੇਡ 2012 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਿਜੀਤ ਤਨੇਜਾ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਚੈਨਲ ਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ''[[ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ|ਵੀ ਦ ਸੀਰੀਅਲ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਮਿਲੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਅਰਿਜੀਤ ਨੇ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|MTV India]] ''MTV Splitsvilla 6'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ ਅਰਿਜੀਤ ਨੇ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ]] ਦੀ ''ਬਾਕਸ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਲੀਗ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ]] ਉੱਤੇ ''ਬਡੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="wh">{{Cite web |title=Arjit Taneja reveals why he left TV for a short while |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/arjit-taneja-reveals-why-he-left-tv-for-a-short-while/videoshow/62747372.cms |access-date=13 August 2019 |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਰੈਫ. |- | 2022 | ''ਰੌਕੀ ਔਰ ਰਾਣੀ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ'' | ਸਨੀ | ਕੈਮਿਓ | <ref>{{Cite web |date=5 August 2022 |title=Karan Johar ropes in Arjun Bijlani, Shraddha Arya, Sriti Jha and Arjit Taneja for Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/karan-johar-ropes-in-arjun-bijlani-shraddha-arya-sriti-jha-and-arjit-taneja-for-rocky-aur-rani-ki-prem-kahani/ |access-date=10 August 2022 |website=Bollywood Hungama}}</ref> |- | 2023 | ''ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਾਹੀ'' | ਸਿਕੰਦਰ ਅਗਰਵਾਲ | | <ref>{{Cite web |date=17 May 2024 |title=Kaise Mujhe Tum Mil Gaye's Arjit Taneja talks about bagging Rajkumar Rao, Janhvi Kapoor's Mr. & Mrs. Mahi |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/exclusive-kaise-mujhe-tum-mil-gayes-arjit-taneja-talks-about-bagging-rajkumar-rao-janhvi-kapoors-mr-mrs-mahi-1306841%3famp |access-date=17 May 2024 |website=Pinkvilla |archive-date=17 ਮਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517150700/https://www.pinkvilla.com/tv/news/exclusive-kaise-mujhe-tum-mil-gayes-arjit-taneja-talks-about-bagging-rajkumar-rao-janhvi-kapoors-mr-mrs-mahi-1306841?amp |url-status=dead }}</ref> |- | 2024 | <nowiki><i id="mwAQ4">ਭੂਲ ਭੁਲਾਇਆ ॥੩॥</i></nowiki> | ਵਿੱਕੀ ਖੰਨਾ | | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref. |- |2012 |''[[ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ|V The Serial]]'' |Himself | | |- | rowspan="2" |2013 |''Bade Achhe Lagte Hain'' |Unnamed |Cameo appearance | |- |''MTV Splitsvilla 6'' |Contestant |13th place |<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-03-05 |title=10 Splitsvilla alumni who made it big |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/aly-goni-to-paras-chhabra-10-splitsvilla-alumni-who-made-it-big-7214516/ |access-date=2021-11-29 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |2014–2016 |''Kumkum Bhagya'' |Purab Khanna | |<ref name="q">{{Cite web |title=Arjit Taneja quits 'Kumkum Bhagya' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjit-Taneja-quits-Kumkum-Bhagya/articleshow/52885431.cms |access-date=13 August 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2014–2016 |''Box Cricket League'' |Contestant | |<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Launch of Sara Khan's team 'Soorma Bhopali' for Box Cricket League - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/launch-of-sara-khans-team-soorma-bhopali-for-box-cricket-league/launch-of-sara-khans-team-soorma-bhopali-for-box-cricket-league-25/ |access-date=2021-11-29 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Launch party of Box Cricket League - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/launch-party-of-box-cricket-league/launch-party-of-box-cricket-league-3/ |access-date=2021-11-29 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2015 |''Bad Company'' |Himself |Guest appearance |<ref>{{Cite web |title=Bad Company {{!}} 2015 {{!}} ZEE5 |url=https://www.zee5.com/global/tvshows/details/bad-company/0-6-167/bad-company/0-1-39582 |access-date=2021-11-29 |website=ZEE5 |language=en}}</ref> |- |''Pyaar Ko Ho Jaane Do'' |Bilal Khan | |<ref name="ar">{{Cite web |last=Arielle |title=Is Arjit Taneja Blaming the Channel for the End of 'Pyaar Ko Ho Jaane Do'? |url=https://www.indiawest.com/entertainment/television/is-arjit-taneja-blaming-the-channel-for-the-end-of/article_89eccc10-b4c0-11e5-b414-93d0e7b02510.html |access-date=13 August 2019 |website=India West |language=en |archive-date=13 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190813123330/https://www.indiawest.com/entertainment/television/is-arjit-taneja-blaming-the-channel-for-the-end-of/article_89eccc10-b4c0-11e5-b414-93d0e7b02510.html |url-status=dead }}</ref> |- |2016 |''Pyaar Tune Kya Kiya'' |Host | | |- |2017 |''Nadin'' |Ishaan | | |- | rowspan="2" |2018 |''Kaleerein'' |Vivaan Kapoor | |<ref name="sw">{{Cite web |date=6 February 2018 |title=Kaleerein actor Aditi Sharma: Arjit Taneja is a sweet co-star, who keeps boosting my confidence on set |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kaleerein-actor-aditi-sharma-arjit-taneja-5053335/ |access-date=13 August 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref> |- |''Juzzbaatt'' |Himself |Guest appearance |<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |last3= |first3= |title=Adan Khan was a guest on Rajeev Khandelwal's chat show Juzz Baatt along with Kaleerein actor Arjit Taneja and Aap Ke Aa Jane Se's Karan Jotwani |url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/what-s-brewing-between-ishq-subhan-allah-s-lead-adnan-khan-and-eisha-singh-1234257-2018-05-16 |access-date=2021-11-29 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |2019 |''Api & Cinta'' |Sunjoy |Indonesian |<ref>{{Cite web |title=Arjit Taneja Bermain di Sinetron Api & Cinta |url=https://www.antvklik.com/hiburan/arjit-taneja-bermain-di-sinetron-api-cinta |access-date=10 October 2021 |website=antvklik |language=Indonesian}}</ref> |- |2019–2020 |''Bahu Begum'' |Azaan Akhtar Mirza | |<ref name="indianexpress.com">{{Cite web |date=15 July 2019 |title=Arjit Taneja: Not promoting polygamy through Bahu Begum |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/arjit-taneja-not-promoting-polygamy-through-bahu-begum-5831009/ |access-date=13 August 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref> |- | rowspan="2" |2021 |''[[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|Naagin]]'' | rowspan="2" |Farishta | rowspan="2" |Cameo appearance |<ref>{{Cite web |title=Arjit Taneja joins the cast of 'Naagin 5' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/arjit-taneja-joins-the-cast-of-naagin-5/articleshow/80074514.cms |access-date=2021-11-29 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''Kuch Toh Hai: Naagin Ek Naye Rang Mein'' | |- |2021–2022 |''Nath – Zewar Ya Zanjeer'' |Shambhu Thakur | |<ref>{{Cite web |title=Arjit Taneja elated to be back on the sets of Nath Zevar Ya Zanjeer post-Covid-19 recovery {{!}} TV - Times of India Videos |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/namish-taneja-elated-to-be-back-on-the-sets-of-nath-zevar-ya-zanjeer-post-covid-19-recovery/videoshow/85513240.cms |access-date=2021-11-29 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''Hunarbaaz: Desh Ki Shaan'' |Himself |Guest appearance | |- |''Banni Chow Home Delivery'' |Agastya Kapoor | | |- | rowspan="2" |2023 |''Bekaboo'' |Vansh Raichand |Cameo appearance | |- |''Entertainment Ki Raat Housefull'' |Himself |Guest appearance | |- |2023 |''Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 13'' |Contestant |1st runner-up | |- |2023–present |''Kaise Mujhe Tum Mil Gaye'' |Virat Singh Ahuja | | |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਗਾਇਕ ! ਰੈਫ. |- | 2018 | ''ਮੁੱਖ ਜਾੰਦੀਆਂ'' | [[ਮੀਤ ਭਰਾ|ਬ੍ਰਦਰਜ਼]], [[ਨੇਹਾ ਭਸੀਨ]], ਪੀਯੂਸ਼ ਮਹਿਰੋਲੀਆ ਨੂੰ ਮਿਲੋ | <ref>{{Cite web |date=2018-09-22 |title=Neha Bhasin's song, backpacking inspo on this week's Brunch WTF |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/neha-bhasin-s-song-backpacking-inspo-on-this-week-s-brunch-wtf/story-N8ZRpV1liPlSOKIpnxGDXO.html |access-date=2021-09-19 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | ''ਨਸੀਬਾ'' | [[ਸ਼ਾਨ (ਗਾਇਕ)|ਸ਼ਾਨ]] | <ref>{{Cite web |title=Latest Hindi Song Naseeba Sung By Shaan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/latest-hindi-song-naseeba-sung-by-shaan/videoshow/68532559.cms |access-date=2021-09-19 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- | ''ਫਰਿਸ਼ਤਾ'' | ਆਰਕੋ ਪ੍ਰਵੋ ਮੁਖਰਜੀ, [[ਅਸੀਸ ਕੌਰ]] | <ref>{{Cite web |title=Latest Hindi Song 'Farishta' Sung By Arko and Asees Kaur |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/latest-hindi-song-farishta-sung-by-arko-and-asees-kaur/videoshow/69477308.cms |access-date=2021-09-19 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- | 2020 | ''Ik Dafa To Mil'' | ਓਏ ਕੁਨਾਲ | <ref>{{Citation |title=Ik Dafa To Mil Song on Gaana |url=https://gaana.com/album/ik-dafa-mil |language=en |access-date=2021-11-29}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੰਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਰੈਫ. |- | 2015 | ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ | ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ (ਡਰਾਮਾ) | rowspan="2" | ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ''|| {{Nom}} | <ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |last3= |first3= |title=Nominations for Indian Telly Awards 2015 out; see who all have made the cut |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/nominations-for-indian-telly-awards-2015-out-see-who-all-have-made-the-cut-273701-2015-11-20 |access-date=2021-11-30 |website=India Today |language=en}}</ref> |- | 2016 | ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ | ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ|| {{Won}} | <ref>{{Cite web |title=Gold Awards 2016 Winners: Complete list of winners |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/tv-awards/gold-awards/2016/114 |access-date=2021-11-30 |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> |- | 2022 | ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ) | ''ਨਾਥ ਜ਼ੇਵਰ ਯਾ ਜੰਜੀਰ''|{{Nom}} | <ref>{{Cite web |last= |first= |title=The 21st ITA Awards |url=https://www.theita2021.com/ |access-date=2021-12-06 |website=www.theita2021.com |language=en}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=5476000}} * Arjit Taneja on Instagram {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0mbjog0yqw04zepbuptluge44csj4bk 0 195602 845975 838711 2026-09-13T19:27:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845975 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" ! colspan="2" class="infobox-above fn org" |ਕਲਾ ਭਵਨ |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |[[:en:Visva-Bharati_University|ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Kala_Bhavan,_Santiniketan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kala_Bhavan,_Santiniketan.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">ਕਲਾ ਭਵਨ, ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ</div> |} '''ਕਲਾ ਭਵਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kala Bhavana;''' ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਸੰਸਥਾਨ) [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇ]] [[ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਫੈਕਲਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1919 ਵਿੱਚ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1919 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The presence of women in the institutionalized space and their interventions: Kala bhavana (1920-1930) |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/133152/8/09_chapteriv.the%20presence%20of%20women%20in%20the%20institutionalised%20space%20and%20their%20interventions%20-%20kala%20bhavana(1920-1930).pdf |access-date=11 September 2019 |website=Page 177 |publisher=Shodhganga}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 September 2019 |title=100 years of Shantiniketan's Kala Bhavana |url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2019/sep/06/100-years-of-shantiniketans-kala-bhavana-2029677.html |access-date=11 September 2019 |publisher=The New Indian Express, 6 September 2019}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਸਹੀ ਮਿਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਈ।<ref name="ht">{{Cite web |date=11 November 2018 |title=Rabindranath Tagore's art school Kala Bhavan set to turn 100 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/rabindranath-tagore-s-art-school-kala-bhavan-set-to-turn-100/story-SsohSATb1kNIR5YRASG4xJ.html |access-date=25 August 2019 |publisher=Hindustan Times, 11 November 2019}}</ref> ਅਸਿਤ ਕੁਮਾਰ ਹਲਦਰ 1911 ਤੋਂ 1915 ਤੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ 1919 ਤੋਂ 1921 ਤੱਕ ਕਲਾ ਭਵਨ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Asitkumar Halder (1890-1961) |url=http://www.visvabharati.ac.in/AsitkumarHaldar.html |access-date=25 August 2019 |publisher=Visva Bharati |archive-date=22 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822080003/http://www.visvabharati.ac.in/AsitkumarHaldar.html |url-status=dead }}</ref>1919 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1933 ਤੱਕ, ਦੋਵੇਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਲਾ ਭਵਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=From Bharmacharyashrama to Visva-Bharati: A Chronicle of Metamorphosis of a Tiny School into an Internationally-Acclaimed Centre of Learning |url=http://www.visvabharati.ac.in/file/English-Chapter-I.pdf |access-date=26 August 2019 |publisher=Visva Baharati |archive-date=16 ਮਾਰਚ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316115647/http://www.visvabharati.ac.in/file/English-Chapter-I.pdf |url-status=dead }}</ref> 1919 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰ [[ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ]], ਜੋ ਕਿ [[ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ]] ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, [[ਅਵਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਿਨੋਦ ਬਿਹਾਰੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਰਾਮਕਿੰਕਰ ਬੈਜ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਕਾਲਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਗੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿਖੇ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹ - ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ, ਬੇਨੋਦੇ ਬਿਹਾਰੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਰਾਮਕਿੰਕਰ ਬੈਜ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉੱਤਮਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। 1997 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਆਰ ਸਿਵਾ ਕੁਮਾਰ|ਆਰ. ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ]] [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ''ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ: ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਏ ਕੰਟੈਕਸਟਚੁਅਲ ਮਾਡਰਨਿਜ਼ਮ'', ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।<ref name="modernism">{{Cite web |title=Finding an expression of its own |url=https://frontline.thehindu.com/static/html/fl1418/14180690.htm |access-date=5 September 2019 |website=frontline.thehindu.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੇ ਚਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਰਾਮ ਕਿੰਕਰ ਬੈਜ ਅਤੇ ਬਿਨੋਦ ਬਿਹਾਰੀ ਮੁਖਰਜੀ, ਦੇ ਲਗਭਗ ਸੌ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਕਲਾ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।<ref name="modernism" /> ਆਰ. ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਥੀਮ ਜਾਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ। ਇਹ ਕਲਾ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਨਰ-ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।"<ref>{{Cite web |title=Humanities underground » All the Shared Experiences of the Lived World II |url=http://humanitiesunderground.org/all-the-shared-experiences-of-the-lived-world-ii/ |access-date=2025-03-15 |archive-date=2014-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141120070806/http://humanitiesunderground.org/all-the-shared-experiences-of-the-lived-world-ii/ |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ, [[ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ|ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ]] ਇਸਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸਰਬਰੀ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, ਅਜੀਤ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨਤ ਕਰ ਅਤੇ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਾਅ ਨੂੰ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ''ਨੰਦਨ ਮੇਲਾ'' ਲਗਾਉਣਾ ਵੀ ਸੀ। 1-2 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ, ''ਨੰਦਨ ਮੇਲਾ'' ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ ਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। "ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਮੂਰਤੀ, ਸਿਰਾਮਿਕਸ, ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਕਲਾ ਸਟਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਟਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲੰਡਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਡਾਇਰੀਆਂ, ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ, ਫੈਸ਼ਨ ਗਹਿਣੇ, ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਪ੍ਰਿੰਟ, ਸਰਾਂ (ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ), ਅਤੇ ਸਿਰਾਮਿਕਸ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਹਨ।"<ref>{{Cite web |title=Nandan Mela |url=https://www.santiniketan.in/nandan-mela/ |access-date=23 August 2019 |publisher=Santiniketan}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ == ਇਹ ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਮਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। === ਫੈਕਲਟੀ === * ਅਸਿਤ ਕੁਮਾਰ ਹਲਦਰ, 1911 ਤੋਂ 1915 ਤੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਅਤੇ 1919 ਤੋਂ 1921 ਤੱਕ ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸਨ। * ਸਟੈਲਾ ਕ੍ਰੈਮਰਿਸ਼, ਅਮਰੀਕੀ [[ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]], 1922-24 ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਭਵਨ, ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੁਨਰਮੰਦ ਡਾਂਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ "ਸੰਗੀਤਕ ਅਭਿਆਸ" ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦੇਸੀਕੋਟਮਾ ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Stella Kramrisch |url=http://www.visvabharati.ac.in/StellaKramrisch.html |access-date=2019-09-04 |website=Visva Bharati |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918092753/http://www.visvabharati.ac.in/StellaKramrisch.html |url-status=dead }}</ref> * [[ਆਰ ਸਿਵਾ ਕੁਮਾਰ|ਆਰ. ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੇ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Contemporary Indian Art |url=http://www.iaac.us/erasing_borders2008/marg.htm |access-date=3 August 2019 |publisher=Indo-American Arts Council}}</ref> === ਪੇਂਟਰ === * [[ਜੈਸ੍ਰੀ ਬਰਮਨ|ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਬਰਮਨ]], ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਜੋ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Jayasri Burman |url=http://www.aicongallery.com/artists/jayasri-burman/biography |access-date=20 August 2019 |publisher=Aicon Gallery}}</ref> * ਜੋਗੇਨ ਚੌਧਰੀ, ਉੱਘੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Jogen Chowdhury |url=https://www.indiaart.com/Artists/Jogen-Chowdhury/Profile-of-Jogen-Chowdhury.asp |access-date=23 August 2019 |publisher=IndiaArt}}</ref> * ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰੇ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਰ, ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ। * ਕੈਲਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਮੇਹਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਕਲਾ ਭਵਨ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Paintings |url=http://www.indian-heritage.org/painting/kcmehr.html |access-date=29 August 2019 |website=Kailash Chandra Mehr |publisher=Indian Heritage}}</ref> * ਏ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=A Ramachandran |url=http://www.vadehraart.com/a-ramachandran |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200106202935/http://www.vadehraart.com/a-ramachandran |archive-date=6 January 2020 |access-date=2019-09-04 |website=Vadehra Art Gallery |language=en-US}}</ref> === ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਰ === * ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੈਡੀ, ਅਟੇਲੀਅਰ 17 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ, ਨੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 October 2016 |title=Krishna Reddy and Atelier 17: A "New Form" Takes Shape |url=https://metmuseum.org/blogs/ruminations/2016/workshop-and-legacy-krishna-reddy-a-new-form |access-date=2019-09-04 |website=The Metropolitan Museum of Art (The Met) }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਕੇ.ਜੀ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref>{{Cite web |title=K.G.Subramanyan |url=http://www.vadehraart.com/k-g-subramanyam |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200106203433/http://www.vadehraart.com/k-g-subramanyam |archive-date=6 January 2020 |access-date=20 August 2019 |publisher=Vadhera Art Gallery}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] jlwvx4u5xp35c4gpra5svmxirfhpzdy 0 195906 846041 842149 2026-09-13T23:01:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846041 wikitext text/x-wiki '''ਤਨੂਜਾ ਕੰਵਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Tanuja Kanwar;''' ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ [[ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ]] ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Player Profile: Tanuja Kanwar |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/tanuja-kanwar-960847 |access-date=21 July 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 February 2024 |title=Who is Tanuja Kanwer {{!}} Bio {{!}} Stats {{!}} Gujarat Giants Player |url=https://femalecricket.com/wpl-2024/38011-who-is-tanuja-kanwer-bio-stats-gujarat-giants-player.html |access-date=21 July 2024 |website=Female Cricket}}</ref> ਉਹ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ਼]] ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tanuja Kanwar |url=https://www.wplt20.com/players/tanuja-kanwer-wpl-profile-70721 |access-date=27 December 2024 |website=WPL }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Injured Shreyanka Patil out of Women's Asia Cup, India call up Tanuja Kanwar |url=https://www.espncricinfo.com/story/injured-shreyanka-patil-out-of-womens-asia-cup-india-call-up-tanuja-kanwar-1444013 |access-date=21 July 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕਰੀਅਰ == ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ]] ਨੇ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹50 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=How uncapped Tanuja Kanwar made a big splash at the WPL |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-uncapped-tanuja-kanwar-made-a-big-splash-at-the-wpl-1430321 |access-date=21 July 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref name="TK">{{Cite web |title=Who's Tanuja Kanwer? All You Need To Know About Indian Spinner Who's Making Her Debut Against UAE |url=https://www.news18.com/cricket/whos-tanuja-kanwer-all-you-need-to-know-about-indian-spinner-whos-making-her-debut-against-uae-8973392.html |access-date=21 July 2024 |website=News18}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ WPL ਮੈਚ 4 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਿਆ।<ref>{{Cite web |date=4 March 2023 |title=WPL 2023: Tanuja Kanwar of Gujarat Giants takes first wicket of Women's Premier League |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-premier-league-2023-first-wicket-tanuja-kanwar-gujarat-giants-vs-mumbai-indians-yastika-bhatia-wpl/article66580620.ece |access-date=21 July 2024 |website=Sportstar}}</ref><ref>{{Cite web |title=1st Match (N), DY Patil, March 04, 2023, Women's Premier League |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358929.html |access-date=21 July 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ WPL 2023 ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮੈਚ ਖੇਡੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 8.85 ਦੀ ਇਕਾਨਮੀ ਰੇਟ ਨਾਲ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref name="TK1">{{Cite web |date=21 July 2024 |title=Who is Tanuja Kanwar? India's debutant in clash vs UAE in Women's Asia Cup 2024 |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/tanuja-kanwar-debut-womens-asia-cup-india-uae-2569770-2024-07-21 |access-date=21 July 2024 |website=India Today}}</ref> ਉਸਨੇ WPL 2024 ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 7.13 ਦੀ ਇਕਾਨਮੀ ਰੇਟ ਨਾਲ 10 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref name="TK" /> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ == 21 ਜੁਲਾਈ 2024 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ [[ਸ਼੍ਰੇਅੰਕਾ ਪਾਟਿਲ]] ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=21 July 2024 |title=Women's T20 Asia Cup 2024: Injured Shreyanka Patil out of India squad, call-up for Tanuja Kanwer |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/india-women-shreyanka-patil-injured-out-of-womens-asia-cup-2024-tanuja-kanwar-replacement-team-news/article68428504.ece |access-date=21 July 2024 |website=Sportstar}}</ref><ref name="TK1" /> ਕੰਵਰ ਨੇ 21 ਜੁਲਾਈ 2024 ਨੂੰ ਉਸੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਯੂਏਈ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=5th Match, Group A, Dambulla, July 21, 2024, Women's Asia Cup |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426760.html |access-date=21 July 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shreyanka Patil out of Women's Asia Cup 2024 following hand injury, India call up Tanuja Kanwar |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/shreyanka-patil-out-of-womens-asia-cup-2024-following-hand-injury-india-call-up-tanuja-kanwar-101721550363599.html |access-date=21 July 2024 |website=Hindustan Times}}</ref> ਉਸਨੇ 27 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Tanuja Kanwar makes her ODI debut in the 3rd ODI against West Indies |url=https://femalecricket.com/west-indies-tour-of-india-2024/58964-tanuja-kanwar-makes-her-odi-debut-in-the-3rd-odi-against-west-indies.html |access-date=27 December 2024 |website=Female Cricket}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanuja Kanwar debuts as West Indies women bat first in 3rd ODI |url=https://www.cricket.com/news/tanuja-kanwar-debuts-as-west-indies-women-bat-first-in-the-3rd-odi-12272024-1735272309924 |access-date=27 December 2024 |website=Cricket.com |archive-date=28 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228080439/https://www.cricket.com/news/tanuja-kanwar-debuts-as-west-indies-women-bat-first-in-the-3rd-odi-12272024-1735272309924 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Who Is Tanuja Kanwer? Left-Arm Spinner Who Made Her ODI Debut For India In 3rd ODI vs WI |url=https://cricket.one/player-stories/who-is-tanuja-kanwer-left-arm-spinner-who-made-her-odi-debut-for-india-in-3rd-odi-vs-wi/676e5304703dbcd7d84a66cd |access-date=27 December 2024 |website=CricketOne |archive-date=28 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228210115/https://cricket.one/player-stories/who-is-tanuja-kanwer-left-arm-spinner-who-made-her-odi-debut-for-india-in-3rd-odi-vs-wi/676e5304703dbcd7d84a66cd |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{cricinfo|id=960847}} * {{cricketarchive|id=1351059}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] io1ugrbm027gd2v6vtdr55a13335syw 0 199336 845984 812964 2026-09-13T20:38:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਸਰਿਤਾ ਚੌਧਰੀ (ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ) to moved target page [[ਸਰਿਤਾ ਚੌਧਰੀ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)]] 845984 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਸਰਿਤਾ ਚੌਧਰੀ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)]] el28mb7f3rw9qastuez5bycw0ukudb7 0 200480 845986 819477 2026-09-13T20:39:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਹਜ਼ਰਾ ਸਿੰਘ ਰਮਤਾ to moved target page [[ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰਮਤਾ]] 845986 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰਮਤਾ]]{{Delete|ਸਫ਼ਾ ਖ਼ਾਲੀ ਹੈ}} flfk27kp0yokt9ud3a3ci942ymk4h8z 3 201749 846009 824860 2026-09-13T20:43:09Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:CuriousWhistler to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b184b357650f0813a48b7fb823faee66]] 846009 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b184b357650f0813a48b7fb823faee66]] qno8pars0qdzmbbtyjj14blihtu7y45 3 203177 846008 830377 2026-09-13T20:42:59Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Smatteo499 to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de]] 846008 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de]] ki5gge0jz65vx6l8za2h92rqd32vv2s 3 204107 846010 836368 2026-09-13T20:43:19Z EmausBot 2312 Fixing broken redirect from ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Break Center to moved target page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user a081dfe0aef9d16c7218ca105ee56801]] 846010 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user a081dfe0aef9d16c7218ca105ee56801]] g5w66jquf07g7nqgcpbfn2f3jve7obk 0 205092 845964 845913 2026-09-13T18:24:08Z Gaurav Jhammat 7070 /* ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ */ 845964 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਟੀ20 ਲੀਗ 2026''' ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (PCA) ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ [[ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtvprofit.com/sports/sher-e-punjab-t20-league-2026-full-schedule-teams-live-streaming-format-and-squads-11975490|title=Sher-E-Punjab T20 League 2026: Live Streaming, Telecast, Schedule, Teams, Squads And Format|access-date=2026-09-01|archive-date=2026-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20260831060434/https://www.ndtvprofit.com/sports/sher-e-punjab-t20-league-2026-full-schedule-teams-live-streaming-format-and-squads-11975490|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Punjab ready to roar as Sher-e-Punjab T20 League opens new chapter in state's cricketing story |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/punjab-ready-to-roar-as-sher-e-punjab-t20-league-opens-new-chapter-in-states-cricketing-story20260830164245/ |access-date=2026-09-01 |website=ANI News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thenewsmill.com/2026/08/sher-e-punjab-t20-league-2026-launched-to-boost-punjab-cricket-talent/|title=Sher-e-Punjab T20 League 2026 launched to boost Punjab cricket talent}}</ref> ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 30 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਆਈ.ਐੱਸ. ਬਿੰਦਰਾ ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਨਾਮਵਰ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]], [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 27 ਮੁਕਾਬਲੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲਾ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਮਾਰਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੱਕ ਨਿਲਾਮੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਟੀਮਾਂ== ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਟੀ20 ਲੀਗ 2026 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਕਪਤਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: {| {{table}} ! ਟੀਮ !! ਕਪਤਾਨ |- ! [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] | [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] |- ! [[ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] | [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] |- ! [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] | [[ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] | [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] | [[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] | [[ਗੁਰਨੂਰ ਬਰਾੜ]] |} ===ਟੀਮ ਸਕੁਐਡ=== 1. ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫਾਲਕਨਜ਼ {{main|ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਸਕੁਐਡ: ਵਿਹਾਨ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਸੰਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦੱਤਾ, ਰੱਘੂ ਸ਼ਰਮਾ, ਅਨਮੋਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਸਨ ਜਿੰਦਲ, ਈਸ਼ ਰਾਓ, ਗਰਵ ਕੁਮਾਰ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਲਕਸ਼ੈ ਕੰਸਲ, ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਨਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਅੰਸ਼ੁਲ ਚੌਧਰੀ, ਜੈਵੀਰ ਭਿੰਦਰ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ, ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਕਿਰਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਆਰੂਸ਼ ਲੱਟਾ, ਇਮੈਨੁਅਲ 2. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼ {{main|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] ਸਕੁਐਡ: ਮਯੰਕ ਮਾਰਕੰਡੇ, ਨਮਨ ਧੀਰ, ਰਾਹੁਲ ਕੁਮਾਰ, ਸਾਹਿਲ ਖਾਨ, ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਧਰੁਵ ਰਾਹੁਲ ਜਿੰਦਲ, ਰੀਵਾਨ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਭਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਾਨ ਸੂਦ, ਅਧੀਰਾਜ ਸਿੰਘ ਮੰਗਤ, ਅਭੈ ਚੌਧਰੀ, ਧਰੁਵ ਭਗਾਨੀਆ, ਸ਼ੁਭਮ ਰਾਣਾ, ਸਾਹਜ ਧਵਨ, ਈਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਨਵਨੀਤ ਵਿਰਕ, ਆਕਾਸ਼ ਪਾਂਡੇ, বৈਭਵ 3. ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼ {{main|ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਕ੍ਰਿਸ਼ ਭਗਤ, ਸਲਿਲ ਅਰੋੜਾ, ਜੱਸ ਇੰਦਰ, ਅਭਿਜੀਤ ਗਰਗ, ਅਰਜੁਨ ਰਾਜਪੂਤ, ਯੁਵੀ ਗੋਇਲ, ਕਾਰਤਿਕ ਚੱਢਾ, ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਹਵਨੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਵੀਰ ਜਸਵਾਲ, ਹਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮਾਧਵ ਸਿੰਘ ਪਠਾਨੀਆ, ਕਾਰਤੀਕ ਸ਼ਰਮਾ, ਲਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖਰੋੜ, ਲਵਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਅਸੀਮ ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਨ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਲ ਭਾਸਕਰ 4. ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ {{main|ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਇਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਅਭਿਨਵ ਸ਼ਰਮਾ, ਸੁਖਦੀਪ ਬਾਜਵਾ, ਅਨਮੋਲ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਮਯੰਕ ਗੁਪਤਾ, ਯਸ਼ ਕਰਨ, ਹਰਜਸ ਸਿੰਘ ਟੰਡਨ, ਆਰੀਅਨ ਯਾਦਵ, ਸ਼ਾਨਵੀਰ ਕਲਸੀ, ਪਾਰਸ ਜੈਦਕਾ, ਉਮੇਸ਼ ਗਿੱਲ, ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਜਸਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਦੀਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ, ਅਰਪਨ ਵਾਲੀਆ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ. 5. ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼ {{main|ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਬਰਾੜ, ਆਯੁਸ਼ ਗੋਇਲ, ਸਾਗਰ ਵਿਰਕ, ਜਸਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੌਲ, ਯੁਵਰਾਜ ਮਾਨ, ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਆਲਮ ਬਖਸ਼ੀ, ਤਨਮੇ ਧਰਨੀ, ਸਾਕਸ਼ੇਯ, ਆਰੀਅਨ ਭਾਟੀਆ, ਲਵਦੀਪ ਛਾਥਾ, ਗੁਰਮੇਹਰ ਸਰਾ, ਸੋਹਰਾਬ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਕਰਨ ਚੌਧਰੀ, ਤੇਜਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਨਿਪੁਣ ਪੰਡਿਤ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਜੋਹਲ, ਰਾਜਿੰਦਰ 6. ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼ {{main|ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਗੁਰਨੂਰ ਬਰਾੜ]] ਸਕੁਐਡ: ਹਰਨੂਰ ਸਿੰਘ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਉਦੈ ਸਾਹਰਨ, ਗੌਰਵ ਚੌਧਰੀ, ਸੁਮਿਤ ਸ਼ਰਮਾ, ਦੇਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਰਿਧਮ ਸਤਿਆਵਾਨ, ਆਸ਼ੀਸ਼ ਲੋਅਰੈਂਸ, ਜਤਿਨ ਸਹੋਤਾ, ਅਬੀਰ ਕੋਹਲੀ, ਰਿਸ਼ਭ ਗੁਪਤਾ, ਨੂਰਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਤਵਲੀਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘਰੂ, ਇਮਰੋਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਸ਼ਿਤ ਪਰਾਸ਼ਰ ==ਮੈਚ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ== ===ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ=== {| class="wikitable" ! !! Teams !! P !! W !! L !! NR !! PTS !! NRR !! |- | 1 || LDL || 2 || 2 || 0 || 0 || 4 || 3.473 || > |- | 2 || FZF || 1 || 1 || 0 || 0 || 2 || 1.518 || > |- | 3 || BTR || 2 || 1 || 1 || 0 || 2 || 0.319 || > |- | 4 || JLW || 2 || 1 || 1 || 0 || 2 || 0.165 || > |- | 5 || MHK || 3 || 1 || 2 || 0 || 2 || -2.81 || > |- | 6 || AMS || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || -1.455 || > |} ===ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ=== 27 ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ, ਲੀਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਅਤੇ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। {| class="wikitable" |- ! ਮੈਚ ਨੰ. !! ਮਿਤੀ !! ਮੁਕਾਬਲਾ !! ਸਟੇਡੀਅਮ !! ਜੇਤੂ ਟੀਮ /ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ |- | 1 || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 2 || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 3 || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 4 || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 5 || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 6 || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 7 || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 8 || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 3 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 9 || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 10 || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 11 || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 12 || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 17 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 13 || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 14 || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 15 || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 1 ਰਨ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 16 || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 17 || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 18 || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 67 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 19 || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 7 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 20 || 9 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 21 || 9 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 22 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 23 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 24 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਪਹਿਲਾ ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ || 12 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਦੂਜਾ ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ || 12 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 17 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== # ਲੀਗ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ - ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/13073/sher-e-punjab-t20-league-2026] # ਲੀਗ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਈਲਾਈਟਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਯੂਟਿਉਬ ਚੈਨਲ [https://www.youtube.com/@SEPT20League <nowiki>[2]</nowiki>]<br /> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] 84oy89hfzvxh67ilcqudpushi5uoxz2 845965 845964 2026-09-13T18:25:42Z Gaurav Jhammat 7070 /* ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ */ 845965 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਟੀ20 ਲੀਗ 2026''' ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (PCA) ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ [[ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtvprofit.com/sports/sher-e-punjab-t20-league-2026-full-schedule-teams-live-streaming-format-and-squads-11975490|title=Sher-E-Punjab T20 League 2026: Live Streaming, Telecast, Schedule, Teams, Squads And Format|access-date=2026-09-01|archive-date=2026-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20260831060434/https://www.ndtvprofit.com/sports/sher-e-punjab-t20-league-2026-full-schedule-teams-live-streaming-format-and-squads-11975490|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Punjab ready to roar as Sher-e-Punjab T20 League opens new chapter in state's cricketing story |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/punjab-ready-to-roar-as-sher-e-punjab-t20-league-opens-new-chapter-in-states-cricketing-story20260830164245/ |access-date=2026-09-01 |website=ANI News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thenewsmill.com/2026/08/sher-e-punjab-t20-league-2026-launched-to-boost-punjab-cricket-talent/|title=Sher-e-Punjab T20 League 2026 launched to boost Punjab cricket talent}}</ref> ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 30 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਆਈ.ਐੱਸ. ਬਿੰਦਰਾ ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਨਾਮਵਰ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]], [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 27 ਮੁਕਾਬਲੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲਾ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਮਾਰਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੱਕ ਨਿਲਾਮੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਟੀਮਾਂ== ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਟੀ20 ਲੀਗ 2026 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਕਪਤਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: {| {{table}} ! ਟੀਮ !! ਕਪਤਾਨ |- ! [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] | [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] |- ! [[ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] | [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] |- ! [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] | [[ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] | [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] | [[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] | [[ਗੁਰਨੂਰ ਬਰਾੜ]] |} ===ਟੀਮ ਸਕੁਐਡ=== 1. ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫਾਲਕਨਜ਼ {{main|ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਸਕੁਐਡ: ਵਿਹਾਨ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਸੰਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦੱਤਾ, ਰੱਘੂ ਸ਼ਰਮਾ, ਅਨਮੋਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਸਨ ਜਿੰਦਲ, ਈਸ਼ ਰਾਓ, ਗਰਵ ਕੁਮਾਰ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਲਕਸ਼ੈ ਕੰਸਲ, ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਨਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਅੰਸ਼ੁਲ ਚੌਧਰੀ, ਜੈਵੀਰ ਭਿੰਦਰ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ, ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਕਿਰਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਆਰੂਸ਼ ਲੱਟਾ, ਇਮੈਨੁਅਲ 2. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼ {{main|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] ਸਕੁਐਡ: ਮਯੰਕ ਮਾਰਕੰਡੇ, ਨਮਨ ਧੀਰ, ਰਾਹੁਲ ਕੁਮਾਰ, ਸਾਹਿਲ ਖਾਨ, ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਧਰੁਵ ਰਾਹੁਲ ਜਿੰਦਲ, ਰੀਵਾਨ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਭਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਾਨ ਸੂਦ, ਅਧੀਰਾਜ ਸਿੰਘ ਮੰਗਤ, ਅਭੈ ਚੌਧਰੀ, ਧਰੁਵ ਭਗਾਨੀਆ, ਸ਼ੁਭਮ ਰਾਣਾ, ਸਾਹਜ ਧਵਨ, ਈਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਨਵਨੀਤ ਵਿਰਕ, ਆਕਾਸ਼ ਪਾਂਡੇ, বৈਭਵ 3. ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼ {{main|ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਕ੍ਰਿਸ਼ ਭਗਤ, ਸਲਿਲ ਅਰੋੜਾ, ਜੱਸ ਇੰਦਰ, ਅਭਿਜੀਤ ਗਰਗ, ਅਰਜੁਨ ਰਾਜਪੂਤ, ਯੁਵੀ ਗੋਇਲ, ਕਾਰਤਿਕ ਚੱਢਾ, ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਹਵਨੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਵੀਰ ਜਸਵਾਲ, ਹਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮਾਧਵ ਸਿੰਘ ਪਠਾਨੀਆ, ਕਾਰਤੀਕ ਸ਼ਰਮਾ, ਲਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖਰੋੜ, ਲਵਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਅਸੀਮ ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਨ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਲ ਭਾਸਕਰ 4. ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ {{main|ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਇਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਅਭਿਨਵ ਸ਼ਰਮਾ, ਸੁਖਦੀਪ ਬਾਜਵਾ, ਅਨਮੋਲ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਮਯੰਕ ਗੁਪਤਾ, ਯਸ਼ ਕਰਨ, ਹਰਜਸ ਸਿੰਘ ਟੰਡਨ, ਆਰੀਅਨ ਯਾਦਵ, ਸ਼ਾਨਵੀਰ ਕਲਸੀ, ਪਾਰਸ ਜੈਦਕਾ, ਉਮੇਸ਼ ਗਿੱਲ, ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਜਸਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਦੀਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ, ਅਰਪਨ ਵਾਲੀਆ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ. 5. ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼ {{main|ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਬਰਾੜ, ਆਯੁਸ਼ ਗੋਇਲ, ਸਾਗਰ ਵਿਰਕ, ਜਸਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੌਲ, ਯੁਵਰਾਜ ਮਾਨ, ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਆਲਮ ਬਖਸ਼ੀ, ਤਨਮੇ ਧਰਨੀ, ਸਾਕਸ਼ੇਯ, ਆਰੀਅਨ ਭਾਟੀਆ, ਲਵਦੀਪ ਛਾਥਾ, ਗੁਰਮੇਹਰ ਸਰਾ, ਸੋਹਰਾਬ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਕਰਨ ਚੌਧਰੀ, ਤੇਜਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਨਿਪੁਣ ਪੰਡਿਤ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਜੋਹਲ, ਰਾਜਿੰਦਰ 6. ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼ {{main|ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਗੁਰਨੂਰ ਬਰਾੜ]] ਸਕੁਐਡ: ਹਰਨੂਰ ਸਿੰਘ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਉਦੈ ਸਾਹਰਨ, ਗੌਰਵ ਚੌਧਰੀ, ਸੁਮਿਤ ਸ਼ਰਮਾ, ਦੇਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਰਿਧਮ ਸਤਿਆਵਾਨ, ਆਸ਼ੀਸ਼ ਲੋਅਰੈਂਸ, ਜਤਿਨ ਸਹੋਤਾ, ਅਬੀਰ ਕੋਹਲੀ, ਰਿਸ਼ਭ ਗੁਪਤਾ, ਨੂਰਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਤਵਲੀਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘਰੂ, ਇਮਰੋਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਸ਼ਿਤ ਪਰਾਸ਼ਰ ==ਮੈਚ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ== ===ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ=== {| class="wikitable" ! !! Teams !! P !! W !! L !! NR !! PTS !! NRR !! |- | 1 || LDL || 2 || 2 || 0 || 0 || 4 || 3.473 || > |- | 2 || FZF || 1 || 1 || 0 || 0 || 2 || 1.518 || > |- | 3 || BTR || 2 || 1 || 1 || 0 || 2 || 0.319 || > |- | 4 || JLW || 2 || 1 || 1 || 0 || 2 || 0.165 || > |- | 5 || MHK || 3 || 1 || 2 || 0 || 2 || -2.81 || > |- | 6 || AMS || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || -1.455 || > |} ===ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ=== 27 ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ, ਲੀਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਅਤੇ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। {| class="wikitable" |- ! ਮੈਚ ਨੰ. !! ਮਿਤੀ !! ਮੁਕਾਬਲਾ !! ਸਟੇਡੀਅਮ !! ਜੇਤੂ ਟੀਮ /ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ |- | 1 || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 2 || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 3 || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 4 || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 5 || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 6 || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 7 || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 8 || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 3 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 9 || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 10 || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 11 || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 12 || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 17 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 13 || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 14 || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 15 || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 1 ਰਨ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 16 || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 17 || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 18 || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 67 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 19 || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 7 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 20 || 9 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 21 || 9 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 22 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 23 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 24 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਪਹਿਲਾ ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ || 12 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਦੂਜਾ ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ || 12 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 17 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== # ਲੀਗ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ - ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/13073/sher-e-punjab-t20-league-2026] # ਲੀਗ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਈਲਾਈਟਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਯੂਟਿਉਬ ਚੈਨਲ [https://www.youtube.com/@SEPT20League <nowiki>[2]</nowiki>]<br /> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] 2a38lmn7z5d1xfpjjsm7cd3j8n0uaos 845974 845965 2026-09-13T18:51:39Z Gaurav Jhammat 7070 845974 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਟੀ20 ਲੀਗ 2026''' ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (PCA) ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ [[ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtvprofit.com/sports/sher-e-punjab-t20-league-2026-full-schedule-teams-live-streaming-format-and-squads-11975490|title=Sher-E-Punjab T20 League 2026: Live Streaming, Telecast, Schedule, Teams, Squads And Format|access-date=2026-09-01|archive-date=2026-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20260831060434/https://www.ndtvprofit.com/sports/sher-e-punjab-t20-league-2026-full-schedule-teams-live-streaming-format-and-squads-11975490|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Punjab ready to roar as Sher-e-Punjab T20 League opens new chapter in state's cricketing story |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/punjab-ready-to-roar-as-sher-e-punjab-t20-league-opens-new-chapter-in-states-cricketing-story20260830164245/ |access-date=2026-09-01 |website=ANI News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thenewsmill.com/2026/08/sher-e-punjab-t20-league-2026-launched-to-boost-punjab-cricket-talent/|title=Sher-e-Punjab T20 League 2026 launched to boost Punjab cricket talent}}</ref> ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 30 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਆਈ.ਐੱਸ. ਬਿੰਦਰਾ ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਨਾਮਵਰ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]], [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਮਾਰਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੱਕ ਨਿਲਾਮੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 27 ਮੁਕਾਬਲੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਅਤੇ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਨੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਨੂੰ 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ। ==ਟੀਮਾਂ== ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਟੀ20 ਲੀਗ 2026 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਕਪਤਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: {| {{table}} ! ਟੀਮ !! ਕਪਤਾਨ |- ! [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] | [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] |- ! [[ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] | [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] |- ! [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] | [[ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] | [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] | [[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] | [[ਗੁਰਨੂਰ ਬਰਾੜ]] |} ===ਟੀਮ ਸਕੁਐਡ=== 1. ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫਾਲਕਨਜ਼ {{main|ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਸਕੁਐਡ: ਵਿਹਾਨ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਸੰਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦੱਤਾ, ਰੱਘੂ ਸ਼ਰਮਾ, ਅਨਮੋਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਸਨ ਜਿੰਦਲ, ਈਸ਼ ਰਾਓ, ਗਰਵ ਕੁਮਾਰ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਲਕਸ਼ੈ ਕੰਸਲ, ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਨਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਅੰਸ਼ੁਲ ਚੌਧਰੀ, ਜੈਵੀਰ ਭਿੰਦਰ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ, ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਕਿਰਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਆਰੂਸ਼ ਲੱਟਾ, ਇਮੈਨੁਅਲ 2. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼ {{main|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] ਸਕੁਐਡ: ਮਯੰਕ ਮਾਰਕੰਡੇ, ਨਮਨ ਧੀਰ, ਰਾਹੁਲ ਕੁਮਾਰ, ਸਾਹਿਲ ਖਾਨ, ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਧਰੁਵ ਰਾਹੁਲ ਜਿੰਦਲ, ਰੀਵਾਨ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਭਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਾਨ ਸੂਦ, ਅਧੀਰਾਜ ਸਿੰਘ ਮੰਗਤ, ਅਭੈ ਚੌਧਰੀ, ਧਰੁਵ ਭਗਾਨੀਆ, ਸ਼ੁਭਮ ਰਾਣਾ, ਸਾਹਜ ਧਵਨ, ਈਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਨਵਨੀਤ ਵਿਰਕ, ਆਕਾਸ਼ ਪਾਂਡੇ, বৈਭਵ 3. ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼ {{main|ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਕ੍ਰਿਸ਼ ਭਗਤ, ਸਲਿਲ ਅਰੋੜਾ, ਜੱਸ ਇੰਦਰ, ਅਭਿਜੀਤ ਗਰਗ, ਅਰਜੁਨ ਰਾਜਪੂਤ, ਯੁਵੀ ਗੋਇਲ, ਕਾਰਤਿਕ ਚੱਢਾ, ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਹਵਨੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਵੀਰ ਜਸਵਾਲ, ਹਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮਾਧਵ ਸਿੰਘ ਪਠਾਨੀਆ, ਕਾਰਤੀਕ ਸ਼ਰਮਾ, ਲਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖਰੋੜ, ਲਵਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਅਸੀਮ ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਨ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਲ ਭਾਸਕਰ 4. ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ {{main|ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਇਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਅਭਿਨਵ ਸ਼ਰਮਾ, ਸੁਖਦੀਪ ਬਾਜਵਾ, ਅਨਮੋਲ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਮਯੰਕ ਗੁਪਤਾ, ਯਸ਼ ਕਰਨ, ਹਰਜਸ ਸਿੰਘ ਟੰਡਨ, ਆਰੀਅਨ ਯਾਦਵ, ਸ਼ਾਨਵੀਰ ਕਲਸੀ, ਪਾਰਸ ਜੈਦਕਾ, ਉਮੇਸ਼ ਗਿੱਲ, ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਜਸਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਦੀਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ, ਅਰਪਨ ਵਾਲੀਆ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ. 5. ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼ {{main|ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਬਰਾੜ, ਆਯੁਸ਼ ਗੋਇਲ, ਸਾਗਰ ਵਿਰਕ, ਜਸਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੌਲ, ਯੁਵਰਾਜ ਮਾਨ, ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਆਲਮ ਬਖਸ਼ੀ, ਤਨਮੇ ਧਰਨੀ, ਸਾਕਸ਼ੇਯ, ਆਰੀਅਨ ਭਾਟੀਆ, ਲਵਦੀਪ ਛਾਥਾ, ਗੁਰਮੇਹਰ ਸਰਾ, ਸੋਹਰਾਬ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਕਰਨ ਚੌਧਰੀ, ਤੇਜਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਨਿਪੁਣ ਪੰਡਿਤ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਜੋਹਲ, ਰਾਜਿੰਦਰ 6. ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼ {{main|ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਗੁਰਨੂਰ ਬਰਾੜ]] ਸਕੁਐਡ: ਹਰਨੂਰ ਸਿੰਘ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਉਦੈ ਸਾਹਰਨ, ਗੌਰਵ ਚੌਧਰੀ, ਸੁਮਿਤ ਸ਼ਰਮਾ, ਦੇਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਰਿਧਮ ਸਤਿਆਵਾਨ, ਆਸ਼ੀਸ਼ ਲੋਅਰੈਂਸ, ਜਤਿਨ ਸਹੋਤਾ, ਅਬੀਰ ਕੋਹਲੀ, ਰਿਸ਼ਭ ਗੁਪਤਾ, ਨੂਰਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਤਵਲੀਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘਰੂ, ਇਮਰੋਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਸ਼ਿਤ ਪਰਾਸ਼ਰ ==ਮੈਚ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ== ===ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ=== {| class="wikitable" ! !! Teams !! P !! W !! L !! NR !! PTS !! NRR !! |- | 1 || LDL || 2 || 2 || 0 || 0 || 4 || 3.473 || > |- | 2 || FZF || 1 || 1 || 0 || 0 || 2 || 1.518 || > |- | 3 || BTR || 2 || 1 || 1 || 0 || 2 || 0.319 || > |- | 4 || JLW || 2 || 1 || 1 || 0 || 2 || 0.165 || > |- | 5 || MHK || 3 || 1 || 2 || 0 || 2 || -2.81 || > |- | 6 || AMS || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || -1.455 || > |} ===ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ=== 27 ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ, ਲੀਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਅਤੇ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। {| class="wikitable" |- ! ਮੈਚ ਨੰ. !! ਮਿਤੀ !! ਮੁਕਾਬਲਾ !! ਸਟੇਡੀਅਮ !! ਜੇਤੂ ਟੀਮ /ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ |- | 1 || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 2 || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 3 || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 4 || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 5 || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 6 || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 7 || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 8 || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 3 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 9 || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 10 || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 11 || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 12 || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 17 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 13 || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 14 || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 15 || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 1 ਰਨ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 16 || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 17 || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 18 || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 67 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 19 || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 7 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 20 || 9 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 21 || 9 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 22 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 23 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 24 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਪਹਿਲਾ ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ || 12 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਦੂਜਾ ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ || 12 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 17 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== # ਲੀਗ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ - ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/13073/sher-e-punjab-t20-league-2026] # ਲੀਗ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਈਲਾਈਟਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਯੂਟਿਉਬ ਚੈਨਲ [https://www.youtube.com/@SEPT20League <nowiki>[2]</nowiki>]<br /> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] cqlybpe20eysuke2ni8h74nhyrle24t 846064 845974 2026-09-14T08:06:24Z Kuldeepburjbhalaike 18176 846064 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਟੀ20 ਲੀਗ 2026''' ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (PCA) ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ [[ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtvprofit.com/sports/sher-e-punjab-t20-league-2026-full-schedule-teams-live-streaming-format-and-squads-11975490|title=Sher-E-Punjab T20 League 2026: Live Streaming, Telecast, Schedule, Teams, Squads And Format|access-date=2026-09-01|archive-date=2026-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20260831060434/https://www.ndtvprofit.com/sports/sher-e-punjab-t20-league-2026-full-schedule-teams-live-streaming-format-and-squads-11975490|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Punjab ready to roar as Sher-e-Punjab T20 League opens new chapter in state's cricketing story |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/punjab-ready-to-roar-as-sher-e-punjab-t20-league-opens-new-chapter-in-states-cricketing-story20260830164245/ |access-date=2026-09-01 |website=ANI News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thenewsmill.com/2026/08/sher-e-punjab-t20-league-2026-launched-to-boost-punjab-cricket-talent/|title=Sher-e-Punjab T20 League 2026 launched to boost Punjab cricket talent}}</ref> ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 30 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਆਈ.ਐੱਸ. ਬਿੰਦਰਾ ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਨਾਮਵਰ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]], [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਮਾਰਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੱਕ ਨਿਲਾਮੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 27 ਮੁਕਾਬਲੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਅਤੇ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਨੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਨੂੰ 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ। ==ਟੀਮਾਂ== ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਟੀ20 ਲੀਗ 2026 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਕਪਤਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: {| {{table}} ! ਟੀਮ !! ਕਪਤਾਨ |- ! [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] | [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] |- ! [[ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] | [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] |- ! [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] | [[ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] | [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] | [[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |- ! [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] | [[ਗੁਰਨੂਰ ਬਰਾੜ]] |} ===ਟੀਮ ਸਕੁਐਡ=== 1. ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫਾਲਕਨਜ਼ {{main|ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਸਕੁਐਡ: ਵਿਹਾਨ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਸੰਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦੱਤਾ, ਰੱਘੂ ਸ਼ਰਮਾ, ਅਨਮੋਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਸਨ ਜਿੰਦਲ, ਈਸ਼ ਰਾਓ, ਗਰਵ ਕੁਮਾਰ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਲਕਸ਼ੈ ਕੰਸਲ, ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਨਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਅੰਸ਼ੁਲ ਚੌਧਰੀ, ਜੈਵੀਰ ਭਿੰਦਰ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ, ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਕਿਰਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਆਰੂਸ਼ ਲੱਟਾ, ਇਮੈਨੁਅਲ 2. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼ {{main|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 2000)|ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ]] ਸਕੁਐਡ: ਮਯੰਕ ਮਾਰਕੰਡੇ, ਨਮਨ ਧੀਰ, ਰਾਹੁਲ ਕੁਮਾਰ, ਸਾਹਿਲ ਖਾਨ, ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਧਰੁਵ ਰਾਹੁਲ ਜਿੰਦਲ, ਰੀਵਾਨ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਭਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਾਨ ਸੂਦ, ਅਧੀਰਾਜ ਸਿੰਘ ਮੰਗਤ, ਅਭੈ ਚੌਧਰੀ, ਧਰੁਵ ਭਗਾਨੀਆ, ਸ਼ੁਭਮ ਰਾਣਾ, ਸਾਹਜ ਧਵਨ, ਈਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਨਵਨੀਤ ਵਿਰਕ, ਆਕਾਸ਼ ਪਾਂਡੇ, বৈਭਵ 3. ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼ {{main|ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਕ੍ਰਿਸ਼ ਭਗਤ, ਸਲਿਲ ਅਰੋੜਾ, ਜੱਸ ਇੰਦਰ, ਅਭਿਜੀਤ ਗਰਗ, ਅਰਜੁਨ ਰਾਜਪੂਤ, ਯੁਵੀ ਗੋਇਲ, ਕਾਰਤਿਕ ਚੱਢਾ, ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਹਵਨੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਵੀਰ ਜਸਵਾਲ, ਹਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮਾਧਵ ਸਿੰਘ ਪਠਾਨੀਆ, ਕਾਰਤੀਕ ਸ਼ਰਮਾ, ਲਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖਰੋੜ, ਲਵਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਅਸੀਮ ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਨ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਲ ਭਾਸਕਰ 4. ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ {{main|ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਇਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਅਭਿਨਵ ਸ਼ਰਮਾ, ਸੁਖਦੀਪ ਬਾਜਵਾ, ਅਨਮੋਲ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਮਯੰਕ ਗੁਪਤਾ, ਯਸ਼ ਕਰਨ, ਹਰਜਸ ਸਿੰਘ ਟੰਡਨ, ਆਰੀਅਨ ਯਾਦਵ, ਸ਼ਾਨਵੀਰ ਕਲਸੀ, ਪਾਰਸ ਜੈਦਕਾ, ਉਮੇਸ਼ ਗਿੱਲ, ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਜਸਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਦੀਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ, ਅਰਪਨ ਵਾਲੀਆ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ. 5. ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼ {{main|ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਸਕੁਐਡ: ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਬਰਾੜ, ਆਯੁਸ਼ ਗੋਇਲ, ਸਾਗਰ ਵਿਰਕ, ਜਸਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੌਲ, ਯੁਵਰਾਜ ਮਾਨ, ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਆਲਮ ਬਖਸ਼ੀ, ਤਨਮੇ ਧਰਨੀ, ਸਾਕਸ਼ੇਯ, ਆਰੀਅਨ ਭਾਟੀਆ, ਲਵਦੀਪ ਛਾਥਾ, ਗੁਰਮੇਹਰ ਸਰਾ, ਸੋਹਰਾਬ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਕਰਨ ਚੌਧਰੀ, ਤੇਜਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਨਿਪੁਣ ਪੰਡਿਤ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਜੋਹਲ, ਰਾਜਿੰਦਰ 6. ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼ {{main|ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼}} ਕਪਤਾਨ: [[ਗੁਰਨੂਰ ਬਰਾੜ]] ਸਕੁਐਡ: ਹਰਨੂਰ ਸਿੰਘ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਉਦੈ ਸਾਹਰਨ, ਗੌਰਵ ਚੌਧਰੀ, ਸੁਮਿਤ ਸ਼ਰਮਾ, ਦੇਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਰਿਧਮ ਸਤਿਆਵਾਨ, ਆਸ਼ੀਸ਼ ਲੋਅਰੈਂਸ, ਜਤਿਨ ਸਹੋਤਾ, ਅਬੀਰ ਕੋਹਲੀ, ਰਿਸ਼ਭ ਗੁਪਤਾ, ਨੂਰਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਤਵਲੀਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘਰੂ, ਇਮਰੋਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਸ਼ਿਤ ਪਰਾਸ਼ਰ ==ਮੈਚ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ== ===ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ=== {| class="wikitable" ! !! Teams !! P !! W !! L !! NR !! PTS !! NRR !! |- | 1 || LDL || 2 || 2 || 0 || 0 || 4 || 3.473 || > |- | 2 || FZF || 1 || 1 || 0 || 0 || 2 || 1.518 || > |- | 3 || BTR || 2 || 1 || 1 || 0 || 2 || 0.319 || > |- | 4 || JLW || 2 || 1 || 1 || 0 || 2 || 0.165 || > |- | 5 || MHK || 3 || 1 || 2 || 0 || 2 || -2.81 || > |- | 6 || AMS || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || -1.455 || > |} ===ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ=== 27 ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ, ਲੀਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਅਤੇ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। {| class="wikitable" |- ! ਮੈਚ ਨੰ. !! ਮਿਤੀ !! ਮੁਕਾਬਲਾ !! ਸਟੇਡੀਅਮ !! ਜੇਤੂ ਟੀਮ /ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ |- | 1 || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 2 || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 3 || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 4 || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 5 || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 6 || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 7 || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 8 || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 3 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 9 || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 10 || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 11 || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 12 || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 17 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 13 || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 14 || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 15 || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 1 ਰਨ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 16 || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 17 || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 18 || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 67 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 19 || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] 7 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 20 || 9 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 21 || 9 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 22 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 23 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਬਠਿੰਡਾ ਰਾਇਲਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਲਕਨਜ਼]] 9 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | 24 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਪਹਿਲਾ ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ || 12 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਮੋਹਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਦੂਜਾ ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ || 12 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਜਲੰਧਰ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] 17 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] ਬਨਾਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਇਨਜ਼]] || [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ]] || [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੂਰਮਾਜ਼]] 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== # ਲੀਗ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ - ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/13073/sher-e-punjab-t20-league-2026] # ਲੀਗ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਈਲਾਈਟਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਯੂਟਿਉਬ ਚੈਨਲ [https://www.youtube.com/@SEPT20League] ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] 7evf5s1fxwcyh04dym74lp2dqou55tl 0 205127 845955 845868 2026-09-13T17:01:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 845955 wikitext text/x-wiki {{Short description|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ}} {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 | image = [[File:2026 Women's Twenty20 Asia Cup text-only logo.png|2026_Women's_Twenty20_Asia_Cup_text-only_logo]] | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | Semi-Final 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | Semi-Final 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | Final || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || — || {{crw|SL}} || — || ਮੈਚ starts at 18:30 LOCAL |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] ay7ykf1htm1knlnh1dker3frxfb3fp7 845967 845955 2026-09-13T18:29:19Z Gaurav Jhammat 7070 /* ਮੁਕਾਬਲੇ */ 845967 wikitext text/x-wiki {{Short description|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ}} {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 | image = [[File:2026 Women's Twenty20 Asia Cup text-only logo.png|2026_Women's_Twenty20_Asia_Cup_text-only_logo]] | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | Semi-Final 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | Semi-Final 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | Final || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 183/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 111 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] m6iq05rofyq0028esw1yylcnskh2auc 845968 845967 2026-09-13T18:30:21Z Gaurav Jhammat 7070 /* ਮੁਕਾਬਲੇ */ 845968 wikitext text/x-wiki {{Short description|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ}} {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 | image = [[File:2026 Women's Twenty20 Asia Cup text-only logo.png|2026_Women's_Twenty20_Asia_Cup_text-only_logo]] | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 183/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 111 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] 28d1yknswf7vd9ni1flsrj5e92c82a8 845969 845968 2026-09-13T18:33:54Z Gaurav Jhammat 7070 /* ਬਰੈਕਟ */ 845969 wikitext text/x-wiki {{Short description|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ}} {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 | image = [[File:2026 Women's Twenty20 Asia Cup text-only logo.png|2026_Women's_Twenty20_Asia_Cup_text-only_logo]] | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = '''183/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = '''111 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 183/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 111 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] 1ba7cpgxegmot9ti32iltqlty7bxt7k 845970 845969 2026-09-13T18:34:55Z Gaurav Jhammat 7070 /* ਬਰੈਕਟ */ 845970 wikitext text/x-wiki {{Short description|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ}} {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 | image = [[File:2026 Women's Twenty20 Asia Cup text-only logo.png|2026_Women's_Twenty20_Asia_Cup_text-only_logo]] | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = '''183/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = 111 <small>(20 ਓਵਰ)</small> }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 183/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 111 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] 4tbw1ydrsiaf4frfq9tb7c7ftad1jqu 845971 845970 2026-09-13T18:41:35Z Gaurav Jhammat 7070 845971 wikitext text/x-wiki {{Short description|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ}} {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 | image = [[File:2026 Women's Twenty20 Asia Cup text-only logo.png|2026_Women's_Twenty20_Asia_Cup_text-only_logo]] | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 2024 ਸੰਸਕਰਨ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> ਪਰ 2026 ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਸਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ 72 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ। == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = '''183/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = 111 <small>(20 ਓਵਰ)</small> }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 183/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 111 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] 8qgtwct65pe06w0x1l2tjdkwxx77qna 845972 845971 2026-09-13T18:46:34Z Gaurav Jhammat 7070 845972 wikitext text/x-wiki {{Short description|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ}} {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 | image = [[File:2026 Women's Twenty20 Asia Cup text-only logo.png|2026_Women's_Twenty20_Asia_Cup_text-only_logo]] | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 2024 ਸੰਸਕਰਨ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> ਪਰ 2026 ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਸਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ 72 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Punjabi |first=TV9 |date=2026-09-13 |title=ਭਾਰਤ ਨੇ 8ਵੀਂ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ |url=https://tv9punjabi.com/sports/womens-asia-cup-2026-final-ind-w-vs-sl-w-india-win-8th-know-in-punjabi-2221367 |access-date=2026-09-13 |website=TV9 Punjabi |language=pa}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sports.ndtv.com/womens-asia-cup-2026/india-vs-sri-lanka-live-score-womens-asia-cup-2026-final-live-updates-dubai-ind-vs-sl-smriti-mandhana-harmanpreet-kaur-shafali-verma-12041365|title=India have clinched Women's Asia Cup 2026 glory with a comprehensive 72-run victory for Sri Lanka in the final|date=14 sep 2026|work=NDTV sports|access-date=14 sep 2026}}</ref> == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = '''183/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = 111 <small>(20 ਓਵਰ)</small> }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 183/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 111 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] egok5436sjnrwh4axlnj6rgltq3xm89 845973 845972 2026-09-13T18:46:58Z Gaurav Jhammat 7070 845973 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 | image = [[File:2026 Women's Twenty20 Asia Cup text-only logo.png|2026_Women's_Twenty20_Asia_Cup_text-only_logo]] | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 2024 ਸੰਸਕਰਨ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> ਪਰ 2026 ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਸਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ 72 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Punjabi |first=TV9 |date=2026-09-13 |title=ਭਾਰਤ ਨੇ 8ਵੀਂ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ |url=https://tv9punjabi.com/sports/womens-asia-cup-2026-final-ind-w-vs-sl-w-india-win-8th-know-in-punjabi-2221367 |access-date=2026-09-13 |website=TV9 Punjabi |language=pa}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sports.ndtv.com/womens-asia-cup-2026/india-vs-sri-lanka-live-score-womens-asia-cup-2026-final-live-updates-dubai-ind-vs-sl-smriti-mandhana-harmanpreet-kaur-shafali-verma-12041365|title=India have clinched Women's Asia Cup 2026 glory with a comprehensive 72-run victory for Sri Lanka in the final|date=14 sep 2026|work=NDTV sports|access-date=14 sep 2026}}</ref> == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = '''183/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = 111 <small>(20 ਓਵਰ)</small> }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 183/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 111 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] gcba1zf7upn3poyma1zs6b0zv4r4epz 846066 845973 2026-09-14T08:24:44Z Kuldeepburjbhalaike 18176 846066 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਤੰਬਰ 2026 | image = | image = 2026 Women's Twenty20 Asia Cup logo.png | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | champions = {{crw|IND}} | count = 8 | runner up = {{crw|SL}} | player of the series = | most runs = {{crwicon|IND}} [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] (236) | most wickets = {{crwicon|IND}} [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] (14) | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 2024 ਸੰਸਕਰਨ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> ਪਰ 2026 ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਸਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ 72 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Punjabi |first=TV9 |date=2026-09-13 |title=ਭਾਰਤ ਨੇ 8ਵੀਂ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ |url=https://tv9punjabi.com/sports/womens-asia-cup-2026-final-ind-w-vs-sl-w-india-win-8th-know-in-punjabi-2221367 |access-date=2026-09-13 |website=TV9 Punjabi |language=pa}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sports.ndtv.com/womens-asia-cup-2026/india-vs-sri-lanka-live-score-womens-asia-cup-2026-final-live-updates-dubai-ind-vs-sl-smriti-mandhana-harmanpreet-kaur-shafali-verma-12041365|title=India have clinched Women's Asia Cup 2026 glory with a comprehensive 72-run victory for Sri Lanka in the final|date=14 sep 2026|work=NDTV sports|access-date=14 sep 2026}}</ref> == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = '''183/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = 111 <small>(20 ਓਵਰ)</small> }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 183/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 111 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] 9yr08cv2nlfym3d7kao3pxnp8bqk0gj 846086 846066 2026-09-14T08:32:56Z Kuldeepburjbhalaike 18176 /* ਹਵਾਲੇ */ 846086 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | fromdate = 28 ਅਗਸਤ | todate = 13 ਸਤੰਬਰ 2026 | image = | image = 2026 Women's Twenty20 Asia Cup logo.png | administrator = [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] | cricket format = [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] | tournament format = ਗਰੁੱਪ [[ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਰਾਉਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਲ ਏਲਮੀਨੇਸ਼ਨ - ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|ਨੌਕਆਉਟ]] | host = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | champions = {{crw|IND}} | count = 8 | runner up = {{crw|SL}} | player of the series = | most runs = {{crwicon|IND}} [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] (236) | most wickets = {{crwicon|IND}} [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] (14) | participants = 8 | matches = 15 | previous_year = 2024 | previous_tournament = 2024 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ }} '''2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ''' ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ) ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |access-date=12 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Asian News International|ANI]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilsley |first=Robert |date=10 August 2026 |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |access-date=19 August 2026 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |access-date=14 August 2026 |website=[[DD News]]}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੈਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 2024 ਸੰਸਕਰਨ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinidhi |date=28 July 2024 |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |access-date=22 August 2026 |website=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2024 |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |access-date=22 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> ਪਰ 2026 ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਸਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ 72 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Punjabi |first=TV9 |date=2026-09-13 |title=ਭਾਰਤ ਨੇ 8ਵੀਂ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ |url=https://tv9punjabi.com/sports/womens-asia-cup-2026-final-ind-w-vs-sl-w-india-win-8th-know-in-punjabi-2221367 |access-date=2026-09-13 |website=TV9 Punjabi |language=pa}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sports.ndtv.com/womens-asia-cup-2026/india-vs-sri-lanka-live-score-womens-asia-cup-2026-final-live-updates-dubai-ind-vs-sl-smriti-mandhana-harmanpreet-kaur-shafali-verma-12041365|title=India have clinched Women's Asia Cup 2026 glory with a comprehensive 72-run victory for Sri Lanka in the final|date=14 sep 2026|work=NDTV sports|access-date=14 sep 2026}}</ref> == ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ == {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" !ਪਾਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ !ਮਿਤੀ !ਮੇਜ਼ਬਾਨ !ਦਰਜਾ !ਪਾਤਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਟੀਮਾਂ |- | rowspan="4" |ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ|| rowspan="4" {{N/a}} || rowspan="4" {{N/a}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|BAN}} |- |{{Crw|IND}} |- |{{Crw|PAK}} |- |{{Crw|SL}} |- | rowspan="4" |2026 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੱਪ | rowspan="4" |13 ਜੂਨ 2026 | rowspan="4" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''4''' |{{Crw|HK}} |- |{{Crw|IDN}} |- |{{Crw|THA}} |- |{{Nowrap|{{crw|UAE}}}} |- !ਕੁੱਲ ! ! !8 ! |} == ਸਕੁਐਡ (ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ) == {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" !{{Crw|BAN}}<ref>{{Cite web |date=17 August 2026 |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |access-date=23 August 2026 |website=[[International Cricket Council]]}}</ref> !{{Crw|HKG}}<ref>{{Cite web |date=19 August 2026 |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |access-date=24 August 2026 |website=[[Cricket Hong Kong, China]] |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> !{{Crw|IND}}<ref>{{Cite web |date=30 June 2026 |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref> !{{Crw|INA}}<ref>{{Cite web |date=25 August 2026 |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |access-date=25 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Instagram]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * [[ਨਾਹਿਦਾ ਅਕਤਰ|ਨਹਿਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * [[ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਖ਼ਤਰ]] * ਦਿਲਾਰਾ ਅਖ਼ਤਰ (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * ਮਾਰੂਫ਼ਾ ਅਖ਼ਤਰ * ਸ਼ੋਰਨਾ ਅਖ਼ਤਰ * [[Wicket-keeper|wk]]" rel="mw:WikiLink" title="Juairiya Ferdous">ਜੂਏਰੀਆ ਫਿਰਦੌਸ (wk) * [[ਰਾਬਿਆ ਖਾਨ|ਰਬੇਆ ਖਾਨ]] * [[ਫ਼ਾਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤੂਨ|ਫਾਹਿਮਾ ਖਾਤੂਨ]] * ਸੁਲਤਾਨਾ ਖਾਤੂਨ * [[ਸੰਜੀਦਾ ਅਕਤਰ ਮੇਘਲਾ|ਸੰਜੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ ਮੇਘਲਾ]] * [[ਰਿਤੂ ਮੋਨੀ]] * [[ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੇ|ਸੋਭਾਨਾ ਮੋਸਤਰੀ]] * [[ਸ਼ਰਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ]] * ਫਰੀਹਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | valign="top" | * ਨਤਾਸ਼ਾ ਮਾਈਲਸ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]]) * ਯਾਸਮੀਨ ਦਾਸਵਾਨੀ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਚਾਨ * ਕੈਰੀ ਚਾਨ * ਸ਼ਿੰਗ ਚਾਨ * ਮਾਰੀਕੋ ਹਿੱਲ * ਜੋਇਲਿਨ ਕੌਰ * ਮਹੇਕਦੀਪ ਕੌਰ * ਮਰੀਨਾ ਲੈਂਪਲੋ * ਇਕਰਾ ਸਹਰ * ਸ਼ਾਨਜ਼ਿਨ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਐਲੀਸਨ ਸਿਊ * ਰੁਚਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਹੈਲੀ ਵੋਂਗ | valign="top" | * [[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨੀ * [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼]] * [[ਰਿਚਾ ਘੋਸ਼]] (ਡਬਲਯੂ. ਕੇ.) * [[ਭਾਰਤੀ ਫੁਲਮਾਲੀ]] * [[ਗੁਨਾਲਨ ਕਮਲਿਨੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * [[ਪ੍ਰਤੀਕਾ ਰਾਵਲ]]{{Efn|name=Jemimah}} * [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੇੱਡੀ|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰੈੱਡੀ]] * <s>[[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮਿਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]]</s>{{Efn|[[Jemimah Rodrigues]] was replaced by [[Pratika Rawal]] in [[India women's national cricket team|India]]'s squad due to a [[hamstring injury]].<ref>{{cite web |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |date=14 August 2026 |access-date=16 August 2026}}</ref>|name=Jemimah}} * [[ਦੀਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * ਨੰਦਨਾਨੀ ਸ਼ਰਮਾ * [[ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਰੇਣੂਕਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਫਾਲੀ ਵਰਮਾ|ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਰਮਾ]] * [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] | valign="top" | * ਨੀ ਪੁਤੂ ਆਯੁ ਨੰਦਾ ਸਕਾਰਿਨੀ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੀ ਕਡੇਕ ਏਰੀਨੀ * ਡੇਰਨੀ ਬੰਗੀ * ਮਾਰੀਆ ਕੋਰਾਜ਼ੋਨ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਨੀ ਲੋਹ ਵੇਸਿਕਾ ਰਤਨ ਦੇਵੀ * ਕੈਸੀ ਕਾਸ * ਦਾਰਾ ਅਗੁੰਗ ਲਕਸ਼ਮੀ * ਸਾਂਗ ਅਯੂ ਮਯਪ੍ਰੀਨੀ * ਰਹਮਵਤੀ ਪੰਗੇਸਤੂਤੀ * ਕਡੇਕ ਵਿੰਡਾ ਪ੍ਰਸਤੀਨੀ * ਝੂਠ ਕਿਆਓ * ਨੀ ਕਡੇਕ ਫਿਤੀਆ ਰਾਡਾ ਰਾਣੀ * ਨੀ ਮੇਡ ਪੁਤਰੀ ਸੁਵਾਂਡੇਵੀ * ਸੋਫੀਆ ਵੇਲਿਕ * ਦੇਸੀ ਵੁਲੰਦਰੀ |- !{{Crw|PAK}}<ref>{{Cite web |date=16 August 2026 |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |access-date=23 August 2026 |website=[[Pakistan Cricket Board]]}}</ref> !{{Crw|SL}}<ref>{{Cite web |date=13 August 2026 |title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |access-date=19 August 2026 |website=[[Sri Lanka Cricket]]}}</ref> !{{Crw|THA}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |access-date=24 August 2026 |website=[[Asian Cricket Council]] |via=[[Facebook]]}}</ref> !{{Crw|UAE}}<ref>{{Cite web |date=21 August 2026 |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - Esha Oza to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |access-date=24 August 2026 |website=[[Emirates Cricket Board]]}}</ref> |- | valign="top" | * [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ|ਫਾਤਿਮਾ ਸਨਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * [[ਵਹੀਦਾ ਅਖ਼ਤਰ]] * [[ਮੁਨੀਬਾ ਅਲੀ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * <s>ਨਾਜ਼ੀਹਾ ਅਲਵੀ</s>{{Efn|[[Najiha Alvi]] was replaced by [[Sadaf Shamas]] in [[Pakistan women's national cricket team|Pakistan]]'s squad due to a knee injury.<ref>{{cite web |title=Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[Pakistan Cricket Board]] |date=24 August 2026}}</ref>|name=Najiha}} * ਆਈਮਨ ਫਾਤਿਮਾ * ਗੁੱਲ ਫਿਰੋਜ਼ਾ * ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀ * ਤੁਬਾ ਹਸਨ * [[ਸਾਦੀਆ ਇਕਬਾਲ]] * ਸਾਇਰਾ ਜਬੀਨ * ਇਮਾਨ ਨਸੀਰ * ਮੋਮਿਨਾ ਰਿਆਸਤ * [[ਨਸ਼ਰਾ ਸੰਧੂ|ਨਸਰਾ ਸੰਧੂ]] * ਸਦਫ ਸ਼ਮਾਸ{{Efn|name=Najiha}} * [[ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਆਇਸ਼ਾ ਜ਼ਫਰ]] * ਸ਼ਵਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ | valign="top" | * ਚਮਾਰੀ ਅਥਪਥੂ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]]. * ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਸਮਰਵਿਕ੍ਰਮਾ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਵੀ. ਸੀ.]] ਟੀ.) * ਮਿਥਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ * ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਡੀ ਸਿਲਵਾ * ਕਵੀਸ਼ਾ ਦਿਲਹਾਰੀ * ਇਮੇਸ਼ਾ ਦੁਲਾਨੀ * ਵਿਸ਼ਮੀ ਗੁਣਰਤ੍ਨੇ * ਕਾਵਿਆ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੰਜਨਾ ਕਵਿੰਦੀ * ਸੁਗੰਦਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ * ਕੌਸ਼ਿਨੀ ਨੁਥਿਆਂਗਨਾ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਹਾਸਨੀ ਪਰੇਰਾ * ਚਾਮੁਡੀ ਪ੍ਰਬੋਦਾ * ਦੇਵੀ ਵਿਹੰਗਾ * ਚੇਥਾਨਾ ਵਿਮੁਕਤੀ | valign="top" | * ਨਾਰੂਏਮੋਲ ਚਾਈਵਾਈ ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸੀ]], ਡਬਲਿਊ. ਕੇ.) * ਨੰਨਾਫਾਟ ਚਾਇਹਾਨ * ਨੱਥਕਨ ਚੰਥਮ * ਸੁਨਿਦਾ ਚਤੁਰੋਂਗਰਤਨ * ਨਾਓਮੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਓਨੀਚਾ ਕਾਮਚੋਮਫੂ * ਨੰਨਾਪਤ ਕੋਂਚਰੋਏਨਕਾਈ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸੁਲੇਪੋਰਨ ਲਾਓਮੀ * ਫਨੀਤਾ ਮਾਇਆ * ਚਯਾਨੀਸਾ ਫੇਂਗਪੇਨ * ਥੀਪਚਾ ਪੁੱਥਾਵੋਂਗ * ਥਾਨਰਾਦਾ ਸੀਸਾਵਨ * ਚਨੀਦਾ ਸੁਤਿਰੁਆਂਗ * ਅਫੀਸਾਰਾ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ * ਕੋਰਾਨਿਤ ਸੁਵਾਨਚੋਨਰਥੀ | valign="top" | * [[ਈਸ਼ਾ ਓਜ਼ਾ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) * ਸਮੈਰਾ ਧਾਰਨੀਧਰਕਾ * ਸੀਆ ਗੋਖਲੇ * ਹੀਨਾ ਹੌਟਚੰਦਾਨੀ * ਉੱਤਰਾ ਅਈਅਰ * ਲਾਵਾਨਿਆ ਕੇਨੀ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਟੇ * ਮੇਹੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ * ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹੇਸ਼ * ਇੰਧੂਜਾ ਨੰਦਕੁਮਾਰ * ਰਿਨਿਥਾ ਰਾਜਿਥ * ਤੀਰਥਾ ਸਤੀਸ਼ ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|wk]]) * ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਿਲਵਾ * ਅਰਚਾਰਾ ਸੁਪ੍ਰਿਆ * ਜਨਾਨੀ ਥਿਰੁਕਕੁਮਾਰਨ |} == ਅੰਕ ਤਾਲਿਕਾ == ==== ਗਰੁੱਪ ਏ ==== <section begin=Group A/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings |title=Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[Cricinfo]] |access-date=8 September 2026}}</ref> |update=complete |team_order=IND, PAK, THA, HK |win_HK= |loss_HK=3 |nr_HK=0 |rs_HK=241 |or_HK=60 |rc_HK=456 |ob_HK=60 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=0 |rs_IND=409 |or_IND=48.4 |rc_IND=176 |ob_IND=60 |win_PAK=2 |loss_PAK=1 |nr_PAK=0 |rs_PAK=317 |or_PAK=60 |rc_PAK=212 |ob_PAK=48.4 |win_THA=1 |loss_THA=2 |nr_THA=0 |rs_THA=269 |or_THA=60 |rc_THA=392 |ob_THA=60 |name_HK={{crw|HK}} |name_IND={{crw|IND}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_THA={{crw|THA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} ==== ਗਰੁੱਪ ਬੀ ==== <section begin=Group B/> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |show_tie=no |source=[[Cricinfo]]<ref name="wAsia" /> |update=complete |team_order=SL, BAN, UAE, INA |win_BAN=2 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |rs_BAN=346 |or_BAN=60 |rc_BAN=242 |ob_BAN=59.2 |win_INA= |loss_INA=3 |nr_INA= |rs_INA=180 |or_INA=60 |rc_INA=328 |ob_INA=53.1 |win_SL=3 |loss_SL= |nr_SL= |rs_SL=319 |or_SL=47.1 |rc_SL=242 |ob_SL=60 |win_UAE=1 |loss_UAE=2 |nr_UAE= |rs_UAE=223 |or_UAE=53.1 |rc_UAE=256 |ob_UAE=47.5 |name_BAN={{crw|BAN}} |name_INA={{crw|INA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_UAE={{crw|UAE}} |status_UAE=H |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |res_col_header=Q |text_Q={{nobr|ਸਿੱਧਾ}} [[#Semi-final|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ]] |col_Q=green1 |text_E=ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ }} === ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ === ==== ਬਰੈਕਟ ==== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#Semi-finals|ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ]] | RD2 = [[#Final|ਫਾਈਨਲ]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''A1''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''149/6 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed2 = B2 | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = 109/7 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD1-seed3 = '''B1''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''134/6 <small>(18.4 ਓਵਰ)</small>''' | RD1-seed4 = A2 | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = 130/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small> | RD2-seed1 = SF1 | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = '''183/5 <small>(20 ਓਵਰ)</small>''' | RD2-seed2 = SF2 | RD2-team2 = {{crw|SL}} | RD2-score2 = 111 <small>(20 ਓਵਰ)</small> }} == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 6 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |access-date=14 August 2026 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2026 |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |access-date=13 August 2026 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! ਮੈਚ ਨੰ. ! ਗਰੁੱਪ / ਪੜਾਅ ! ਮਿਤੀ ! ਸਟੇਡੀਅਮ ! ਟੀਮ 1 ! ਟੀਮ 1 ਸਕੋਰ ! ਟੀਮ 2 ! ਟੀਮ 2 ਸਕੋਰ ! ਮੈਚ ਨਤੀਜਾ |- | ਮੈਚ 1 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 28 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|THA}} || 120/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 114/7 (20 ਓਵਰ) || ਥਾਈਲੈਂਡ 6 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 2 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 29 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|UAE}} || 79 (19.5 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 80/1 (7.5 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 3 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 30 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 159/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 65 (16.1 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 94 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 4 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 31 ਅਗਸਤ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 129/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 58 (17.3 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 71 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 5 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 1 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 119/9 (20 ਓਵਰ) || {{crw|THA}} || 84/8 (20 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 35 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 6 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 2 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|SL}} || 124/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|INA}} || 49 (18.3 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 75 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 7 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 3 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 193/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 56 (16.2 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 137 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 8 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 4 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|INA}} || 71 (19.4 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 75/4 (13.1 ਓਵਰ) || ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 9 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 5 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 55 (18.1 ਓਵਰ) || {{crw|IND}} || 57/3 (8.4 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 10 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 6 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 114/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 115/6 (19.2 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 11 || ਗਰੁੱਪ ਏ || 7 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 143/8 (20 ਓਵਰ) || {{crw|HKG}} || 71 (19 ਓਵਰ) || ਪਾਕਿਸਤਾਨ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਮੈਚ 12 || ਗਰੁੱਪ ਬੀ || 8 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|BAN}} || 103/7 (20 ਓਵਰ) || {{crw|UAE}} || 69/9 (20 ਓਵਰ) || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 34 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 1 || A1 v B2 || 10 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 149/6 (20 ਓਵਰ) || {{crw|BAN}} || 109/7 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 40 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ 2 || B1 v A2 || 11 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|PAK}} || 130/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 134/6 (18.4 ਓਵਰ) || ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |- | ਫ਼ਾਈਨਲ || TBC v TBC || 13 ਸਿਤੰਬਰ 2026 || [[ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]] || {{crw-rt|IND}} || 183/5 (20 ਓਵਰ) || {{crw|SL}} || 111 (20 ਓਵਰ) || ਭਾਰਤ 72 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ |} == ਪ੍ਰਸਾਰਣ == {| class="wikitable" |+ਟੁਰਨਮੈਂਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਕ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ !ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ |- |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] |ਟੀ ਸਪੋਰਟਸ |ਆਈਸਕ੍ਰੀਨ |- |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ | rowspan="4" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |- |[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | rowspan="3" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] |- |[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |- |[[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਖੇਤਰ]] |ਸੋਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ |ਸੋਨੀ ਲਿਵ |- |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] | rowspan="2" style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - | rowspan="2" |ਕ੍ਰਿਕਬਜ਼ |- |[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] |- |MENA ਖੇਤਰ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ |ਸਟਾਰਜ਼ਪਲੇ |- |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਨੈੱਟਵਰਕ |ਤਮਾਸ਼ਾ |- |[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] |ਟੀਵੀ1 |ਸਿਰਾਸਾ ਟੀਵੀ |- |[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ | style="background: #ececec; color: #54595d; text-align: center;" | - |} == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] ਵਿਖੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] 6wurizb0tf61ekm26n6l39mgkate5tj 2 205139 845948 2026-09-13T16:11:44Z Param ramgarhia poetry 61925 /* */ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਸਫ਼ੇ ਲਈ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ 845948 wikitext text/x-wiki ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਹਾਇਕੂਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਪਰਮ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਜੀਤ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਅਧਿਆਪਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੀ। ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਤਰਾ ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਵਿਤਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਕਵਿਤਾ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਲਘੂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ, ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਕੁਦਰਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਜੀਵਨ-ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ‘ਅਲੋਪ ਰੰਗ’ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ, ਸੰਦਾਂ, ਮਾਪ-ਤੋਲ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ, ਟਾਂਕਾ ਅਤੇ ਸੇਦੋਕਾ ਪਰਮ ਜੀਤ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਬੰਧ ਹਾਇਕੂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਇਕੂ, ਟਾਂਕਾ ਅਤੇ ਸੇਦੋਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਜੀਤ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਬਠਿੰਡਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਵਰਗੀ ਸੰਖੇਪ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ, ਰੁੱਤਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪਰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਹਾਇਕੂ-ਰਚਨਾ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਂਝੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟਾਂਕਾ ਅਤੇ ਸੇਦੋਕਾ ਵਰਗੀਆਂ ਲਘੂ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਲਘੂ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤ ਪਰਮ ਜੀਤ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ‘ਲੱਖ ਲੱਖ ਸਿਜਦਾ ਕਰੀਏ’ ਨਾਮਕ ਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ‘ਨਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ’ ਨਾਮਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲੇਖਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ‘ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੀ ਮਹਿਕਦੀ ਕਿਰਨ : ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਸਵੀ’ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖਨ ਲਘੂ ਕਥਾ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਨ ਕਾਰਜ ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਨਾਲ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦਾ ਪੱਖ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਂਝੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਜੀਤ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਨਲਾਈਨ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਨਲਾਈਨ ਸਾਹਿਤਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਰਮ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਨਲਾਈਨ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਆਨਲਾਈਨ ਮੰਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਬਦਲ ਰਹੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ, ਕੁਦਰਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਘੂ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। nw37jr7z0kbrnriidm476w8j33be45k 845954 845948 2026-09-13T16:58:05Z Param ramgarhia poetry 61925 /* */ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ 845954 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 205140 845966 2026-09-13T18:26:17Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1372410943|W. Z. Ahmed]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 845966 wikitext text/x-wiki '''ਵਾਹਿਦੁਦੀਨ ਜ਼ਿਆਉਦੀਨ ਅਹਿਮਦ''' (1916-15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="dawn">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/242776/newspaper/column|title=W.Z. Ahmed passes away|last=Ahmed|first=Shoaib|date=17 April 2007|work=Dawn newspaper|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219182721/https://www.dawn.com/news/242776/newspaper/column|archive-date=19 February 2024}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕੇ। [[File:Neena_Mohsin_Ahmed.jpg|thumb|238x238px|ਅਹਿਮਦ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਨੀਨਾ (''ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ'') ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪਤੀ ਮੋਹਸਿਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ([[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ), ਸੀ. ]] == ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ == ਡਬਲਯੂ. ਜ਼ੈਡ. ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1916 ਵਿੱਚ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="dawn" /> ਉਹ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਥਾਪਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ। ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name="dawn" /> ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1940 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕੁਮਕੁਮ ਦ ਡਾਂਸਰ'' ਲਈ ਸੰਵਾਦ ਲਿਖੇ ਸਨ । 1942 ਅਤੇ 1947 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ 'ਏਕ ਰਾਤ' (1942),'ਮਨ ਕੀ ਜੀਤ' (1944), ''ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਗੀਤ'', ''ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ-ਸੰਯੁਕਤਾ'' ਅਤੇ ''ਮੀਰਾ ਬਾਈ'' (1947) ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ|ਜੋਸ਼ ਮਲਿਹਾਬਾਦੀ]], [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ]], ਰਾਮਾਨੰਦ ਸਾਗਰ, [[ਅਖਤਰ ਅਲ ਇਮਾਨ|ਅਖ਼ਤਰ ਉਲ ਇਮਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸਾਗ਼ਰ ਨਿਜ਼ਾਮੀ|ਸੱਘਰ ਨਿਜ਼ਾਮੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="dawn" /><ref name="Dwyer2006" /> ਡਬਲਯੂ. ਜ਼ੈਡ. ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤ [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਫਿਲਮਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਾਬੂਰਾਵ ਪਟੇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ' ਮੁਸਲਿਮ 'ਮੀਰਾਬਾਈ' ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਘੋਰ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ! == ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ == 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਬਲਯੂ. ਜ਼ੈਡ. ਅਹਿਮਦ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਰਹੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਬਹੁਤਾ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।[1] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 'ਡਬਲਯੂ. ਜ਼ੈੱਡ. ਸਟੂਡੀਓਜ਼' (W.Z. Studios) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।[2] ਡਬਲਯੂ. ਜ਼ੈਡ. ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ''ਰੂਹੀ'' (1954) ਅਤੇ ਵਾਦਾ (1957) । ਵਾਦਾ (1957) ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਕਾਰ ਸੈਫੁਦੀਨ ਸੈਫ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਸ਼ੀਦ ਅਤ੍ਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="dawn" /> ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ''ਰੂਹੀ'' ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।<ref name="dawn" /> ਇਸ ਉੱਤੇ 'ਵਰਗ ਨਫ਼ਰਤ' ਭਡ਼ਕਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="dawn" /> ਫਿਰ ਵੀ, ''ਰੂਹੀ'' ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ 1954 ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="dawn" /> 1954 ਵਿੱਚ, ਡਬਲਯੂ. ਜ਼ੈਡ. ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਆਯਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="dawn" /> ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="dawn" /> ਡਬਲਯੂ. ਜ਼ੈਡ. ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਫਿਲਮ, ''ਵਫ਼ਾ ਕੀ ਅਦਾ'', ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।<ref name="dawn" /> == ਪਰਿਵਾਰ == ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਜਰਾਤ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ।<ref name="dawn" /> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੈੱਡ ਏ ਅਹਿਮਦ ([[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ) ਅਤੇ ਜ਼ਫਰੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ([[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਡਬਲਯੂ. ਜ਼ੈਡ. ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਸਫ਼ੀਆ ਹਿਦਾਇਤਉੱਲਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੀਨਾ (ਸ਼ਾਹਿਦਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਫਰੀਦੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਰੀਦ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸਮੀਨਾ ਅਹਿਮਦ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਫਰੀਦ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="dawn" /> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ-ਵਾਦਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1957) <ref name="NigarAwards">{{Cite web |date=24 November 2017 |title=Pakistan's "Oscars": The Nigar Awards |url=https://www.desimoviesreviews.com/index.php/2017/11/24/pakistans-oscars-nigar-awards/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613171619/https://www.desimoviesreviews.com/index.php/2017/11/24/pakistans-oscars-nigar-awards/ |archive-date=13 June 2020 |access-date=7 February 2022 |website=Hot Spot Film Reviews website}}</ref> == ਮੌਤ == ਡਬਲਯੂ. ਜ਼ੈੱਡ. ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਨੂੰ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਗ਼-ਏ-ਰਹਿਮਤ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[1] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916]] 7kzbrz3l1j3hrtllqwkwrgj0aoh3zsn 3 205141 846040 2026-09-13T22:14:11Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 846040 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=El Mantera}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:14, 13 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) kwqbgpp3cr02wo2re47gaq6p4bvbmc4 3 205143 846058 2026-09-14T07:41:50Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 846058 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Fanbase565}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:41, 14 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) ql9e45k98sykhdhgu1pqeh5qh7az95j 3 205144 846060 2026-09-14T07:42:45Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 846060 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=An empty bliss beyond}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:42, 14 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) k294jhivcopqoq5r470mpevwc733p2o 0 205145 846065 2026-09-14T08:23:03Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Redirected page to [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] 846065 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] t0320tbrba7tkr1jozivhyoz29s19ij 6 205146 846067 2026-09-14T08:25:51Z Kuldeepburjbhalaike 18176 846067 wikitext text/x-wiki == Summary == == Summary == {{Non-free use rationale logo | Article = 2026 ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ | Use = Org | Source = https://cdn.district.in/assets/events/publisher/event_gallery/01M0S59AXCVP3ZNGX2B4MAT0GA.png | Owner = [[Asian Cricket Council]] }} == Licensing == {{non-free logo|Cricket logos|image has rationale=yes}} 1bnkob0t9t94yr0ysl1gsh5qsjnzcrm 0 205147 846069 2026-09-14T08:28:03Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 846069 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] 074mmjsy1ivh5ajbd6nkxymtfbu2qbg 0 205148 846071 2026-09-14T08:28:53Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 846071 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] 7d9m8lobaipeggj18dzi87175hrdcxh 0 205149 846073 2026-09-14T08:29:10Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 846073 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] m8rtrnjcr5i020koxbsx4qlmnq5sb9a 0 205150 846075 2026-09-14T08:29:21Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 846075 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] g3le1b0f8exxninfk0662typg6e23p9 0 205151 846077 2026-09-14T08:29:31Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 846077 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] j0t5a2o1mkn29h7g9uwhubueucs3ysl 0 205152 846079 2026-09-14T08:29:45Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 846079 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] slv8mhrx25zdgbkzi7wcbz64liz1tfl 0 205153 846081 2026-09-14T08:29:55Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 846081 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] kj8v37vmbef5wg0duyj52b917xctnw1 1 205154 846083 2026-09-14T08:29:55Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 846083 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] bbx0xcb2u9q0fte5x2e70gjpelnjtfj 0 205155 846085 2026-09-14T08:30:18Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 846085 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] baoe03ebxfiz2dh1i2my4biff8bfre8 14 205156 846087 2026-09-14T08:33:44Z Kuldeepburjbhalaike 18176 "[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ]]" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 846087 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ]] 0jj5uv7bizxg5nzhg3zomwhib4ikgkp 0 205157 846088 2026-09-14T08:47:01Z ~2026-49266-24 61944 "ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਮਾਂ ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮਾਂ ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਕਾਲੀ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਤੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇਵੀ ਮੰਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 846088 wikitext text/x-wiki ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਮਾਂ ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮਾਂ ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਕਾਲੀ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਤੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਾਲੀਮਠ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਵੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/dhari-devi-temple/ ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਬਾਰੇ]</ref> ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 108 ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ 'ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ' ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਕਸਰ ਚਾਰਧਾਮ ਜਾਂ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਕਸਬੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਲਿਆਸੌਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 560 ਮੀਟਰ (1,837 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਬਣੇ ਇੱਕ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਚਬੂਤਰੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/dhari-devi-temple/ ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ]</ref> c0tkav20t4zcinvkyk9j12lvjqsdl9y