ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 16943 846467 828923 2026-09-18T13:52:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846467 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{cleanup infobox}} {{cleanup-translation}}}} {{Infobox person | name = Manna Dey | honorific_suffix = [[Banga Bibhushan|BB]] [[Padma Shri|PS]] [[Padma Bhusan|PB]] | image = Manna Dey.jpg | image_size = 230px | caption = | other_names = Manna Dey | birth_name = Prabodh Chandra Dey | birth_date = {{Birth date|df=y|1919|5|1}}<ref name=academy>{{cite web |url=http://www.mannadey.in:80/about_him.php |title=About Him |publisher=Mannadey.in |access-date=22 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727155647/http://www.mannadey.in/about_him.php |archive-date=27 July 2017 |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]] (present-day [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]) | death_date = {{Death date and age|df=y|2013|10|24|1919|05|01}} | death_place = [[Bangalore]], [[Karnataka]], [[India]] | alma_mater = [[Vidyasagar College]]<br>[[University of Calcutta]] | occupation = {{ubl|Singer|Playback singer|Music director|Musician}} | spouse = Sulochana Kumaran | relatives = [[Krishna Chandra Dey]] (uncle) | website = {{URL|www.mannadey.in}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | years_active = 1938–2013 | instrument = {{hlist|Vocals|harmonium|tabla|sitar|tanpura}} | genre = {{hlist|[[Filmi]]|[[Indian classical music|Classical]]|[[Qawwali]]|[[Ghazals]]|[[Bhajans]]<ref>"भजन - कीर्तन - आरती - Bhajan - Kirtan - Arati: Bhajans by Manna Dey" http://bhajans.ramparivar.com/2015/10/bhajans-by-manna-dey.html?m=1</ref>|[[Gurbani]]<ref>"Manna Day Punjabi Shabad Music Playlist: Best Manna Day Punjabi Shabad MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/jagdish-bhatia-1-mannadaypunjabishabad.html</ref>|[[Nazrul Geeti]]<ref>"Nazrul Songs Manna Dey Songs Download: Nazrul Songs Manna Dey MP3 Bengali Songs Online Free on Gaana.com" https://gaana.com/album/amp/nazrul-songs-manna-dey.html</ref>|[[Rock and Roll]]}} | associated_acts = {{hlist|[[Kishore Kumar]]|[[Hemant Kumar]]|[[Asha Bhosle]]|[[Lata Mangeshkar]]|[[Geeta Dutt]]|[[Mohammad Rafi]]|[[Mukesh (singer)|Mukesh]]|[[Talat Mahmood]]|[[Mahendra Kapoor]]|[[Zohrabai Ambelewali]]|[[Shamshad Begum]]|[[Bhimsen Joshi]]|[[Naina Devi(singer)]]|[[Firoza Begum (singer)|Firoza Begum]]|[[Mubarak Begum]]|[[Minu Kapoor]]|[[Aarti Mukherjee]]|[[Ravi Shankar]]|[[Shyamal Mitra]]|[[Nusrat Fateh Ali Khan]]|[[Ajoy Chakraborty]]|[[Kishan Maharaj]]|[[Sambhu Maharaj]]|[[Birju Maharaj]]|[[Kavita Krishnamurthi]]|[[Vani Jairam]]|[[Salil Chowdhury]]|[[Suman Kalyanpur]]|[[Kamal Barot]]|[[Nirmala Mishra]]|[[Haimanti Shukla]]|[[Anup Jalota]]|[[Alla Rakha]]|[[Chatur Lal]]|[[Zakir Hussain (musician)|Zakir Hussain]]|[[Pratima Bandopadhyay]]|[[Ramkumar Chatterjee]]}} }} | signature = }} '''ਪ੍ਰਬੋਧ ਚੰਦਰ ਡੇ''' (1 ਮਈ 1919-24 ਅਕਤੂਬਰ 2013), ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਮੰਨਾ ਡੇ''' ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਸੀ, ਉਹ ਭੇਂਡੀਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=RISHI MAJUMDER |date=Aug 19, 2007 |title=Bhendi Bazaar Blues |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/bhendi-bazaar-blues/articleshow/15733917.cms |access-date=2021-11-02 |website=Mumbai Mirror |language=en |archive-date=2021-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102152607/https://mumbaimirror.indiatimes.com/bhendi-bazaar-blues/articleshow/15733917.cms |url-status=dead }}</ref> ਮੰਨਾ ਡੇ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹਿੰਦੀ ਵਪਾਰਕ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਡੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਯੋਗਦਾਨ ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਡੇ ਨੇ ਕੁੱਲ 3,047 ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਭੋਜਪੁਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਅਸਾਮੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਕੰਨਡ਼, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗਡ਼੍ਹੀ ਸਮੇਤ 14 ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2013-10-24 |title=Manna Dey, the singing legend could hum a tune in many languages |url=https://www.hindustantimes.com/music/manna-dey-the-singing-legend-could-hum-a-tune-in-many-languages/story-MXEFEAhs83hWc8BPjPxI4L.html |access-date=2021-11-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-03-10 |title=Manna Dey and his association with Assamese music ~ North-East-India {{!}} abode of the blessed |url=http://www.india-north-east.com/2013/10/manna-dey-and-his-association-with.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310133738/http://www.india-north-east.com/2013/10/manna-dey-and-his-association-with.html |archive-date=10 March 2014 |access-date=2021-11-02}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਰ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਮੰਨਾ ਡੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਈ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]], 2005 ਵਿੱਚ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ|ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |year=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref><ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Manna-Dey-archive-in-a-shambles/articleshow/55042495.cms Manna Dey: Manna Dey archive in a shambles | Kolkata News – ''The Times of India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180602030323/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Manna-Dey-archive-in-a-shambles/articleshow/55042495.cms|date=2 June 2018}}. </ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰ ਡੇ ਦੇ ਘਰ 1 ਮਈ 1919 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਚਾਚੇ, ਸੰਗੀਤਾਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਡੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="HT1" /> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੰਦੂ ਬਾਬਰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1929 ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2017}}ਉਸਨੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=28 July 2009 |title=Music Singer Colossus |url=http://www.screenindia.com/old/print.php?content_id=10431&secnam=music |access-date=28 July 2009 |website=Screen }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਰਗੇ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਗੋਬਰ ਗੁਹਾ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।<ref>{{Cite web |title=How wrestler Probodh Chandra Dey became singer Manna Dey |url=http://movies.ndtv.com/music/how-wrestler-probodh-chandra-dey-became-singer-manna-dey-436758?ndtv_rhs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026042250/http://movies.ndtv.com/music/how-wrestler-probodh-chandra-dey-became-singer-manna-dey-436758?ndtv_rhs |archive-date=26 October 2013 |access-date=26 October 2013}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਡੇ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਡੇ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਦਬੀਰ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅੰਤਰ-ਕਾਲਜੀਏਟ ਗਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web |date=24 October 2016 |title=Remembering Manna Dey: Indian cinema's promising playback singer with almost 4000 songs to his name |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/manna-dey-839061-2016-10-24}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਡੇ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਈ 1919 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰਣ ਚੰਦਰ ਡੇ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਚਾਚਾ, ਸੰਗੀਤਾਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਡੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।[1] ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੰਦੂ ਬਾਬਰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1929 ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਉਸਨੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।[2][3] ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਗੁਹਾ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਕੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਰਗੇ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।[4] ਉਸਨੇ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।[1] ਡੇ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਡੇ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ [[ਦਬੀਰ ਖਾਨ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅੰਤਰ-ਕਾਲਜੀਏਟ ਗਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।<ref>''Some Alumni of Scottish Church College'' in ''175th Year Commemoration Volume''. </ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ (1942-1953) === ਸੰਨ 1942 ਵਿੱਚ, ਡੇਅ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਡੇ ਦੇ ਨਾਲ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਦੇ ਦੌਰੇ ਉੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 1939 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਡੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਚਾਣਕਿਆ'' ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੰਕ ਸਹਾਇਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਡੇ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਲਗਭਗ 185 ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡੇ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਤਮੰਨਾ'' ਨਾਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚੰਦਰ ਡੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਨਾ ਨੇ ਸੁਰਈਆ ਨਾਲ "ਜਾਗੋ ਆਈ ਊਸ਼ਾ ਪੋਂਚੀ ਬੋਲੇ ਜਾਗੋ" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜੋ ਇੱਕ ਤੁਰੰਤ ਹਿੱਟ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2013-12-16 |title=Remembering singing legend Manna Dey |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/remembering-singing-legend-manna-dey/ |access-date=2025-01-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ 1943 ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਰਾਮ ਰਾਜ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਲੀ ਬ੍ਰੇਕ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਤਫਾਕਨ, ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਿਜੈ ਭੱਟ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪਲੇਅਬੈਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਲਈ ਕੇ. ਸੀ. ਡੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੇ. ਸੀ. ਡੇ ਨੇ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਨਾ ਡੇ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ ਨੇ ਮੰਨਾ ਡੇ ਨੂੰ ਗੀਤ ਸਿਖਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ "ਗਈ ਤੂ ਗਈ ਸੀਤਾ ਸਤੀ" (''ਰਾਮ ਰਾਜ'', 1943) ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=24 October 2013 |title=Reference: Manna Dey: A Rare Voice That Excelled In All Music Genres |url=http://www.learningandcreativity.com/manna-dey/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129163616/http://www.learningandcreativity.com/manna-dey/ |archive-date=29 January 2014 |access-date=3 February 2014 |publisher=Learning and Creativity}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1944 ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਓ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਵਾਨੀ ਸੰਭਲ ਕੇ ਚਲਨਾ "ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ' ਕਾਦੰਬਰੀ", 'ਦਿਲ ਚੁਰਾਨੇ ਕੀ ਲਿਏ ਫਰਾਮ ਦੁਰ ਚਲੇ " (1946), ਅਮੀਰਾ ਬਹੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਜਿਵੇਂ' ''ਕਮਲਾ''" (1946 ") ਦਾ 'ਏ ਦੀਨੀਆ ਜਾਰਾ ਸੁਨੀ" ਅਤੇ 1947 ਦੀ ਫਿਲਮ' ਚਲਤੇ "ਦਾ [[ਮੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਯੁਗਲ ਗੀਤ 'ਆਜ ਬੋਰ ਆਈ" ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਬਣ ਗਏ। 1945 ਅਤੇ 1947 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਈ ਡੇ-ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜੋਡ਼ੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1945 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ '<nowiki/>''ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ''<nowiki/>' ਲਈ 'ਹੇ ਗਗਨ ਮੇਂ ਬਾਦਲ ਥਰੇ', 'ਇਨਸਾਫ਼' ਤੋਂ 'ਆਓਜੀ ਮੋਰੇ' (1946) ਪੰਡਿਤ ਇੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਿਲਮ '''ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ''<nowiki/>' ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਜੋਡ਼ੀਆਂ-'ਕਿੱਟ ਹੋ ਨੰਦੋ ਕੁਮਾਰ', 'ਚੋਰ ਸਖੀ ਆਜ ਲਾਜ', 'ਅਪਨੀ ਹੀ ਰੰਗ', 'ਲਲਿਤ ਲਬੰਗ ਲਤਾ' ਗੀਤ ਗੋਵਿੱਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1950 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਮਸ਼ਾਲ'' ਵਿੱਚ ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ, ''ਉਪਰ ਗਗਨ ਵਿਸ਼ਾਲ'' ਅਤੇ ''ਦੁਨੀਆ ਕੇ ਲੋਗੋ'' ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਈਡੀ 1 ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬੋਲ [[ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ]] ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਸੰਨ 1952 ਵਿੱਚ, ਡੇ ਨੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਇਸੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ''ਅਮਰ ਭੂਪਾਲੀ'' ਲਈ ਗਾਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1953 ਤੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੇ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ, S.K.Pal, <ID2, ਖੇਮ ਚੰਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਮੁਹੰਮਦ ਸਈਦ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।1947 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ ਸਫੀ। ਡੇ-ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਜੋਡ਼ੀ ਨੇ ਗਜਰੇ (1948) ਹਮ ਭੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ (1948) ਦੋ ਸਿਤਾਰੇ (1951) ''ਹਮਦਰਦ'' (1953) ''ਮਹਾਤਮਾ ਕਬੀਰ'' (1957) ਜਾਸੂਸ ਅਤੇ ''ਪਰਦੇਸੀ'' (1957) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਹਿੱਟ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ ਡੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਜੋ 1940 ਤੋਂ 1961 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ (1949) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ "ਫੂਲੋਂ ਕਾ ਸਵਪਨਾ" ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਉੱਭਰਦੀ ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ "ਲਾਪਟ ਕੇ ਪੋਟ ਪਹਾਣੇ ਬਿੱਕਰਾਲ" ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਸੰਤ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ''ਨਰਸਿੰਘ ਅਵਤਾਰ'' (1949) ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ ਇਹ 1951 ਦੀ ਫਿਲਮ "ਅਨਦੋਲਨ" ਦੀ "ਸੁਬਹ ਕੀ ਪਹਿਲ ਕਿਰਨ" ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ '<nowiki/>''ਰਾਮ ਵਿਵਾਹ''<nowiki/>' (1949) ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, 'ਹੇ ਯੇ ਹੈਂ' '''ਜੰਗਲ ਕਾ ਜਾਨਵਰ''<nowiki/>' (1951) ਵਿੱਚ ਉਮਾਦੇਵੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ 'ਤੁਨ ਯੇ ਹੈਂ' ਘੰਟਸ਼ਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਗਾਇਕਾ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ 1953 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਬੂਟਪੋਲਿਸ਼'' ਦਾ "ਓ ਰਾਤ ਗਈ ਫਿਰ ਦਿਨ ਆਯਾ" ਸੀ। ਡੇ ਨੇ 1948 ਅਤੇ 1954 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਧਾਰਤ ਫਿਲਮ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਬਲਕਿ ਅਜਿਹੇ ਫਿਲਮ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸਨ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੱਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਕੇ। ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾ ਭੁੱਲਣਯੋਗ ਧੁਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1955 ਤੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1953 ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜਨਮ (1951), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਅਤੇ [[ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ]] ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਮਿਤਰਾ (1952) ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਖੇਮਚੰਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। === 1953–1967 === [[ਤਸਵੀਰ:Manna-Sapta.jpg|thumb|ਡੇਅ [[ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ D.Litt ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਮਈ 2004) ]] 1954 ਤੱਕ, ਡੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ (1953) ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਅਤੇ [[ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੋ ਗੀਤ ਹਿੱਟ ਹੋਏ। ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਨੇ 1953 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ ਡੇਅ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡੇਅ ਨੂੰ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। [[ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ]] ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ''[[ਆਵਾਰਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਵਾਰਾ]]'' ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ 1954 ਵਿੱਚ ''ਬੂਟ ਪੋਲਿਸ਼'' ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ 1954 ਤੋਂ 1971 ਤੱਕ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਕੋਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸ਼੍ਰੀ 420|''ਸ਼੍ਰੀ 420'']], ''ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ'', ''[[ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ]]'', ''[[ਆਵਾਰਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਵਾਰਾ]]'' ਅਤੇ ''ਕਲ ਆਜ ਔਰ ਕਲ'' ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਲਈ 'ਪਰਵਰੀਸ਼', 'ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸੱਤਿਆਵਾਦੀ' (ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ 'ਦੱਤਰਾਮ' ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ ' (ਸੰਗੀਤ ਰੋਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦਾ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ-ਮੰਨਾ ਡੇ ਦੀ ਜੋਡ਼ੀ ਨੇ ਸੁਪਰਹਿੱਟ (ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੋਵੇਂ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ ''ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ'' ਅਪਵਾਦ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਗੀਤ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਸਨ ਪਰ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਫਲਾਪ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋਡ਼ੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁਕੇਸ਼ ਨੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਲਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਡੇ ਨੇ ਤੇਜ਼-ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਨੰਬਰ, ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡੁਏਟ (ਪਹਿਲੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਡੇ ਨੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਡੁਏਟ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਭਰੇ ਨੰਬਰਾਂ ਦਾ 95% ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਡੇ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋਵਾਂ-ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਰਣਧੀਰ ਕਪੂਰ ਲਈ ਪਲੇਅਬੈਕ ਕਰਨ ਦਾ ਦੁਰਲੱਭ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਡੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਲਈ 'ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੋ ਦਿਖਣਾ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। [[ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ]] ਨੇ ਡੇਅ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1955 ਵਿੱਚ '<nowiki/>''ਇਨਸਾਨੀਅਤ'' "ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ' ਤੱਲਕ" (1959), '''ਨਵਰੰਗ'' ",' ''ਪੈਘਮ''", 'ਸਤ੍ਰੀ " (1961),' ''ਵੀਰ ਭੀਮਸੇਨ''" ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਸੰਨ 1956 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਗਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨਾਲ 1956 ਵਿੱਚ ਅਯੁਧਿਆਪਤੀ ਤੋਂ "ਘਰ ਘਰ ਦੀਪ ਜਲਾਓ ਰੇ", ''ਗ੍ਰੈਂਡ ਹੋਟਲ'' ਤੋਂ "ਤੁਮ ਮਿਲੇ ਮਿਲੇ ਗਏ ਕਾਰ" ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਤਾ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ (1956) ਸੁਰੇਸ਼ ਤਲਵਾਡ਼ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਬਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨਾਲ ''ਲਾਲ-ਏ-ਯਮਨ'' (1956) ਤੋਂ A.R.Quereshi ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੀਤ "ਜੈਮੀਨੇ ਹਮਾਰੀ ਜਮਨਾ" ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਮੀਨਾ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਪਰਦੇਸੀ (1957) ਤੋਂ "ਰਿਮ ਜਿਮ ਰਿਮ ਜਿਮ" ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਡੇ ਸੰਨ 1954 ਵਿੱਚ ''ਮਹਾ ਪੂਜਾ'' ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1953 ਤੋਂ 1955 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 83 ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਇੰਨੀ ਵਧ ਗਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1956 ਵਿੱਚ 45 ਗੀਤ ਗਾਏ। ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ 1957 ਵਿੱਚ 95 ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ 64 ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਖਰਲਾ ਸਮਾਂ 1953 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 758 ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 631 1957 ਅਤੇ 1969 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨੌਸ਼ਾਦ]], K.Dutta, ਵਸੰਤ ਪਵਾਰ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਵਸੰਤਾ ਦੇਸਾਈ, [[ਰਵੀ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]], ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਿਆਸ, ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ, ਸੰਮੁਖ ਬਾਬੂ, ਨਿਸਾਰ ਬਾਜ਼ਮੀ, ਹੁਸਨਲਾਲ ਭਗਤਰਾਮ, ਬੀ. ਐੱਮ. ਬਾਲੀ, ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਬੈਨਰਜੀ, [[ਓ. ਪੀ. ਨਈਅਰ]], G.Ramanathan, <id1 a="" href="./Ghulam_Mohammed_(composer)" rel="mw:WikiLink" ਕੁਮਾਰ="" ਨਿਰਮਲ="">ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ, ਬਿਪਿਨ ਦੱਤਾ, ਰਬੀਨ ਬੈਨਰਜੀ, ਰੋਸ਼ਨ, ਸਪਨ ਜਗਮੋਹਨ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ 1954 ਤੋਂ 1968 ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।</id1> New age composers like [[ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ|Kalyanji-Anandji]] started recording songs with Dey from 1958 and [[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ|Laxmikant Pyarelal]] from 1964. [[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|Rahul Dev Burman]] made Dey sing the westernised songs – "Aao Twist Karen" and "Pyar Karta Ja" which became chartbusters in 1965. But the composers who gave Dey consistent popular song numbers in commercially successful films from 1955 to 1969 were [[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|S.D.Burman]], C.Ramachandra, Ravi, Avinash Vyas, Vasant Desai, Anil Biswas, Salil Choudhury and [[ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|Shankar Jaikishan]]. The solo songs sung by Dey like "Lapak Jhapak Tu Aa Re" from [[ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ਼ (ਫ਼ਿਲਮ)|''Boot Polish'']] (1954), "O Gori Tori Tu Pyar Ka Sagar Hai" from ''Seema'' (1955), "Yeh Kahani Hai Diye Aur Toofan Ki" from ''Diya Aur Toofan'' (1956) composed by Vasant Desai, "Humdum Se Gaye" from ''Manzil'' (1960), "Aye Mere Pyare Watan" from ''[[ਕਾਬਲੀਵਾਲਾ (1961 ਫ਼ਿਲਮ)|Kabuliwala]]'' (1961), "Laga Chunari Mein Daag" from ''Dil Hi Toh Hai'' (1963), classical songs like "Sur Na Saje" from ''Basant Bahar'' (1956), "Kaun Aya Mere Mann" from <nowiki><i id="mwAQI">Dekh Kabira Roya</i></nowiki> (1957), "Pucho Na Kaise Maine Rain" from ''Meri Surat Teri Aankhen'' (1963), "Jhanak Jhanak Tore Baje Payalia" from ''Mere Huzoor'' (1965); folk based songs like "Kisi Chilman Se" from ''Baat Ek Raat Ki'' (1962), "Ae Meri Zohra Jabeen" from ''Waqt'' (1965), "Chalat Musafir Moh Liya" from ''[[ਤੀਸਰੀ ਕਸਮ|Teesri Kasam]]'' (1967), "Aao Aao Sawariya", and duets with Lata like "Masti Bhara Yeh Sama" from ''Parvarish'' (1958), "Nain Mile Chain Kahan" from ''Basant Bahar''(1956), "Kehdoji Kehdo Chupaona Pyar" from ''Kismat Ka Khel'' (1956), "Tum Gagan Ke Chandrama" from ''Sati Savitri'' (1964), "Dil Ki Girah" from ''Raat Aur Din'' (1966), "Chunari Sambhal Gori" from ''Baharon Ke Sapne'' (1967), were chartbusters in their respective year of release. Credit is also given to Dey for popularising classical based solo and duet songs to the masses like the duet with Lata – "Pritam Daras Dikhao" from ''Chacha Zindabad'' (1959), became a popular song though it was based on classical [[ਲਲਿਤ (ਰਾਗ)|Raag Lalit]]. His rendition of "Kasame Vaade Pyar" from ''Upkar'' (1967) pictured on [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|Pran]] and composed by Kalyanji Anandji won accolades for Dey, and was also significant in Pran's career as he began to do positive roles. ਡੇ ਨੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਲਈ ''[[ਸ਼੍ਰੀ 420]]'' ('ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਦੇਖ' ''ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ'' ' (ਯੇ ਰਾਤ ਭੀਗੀ, ਜਹਾਂ ਮੈਂ ਜਾਤੀ ਅਤੇ' ਆਜਾ ਸਨਮ '<nowiki/>''ਪਰਵਰਿਸ਼''' ('ਮਸਤੀ ਭਰਾ ਹੈ' ਸਮਾਂ '<nowiki><i id="mwASA">ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ</i></nowiki>') ਵਿੱਚ ਪਲੇਅਬੈਕ ਦਿੱਤਾ। ਆਰ[[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|.ਡੀ.ਬਰਮਨ]] ਨੇ ਡੇ ਨਾਲ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1965 ਤੋਂ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਭੂਤ ਬੰਗਲਾ'', ''ਗੋਮਤੀ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ'', ''ਚੰਦਨ ਕਾ ਪਲਨਾ'', ''ਬਹਾਰੋਂ ਕੇ ਸਪਨੇ'', ਪੜੋਸਨ, 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1950 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] ਲਈ ਗਾਇਆ ਅਤੇ 1960 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ [[ਮਹਮੂਦ ਅਲੀ|ਮਹਿਮੂਦ]] ਅਤੇ ਅਨੂਪ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਹੇ। 1956 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਭਰਨ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨਸਲ ਵਿੱਚ, [[ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ ਫਿਲਮੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਬੈਕ ਗਾਇਕਾ|ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ]] ਨਾਲ ਡੇ ਦੇ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੀਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ '''ਮਾਇਆ ਨਗਰੀ''<nowiki/>' (1957) ਦਾ 'ਪ੍ਰੇਮ ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਜਗਤ' ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 45 ਗਾਣੇ ਇਕੱਠੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੁਗਲ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ''ਸਖੀ ਰੌਬਿਨ'' (1962) ਤੋਂ "ਤੁਮ ਜੋ ਆਓ" ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਰੌਬਿਨ ਬੈਨਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ, ''ਅਲ ਹਿਲਾਲ'' (1958) ਤੋਂ "ਦਿਲ ਸੇ ਜੋ ਬਾਤ", ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਰ ਖਵਾਬ (1963) ਤੋਂ "ਨਾ ਜਾਨੇ ਕਹਾਂ", "ਯੇ ਦਿਨ ਹੈ ਖੁਸ਼ੀ ਕੇ", "ਜਬ ਸੇ ਤੁਮਹੇ ਦੇਖਾ ਹੈ" ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸਤਯਵਾਦੀ (1960) ਤੋਂ "ਭੀਗੀ ਹਵਾਓਂ ਮੇਂ"-ਦੱਤਾਰਾਮ ਵਾਡਕਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੂਮਲ (1960), ਬਾਬੁਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਠਿਤ "ਆਂਖ ਮੇਂ ਸ਼ੋਕੀ", "ਜਾਨੇ ਅੰਜਾਨੇ" (1970) ਤੋਂ "ਆਓ ਹਿਲਮਿਲ ਕੇ ਨਾਚੋ ਰੇ" ਅਤੇ "ਦਿਲ ਤੋ ਹੈਂ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡੇ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ.]] [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਰਫੀ]] ਨੇ ਡੇ ਨਾਲ 101 ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਫੀ ਨਾਲ 58 ਜੋੜੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ "ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ" (ਬਰਸਾਤ ਕੀ ਰਾਤ "ਤੂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਵਤਾ" (ਕਲਪਨਾ) "ਮਾਮਾ ਓ ਮਾਮਾ" (ਪਰਵਰਿਸ਼) ਦੁਨੀਆ ਕੇ ਲਿਏ ''ਮਾਨ ਗਏ ਉਸਤਾਦ'' (1981) "ਮੈਂ ਹੂਂ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਔਰ ਤੂ ਹੋ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ" ਰਾਹੂ ਕੇਤੂ (1979) ਗੀਤ "''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੀ ਕਸਮ''" (1973) "ਹਮ ਤੋ ਤੇਰੇ ਹੈ ਦੀਵਾਨੇ" ''ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਜੌਹਰ ਮਹਿਮੂਦ'', "ਸ਼ਗਿਰਦ" "ਯੇ ਦੋ ਦੀਵਾਨੇ ਦਿਲ ਕੇ" ਜੌਹਰ ਮਹਿਮੂਦ ਇਨ ਗੋਆ, "ਅਗਰ ਦਿਲ ਦਿਲ ਸੇ" ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਾਨਮ (1961)। ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨਾਲ, 1953 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 160 ਹਿੰਦੀ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਗਾਣੇ 1986 ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਗੀਤ 'ਤੇਰੀ ਮਾਂਗ ਸੀਤਾਰੋਂ ਸੇ ਭਰ ਦੂ' (1982) ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਸ਼ਾ ਡੇ ਦੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ "ਆਰ ਯੂ ਸੋ ਸੌਰੀ" ਅਤੇ "ਆਈ ਐਮ ਸੋ ਸੌਰੀ" ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਸੰਸਾਰ (1958) ਦਾ "ਯੇ ਹਵਾ ਇਹ ਨਦੀ ਕਾ", ਨਵਰੰਗ (1959) ਦਾ "ਤੂੰ ਛੁਪੀ ਹੈ ਕਹਾਂ", ਔਲਾਦ (1968)ਤੋਂ "ਜੋੜੀ ਹਮਾਰੀ ਜਮੇਗੀ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। (1960), ਮੰਜ਼ਿਲ (1960) ਤੋਂ "ਆਏ ਕਾਸ਼ ਚਲਤੇ ਮਿਲਤੇ", ਬਰਸਾਤ ਕੀ ਰਾਤ (1960) ਤੋਂ "ਨਾ ਤੋ ਕਾਰਵਾਂ ਕੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ", ਦਾਦੀਮਾ (1966) ਦੀ "ਜਾਨੇ ਨਾ ਦੂੰਗਾ", ਲਾਲ ਪੱਥਰ (1971) ਤੋਂ "ਰੇ ਮਨ ਸੁਰ ਮੇ ਗਾ", "ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਖੇਲ" ਫਿਲਮ ਸੀਟਾਂ ਉਰ ਗੀਤਾ (1972) ਅਤੇ ਧੜਕਨ (1972) ਤੋਂ "ਪੈਸਾ ਦੌਲਤ"। ਡੇ ਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 27 ਹਿੰਦੀ ਦੋਗਾਣੇ ਗਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਰੀ 1964 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੱਦੀ ਤੋਂ ਸੀ। ਗੀਤਾ ਦੱਤ-ਡੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟਵਿਸਟ ਡਾਂਸ, ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ, ਚਾ-ਚਾ-ਚਾ ਵਰਗੇ "ਆਨ ਆਨ ਮਿਲੋ" ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਗਰਾ ਰੋਡ (1957) ਤੋਂ ਓ ਮਿਸਟਰ ਸੁਨੋ ਏਕ ਬਾਤ, ਸੁਧੀਨ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਗਲੀ ਥੇਕੇ ਰਾਜਪਥ (1959) ਤੋਂ "ਕਰੋ ਨਾ ਫੇਰੇ ਗਲੀ ਕੇ ਮੇਰੇ", "ਨਯਾ ਨਯਾ ਚਾਂਦ ਹੈ ਜੀ" ਖੁਦਾ ਕਾ ਬੰਦਾ (1957) ਅਭਿਨੇਤਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਕਰ ਅਤੇ ਟੀ.ਐਨ.ਪੀ. ਸਕਰੀਕ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਗੀਤ। ਐਸ.ਐਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪੀਆ ਮਿਲਨ ਕੀ ਆਸ (1961) ਦਾ ਟਿਕ" ਡੇ ਦੇ ਯੋਡੇਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਗੁਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਡੇ ਨੇ ਲਗਭਗ 103 ਹਿੰਦੀ ਡੁਏਟ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ "ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਆਗ ਯੇ ਚਾਂਦਨੀ" ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਏ."ਯੇ ਰਾਤ ਭੀਗੀ ਭੀਗੀ" ਅਤੇ "ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ" ਤੋਂ "ਆਜਾ ਸਨਮ ਮਧੁਰ ਚਾਂਦਨੀ ਮੈਂ", ਸ਼੍ਰੀ 420 ਤੋਂ "ਪਿਆਰ ਹੁਆ ਇਕਰਾਰ ਹੁਆ", ਅਖਰੀ ਦਾਓ (1958) ਤੋਂ "ਵੋ ਚੰਦ ਮੁਸਕਾਏ", "ਰਿਤੂ ਆਏ", "ਦਿਲ ਕੀ ਗਿਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦੋ" ਤੋਂ ਰਾਤ ਅਬਦੁਲ ਔਰ ਦੀਆ (19 ਜੂਲਾ)" (1968), ਫਲਾਪ ਫਿਲਮ ਜੋਤੀ (1969) ਦੀ "ਸੋਚ ਕੇ ਯੇ ਗਗਨ ਝੁਮੇ" ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਮਿਲ ਗਿਆ (1971) ਦੀ "ਮੈਂ ਬੁੱਧੋ ਲੰਬੂ ਲੰਬੂ" ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਡੇ ਨੇ 1968 ਤੱਕ ਸਿਰਫ 6 ਗਾਣੇ ਇਕੱਠੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਨ ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੁਰਕਸ਼ਾ ਦੇ "ਯੇ ਦੁਨੀਆ ਹੈ ਉਸਕੀ ਨਿਆਰੀ ਹੈ", "ਯੇ ਦੋਸਤੀ ਹੁਮ ਨਹੀ ਤੋੜੇਗੇ", "ਤੁਭੀ ਪੀਆ ਚਿਕਾਰਾ ਹੂਂ" ਅਤੇ "ਤੂ ਜਾਮ ਲਿਏ ਜਾ" (1960) "ਬਾਬੂ ਸੰਮਝੋ ਇਸ਼ਾਰੇ" ਚਲਤੀ ਕਾ ਨਾਮ ਗਾੜੀ (1958) ਸਾਰੇ ਤਿੰਨੋਂ ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ "ਬਹੇਤਾ ਪਾਣੀ ਬਹੇਤਾ ਜਾਏ" ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਢਾਕੇ ਕੇ ਮਲਮਲ ਦੁਆਰਾ, 1952 ਵਿੱਚ ਐਸ. ਕੇ. ਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਠਿਤ "ਜੋਯੋ ਜੋਯੋ ਮੇਰੇ ਲਾਲ" ਅਤੇ 1951 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਯੁਗਲ ਗੀਤ "ਪਾਓ ਸੁਬਾਓਲੀ ਕੀ ਕਿਰਨ"। ਸੰਨ 1968 ਵਿੱਚ ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜੋਸਨ ਵਿੱਚ "ਏਕ ਚਤੁਰ ਨਾਰ" ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤਾ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ "ਏਕ ਚਤੁਰ ਨਾਰ" ਗੀਤ (ਪੜੋਸਨ (1965) ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮੰਨਾ ਡੇ ਦਾ ਇੱਕ ਯੁਗਲ ਗੀਤ, ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਡੇ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿਡ਼ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਕਿਵੇਂ ਗਾਏਗਾ (ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੌਰ ਉੱਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ) ਗੀਤ ਦੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਏਕ ਚਤੁਰ ਨਾਰ" ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਡੇ ਨੇ 1951 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 31 ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਬਣ ਗਏ। 1969 ਵਿੱਚ '<nowiki/>''ਅਰਾਧਨਾ'' "ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਕੇਸ਼, ਰਫੀ ਅਤੇ ਡੇ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਘੱਟ ਗਾਣੇ ਮਿਲੇ। ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਖਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 1953 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ 1969 ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਖਰ 1976 ਤੱਕ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1969 ਵਿੱਚ '''ਏਕ ਫੂਲ ਦੋ ਮਾਲੀ'' "ਦਾ ਗੀਤ' ਤੁਝੇ ਸੂਰਜ ਕਹੋ ਯਾ ਚੰਦਾ", ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਉਸ ਪਾਰ " (1974) ਦੀ' ਮਿਤਵਾ ਮਿਤਵਾ ਪਿਯਾ ਮੈਨੇ ਕੀਆ" ਅਤੇ ''ਬੌਬੀ'' ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਨਾ ਮਾਂਗੂਂ ਸੋਨਾ ਚੰਦੀ "ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਗੀਤ "ਸਾਵਨ ਕੀ ਰਿਮਝਿਮ ਮੈਂ" ਵਿਵਿਧ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 1971 ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਡੇ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਫੀਚਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੰਨਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਲਈ, ਡੇ ਨੇ "ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੈਸੀ ਹੈ ਪਹੇਲੀ" (''ਆਨੰਦ'', 1971) "ਤੁਮ ਬਿਨ ਜੀਵਨ ਕੈਸਾ ਜੀਵਨ" ਅਤੇ "ਭੋਰ ਆਏ ਗਯਾ ਅੰਧੇਰਾ" (''ਬਾਵਾਰਚੀ'', 1972) "ਨਾਦੀਆ ਚਲੇ ਰੇ" (ਗੀਤ ਰਾਜੇਸ਼ ਅਤੇ ਡੇਅ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਗਿਆ) "ਹਸਨੇ ਕੀ ਚਾਹ ਨੇ ਕਿਤਨਾ ਮੁਝੇ" (''ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ'', 1973) ਅਤੇ "ਗੋਰੀ ਤੋਰੀ ਪੈਜਾਨੀਆ" (''ਮਹਿਬੂਬ'', 1976) ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ' ਤੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਣੀ ਰਹਾਂਗਾ।" 1970 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਲਗਭਗ 503 ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=18 July 2012 |title=It was an honour to sing for Rajesh Khanna: Manna Dey : Celebrities, News |url=http://indiatoday.intoday.in/story/it-was-an-honour-to-sing-for-rajesh-khanna-says-manna-dey/1/208954.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616180931/http://indiatoday.intoday.in/story/it-was-an-honour-to-sing-for-rajesh-khanna-says-manna-dey/1/208954.html |archive-date=16 June 2013 |access-date=25 June 2013 |website=India Today}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਕਿਸ਼ੋਰ-ਡੇ ਸੰਯੋਜਨ ਦੀ ਮੰਗ 1972 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਧੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਸਨ ਅਮੀ''ਰ ਗਰੀਬ'' ਦੇ "ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮੇਂ" (1974) "ਇਸ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਹਰ" ਮਿਸਟਰ ਰੋਮੀਓ ਦੇ (1974) ਸ਼ੋਲੇ ਦੇ "ਯੇ ਦੋਸਤੀ" (1975) ''ਨੌਕਰੀ'' ਦੇ "ਦੁਨੀਆ ਮੀ ਜੇਨੀ", ''ਕਰਜ਼'' ਦੇ "ਕਮਾਲ ਹੈਂ", ''ਪਿਆਸ'' ਦੇ "ਫੂਲ ਚਾਹਿਏ ਨਾ" (1982) ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਯੁਗਲ 1986 ਦੀ ਫਿਲਮ "ਮੱਕਾਰ-ਤੂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਪਨਾ" ਸੀ। '<nowiki/>''ਅਨੰਦ''<nowiki/>' ਅਤੇ '''ਅਨਦੱਤਾ''<nowiki/>' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਲੀਲ ਚੌਧਰੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸ਼ੋਰ-ਰਫੀ-ਡੇ ਦੀ ਤਿਕੜੀ ਨੇ ਨੰਨਹਾ ਫਰੀਸ਼ਤਾ (1969) ਤੋਂ "ਤੁਝੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਤੁਝੇ" ਅਤੇ ''ਚਲਤੀ ਕਾ ਨਾਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' (1981) ਤੋਂ "ਬੰਦ ਮੁੱਠੀ" ਵਰਗੇ ਹਿੱਟ ਗਾਣੇ ਇਕੱਠੇ ਗਾਏ। ਕਿਸ਼ੋਰ-ਡੇ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ''ਦਿਲ ਦੀਵਾਨਾ'' (1974) ਦੀ "ਖਾਨ ਚਾਚਾ" ਚਾ''ਦੀ ਸੋਨਾ'', ਦੋਵੇਂ ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਲਤਾ ਨਾਲ ''ਮਨੋਰੰਜਨ'' (1974) ਤੋਂ "ਗੋਯਾਕੇਚੂ ਨਾਨਚੇ" ਵਿੱਚ "ਨੇਹਲੇ ਪੇ ਦੇਹਲਾ" ਤੋਂ "ਲੋਗੋ ਕੇ ਜੁਬਾਨ ਮੇਂ ਅਪਨਾ", ਦੋਵੇਂ ਪੰਚਮ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲਤਾ ਅਤੇ ਡੇ ਨੇ ਫਿਊਜ਼ਨ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੋਵੇਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲੀਲ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫਿਲਮ ''ਸੰਗਤ'' ਲਈ "ਕਾਨ੍ਹਾ ਬੋਲੇ ਨਾ" ਅਤੇ "ਬਲਮਾ ਮੋਰਾ ਆਂਚਲ" ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਕੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਕਜਰੀ ਉੱਤੇ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੀਤ "ਨੀਲਾ ਪੀਲਾ ਹਰਾ ਗੁਲਾਬੀ" ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਲੀ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਲਤਾ ਨੇ ''ਆਪ ਬੀਤੀ'' (1976) ਵਿੱਚ ਡੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1974 ਵਿੱਚ, ਡੇ ਨੇ ਲਤਾ-ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ''ਮਨੋਰੰਜਨ'' (1974) ਦੇ ਗੀਤ "ਗੋਯਾਕੇਚੂ ਨੰਚੇ" ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜੋ ਸੰਨ1974 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਡੇ ਨੇ 1971 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਵੋ ਜੋ ਹਸੀਨਾ' ਦੇ 'ਦੁਲਹਨ ਬਨੂੰਗੀ' (1983), 'ਰਾਮਲਕਸ਼ਮਣ' ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਤਾ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, '<nowiki/>''ਸਮਰਾਟ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਲਤਾ-ਰਫੀ ਨਾਲ 'ਆਂਖੇਂ ਕਾ ਸਲਾਮ ਲੋ', '<nowiki/>''ਕ੍ਰਾਂਤੀ''<nowiki/>' ਤੋਂ 'ਦਿਲਵਾਲੇ ਦਿਲਵਾਲੇ' (1981), '<nowiki/>''ਜ਼ੰਜੀਰ''<nowiki/>' ਤੋਂ 'ਯਾਰੀ ਹੈ ਇਮਾਨ', 'ਯੇ ਦੁਨੀਆ ਹੇ ਉਸੀ ਕੋ' ਸੁਰਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕਿਸ਼ੋਰ-ਊਸ਼ਾ ਨਾਲ ਗਾਇਆ (1979), 'ਤੁਮ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਤੋ ਕਿਸੀ' ਤੋਂ 'ਅਨੁਰਾਧ' (1977), 'ਜੋ ਲਿਖਾ ਗਿਆ ਹੈ' ਤੋਂ '''ਉਮਰ ਕਾਇਦ''<nowiki/>' (1975) ਅਤੇ ਹੋਰ। 'ਮੱਕਾਰ' (1986) ਤੋਂ 'ਸਬ ਖੋ ਦੀਯਾ ਸਬ ਪਾ ਲੀਆ' ਰਾਜੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਲਤਾ-ਡੇ ਦਾ ਆਖਰੀ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ, ਕਮਲਿਆਨਜੀ ਅਨਾਦਜੀ, ਪੰਚਮ, ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ, ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੋਨਿਕ ਓਮੀ, ਐੱਸ. ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ, ਰਵੀ, ਰਾਜੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1976 ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਘੱਟ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਇਕ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਐਲਬਮ ''ਰਬਿੰਦਰ ਸੁਧਾ'' ਤੋਂ "ਬੋਹੇ ਨਿਰੰਤਰੋ ਅਨੰਤੋ ਆਨੰਦਧਾਰਾ" ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 2002 ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ 14 ਗੀਤ ਗਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ '<nowiki/>''ਹਮ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ''<nowiki/>' (1986), '''ਖਰੀ ਖਰੀ''<nowiki/>' (1984), 'ਆਸਮਾਨ ਸੇ ਊਂਚਾ' (1997) ਅਤੇ 'ਆਓ ਝੂਮ ਗਾਏ' (2001) ਵਰਗੇ ਹਿੰਦੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬਰਮਾ ਮਲਿਕ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਿਲਮ 'ਹਾਏ ''ਮੇਰਾ ਦਿਲ''<nowiki/>' (1968) ਦਾ 'ਜਾਨੇਮਨ ਜਾਨੇਮਨ ਤੁਮ ਦਿਨ ਰਾਤ' ਸੀ। ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ''ਆਸ਼ਿਕ ਸੀ. ਆਈ. ਡੀ.'' (1973) ਦਾ "ਇਤਨਾ ਮੰਤਾ ਤੂ ਮੇਰਾ" ਸੀ ਅਤੇ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਕੀ ਗੌਦ ਮੇਂ (1980) ਦਾ "ਜੋਏ ਹੋ ਗੰਗਾ ਮਾਇਆ ਕੀ" ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਰਤਨਾ ਡਾਕੂ'' ਲਈ ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਰਤੈਯਾ ਬਾਬਾ, ਰਜਨੀਆ ਬਾਬਾ" ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੁਗਲ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਿਲਮ ''ਪਰੀਨੇ'' (1974) ਦਾ "ਮਿਤਵਾ ਮੋਰ ਮਨ ਮਿਤਵਾ" ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਡੇ ਨੇ ਗਾਇਕ/ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ (ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ|ਹੇਮੰਤ ਮੁਖਰਜੀ]]) ਅਤੇ ਨਚਿਕੇਤ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਦੀਨ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ '''ਸੰਖਿਆਬੇਲਾ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੁਗਲ ਗੀਤ 'ਕੇ ਪ੍ਰਥਮ ਕੱਛੇ ਐਸੀਚੀ' ਗਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]] ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2012 ਤੱਕ 4000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੇ ਨੇ [[ਜਗਦਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ|ਜਗਦ੍ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂਜੀ ਮਹਾਰਾਜ]] ਦੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ। === 1992–2013 === 1992 ਤੋਂ, ਡੇ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ, ਭਜਨਾਂ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 1992 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 2012 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗੀਤ 2006 ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੀਰ ਟੰਡਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਿਲਮ ਉਮਰ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫ਼ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਮੁਕੇਸ਼, ਸੰਧਿਆ ਮੁਖਰਜੀ, ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ, ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ, ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਸਿੰਘ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਲੇ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਰਾਜਨ ਅਯੰਗਰ, ਆਰਤੀ ਮੁਖਰਜੀ, ਚੰਦਰਾਨੀ ਮੁਖਰਜੀ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੁਦਵਾਲ, ਹੇਮਲਤਾ (ਸਿੰਗਰ) ਮੀਨੂ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਗ, ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ, ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡਕਰ, ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ, ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ, ਅੰਤਰਾ ਚੌਧਰੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਾਗਰ, ਦਿਲਰਾਜ ਕੌਰ, ਯੂਨੁਸ ਫਾਜ਼ਮੀ, ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ. ਅਨਵਰ, ਮਨਹਰ ਉਧਾਸ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਅਤੇ ਮੁਬਾਰਕ ਬੇਗਮ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 102 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1942 ਵਿੱਚ ਤਮੰਨਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚੰਦਰ ਡੇਅ ਨਾਲ ਕੰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਮੀਰ ਟੰਡਨ ਤੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Playlist Go Retro By Manna Dey on Hungama.com |url=https://www.hungama.com/playlists/go-retro-manna-dey/2570/ |access-date=16 August 2022 |website=Hungama Music |language=en}}</ref> == ਮੰਨਾ ਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == {| class="wikitable plainrowheaders" width="100%" ! scope="col" width="23%" |'''ਸਾਲ.''' ! scope="col" width="23%" |'''ਫ਼ਿਲਮ''' ! scope="col" width="23%" |'''ਗੀਤ.''' ! scope="col" width="20%" |'''ਸੰਗੀਤਕਾਰ (s) ''' ! scope="col" width="16%" |'''ਲੇਖਕ (ਐੱਸ.''' ! scope="col" width="18%" |'''ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ (ਐੱਸ.''' |- | rowspan="5" |1963 ! rowspan="3" |ਬਿਦੇਸਿਯਾ |"ਇਸ਼ਕ ਕਰੇ ਓ ਜਿਸਕੀ ਜੇਮ ਮੀ" | rowspan="3" |ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ | rowspan="3" |ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ | rowspan="2" |[[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]] |- |"ਹਾਂਸੀ ਹਾਂਸੀ ਪਾਂਡਾ ਖਿਵਾਨਲੇ" |- |"ਜਾਨ ਲਾਇਕ ਹਥੇਲੀ ਪਰ" |[[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]] |- ! rowspan="2" |ਲਗੀ ਨਹੀਂ ਛੁੱਟੇ ਰਾਮ |"ਮੁਨਹਵਾਸੇ ਬੋਲਾ ਭਾਗ 1" | rowspan="2" |[[ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ]] | rowspan="2" |[[ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ]] | rowspan="2" |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] |- |"ਮੁਨਹਵਾਸੇ ਬੋਲਾ ਭਾਗ 1" |- |1977 !ਦੰਗਲ |"ਕਾਸ਼ੀ ਹੀਲੇ ਪਟਨਾ ਹੀਲੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੀਲੇਕਾਸ਼ੀ ਹਿਲੇ ਪਟਨਾ ਹਿਲੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹਿਲੇਲਾ |[[ਨਦੀਮ-ਸ਼ਰਵਣ]] |ਰਾਜਪਤੀ ਰਾਹੀ |ਇਕੱਲੇ |} == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਦਸੰਬਰ 1953 ਵਿੱਚ, ਡੇ ਨੇ ਸੁਲੋਚਨਾ ਕੁਮਾਰਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਕਨੂਰ|ਕੰਨੂਰ]], [[ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਸਨ-ਸ਼ੁਰੋਮਾ ਹੇਰਕਰ, ਇੱਕ ਯੂ. ਐੱਸ. ਅਧਾਰਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਮਿਤਾ ਦੇਵ (ਜਨਮ 1958), ਇੱਕੋ ਬੰਗਲੁਰੂ ਅਧਾਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ। ਸੁਲੋਚਨਾ ਦੀ ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀਡ਼ਤ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲੁਰੂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਨਗਰ ਚਲੀ ਗਈ। == ਮੌਤ == 8 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ, ਡੇ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੀ ਲਾਗ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਯੂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Veteran singer Manna Dey critical in Bangalore hospital |url=http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/veteran-singer-manna-dey-critical-in-bangalore-hospital--8090.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192545/http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/veteran-singer-manna-dey-critical-in-bangalore-hospital--8090.html |archive-date=29 October 2013 |access-date=9 June 2013 |publisher=Indiatvnews.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Legendary singer Manna Dey stable but critically ill |url=http://ibnlive.in.com/news/legendary-singer-manna-dey-stable-but-critical/397431-8-66.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203101446/http://ibnlive.in.com/news/legendary-singer-manna-dey-stable-but-critical/397431-8-66.html |archive-date=3 December 2013 |access-date=9 June 2013 |publisher=Ibnlive.in.com}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਸਪੋਰਟ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=8 July 2013 |title=Manna Dey's health improves |url=http://www.bollywoodhungama.com/more/news/view/id/1888116 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192443/http://www.bollywoodhungama.com/more/news/view/id/1888116 |archive-date=29 October 2013 |access-date=10 July 2013 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 3:45 ਵਜੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹ੃ਦਯਾਲਿਆ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚੋਂ 94 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=24 October 2013 |title=Manna Dey: Legendary Indian singer dies |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-24649143.amp |access-date=3 July 2022}}</ref> &nbsp;ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Manna Dey's death: India's reaction on Twitter |url=http://www.in.com/news/current-affairs/manna-deys-death-indias-reaction-on-twitter-51269382-in-1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194234/http://www.in.com/news/current-affairs/manna-deys-death-indias-reaction-on-twitter-51269382-in-1.html |archive-date=29 October 2013 |access-date=25 October 2013}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 October 2013 |title=Legendary singer Manna Dey no more: India's reaction on Twitter |url=http://www.firstpost.com/bollywood/legendary-singer-manna-dey-no-more-indias-reaction-on-twitter-1191107.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924035342/http://www.firstpost.com/bollywood/legendary-singer-manna-dey-no-more-indias-reaction-on-twitter-1191107.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=14 March 2018 |website=firstpost.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bollywood mourns the death of Manna Dey |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/oct/241013-singer-manna-dey-death-bollywood-mourns-tweets-reactions.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127155505/http://www.mid-day.com/entertainment/2013/oct/241013-singer-manna-dey-death-bollywood-mourns-tweets-reactions.htm |archive-date=27 November 2013 |access-date=14 March 2018 |website=mid-day.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Reactions: Legendary singer Manna Dey passes away (with tweets) · sifydotcom |url=http://storify.com/sifydotcom/reactions-legendary-singer-manna-dey-passes-away |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315195943/https://storify.com/sifydotcom/reactions-legendary-singer-manna-dey-passes-away |archive-date=15 March 2018 |access-date=14 March 2018 |website=Storify}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੀਡੀਆ == [[ਤਸਵੀਰ:Manna_Dey_2016_stamp_of_India.jpg|thumb|'''ਮੰਨਾ ਡੇ''' 2016 ਡਾਕ ਟਿਕਟ]] ਡੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਜੀਵਨ ਜਲਸਾਘੋਰੇ "2008 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੰਨਾ ਡੇ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਮੰਨਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪੁਰਾਲੇਖ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। [[ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਮੰਨਾ ਡੇ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਾਲੇਖ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ਤਮੰਨਾ (1942) * ਰਾਮਰਾਜਯ (1943) <nowiki/>* ਜਵਾਰ ਭਾਟਾ (1944) <nowiki/>* ਕਵਿਤਾ (1945) <nowiki/>* ਮਹਾ ਕਵੀ ਕਾਲੀਦਾਸ (1944) <nowiki/>* ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ (1945) <nowiki/>* ਦ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਦ ਲਾਰਡ (1946) <nowiki/>* ਵਾਲਮੀਕਿ (1946) <nowiki/>* ਗੋਇੰਗ ਬੈਡ (1947) <nowiki/>* ਹਮ ਭੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈਂ (1948) <nowiki/>* ਰਾਮਬਾਨ (1948) • ਆਵਾਰਾ (1951) • ਮੂਵਮੈਂਟ (1951) • ਰਾਜਪੂਤ (1951) • ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਰ ਮੌਤ (1952) • ਕੁਰਬਾਨੀ (1952) • ਪਰਿਣੀਤਾ (1953) • ਚਿਤਰਾਂਗਦਾ (1953) • ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ (1953) • ਮਹਾਤਮਾ (1953) • ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ਼ (1954) • ਬਦਬਨ (1954) • ਮਹਾਤਮਾ ਕਬੀਰ (1954) • ਰਾਮਾਇਣ (1954) • ਸ਼੍ਰੀ 420 (1955) • ਸੀਮਾ (1955) • ਦੇਵਦਾਸ (1955) • ਜੈ ਮਹਾਦੇਵ (1955) • ਝਨਕ ਝਨਕ ਪਾਇਲ ਬਾਜੇ (1955) • ਕੁੰਦਨ (1955) * ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਤ (1956) * ਚੋਰੀ (1956) * ਦੋ ਆਂਖੇਂ ਬਾਰਾਂ ਹਾਥ (1957) * ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ (1957) * ਜੈ ਅੰਬੇ (1957) * ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਫੇਰੇ (1957) * ਜੌਨੀ ਵਾਕਰ (1957) * ਲਾਲ ਬੱਤੀ (1957) * ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (1957) * ਨਰਸੀ ਭਗਤ (1957) * ਨਯਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ (1957) * ਪਰਦੇਸੀ (1957) * ਪਰਵਾਰਿਸ਼ (1958) * ਅਮਰਦੀਪ (1958) * ਪੋਸਟ ਬਾਕਸ 999 (1958) * ਡਾਕ ਹਰਕਾਰਾ (1958) * ਅਨਾਦਿ (1959) * ਚਾਚਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ (1959) * ਦੀਪ ਜਵੇਲ ਜਾਇ (1959) * ਕਵੀ ਕਾਲੀਦਾਸ (1959) * ਨਵਰੰਗ (1959) * ਉਜਾਲਾ (1959) * ਮਧੂ (1959) * ਮੰਜ਼ਿਲ (1960) * ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ (1960) * ਅਨੁਰਾਧਾ (1960) * ਬੰਬਈ ਕਾ ਬਾਬੂ (1960) * ਰੇਨੀ ਨਾਈਟ (1960) * ਬੇਵਕੂਫ (1960) * ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਜਿਸ ਮੇਂ ਗੰਗਾ ਬਹਤੀ ਹੈ (1960) * ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ (1960) * ਕਲਪਨਾ (1960) * ਗੰਗਾ (1960 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ) * ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ (1961) * ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੇ ਚਲਾ (1962) * ਬਾਤ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ(1962) * ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ (1963) * ਰੁਸਤਮ ਸੋਹਰਾਬ (1963) * ਉਸਤਾਦ ਕੇ ਉਸਤਾਦ (1963) * "ਸੁਹਾਗਨ (1964) * ਚਿੱਤਰਲੇਖਾ (1964) * ਵਕਤ (1965) * ਭੂਤ ਬੰਗਲਾ (1965) * ਲਵ ਇਨ ਟੋਕੀਓ (1966) * ਤੀਸਰੀ ਕਸਮ (1966) * ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ (1966) * ਸਾਂਖਿਆਬੇਲਾ (1966) * ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ (1966) * ਪਤੀ-ਪਤਨੀ (1966) * ਉਪਕਾਰ (1967) * ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ (1967) * ਆਮਨੇ ਸਾਮਨੇ (1967) * ਪਾਲਕੀ (1967) * ਨਵਾਬ ਸਿਰਾਜ਼ਦੌਲਾ * ਬੂੰਦ ਜੋ ਬਣ ਗਈ ਮੋਤੀ (1967) * ਐਂਟਨੀ ਫਿਰਿੰਗੀ (1967) * ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਚੇਗੀ (1967) * ਪੜੋਸਨ (1968) '''• ਮੇਰੇ ਹਜ਼ੂਰ (1968)''' '''• ਨੀਲ ਕਮਲ (1968) • ਰਾਮ ਔਰ ਰਹੀਮ (1968) • ਬਾਘਿਨੀ (1968 ਫ਼ਿਲਮ) • ਚੌਰੰਗੀ (1968) • ਏਕ ਫੂਲ ਦੋ ਮਾਲੀ (1969) • ਚੰਦਾ ਔਰ ਬਿਜਲੀ (1969) • ਚਿਰਾਡੀਨਰ (1969) • ਜੋਤੀ (1969) • ਪ੍ਰਥਮ ਕਦਮ ਫੂਲ (1969) • ਤੀਨ ਭੁਵਨੇਰ ਪਾਰੇ (1969) • ਪੁਸ਼ਪਾਂਜਲੀ (1970) • ਨਿਸ਼ੀ ਪਦਮਾ (1970) • ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ (1970) • ਬਿਲਮਬਿਤਾ ਲੋਏ (1970) • ਆਨੰਦ (1971) • ਜੌਹਰ ਮਹਿਮੂਦ ਇਨ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ (1971) • ਜਾਨੇ ਅੰਜਾਨੇ (1971) • ਲਾਲ ਪੱਥਰ (1971) • ਬੁਢਾ ਮਿਲ ਗਿਆ (1971) • ਛਡਮਾਬੇਸ਼ੀ (1971) • ਧਨੀ ਮਯੇ (1971) • ਅਨੁਭਵ (1972) • ਪਰਾਇਆ ਧਨ (1971) • ਰੇਸ਼ਮਾ ਔਰ ਸ਼ੇਰਾ (1971) • ਦਰਬਾਰ ਗਤੀ ਪਦਮਾ (1971) • ਚੇਮੀਨ (ਮਲਿਆਲਮ) • ਹੈਲੋ ਅਮਰ ਹੈਲੋ (1972) • ਹਰ ਮਨ ਹਰ (1972) • ਪਿਕਨਿਕ (1972 ਫ਼ਿਲਮ)''' '''• ਇਸਤ੍ਰੀ (1972 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ)''' '''• ਬਾਵਰਚੀ (1972) • ਜੀਵਨ ਰਹੱਸਿਆ (1972) • ਸੀਤਾ ਔਰ ਗੀਤਾ (1972) • ਸ਼ੋਰ (1972) • ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (1972) • ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ (1973) • ਦਿਲ ਕੀ ਰਹੇ (1973) • ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੀ ਕਸਮ (1973) • ਸਂਪੂਰਣ ਰਾਮਾਇਣ (1973) • ਸੋਦਾਗਰ (1973) • ਜ਼ੰਜੀਰ (1973) • ਬੌਬੀ (1973) • ਬਸੰਤ ਬਿਲਾਪ (1973) • ਮਰਜੀਨਾ ਅਬਦੁੱਲਾ (1973) • ਦੁਖ ਭੰਜਨ ਤੇਰਾ ਨਾਮ (1974) ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ • ਨੇਲੂ (ਮਲਿਆਲਮ) (1974) • ਰੇਸ਼ਮ ਕੀ ਡੋਰੀ (1974) • ਉਸ ਪਾਰ (1974) • ਮੌਚਕ (1974) • ਫੁਲੇਸ਼ਵਰੀ (1974) • ਸ਼ੋਲੇ (1975) • ਹਿਮਾਲਿਆ ਸੇ ਊਂਚਾ (1975) • ਸੰਨਿਆਸੀ (1975) • ਪੋਂਗਾ ਪੰਡਿਤ (1975) • ਜੈ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਂ (1975) • ਦੀਵਾਰ (1975) • ਸੰਨਿਆਸੀ ਰਾਜਾ (1975) • ਸੇਲਮ ਮੇਮਸਾਹਿਬ (1975) • ਪਲੰਕਾ (1975)''' '''• ਦਸ ਨੰਬਰੀ (1976)''' '''• ਮਹਿਬੂਬਾ (1976) • ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ (1976) • ਹੋਟਲ ਸਨੋ ਫੌਕਸ (1976) • ਅਨੁਰੋਧ (1977) • ਮੀਨੂ (1977) • ਸਤਯਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ (1978) • ਜੁਰਮਾਨਾ (1978) • ਗਣਦੇਵਤਾ (1978) • ਚਾਰਮੂਰਤੀ (1978) • ਦੋਈ ਪੁਰਸ਼ (1978 ਫ਼ਿਲਮ) • ਗੌਤਮ ਗੋਵਿੰਦਾ (1979) • ਦੇਵਦਾਸ (1979 ਫ਼ਿਲਮ) • ਹੀਰੇ ਮਾਣਿਕ ​​(1979) • ਅਬਦੁੱਲਾ (1980) • ਚੋਰੋ ਕੀ ਬਾਰਾਤ • ਕ੍ਰਾਂਤੀ • ਕਰਜ਼ (1980) • ਦਾਦਰ ਕੀਰਤੀ (1980) • ਸੂਰਿਆ ਸਾਖੀ (1981) • ਲਾਵਾਰਿਸ (1981) • ਇੰਦਰਾ (1983)''' '''* ਲਲਨ ਫਕੀਰ (1987)''' '''* ਆਗਮਨ (1988) * ਪ੍ਰਹਾਰ (1990) * ਦੇਬਤਾ (1990) * ਗੁਰੀਆ (1997) * ਉਮਰ (2006) * ਸੰਗਤ (ਡੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ)''' '''L''' * 1965 ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ-ਕੰ''ਕੰਚਨ ਜੰਘਾ'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ * 1966 [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੇਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ]] * 1967 ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ-''ਸੰਖਿਆਬੇਲਾ'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਬੈਕ ਅਵਾਰਡ * 1968 ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ-''ਐਂਟਨੀ ਫਿਰਿੰਗੀ'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ * 1968 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੇਰੇ ਹੁਜ਼ੂਰ'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ <ref name="16thawardPDF">{{Cite web |title=16th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150517061411/http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |archive-date=17 May 2015 |access-date=30 September 2014 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]] |page=3}}</ref><ref name="National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1968/108|title=National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968|last=Times of India|first=Entertainment|work=timesofindia.indiatimes.com|access-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511142357/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/2005/108|archive-date=11 May 2021}}</ref> * 1969 ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ-ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਅਵਾਰਡ (''ਮੇਰੇ ਹੁਜ਼ੂਰ'' ਲਈ ਹਿੰਦੀ) * 1970 ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ-ਸੇਰਾ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ ''ਚੀਰਾ ਡਿਨਰ'' ਲਈ * 1971 ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਿਸ਼ੀ ਪਦਮ'' ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ <ref name="18thaward">{{Cite web |title=18th National Film Awards |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm17thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020065742/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm17thNFAAward.aspx |archive-date=20 October 2012 |access-date=6 May 2013 |publisher=[[International Film Festival of India]]}}</ref><ref name="18thawardPDF">{{Cite web |title=18th National Film Awards (PDF) |url=http://dff.nic.in/2011/17th_NFF_1971.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226002621/http://dff.nic.in/2011/17th_NFF_1971.pdf |archive-date=26 February 2012 |access-date=6 May 2013 |publisher=Directorate of Film Festivals}}</ref> * 1971 ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] * 1972 '''ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ''<nowiki/>' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ * 1973 ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ-''ਸਟ੍ਰੀ'' ਲਈ ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ * 1979 ਕਲੈਮਮਾਨੀ * 1983 ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ [[ਤੁਲਸੀ ਸਨਮਾਨ]]<nowiki/>ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ * 1985 ਆਰਡਰ ਡੇਸ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਡੇਸ ਲੈਟਰਸ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ * 1985-ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ * 1988 ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ-''ਲਲਨ ਫਕੀਰ'' ਲਈ ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ * 1988 ਮਾਈਕਲੇ ਸਾਹਿਤਯੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਢਾਕਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ * 1990 ਮਿਥੁਨ ਫੈਨਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਆਮਲ ਮਿੱਤਰਾ ਅਵਾਰਡ * 1991 ਸੰਗੀਤ ਸਵਰਨਾਚੂਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਖੇਤਰ ਕਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ, ਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ * 1993 P.C.Chandra ਅਵਾਰਡ <ID1 ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ * 1994 ਜਪਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਫੁਕੁਓਕਾ ਪੁਰਸਕਾਰਜਪਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ * 1995 ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ * 1999 ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਰਾਏ ਅਵਾਰਡ ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ * 1999 ਜ਼ੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਜ਼ੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡਜ਼ੀ ਗਰੁੱਪ * 2001 ਆਨੰਦਬਜ਼ਾਰ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ ਅਨੰਦਲੋਕ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਵਾਰਡ[[ਆਨੰਦਬਾਜ਼ਾਰ ਪੱਤਰਿਕਾ|ਆਨੰਦਬਾਜ਼ਾਰ ਗਰੁੱਪ]] * ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ 2002 ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਊਰੀ ਸਵਰਲਿਆ ਯੇਸੂਦਾਸ ਅਵਾਰਡ * 2003 ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ * ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ 2004 ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2004-ਹਨੀ ਡੀ. ਲਿੱਟ ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2005 ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ * ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2005 [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] * 2007 ਉਡ਼ੀਸਾ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾ ਅਕਸ਼ੈ ਮੋਹੰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰਉਡ਼ੀਸਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ * 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ|ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 2008-ਹਨੀ ਡੀ. ਲਿੱਟ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2009 ਮਿਰਚੀ ਸੰਗੀਤ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ * 2011 ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਜੀਵਨਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ]] * 2011 ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬੰਗਾ-ਵਿਭੂਸ਼ਣ * 2012 ਅੰਨਯੋ ਸਨਮਾਨ 24 ਘੰਟਾ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। * 2013 ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ''ਸੰਗੀਤ ਮਹਾ ਸੰਮਾਨ'' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 2013 [[ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ਿਕੋੱਟਾਮਾ (ਪੋਸਟਹੂਮਸਲੀ) * 2015 ਆਨਰੇਰੀ D.Litt [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਪੋਸਟਹੂਮਸੀਲੀ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਫਿਲਮ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] sysj9gqa2x40y29plolhgtdwourgxvc 0 18194 846518 717651 2026-09-18T22:03:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846518 wikitext text/x-wiki {{Infobox Badminton player | playername = ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ | image = Saina Nehwal in 2011.jpg | nickname = | size = 220px | birth_name = | date_of_birth = {{birth date and age|df=yes|1990|3|17}}<ref name="news.oneindia.in">{{cite web |url=http://news.oneindia.in/feature/2010/saina-nehwal-india-badminton-cwg-profile-career.html |title=Saina Nehwal &#124; India Medal Hopes &#124; Badminton &#124; Delhi Commonwealth Games &#124; Profile &#124; Career – Oneindia News |publisher=News.oneindia.in |date=2010-09-24 |accessdate=2011-06-29 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104082415/http://news.oneindia.in/feature/2010/saina-nehwal-india-badminton-cwg-profile-career.html |dead-url=yes }}</ref> | place_of_birth = [[ਹਿਸਾਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], <br />{{flag|ਭਾਰਤ}} | residence = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | height = 5 ਫੁੱਟ 5 ਇੰਚ | weight = 60 ਕਿਲੋ | event = ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ | highest_ranking = 2<ref name="bestRanking">[http://bwf.tournamentsoftware.com/ranking/category.aspx?id=1565&category=473 – Best World Ranking]</ref> | date_of_highest_ranking = 2 ਦਸੰਬਰ 2010 | current_ranking = 2<ref name="ranking">{{cite web |url=http://www.bwfbadminton.org/page.aspx?id=14955 |title=Badminton World Federation – BWF World Ranking |publisher=Bwfbadminton.org |date= |accessdate=2013-03-07 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235700/http://www.bwfbadminton.org/page.aspx?id=14955 |dead-url=yes }}</ref> | date_of_current_ranking = 14 ਮਾਰਚ 2013 | country = {{IND}} | coach = {{flagicon|IND}} [[ਪੁੱਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ]]<br>{{Flagicon|Indonesia}} [[ਅਤੀਕ ਜੋਹਾਰੀ]] | handedness = ਸੱਜਾ | titles =[[2009, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼]]<br> [[2010 ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼]]<br> [[2010 ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼]]<br> [[2010 ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼]]<br> [[ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ ਓਪਨ]]<br> [[2010 ਇੰਡੀਆ ਓਪਨ, ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ]]<br> [[ਸਵਿਸ ਓਪਨ (ਬੈਡਮਿੰਟਨ)|ਸਵਿਸ ਓਪਨ, 2010]]<br> [[ਸਵਿਸ ਓਪਨ (ਬੈਡਮਿੰਟਨ)|ਸਵਿਸ ਓਪਨ, 2011]]<br> [[ਸਵਿਸ ਓਪਨ (ਬੈਡਮਿੰਟਨ)|ਸਵਿਸ ਓਪਨ,2012]]<br> [[2012, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ]]<br> [[2012 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ]]<br>[[2012 ਡੈਨਮਾਰਕ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ]] | medal_templates = {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport|Women's [[Badminton]]}} {{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}} {{MedalBronze| [[2012 Summer Olympics|2012 London]] | [[Badminton at the 2012 Summer Olympics|Women's singles]]}} {{MedalCompetition|[[2008 BWF World Junior Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold|[[2008 BWF World Junior Championships|2008 India]]|[[2008 BWF World Junior Championships|Girl's singles]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth games]]}} {{MedalGold|[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|2010 India]]|[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Women's singles|Women's Singles]]}} {{MedalCompetition|[[Badminton Asia Championships|Asian Championships]]}} {{MedalBronze|[[2010 Badminton Asia Championships|2010 New Delhi]]|[[2010 Badminton Asia Championships|Women's Singles]]}} | bwf_id = 3E7EEDF9-07F0-474E-A02B-CB598BBE365A }} '''ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ''' (ਜਨਮ 17 ਮਾਰਚ 1990) ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਅੱਵਲ ਨੰਬਰ ਦੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।<ref name="worldnumber1">{{cite news|last1=Sukumar|first1=Dev|title=Nehwal Assured of Top Spot; Makes India Open Final|url=http://www.bwfbadminton.org/news_item.aspx?id=94107|accessdate=31 March 2015|work=Badminton World Federation|date=28 March 2015|archive-date=30 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330194905/http://www.bwfbadminton.org/news_item.aspx?id=94107|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=World No.1 Saina Nehwal Wins Maiden India Open Super Series|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/239861-saina-nehwal-wins-maiden-crown-as-world-number-one|accessdate=31 March 2015|work=NDTV Sports - Badminton News|agency=[[Press Trust of India|PTI]]|date=29 March 2015|archive-date=31 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150331214406/http://sports.ndtv.com/badminton/news/239861-saina-nehwal-wins-maiden-crown-as-world-number-one|dead-url=yes}}</ref> ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੈਂਕਿੰਗ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਸਾਇਨਾ ਦਾ ਜਨਮ [[17 ਮਾਰਚ]] [[1990]] ਨੂੰ [[ਹਿਸਾਰ]] ([[ਹਰਿਆਣਾ]]) 'ਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] 'ਚ ਬੀਤਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਉਤਮ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਸਾਇਨਾ ਸਿਰਫ਼ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਉਸ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਹਰਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ 'ਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] 'ਚ ਹੀ ਕੋਚ ਨਾਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿਵਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 2003 ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਇਨਾ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਜਾਗ ਉਠੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਖੰਭ ਲੱਗ ਗਏ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਹਰਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇਹਵਾਲ ਅਤੇ ਊਸ਼ਾ ਰਾਣੀ ਨੇਹਵਾਲ ਦੀ ਧੀ ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=jats5>{{cite news |url=https://www.mid-day.com/sports/other-sports/article/Saina-Nehwals-father-shares-adorable-photo-of-Indian-star-shuttler-19373179 |title=Saina Nehwal's father shares adorable photo of Indian star shuttler |access-date=17 March 2021 |work=Mid Day |date=30 April 2018 |language=en}}</ref><ref>[https://www.hindustantimes.com/chandigarh/haryana-again-luck-gifts-saina-an-olympics-bronze/story-W8MXNdnQx7QXytTAFUcM8L.html Haryana again: Luck gifts Saina an Olympics bronze ''Hindustan Times''] Quote: "Hisar-born ace shuttler Saina Nehwal on Saturday earned India its third medal at the London Games"</ref><ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/guest-column/story/20101101-my-grandmom-wanted-a-boy-saina-744547-2010-10-23 My Grandmom wanted a Boy: Saina ''India Today''] Quote: "The Haryana Government has in the last two years offered several incentives-the highest prize money for medal winners at the Commonwealth Games and a car. This is a welcome sign for sportswomen as it gives them new recognition. All of them are close to me because most are Jats and some of them have told me that I, only 20, am an inspirational icon for them because of the traditional mindset about girls and the khaps that treat women as inferior."</ref> ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਭੈਣ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਚੰਦਰਾਂਸ਼ੂ ਨੇਹਵਾਲ ਹੈ।<ref name=jats1/><ref name=jats8>{{cite news |last1=Kohli |first1=Amrita |title=Saina Nehwal Tweets Hilarious Video Of Her 'Mad Sister'. Prepare To ROFL |url=https://www.ndtv.com/offbeat/saina-nehwal-tweets-hilarious-video-of-her-mad-sister-prepare-to-rofl-1658104 |access-date=20 March 2021 |work=NDTV |date=February 10, 2017}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ<ref name=jats2>[https://www.olympic.org/news/get-to-know-indian-badminton-star-saina-nehwal Get to know Indian badminton star Saina Nehwal], Olympic.org, 18 May 2018.</ref>, ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਹਰਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਂਪਸ ਸਕੂਲ CCS HAU, ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।<ref name=jats3>{{cite web |url=http://www.careers360.com/news/3936-Up-close-with-Saina-Nehwal |title=Think higher education! Saina Nehwal: "Don't leave studies" |publisher=Careers360 |date=3 March 2010 |access-date=31 July 2012 |archive-date=5 ਜੂਨ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605172236/http://www.careers360.com/news/3936-Up-close-with-Saina-Nehwal |dead-url=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਐਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=jats6>{{cite news |last1=Chatterjee |first1=Deepshikha |title=Saina Nehwal biography: Age, family, achievements, hobbies and everything you need to know about the Badminton star. |url=https://www.sportskeeda.com/badminton/saina-nehwal-biography-age-family-achievements-hobbies-everything-you-need-know-badminton-star |access-date=20 March 2021 |work=Sportskeeda |date=25 September 2016 |language=en-us}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਊਸ਼ਾ ਰਾਣੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਸੀ। ਨੇਹਵਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣਨ ਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਦੀ ਸੀ।<ref name=jats1>{{cite news |title=Saina Nehwal on Mother's Day: My mum gives me tremendous confidence, she knows I can achieve more |url=https://www.hindustantimes.com/tabloid/saina-nehwal-on-mother-s-day-my-mum-gives-me-tremendous-confidence-she-knows-i-can-achieve-more/story-pmFMrYnQH2RFBdscUr7YDL.html |access-date=20 March 2021 |work=Hindustan Times |date=13 May 2018 |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਟ ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। 1998 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਰਾਟੇ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਬੈਲਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |last1=Bharadwaj |first1=Ragini |title=I was into Karate first: Saina Nehwal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/i-was-into-karate-first-saina-nehwal/articleshow/15718249.cms |access-date=20 March 2021 |work=The Times of India |date=26 August 2012 |language=en}}</ref><ref name=jats9>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/badminton/Saina-Nehwal-gave-up-karate-to-embrace-badminton/articleshow/14713929.cms |title=Saina Nehwal gave up karate to embrace badminton |date=6 July 2012 |work=The Times Of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708090859/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/badminton/Saina-Nehwal-gave-up-karate-to-embrace-badminton/articleshow/14713929.cms|archive-date=8 July 2012|accessdate=20 March 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Saina Nehwal gave up karate to embrace badminton |url=https://www.deccanherald.com/content/262259/saina-nehwal-gave-up-karate.html |access-date=20 March 2021 |work=Deccan Herald |date=6 July 2012 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Nehwal |first1=Saina |title=Playing to Win |date=15 December 2012 |publisher=Penguin UK |isbn=978-81-8475-915-0 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Playing_to_Win/tBSi3rdUPO0C?hl=en&gbpv=1&dq=playing+to+win+saina+nehwal+karate&pg=PT12&printsec=frontcover |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਸਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਗੋਪੀਚੰਦ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ 2014 ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਚੰਦ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਦੂਕੋਣ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਯੂ. ਵਿਮਲ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਆਫ਼ ਏ ਬਿਲੀਅਨ: ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਦ ਓਲੰਪਿਕ ਗੇਮਜ਼' ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਚੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/sport/solely-saina-nehwals-decision-to-shift-to-bangalore-prakash-padukone-academy/article30565200.ece | title=Solely Saina Nehwal’s decision to shift to Bangalore: Prakash Padukone Academy | publisher=The Hindu | date=14 January 2020 | accessdate=31 July 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://thebridge.in/badminton/happy-have-helped-saina-nehwal-come-out-bad-phase-vimal-kumar/?infinitescroll=1 | title=Happy to have helped Saina Nehwal come out of 'bad phase' | publisher=The Bridge | date=16 January 2021 | accessdate=31 July 2021 | author=[[U. Vimal Kumar]]}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨੇਹਵਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।<ref name="harlang1">[https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shraddha-kapoor-back-to-her-prep-for-saina-nehwal-biopic/articleshow/64309201.cms Shraddha Kapoor back to her prep for Saina Nehwal biopic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230416090032/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shraddha-kapoor-back-to-her-prep-for-saina-nehwal-biopic/articleshow/64309201.cms |date=2023-04-16 }}, [[Mumbai Mirror]], 25 May 2018.</ref> ਉਹ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਬਾਬੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref name="jats7">[https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/sindhu-is-a-top-player-to-beat-says-saina-nehwal/articleshow/61513379.cms PV Sindhu is a top player to beat, says Saina Nehwal], [[India Times]], 5 November 2017.</ref> ਉਸਨੇ 14 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ, ਪਾਰੂਪੱਲੀ ਕਸ਼ਯਪ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/sports/report/match-of-the-year-saina-nehwal-ties-the-knot-with-kashyap-wedding-india-badminton/20181214.htm|title=Match of the year: Saina ties the knot with Kashyap|website=Rediff|access-date=16 December 2018}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤੀ == ਨੇਹਵਾਲ 29 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਰੁਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਅਬੂ ਚੰਦਰਾਂਸ਼ੂ ਨੇਹਵਾਲ ਵੀ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, " [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।"<ref name="pol1">{{Cite news|url=https://www.timesofindia.com/india/shuttler-saina-nehwal-to-join-bjp/amp_articleshow/73725252.cms|title=Ace badminton player Saina Nehwal joins BJP|last=PTI|date=29 January 2020|work=The Times of India|access-date=29 January 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="pol2">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/saina-nehwal-badminton-star-and-olympic-medal-winner-to-join-bjp-2171384|title=Saina Nehwal, "Inspired By Narendra Sir", Joins BJP Ahead Of Delhi Polls|date=29 January 2020|work=NDTV.com|access-date=29 January 2020}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] f7mwmonwz72o1vgnci6ff68odhyvnxf 0 22940 846500 582875 2026-09-18T19:02:34Z Ziv 53128 ([[c:GR|GR]]) [[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg]] → [[File:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 846500 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ| title_orig =De Principatibus / Il Principe | translator = | image = [[file:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg|thumb|300px]] | caption =ਟਾਈਟਲ ਪੰਨਾ | author = [[ਨਿਕੋਲੋ ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਫਲੋਰੈਂਸ|ਫਲੋਰੈਂਸ]] | language = [[ਤੁਸਕਾਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਸਕਾਨ]] (ਇਤਾਲਵੀ) | series = | subject = ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ | genre = ਗੈਰ-ਗਲਪ | publisher = | pub_date = 1532 | english_pub_date = | media_type = | pages = | isbn = | oclc = | followed_by = | followed_by = ਐਂਡਰੀਆ }} '''''ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ''''' (ਇਤਾਲਵੀ: ''Il Principe'', {{IPA-it|il ˈprin.tʃi.pe|}}), [[ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਕਾਲ]] ਦੇ [[ਇਟਲੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, [[ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ]], [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਨਾਟਕਕਾਰ]] [[ਨਿਕੋਲੋ ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ]] ਦਾ ਲਿਖਿਆ [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ [[ਰਾਜਨੀਤੀ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਪੱਤਰਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ, ਲਾਤੀਨੀ ਟਾਈਟਲ, ''De Principatibus'' (''ਰਿਆਸਤਾਂ ਬਾਰੇ'') ਵਾਲਾ 1513 ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ, ਇਹਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟ ਰੂਪ, ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1532 ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ [[ਮੈਡੀਸੀ]] [[ਪੋਪ]] ਅਤੇ [[ਕਲੀਮੈਂਟ ਸੱਤਵੇਂ]] ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ "lਇਸ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਦਰਅਸਲ ਖਰੜਾ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।"।<ref>{{Harvcoltxt|Bireley|1990}} ਪੰਨਾ 14.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ]] r46h6go904dgqd4w6dch792nwvcydsf 0 27321 846552 839715 2026-09-19T08:59:29Z Satdeep Gill 1613 846552 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ | image = | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | Poems = | birth_name = | birth_date = 17 ਮਾਰਚ 1899 | birth_place = ਜਿਲਾ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]], ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ | death_date = 1984 (85 ਸਾਲ) | death_place = | occupation = ਲੇਖਕ, ਕਵੀ | nationality = ਭਾਰਤੀ | ethnicity = | citizenship = ਭਾਰਤੀ | education = ਸਾਹਿਤ | alma_mater = | period = | genre = | subject = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ | movement = | notableworks = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | website = | portaldisp = o0 }} [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Singh Diwana.gif|thumb|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ]] '''ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ''' ([[17 ਮਾਰਚ]] [[1899]] - [[1984]]) [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੇ ਆਲੋਚਕ, ਪਹਿਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ-ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਠੇਠ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਦੀ ਪੁਸਤਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]<ref>[http://books.google.co.in/books?id=ObFCT5_taSgC&pg=PA811&lpg=PA811&dq=Mohan+Singh+Diwana&source=bl&ots=mVH_4yBSu4&sig=3kyPzVogT-ltguRq1JbbgvIKdnY&hl=en&sa=X&ei=4XWaUrCYEYaJrQfJw4G4Dw&ved=0CD0Q6AEwAw#v=onepage&q=Mohan%20Singh%20Diwana&f=false Encyclopaedia of Indian Literature: page 811]</ref><ref>http://books.google.co.in/books/about/A_History_of_Punjabi_literature.html?id=srBjAAAAMAAJ</ref>(1933) ਉਸਦੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਮ. ਏ., ਉਰਦੂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਡੀ.ਲਿਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਪਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਫਾਰਸੀ, ਹਿਬਰੂ, ਜਰਮਨ ਤੇ ਫਰੈਂਚ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 225 ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਪੈਂਫਲਟਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਸਰਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130727/4/232520.cms |title='ਨਿੱਕ ਸੁੱਕ, ਖੂੰਜੇ ਲੱਗਿਆ ਦੀਵਾਨਾ |access-date=2013-11-30 |archive-date=2021-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121201002/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130727/4/232520.cms |url-status=dead }}</ref> ==ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ== ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ (17 ਮਾਰਚ 1899 - 1984) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਆਲੋਚਕ, ਪਹਿਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ-ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਠੇਠ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ[1][2](1933) ਉਸਦੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਮ. ਏ., ਉਰਦੂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਡੀ.ਲਿਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਪਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਫਾਰਸੀ, ਹਿਬਰੂ, ਜਰਮਨ ਤੇ ਫਰੈਂਚ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 225 ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਪੈਂਫਲਟਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਸਰਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।[3]<ref>{{Citation |last=Mignolo |first=Walter D. |title=An Other Tongue, An Other Thinking, An Other Logic |date=2012-08-26 |url=https://doi.org/10.23943/princeton/9780691156095.003.0009 |work=Local Histories/Global Designs |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-15609-5 |access-date=2025-02-09}}</ref> ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਮਾਰਚ 1899 ਨੂੰ ਜਿਲਾ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1912 ਵਿੱਚ ਸੱਯਾਦ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1916 ਵਿੱਚ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ [[ਲਹੌਰ]] ਤੋਂ ਇੰਟਰ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਬੀਏ ਕਰ ਲਈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.academicroom.com/book/dr-mohan-singh-uberoi-diwana-bibliography-brief-chronological-biography-interview |title=Dr. Mohan Singh Uberoi Diwana: Bibliography, Brief Chronological ... |access-date=2013-12-01 |archive-date=2013-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102234130/http://www.academicroom.com/book/dr-mohan-singh-uberoi-diwana-bibliography-brief-chronological-biography-interview |dead-url=yes }}</ref> ==ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ== "ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ।"<ref>ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ਸੰਵਾਦ: ਪੁਨਰ-ਸੰਵਾਦ, ਪੰਨਾ 238</ref> ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ, ਮੀਰ ਕਿਰਾਮਤੁੱਲਾ ਅਤੇ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਆਦਿ ਨੇ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਸੀ ਨਾ ਗੋਲਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਾਰਜ ਇਕ ਸੰਪੂਰਨ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਦੀਰਘ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਇਕ ਪਰਪੱਕ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। "ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕ੍ਰਮ ਸਜੀਵ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਥਾਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਵਡਮੁੱਲੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਨਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਜਿੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ ਉੱਥੇ ਚਿਰ-ਚਾਲਕ ਵੀ ਹੈ।"<ref>ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਤੇ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ (ਜਿਲਦ ਦੂਜੀ), ਪੰਨਾ 44</ref> ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਮਾਡਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਉਸ ਪਾਸ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚੌਖਟਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਉਲੀਕਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।”<ref>ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ਸੰਵਾਦ: ਪੁਨਰ-ਸੰਵਾਦ, ਪੰਨਾ 238</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਬੇਸ਼ੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਜਾਂ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ, ਪਰੰਤੂ ਆਦਿ ਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਨ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਪੂਰਵ ਨਾਨਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੋਇਆ ਹੈ:- ===ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ=== *ਪੂਰਵ ਨਾਨਕ ਕਾਲ:- 1450 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ *ਨਾਨਕ ਕਾਲ:- 1450 ਈ. ਤੋਂ 1750 ਈ. ਤਕ *ਪਿਛਲਾ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ:- 1700 ਈ. ਤੋਂ 1800 ਈ. ਤਕ *ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ:- 1800 ਈ. ਤੋਂ 1850 ਈ. ਤਕ *ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਾਲ:- 1850 ਈ. ਅੱਗੇ।<ref>ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ, ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ</ref> ===ਐਨ ਇੰਟਰੋਡਕਸ਼ਨ ਟੂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ=== ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਕਾਲ ਵਕਫ਼ਾ ਤਾਂ ਉਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਨਾਮਕਰਨ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- *ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਕਾਲ:- 1450 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ *ਨਾਨਕ ਕਾਲ :- 1450 ਈ. ਤੋਂ 1700 ਈ. ਤਕ *ਪ੍ਰੇਮ ਸੁਮਾਰਗ ਕਾਲ:- 1700 ਈ. ਤੋਂ 1800 ਈ. ਤਕ *ਕਾਦਰਯਾਰ ਕਾਲ:- 1800ਈ. ਤੋਂ 1850 ਈ. ਤਕ *ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਲ:- 1850 ਈ. ਤੋਂ ਅੱਗੇ।<ref>ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ, ਐਨ ਇੰਟਰੋਡਕਸ਼ਨ ਟੂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ</ref> ===ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੀ ਮੁਖ਼ਤਸਰ ਤਵਾਰੀਖ਼=== ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਨਾਮਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਲ ਵੰਡ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- *ਨਾਥਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਕਾਲ:- 850 ਈ. ਤੋਂ 1540 ਈ. ਤਕ *ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਅਹਿਦ:- 1540 ਈ. ਤੋਂ 1708 ਈ. ਤਕ *ਦੂਜਾ ਮੁਗ਼ਲਈ ਕਾਲ ਜਾਂ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਕਾਲ:- 1708 ਈ. ਤੋਂ 1800 ਈ. ਤਕ *ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ:- 1800 ਈ. ਤੋਂ 1850 ਈ. ਤਕ *ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਾਲ ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਜਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਕਾਲ:-1850 ਈ. ਤੋਂ ਅੱਗੇ।<ref>ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੀ ਮੁਖ਼ਤਸਰ ਤਵਾਰੀਖ਼</ref> ===ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ=== #ਤੱਥ ਮੂਲਕ ਸਮਗਰੀ ਪੱਖੋਂ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਉਸੇ ਦਾ ਹੀ ਅਨੁਕਰਨ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਪਕ ਤੱਥ ਮੂਲਕ ਸਮਗਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਕਾਰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। #ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਜਾਂ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣਾ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁੱਲ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਘਟਨਾ ਹੈ। #ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਲਈ ਇਕ ਵੱਖਰਾ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪੀ ਮੁਹਾਵਰਾ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। #ਆਪਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਹਿਲ ਕਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਕਾਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ਸੰਵਾਦ: ਪੁਨਰ-ਸੰਵਾਦ, ਪੰਨਾ 246</ref> === ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ: === ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਖੋਜ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬਧਤ ਕਾਰਜ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਹਨ ਓਥੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨ ਚਿੰਤਕ ਦੁਆਰਾ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਾਰਜ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਸਿਰਜ ਕੇ ਹੀ ਅਗਲਾ ਕਾਰਜ ਆਪਣਾ ਵਜੂਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਵਿੱਚੋ ਕੋਈ ਇਕ (ਖੋਜ, ਸਿਧਾਂਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ) ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਟਿਕਦਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਮੁਲਵਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖੋਜ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ-ਲੇਖਣ ਦੇ ਕਾਰਜਾ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵਸਤੂਭਾਵੀ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਘੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਵ ਨਾਨਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਦੀਆ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਸ ਕਾਲ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਨਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਸਿਰਜੇ ਬਗੈਰ ਅਗਾਂਹ ਨਹੀਂ ਸਰਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਕਈ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜਾ (ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਢੂੰਢ-ਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ) ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੂਰੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਹਿਤ (ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ) ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਉੱਪਰ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਾ ਲੇਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਵੀ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰੀ ਕਰੜਾਈ ਨਾਲ ਮੂਲੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਉਸ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਪਾਸ ਜਪੁ ਦੇ( ਜਪੁ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਟੀਕਾ 1701 ਈ. ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ, ਸਿਭੂ ਨਾਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਥੀਂ) ਅਤੇ ਸਿਧ ਗੋਸ਼ਟਿ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਟੀਕਿਆਂ (ਸਿਧ ਗੋਸ਼ਟਿ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਟੀਕਾ ਜਸਵੰਤ ਰਾਇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਹੱਥੀਂ 1713 ਈ. ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਕਫੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ|last=ਭਾਟੀਆ|first=ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ|publisher=ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿਲੀ|year=2013|isbn=978-81-260-4233-3|location=ਦਿੱਲੀ|pages=54}}</ref><ref>{{Cite book|title=ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ :ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀ,|last=ਭਾਟੀਆ|first=ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ|publisher=ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ|year=2013|location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|pages=14}}</ref><ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ|last=ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ|first=ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ|publisher=ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ|year=2021|pages=54,67}}</ref> ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ: ==== 1. ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਖਾ ਅਤੇ ਛੰਦਾਂਬੰਦੀ (1937) ==== ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਜਪੁਜੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਧਿਆਨ ਟਿਕਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਛੰਦਾਂਬੰਦੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਛੰਦਾਂਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ==== 2 ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਖਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ (1952) ==== ਇਸ ਵਿਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਬਲਕਿ ਇਸ ਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਬਿਆਨੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਜਪੁਜੀ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਟੀਕਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਰਮਾਰਥ, ਪ੍ਰਸੰਗ, ਵਿਆਖਿਆ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼, ਸ਼ਾਬਦਾਰਥ, ਦਰਸ਼ਨਾਰਥ, ਸਾਹਿਤਾਰਥ ਆਦਿ ਕਈ ਪ੍ਰਸੰਗ ਖੋਲੇ। === ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ === ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਪੱਛਮੀ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਮਾਡਲਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। "ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਖੋਜ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਢੂੰਡ ਭਾਲ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਤਕ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਬਲਕਿ ਨਾਲ ਹੀ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੂਸਰੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵਿਆਖਿਆ ਮੂਲਕ ਖੋਜ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਨੇਪਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੰਝ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਬਿਰਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਬਲਕਿ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅਣਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਿਖੇੜੇ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਸਾਹਿਤ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਗਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖਰਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ"। ਇੰਝ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਸਨ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ "ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਸਮੇਂ , ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ , ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ, ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਕੋਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਝ ਸੀ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ , ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਸਿਰਜਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਵਿਜੈ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ"। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ "ਸਾਹਿਤ ਸਿੱਧਾਂਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਖਾ ਦੀ ਛੰਦਾਬੰਦੀ (1937), ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ (1939), ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਲਾਮ (1941), ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ (1941), ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਜਤਿੰਦਰ ਸਾਹਿਤ ਸਰੋਵਰ (1950) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਖਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ (1952) ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਭਾਤ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ"। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ , ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਲਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਹੱਥ- ਲਿਖਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਥਾਣੀਂ ਲੰਘਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਰਤਿਤਵ (ਕਰਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ) , ਕਾਲ ਨਿਰਧਾਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਸੋਝੀ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ, ਸੂਫ਼ੀ ਮੱਤ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਹਰੇਕ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਦੇ ਕਲਾਮ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿਚ ਆਏ ਹਵਾਲਿਆ ਨੂੰ ਤਸ਼ਰੀਹ ਕਰਦਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਾਠਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 'ਅਰਥਾਵਲੀ' ਵੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ' ਵਿਚ 1860 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1940 ਈ: ਤੱਕ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਪਾਦਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਸ਼ੈਲੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ , ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤਵੱਜੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ - ਬਿਆਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜਾਵੀਏ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸੁਹਜ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲੇ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲੋਂ ਮੂਲੋ ਹੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ ਰਸ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਤੁੱਛ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਾਹਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੱਧਕਾਲਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਹ 850 ਤੋਂ 1708 ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ, ਤਾਕਤਵਰ , ਸਮਕਾਲੀਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਮਈ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ' ਮਹਿਜ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਸਮਾਨ , ਰਸ -ਰਹਿਤ , ਬਲ - ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਰਹਿਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਇਥੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਪਸੰਦ/ ਨਾਪਸੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ-ਪ੍ਰੰਸ਼ਸਾਵਾਦੀ ਬਿਰਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਧਾਰਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਸਨਾਤਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਨੂਠੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਪਰਿਪੇਖ ਆਧਾਰਿਤ ਅਧਿਐਨ , ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ , ਭਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਤੱਥਿਕ ਖੋਜ - ਮੂਲਕ ਬਿਰਤਿ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭਾਵ- ਮੂਲਕ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ , ਰਉ ਆਧਾਰਿਤ ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਆਦਿ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵੀ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਧੁੱਪ ਛਾਂ'' (1935) *''ਨੀਲ ਧਾਰਾ'' (1932) *''ਜਗਤ ਤਮਾਸ਼ਾ'' (1942) *''ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸਾਖੀਆਂ''<ref>http://webopac.puchd.ac.in/w27/Result/Dtl/w21OneItem.aspx?xC=288848</ref>(1943) *''ਪਤਝੜ''<ref>http://webopac.puchd.ac.in/w27/Result/Dtl/w21OneItem.aspx?xC=290470</ref> (1944) *''ਮਸਤੀ'' (ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ 1946) *''ਮਸਤੀ'' (1949) *''ਸੋਮਰਸ'' (1954) ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਦਵਿੰਦਰ ਬਤੀਸੀ'' *''ਪਰਾਂਦੀ'' *''ਰੰਗ ਤਮਾਸੇ'' ===ਹੋਰ=== * ''ਜਪੁ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਖਾ ਵਿਗਿਆਨ''<ref>http://webopac.puchd.ac.in/w27/Result/w27AcptRslt.aspx?AID=854282&xF=T&xD=0&nS=2</ref> * ''ਜਤਿੰਦਰ ਸਾਹਿਤ ਸਰੋਵਰ''<ref name="https://books.google.co.in/books?id=SoNXuXIkfS4C&pg=PA507&lpg=PA507&dq=Jatinder+Sahit+Sarovar&source=bl&ots=mzdcmw70Qc&sig=d5yfYAJuIXlkGJ1fMqTJpBM2Iuc&hl=en&sa=X&ved=0CB8Q6AEwAGoVChMIqMyRlLmoyAIVxB-OCh2siwFf#v=onepage&q=Jatinder%20Sahit%20Sarovar&f=false">{{cite book | title=Sant Singh Sekhon: Selected Writings | publisher=Sahitya Akademi | author=Sant Singh Sekhon, Tejwant Singh Gill | year=2005 | pages=507}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] 9rt5k9x0ojhmgzy00krvbs790e2hezg 0 29379 846463 845172 2026-09-18T12:41:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846463 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = ਮੁਕੇਸ਼ | image = Mukesh_2016_stamp_of_India.jpg | image_size = | background = ਗਾਇਕ | birth_name = ਮੁਕੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਾਥੁਰ | birth_date = {{Birth date|1923|7|22|df=yes}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}} | death_date = {{Death date and age|1976|8|27|1923|7|22}} | death_place = [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ]] {{ਝੰਡਾ|ਸਯੁਕਤ ਰਾਜ}} | instrument = ਵੋਕਲ | genre = [[ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]], ਭਜਨ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ | occupation = ਗਾਇਲ | years_active = 1940–1976 }} '''ਮੁਕੇਸ਼ ਚੰਦ ਮਾਥੁਰ''' (22 ਜੁਲਾਈ 1923 – 27 ਅਗਸਤ 1976) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਗਾਇਕ]] ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ 'ਤੌਬਾ ਯੇ ਮਤਵਾਲੀ ਚਾਲ, ਜਾਨੇ ਕਹਾਂ ਗਏ ਵੋ ਦਿਨ, ਮੇਰਾ ਜੂਤਾ ਹੈ ਜਾਪਾਨੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੀਖਾ ਹਮਨੇ ਨਾ ਸੀਖੀ ਹੋਸ਼ਿਆਰੀ, ਸਜਨ ਰੇ ਝੂਠ ਮਤ ਬੋਲੋ, ਏ ਭਾਈ ਜ਼ਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਚਲੋ, ਕੋਈ ਜਬ ਤੁਮਾਰ੍ਹਾ ਹਿਰਦੇ ਤੋੜ ਦੇ' ਆਦਿ ਜਿਹੇ ਦਿਲ-ਟੁੰਬਵੇਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤੇ। ਮੁਕੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜੁਲਾਈ, 1923 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਚਾਂਦ ਰਾਣੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ==ਫਿਲਮੀ ਸਫਰ== '''ਮੁਕੇਸ਼''' ਨੇ ਸੰਨ 1945 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ' ਲਈ 'ਦਿਲ ਜਲਤਾ ਹੈ ਤੋ ਜਲਨੇ ਦੋ' ਗਾ ਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਧੁੰਮਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ | ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ | ਉਸ ਨੇ 'ਤੌਬਾ ਯੇ ਮਤਵਾਲੀ ਚਾਲ, ਜਾਨੇ ਕਹਾਂ ਗਏ ਵੋ ਦਿਨ, ਮੇਰਾ ਜੂਤਾ ਹੈ ਜਾਪਾਨੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੀਖਾ ਹਮਨੇ ਨਾ ਸੀਖੀ ਹੋਸ਼ਿਆਰੀ, ਸਜਨ ਰੇ ਝੂਠ ਮਤ ਬੋਲੋ, ਏ ਭਾਈ ਜ਼ਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਚਲੋ, ਕੋਈ ਜਬ ਤੁਮਾਰ੍ਹਾ ਹਿਰਦੇ ਤੋੜ ਦੇ' ਵਰਗੇ ਦਿਲ-ਟੁੰਬਵੇਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤੇ। ਸੰਨ 1941 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਨ 1976 ਤੱਕ ਮੁਕੇਸ਼ ਨੇ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਨੌ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ | ਉਸ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਗੀਤ ਹਿੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਸੀ| [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ '[[ਆਗ]]' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ '[[ਸੱਤਿਅਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ]]' ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਹੁੰ ਤੇ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ| ==ਸਨਮਾਨ== ===ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਸਨਮਾਨ=== * 1974 - [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਸਨਮਾਨ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ]] "ਕਈ ਬਾਰ ਯੂਹੀ ਦੇਖਾ ਹੈ''' ਫਿਲਮ [[ਰਜਨੀਗੰਧਾ]] ===[[ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਸਨਮਾਨ]]=== ====ਜੇਤੂ==== {| class="wikitable sortable" |- !ਸਾਲ ! Song ! ਫਿਲਮ !ਸੰਗੀਤਕਾਰ ! ਗੀਤਕਾਰ |- | 1959 | "ਸਬ ਕੁਛ ਸੀਖਾ ਹਮਨੇ'' | ''[[ਅਨਾੜੀ]]'' | [[ਸੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] | [[ਸ਼ੈਲਿੰਦਰ]] |- | 1970 | "ਸਬਸੇ ਬੜਾ ਨਦਾਨ'' | ''[[ਪਹਿਚਾਨ]]'' | [[ਸੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] | [[ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ]] |- | 1972 |"ਜੈ ਬੋਲੋ ਬੇਈਮਾਨ ਕੀ'' |''[[ਬੇ-ਇਮਾਨ]]'' | [[ਸੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]]'' | [[ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ]] |- | 1976 |"ਕਭੀ ਕਭੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ'' | ''[[ਕਭੀ ਕਭੀ]]'' | [[ਖਯਾਮ]] | [[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]] |} ====ਨਾਮਜਾਦਗੀ==== {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਗੀਤ !ਫਿਲਮ !ਸੰਗੀਤਕਾਰ ! ਗੀਤਕਾਰ |- | 1960 | "ਹੋਠੋਂ ਪੇ ਸਚਾਈ ਰਹਿਤੀ ਹੈ'' | ''[[ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਗੰਗਾ ਵਹਿਤੀ ਹੈ]]'' | ਸੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ | ਸ਼ੈਲਿੰਦਰ |- | 1964 | "ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨਾ ਰਹਾ'' | ''[[ਸੰਗਮ]]'' | ਸੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ | ਸ਼ੈਲਿੰਦਰ |- | 1967 | "ਸਾਵਨ ਕਾ ਮਹੀਨਾ'' | ''[[ਮਿਲਨ]]'' | [[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ]] | [[ਅਨੰਦ ਬਕਸ਼ੀ]] |- | 1970 | "ਬਸ ਯਹੀ ਅਪਰਾਧ ਮੈਂ ਹਰ ਬਾਰ'' | ''[[ਪਹਿਚਾਨ]]'' | ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ | [[ਨੀਰਜ਼]] |- |1972 |"ਇਕ ਪਿਆਰ ਕਾ ਨਗ਼ਮਾ'' | ''[[ਸ਼ੋਰ]]'' | ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ | [[ਸੰਤੋਸ਼ ਅਨੰਦ]] |- | 1975 | "ਮੈਂ ਨਾ ਭੁਲੁਗਾ'' | ''[[ਰੋਟੀ ਕਪੜਾ ਔਰ ਮਕਾਨ]]'' | ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ | ਅਨੰਦ ਬਕਸ਼ੀ |- | 1976 | "ਮੈਂ ਪਲ ਦੋ ਪਲ ਕਾ ਸ਼ਾਇਰ'' |''[[ਕਭੀ ਕਭੀ]]'' | ਖਯਾਮ |ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ |- | 1977 | "ਸੁਹਾਨੀ ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤੇਂ'' | ''[[ਮੁਕਤੀ]]'' | [[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]] | ਅਨੰਦ ਬਕਸ਼ੀ |- | 1978 | "ਚੰਚਲ ਸ਼ੀਤਲ'' | [[ਸੱਤਿਅਮ ਸ਼ਿਵਅਮ ਸੁੰਦਰਮ]] | ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ |ਅਨੰਦ ਬਕਸ਼ੀ |} ===ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸਨਮਾਨ=== '''ਜੇਤੂ''' * 1967 - ਫਿਲਮ '''ਤੀਸਰੀ ਕਸਮ''' ਲਈ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ<ref>{{Cite web |url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196730.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-02-04 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106143248/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196730.htm |dead-url=yes }}</ref> * 1968 - ਫਿਲਮ '''ਮਿਲਨ''' ਲਈ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ<ref>{{Cite web |url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196831.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-02-04 |archive-date=2010-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108050315/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196831.htm |dead-url=yes }}</ref> * 1970 - ਫਿਲਮ '''ਸਰਸਵਤੀ ਚੰਦਰ''' ਲਈ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ<ref>{{Cite web |url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197033.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-02-04 |archive-date=2010-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108033915/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197033.htm |dead-url=yes }}</ref> ==ਮੌਤ== 22 ਜੁਲਾਈ, 1976 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ 'ਜੀਨਾ ਯਹਾਂ ਮਰਨਾ ਯਹਾਂ, ਇਸ ਕੇ ਸਿਵਾ ਜਾਨਾ ਕਹਾਂ' ਨਾਮਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਸਾਥੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਖੁਸ ਗਿਆ ਸੀ | ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{Film and Television Awards in India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮੀ ਫਨਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮੀ ਗਾਇਕ]] == Early life == ਮੁਕੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜੁਲਾਈ 1923 ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਥੁਰ ਕਾਇਆਸਥ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=23 October 2016 |title=Exclusive : Neil Nitin Mukesh & Nitin Mukesh In Conversation With Karan Thapar |url=https://www.youtube.com/watch?v=sIsBeVv1qDE&t=884 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130124600/https://www.youtube.com/watch?v=sIsBeVv1qDE&t=884 |archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024 |website=[[YouTube]] |access-date=10 ਮਈ 2025 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-mukesh-birthday-special-soulful-songs-man-with-the-golden-voice-latest-breaking-news-today-392644|title=Mukesh birthday special: 5 soulful songs of the Man with the Golden Voice|last=Karki|first=Tripti|date=22 July 2017|work=India TV News|access-date=11 December 2023}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਚੰਦ ਮਾਥੁਰ, ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰਾਨੀ ਮਾਥੁਰ ਸਨ। ਉਹ ਦਸ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਜੋ ਮੁਕੇਸ਼ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਯਾਰੀ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ,ਜਿਹੜਾ ਨਾਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਣਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੁਕੇਸ਼ ਨੇ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਅਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ।<ref name="MM">{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/8-life-facts-about-bollywoods-golden-voice-mukesh-on-his-birth-anniversary/articleshow/53338576.cms|title=8 Life Facts about Bollywood's Golden Voice Mukesh on his Bi|last=Chobey|first=Ankita|date=22 July 2016|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=10 March 2019|archive-date=4 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804040413/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/8-life-facts-about-bollywoods-golden-voice-mukesh-on-his-birth-anniversary/articleshow/53338576.cms|url-status=dead}}</ref> 0le3s2u6lljj7y8vz1i84xpbyvzivv4 0 38795 846492 784508 2026-09-18T18:20:08Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Poetry" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374898268|Hasrat Jaipuri]]" 846492 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|}} {{Infobox musical artist | name = ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ | image =|thumb | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1922|4|15}} | death_date = {{Death date and age|1999|9|17|1922|4|15|df=y}} | occupation = [[ਗੀਤਕਾਰ]] | background = | birth_place = [[ਜੈਪੁਰ|ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ]] | yearsactive = 1949-1999 | birth_name = ਇਕਬਾਲ ਹੁਸੈਨ | alias = | website = }} '''ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1922 - 17 ਸਤੰਬਰ 1999), ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। {{ਅਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] == ਸ਼ਾਯਰੀ == ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਲਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ।<ref name="urdupoetry">{{Cite web |date=13 October 2001 |title=Hasrat Jaipuri profile on urdupoetry.com website |url=http://www.urdupoetry.com/profile/hjaipuri.html |access-date=29 August 2018}}</ref> * ''ਅਬਸ਼ਾਰ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ'' (ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2025}} elaxc6eqmodg9x78opynm847mbgcy1c 0 53936 846498 408718 2026-09-18T18:56:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846498 wikitext text/x-wiki [[Image:1893parliament.jpg|thumb|right|400px|ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਮਹਾਸਭਾ, 1893]] '''ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਮਹਾਸਭਾ''' (Parliament of the Worlds Religions) ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਈ ਸਭਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 1893 ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਮਹਾਸਭਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ===1893 ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਸੰਸਦ=== [[File:Swami Vivekananda at Parliament of Religions.jpg|thumb | right |250px| [[ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]] ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਮਹਾਸਭਾ, (ਸਤੰਬਰ 1893) ਦੌਰਾਨ।ਮੰਚ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ) ਵੀਰਚੰਦ ਗਾਂਧੀ, ਧਰਮਪਾਲ, ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ<ref name="Chicago, September, 1893 on the platform">{{cite web|title=Chicago, September, 1893 on the platform|url=http://vivekananda.net/photos/1893-1895TN/pages/chicago-1893-september-plat.htm|publisher=vivekananda.net|access-date=2014-12-14|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121025112/http://www.vivekananda.net/photos/1893-1895TN/pages/chicago-1893-september-plat.htm|url-status=dead}}</ref>]] 1492 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬਸ ਦੇ ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ 400ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ 1893 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਅਨ ਵਿਸ਼ਵ ਮੇਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇਕੱਠ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਈ ਮਹਾਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਦਾਂ ਵੀ ਬੁਲਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਸੰਸਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।<ref name="McRae">{{cite journal|last=McRae|first=John R. |year=1991|title=Oriental Verities on the American Frontier: The 1893 World's Parliament of Religions and the Thought of Masao Abe|journal=Buddhist-Christian Studies|publisher=University of Hawai'i Press|volume=11|pages=7–36|doi=10.2307/1390252|jstor=1390252}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1893]] m77sdi1vmt6kdnyz8lkyt61g4biv9bg 0 60179 846538 637358 2026-09-19T02:26:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846538 wikitext text/x-wiki [[ਚੀਨ]] ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਹੁਆਝੀ]] (ਸਰਲ ਚੀਨੀ: 华西村; ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ: 華西村; ਪਿਨਯਿਨ: huā xī cūn,English:Huaxi),ਜੋ [[ਜੀਆਂਗਸੁ|ਜੀਆਂਗਸੁ ਰਾਜ]] ਦੇ [[ਜੀਆਂਗਯਿਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://english.cri.cn/7146/2009/04/16/2041s475214.htm |title=The Secrets of China's Richest Village |access-date=2015-05-17 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120530065346/http://english.cri.cn/7146/2009/04/16/2041s475214.htm |url-status=dead }}</ref> ਵੂ ਰੇਨਬਾਓ (ਸਰਲ ਚੀਨੀ: 吴仁宝; ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ: 吳仁寶; ਪਿਨਯਿਨ: wú rénbǎo, English:Renbao),ਜੋ ਹੁਆਝੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਭੂਤਪੂਰਵ ਸਕੱਤਰ ਸਨ, ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਾਇਆ ਕਲਪ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਾਡਲ [[ਸਮਾਜਵਾਦ|ਸਮਾਜਵਾਦੀ]] ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'' ==ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ== ਹੁਆਝੀ ਪਿੰਡ ''ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਵਲ ਦਰਜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ 1961 ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਸੀ।<ref>[http://www.chinadaily.com.cn/cndy/2009-10/20/content_8817493.htm Huaxi Special: 'Number one village under the sky' continues moving forward]</ref> ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 100,000 [[ਯੂਰੋ|ਯੋਰੋ]] ਸਲਾਨਾ ਦੀ ਧਨ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਇਹ ਚੀਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪੱਛਮੀ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਫੀ ਰਾਸ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਨੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਖਰੀਦੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹਿਸੇਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕੁਲ ਟਰਨਓਵਰ (Turnover) 6.5 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 2000 ਮੂਲ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਕਰੀਬਨ 20,344 ਪਰਵਾਸੀ ਕਾਮੇ ਅਤੇ 28,240 ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਾਮੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਹੁਆਝੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਇਥੇ ਇਸਦੀ ਗਗਨ ਚੁੰਭੀ ਬਹੁ ਮੰਜਲੀ ਇਮਾਰਤ<ref>[http://www.andreadimartino.com/index.htm?http://www.andreadimartino.com/huaxi/ Huaxi, the Chinese model of richness]</ref> ਭਾਵ 328 ਮੀਟਰ ਉਚੇ [[ਲੋਂਗਸੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੋਟਲ]] [[(Longxi International Hotel)]]<ref>{{Cite web |url=http://usa.chinadaily.com.cn/business/2011-10/10/content_13860880.htm |title=Skyscraper hotel takes Huaxi village to record new heights |access-date=2015-05-17 |archive-date=2018-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906014217/http://usa.chinadaily.com.cn/business/2011-10/10/content_13860880.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.xinhuanet.com/photo/2011-10/24/c_122190393.htm 走进华西村 揭秘奢华的黄金酒店] {{zh icon}}</ref> ਦਾ ਇਸਦੀ 50 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇ ਗੰਢ ਸਥਾਪਨਾ ਮੌਕੇ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਕੇ ਖੋਲਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== * [[Mondragón]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == External links == * [http://www.vagabondjourney.com/huaxi-china-worlds-richest-village/ Huaxi: A Journey to the World's Richest Village] * [http://www.youtube.com/watch?v=yru1C-RE7lc&feature=player_embedded Story of Huaxi Village] * [http://www.independent.co.uk/news/world/asia/huaxi-the-socialist-village-where-everyone-is-wealthy-6290583.html Independent on Huaxi] * [http://www.chinahuaxicun.com/ City of Huaxi official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005005622/http://www.chinahuaxicun.com/ |date=2013-10-05 }} {{zh icon}} * [http://en.chinahuaxicun.cn/ City of Huaxi official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141211053223/http://en.chinahuaxicun.cn/ |date=2014-12-11 }} {{en icon}} {{Coord|31.83285|120.425477|display=title|name=accident site}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਚੀਨ ਦੇ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਜੀਆਂਗਸੁ(Jiangsu) ਦਾ ਭੂਗੋਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਆਝੀ (Huaxi) ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਡਲ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ]] dzxm633ewu5llu20n65z00y1ry0e33y 0 63039 846516 844707 2026-09-18T21:40:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846516 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਸ਼ੀਰੀਂ ਨਿਸ਼ਾਤ |image= Viennale talk (2), Shirin Neshat.jpg|thumb|ਸ਼ੀਰੀਂ ਨਿਸ਼ਾਤ [[Vienna International Film Festival|Viennale 2009]] |caption= |birth_date={{birth date and age|1957|03|26}} |birth_place=[[ਕਾਜ਼ਵੀਨ]], [[ਪਹਿਲਵੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ|ਇਰਾਨ]] |spouse= ਕਿਓਂਗ ਪਾਰਕ (ਤੱਲਾਕ)<ref name="NYT">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2009/01/29/garden/29iranian.html|work=[[The New York Times]]|title=A Minimalist Loft, Accessorized Like Its Owner|author=Elaine Louie|date=2009-01-28}}</ref> |partner=[[ਸ਼ੋਜਾ ਅਜ਼ਾਰੀ]]<ref name="NYT"/> |children=ਸਿਰੀਸ ਪਾਰਕ<ref name="NYT"/> |occupation= [[ਕਲਾਕਾਰ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ]] }} '''ਸ਼ੀਰੀਂ ਨਿਸ਼ਾਤ''' ({{lang-fa|شیرین نشاط}}; ਜਨਮ 26 ਮਾਰਚ 1957) ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਵਿਜੁਅਲ [[ਕਲਾਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਹ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/11/14/shirin-neshats-performa-contribution/|title=Shirin Neshat’s Performa Contribution|publisher=[[The New York Times]]|date=2011-11-14|accessdate=2012-02-08|author=Claudia La Rocco}}</ref> ==ਜੀਵਨ== ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਈਰਾਨ ਨੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਕਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ, ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ, ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕਲਾ - ਇਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ - ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਹੈ।”<ref>The Guardian, 25 November 2019 [https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2019/nov/25/yoko-ono-and-the-amnesty-art-sale-in-pictures amnesty art sale]</ref> ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅਣਗਿਣਤ ਵਾਰ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ, 1999 ਵਿੱਚ ਐਕਸ.ਐਲ.ਵੀ.ਆਈ.ਆਈ. ਵੇਨਿਸ ਬਿਏਨਨੇਲ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ, ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ 66ਵੇਂ ਵੇਨਿਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਸਿਲਵਰ ਸ਼ੇਰ ਜਿੱਤਣ ਤੱਕ<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2010/jun/13/shirin-neshat-women-without-men|title=Shirin Neshat: A long way from home|author=Homa Khaleeli|work=[[The Guardian]]|date=June 13, 2010}}</ref>, ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਜੀ. ਰੋਜਰ ਡੈੱਨਸਨ ਦੁਆਰਾ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1">Denson, G. Roger, [http://www.huffingtonpost.com/g-roger-denson/sherin-neshat-artist-of-t_b_802050.html "Shirin Neshat: Artist of the Decade"], ''[[The Huffington Post]]'', December 20, 2010.</ref> "ਯੇਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ" ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਤ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.art.yale.edu/shirin-neshat|title=Shirin Neshat|website=Yale School of Art|language=en|access-date=2019-12-28|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228052849/https://www.art.yale.edu/shirin-neshat|url-status=dead}}</ref> ==ਪਿੱਠਭੂਮੀ == ਉਹ ਦੌਲਤਮੰਦ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਇਰਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਹਿਰ [[ਕਾਜ਼ਵੀਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="G">{{cite web|author=Suzie Mackenzie|date=July 22, 2000|url=http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2000/jul/22/weekend.suziemackenzie|title=An unveiling|work=[[The Guardian]]}}</ref> ਨਿਸ਼ਾਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, "ਪੱਛਮ ਬਾਰੇ ਸੁਪਨੇ ਲਏ, ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਰੰਗ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੁੱਲ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਮੇਰੇ ਦੋਨੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਇਵੇਂ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹੋਇਆ ਕੀ, ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਿਟ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵਟਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਤੀਰੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਦਾ ਹਿਤ ਪੂਰਿਆ”। ਨਿਸ਼ਾਤ ਦੇ "ਪੱਛਮੀਕਰਨ" ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਹਰਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਾਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰੇਕ ਧੀ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਨ, ਖ਼ਤਰੇ ਮੁੱਲ ਲੈਣ,ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇਖਣ ਲਈ" ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲਜ ਭੇਜਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-128865266.html|publisher=Highbeam.com|title=Between two worlds: an interview with Shirin Neshat|date=2004-09-22|last=MacDonald|first=Scott|accessdate=2012-03-29|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511183544/http://www.highbeam.com/doc/1G1-128865266.html|dead-url=yes}}</ref> ਆਪਣੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।<ref name="G"/> ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰੇਕ ਧੀਆਂ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਨ, ਜੋਖਮ ਲੈਣ, ਸਿੱਖਣ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੇਖਣ" ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲਜ ਭੇਜਿਆ। 1975 ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਈਸੀ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇਰਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ., ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਐਮ.ਐਫ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|title=After the Revolution: Women Who Transformed Contemporary Art|url=https://archive.org/details/afterrevolutionw0000unse|last=Heartney|first=Eleanor|publisher=Prestel|year=2007|isbn=9783791337326|location=Munich|pages=[https://archive.org/details/afterrevolutionw0000unse/page/230 230]–231}}</ref> ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਸੀ. ਬਰਕਲੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦ ਹੀ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣਾ ਉਸ ਦਾ ਪੇਸ਼ੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖੀ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਮੈਨਹੱਟਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਆਰਟ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਲਈ ਸਟੋਰਫਰੰਟ ਚਲਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ 10 ਸਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤੇ।<ref name="Danto, Arthur Coleman 2000, pp. 60-67">Danto, Arthur Coleman. "Shirin Neshat." ["interview"]. Bomb, no. 73, 15 Oct. 2000, pp. 60-67. EBSCOhost, search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=asu&AN=505875156&site=ehost-live.</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਆਰਟ ਸੀਨ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਕਲਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਲਾ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਕਲਾ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" 1990 ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਆਯਤੁੱਲਾ ਖੋਮੇਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਈਰਾਨ ਪ੍ਰਤੀ। "ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਜ਼ੁਰਬਾ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਈਰਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਸੀ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਡਰਾਉਣੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਦੋਵੇਂ ਸੀ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ, ਬੇਸ਼ਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਸੀ।"<ref>Excerpt from interview between the artist and Linda Weintraub, author of ''In the Making: Creative Options for Contemporary Art''.</ref> ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਸਟੋਰਫਰੰਟ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਸਿਰਜਕਾਂ - ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਈ; ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰਫਰੰਟ ਨੇ ਕਲਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1993 ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਲਾ ਸਿਰਜਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। == ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ == * ''Women of Allah''<ref>{{Cite book|title=Women of Allah|last=Neshat|first=Shirin|publisher=|year=1997|isbn=|location=United States|pages=}}</ref> * ''Two Installations''<ref>{{Cite book|title=Two Installations|url=https://archive.org/details/shirinneshattwoi0000horr|last=Neshat|first=Shirin|publisher=Wexner Center For The Arts|year=2000|isbn=9781881390268|location=|pages=}}</ref> * ''Shirin Neshat: 2002-2005''<ref>{{Cite book|title=Shirin Neshat: 2002-2005|url=https://archive.org/details/shirinneshatlaul0000nesh|last=Neshat|first=Shirin|publisher=Charta|date=October 15, 2005|isbn=8881585405|location=|pages=}}</ref> * ''I Know Something about Love''<ref>{{Cite book|title=I Know Something about Love|last=Neshat|first=Shirin|publisher=|year=2011|isbn=|location=|pages=}}</ref> * ''Shirin Neshat: Toba''<ref>{{Cite book|title=Shirin Neshat: Toba|last=Neshat|first=Shirin|publisher=|year=2003|isbn=|location=|pages=}}</ref> ==ਕਾਰਜ== * ''Turbulent'', 1998. Two channel video/audio installation.<ref>{{Cite web|url=https://www.redlineartworks.org/section652294_310959.html|title=Video Installation: 'Turbulent' (1998) by Shirin Neshat (Iran / U.S.A): Red Line Art Works|website=www.redlineartworks.org|access-date=2020-02-29}}</ref> * ''Rapture'', 1999. Two channel video/audio installation. * ''Soliloquy'', 1999. Color video/audio installation with artist as the protagonist. * ''Fervor'', 2000. Two channel video/audio installation. * ''Passage'', 2001. [[Single channel video]]/audio installation. * ''Logic of the Birds'', 2002. Multi-media performance. * ''Tooba'', 2002. Two channel video/audio installation based on [[Shahrnush Parsipur|Shahrnush Parsipur's]] novel ''Women Without Men''. * ''Mahdokht'', 2004. Three channel video/audio installation. * ''Zarin'', 2005. Single channel video/audio installation. * ''Munis'', 2008. Color video/audio installation based on Shahrnush Parsipur's novel ''Women Without Men''. * ''Faezeh'', 2008. Color video/audio installation based on Shahrnush Parsipur's novel ''Women Without Men''. * ''Possession'', 2009. Black & white video/audio installation. * ''[[Women Without Men (2009 film)|Women Without Men]]'', 2009. Feature film based on Shahrnush Parsipur's novel ''Women Without Men''. * ''[[Illusions & Mirrors]]'', 2013. Film commissioned by Dior and featuring Natalie Portman. * ''[[Looking for Oum Kulthum]]'', 2017, film. ==ਇਨਾਮ== *First International Prize at the [[Venice Biennale]] (1999)<ref name="auto">{{cite web |title=Shirin Neshat |url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/shirin-neshat |accessdate=15 December 2019}}</ref> *Grand Prix at the [[Kwangju Biennale]] (2000)<ref name="auto"/> *Visual Art Award from the [[Edinburgh International Film Festival]] (2000)<ref name="auto"/> *Infinity Award from the [[International Center of Photography]], New York (2002)<ref name="auto"/><ref>{{cite web|accessdate=2019-12-15|title=2002 Infinity Award: Art|url=https://www.icp.org/infinity-awards/shirin-neshat|date=23 February 2016|website=International Center of Photography|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215172810/https://www.icp.org/infinity-awards/shirin-neshat|url-status=dead}}</ref> *ZeroOne Award from the [[Universität der Künste Berlin]] (2003)<ref name="auto"/> *Hiroshima Freedom Prize from the [[Hiroshima Museum of Art]] (2005)<ref name="auto"/> *[[The Dorothy and Lillian Gish Prize]], New York (2006)<ref>{{cite web|accessdate=2019-12-15|title=Shirin Neshat|url=http://gishprize.org/recipients/shirin-neshat/|website=gishprize.org|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215172813/http://gishprize.org/recipients/shirin-neshat/|url-status=dead}}</ref> *[[Rockefeller Foundation]] Media Arts Fellowship, New York (2008)<ref name="auto1">{{cite web |title=Shirin Neshat - Gladstone Gallery |url=https://www.gladstonegallery.com/artist/shirin-neshat/biography |website=www.gladstonegallery.com |accessdate=15 December 2019 |archive-date=15 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215172758/https://www.gladstonegallery.com/artist/shirin-neshat/biography |url-status=dead }}</ref> *Cultural Achievement Award, [[Asia Society]], New York (2008)<ref name="auto1"/> *Silver Lion Award for Best Director, 66th Venice International Film Festival (2009) *Cinema for Peace Special Award, Hessischer Filmpreis, Germany (2009)<ref name="auto1"/> *[[Crystal Award]], [[World Economic Forum]], Davos, Switzerland (2014)<ref name="auto1"/> *[[Rockefeller Fellow]], United States Artists, New York (2016)<ref name="auto1"/> *Praemium Imperiale Award (2017) ==ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ== * ''Expressing the inexpressible [videorecording DVD]: Shirin Neshat.'' 2004, 42 minutes, Color. Princeton, NJ: Films for the Humanities & Sciences. Originally produced by Westdeutscher Rundfunk in 2000. *[[Women Without Men (2009 film)|''Women Without Men'' (2009 film)]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Shirin Neshat}} * Mohammed Afkhami, Sussan Babaie, Venetia Porter, Natasha Morris. "Honar: The Afkhami Collection of Modern and Contemporary Iranian Art." Phaidon Press, 2017. {{ISBN|978-0-7148-7352-7}}. *{{IMDb name|1252622}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] o1k3urr166fbiwynap4poaarmv09yw4 0 65857 846539 843827 2026-09-19T02:57:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846539 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[Ustad]] | name = Amanat Ali Khan | honorific_suffix = {{Post-nominals|country=PAK|PP}} | image = Ustad_Amanat_Ali_Khan.jpg | image_size = | caption = | native_name = امانت علی خان | native_name_lang = ur | birth_name = | birth_date = 1922 | birth_place = [[Hoshiarpur]], [[Punjab Province (British India)|Punjab]], [[British India]]<br/>{{small|(present-day [[Punjab, India]])}} | death_date = {{death date|df=y|1974|09|18}} (aged 52) | death_place = [[Lahore]], [[Punjab, Pakistan|Punjab]], [[Pakistan]] | occupation = {{hlist|Classical vocalist|ghazal singer|composer}} | years_active = 1945 – 1974 | children = 7, including: {{plainlist| * [[Asad Amanat Ali Khan]] * [[Shafqat Amanat Ali]] }} | father = [[Akhtar Hussain (musician)|Akhtar Hussain]] | relatives = {{plainlist| * [[Bade Fateh Ali Khan]] (brother) * [[Hamid Ali Khan]] (brother) }} | awards = [[Pride of Performance]] by the [[President of Pakistan]] (1969) }} '''Ustad Amanat Ali Khan''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|امانت علی خان}}}}; ਜਨਮ 1922 &#x2013;ਦੇਹਾਂਤ 18 September 1974)<ref name=":0">{{Cite web |title=46th death anniversary of Ustad Amanat Ali Khan observed |url=https://www.radio.gov.pk/18-09-2020/46th-death-anniversary-of-ustad-amanat-ali-khan-being-observed-today |access-date=2021-10-18 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Lodhi |first=Adnan |date=2018-09-17 |title=Remembering Ustad Amanat Ali Khan on his 44th death anniversary |url=http://tribune.com.pk/story/1805349/remembering-ustad-amanat-ali-khan-44th-death-anniversary |access-date=2022-02-14 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":15">{{Cite web |title=Remembering Ustad Amanat Ali Khan on his 44th death anniversary - |url=https://www.pakistanpressfoundation.org/https-tribune-com-pk-story-1805349-4-remembering-ustad-amanat-ali-khan-44th-death-anniversary/ |access-date=2022-08-23 |website=www.pakistanpressfoundation.org |language=en}}</ref> ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1][2][3][4][5][6] ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਉਸਤਾਦ ਵੱਡੇ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ (1935 - 2017) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[7] ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ (ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ - ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[8][9][10] ਖਾਨ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਿਆਲ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ [7] ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਉਸਤਾਦ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।[11] ਉਹ ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਰਸ਼ਦੀ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡੀ ਹੈ।[12][13] == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1922 ਵਿੱਚ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਅੱਜ ਦੇ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ [[ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ]] ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕ ਸਨ।<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":6">{{Cite web |last=Lodhi |first=Adnan |date=September 18, 2019 |title=In memorial: Ustad Amanat Ali Khan's 45th death anniversary |url=https://tribune.com.pk/story/2058528/memorial-ustad-amanat-ali-khans-45th-death-anniversary |access-date=Feb 15, 2022 |website=tribune.com.pk}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |last=Rizwan |first=Anum |date=2019-09-17 |title=Remembering the grand maestro Ustad Amanat Ali Khan |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2019/09/remembering-the-grand-maestro-ustad-amanat-ali-khan/ |access-date=2022-02-16 |website=BOL News |language=en-US |archive-date=2022-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216225014/https://www.bolnews.com/entertainment/2019/09/remembering-the-grand-maestro-ustad-amanat-ali-khan/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":15"/><ref name="TNI3">{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/369942-classical-singer-amanat-ali-remembered|title=Classical singer Amanat Ali Khan remembered|date=18 September 2018|work=The News International (newspaper)|access-date=17 October 2020|agency=Associated Press of Pakistan}}</ref> ਉਹ ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ [[ਘਰਾਨਾ|ਵੋਕਲ ਘਰਾਨਾ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name=":1" /><ref name="Dawn">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/301007/|title=Classical music has healing effect on listeners|date=3 May 2008|work=Dawn|access-date=17 October 2020|location=Karachi}}</ref> ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":4">{{Cite web |date=2015 |title=Ustad Amanat Ali Khan |url=http://www.emipakistan.com/artist/Ustad-Amanat-Ali-Khan-5 |access-date=2022-02-15 |website=emipakistan.com |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215162841/http://www.emipakistan.com/artist/Ustad-Amanat-Ali-Khan-5 |url-status=dead }}</ref><ref name=":16">{{Cite web |date=2014-06-26 |title=Classical treat: A fitting tribute to Patiala Gharana |url=http://tribune.com.pk/story/727632/classical-treat-a-fitting-tribute-to-patiala-gharana |access-date=2022-09-05 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Salman |first=Peerzada |date=2017-01-05 |title=Patiala Gharana loses another famous son |url=http://www.dawn.com/news/1306544 |access-date=2022-02-14 |website=Dawn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kaur |first=Amarjot |date=August 2, 2014 |title=Lend him your ears |url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140802/ttlife1.htm |access-date=2022-02-16 |website=tribuneindia.com}}</ref> 1947 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੇ ਗਏ।<ref name=":6" /><ref name="TFT">{{Cite news|url=http://www.thefridaytimes.com/25022011/page28.shtml|title=Profile of Amanat Ali Khan on The Friday Times (newspaper)|access-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312110410/http://www.thefridaytimes.com/25022011/page28.shtml|archive-date=12 March 2013}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Ustad Bade Fateh Ali Khan |url=https://www.sruti.com/index.php?route=archives/artist_details&artId=199 |access-date=2022-02-14 |website=www.sruti.com}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ]] [[ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਅੱਧ-ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name=":5">{{Cite web |last=Taqi |first=Mohammad |date=Jan 7, 2017 |title=Remembering Ustad Fateh Ali Khan, Patriarch of the Patiala Gharana |url=https://thewire.in/culture/remembering-ustad-fateh-ali-khan-patriarch-patiala-gharana |access-date=2022-02-15 |website=The Wire}}</ref> ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਪੰਡਿਤ ਜੀਵਨਲਾਲ ਮੱਟੂ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਨਤਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":2"/> ਸੰਨ1949 ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] (ਫਿਰ ਕਲਕੱਤਾ) ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਈ।<ref name=":5" /><ref name=":2" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਬਣ ਗਏ।<ref name=":13">{{Cite web |date=Sep 18, 2018 |title=Remembering the grand maestro Ustad Amanat Ali Khan on his death anniversary |url=https://dunyanews.tv/en/Entertainment/457687-Remembering-the-grand-maestro-Ustad-Amanat-Ali-Khan-on-his-death-anniver |access-date=2022-04-30 |website=Dunya News}}</ref><ref name="travel-culture">{{Cite web |title=Ustad Amanat Ali Khan |url=https://www.travel-culture.com/pakistan/music/ustad-amanat-ali-khan.shtml |access-date=2022-02-15 |website=travel-culture.com |archive-date=2019-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223131703/https://www.travel-culture.com//pakistan/music/ustad-amanat-ali-khan.shtml |url-status=dead }}</ref> ਖਾਨ ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ''ਗ਼ਜ਼ਲ'' ਦੋਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name=":15"/><ref name=":13" /><ref name=":6"/><ref name=":9">{{Cite web |last=Karim |first=Sidra |date=Sep 18, 2020 |title=Classical singer 'Ustad Amanat Ali Khan' remembered on his 46th death anniversary |url=https://newspakistan.tv/classical-singer-ustad-amanat-ali-khan-remembered-on-his-46th-death-anniversary/ |access-date=2022-02-15 |website=newspakistan.tv |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215205012/https://newspakistan.tv/classical-singer-ustad-amanat-ali-khan-remembered-on-his-46th-death-anniversary/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":14">{{Cite web |last=Jamshaid |first=Umer |date=September 18, 2020 |title=Classical Singer Ustad Amanat Ali Khan Remembred On His 46th Death Anniversary |url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/classical-singer-ustad-amanat-ali-khan-reme-1033177.html |access-date=2022-04-30 |website=urdupoint.com |language=en}}</ref> ਖਾਨ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":4"/> ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name=":5"/> ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ-ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਜੋੜੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਠੁਮਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ-''ਕਬ ਆਓਗੇ ਤੁਮ ਆਓਗੇ''-ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Taqi |first=Mohammad |date=Nov 1, 2012 |title=Patiala Gharana: The Saga Of The Raga |url=http://admin.outlookindia.com/blog/story/patiala-gharana-the-saga-of-the-raga/2896 |access-date=2022-02-15 |website=outlookindia.com |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215182243/http://admin.outlookindia.com/blog/story/patiala-gharana-the-saga-of-the-raga/2896 |url-status=dead }}</ref><ref name=":2"/> ਇਹ ਗੀਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋੜੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵੀ ਹੈ।<ref name=":2" /> ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] (1929-2022) ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, 1947 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।<ref>{{Cite web |date=28 September 2012 |title=Nightingale Lata Mangeshkar turns 83 |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/Nightingale-Lata-Mangeshkar-turns-83/article20506620.ece |access-date=2022-02-14 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=In Pics: Lata Mangeshkar, A Legendary Life |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/in-pics-lata-mangeshkar-a-legendary-life-101633 |access-date=2022-02-14 |website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-09-28 |title=Birthday Special: {{sic|nolink=y|reason=error in source|Revisting}} Lata Mangeshkar's personal life through her old photos |url=https://www.news18.com/news/movies/birthday-special-revisting-lata-mangeshkars-personal-life-through-her-old-photos-1118922.html |access-date=2022-02-14 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/melody-queen-lata-mangeshkar-turns-85-b-town-wishes-good-health/articleshow/43717363.cms?from=mdr|title=Melody Queen Lata Mangeshkar turns 85, B-Town wishes good health|work=The Economic Times|access-date=2022-02-14}}</ref> ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਨ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਚਾਂਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਫੂਲ ਮੇਰਾ ਵਤਨ" ਅਤੇ "ਏ ਵਤਨ ਪਿਆਰੇ ਵਤਨ". ਸੋਹੇਲ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮੀਆਂ ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਖਾਨ ਨੂੰ "ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗੀਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ" ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ।<ref>{{Cite web |date=2019 |title=Songs of freedom |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2022-02-15 |website=thenews.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 14, 2021 |title=National songs that enthralled us |url=https://www.thenews.com.pk/print/878188-national-songs-that-enthralled-us |access-date=Feb 15, 2022 |website=thenews.com.pk}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=Jawaid |first=Mohammad Kamran |date=August 15, 2021 |title=SPOTLIGHT: SONGS THAT MAKE A NATION |url=https://www.dawn.com/news/1640719 |access-date=2022-02-15 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> == ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ == ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਕੋਲ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ" ਅਤੇ "ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼" ਸੀ. ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ, ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਦੀ ''ਸੂਰ'' (ਸਵਰ) ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਸੀ।<ref name=":3"/><ref name=":2"/><ref>{{Cite web |last=Habib |first=Aftab |title=The Maestro of the Patiala Gharana {{!}} Pakistan Today |url=https://archive.pakistantoday.com.pk/2017/08/06/the-maestro-of-the-patiala-gharana/ |access-date=2022-04-23 |language=en-GB |archive-date=2022-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816141507/https://archive.pakistantoday.com.pk/2017/08/06/the-maestro-of-the-patiala-gharana/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ-ਗਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਹੇਠਲੇ ਨੋਟ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਸਨ।<ref name=":5"/><ref name=":2" /><ref name=":3" /> ਖਾਨ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਰਮ, ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":5" /><ref name="travel-culture"/> ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":12">{{Cite web |last=Rabe |first=Nate |date=Mar 6, 2016 |title=A rare gem from Pakistan: A lifetime on tiptoes |url=http://scroll.in/article/804656/timeless-pieces-a-lifetime-on-tiptoes |access-date=2022-03-08 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raj |first=Ali |date=2016-04-07 |title=Ibne Insha, Asad Amanat Ali and myth of the cursed ghazal |url=http://tribune.com.pk/story/1080576/asad-amanat-ali-and-the-myth-of-the-cursed-ghazal |access-date=2022-03-08 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> == ਮੌਤ == ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ 18 ਸਤੰਬਰ 1974 ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 52 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫਟੇ ਹੋਏ ਅੰਤਿਕਾ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਸੀ ।<ref name=":10">{{Cite web |last=Javeria |first=Ameera |date=2018-10-02 |title=Ustad Amanat Ali Khan (1931-September 1974) |url=http://truthtracker.com.pk/2018/10/02/ustad-amanat-ali-khan-1931-september-1974/ |access-date=2022-02-16 |website=Truth Tracker |language=en-US |archive-date=2022-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216225022/http://truthtracker.com.pk/2018/10/02/ustad-amanat-ali-khan-1931-september-1974/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":6"/><ref name=":11"/><ref name=":8">{{Cite web |last=Paracha |first=Nadeem F. |date=2015-04-16 |title=Angels of the fall… |url=http://www.dawn.com/news/1176283 |access-date=2022-02-15 |website=Dawn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Sep 17, 2009 |title=Ustaad Amanat Ali's 35th anniversary |url=https://www.samaaenglish.tv/culture/2009/09/ustaad-amanat-ali-s-35th-anniversary/ |access-date=Feb 16, 2022 |website=samaaenglish.tv |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216225016/https://www.samaaenglish.tv/culture/2009/09/ustaad-amanat-ali-s-35th-anniversary/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0"/><ref name=":15"/><ref name="travel-culture"/> ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, [[ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (1955-2007) ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ''ਗ਼ਜ਼ਲ'' ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਨੂੰ [[ਲੰਡਨ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੌਕ ਨੇਡ਼ੇ ਮੋਮੀਨਪੁਰਾ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="travel-culture" /><ref name=":14"/> ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5"/><ref>{{Cite web |date=May 30, 2014 |title=Ustads Amanat Ali Khan and Fateh Ali Khan |url=https://www.thefridaytimes.com/2014/05/30/ustads-amanat-ali-khan-and-fateh-ali-khan/ |access-date=April 30, 2022 |website=thefridaytimes.com |language=en-US |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430222019/https://www.thefridaytimes.com/2014/05/30/ustads-amanat-ali-khan-and-fateh-ali-khan/ |url-status=dead }}</ref> ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ [[ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ|ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5" /><ref name=":2"/> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਹਨਃ <ref name=":4"/> * "ਮੋਰਾ ਜੀਆ ਨਾ ਲਗੇ" * "ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸੁਰ ਸੇ" * "ਕਬ ਆਓਗੇ ਤੁਮ ਆਓਗੇ" * "ਦਿਲ ਮੇਂ ਮੀਠੇ ਮੀਠੇ ਦਰਦ" * "ਆਲਮ-ਓ-ਮਸੀਬ ਸੇ" * "ਪੀਆ ਨਹੀਂ ਆਏ" * "ਚੁਪ ਧਾਵੇਂ ਤੇ" * "ਮਾਹ-ਏ-ਨੌ ਕੋ ਕਿਆ ਪਤਾ" * "ਪੀਆ ਦੇਖ ਕੋ" * "ਕਭੀ ਜੋ ਨਿਖਾਤੇ ਗੁਲ" * "ਦਾਤਾ ਤੋਰੇ ਦਵਾਰ" * "ਪੀਆ ਨਹੀਂ ਆਏ" * "ਤੁਮ ਰੇ ਦਰਸ" * "ਚਾਂਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਫੂਲ ਮੇਰਾ ਵਤਨ" * "ਏ ਵਤਨ ਪਿਆਰ ਵਤਨ" ਖਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨਃ <ref name=":4"/> * "ਯੇ ਆਰਜ਼ੂ ਥੀ ਤੁਝੇ ਗੁਲ ਕੇ" * "ਮੌਸਮ ਬਦਲਾ" * "ਯੇ ਨਾ ਥੀ ਹਮਾਰੀ ਕਿਸਮਤ" * "ਇਨਸ਼ਾ ਜੀ ਊਥੋ" (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਵਰੀ, 1974 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ''<ref name=":8"/>'' * "ਹੌਂਟਨ ਪੇ ਕਭੀ ਅਨਕੇ" * "ਅਬ ਹੱਕ ਮੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਕੇ" * "ਮੇਰੀ ਦਸਤਾਨ-ਏ-ਹਸਰਤ" * "ਏ ਦੀਲਾ ਹਮ ਹੁਏ ਪਬੰਦ" * "ਕੈਸੇ ਗੁਜਰ ਗਈ ਹੈ ਜਵਾਨੀ" * "ਯਾਰ ਕੋ ਮੈਨੇ" * "ਜੋ ਗੁਜ਼ਰੀ ਮੁਝ ਪੇ" * "ਏਕ ਖਲੀਸ਼ ਕੋ" * "ਖ਼ੁਦੀ ਕਾ ਨਸ਼ਾ ਚਰਹਾ" * "ਹਰ ਏਕ ਸਿਮਟ" * "ਏ ਦਿਲ ਹਮ ਹੂਵੇ" * "ਆ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕੀ" * "ਮੇਜ਼ ਜਹਾਂ ਕੇ ਅਪਨੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ" * "ਤੇਰੇ ਹੋਟੇ ਹੂਵੇ" * "ਹਰ ਏਕ ਸਿਮਟ" * "ਮੁਝੇ ਦਿਲ ਕੀ ਖਤਾ ਪਰ" == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ|ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ([[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ) * [[ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ''[[ਗ਼ਜ਼ਲ]]'' ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) * [[ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ|ਸ਼ਫਕਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਪੌਪ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1974]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] pr0ck0q84zo2vkgblyk2k85ktzijl9y 0 66644 846503 843596 2026-09-18T19:53:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846503 wikitext text/x-wiki {{other uses}} {{Spacetime|cTopic=Types}} [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ, '''ਸਪੇਸਟਾਈਮ''' ([[ਸਪੇਸ-ਟਾਈਮ]], [[ਸਪੇਸ ਟਾਈਮ]] ਜਾਂ [[ਸਪੇਸ-ਟਾਈਮ ਨਿਰੰਤਰਤਾ]]) ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ [[ਸਪੇਸ]] ਅਤੇ [[ਟਾਈਮ]] ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਣੀ ਹੋਈ [[ਨਿਰੰਤਰਤਾ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ]] ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ [[ਯੁਕਲਿਡੀਅਨ ਸਪੇਸ]] ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਯਾਮਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਯਾਮ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਚੌਥੇ ਅਯਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨੂੰ [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] ਵਿੱਚ ਮੇਲਦੇ ਹੋਏ, [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]]ਆਂ ਨੇ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੌਤਿਕੀ [[ਥਿਊਰੀ]]ਆਂ ਸਰਲ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁੱਪਰਗਲੈਕਟਿਕ (ਅਕਾਸ਼ੀ) ਅਤੇ ਸੂਖਮ, ਦੋਹਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇੱਕਸਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। [[ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਧਾਰਨਾ, ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਪਕੜੀਂ ਬੈਠੀ ਸੀ ਕਿ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ਕਲ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ 3 D ਸ਼ਕਲ]] [[ਟਾਈਮ]] ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੋਧਦੇ ਹੋਏ [[ਅਲਬ੍ਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਦੀ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ [[ਕਾਇਨੇਮੈਟਿਕਸ]] ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਣਿਆ ਦਰਸਾਇਆ। ਵੱਖਰੀਆਂ [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫਰੇਮ|ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ]] ਨਾਲ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ (ਦਰਸ਼ਕਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਬੰਧਤ ਵੇਰਵੇ ਖਾਲੀ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਥਿਰ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਉੱਤੇ ਬੁਨਿਆਦਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1908 ਵਿੱਚ, [[ਹਰਮਾੱਨ ਮਿੱਕੋਵਸਕੀ]] ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਫੈਲਾਓਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਗਲ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਨਿਰੰਤ੍ਰਤਾ ਦੇ [[ਘਟਨਾ (ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਘਟਨਾਵਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ [[ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ]] ਵਿੱਚ ਘੋਲ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੇ- ਜੋ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੁਣ ਇੱਕ 4&#x2011;ਅਯਾਮੀ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਡਲ ਦਾ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਲੱਛਣ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ#ਸਪੇਸਟਾਈਮ_ਅੰਤ੍ਰਾਲ|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਤ੍ਰਾਲ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਜੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਉੱਤੇ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਵਕ੍ਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਅਪਣੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ ਅਜੋਕੇ ਕੰਮ ਨੇ ਵੀ ਕੁਆਂਟਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਿਸਕ੍ਰੀਟ (ਅਨਿਰੰਤਰ) ਲੱਛਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। {{anchor|ਇਤਿਹਾਸ}} == ਜਾਣ-ਪਛਾਣ == {{anchor|ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}} {{anchor|ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ}} === ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ === <!-- NOTE TO FUTURE EDITORS!!! THIS SECTION IS INTENDED TO PROVIDE A GENTLE INTRODUCTION TO SPACETIME. TO THE LIMIT OF WHAT IS FEASIBLE, AVOID MATHEMATICS. IF YOU ARE EAGER TO SHARE YOUR KNOWLEDGE OF SOME HIGHLY TECHNICAL MATERIAL, PUT YOUR CONTRIBUTION IN ONE OF THE LATER SECTIONS OF THIS ARTICLE AND NOT HERE. WE SHOULD ENDEAVOR TO KEEP THIS INTRODUCTION UNDERSTANDABLE BY THE MAIN TARGET AUDIENCE, WHICH I HAVE ENVISIONED TO BE A TYPICAL HIGH SCHOOL SCIENCE STUDENT. --> [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ#ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ'''''<br/> <small>'''ਨੋਟ: ਮੋਬਾਈਲ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਲਿੰਕਾਂ ਦੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਟੈਬ ਖੋਲਣ ਵਾਸਤੇ ''ਦੱਬ ਕੇ ਰੱਖਣ'' ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ.</small>]]<ref group=note><small>'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ। </ref> ਗੈਰ-ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] [[ਸਮਾਂ|ਸਮੇਂ]] ਨੂੰ ਨਾਪ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਮਾਤਰਾ ਵਜੋਂ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਦਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ [[ਨਿਰੀਖਕ]] ਦੀ ਗਤੀ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ<ref>{{cite web|last1=Rynasiewicz|first1=Robert|title=Newton's Views on Space, Time, and Motion|url=https://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|accessdate=24 March 2017}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਯੂਕਲਿਡਨ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਆਮ ਸਮਝ ਦੀ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ.<ref>{{cite book|last1=Davis|first1=Philip J.|title=Mathematics & Common Sense: A Case of Creative Tension|url=https://archive.org/details/mathematicscommo0000davi|date=2006|publisher=A.K. Peters|location=Wellesley, Massachusetts|isbn=9781439864326|page=[https://archive.org/details/mathematicscommo0000davi/page/86 86]}}</ref> [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਂ ਸਪੇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਦਰ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਵਸਤੂ ਦੇ ਲਈ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਬਜੈਕਟ ਦੇ ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਗੈਰ-ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] [[ਸਮਾਂ|ਸਮੇਂ]] ਨੂੰ ਨਾਪ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਮਾਤਰਾ ਵਜੋਂ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਦਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ [[ਨਿਰੀਖਕ]] ਦੀ ਗਤੀ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ<ref>{{cite web|last1=Rynasiewicz|first1=Robert|title=Newton's Views on Space, Time, and Motion|url=https://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|accessdate=24 March 2017}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਯੂਕਲਿਡਨ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਆਮ ਸਮਝ ਦੀ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ.<ref>{{cite book|last1=Davis|first1=Philip J.|title=Mathematics & Common Sense: A Case of Creative Tension|url=https://archive.org/details/mathematicscommo0000davi|date=2006|publisher=A.K. Peters|location=Wellesley, Massachusetts|isbn=9781439864326|page=[https://archive.org/details/mathematicscommo0000davi/page/86 86]}}</ref>, [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]], ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਝ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡਾਂ]] ਫੀਲਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਵਕਤ ਦੇ ਲਾਂਘੇ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਇੱਕ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ [[ਟੌਪੌਲੌਜੀਕਲ ਸਪੇਸ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਨਤਾ ([[ਤੁੱਲਤਾ]]) ਮੁਤਾਬਿਕ, ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਕੋਈ ਗੋਲਬ ਪੱਧਰਾ (ਫਲੈਟ) ਦਿਸਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Rowland |first1=Todd |title=Manifold |url=http://mathworld.wolfram.com/Manifold.html |website=Wolfram Mathworld |publisher=Wolfram Research|accessdate=24 March 2017}}</ref> ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ (ਫੈਕਟਰ) ਉੱਤੇ, <math>c</math> (ਪ੍ਰੰਪ੍ਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਜਾਂਦੇ [[ਡਿਸਟੈਂਸ]] (ਦੂਰੀ) ਨੂੰ, ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ [[ਸਕੇਲ]] (ਪੈਮਾਨੇ) [[ਫੈਕਟਰ]] (ਹਿੱਸੇ) ਦਾ [[ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ]] (ਮੁੱਲ) (ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ {{val|300000|ul=km|fmt=commas}} ਜੋ ਵਕਤ ਅੰਦਰ 1&nbsp;ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਇੱਕ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] (ਬਹੁ-ਪਰਤ) ਹੋਣਾ ਇਹ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਸਧਾਰਨ, ਗੈਰ-ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਪੀਡਾਂ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ, ਇਨਸਾਨੀ-ਪੈਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ‘ਤੇ, ਬਹੁਤ ਤੁੱਛ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਓਸ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਸੰਸਾਰ ਯੁਕਿਲਡਨ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਅਜਿਹਾ ਸਿਰਫ ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਪਾਂ, ਜਿਵੇਂ [[ਫਿਜ਼ੀਆਊ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ]] ਅਤੇ [[ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇਅ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ]] ਦੀ ਕਾਢ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਦੀ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਧਾਰਨਾ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੇ ਬਨਾਮ ਨਿਰੀਖਣ ਦਰਮਿਆਨ ਬੁੱਝਾਰਤ ਭਰੀ ਬੇਮੇਲਤਾ (ਅੰਤਰ) ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="French">{{cite book|last1=French|first1=A.P.|title=Special Relativity|date=1968|publisher=CRC Press|location=[[Boca Raton, Florida]]|isbn=0748764224|pages=35–60}}</ref> ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ''ਘਟਨਾਵਾਂ'' ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਇਕਲੌਤੇ ([[ਸਿੰਗਲ]]) ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ''x, y, z ਅਤੇ t'' ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਅਰਸਾ ([[ਡਿਊਰੇਸ਼ਨ]]) ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਸਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਬਦ- [[ਸਪਾਰਕ]] (ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ), ਪਟਾਕੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਬੰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜੁਲਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ- ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੀਮਤ ਅਰਸੇ ਅਤੇ ਪਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਤੁੱਲ ਸ਼ਬਦ, ਗਣਿਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਜੋ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਅਰਸਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਕੋਈ ਸਪੀਡ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ([[ਪਥ]]) ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਲੜੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਰਚਣ ਵਾਸਤੇ ਇਕੱਠੀ ਜੋੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ [[ਪ੍ਰੋਗ੍ਰੈੱਸ]] (ਵਿਕਾਸ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਕਣ ਦੀ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]] ਜਾਂ ''ਵਰਲਡ ਲਾਈਨ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Collier"/>{{rp|105}} {{anchor|Figure 1-1}} [[File:Observer in special relativity.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 1-1. ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ''ਔਬਜ਼ਰਵਰ'' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਧਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ]] [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]], ਰੈਫ਼੍ਰੈਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਪੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤੋਂ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]] ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਫਰਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਸਥਾਨਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਕੋਈ [[ਲੋਕੇਸ਼ਨ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ&nbsp;1&#8209;1 ਵਿੱਚ, ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਘਣੀ ਜਾਲ਼ੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਨ ([[ਕੰਟ੍ਰੋਲ]]) ਅਧੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਅਜਿਹੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ [[ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼]] (ਮੇਲ) ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਪੇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ([[ਅਯਾਮ]]ਾਂ) ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ [[ਵਕਤ]] ਅਤੇ [[ਪੁਜੀਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲੀਦਾਰ-ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]], ਇੱਕ [[ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ]] [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ [[ਐਨਸੈਂਬਲ]] ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Taylor">{{cite book|last1=Taylor|first1=Edwin F.|last2=Wheeler|first2=John Archibald|title=Spacetime Physics: Introduction to Special Relativity|date=1966|publisher=Freeman|location=San Francisco|isbn=071670336X|edition=1st|url=http://www.eftaylor.com/download.html#special_relativity|accessdate=14 April 2017}}</ref>{{rp|17–22}} ਇੱਕ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਣ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਵਕਤ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ। ਵਾਸਤਵਿਕ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਸਿਗਨਲ ([[ਸੰਕੇਤ]]) ਦੇ ਨਿਕਾਸ [[ਐਮਿਸ਼ਨ]] ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ([[ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ]]) ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ [[ਡਾਟਾ ਰਿਡਕਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ, ਸਿਗਨਲ ਦੇ ਰਿਸੀਵ ਕਰਨ ਦੇ ਵਕਤ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਅਸਲੀ ਵਕਤ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਮੂਨੇ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਜਾਲ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਣਾ ਸੀ। [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] (ਸਿਗਨਲ ਸੰਚਾਰ ਦੇਰੀ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਦ) ਨਾਪੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਬਨਾਮ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ (ਜੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਕੀ ਨਾਪਦਾ/ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਨਾਮ ਕੋਈ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਦਰਮਿਆਨ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣਾ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite journal|last1=Scherr|first1=Rachel E.|last2=Shaffer|first2=Peter S.|last3=Vokos|first3=Stamatis|title=Student understanding of time in special relativity: Simultaneity and reference frames|journal=American Journal of Physics|date=July 2001|volume=69|issue=S1|pages=S24–S35|doi=10.1119/1.1371254|url=https://arxiv.org/ftp/physics/papers/0207/0207109.pdf|accessdate=11 April 2017}}</ref> {{anchor|ਇਤਿਹਾਸ}} === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਾਸਫੀ === {{main|ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ}} ਪੁਰਾਤਨ ਇੰਕਾ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਜੋ ਮਲਟੀਪਲ ਸਦੀਆਂ{{when|date=May 2017}} ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, [[ਇੰਕਾ]]ਵਾਂ ਨੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਿੰਗਲ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪਾਚਾ (ਇੰਕਾ ਮਾਈਥੌਲੌਜੀ|ਪਾਚਾ]] ({{lang-qu|pacha}}, {{lang-ay|pacha}}) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://revistas.ucm.es/ghi/05566533/articulos/REAA9494110155A.PDF |title=Pacha: un concepto andino de espacio y tiempo. &#124; Manga Quespi &#124; Revista Española de Antropología Americana |publisher=Revistas.ucm.es |date= |accessdate=2016-12-17 |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105152313/http://revistas.ucm.es/ghi/05566533/articulos/REAA9494110155A.PDF |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite book|last1=Steele|first1=Paul R.|last2=Allen|first2=Catherine J.|title=Handbook of Inca Mythology|url=https://archive.org/details/isbn_9791576073543|date=2004|publisher=ABC-Clio|location=Santa Barbara, California|isbn=1576073548|page=[https://archive.org/details/isbn_9791576073543/page/86 86]}}</ref> [[ਆਂਦੇ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਸਮਝ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ। <ref>{{cite book|last1=Ardener|first1=Shirley|title=Women and space: ground rules and social maps|url=https://archive.org/details/womenspaceground0005unse|date=1997|publisher=Berg|location=Oxford|isbn=0854967281|page=[https://archive.org/details/womenspaceground0005unse/page/36 36]|edition=2nd}}</ref> {{expand section|date=May 2017}} === ਇਤਿਹਾਸ === {{main | ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ}} [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ#ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਰਾਂਸ਼|''''' ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] {{multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Michelson-Morley experiment conducted with white light.png <!-- | caption1 = --> | image2 = MichelsonMorleyAnimationDE.gif | caption2 = ਚਿੱਤਰ 1-2. ਮਾਇਕਲਸਨ ਅਤੇ ਮੋਰਲੇ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਗਤੀ, ਅਪਣੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਡਿੱਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫੇਜ਼ ਸ਼ਿਫਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੌਜੀਕਲ ਵਿਆਖਿਆ, ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੇ ਨਰੀਖਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ. }} ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, [[ਆਰਾਗੋ ਸਪੌਟ]] ਅਤੇ [[ਫਿਜ਼ਿਆਉ-ਫੋਕਾਲਟ ਅਪਰੇਟਸ|ਹਵਾ ਬਨਾਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਨਾਪਾਂ]] ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਈ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਕੌਰਪੁਸਕਲਿਉਰ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਲਾਈਟ|ਕੌਰਪਿਉਸਕਿਉਲਰ ਥਿਊਰੀ]] ਤੋਂ ਉਲਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗ ਫਿਤ੍ਰਤ ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Hughes|first1=Stefan|title=Catchers of the Light: Catching Space: Origins, Lunar, Solar, Solar System and Deep Space|date=2013|publisher=ArtDeCiel Publishing|location=Paphos, Cyprus|isbn=9781467579926|pages=202–233|url=https://books.google.com/books?id=iZk5OOf7fVYC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|accessdate=7 April 2017}}</ref> ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜੋ ਤਰੰਗਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪਰਿਕਲਪਿਤ [[ਚਮਕਦਾਰ ਏਇਥਰ]] ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਾਲ਼ੇ ਨਤੀਜੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, 1851 ਦੇ [[ਫਿਜ਼ਿਆਉ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਹਿ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਿਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਇੰਡੈਕਸ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਮਾਤਰਾ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਹੋਰ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰੈਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨ (ਜੋ ਵੇਵਲੈਂਥ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ) ਦੇ ਇੰਡੈਕਸ ਉੱਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਮਿਲੀ ਅੰਸ਼ਿਕ [[ਏਇਥਰ-ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ]] ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੇ ਸਖਤ ਨਤੀਜੇ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਕਿ ਏਇਥਰ ਤਤਕਾਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਪੀਡਾਂ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। <ref name=Stachel>{{cite book |last=Stachel |first=John |editor1-last=Kox |editor1-first=A. J. |editor2-last=Eisenstaedt |editor2-first=Jean |title=The Universe of General Relativity |publisher=Birkhäuser |location=Boston |date=2005 |pages=1–13 |chapter=Fresnel’s (Dragging) Coefficient as a Challenge to 19th Century Optics of Moving Bodies. |isbn=081764380X |url=http://www.bu.edu/cphs/files/2015/04/2005_Fresnel.pdf |archive-url=https://www.webcitation.org/6phb8M8gM?url=http://www.bu.edu/cphs/files/2015/04/2005_Fresnel.pdf |archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 |access-date=13 ਅਗਸਤ 2017 |dead-url=no }}</ref> 1887 ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ]] (Fig.&nbsp;1&#8209;2) ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਏਇਥਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੰਭਵ ਵਿਆਖਿਆ, ਸੰਪੂਰਨ ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ, [[ਸਥੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਸੀ। (Fig.&nbsp;1&#8209;3).<ref name="French"/> {{multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Aberrationseasons.svg <!-- | caption1 = --> | image2 = Stellar aberration versus the dragged aether.gif | caption2 = ਚਿੱਤਰ 1-3. (top) ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਾਲ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (bottom) ''ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ''—ਥਿਊਰੀ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਏਇਥਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਪ੍ਰਤਿ ਅਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ- ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੇਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।<ref group="ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ"> ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਗਤੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਸਮਕੋਣ ਤੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;1&#8209;3 (bottom left) ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆਈਪੀਸ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਜਰੂਰ ਹੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੁਮਾਉ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;1&#8209;3 (bottom right) ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਏੋਇਥਰ (ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ) ਅੰਦਰ ਪਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਵੇਂ ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ- ਜੇਕਰ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੋਵੇ- ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਟੈਲੀਸਕੋਪਾਂ ਲਈ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਲੋਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਆਈਪੀਸਾਂ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। </ref> }} 1889 ਵਿੱਚ [[ਜੌਰਜ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਫਿਟਜ਼ਗ੍ਰਾਲਡ]] ਅਤੇ 1892 ਵਿੱਚ [[ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼]] ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਸਥਿਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤੂਆਂ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣੇ ਲਾਂਘੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਨੀ ਕੁ ਮਾਤਰਾ ਜਿੰਨਾ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। (ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਕੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੰਬਾਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀ।) 1904 ਤੋਂ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਅਪਣੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਲਦੀਆ਼ ਜੁਲਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ]]), ਪਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜਰਾ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ। [[ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ (ਮਕੈਨਿਕਸ)|ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] (ਫੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਟੋਰਕਾਂ ਅਯੇ ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ) ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਭੌਤਿਕੀ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਭੌਤਿਕੀ ਤਰੋੜ-ਮਰੋੜ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਯੋਗ ਵਿਭਿੰਨ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ।<ref name="Pais">{{cite book|last1=Pais|first1=Abraham|title=""Subtle is the Lord-- ": The Science and the Life of Albert Einstein|url=https://archive.org/details/subtleislordscie00pais|date=1982|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=019853907X|edition=11th}}</ref>{{rp|163–174}} ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ [[ਟ੍ਰਓਟਨ-ਨੋਬਲ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ]] ਜਾਂ [[ਰੇਲੀਘ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ]]ਾਂ ਵਰਗੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਮਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="Miller">{{cite book|last1=Miller|first1=Arthur I.|title=Albert Einstein's Special Theory of Relativity|date=1998|publisher=Springer-Verlag|location=New York|isbn=0387948708}}</ref>{{rp|64}} ਫੇਰ ਵੀ, ਇਸਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੀ ਉਸਦੀ 1904 ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੀਆਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਨ। ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਗਲਤੀਆਂ ਸੁਧਾਰਦਿਆਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਏਇਥਰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵਕਤ ਦੌਰਾਨ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਦੀ ਡਾਇਨੈਮੀਕਲ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Pais"/>{{rp|163–174}} [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਸਮਝ, 20ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਓ ਰੱਖਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਈਕਲਸਨ ਅਤੇ ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਪਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਉਹ ਬੇਮੇਲਤਾਵਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਓਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]] ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ 1905 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ [[ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੁੰਬਕ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ ਸਮੱਸਿਆ]] ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਅਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਵਾਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਅਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਹਰਟਜ਼, ਲੌਰੰਟਜ਼, ਅਤੇ ਖੁਦ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਮੇਤ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ।<ref name="Miller"/>{{rp|135–142}} ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ, ਜੋ 1905 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਰਹੱਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਹੱਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] (ਫੋਰਸਾਂ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ) ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਨਾ ਕਿ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]] ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸੀ।<ref name="Schutz">{{cite book|last1=Schutz|first1=Bernard|title=Gravity from the Ground Up: An Introductory Guide to Gravity and General Relativity|date=2004|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=0521455065|edition=Reprint|url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC|accessdate=24 May 2017|language=en}}</ref>{{rp|219}} ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ''überflüssige Gelehrsamkeit'' (ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਆਨ) ਪੁਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ 1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਪ੍ਰਤਿ ਅਪਣੀ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Pais"/>{{rp|151–152}} ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{anchor|Spacetime interval}} <!-- This section is linked from [[Lorentz transformation]] --> {{multiple image|perrow = 2|total_width=300 | image1 = H A Lorentz (Nobel).jpg |width1=280|height1=396 | caption1 = ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ | image2 = Henri Poincaré-2.jpg |width2=371|height2=500 | caption2 = ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ | image3 = Albert Einstein (Nobel).png |width3=280|height3=396 | caption3 = ਅਲਬ੍ਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ | image4 = Hermann Minkowski Portrait.jpg|width4=813|height4=1093 | caption4 = ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ | <!--header = Figure 1-3--> | footer = <center>Figure 1-3.</center>}} ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ [[ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ]] ਹੈ,<ref>{{Citation |author=Darrigol, O. |title=The Genesis of the theory of relativity |year=2005 |journal=Séminaire Poincaré |volume=1 |pages=1–22 |url=http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |format=PDF |doi=10.1007/3-7643-7436-5_1 |isbn=978-3-7643-7435-8 |bibcode=2006eins.book....1D |access-date=29 ਅਗਸਤ 2017 |archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108205041/http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Miller"/>{{rp|73–80,93–95}} ਜਿਸਨੇ 1898 ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Galison |first1=Peter |title=Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time |url=https://archive.org/details/einsteinsclocksp00gali |date=2003 |publisher=W. W. Norton & Company, Inc. |location=New York|isbn=0393020010 |pages=[https://archive.org/details/einsteinsclocksp00gali/page/n133 13]–47}}</ref><ref group=note> ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸਲਾ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਸਮੇਂ ਬਾਬਤ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ (ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲੈਣਾ) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਆਪਸੀ-ਮੇਲ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ (ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਨ ਨੇ ਨਿਊਟਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬ੍ਰੇਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ, ਸੱਚਾ ਵਕਤ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ [[ਹੈਨਰੀ ਬ੍ਰਗਸਨ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਅਟੈਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਤਰਕ ਸੀ ਕਿ, ਵਕਤ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ੍ਰਾਲ ਸਹਿਜ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹਨ। ਗੈਲੀਸਨ (2003), “ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਕੰਮ”</ref> 1900 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਛਾਣਿਆ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਦਾ [[ਲੋਕਲ ਟਾਈਮ]] ਦਰਅਸਲ ਓਹ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਲੌਕ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ [[ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ]] ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਲੌਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref group=note> ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ]] ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਬਦਲ, ਮੱਧ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿਧੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੋ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੂਜੇ ਇਨਸਾਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅਡਜਸਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਫਲੈਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗੈਲੀਸਨ (2003), ''ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਥਨ।''</ref> 1900 ਅਤੇ 1904 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਏਇਥਰ ਦੀ ਜਨਮਜਾਤ ਪਛਾਣ-ਅਯੋਗਤਾ ਸੁਝਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਕਿਹਾ, ਅਤੇ 1905/1906 ਵਿੱਚ<ref>{{cite journal |last1=Poincare |first1=Henri |title=On the Dynamics of the Electron (Sur la dynamique de l’électron) |journal=Rendiconti del Circolo matematico di Palermo |date=1906 |volume=21 |pages=129–176 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Translation:On_the_Dynamics_of_the_Electron_(July)#.C2.A7_9._.E2.80.94_Hypotheses_on_gravitation|accessdate=15 July 2017}}</ref> ਉਸਨੇ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਬਣਾਇਆ। ਲੌਰੰਟਜ਼ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਵਕਤ, ਉਸਨੇ [[ਫੋਰ-ਪੁਜੀਸਨ]], [[ਫੋਰ-ਵਿਲੌਸਿਟੀ]], ਅਤੇ [[ਫੋਰ-ਫੋਰਸ]] ਨਾਮਕ ਵਿਭਿੰਨ [[ਫੋਰ-ਵੈਕਟਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ 4-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਨਵੀਨ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Citation|author=Zahar, Elie|year=1989|orig-year=1983|title=Einstein's Revolution: A Study in Heuristic|chapter=Poincaré's Independent Discovery of the relativity principle |publisher=Open Court Publishing Company|location=Chicago|isbn=0-8126-9067-2}}</ref><ref name=Walter /> ਉਸਨੇ, ਫੇਰ ਵੀ, ਅਗਲੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 4-ਅਯਾਮੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੀਸਰਚ ਦੀ ਇਹ ਲਾਈਨ “ਸੀਮਤ ਲਾਭ ਵਾਸਤੇ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਜਰੂਰੀ” ਕਰਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਢੁਕਵੀਂ ਲਗਦੀ ਹੈ।<ref name=Walter>{{cite book|author1=Walter, Scott A.|editor1-last=Renn|editor1-first=Jürgen|editor2-last=Schemmel|editor2-first=Matthias|title=The Genesis of General Relativity, Volume 3|chapter=Breaking in the 4-ਵੈਕਟਰ: the four-dimensional movement in gravitation, 1905–1910|date=2007|publisher=Springer|location=Berlin|pages=193–252|url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html|accessdate=15 July 2017|archiveurl=https://www.webcitation.org/6rxvbrr7g?url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html|archivedate=15 ਜੁਲਾਈ 2017|dead-url=no}}</ref> ਹੋਰ ਅੱਗੇ, 1909 ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਬਾਦ, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Pais"/>{{rp|163–174}} ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤਰਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Miller/><ref name=Pais/> 1905 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ (ਭਾਵੇਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਰਤੇਂ ਬਗੈਰ)।<ref name=Miller/><ref name=Pais/> ਜਦੋਂਕਿ ਉਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਅਤੇ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਹੀ ਸੀ। ਜਿਸਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਏਇਥਰ ਦਰਮਿਆਨ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਵਿਸਲੇਸ਼ਣ [[ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] ਨਾਲ਼ੋਂ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨਤੀਜੇ ਇਹ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਿਊਰੀ ਦੋ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ [[ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ]] ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪੁੰਜ]]-ਊਰਜਾ ਸਬੰਧ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 1907 ਵਿੱਚ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੀ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।, ਜਿਸਨੇ ਇਨਰਸੀਅਲ ਅਤੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਉਸਦੀ ਊਰਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਜਦੋਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਾਬਤ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ,<ref name="Schutz"/>{{rp|219}} ਫੇਰ ਵੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ, ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]], ਵੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਿਆ ਸੀ। [[ਮੈਕਸ ਬੌਰਨ]] ਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥ-ਸਹੋਯੋਗਿਕ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ:<ref name="Weinstein">{{cite web|last1=Weinstein |first1=Galina |title=Max Born, Albert Einstein and Hermann Minkowski's Space-Time Formalism of Special Relativity |url=https://arxiv.org/abs/1210.6929 |website=arXiv |publisher=Cornell University Library |accessdate=11 July 2017}}</ref> {{cquote|I ਕੋਲੋਗਨਿ ਗਿਆ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2 ਸਤੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਲੈਕਚਰ “ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ” ਸੁਣਿਆ। […] ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਓਦੋਂ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਓਹ ਪੇਪਰ ਛਾਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਲ ਵਕਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਉੱਚਾਰੀ ਗਈ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਇਹੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਛਪਵਾਇਆ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੌਰ ਤੇ ਗਣਿਤਿਕ ਬਣਤਰ ਕੱਢਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸਾਂਝ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।}} ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ 1905 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮਾਈਕਲਸਨ ਦੇ ਹਾਨੀਕਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਅਤੇ [[ਡੇਵਿਡ ਹਿਲਬ੍ਰਟ]] ਨੇ ਲੌਰੰਟਜ਼, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਡਵਾਂਸਡ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੀ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਝ ਪ੍ਰਤਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਕੰਮ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੋਵੇ।<ref name="Galison">{{cite journal|last1=Galison |first1=Peter Louis|title=Minkowski's space-time: From visual thinking to the absolute world |journal=Historical Studies in the Physical Sciences |date=1979 |volume=10 |pages=85–121 |doi=10.2307/27757388 |jstor=27757388 |accessdate=}}</ref> [[File:Minkowski Diagram from 1908 'Raum und Zeit' lecture.jpg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 1-4. 1908 ਵਿੱਚ ਅਪਣੇ “ਰਾਉਮ ਉਂਡ ਜ਼ੇਇਟ” ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕੀਤਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀਪੁਣਾ]] ਅਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸਾਲ ਕੁ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 5, 1907 ਨੂੰ “ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ” (''Das Relativitätsprinzip'') ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਗੌਟਿੰਗਟਨ ਮੈਥੇਮੈਟੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਲੈਚਕਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਅਪਣੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਜਨਤਾ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਰਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਏਇਥਰ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਪਰ “ਅੱਨਾਲਜ਼ ਔਫ ਫਿਜ਼ਿਕਸ” (''Annalen der Physik'') ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ 1915 ਵਾਲ਼ੇ ਉਸਦੇ ਮਰਣੋਪ੍ਰਾਂਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸੋਮਰਫੈਲਡ ਨੇ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੋੱਮਰਫੈਲਡ ਨੇ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਵਾਲੀ ਜੱਜਮੈਂਟ ਦੋਹਰਾਈ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਪਸ਼ਟਕਰਤਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ।<ref name=Weinstein/> ਦਸੰਬਰ 21, 1907 ਨੂੰ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਫੇਰ ਤੋਂ ਗੌਟਿੰਗਟਨ ਸੈਂਟੀਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਮੂਹਰੇ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 21, 1908 ਨੂੰ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੱਲਬਾਤ, ''ਸਪੇਸ ਐਂਡ ਟਾਈਮ'' (''Raum und Zeit''),<ref name="Minkowski_Raum_und_Zeit">{{cite journal|last1=Minkowski|first1=Hermann|title=Raum und Zeit|journal=Jahresberichte der Deutschen Mathematiker-Vereinigung |date=1909 |pages=1–14 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Translation:Space_and_Time |trans-title=Space and Time|publisher=B.G. Teubner}}</ref> ਜਰਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਔਫ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ ਐਂਡ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref group=note> ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਸਫੀਅਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) (ਜਿਵੇਂ [[ਲਾਈ ਸਫੀਅਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)]] ਜਾਂ [[ਕਨਫ੍ਰਮਲ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)]] ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੇ ਕੁੱਝ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ [[ਸਫੈਰੀਕਲ ਵੇਵ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ]]ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਮਾਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ (1912) ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ [[ਸਫੈਰੀਕਲ ਵੇਵ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਲੈਗੁਇੱਰੇ ਗਰੁੱਪ|ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਲੈਗੁਇੱਰੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ]] ਹੈ, ਜੋ ਸਫੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸਫੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਸਤਹਿਾਂ ਨੂੰ ਸਤਹਿਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਮੋਬੀਅਸ ਗਰੁੱਪ]] (ਜੋ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ R3 ਵਿੱਚ ਆਈਸੋਮੀਟ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦਰਮਿਆਨ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। </ref> “ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ” ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਬਦ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਸਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਇਸਲਈ, ਸਪੇਸ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਘਟ ਕੇ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਸਮ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇਗੀ।” ''ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ'' ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ (Fig.&nbsp;1&#8209;4) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿ “ਸਥਿਰ ਅੰਤ੍ਰਾਲ” ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਇਸ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣਤਾ ਦੀ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref group=note>''(ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ'' '''''G''_∞''' ''ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਗਰੁੱਪ ਹੇ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ'' '''''G''_c''' ''ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਹੈ।)'' "ਇਸਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੁੱਪ '''''G''_c''' ,{{nowrap|1='''''c'' = &infin;'''}} ਵਾਸਤੇ ਹੱਦ ਅੰਦਰ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਗਰੁੱਪ '''''G''_∞''' ਦੀ ਤਰਾਂ, ਇੰਨਬਿੰਨ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੂਰਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ '''''G''_c''' ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ '''''G''_∞''' ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੁੱਧੀਯੋਗ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਕੋਈ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੋਚੇਗਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਗਰੁੱਪ '''''G''_∞''' ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪ '''''G''_c''' ਵਾਸਤੇ, ਜਿੱਥੇ '''''c''''' ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਨਾਪ ਇਕਾਈਆਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ (1909), ''ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਥਨ''</ref> ਆਈਨਸਟਾਈਨ, ਅਪਣੇ ਵੱਲੋਂ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।, ਤੇ ਇਸਨੂੰ ''überflüssige Gelehrsamkeit'' (ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਆਨ) ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, 1907 ਵਿੱਚ ਸੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਾਸਤੇ ਉਸਦੀ ਰੀਸਰਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ 1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਪ੍ਰਤਿ ਅਪਣੀ ਸ਼ੰਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। <ref name="Pais"/>{{rp|151–152}} ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ, ਇਸਲਈ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੱਜਕੱਲ “ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ” ਦੇ ਨਾਮਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] == ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸਟਾਈਮ == {{anchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਤਰਾਲ}} <!-- This section is linked from [[Lorentz transformation]] --> === ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ === [[#ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ'''''<br/> <small>'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ। ]] ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮਾਂ ਅੰਦਰ, ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ [[ਦੂਰੀ]] ਨੂੰ [[ਪਾਈਥਾਗੋਰੀਅਨ ਥਿਊਰਮ]] ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: :<math>{\left(\Delta{d}\right)}^2 = {\left(\Delta{x}\right)}^2 + {\left(\Delta{y}\right)}^2 + {\left(\Delta{z}\right)}^2</math> ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਦਰਸ਼ਕ, ਵੱਖਰੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ x,y, ਅਤੇ z ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾਪ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਦੋਵਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹੇਗੀ (ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਰਤ ਕੇ ਨਾਪ ਰਹੇ ਹਨ)। ਦੂਰੀ "[[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ([[ਸਥਿਰ]]) ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ, ਫੇਰ ਵੀ, ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ, [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸਨ]] ਸਦਕਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਜੇਕਰ ਦੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਦੋਂ ਨਾਪੀ ਜਾਵੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਬਿੰਦੂ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਥਾਨ ਤੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਵਕਤ ਤੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਇਨਸਾਨ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਵਾਪਰਦਾ ਦੇਖੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ (ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ) ਉਹ [[ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ਪੁਜੀਸਨ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਜਾਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ, ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰਭਾਵੀ [[ਦੂਰੀ]] ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਨਾਪ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ, ਦੂਰੀ ਦਾ ਤੁੱਲ [[ਅਰਸਾ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਟਾਈਮ ਇੱਕ ਚੌਥੇ ਅਯਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਿਕ ਅਯਾਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਇਸੇ ਕਾਰਨ [[ਚਾਰ-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ|ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ]] ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਜੜ ਦੇਣ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਢੁਕਵੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖਰੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੋ [[ਘਟਨਾ (ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ)|ਘਟਨਾਵਾਂ]] ਦਰਮਿਆਨ ਵਕਤ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਉੱਤੇ ([[ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ]] ਕਾਰਣ) ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ([[ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸਨ]] ਕਾਰਣ) ਅਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ। ਪਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ]] ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਮੁੱਹਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਕਤ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਨਾਪਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਖੋਜਣਗੇ। ਮੰਨ ਲਓ ਇੱਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਕਤ ਵਿੱਚ <math>\Delta t</math> ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਿਕ ਦੂਰੀ <math>\Delta x</math> ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ <math>{\left(\Delta{s}\right)}^2</math> ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਰੀ <math>\Delta{x}</math> ਅਤੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਸਾ <math>\Delta{t}</math> ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ: :<math>(\Delta s)^2 = (\Delta ct)^2 - (\Delta x)^2 </math> (ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਪੇਸ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਵਾਸਤੇ, <math>(\Delta s)^2 = (\Delta ct)^2 - (\Delta x)^2 - (\Delta y)^2 - (\Delta z)^2</math>) ਸਥਿਰਾਂਕ <math>\textrm{c}</math>, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ, ਦੂਰੀ ਨਾਪਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ (ਮੀਟਰਾਂ) ਨੂੰ, ਵਕਤ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ (ਸਕਿੰਟਾਂ) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸੰਖੇਪਤਾ ਲਈ, ਅਰਸਾ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡੈਲਟਿਆਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਦੀ ਜਿਅਦਾਤਰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਮਿਲ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ, <math>x</math> ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ <math>\Delta{x}</math>, ਆਦਿ। ਸਾਡਾ ਵਾਸਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਸਥਾਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਮੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਵਾਲਾ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ([[ਉਰਿਜਨ]]) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸਲਈ ਇਕਲੌਤਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਮੁੱਲ ਕੋਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। [[File:Spacetime Diagram of Two Photons and a Slower than Light Object.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-1. ਇੱਕੋ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਦੋ ਫੋਟੌਨਾਂ A ਅਤੇ B, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਧੀਮੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਸਤੂ C, ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ]] ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਈ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਪਾਈਥਾਗੋਰੀਅਨ ਥਿਊਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ <math>(\textrm{c} \, t)^2</math> ਅਤੇ <math>x^2</math> ਰਕਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਮਾਈਨਸ ਦੇ ਚਿੰਨ ਦਾ ਹੀ ਫਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਮਾਤਰਾ <math>s^2</math> ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਖੁਦ <math>s</math>। ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯੁਕਿਲਡਨ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਅਰਸੇ ਨੈਗਟਿਵ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨੈਗਟਿਵ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਰਗਮੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਦੀ ਜਗਹ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ <math>s^2</math> ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਵਰਗ ਹੋਣ ਨਾਲ਼ੋਂ, ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਾਲਾ ਚਿੰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref name="Schutz"/>{{rp|217}} ਮਾਈਨਸ ਚਿੰਨ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ <math>s^2</math> ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਪੇਸ ਨਾਲੋਂ ਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਜਿਆਦਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ <math>s^2</math> ਨੈਗਟਿਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ [[ਸਪੇਸਲਾਈਕ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਕਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ ਜਿਆਦਾ ਨਿੱਖੜਵੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਅਰਸੇ ਨੂੰ [[ਲਾਈਟਲਾਈਕ]] ਜਾਂ [[ਨੱਲ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਇੱਕ ਫੋਟੌਨ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਬੀਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਲਾਂਘੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ (ਸਾਡੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ) ਸਾਲਾਂ ਬਿਤਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸਤੌਰ ਤੇ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ&nbsp;2&#8209;1 ਇੱਕੋ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਲਟੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਦੋ ਫੋਟੌਨਾਂ A ਅਤੇ B ਦੀਆਂ [[ਵਰਲਡ ਲਾਈਨਾਂ]] (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਰਸਤੇ) ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, C ਲਾਈਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉ਼ਦੀ ਹੈ। ਵਰਟੀਕਲ ਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ <math>\textrm{c}</math> ਦੁਆਰਾ ਇਸਤਰਾਂ ਸਕੇਲਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀਆੰ ਉਹੀ ਯੂਨਿਟਾਂ ਹੋਣ (ਮੀਟਰਾਂ ਵਿੱਚ) ਜੋ ਹੌਰੀਜ਼ੌਨਟਲ ਸਪੇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਫੋਟੌਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀ ਢਲਾਣ ±1 ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਫੋਟੌਨ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਦਾ ਹਰੇਕ ਮੀਟਰ, ਤਕਰੀਬਨ ਵਕਤ ਦੇ 3.3 ਨੈਨੋਸਕਿੰਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। '''ਨਾਮਕਰਨ ਉੱਤੇ ਨੋਟ:''' ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸਾਹਿਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚਿੰਨ ਪ੍ਰੰਪ੍ਰਾਵਾਂ ਹਨ: : <math>s^2 = (\textrm{c} t)^2 - x^2 - y^2 - z^2</math> : ਅਤੇ : <math>s^2 = - (\textrm{c} t)^2 + x^2 + y^2 + z^2</math> ਇਹ ਚਿੰਨ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ [[ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਸਿਗਨੇਚਰ]]ਾਂ {{nowrap|(+&thinsp;−&thinsp;−&thinsp;−)}} ਅਤੇ {{nowrap|(−&thinsp;+&thinsp;+&thinsp;+).}} ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਅਖੀਰਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਦਲਾਓ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫਰੇਮਾਂ}} === ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫਰੇਮਾਂ === [[#ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫਰੇਮ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] [[File:Standard configuration of coordinate systems.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-2. ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਾ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ]] [[File:Galilean and Spacetime coordinate transformations.png|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 2-3. (a) ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਾ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ। (b) ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ। (c) ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਰੰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ।]] ਵੱਖਰੀਆਂ [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮ|ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ]] ਅੰਦਰ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ, ਕਿਸੇ ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;2 ਵਿੱਚ, ਦੋ [[ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]]ਾਂ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਪ੍ਰੰਪ੍ਰਿਕ 3-ਸਪੇਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ) ਨੂੰ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮ S ਪਹਿਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਅਤੇਫ੍ਰੇਮ S’ (ਜਿਸਨੂੰ "S&nbsp;ਪ੍ਰਾਈਮ" ਉੱਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੂਜੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O′ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। * ਫ੍ਰੇਮ S ਦੇ ''x'', ''y'', ''z'' ਧੁਰੇ, ਫ੍ਰੇਮ S’ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਧੁਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। * ਫ੍ਰੇਮ S′, ਫ੍ਰੇਮ S ਦੀ ''x''-ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''v'' ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਫ੍ਰੇਮ S ਵਿੱਚ ਨਾਪੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। * ਫ੍ਰੇਮਾਂ S ਅਤੇ S′ ਦੇ ਉਰਿਜਨ ਉਦੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਫ੍ਰੇਮ S ਵਾਸਤੇ ਟਾਈਮ ''t'' = 0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਾਸਤੇ ''t''′ = 0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Collier">{{cite book|last1=Collier|first1=Peter|title=A Most Incomprehensible Thing: Notes Towards a Very Gentle Introduction to the Mathematics of Relativity|date=2014|publisher=Incomprehensible Books|isbn=9780957389458|edition=2nd}}</ref>{{rp|107}} ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;3a, ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;2 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਤੋਂ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;3b ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ S ਅਤੇ S’ ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਵਕਤਾਂ ''t''&nbsp;=&nbsp;0 (ਫ੍ਰੇਮ S ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ''t''′&nbsp;=&nbsp;0 (ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਿੱਚ) ਉੱਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ''ct''′ ਧੁਰਾ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ''x''′&nbsp;=&nbsp;0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ''x''′&nbsp;=&nbsp;0 ਵਾਲ਼ੇ ਬਿੰਦੂ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''v'' ਨਾਲ ਫ੍ਰੇਮ S ਦੀ ''x''-ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਕਤ ਉੱਤੇ ''ct'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਿਲਣ। ਇਸਲਈ, ''ct''′ ਧੁਰੇ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਐਂਗਲ਼ ''θ'' ਦੁਆਰਾ ''ct'' ਧੁਰੇ ਤੋਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; : <math>\tan\ \theta = v/c .</math> ''x''′ ਧੁਰਾ ਵੀ ''x'' ਧੁਰੇ ਤੋਂ ਘੁਮਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੋੜ ਦੇ ਕੇਣ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਫੇਰ ਤੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੀ ਢਲਾਣ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ&nbsp;±1. Fig.&nbsp;2&#8209;3c ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਟਨਾ P, ''x''′&nbsp;=&nbsp;0, ''ct''′&nbsp;=&nbsp;−''a'' ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਰੰਗ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਰੰਗ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੋਮੇ (ਘਟਨਾ Q) ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦੂਰੀ ''a'' ਜਿੰਨੀ ਦੂਰ ਸਥਿਰ ਕਿਸੇ ਦਰਪਣ ਤੋਂ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੋਮੇ ਵੱਲ ''x''′&nbsp;=&nbsp;0,&nbsp;''ct''′&nbsp;=&nbsp;''a'' (ਘਟਨਾ R) ਉੱਤੇ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਘਟਨਾਵਾਂ P, Q, R ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;3b ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਵਾਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ&nbsp;=&nbsp;1 and&nbsp;−1 ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ΔPQR ਇੱਕ ਸਮਕੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਿਕੋਣ ਰਚਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ OP&nbsp;=&nbsp;OQ&nbsp;=&nbsp;OR, ਇਸਲਈ ''x''′ ਅਤੇ ''x'' ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਣ ਜਰੂਰ ਹੀ ''θ'' ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="Collier"/>{{rp|113–118}} ਜਦੋਂਕਿ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਅਜਿਹੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਵਾਲੇ ਧੁਰੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਕੋਣਾਂ ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਿਊਟ ਐਂਗਲ਼ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਧੁਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਮਰੂਪਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੋਕੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਕਿਸੇ [[ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਪਲੇਨ]] ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮੈਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਾਕਤਵਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਕ [[ਮਰਕੇਟਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ]] ਉੱਤੇ ਮੈਪ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ, ਪੋਲਾਂ (ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ) ਨਜ਼ਦੀਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਅਕਾਰ ਭੂ-ਮੱਧ-ਰੇਖਾ ਨੇੜੇ ਧਰਤੀ ਪੁੰਜਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰੀ (ਵਧੇ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਲਾਈਟ ਕੋਨ}} === ਲਾਈਟ ਕੋਨ === {{main|ਲਾਈਟ ਕੋਨ}} [[#ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] {{anchor|Figure 2-4}} [[File:ModernPhysicsSpaceTimeA.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-4. ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ, ਭੂਤਕਾਲ, ਅਤੇ "ਹੋਰ ਸਭ ਜਗਹ" ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।]] ਚਿੱਤਰ. 2-4 ਵਿੱਚ, ਘਟਨਾ&nbsp;O ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਤਿਰਛੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਮੂਲ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਰੇਖਾਵਾਂ ਓਹ ਚੀਜ਼ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਘਟਨਾ&nbsp;O ਦੀ [[ਲਾਈਟ ਕੋਨ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ [[ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ]] (ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;5) ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ [[ਕੋਨ|ਸਮਕੋਣ ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਕੋਨਾਂ]] ਅਪਣੇ ਅਪਾਈਸਾਂ&nbsp;O ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਕੋਨ ਭਵਿੱਖ (t>0) ਵੱਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਕੋਨ ਭੂਤਕਾਲ (t<0) ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[File:World line.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-5. 2D ਸਪੇਸ + ਇੱਕ ਟਾਈਮ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਟ ਕੋਨ]] ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਦੋਹਰੀ) ਕੋਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅਪੈਕਸ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਾਈਟਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ [[ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਡਿਸਟੈਂਸ]] ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਕਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ [[ਟਾਈਮ]] (ਅਸਥਾਈ ਦੂਰੀ) ਰਾਹੀਂ ਅਪੈਕਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘਟਨਾ&nbsp;O ਦੇ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] ਭਵਿੱਖ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਭੂਤਕਾਲ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘਟਨਾਵਾਂ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] ਭੂਤਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਲਈ ''ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਰਸਿਆਂ'' ਵਿੱਚ &Delta;''ct'', &Delta;''x'' ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਰਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪੌਜ਼ੀਟਿਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਈਟਕੋਨ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਰਚਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਘਟਨਾ&nbsp;O ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ [[ਸਮਾਂ|ਸਮੇਂ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ [[ਸਪੇਸ]] ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘਟਨਾ&nbsp;O ਦਾ [[ਸਪੇਸਲਾਈਕ]] ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;4. ਵਿੱਚ “ਹੋਰ ਸਭ ਬਾਕੀ ਕਿਸੇ ਜਗਹ” ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੁਦ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਉੱਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ &nbsp;O ਤੋਂ [[ਲਾਈਟਲਾਈਕ]] (ਜਾਂ “ਨੱਲ ਸੈਪਰੇਟਿਡ”) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਸਦਕਾ, ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ (ਨਿਰੀਖਕ) ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਇਸ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਗੇ।<ref name="Schutz"/>{{rp|220}} ਲਾਈਟ ਕੋਨ [[ਕਾਰਣਾਤਮਿਕਤਾ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। &nbsp;O ਦੇ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ D (ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;4) ਦੇ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਪੀਡ-ਤੋਂ-ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਸੰਕੇਤ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਘਟਨਾ&nbsp;O ਵਾਸਤੇ ਘਟਨਾ&nbsp;D ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਅਸਰ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ O ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਰ ਪੁਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ, A ਦੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ O ਦੇ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸਿਗਨਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਪੀਡ ਤੇ ਸਫਰ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਭੂਤਕਾਲ ਲਾਈਟ ਕੋਨ O ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸਿਗਨਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸਫਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਘਟਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ&nbsp;B or&nbsp;C, ਜੋ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ (ਬਾਕੀ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ), ਨਾ ਘਟਨਾ&nbsp;O ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਘਟਨਾ&nbsp;O ਤੋਂ ਅਜਿਹੀ ਸਿਗਨਲ ਪ੍ਰਣਾਲ਼ੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਅਧੀਨ, ਘਟਨਾ&nbsp;O ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਦੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Curiel|first1=Erik|last2=Bokulich|first2=Peter|title=Lightcones and Causal Structure|url=https://plato.stanford.edu/entries/spacetime-singularities/lightcone.html|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|accessdate=26 March 2017}}</ref> [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ}} === ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ === [[#=== ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ ===|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] {{anchor|ਚਿੱਤਰ 2-6}} [[File:Relativity of Simultaneity Animation.gif|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-6. ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ]] ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਵਾਸਤੇ, ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਘਟਨਾ, ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਵਾਸਤੇ, ਭੂਤਕਾਲ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਘਟਨਾ, ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਟਾਈਮ-ਲਾਈਕ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ-ਬਾਦ ਸਬੰਧ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]] ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਸਪੇਸਲਾਈਕ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{nowrap|1=''v'' = 0}} ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ [[#ਚਿੱਤਰ 2-4|'''ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;4''']] ਵਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਘਟਨਾ&nbsp;C, ਘਟਨਾ&nbsp;O, ਤੋਂ ਬਾਦ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਟਨਾ&nbsp;B, ਘਟਨਾ&nbsp;O ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰਦੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਇਹਨਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ-ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਰਸੇ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰੀਖਣ ਕਿ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ [[ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Savitt|first1=Steven|title=Being and Becoming in Modern Physics. 3. The Special Theory of Relativity|url=https://plato.stanford.edu/entries/spacetime-bebecome/#Spec|website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|accessdate=26 March 2017}}</ref> ਚਿੱਤਰ. 2-6 ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅੰਦਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਫਰੇਮਾਂ” ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;3 ਵਾਸਤੇ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਘਟਨਾਵਾਂ {{nowrap|1=(A, B, C)}}, {{nowrap|1=''v'' = 0}} ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। {{nowrap|1=''v'' = 0.3 ''c''}} ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ਼੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਕ੍ਰਮ {{nowrap|1=''v'' = 0.3 ''c''}} ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। {{nowrap|1=''v'' = −0.5 ''c''}} ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ਼੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਪਰਦੇ ਦਿਸਣ ਦਾ ਕ੍ਰਮ {{nowrap|1=A, B, C}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਰੇਖਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਪਾਸਟ ਤੋਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ “ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਤਹਿ” ਨੂੰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭੂਰਾ ਖੇਤਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਿਰ ([[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]]) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਉੰਨਾ ਹੀ ਡਿਸਟੈਂਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕੋਈ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨਾਪੇਗਾ ਜੇਕਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਤਤਕਾਲੀਨ ਨਾਪਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸਤਰਾਂ ਕੋਈ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ “[[ਪ੍ਰੌਪਰ ਡਿਸਟੈਂਸ]]”, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਸ਼ੁੱਧ ਦੂਰੀ = <math display="inline">\sqrt{-s^2}.</math> ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਪ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਇੱਕ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਓੰਨਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੋਈ ਕਲੌਕ ਵਧਦੀ ਜਾਂ ਘਟਦੀ ਹੋਈ ਟਿੱਕ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸਤਰਾਂ ਕੋਈ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਸਪਰ ਅਰਸਾ ''ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ'' = <math display="inline">\sqrt{s^2}</math> ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਪ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Schutz"/>{{rp|220–221}} [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ}} === ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ === [[#ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] {{anchor|ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਤੇ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਲਪ੍ਰਬੋਲੇ}} [[File:Spacelike and Timelike Invariant Hyperbolas.png|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 2-7. (a) ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ। (b) ਦੋ ਸ਼ੀਟਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੀਟ ਦੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੋਅਇਡ।]] ਸਧਾਰਨ [[ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ]] ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ [[ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ]] ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ [[ਦੂਰੀ]] ਤੇ ਸਥਿਤ [[ਬਿੰਦੂ]]ਆਂ ਦਾ [[ਸੈੱਟ]], ਕੋਈ [[ਚੱਕਰ]] (ਦੋ ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ), ਜਾਂ ਕੋਈ [[ਸਫੀਅਰ]] (ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ) ਰਚਦਾ ਹੈ। [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਵਿੱਚ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ, ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ [[ਕਰਵ]] ([[ਵਕਰ]]) ਰਚਦੇ ਹਨ; : <math>c^2 t^2 - x^2 = \text{some constant}</math> ਉੱਪਰਲੀ ਉਦਾਹਰਨ ਇੱਕ ''x''&ndash;''ct'' ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਦੀ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ. 2-7a ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਹਰੇ ਰੰਗਾ ਵਾਲੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। '''ਨਾਮਕਰਨ ਬਾਰੇ ਨੋਟ:''' ਗੁਲਾਬੀ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ, ਜੋ ''x'' ਧੁਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] (ਸਪੇਲਾਈਕ ਨਹੀਂ) ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਉਹ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰਸਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਰਕੇ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹਰੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ, ਜੋ ''ct'' ਧੁਰਾ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, [[ਸਪੇਸਲਾਈਕ]] ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਰੇ ਅਰਸੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਰਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;7b ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਪੇਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ ਅੰਦਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ੀਟ ਦੇ [[ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੋਆਇਡ]] ਰਚਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਦੋ ਸ਼ੀਟਾਂ ਦੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੋਆਇਡ ਰਚਦੇ ਹਨ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ}} === ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ === [[#ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] [[File:Spacetime diagram of invariant hyperbola.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-8. ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ ਅਜਿਹੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਪੀਡਾਂ ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਲੌਕ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਫਿਕਸ ਪ੍ਰੌਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।]] ਚਿੱਤਰ. 2-8 ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ [[ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ]] ਤੋਂ 5&nbsp;ਮੀਟਰ (ਤਕਰੀਬਨ {{val|1.67|e=−8|u=s}}) ਦੇ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ]] ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਖਰੀਆਂ [[ਸੰਸਾਰ]] [[ਰੇਖਾ]]ਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਪੀਡਾਂ ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ [[ਕਲੌਕ]] ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]] ਪ੍ਰਤਿ ਰੁਕੇ ਹੋਏ (ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ) ਕਲੌਕ ਦੀ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]] [[ਵਰਟੀਕਲ]] (ਖੜਵੀਂ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਬੀਤਿਆ [[ਸਮਾਂ]] ਪ੍ਰੌਪਰ ਸਮੇਂ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 0.3''c'' ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਕਲੌਕ ਵਾਸਤੇ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਬੀਤਿਆ ਸਮਾਂ 5.24 ਮੀਟਰ ({{val|1.75|e=−8|u=s}}) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ 0.7''c'' ਉੱਤੇ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਕਿਸੇ ਕਲੌਕ ਲਈ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਬੀਤਿਆ ਵਕਤ 7.00 ਮੀਟਰ ({{val|2.34|e=−8|u=s}}) ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ]] ਨਾਮਕ ਵਰਤਾਰਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਕਲੌਕ ਪ੍ਰੌਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉੱਡੀ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਟਿੱਕ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ (ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ) ਜਿਆਦਾ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ x&ndash;ਧੁਰੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਦੂਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="Schutz"/>{{rp|220–221}} ਵੱਖਰੀਆਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪੀ ਗਈ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਪਰਸਪ੍ਰਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਅਪਣੀ ਫ਼ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਅਪਣੀ ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਦੌੜਦੇ ਨਾਪੇਗਾ। {{anchor|ਚਿੱਤਰ 2-9}} [[File:Animated Spacetime Diagram - Length Contraction.gif|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-9. ਇਸ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਅੰਦਰ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੌਡ ਦੀ 1&nbsp;m ਲੰਬਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਘਟਿਆ ਡਿਸਥੈਂਸ OC ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।]] [[ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ]] ([[ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ]]), ਦੇਰੀ (ਡੀਲੇਸਨ) ਦੀ ਤਰਾਂ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੈ। ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਨਾਪ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਦੇ ਨਾਪ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੋਣ। ਪਰ ਓਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ, ਰੈਫ਼੍ਰੈਂਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਤੋਂ ਤਤਕਾਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ. 2-9 ਇੱਕ 1&nbsp;m ਰੌਡ ਦੀ ਗਤੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 0.5&nbsp;''c'' ਉੱਤੇ ''x'' ਧੁਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਪੱਟੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰੌਡ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਅੰਤਲੇ-ਸਿਰਿਆਂ ਦੀਆਂ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]]ਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ 1&nbsp;m ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਰਸੇ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰੇ O ਅਤੇ B ਜਦੋਂ {{′|''t''}}&nbsp;=&nbsp;0 ਤੋਂ ਨਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਫ੍ਰੇਮ S ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ, ਘਟਨਾਵਾਂ O ਅਤੇ B ਤਤਕਾਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਲੰਬਾਈ ਨਾਪਣ ਵਾਸਤੇ, ਫ੍ਰੇਮ S ਦਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰੌਡ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ x-ਧੁਰੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਪਣੀਆੰ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਰੌਡ ਦੀ [[ਵਰਲਡ-ਸ਼ੀਟ]] ਦੀ x-ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਅੱਗਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਟੀ ਹੋਈ ਲੰਬਾਈ OC ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Collier"/>{{rp|125}} (ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ) A ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਖੜਵੀਂ ([[ਵਰਟੀਕਲ]]) ਰੇਖਾ ਡਰਾਈਂਗ ਜੋ x-ਧੁਰੇ ਨੂੰ ਕੱਟੇ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ, ਭਾਵੇਂ OB ਦੀ ਤਰਾਂ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਦੇ ਨ਼ਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇਤਰਾਂ OA ਵੀ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਹੋਰਾੰ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜੇ ਹੋਏ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] === ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ === {{main|ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ}} ==== ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ==== [[#ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿਗਿਆਸੂਆਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ-ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਗਦੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ A, ਔਬਜ਼ਰਵਰ B ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਦੌੜਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ A ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਸਪੀਡ v ਉੱਤੇ B ਦਾ ਗਤੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਰਿਲਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਬਜ਼ਰਵਰ B ਵੀ ਇਸੇਤਰਾਂ A ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੋ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਝ ਦੇ ਧੁਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"<ref name="Schutz"/>{{rp|198}} ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ, A ਅਤੇ B ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਨਾਪ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। B ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਲੌਕ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਟਿੱਕ-ਟਿੱਕ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, A ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਹੀ ਅਪਣੇ ਦੋ ਕਲੌਕ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਓਹ ਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕਰੇਗਾ ਜਿੱਥੇ B ਦਾ ਕਲੌਕ ”B ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ” ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟਿੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਲੌਕ, ਓਹ ਸਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰੇਗਾ ਜਿੱਥੇ B ਦਾ ਕਲੌਕ ”B ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ” ਇਸਦੀ ਦੂਜੀ ਟਿੱਕ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਔਬਜ਼ਰਵਰ A ਨੂੰ ਦੋ ਕਲੌਕਾਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ B ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। A ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਲੌਕ A ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, B ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਲੌਕ ਉਸਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ A ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਦੀ ਓੱਥੇ ਟਿੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਗਹ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਈਜ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਣੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ A ਦੇ ਕਲੌਕ ਅਪਣੇ ਟਿੱਕ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰਾਂ, A ਅਤੇ B ਹਰੇਕ ਹੀ ਤਿੰਨ ਕਲੌਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸੈੱਟਾਂ ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਅਪਣੇ ਨਾਪ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਾਪ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਇਸਲਈ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਜਨਮਜਾਤ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪ ਇਸਤਰਾਂ ਉਲਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ”ਅਨੁਕੂਲ” ਹੋਣਗੇ ਕਿ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਦੌੜਦਾ ਨਾਪੇ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪਹਿਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਚਲਦਾ ਹੀ ਨਾਪੇਗਾ।<ref name="Schutz"/>{{rp|198–199}} ਪਰਸਪਰ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ, [[#ਚਿੱਤਰ 2-9|'''ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;9''']] ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ (ਪ੍ਰਾਈਮ ਨਾ) ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫ੍ਰੇਮਾਂ, ਕਿਸੇ [[ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਐਂਗਲ]] ਦੁਆਰਾ ਪਰਸਪਰ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ#ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ|ਘੁਮਾਈਆਂ ਹੋਇਆਂ]] ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਜੋ ਯੁਕਿਲਡਨ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਅੰਦਰ ਸਧਾਰਨ ਕੋਣਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਹੈ)।<ref group=note> ਕਿਸੇ [[ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਪਲੇਨ]] ਅੰਦਰ, ਸਧਾਰਨ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਬਗੈਰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ, ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਰੋਟੇਸ਼ਨ [[ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਮੈਟ੍ਰਿਕ]] ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।</ref> ਇਸ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਕਾਰਨ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਮੀਟਰ-ਸਟਿੱਕ ਦੀ, ਪ੍ਰਾਈਮ ਨਾ ਕੀਤੇ x-ਦੁਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਸੇ ਤਰਾਂ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਮ-ਨਾ-ਕੀਤੀ ਮੀਟਰ-ਸਟਿੱਕ ਦੀ, ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ x’-ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਵੀ ਅਗਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[File:Spacetime Diagrams of Mutual Time Dilation.gif|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-10. ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ]] ਚਿੱਤਰ. 2-10 ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੀ ਚਰਚਾ ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਘਟਨਾਵਾਂ A ਅਤੇ C, ਘਟਨਾ O ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਰਸਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਮ-ਨਾ-ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ A ਅਤੇ B ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰਾਂ ਨਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪ੍ਰਾਈਮ-ਨਾ-ਕੀਤੇ-ਗਏ-ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ C ਅਤੇ D ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀਨ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਈਮ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪ੍ਰਾਈਮ-ਕੀਤੇ-ਗਏ-ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨੇ ਦੂਜੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Collier"/>{{rp|124}} ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਬਦ [[ਨਾਪ]] ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ [[ਅਵਸਥਾ]] ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਇਹ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਤਿ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]] ਦੀਆਂ [[ਔਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ]]ਾਂ (ਨਿਰੀਖਣਾਂ) ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ. 2-10 ਵਿੱਚ, x-ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਵਾਹੀ ਗਈ ਹਰੇਕ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਾਈਮ-ਨਾ-ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਵਾਸਤੇ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ''ct'' ਦਾ ਮੁੱਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, {{′|''x''}} ਧੁਰੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਵਾਹੀ ਗਈ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ {{′|''ct''}} ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਾਂ-ਮੁੱਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] ==== ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ==== [[#ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਪ੍ਰਤਿ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਕਸਰ [[ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦਰਮਿਆਨ ਫਰਕ ਨੂੰ ਕਲਪਿਤ ਕੀਤੇ [[ਪੈਰਾਡੌਕਸ]]ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਪਹੇਲੀਆਂ, ਦਰਅਸਲ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੇਵਲ ਗਲਤ-ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਜਾਂ ਗਲਤ-ਸਮਝੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਦੇ ਤੁਲਨਾਯੋਗ [[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]]ਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ। ਇਲਾਜ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਸਮਝ-ਵਿਰੋਧੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਤਿ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜੋਕੀ ਸਹਿਜ-ਸਮਝ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Schutz1985">{{cite book|last1=Schutz|first1=Bernard F.|title=A first course in general relativity|date=1985|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, UK|isbn=0521277035|page=26}}</ref> [[ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ]] ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ (ਟਵਿਨਾਂ) ਵਾਲਾ ਇੱਕ [[ਸੋਚ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸੇ ਉੱਚ-ਸਪੀਡ ਰੌਕਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਤੇ ਖੋਜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਉਸਦਾ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ ਉਸਤੋਂ (ਉਮਰ ਵਿੱਚ) ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਬੁਝਾਰਤ ਭਰਿਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੇਕ ਟਵਿਨ ਦੂਜੇ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਿਸੇਗਾ, ਕਿ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਜਣਾ ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਕਲੌਕ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨੂੰ ਮੁਕਾ ਕੇ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਈ ਪਰਸਪਰ ਟਾਈਮ ਦੇਰੀ ([[ਡੀਲੇਸ਼ਨ]]) ਵਾਸਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਤੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Schutz"/>{{rp|207}} ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, [[ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ]] ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਪਹੇਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਅੰਦਰ ਇਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਰ ਕਿ ਕੋਈ ਪਹੇਲੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਕੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸਾਰੀਆਂ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟਵਿਨ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਐਕਸਲ੍ਰੇਟਿੰਗ ਅੰਤ੍ਰਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਟਵਿਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਫਰਕ ਨਿਰੀਖਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਣਯੋਗ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਅਪਣੇ ਰੌਕਟ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਘਰ-ਰੁਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ।<ref name="Weiss"/> [[File:Introductory Physics fig 4.9.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-11. ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਦੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿਆਖਿਆ]] ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਮਝ ਸਕੀਏ ਕਿ ਕਿਉਂ ਇਹ ਫਰਕ ਟਵਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਰਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਗਹਿਰੇ [[ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ]] ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;11 ਦੇ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਇਹ x-ਧੁਰੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਜਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਰਹੇ ਇੱਕ ਟਵਿਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਲ ਮਾਮਲਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਰ-ਠਹਿਰੇ ਟਵਿਨ ਦੇ ਖੜਨ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ, ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਬਾਬਤ ਬਿਲਕੁਲ ਕੁੱਝ ਵੀ [[ਬੁਝਾਰਤ]] ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। O ਤੋਂ C ਤੱਕ ਦੀ ਟਵਿਨ ਦੀ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]] ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਗਏ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ]], ਅਤੇ C ਤੋਂ B ਤੱਕ ਨਾਪੇ ਗਏ ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ ਦਾ ਜੋੜ ਕੇ O ਤੋਂ A ਤੋਂ B ਤੱਕ ਦੇ ਨਾਪੇ ਗਏ ਘਰ-ਠਹਿਰੇ ਟਵਿਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟਵਿਨ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਰਵ (ਵਕਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਕਰਿਤ ਰਸਤਿਆਂ ([[ਕੰਪਲੈਕਸ ਟ੍ਰੈਜੈਕਟ੍ਰੀ]]ਆਂ) ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਲਾਈਨ ਇੰਟਗ੍ਰਲ|ਪਾਥ ਇੰਟਗ੍ਰਲ]] ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Weiss">{{cite web |last1=Weiss |first1=Michael |title=The Twin Paradox |url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/TwinParadox/twin_paradox.html |website=The Physics and Relativity FAQ|accessdate=10 April 2017}}</ref> ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇਕਰ ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟਵਿਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਰਚਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਵੇਇੱਸ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਘਰ-ਠਹਿਰਨ ਵਾਲੇ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਟੇਰੈਂਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਸਟੈੱਲਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Weiss"/> ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਟੈੱਲਾ ਕਿਸੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਤੱਥ ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਦਾ ਸੰਪੂਰਣ ਹੱਲ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Weiss"/> ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਸਟੈੱਲਾ ਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟ੍ਰਿੱਪ ਲਈ ਗਤੀਹੀਣ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੜਨ ਵਾਸਤੇ ਅਪਣੇ ਰਾਕਟ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸੂਡੋਫੋਰਸ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਨਾਕਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Weiss"/> [[#ਚਿੱਤਰ 2-6|'''Figs.&nbsp;2&#8209;6''']] ਅਤੇ 2&#8209;11 ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ (ਸਤਹਿਾਂ) ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ x-ਧੁਰੇ (xy-ਪਲੇਨ) ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੈੱਟ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;11 ਵਿੱਚ, ਨੀਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਟੇਰੈਂਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ, ਸਟੈੱਲਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਉਸਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। (ਟੇਰੈਂਸ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਲੇਟਵੀਆਂ (ਹੌਰੀਜ਼ੌਂਟਲ) ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਦੇਖੇਗਾ)। ਸਟੈੱਲਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਾਹਰੀਹੱਦ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਹੱਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ, ਉਹ ਅਪਣੇ ਕਲੌਕ ਨਾਲ਼ੋਂ ਟੇਰੈਂਸ ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਸਮੇਂ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਚਿੱਤਰ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਨੀਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ), ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਐਂਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਿਸਕਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟੇਰੈਂਸ ਦੇੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਸਕਿਪ-ਓਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਟੈੱਲਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸਦੀ ਅਪਣੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਉਸਦੇ ਟ੍ਰਿਪ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਸਟੈੱਲਾ ਖੋਜਦੀ ਹੈ ਕਿ ਟੇਰੈਂਸ ਉਸ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="Weiss"/> ਭਾਵੇਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਫੇਰ ਵੀ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦਾ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿ ਕੁੱਝ ਵਾਧੂ ਗਹਿਰੀ-ਸਮਝ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਟੈੱਲਾ ਕਿਸੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਟੈੱਲਾ ਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਟ੍ਰਿਪ ਵਾਸਤੇ ਗਤੀਹੀਣ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਇੰਜਣ ਦੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਉਸਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਟੇਰੈਂਸ ਦਾ ਕਲੌਕ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਲਈ ਅਪਣੇ ਰਾਕਟ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਫ੍ਰੇਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਇਸਤਰਾਂ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਟੈਰੈਂਸ ਓਸ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਦਿਸੇਗਾ ਅਤੇ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ]] ਕਾਰਣ, ਉਸਦਾ ਕਲੌਕ ਤੇਜ਼ ਭੱਜਦਾ ਦਿਸੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਰਹੇ ਕਿ ਟੇਰੈਂਸ ਦੀ ਉਮਰ ਸਟੈੱਲਾ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ।<ref name="Weiss"/> ਜਿਵੇਂ ਅਗਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ [[#ਵਕਤ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ|ਵਕਤ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ]] ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਆਰਗੂਮੈਂਟਾਂ ਨਜਲ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਥਿਊਰੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰੇਗੀ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref name="Schutz"/>{{rp|16}} [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ}} === ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ === <!-- NOTE TO FUTURE EDITORS!!! THIS SECTION IS INTENDED TO PROVIDE A GENTLE INTRODUCTION TO SPACETIME. TO THE LIMIT OF WHAT IS FEASIBLE, AVOID MATHEMATICS. IF YOU ARE EAGER TO SHARE YOUR KNOWLEDGE OF SOME HIGHLY TECHNICAL MATERIAL, PUT YOUR CONTRIBUTION IN ONE OF THE LATER SECTIONS OF THIS ARTICLE AND NOT HERE. WE SHOULD ENDEAVOR TO KEEP THIS INTRODUCTION UNDERSTANDABLE BY THE MAIN TARGET AUDIENCE, WHICH I HAVE ENVISIONED TO BE A TYPICAL HIGH SCHOOL SCIENCE STUDENT. --> [[#ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] ਇਹ ਜਾਣ-ਪਛਾਣਾਤਮਿਕ ਹਿੱਸਾ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਸਾਨ ਹੈ। [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] [[ਫਲੈਟ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਗਰੈਵਿਟੀ]] ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਭ ਜਗਹ ਇੱਕਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਥਿਰ [[ਪਿਛੋਕੜ]] ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ। [[ਗਰੈਵਿਟੀ]] ਦੀ [[ਹਾਜ਼ਰੀ]] ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਪਿਛੋਕੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅੰਦਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵਾਂ, ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੋੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਗਹ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ (ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ) ਹਨ।<ref name="Schutz"/>{{rp|221}} ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] == ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗਣਿਤ == {{anchor|ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ}} === ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ === <!-- NOTE TO FUTURE EDITORS!!! THE "BASIC MATHEMATICS OF SPACETIME" SECTION IS INTENDED TO PROVIDE A GENTLE INTRODUCTION TO THE MATHEMATICS OF SPACETIME. TO THE LIMIT OF WHAT IS FEASIBLE, KEEP TO BASIC ALGEBRA. IF YOU ARE EAGER TO SHARE YOUR KNOWLEDGE OF SOME HIGHLY TECHNICAL MATERIAL, PUT YOUR CONTRIBUTION IN ONE OF THE LATER SECTIONS OF THIS ARTICLE AND NOT HERE. WE SHOULD ENDEAVOR TO KEEP THIS BASIC MATHEMATICS SECTION UNDERSTANDABLE BY THE MAIN TARGET AUDIENCE, WHICH I HAVE ENVISIONED TO BE A TYPICAL HIGH SCHOOL SCIENCE STUDENT. --> {{main|ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਗਰੁੱਪ}} [[#ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’<br/> <small>'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ। ]] ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੰਤਵ, ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਫ੍ਰੇਮ S ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੇਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਲੌਕਾਂ {{nowrap|1=(''x'', ''y'', ''z'', ''t'')}} (ਦੇਖੋ [[#ਚਿੱਤਰ 1-1|'''ਚਿੱਤਰ.&nbsp;1&#8209;1''']]) ਦੇ ਜਾਲ ਉੱਤੇ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਵਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਅੰਦਰਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਉਸਦੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਵਿੱਚ ਓਸੇ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਮੇਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ {{nowrap|1=({{′|''x''}}, {{′|''y''}}, {{′|''z''}}, {{′|''t''}})}} ਕਲੌਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਸਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ([[ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ]]) ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਲ ਸੈੱਟ ਸਾਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ {{nowrap|1=(''x'', ''y'', ''z'', ''t'')}} ਨੂ੍ੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ {{nowrap|1=({{′|''x''}}, {{′|''y''}}, {{′|''z''}}, {{′|''t''}})}} ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿ ਦੋ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਮਿਆਰੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹ ਅਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ {{nowrap|1=(''x'', ''y'', ''z'')}} ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂਤਰ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ {{nowrap|1=''t'' = 0}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ {{nowrap|1={{′|''t''}} = 0}} ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:<ref>{{cite book|last1=Mould|first1=Richard A.|title=Basic Relativity |date=1994 |publisher=Springer |isbn=9780387952109 |page=42|edition=1st|accessdate=22 April 2017|url=https://books.google.com/books?id=lfGE-wyJYIUC&pg=PA42}}</ref><ref>{{cite book|last1=Lerner|first1=Lawrence S.|title=Physics for Scientists and Engineers, Volume 2|date=1997|publisher=Jones & Bartlett Pub |isbn=9780763704605 |page=1047|edition=1st |accessdate=22 April 2017|url=https://books.google.com/books?id=B8K_ym9rS6UC&pg=PA1047}}</ref> :<math>x' = x - v t </math> :<math>y' = y </math> :<math>z' = z </math> :<math>t' = t .</math> [[File:Galilean Spacetime and composition of velocities.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-1. '''ਗੈਲੀਲੀਅਨ''' ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਤੇ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਕੰਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ]] ਚਿੱਤਰ. 3-1 ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਸਮਾਂ [[ਯੂਨੀਵਰਸਲ]] (ਸੰਸਾਰੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਲੌਸਟੀ]]।<ref name="Bais"/>{{rp|36–37}} ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਸੋਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚਾਰੋ: ਲਾਲ ਤੀਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ 0.4&nbsp;c ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੋਈ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਲਗੱਡੀ ਅੰਦਰ, ਕੋਈ ਯਾਤਰੀ ਗੋਲੀ ਸ਼ੂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ 0.4&nbsp;c ਦੀ ਸਪੀਡ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੀਲ ਤੀਰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਪਟੜੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਗੋਲੀ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨੂੰ 0.8&nbsp;c ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਮੂਲ ਉਮੀਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ, ਮੰਨ ਲਓ ਫ੍ਰੇਮ S ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''v'' ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮ S’ ਅੰਦਰ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਲੌਸਿਟੀ {{′|''u''}} ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮ S ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''u'' ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ {{nowrap|1=''x'' = ''ut''}}, {{nowrap|1={{′|''x''}} = ''x'' − ''vt''}}, ਅਤੇ {{nowrap|1=''t'' = {{′|''t''}}}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਅਸੀਂ {{nowrap|1={{′|''x''}} = ''ut'' − ''vt''}} = {{nowrap|1=(''u'' − ''v'')''t''}} = {{nowrap|1=(''u'' − ''v''){{′|''t''}}}} ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ {{nowrap|1={{′|''u''}} = {{′|''x''}}/{{′|''t''}}}} ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ :<math>u' = u - v</math>&nbsp;&nbsp;or&nbsp;&nbsp;<math>u = u' + v ,</math> ਜੋ ਸਾਂਝੀ-ਸਮਝ '''ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਵਾਸਤੇ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਨਿਯਮ''' ਹੈ। [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] {{anchor|ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬਣਤਰ}} === ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬਣਤਰ === {{main|ਵਿਲੌਸਟੀ ਜੋੜ ਫਾਰਮੂਲਾ}} [[#ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬਣਤਰ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]] [[File:Relativistic composition of velocities.svg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 3-2. ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬਣਤਰ]] [[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]]ਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਾਫੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ੌਰਟਹੈਂਡ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, :<math>\beta = v/c</math> ਚਿੱਤਰ. 3-2a ਇੱਕ ਲਾਲ ਟ੍ਰੇਨ ([[ਰੇਲਗੱਡੀ]]) ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ {{nowrap|1=''v''/''c'' = ''&beta;'' = ''s''/''a''}} ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੱਥੇ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ {{nowrap|1={{′|''u''}}/''c'' = {{′|''&beta;''}} = ''n''/''m''}} ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਸ਼ੂਟ ਕਰਦਾ ਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੂਰੀ ([[ਡਿਸਟੈਂਸ]]) ਨੂੰ ਲਾਲ {{′|''x''}} ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਕਿਸੇ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਕਾਲੇ x-ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ। ਜਿਵੇਂ ਨੀਲੇ ਤੀਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗੋਲੀ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''u'' ਕੀ ਹੈ? ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;2b ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਵਾਸਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਫਾਰਮੂਲਾ ਜੋ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ: * ਜੇਕਰ {{′|''u''}} ਅਤੇ ''v'' ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਕੰਪੇਅਰ (ਤੁਲਨਾ) ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗੁਣਨਫਲ {{′|''vu''}}/''c''² ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਨਤੀਜਾ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਜੋੜ ਲਈ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲੇ (ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ) ਵਰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ''u''&nbsp;=&nbsp;{{′|''u''}}&nbsp;+&nbsp;''v''। ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲਾ ਨਿਮਨ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਲਾਗੂਹੋਣਯੋਗ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਫਾਰਮੂਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। * ਜੇਕਰ {{′|''u''}} ਨੂੰ ''c'' ਬਰਾਬਰ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਾਰਮੂਲਾ, ''u''&nbsp;=&nbsp;''c'' ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ''v'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੀਮਤ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਲੌਸਟੀ ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕੋ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਸੋਮੇ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਣ।<ref name="Bais"/>{{rp|49}} [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] {{anchor|ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਦੋਹਰਾਅ}} === ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਦੋਹਰਾਅ === {{main|ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ|ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ}} [[File:Spacetime Diagrams Illustrating Time Dilation and Length Contraction.png|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 3-3. ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ]] [[#ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਦੋਹਰਾਅ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]] ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨ ਬਾਰੇ, ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਅਸਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾਤਮਿਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਹੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;3 ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮੰਤਵਾਂ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਸਰਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਨਾਮਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ''ct''&nbsp ਲਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼ੌਰਟਹੈਂਡ ਚਿੰਨ-ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੈਰਾਇਟੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ;: :<math>\Tau = ct</math> ਅਤੇ <math>w = ct</math> ਆਮ ਹਨ। :ਪ੍ਰੰਪਰਾ <math>c = 1.</math> ਦੀ ਅਕਸਰ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[File:Lorentz factor.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-4. ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ]] ਚਿੱਤਰ. 3-3a ਵਿੱਚ, ਹਿੱਸੇ ''OA'' ਅਤੇ ''OK'' ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਨੂੰ ਅਨੁਪਾਤ ''OB''/''OK'' ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] [[ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ]] ਸਮੀਕਰਨ {{nowrap|1={{math|''w'' {{=}} {{radical|''x''^{<small>2</small>} + ''k''^{<small>2</small>}}}}}}} ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ''k''&nbsp;=&nbsp;''OK'', ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੇਖਾ, ''w''&nbsp;=&nbsp;''x''/''&beta;''&nbsp;=&nbsp;''xc''/''v'' ਸਮੀਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਅਲਜਬ੍ਰਿਕ ਦਖਲ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ <math display="inline">OB = OK / \sqrt{1 - v^2/c^2} </math> ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਰਗਮੂਲ ਚਿੰਨ ਸਮੇਤ ਵਾਲੀ ਸਮੀਕਰਨ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਟਾ ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ (1/ਸਮੀਕਰਨ) ਨੂੰ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰੀਕ ਅੱਖਰ ਗਾਮਾ <math>\gamma</math> ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:<ref name=Forshaw>{{cite book|last1=Forshaw|first1=Jeffrey|last2=Smith|first2=Gavin|title=Dynamics and Relativity|date=2014|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781118933299|page=118|url=https://books.google.com/books?id=5TaiAwAAQBAJ|accessdate=24 April 2017|language=en}}</ref> :<math>\gamma = \frac{1}{\sqrt{1 - v^2/c^2}} = \frac{1}{\sqrt{1 - \beta^2}} </math> ਅਸੀਂ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ''v'', ''c'' ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ <math>\gamma</math> ਵਾਸਤੇ ਸਮੀਕਰਨ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ''c'', ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਵ ਸਪੀਡ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਦ, ਅਸੀਂ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸੇ ਵੀ ''v'' ਲਈ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ [[ਕਰਵ]] ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਨ ਸਪੀਡਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਇੱਕ ਦੇ ਅੱਤ (ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ) ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ. 3-3b ਵਿੱਚ, ਹਿੱਸੇ ''OA'' ਅਤੇ ''OK'' ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨ ਨੂੰ ਅਨੁਪਾਤ ''OB''/''OK'' ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਦੀ ਸਮੀਕਰਨ {{nowrap|1={{math|''x'' {{=}} {{radical|''w''^{<small>2</small>} + ''k''^{<small>2</small>}}}}}}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ''k''&nbsp;=&nbsp;''OK'', ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਲੋਪ (ਢਲਾਣ) 1/''&beta;''&nbsp;=&nbsp;''c''/''v'' ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰੌਡ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਟਨਾ&nbsp;A ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਇਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; (''x'',&nbsp;''w'')&nbsp;=&nbsp;(''&gamma;k'',&nbsp;''&gamma;&beta;k'')। ਕਿਉਂਕਿ A ਅਤੇ B ਰਾਹੀਂ ਸਪਰਸ਼ ਰੇਖਾ ਦੀ ਸਮੀਕਰਨ ''w''&nbsp;=&nbsp;(''x''&nbsp;−&nbsp;''OB'')/''&beta;'' ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਅਸੀਂ ''&gamma;&beta;k''&nbsp;=&nbsp;(''&gamma;k''&nbsp;−&nbsp;''OB'')/''&beta;'' ਅਤੇ; :<math>OB/OK = \gamma (1 - \beta ^ 2) = \frac{1}{\gamma}</math> ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] {{anchor|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ}} === ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ === {{main|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ}} [[#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]] [[ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ]] ਅਤੇ [[ਵਿਲੌਸਟੀ]]ਆਂ ਦੇ [[ਜੋੜ]] ਦੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਾਂਝੀ-ਬੁੱਧੀ ਦੇ [[ਨਿਯਮ]], ਪਲੇਨਾਂ, ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੇਂਦਾਂ ਦੇ ਸਾਡੇ ਸਧਾਰਨ ਘੱਟ-[[ਸਪੀਡ]] ਵਾਲੇ [[ਸੰਸਾਰ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ, [[ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ]] ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਉਪਕਰਣਾਤਮਿਕਤਾ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ [[ਵਿਸੰਗਤੀ]]ਆਂ ([[ਬੇਮੇਲਤਾ]]ਵਾਂ) ਖੋਜਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ [[ਵਿਲੌਸਟੀ]]ਆਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਜੋੜ ਨਾਲ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀਆਂ ਸਨ। [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ। ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਅੰਦਰ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ: :<math>\begin{align} t' &= \gamma \left( t - \frac{v x}{c^2} \right) \\ x' &= \gamma \left( x - v t \right)\\ y' &= y \\ z' &= z \end{align}</math> ਉਲਟੀਆਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: :<math>\begin{align} t &= \gamma \left( t' + \frac{v x'}{c^2} \right) \\ x &= \gamma \left( x' + v t' \right)\\ y &= y' \\ z &= z' \end{align}</math> ਜਦੋਂ ''v'' ≪ ''c'' ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ''v''²/c² ਅਤੇ ''vx''/''c''² ਰਕਮਾਂ ਜ਼ੀਰੋ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ <math>t' = \gamma ( t - v x/c^2),</math> <math>x' = \gamma( x - v t) </math> ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਇਸੇਤਰਾਂ ਲਿਖਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਕਸਰ ਸਾਡਾ ਭਾਵ ਵਾਸਤਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ <math>\Delta t' = \gamma (\Delta t - v \Delta x/c^2),</math> <math>\Delta x' = \gamma(\Delta x - v \Delta t) </math> ਆਦਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ, ਬਹਾਦਰ ਬਣਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡੈਲਟਿਆਂ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਬਗੈਰ ਹੀ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ''x'' ਦਾ ਅਰਥ &Delta;''x'' ਹੈ, ਆਦਿ। ਅਸੀਂ, ਆਮਤੌਰ ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। '''ਨਾਮਕਰਨ ਉੱਤੇ ਨੋਟ:''' ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਨੌਰਮਲ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਕਹਿਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਲਟ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤਵਹਿਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵੱਖਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਸੈੱਟ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਲਟ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸੂਖਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ S ਫ੍ਰੇਮ ਸਿਰਫ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ {{′|''S''}} ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦੇਣਾ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਅਸਥਿਰਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ''v'' ਨੂੰ −''v'' ਨਾਲ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਹੀ ਹੈ।<ref name="Morin"/>{{rp|71–79}} <small>'''ਉਦਾਹਰਨ:''' ਟੇਰੈਂਸ ਅਤੇ ਸਟੈੱਲਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ ਸਪੇਸ ਰੇਸ ਉੱਤੇ ਹਨ। ਟੇਰੈਂਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਔਫੀਸ਼ੀਅਲ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਸਟੈੱਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਹੈ। {{nowrap|1=''t'' = {{′|''t''}} = 0}} ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ, ਸਟੈੱਲਾ ਦਾ ਸਪੇਸ਼-ਸ਼ਿਪ ਤਤਕਾਲੀਨ ਇੱਕ ਸਪੀਡ 0.5&nbsp;''c'' ਤੱਕ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ ਦੀ [[ਦੂਰੀ]] 300 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਕਿੰਟ (ਤਕਰੀਬਨ {{val|90.0|e=6|u=km}}) ਹੈ। ਟੇਰੈਂਸ ਸਟੈੱਲਾ ਨੂੰ ਫਿਨਿਸ਼-ਲਾਈਨ ਕਲੌਕ ''t''&nbsp;=&nbsp;600.00&nbsp;s ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਟੈੱਲਾ ਅਪਣੇ ਸ਼ਿਪ-ਕ੍ਰੋਨੋਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਟਾਈਮ {{nowrap|1={{′|''t''}} =}}&nbsp;{{nowrap|1=<math>\gamma</math>(t − vx/c²)}} = 519.62&nbsp;s ਹੁੰਦਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਓਂ ਹੀ ਉਹ ਫਿਨਿਸ਼ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੇ ਅੰਤ-ਲਾਈਨ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ 259.81 ਲਾਈਟ-ਸੈਕੰਡ (ਤਕਰੀਬਨ {{val|77.9|e=6|u=km}}) ਹੁੰਦਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। </small> 1). [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] ==== ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ ==== {{main| ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ}} [[File:Derivation of Lorentz Transformation.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-5. ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ]] 1905 ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਉਰਿਜਿਨਲ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਦ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ| ਕਈ ਦਰਜਣਾਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ]] ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦਾ ਅਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੋਕਸ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ [[ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]] (ਸਥਿਰਤਾ) ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੀ ਹੋਰ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂਆਂ ਫਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਨੂੰ, ਇਹ ਅਲਟ੍ਰਨੇਟਿਵ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ [[ਸਥਾਨਿਕਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਪਾਏ ਗਏ ਕਣਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ (ਤਤਕਾਲੀਨ) ਸੰਚਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਕਦਾ।<ref>{{cite book|last1=Landau|first1=L. D.|last2=Lifshitz|first2=E. M.|title=The Classical Theory of Fields, Course of Theoretical Physics, Volume 2|date=2006|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|isbn=9780750627689|pages=1–24|edition=4th}}</ref> ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨ ਜੋ ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;5 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮਿਸ਼ਰਣ, [[ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ]], ਅਤੇ [[ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ]] ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਾਇਸ<ref name="Bais"/>{{rp|64–66}} ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਘਟਨਾ&nbsp;P ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (''w'',&nbsp;''x'') ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੈਸਟ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ({{′|''w''}},&nbsp;{{′|''x''}}) ਲਾਲ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ [[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]] [[ਪੈਰਾਮੀਟਰ]] ''&beta;''&nbsp;=&nbsp;''v''/''c'' ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ {{′|''w''}} ਅਤੇ {{′|''x''}} ਨੂੰ ''w'' ਅਤੇ ''x'' ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? (ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ) ਉਲਟ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ ਅਸਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। #ਅਸੀਂ ਓਹ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੰਬਾਈ ਫੈਲਾਓ/ਸੁੰਗੜਨ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ''y{{'}}'' ਜਰੂਰ ਹੀ ''y'' ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ {{′|''z''}} ਜਰੂਰ ਹੀ ''z'' ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਤੇਜ਼ ਗਤੀਸ਼ੀਲ 1&nbsp;m ਗੇਂਦ ਕਿਸੇ 1&nbsp;m ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਸੁਰਾਖ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਇੱਕ-ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਫੈਲਾਓ/ਸੁੰਗੜਨ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="Morin">{{cite book|last1=Morin|first1=David|title=Special Relativity for the Enthusiastic Beginner|url=https://archive.org/details/specialrelativit0000unse_c6v8|date=2017|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|isbn=9781542323512}}</ref>{{rp|27–28}} #ਡਰਾਇੰਗ ਤੋਂ, ''w'' = ''a'' + ''b'' ਅਤੇ ''x''&nbsp;=&nbsp;''r''&nbsp;+&nbsp;''s''। #ਸਮਰੂਪ ਤਿਕੋਣਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਪਿਛਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ, ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ''s''/''a''&nbsp;=&nbsp;''b''/''r'' = ''v''/''c''&nbsp;=&nbsp;''β''। #ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ, ''a''&nbsp;=&nbsp;''&gamma;''{{′|w''}}। #ਸਮੀਕਰਨ (4) ਨੂੰ ''s''/''a''&nbsp;=&nbsp;''β'' ਵਿੱਚ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ''s''&nbsp;=&nbsp;{{′|''&gamma;w''}}''β'' ਮਿਲਦਾ ਹੈ। #ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਅਤੇ ਸਮਰੂਪ ਤਿਕੋਣਾਂ ਸਾਨੂੰ ''r''&nbsp;=&nbsp;{{′|''&gamma;x''}} ਅਤੇ ''b''&nbsp;=&nbsp;''&beta;r'' = ''&beta;&gamma;''{{′|''x''}} ਦਿੰਦੇ ਹਨ। # ''s'', ''a'', ''r'' ਅਤੇ ''b'' ਵਾਸਤੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਟੈਪ&nbsp;2 ਵਿੱਚ ਭਰਨ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; #:<math>w = \gamma w' + \beta \gamma x' </math> #:<math>x = \gamma x' + \beta \gamma w' </math> ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਉਲਟ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ t ਅਤੇ x ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਦਲਵੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ct'' ਨੂੰ ''w'' ਲਈ, {{′|''ct''}} ਨੂੰ {{′|''w''}} ਲਈ, ਅਤੇ ''v''/''c'' ਨੂੰ ''&beta;'' ਵਾਸਤੇ ਭਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਲਟ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਤੋਂ, ਫਾਰਵਰਡ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਨੂੰ {{′|''t''}} ਅਤੇ {{′|''x''}} ਵਾਸਤੇ ਵਿਓੰਤਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] ==== ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਰੇਖਿਕਤਾ ==== ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਲੀਨੀਅਰਟੀ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ''x{{'}}'' ਅਤੇ ''t{{'}}'' ਨੂੰ ''x'' ਅਤੇ ''t'' ਦੇ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਮੇਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਬਗੈਰ ਉੱਚ ਪਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰੇਖਿਕਤਾ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪਰਵਰਤਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਮੌਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਚੁੱਪਚਾਪ) ਓਦੋਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਕਿ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਸਭ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।<ref name="Bais"/>{{rp|67}} ਸਾਰੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਗਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਨਾ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ।<ref name="Morin"/>{{rp|72–73}} ਕੋਈ ਵੀ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਪਣੇ ਨਾਪ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੰਪ੍ਰਾਵਾਂ ਵੀ ਇਵੇਂ ਹੀ ਕਰਨਗੀਆਂ।<ref name="Schutz"/>{{rp|190}} ਲੀਨੀਅਰਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ (ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ) ਲੜੀਵਾਰ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ) ਲਾਗੂ (ਅਪਲਾਈ) ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। <small>'''ਉਦਾਹਰਨ:''' ਟੇਰੈਂਸ ਸਟੈੱਲਾ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਤੋਂ 0.500&nbsp;c ਤੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਪਣੇ ਨਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸਟੈੱਲਾ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਲਈ ''&beta;''&nbsp;=&nbsp;0.500 ਸਮੇਤ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਟੈੱਲਾ, ਅਪਣੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਉਰਸੁਲਾ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਤੋਂ 0.250&nbsp;c ਉੱਤੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਪਣੇ ਨਾਪਾਂ ਨਾਲ ਉਰਸੁਲਾ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ''&beta;''&nbsp;=&nbsp;0.250 ਸਮੇਤ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਰਤ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਰੇਖਿਕਤਾ ([[ਲੀਨੀਅਰਟੀ]]) ਅਤੇ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਾਵਟ ਕਰਕੇ, ਟੇਰੈਂਸ ਅਪਣੇ ਨਾਪਾਂ ਨਾਲ ਉਰਸੁਲਾ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ''&beta;''&nbsp;=&nbsp;0.666 ਸਮੇਤ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ।</small> [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] {{anchor|ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ}} === ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ === {{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ|ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ}} [[#ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]] [[ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਰੀਸੀਵਰ ਅਤੇ ਸੋਰਸ (ਸੋਮੇ) ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰੰਗ ਦੀ ਵੇਵਲੈਂਥ ([[ਤਰੰਗਲੰਬਾਈ]]) ਜਾਂ [[ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਲਤਾ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਦੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਥਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ: (1) ਸੋਮੇ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਰੀਸੀਵਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਇੱਨਬਿੰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਨ (ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ), ਅਤੇ (2) ਗਤੀਆਂ ਕਹੀ ਗਈ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਸਮਕੋਣ ਤੇ ਹਨ ([[ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ]])। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਕਥਾ-ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋ-ਓਹਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੱਧ-ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਹੇ ਦੇ ਕੋਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ==== ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ==== ਕਲਾਸੀਕਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਉਹਨਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਨ ਅੰਦਰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਵਾਜ਼ ਤਰੰਗਾਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਸੋਮਿਆਂ ਅਤੇ ਰੀਸੀਵਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਵੱਲ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮਾ, ਰੀਸੀਵਰ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮਾਧਿਅਮ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿ ਰੀਸਵਰ ਮਾਧਿਅਮ ਪ੍ਰਤਿ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ (ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ) ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਤੋਂ ''&beta;_s'' ਦੇ ਵਿਲੌਸਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਲਈ ''v_s'' ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਰੰਗਲੰਬਾਈ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ''f'' ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; : <math>f = \frac{1}{1+\beta _s}f_0</math> ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਜਿਹਾ [[ਸੀਨਾਰੀਓ]] ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੀਸੀਵਰ ਸੋਰਸ ਤੋਂ ''&beta;_r'' ਦੇ ਵਿਲੌਸਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਲਈ ''v_r'' ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਰੰਗਲੰਬਾਈ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ, ਸਗੋਂ ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਵਿਲੌਸਟੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਤ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ''f'' ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; : <math>f = (1-\beta _r)f_0</math> [[File:Spacetime Diagram of Relativistic Doppler Effect.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-6. ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਰੀਸੀਵਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਸੋਮੇ ਜਾਂ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਰੀਸੀਵਰ ਦੀ ਗਤੀ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;6 ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੀਸੀਵਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ''&beta;'' ਵਿਲੌਸਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੋਮੇ ਅਤੇ ਰੀਸੀਵਰ ਦਰਮਿਆਨ ਸਮੇਂ ''w'' ਉੱਤੇ ਨਿਖੇੜ (ਸੈਪ੍ਰੇਸ਼ਨ) ''&beta;w'' ਹੈ। ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ, ''w&nbsp;=&nbsp;&gamma;w{{'}}'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨ ਦੀ ਸਲੋਪ -1 ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ T&nbsp;=&nbsp;''w+&beta;w'' = ''&gamma;w{{'}}''(1''+&beta;'') ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ, [[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਇਸਤਰਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ<ref name="Bais"/>{{rp|58–59}} ::<math>f = \sqrt{\frac{1 - \beta}{1 + \beta}}\,f_0.</math> [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] ==== ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ==== [[File:Transverse Doppler effect scenarios.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-7. ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀਨਾਰੀਓ]] ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਇੱਕ ਸੋਰਸ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੀਸੀਵਰ ਕੋਈ ਵੀ ਡੌਪਲਰ ਸ਼ਿਫਟ ਡਿਟੈਕਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਉਮੀਦ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਜਦੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਸ਼ਿਫਟ ਅਜਿਹਾ ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੁੱਲ ([[ਐਨਾਲੌਗ]]) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਇਹ ਹਨ:<ref name="Morin"/>{{rp|94–96}} {{plainlist| * ਚਿੱਤਰ. 3-7a. ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ, ਰੀਸੀਵਰ ਦੇ ਦੇਖਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨਾਪ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਪਹੁੰਚ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ? * ਚਿੱਤਰ. 3-7b. ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੋਮਾ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨਾਪ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰੀਸੀਵਰ, ਸੋਮੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਨਜ਼ਕੀਤਾਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ? * ਚਿੱਤਰ. 3-7c. ਜੇਕਰ ਰੀਸੀਵਰ ਸੋਮੇ ਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰੀਸੀਵਰ ਦੁਆਰਾ ਨਾਪੀ ਗਈ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? * ਚਿੱਤਰ. 3-7d. ਰੀਸੀਵਰ ਦੁਆਲੇ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਸੋਮੇ ਲਈ, ਰੀਸੀਵਰ ਦੁਆਰਾ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? }} ਸੀਨਾਰੀਓ (a) ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੀਸੀਵਰ ਨੂੰ ਵੱਜਣ ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੋਮਾ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੀਸੀਵਰ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਚਲਾਕੀ ਭਰਿਆ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। S’ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਅਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮੇ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹ ਪਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੂਰੀ ਬਨਾਮ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ (ਯਾਨਿ ਕਿ, dr/dt&nbsp;=&nbsp;0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ r ਰੀਸੀਵਰ ਅਤੇ ਸੋਮੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਅਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਕੋਈ ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਡੌਪਲਰ ਸ਼ਿਫਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਨੂੰ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ''f{{'}}'' ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੀਸੀਵਰ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਂ-ਦੇਰੀ ਕਰਦਾ ਵੀ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮ &nbsp;S ਵਿੱਚ, ਇਸਤਰਾਂ ਰੀਸੀਵਰ ਇਸ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਵਾਲੀ [[ਬਲੀਊਸ਼ਿਫਟਡ]] ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; :<math>f = f' \gamma = f' / \sqrt { 1 - \beta ^2 }</math> ਸੀਨਾਰੀਓ (b) S ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬੈਸਟ (ਚੰਗਾ) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੀਸੀਵਰ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੀਸੀਵਰ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਸੋਮਾ ਹੁਣ ਗਤੀ ਕਰ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮੇ ਦਾ ਕਲੌਕ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ dr/dt ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ 0 ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ਇਸ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਸ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨਾਲ [[ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟਡ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ; :<math>f = f' / \gamma = f' \sqrt { 1 - \beta ^2 }</math> ਸੀਨਾਰੀਓ (c) ਅਤੇ (d) ਨੂੰ ਸਰਲ ਸਮਾੰ ਦੇਰੀ ਤਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (c) ਵਿੱਚ, ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੋਮੇ ਤੋਂ <math>\gamma</math> ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰ ਰਾਹੀਂ ਬਲੀਊਸ਼ਿਫਟਡ ਹੋਇਆ ਵਿਆ (ਹੋਇਆ) ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ (d) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੈਡਸ਼ਿਫਟਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਦਿਸਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਲੌਕ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਕਲੌਕ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਪੀਡ ਹੀ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (ਇਸਦਾ ਉਲਟ, ਫੇਰ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ)। <ref name="Morin"/>{{rp|94–96}} ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਖਿਸਕਾਅ (ਸ਼ਿਫਟ) ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਇੱਕ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆੰ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਸੀਨਾਰੀਓ (b) ਜਾਂ (d) ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref group=note> ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਸਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰੈਡਸ਼ਿਫਟ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਸੈਂਟਰੀਫਿਊਗ ਰੋਟਰ ਅਤੇ ਰਿੱਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਬਜ਼ੌਰਬਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੌਸਬਾਓਇਰ ਸੋਰਸ ਸੈਟਅਪ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਬਲੀਊਸ਼ਿਫਟ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ [[ਈਵਜ਼-ਸਟਿਕਲਵੈਲ ਪ੍ਰਯੋਗ#ਸਾਪੇਖਿਕ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ|ਕੁੰਡਿਗ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।</ref> [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] {{anchor|ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ}} === ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ === {{main|ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ|ਮੋਮੈਂਟਮ|ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ}} [[#ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]] ==== ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਚਾਰ ਅਯਾਮਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣਾ ==== [[File:Relativistic spacetime momentum vector.svg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 3-8. ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ]] [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ [[ਅਵਸਥਾ]] ਨੂੰ ਇਸਦੇ [[ਪੁੰਜ]] ਅਤੇ ਇਸਦੀ [[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲੱਛਣਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਲੀਨੀਅਰ ਮੋਮੈਂਟਮ]], ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਯੁਕਿਲਡਨ ਵੈਕਟਰ|ਵੈਕਟਰ]] ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਓਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਲੌਸਿਟੀ: '''''p'''''&nbsp;=&nbsp;''m'''v''''' ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੇ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ [[ਬੰਦ ਸਿਸਟਮ]] ਬਾਹਰੀ ਫੋਰਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਲੀਨੀਅਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। [[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅੰਦਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਨੂੰ ਚਾਰ [[ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ]]ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਮੋਮੈਂਟਮ]] [[ਵੈਕਟਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਟਾਈਮ]] [[ਕੰਪੋਨੈਂਟ]] ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] [[ਮੋਮੈਂਟਮ]] [[ਵੈਕਟਰ]] ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ [[ਪੁਜੀਸ਼ਨ]] ਵੈਕਟਰ ''(x,&nbsp;t)'' ਦੀ ਤਰਾਂ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;8a ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜਾਂਚਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਕਣ [[ਰੈਸਟ]] ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ [[ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ]] ਕੰਪੋਨੈਂਟ 0 ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ''p&nbsp;=&nbsp;0'', ਪਰ ਟਾਈਮ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''mc'' ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਪੁਰਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਪੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾੰ ਕਿ ''(mc){{'}}&nbsp;=&nbsp;&gamma;mc'' ਅਤੇ ''p{{'}}&nbsp;=&nbsp;−&beta;&gamma;mc'' ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਲ ਧੁਰੇ ਗਾਮੇ ਤੋਂ ਪੁਨਰ-ਪੈਮਾਨਾਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;8b ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਓਵੇਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰੋਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪੁਰਜੇ (ਕੰਪੋਨੈਂਟ) ਅਨੰਤ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''c'' ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।<ref name="Bais"/>{{rp|84–87}} ਅਸੀਂ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ [[ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਮੀਕਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ। [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] ==== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਮੋਮੈਂਟਮ ==== [[File:Calculating the energy of light in different inertial frames.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-9. ਵੱਖਰੀਆਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਕਣ, ਜਾਂ [[ਫੋਟੌਨ]], ''c'' ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ [[ਸਥਿਰਾਂਕ]] ਹੈ। ਇਹ ਕਥਨ ਕੋਈ [[ਟਾਓਟੌਲੌਜੀ]] (ਪੁਨਰ-ਦੋਹਰਾਅ) ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਅਜੋਕੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਥਿਰ ਸਪੀਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ-ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸਲਈ ਫੋਟੌਨ ਕਿਸੇ ਲਾਈਟ-ਲਾਈਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਢੁਕਵੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਅੰਦਰ, ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪੁਰਜੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ]] ਦੀ [[ਮੈਕਸਵੈਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਨਤੀਜੇ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ([[ਰੇਸ਼ੋ]]) ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ''E/p&nbsp;=&nbsp;c''। ਪੁਨਰ-ਵਿਵਸਿਥ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ''E/c''&nbsp;=&nbsp;''p'', ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਫੋਟੌਨਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪੁਰਜੇ (ਕੰਪੋਨੈਂਟ) ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ, ''E/c'' ਜਰੂਰ ਹੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਸਮਾਂ ਪੁਰਜੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫੋਟੌਨ ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ, ''&gamma;mc'' ਅੰਦਰਲੀ ਪੁੰਜ-ਰਕਮ ਜਰੂਰ ਹੀ 0 ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਫੋਟੌਨ [[ਪੁੰਜਹੀਣ ਕਣ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਨੰਤ ਗੁਣਾ ਜ਼ੀਰੋ ਇੱਕ ਨਾ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ, ਪਰ ''E/c'' ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ, ਕਿਸੇ ਫੋਟੌਨ ਦੀ ਊਰਜਾ ਜੇਕਰ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ''E'' ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹਕਿਸੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ {{nowrap|1=''E{{'}} = (1 − &beta;)&gamma;E''}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;9 ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Bais"/>{{rp|88}} [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] ==== ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਬੰਧ ==== ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) [[ਮੋਮੈਂਟਮ]] [[ਵੈਕਟਰ]] ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਦਰੂਨੀ-ਸਬੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਟਿਆਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ (ਲਿਜਾਂਦਾ)। *ਘੱਟ ਸਪੀਡ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਜਿਓਂ ਹੀ ''&beta;''&nbsp;=&nbsp;''v/c'' ਜ਼ੀਰੋ ਨਜ਼ਦਇਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, <math>\gamma</math> 1 ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਇਸਤਰਾਂ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=''&beta;&gamma;mc = &gamma;mv''}} ਦਾ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ (ਸਥਾਨਿਕ) ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''mv'' ਨਜ਼ਦਇਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਮੈਂਟਮ ਲਈ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਕਮ]] ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ''&gamma;m'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ''m'' ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਰਵਸਧਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ [[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ]] ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫਾਰਮੂਲੇ {{nowrap|1=''m_rel = &gamma;m''}} ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। *ਇਸੇਤਰਾਂ, ਫੋਟੌਨ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, {{nowrap|1=''&gamma;mc = m_relc = E/c''}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਈਨਸਟਾਈਨ {{nowrap|1=''E = m_relc²''}} ਸਬੰਧ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਿਆ ਸੀ। ਜ਼ੀਰੋ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਘੱਟ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਉੱਤੇ {{nowrap|1=''&gamma;mc''²}} ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਫੈਲਾਅ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ: : <math> E = \gamma m c^2 =\frac{m c^2}{\sqrt{1 - \beta ^ 2}}</math> <math>\approx m c^2 + \frac{1}{2} m v^2 ...</math> ਦੂਜੀ ਰਕਮ ਕਣ ਦੀ [[ਕਾਇਨੈਟਿਕ ਐਨਰਜੀ]] ਵਾਸਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਰਸਾਅ ਹੈ। ਪੁੰਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਊਰਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।<ref name="Bais"/>{{rp|90–92}}<ref name="Morin"/>{{rp|129–130,180}} ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੁਆਰਾ 1905 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ''m_rel'', ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਗਲੋਬ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕਣ ਐਕਸਲ੍ਰੇਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਉਪਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਚ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਕਣਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪਾਂ,<ref>{{cite journal|last1=Rose|first1=H. H.|title=Optics of high-performance electron microscopes|journal=Science and Technology of Advanced Materials|date=21 April 2008|volume=9|issue=1|page=014107|doi=10.1088/0031-8949/9/1/014107|url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0031-8949/9/1/014107/meta;jsessionid=0563FE25EBD1037B8CBE393A21A5E2CC.c4.iopscience.cld.iop.org|accessdate=4 July 2017|bibcode=2008STAdM...9a4107R|archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207014846/https://www.webcitation.org/6rghMOfkh|dead-url=yes|url-status=dead}}</ref> ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਰੰਗਦਾਰ ਟੈਲੀਵਿਯਨ ਸੈੱਟ ਆਦਿ.), ਫੇਰ ਵੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਓਸ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲਦਾਇਕ ਧਾਰਨਾ ਹੋਣਾਂ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਵਿਕਾਸਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੋਵੇ। ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਰੋਲ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਪੀਡਾਗੌਜੀਕਲ]] (ਵਿੱਦਿਆ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਬੰਧੀ) ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਵਰਤਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ (ਨਿਯਮਾਵਲੀ) ਵਰਤਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book |last1=Griffiths |first1=David J. |title=Revolutions in Twentieth-Century Physics |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9781107602175 |page=60 |url=https://books.google.com/books?id=Tv8cz-kN2z0C&pg=PA60 |accessdate=24 May 2017 |language=en}}</ref> "ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ" ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੱਦ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ [[ਪੁੰਜ]] ਅਪਣੇ ਆਪ ਹੀ [[ਰੈਸਟ ਮਾਸ]] ਜਾਂ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਮਾਸ]] ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਲੰਬਾਈ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, : <math> E^2 - p^2c^2 = m^2 c^4 </math> ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ, ਪੁੰਜਹੀਣ ਅਤੇ ਪੁੰਜ-ਯੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਕਣਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁੰਜਹਿਣ ਫੋਟੌਨਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਓਹੀ ਸਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, {{nowrap|1=''E = ±pc''}}.<ref name="Bais"/>{{rp|90–92}} [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] ==== ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ==== ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਰਮਿਆਨ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧਾਂ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ (ਜਿਸ ਨੂੰ 4&#8209;ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ 4&#8209;ਵੈਕਟਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਾਲਾ P ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਲੋਅਰਕੇਸ '''''p''''' ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਇਸਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, : <math>P \equiv (E/c, \vec{p}) = (E/c, p_x, p_y, p_z)</math> ਜਾਂ ਬਦਲਵੇਂ ਤੌਰ ਤੇ, : <math>P \equiv (E, \vec{p}) = (E, p_x, p_y, p_z) </math> ਇਹ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਕਿ <math>c = 1</math><ref name="Morin"/>{{rp|129–130,180}} [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] {{anchor|ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ}} === ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ === {{main|ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ}} [[#ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]] [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅੰਦਰ, ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬੰਦ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਨਾਪਣਯੋਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਕਤ ਪਾ ਕੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। 1915 ਵਿੱਚ, [[ਐੱਮੀ ਨੋਇਥਰ]] ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਕਿ ਹਰੇਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਪਿੱਛੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਛਿਪੀ (ਜ਼ਿਮੇਂਵਾਰ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Byers|first1=Nina|title=E. Noether's Discovery of the Deep Connection Between Symmetries and Conservation Laws|url=https://arxiv.org/abs/physics/9807044|website=arXiv.org|publisher=Cornell University|accessdate=13 May 2017}}</ref> ਤੱਥ ਕਿ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਕਿ ਉਹ [[ਸਪੇਸ]] ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ([[ਸਪੇਸ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਮਰੂਪਤਾ]]) ਹਨ, [[ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ]] ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੱਥ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਾਂ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ) ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਕਿ ਉਹ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ([[ਸਮਾਂ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਮਰੂਪਤਾ]]), [[ਊਰਜਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ]] ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਰ ਅੱਗੇ। ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪੁੰਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਜਾਂਚਾਂਗੇ। ==== ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ==== [[File:Relativistic conservation of momentum.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-10. ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ]] ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੰਦ੍ਰਭ ਅੰਦਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਦਾ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਿਵੇਂ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ [[ਅਯਾਮ]] ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕੀਤੀਆਂ ਦੋ ਟਕਰਾ ਰਹੀਆਂ ਵਸਤੂਆੰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਜਾਂਚਾਂਗੇ। [[ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅੰਦਰ, ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਦੋ ਅੱਤ ਮਾਮਲੇ ਨਿਊਨਤਮ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਿਖੇੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ: (1) ਦੋਵੇਂ ਬਾਡੀਆਂ ([[ਵਸਤੂ]]ਆਂ) ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ [[ਇਲਾਸਟਿਕ ਕੋਲਿਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। (2) ਦੋਵੇਂ ਵਸਤੂਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਮਾਮਲਾ [[ਸੰਪੂਰਣ]] [[ਗੈਰ-ਇਲਾਸਟਿਕ ਕੋਲਿਜ਼ਨ]] ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ, [[ਮੋਮੈਂਟਮ]], [[ਪੁੰਜ]], ਅਤੇ ਕੁੱਲ [[ਐਨਰਜੀ]] ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਗੈਰ-ਇਲਾਸਟਿਕ ਟਕ੍ਰਾਓ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅੰਦਰ [[ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ]] ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਕਾਇਨੈਟਿਕ ਐਨਰਜੀ]] ਦਾ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ [[ਹੀਟ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਪੁੰਜ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1='''''p₁''' = m₁'''v₁'''''}} ਅਤੇ {{nowrap|1='''''p₂''' = m₂'''v₂'''''}} ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਟਕਰਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=''m = m₁ + m₂''}} ਮੂਲ ਸਿਸਟਮ ਦੀ [[ਪੁੰਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰ|ਸੈਂਟਰ ਔਫ ਮਾਸ]] ਵਿਲੌਸਿਟੀ, {{nowrap|1='''''v_cm''' = (m₁'''v₁''' + m₂'''v₂''')/(m₁ + m₂'')}}ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1='''''p''' = '''p₁''' + '''p₂'''''}} ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;10 ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਦੋ ਕਣਾਂ ਦੇ ਇਨਇਲਾਸਟਿਕ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''E₁/c'' ਅਤੇ ''E₂/c'' ਜੁੜ ਕੇ ਨਤੀਜਨ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ''E/c'' ਜਿੰਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ ਸਪੇਸ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''p₁'' ਅਤੇ ''p₂'' ਜੁੜ ਕੇ ਨਤੀਜਨ ਵੈਕਟਰ ਦਾ ''p'' ਰਚਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ, ਜਿਵੇਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਫਿਊਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਣ ਦਾ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] [[ਪੁੰਜ]], ਉਸ ਬਿੰਦੂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ ਊਰਜਾ ਧੁਰੇ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟਕਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਣਾਂ ਦੇ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਣਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:{{nowrap|1=''m > m₁ + m₂''}}।<ref name="Bais"/>{{rp|94–97}} ਇਸ ਸੀਨਾਰੀਓ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁੰਜ ਦੀ ਗੈਰ-ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੈਰ-ਸਥਿਰ [[ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ]] ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੀ ਦੋ ਹਲਕੇ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸੇਅ ([[ਵਿਕੀਰਤ]]) ਹੋ (ਰਿਸ) ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੁੰਜ ਨਹੀਂ। ਪੁੰਜ ਦਾ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Morin"/>{{rp|134–138}} [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] ==== ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ==== {{multiple image|align=right|image1=2-body Particle Decay-Lab.svg|width1=115|image2=2-body Particle Decay-CoM.svg|width2=105|caption1=ਚਿੱਤਰ 3-11. <br/>(ਉੱਪਰ) '''ਲੈਬ ਫ੍ਰੇਮ'''.<br/>(ਸੱਜੇ) ''ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ'''|&nbsp;}} ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਚੁਣਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕੰਮ ਲਈ ਅਸਾਨੀਦਾਇਕ ਹੋਵੇ। ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਐਨਰਜੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਸਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਸਾਨੀਦਾਇਕ ਫ੍ਰੇਮ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ''[[ਮੋਮੈਂਟਮ-ਦਾ-ਕੇਂਦਰ ਫ੍ਰੇਮ]]'' (ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਫ੍ਰੇਮ, ਜਾਂ COM ਫ੍ਰੇਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ ਸਪੇਸ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜ਼ੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;11 ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਸਪੀਡ ਕਣ ਦਾ ਦੋ ਡੌਟਰ (ਔਲਾਦ) ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੈਬ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਔਲਾਦ ਕਣ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੂਲ ਕਣ ਦੇ ਵਕ੍ਰਿਤ ਪਥ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੋਮੈਂਟਮ-ਦੇ-ਕੇਂਦਰ ਵਾਲ਼ੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਫੇਰ ਵੀ, ਦੋਵੇਂ ਔਲਾਦ ਕਣ ਉਲਟੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] ==== ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ==== ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅੰਦਰ, ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁੱਝ ਜੋ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਭ [[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]]ਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ। ਕਿਉਂਕਿ {{nowrap|1=''v{{'}} = v − u''}}, ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=''p{{'}} = p − mu''}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਣਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਇੱਕ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਵੀ ਇਹ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name="Morin"/>{{rp|241–245}} ਮੋਮੈਂਟਮ-ਦੇ-ਕੇਂਦਰ ਵਾਲੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਇਹ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਟਕਰਾਓ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਦ ਦੋਵੇਂ ਸਮੇਂ ''p''&nbsp;=&nbsp;0 ਰਹੇ। ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅੰਦਰ, ਪੁੰਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ {{nowrap|1=''m = m₁ + m₂''}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ-ਅਯਾਮੀ ਸੀਨਾਰੀਓ ਲਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਕਣਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਮੋਮੈਂਟਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰ ਸਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਵਾਧੂ ਹੱਦਬੰਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ&mdash;ਇੱਕ ਊਰਜਾ ਸ਼ਰਤ। [[ਕਾਇਨੈਟਿਕ ਐਨਰਜੀ]] ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਸੰਪੂਰਣ ਇਲਾਸਟਿਕ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਇੱਕ-ਅਯਾਮੀ ਮਾਮਲੇ ਅੰਦਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ-ਦੇ-ਕੇਂਦਰ ਵਾਲੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਪੁਨਰ-ਬਾਊਂਡ ਹੁੰਦੇ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਇਲਾਸਟਿਕ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਰੀਬਾਊਂਡ ਹੁੰਦੇ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਊਟਗੋਇੰਗ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਜ਼ੀਰੋ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।<ref name="Morin"/>{{rp|241–245}} ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮੋਮੈਂਟਾ, ਜੋ {{nowrap|1=''p = mv''}} ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ {{nowrap|1=''v{{'}} = v − u''}} ਦੀ ਰੇਖਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉੱਚ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਲੀਨੀਅਰ {{nowrap|1=''v{{'}} = (v − u)/(1 − vu/c²)'',}} ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਕੋਈ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਦੂਜੀਆਂ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਤ (ਇਨਵੈਲਿੱਡ) ਰਹੇ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ [[#ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ|ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਉੱਤੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।, ਇਹ ਦੂਜਾ ਵਿਕਲਪ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Bais"/>{{rp|104}} {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = center, none | direction = vertical | width = 220 <!--image 1--> | image1 = Energy-momentum diagram for pion decay (A).png | width1 = <!-- displayed width of image; overridden by "width" above --> | alt1 = | caption1 = ਚਿੱਤਰ 3-12a. ਕਿਸੇ ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪੀਔਨ ਦੇ ਡਿਸੇਅ ਵਾਸਤੇ ਐਨਰਜੀ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਚਿੱਤਰ <!--image 2--> | image2 = Energy-momentum diagram for pion decay (B).png | width2 = <!-- displayed width of image; overridden by "width" above --> | alt2 = | caption2 = ਚਿੱਤਰ 3-12b. ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪੀਔਨ ਡਿਸੇਅ ਦਾ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ। }} ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵਾਸਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਊਰਜਾ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੰਜ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੁੱਲ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਊਰਜਾ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਊਰਜਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸਾਪੇਖਿਕ (ਨੌਨ-ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਾਲ਼ੋਂ ਇੱਕ ਜਿਆਦਾ ਸਰਲ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। [[ਹੀਟ]] ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੋਈ [[ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ]] ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਐਨਰਜੀ ਪੁੰਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਧਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Morin"/>{{rp|127}} <small>'''ਉਦਾਹਰਨ:''' ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਇੱਕ-ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ ਪੁੰਜ, ਊਰਜਾ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮਰਜੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ {{nowrap|1=1 MeV = 1×10⁶}} ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵੋਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਈਔਨ, ਪੁੰਜ 139.57&nbsp;MeV (ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਪੁੰਜ ਨਾਲੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 273 ਗੁਣਾ) ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਰ-ਸਥਿਰ ([[ਅਨਸਟੇਬਲ]]) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁੰਜ 105.66&nbsp;MeV (ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਪੁੰਜ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 207 ਗੁਣਾ) ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਊਔਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਂਟੀ-ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਵਿੱਚ ਡਿਸੇਅ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੰਜ ਤਕਰੀਬਨ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਾਈਔਨ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਮਿਊਔਨ ਪੁੰਜ ਦਰਮਿਆਨ ਫਰਕ 33.91&nbsp;MeV ਹੁੰਦਾ ਹੈ।</small><small> : {{SubatomicParticle|Pion-}} → {{SubatomicParticle|link=yes|Muon-}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Muon antineutrino}} </small><small> ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;12a ਪਾਈਔਨ ਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਇਸ ਡਿਸੇਅ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਵਾਸਤੇ ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਅਪਣੇ ਨਾ-ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਜ ਕਰਕੇ, [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਊਰਜਾ ਵਾਸਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਦਰਸਾਅ, [[ਫੋਟੋਨ]] ਦੀ ਤਰਾਂ, {{nowrap|1=''E_&nu; = pc'',}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੇ ਸਪੇਸ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਿਊਔਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਦੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੇ ਸਪੇਸ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਮੁੱਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡਿਸੇਅ ਰੀਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਊਰਜਾਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਅਲਜਬ੍ਰਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਔਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹੈ,<ref>{{cite web|last1=Nave|first1=R.|title=Energetics of Charged Pion Decay|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/piondec.html|website=Hyperphysics|publisher=Department of Physics and Astronomy, Georgia State University|accessdate=27 May 2017}}</ref> ਇਸਲਈ ਚਿੱਤਰ.&nbsp;3&#8209;12bਈਸਦੀ ਜਗਹ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੈਲੁਲੇਟਰ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਨੀਊਟ੍ਰੀਨੋ]] ਦੀ ਊਰਜਾ 29.79&nbsp;MeV ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿਊਔਨ ਦੀ ਊਰਜਾ {{nowrap|1=33.91 − 29.79 = 4.12 MeV.}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਲਸਚਪੀ ਨਾਲ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਊਰਜਾ ਜ਼ੀਰੋ-ਨਜ਼ਦੀਕੀ-ਪੁੰਜ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। </small> [[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]] == ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਰੇ == {{anchor|ਤੀਬਰਤਾ}} '''''ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਕਠਿਨਾਈ ਵਾਲ਼ੇ ਹਨ ਅਤੇ ''[[#ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ |ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ]]'' ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।''''' === ਤੀਬਰਤਾ === {{Main|ਤੀਬਰਤਾ}} [[#ਤੀਬਰਤਾ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ'''''<br/> <small>'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ। ]] {{multiple image | direction = horizontal | width1 = 135 | image1 = Trig functions (sine and cosine).svg | caption1 = ਚਿੱਤਰ 4-1a. ਬਿੰਦੂ {{nowrap|1=(cos ''a'', sin ''a'')}} ਵਿੱਚ, [[ਯੂਨਿਟ ਸਰਕਲ]] {{nowrap|1=''x² + y²'' = 1}} ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਕਿਰਨ, ਜਿੱਥੇ ''a'' ਕਿਰਨ, ਚੱਕਰ, ਅਤੇ ''x''-ਧੁਰੇ ਦਰਮਿਆਨ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। | width2 = 190 | image2 = Hyperbolic functions-2.svg | caption2 = ਚਿੱਤਰ 4-1b. ਬਿੰਦੂ {{nowrap|1=(cosh ''a'', sinh ''a'')}}ਵਿੱਚ, [[ਯੂਨਿਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ]] {{nowrap|1=''x² - y²'' = 1}} ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਕਿਰਨ, ਜਿੱਥੇ ''a'' ਕਿਰਨ, ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ, ਅਤੇ ''x''-ਧੁਰੇ ਦਰਮਿਆਨ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। }} [[File:Sinh+cosh+tanh.svg|thumb|180px|ਚਿੱਤਰ 4-2. ਤਿੰਨ ਮੁਢਲੇ [[:en:Hyperbolic function|ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ]] ਦਾ ਪਲੌਟ: ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਸਾਈਨ ([[:Image:Hyperbolic Sine.svg|sinh]]), ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਕੋਜ਼ਾਈਨ ([[:Image:Hyperbolic Cosine.svg|cosh]]) ਅਤੇ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਟੇਂਜੈਂਟ ([[:Image:Hyperbolic Tangent.svg|tanh]])। Sinh ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, cosh is ਨੀਲੇ ਅਤੇ tanh ਹਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ।]] ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਫ੍ਰੇਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਦੋ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਜੋੜਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਦ ਵਾਲੀਆਂ ਗਣਨਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਤਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਚੋਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ।<ref name="Taylor"/>{{rp|47–59}} ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ {{nowrap|1=x–ct}} ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਅੰਦਰ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਥਿਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ ਇੱਕ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ ਰਚਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਦੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ) ਸਿਸਟਮ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਘੁੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਫੰਕਸ਼ਨ [[ਹਾਇਪ੍ਰੋਬੋਲਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨ|ਟ੍ਰਿਗਨੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਤੁੱਲ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;4&#8209;1a ਇੱਕ [[ਯੂਨਿਟ ਸਰਕਲ]] ਨੂੰ sin(''a'') ਅਤੇ cos(''a'') ਸਮੇਤ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਡਾਇਆਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਮੁਢਲੀ ਟ੍ਰਿਗਨੋਮੈਟ੍ਰੀ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਯੂਨਿਟ ਚੱਕਰ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ''a'' ਨੂੰ ਕਿਰਨ ਅਤੇ {{nowrap|1=''x''-axis}} ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਣ (ਐਂਗਲ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ {{nowrap|1=''x''-axis}} ਤੋਂ ਕਿਰਨ ਦੁਆਰਾ ਮੱਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸੈਕਟਰ (ਹਿੱਸੇ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਸੰਖਿਅਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਯੂਨਿਟ ਚੱਕਰ ਵਾਸਤੇ ਕੋਣ ਅਤੇ {{nowrap|1=2 × area}} ਨਾਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।) ਚਿੱਤਰ.&nbsp;4&#8209;1b sinh(''a'') ਅਤੇ cosh(''a'') ਨਾਲ ਇੱਕ [[ਯੂਨਿਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ]] ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ''a'' ਨੂੰ ਇਸੇਤਰਾਂ, ਰੰਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|last1=Thomas|first1=George B.|last2=Weir|first2=Maurice D.|last3=Hass|first3=Joel|last4=Giordano|first4=Frank R.|title=Thomas' Calculus: Early Transcendentals|url=https://archive.org/details/thomascalculusea0000unse|date=2008|publisher=Pearson Education, Inc.|location=Boston|isbn=0321495756|page=[https://archive.org/details/thomascalculusea0000unse/page/533 533]|edition=Eleventh}}</ref> ਚਿੱਤਰ.&nbsp;4&#8209;2 sinh, cosh, ਅਤੇ tanh ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਪਲੌਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਿਟ ਚੱਕਰ ਵਾਸਤੇ, ਕਿਰਨ ਦੀ ਸਲੋਪ ਇਸਤਰਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ :<math>\text{slope} = \tan a = \frac{\sin a }{\cos a }.</math> ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਪਲੇਨ ਅੰਦਰ, ਐਂਗਲ ''&theta;'' ਦੁਆਰਾ ਬਿੰਦੂ {{nowrap|1=(''x{{'}}, y{{'}}'')}} ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੂ {{nowrap|1=(''x, y'')}} ਦੀ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਇਸਤਰਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; :<math> \begin{pmatrix} x' \\ y' \\ \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} \cos \theta & -\sin \theta \\ \sin \theta & \cos \theta \\ \end{pmatrix}\begin{pmatrix} x \\ y \\ \end{pmatrix}.</math> ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਮਾਪਦੰਡ <math>\beta</math> ਸਲੋਪ ਦਾ ਤੁੱਲ ਹੈ। ''ਤੀਬਰਤਾ'', ''&phi;'', ਇਸਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ<ref name="Morin"/>{{rp|96–99}} :<math>\beta \equiv \tanh \phi \equiv \frac{v}{c},</math> ਜਿੱਥੇ :<math>\tanh \phi = \frac{\sinh \phi}{\cosh \phi} = \frac{e^\phi-e^{-\phi}}{e^\phi+e^{-\phi}}.</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਈ ਤੀਬਰਤਾ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂਦਾਇਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਓਦੋਂ ਇੱਕ ਸਰਲਤਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਤੀਬਰਤਾ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਕੋ-ਲੀਨੀਅਰ ਵਿਲੌਸਿਟੀ-ਜੋੜ ਫਾਰਮੂਲੇ ਅੰਦਰ ਜੋੜਾਤਮਿਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ;<ref name="Taylor"/>{{rp|47–59}} :<math>\beta = \frac{\beta_1 + \beta_2}{1 + \beta_1 \beta_2} = </math> <math>\frac{\tanh \phi_1 + \tanh \phi_2}{1 + \tanh \phi_1 \tanh \phi_2} =</math> <math>\tanh(\phi_1 + \phi_2),</math> ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ;<math>\phi = \phi_1 + \phi_2.</math> ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਇੱਕ ਸਰਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੀਬਰਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ''&gamma;'' ਫੈਕਟਰ ਇਸਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, :<math>\gamma = \frac{1}{\sqrt{1 - \beta^2}} = \frac{1}{\sqrt{1 - \tanh^2 \phi}}</math> <math>= \cosh \phi,</math> :<math>\gamma \beta = \frac{\beta}{\sqrt{1 - \beta^2}} = \frac{\tanh \phi}{\sqrt{1 - \tanh^2 \phi}}</math> <math>= \sinh \phi.</math> ਇੱਕਸਾਰ ਵਿਲੌਸਟੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਦੇ ਧੁਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਬਗੈਰ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਗਤੀ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ''ਬੂਸਟਸ'' (ਬੂਸਟਾਂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''&gamma;'' ਅਤੇ ''&gamma;&beta;'' ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, {{nowrap|1=''x'' direction}} ਵਿੱਚ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟਾਂ ਨੂੰ ਇਸਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; :<math> \begin{pmatrix} c t' \\ x' \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} \cosh \phi & -\sinh \phi \\ -\sinh \phi & \cosh \phi \end{pmatrix} \begin{pmatrix} ct \\ x \end{pmatrix},</math> ਅਤੇ {{nowrap|1=''x'' ਦਿਸ਼ਾ}} ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟ ਇਸਤਰਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; :<math> \begin{pmatrix} c t \\ x \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} \cosh \phi & \sinh \phi \\ \sinh \phi & \cosh \phi \end{pmatrix} \begin{pmatrix} c t' \\ x' \end{pmatrix}.</math> ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟ [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਅੰਦਰ [[ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਰੋਟੇਸ਼ਨ]]ਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="Morin"/>{{rp|96–99}} ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੱਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਟੇਲਰ ਅਤੇ ਵੀਲਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਵਰਤਣਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Taylor"/><ref name="Taylor_1992">{{cite book|last1=Taylor|first1=Edwin F.|last2=Wheeler|first2=John Archibald|title=Spacetime Physics|url=https://archive.org/details/spacetimephysics00edwi_0|date=1992|publisher=W. H. Freeman|isbn=0716723271|edition=2nd}}</ref> <ref group=note> ਤੀਬਰਤਾ, [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ]] ਦੇ [[ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਾ|ਅਲਜਬਰੇ]] ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ੁੱਧ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਥਿਊਰੀ#ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਲਜਬਰਾ ਅਧਾਰ|ਬੂਸਟ ਜਨਰੇਟਰਾਂ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਐਂਗਲ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ [[ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਾ|ਲਾਈ ਅਲਜਬਰੇ]] ਅੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਥਿਊਰੀ#ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਲਜਬਰਾ ਅਧਾਰ|ਬੂਸਟ ਜਨਰੇਟਰਾਂ]] ਉੱਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) (ਸਾਪੇਖਿਕ {{nowrap|2{{pi}}}}) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। (ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲਾਈ ਅਲਜਬਰੇ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।) ਇੱਕ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਤੀਜਨ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਪੀਰੀਔਡਿਕ (ਆਵ੍ਰਤਿਕ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਨਤੀਜਨ ਬੂਸਟਾਂ ਤੀਬਰਤਾ ਅੰਦਰ ਪੀਰੀਔਡਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ (ਸਗੋਂ ਇੱਕ-ਨਾਲ-ਇੱਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।) ਬੂਸਟਾਂ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਦਿੱਖ ਹੀ ਹੈ।</ref> [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|4‑ਵੈਕਟਰ}} === 4‑ਵੈਕਟਰ === {{Main|ਚਾਰ-ਵੈਕਟਰ}} [[#4‑ਵੈਕਟਰ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] ਉੱਪਰ ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ [[ਚਾਰ-ਵੈਕਟਰ]] ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4‑ਵੈਕਟਰ}} ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ੋਰ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹਨ। ਸੱਚਮੁੱਚ, [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ [[ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨ]] (ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ) ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਮਝ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਦ, {{nowrap|1=4‑ਵੈਕਟਰ}}, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਇਹ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾਤਮਿਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਰਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਜਿਹੇ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ (ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ) ਹੈ ਜੋ ''ਸਪੱਸ਼ਟ (ਪ੍ਰਗਟ) ਤੌਰ ਤੇ'' ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ [[ਇਨੇਰੀਅੰਟ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਸੰਦ੍ਰਭਾਂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਫਾਇਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਪਣੀ ਆਮ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ [[ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ]] ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]] ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੂਖਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ [[ਫੀਲਡ ਸਟ੍ਰੈਂਥ ਟੈਂਸਰ]] ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰੁਟੀਨ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ (ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਸੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]], ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ, ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ {{nowrap|1=4‑ਵੈਕਟਰ}} ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਇਕਾਈਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਖਾਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀਆਂ, ਟੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ {{nowrap|1=4‑ਵੈਕਟਰ}} ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ [[ਫਲੈਟ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ। ਟੈਂਸਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਸਕਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਚਰਚਾ ਹੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ==== 4-ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ==== ਇੱਕ 4-ਟੁਪਲ, {{nowrap|1=''A = (A₀, A₁, A₂, A₃'')}} ਇੱਕ "4-ਵੈਕਟਰ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''A_&thinsp;i'' ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ {{nowrap|1=''(ct, x, y, z)''}} ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ) ਵਰਤੀਏ, ਤਾਂ ''A'' ਇੱਕ {{nowrap|1=4–ਵੈਕਟਰ}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ({{nowrap|1=''x''-direction}} ਵਿੱਚ) ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ; :<math>\begin{align} A_0' &= \gamma \left( A_0 - (v/c) A_1 \right) \\ A_1' &= \gamma \left( A_1 - (v/c) A_0 \right)\\ A_2' &= A_2 \\ A_3' &= A_3 \end{align}</math> ਜੋ [[#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ''ct'' ਨੂੰ ''A₀'' ਨਾਲ ਅਤੇ ''x'' ਨੂੰ ''A₁'' ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ''x'', ''t'', ਆਦਿ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮਤਲਬ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ''&Delta;x'', ''&Delta;t'' ਆਦਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ {{nowrap|1=4–ਵੈਕਟਰ}} ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਤਿੰਮ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜਰੂਰ ਹੀ ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮੀ [[ਸਪੇਸ]] ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵੈਕਟਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਈ, ਇੱਕ {{nowrap|1=4–ਵੈਕਟਰ}} ਜਰੂਰ ਹੀ {{nowrap|1=''(c &Delta;t, &Delta;x, &Delta;y, &Delta;z)''}} ਦੀ ਤਰਾਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਰੁਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="Schutz1985"/>{{rp|36–59}} [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] ==== 4-ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==== * '''ਰੇਖਿਕ ਮੇਲ ਅਧੀਨ ਬੰਦ ਕਰਨਾ:''' ਜੇਕਰ ''A'' ਅਤੇ ''B'' {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਹਨ, ਤਾਂ {{nowrap|1=''C = aA + aB''}} ਵੀ ਇੱਕ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * '''ਇਨਰ-ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ:''' ਜੇਕਰ ''A'' ਅਤੇ ''B'' {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣਨਫਲ ([[ਇਨਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]]) ([[ਸਕੇਲਰ ਗੁਣਨਫਲ]] [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਨਰ ਗੁਣਨਫਲ ਓਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਨਰ ਗੁਣਨਫਲ ਦੀ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰ}} ਦੇ ਇਨਰ ਗੁਣਨਫਲ ਦੀ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਫਰਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ, <math>\vec{A}</math> ਅਤੇ <math>\vec{B}</math>, {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰ}} ਹਨ: :: <math>A \cdot B \equiv </math> <math>A_0 B_0 - A_1 B_1 - A_2 B_2 - A_3 B_3 \equiv </math> <math>A_0 B_0 - \vec{A} \cdot \vec{B}</math> : [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ]] ਅਧੀਨ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਉੱਪਰਲਾ [[ਇਨਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]] {{nowrap|1=3-space}} ਵਿੱਚ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਵੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। : ਦੋ ਵੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] ਹੁੰਦੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ <math>A \cdot B = 0</math> ਹੋਵੇ। {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰ,}} ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਉਲਟ, [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਮਕੋਣਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੋਣ। ਕਨੂੰਨ (ਰੂਲ) ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਇਹ ਓਸ 45° ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲ਼ੇ ਕੋਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਹੋਣ ਜੋ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਲਾਈਟ-ਲਾਈਕ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਔਰਥੋਗੋਨਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * '''ਕਿਸੇ [[ਵੈਕਟਰ]] ਦੇ [[ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ|ਮੁੱਲ]] ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]]:''' ਕਿਸੇ ਵੈਕਟਰ ਦਾ [[ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ]] ਕਿਸੇ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਦਾ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇਨਰ ਗੁਣਨਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਫ੍ਰੇਮ-ਤੋਂ-ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਰਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, [[ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ]] ਪੌਜ਼ਟਿਵ, ਨੈਗਟਿਵ ਜਾਂ 0 ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]], [[ਸਪੇਸਲਾਈਕ]] ਜਾਂ [[ਨੱਲ]] ([[ਲਾਈਟਲਾਈਕ]]) ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਕੋਈ [[ਨੱਲ ਵੈਕਟਰ]] [[ਜ਼ੀਰੋ ਵੈਕਟਰ]] ਦੀ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਕ [[ਨੱਲ ਵੈਕਟਰ]] ਉਹ ਵੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਲਈ <math>A \cdot A = 0</math> ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂਕਿ ਇੱਕ 0 ਵੈਕਟਰ ਓਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋਣ। ਨੀਤੀ (ਨੌਰਮ) ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]] ਨੂੰ ਸਮਝਾਉੰਦੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਅਰਸਾ <math>c^2 t^2 - x^2</math> ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਲੰਬਾਈ <math>E^2 - p^2 c^2 </math> ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref name="Morin"/>{{rp|178–181}}<ref name="Schutz1985"/>{{rp|36–59}} [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] ==== 4-ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ==== * '''ਵਿਸਥਾਪਨ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਜਿਸਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ''ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੂਰੀ'' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ {{nowrap|1=(''&Delta;t, &Delta;x, &Delta;y, &Delta;z''),}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਤਿਸੂਖਮ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ {{nowrap|1=(''dt, dx, dy, dz'')}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ::<math>dS \equiv (dt, dx, dy, dz)</math> * '''ਵਿਲੌਸਟੀ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਇਹ ਉਦੋਂ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ [[ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ]] (ਵਿਸਥਾਪਨ) {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਨੂੰ <math>d \tau</math> ਰਾਹੀਂ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ <math>d \tau</math> ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ''dt, dx, dy'', ਅਤੇ ''dz'' ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ::<math>V \equiv \frac{dS}{d \tau} = \frac{(dt, dx, dy, dz)}{dt/\gamma} = </math> <math>\gamma \left(1, \frac{dx}{dt}, \frac{dy}{dt}, \frac{dz}{dt} \right) = </math> <math>(\gamma, \gamma \vec{v} ) </math> {{multiple image | direction = horizontal | width1 = 150 | image1 = Momentarily Comoving Reference Frame.gif | caption1 = ਚਿੱਤਰ 4-3a. ਕਿਸੇ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਕਣ ਦੀਆਂ ਪਲਭਰ ਲਈ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ। | width2 = 150 | image2 = Lorentz transform of world line.gif | caption2 = ਚਿੱਤਰ 4-3b. ਕਿਸੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ (ਕੇਂਦਰ) ਦੇ ਵਕਰਿਤ ਪਥ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਲਭਰ ਲਈ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ। }} :{{nowrap|1=4-velocity}} ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸਪਰਸ਼ ਰੇਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ ਕਣ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨਿਟ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। :ਕੋਈ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਣ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰੈਸਟ ਤੇ ਰਹੇ। ਫੇਰ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ [[#ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ|ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਖੋਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਲਭਰ ਲਈ ਕਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ, [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ [[ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। :ਕਿਉਂਕਿ [[ਫੋਟੌਨ]] [[ਨੱਲ]] ਰੇਖਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਕਿਸੇ ਫੋਟੌਨ ਵਾਸਤੇ <math>d \tau = 0</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ {{nowrap|1=4-velocity}} ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ [[ਫੋਟੌਨ]] ਅਰਾਮ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਪਲਭਰ ਲਈ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਕਿਸੇ ਫੋਟੌਨ ਦੇ ਪਥ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। * '''ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਜਿਵੇਂ [[#ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ|ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਉੱਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ::<math>P \equiv (E/c, \vec{p}) = (E/c, p_x, p_y, p_z)</math> : ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਲਈ ਬਦਲਦੇ ਇਲਾਜ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ <math>(E, \vec{p})</math> ਜਾਂ <math>(E, \vec{p}c) </math> ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਹਿਲਾ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]] ਅੰਦਰ ਕਣ (ਜਾਂ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਿਸਟਮ) ਦੀ (ਪੁੰਜ ਸਮੇਤ) ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਇਸਦਾ [[ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ]] ਮੋਮੈਂਟਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। * '''ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਇਹ ਵਿਲੌਸਿਟੀ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਦਾ <math>\tau </math> ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ::<math>A \equiv \frac{dV}{d \tau} = </math> <math>\frac{d}{d \tau} (\gamma, \gamma \vec{v}) = </math> <math>\gamma \left( \frac{d \gamma}{dt}, \frac{d(\gamma \vec{v})}{dt} \right)</math> * '''ਫੋਰਸ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਇਹ ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਦਾ <math>\tau </math> ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ::<math>F \equiv \frac{dP}{d \tau} = </math> <math>\gamma \left(\frac{dE}{dt}, \frac{d \vec{p}}{dt} \right) = </math> <math> \gamma \left( \frac{dE}{dt},\vec{f} \right) </math> ਜਿਵੇਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਏ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਿਆਰੀ {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰ}} ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ {{nowrap|1=3-ਮੋਮੈਂਟਮ}}, {{nowrap|1=3-ਫੋਰਸ}} ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।<ref name="Morin"/>{{rp|178–181}}<ref name="Schutz1985"/>{{rp|36–59}} ==== 4-ਵੈਕਟਰ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ==== [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਸਭ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੋਈ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਫ੍ਰੈਮਾਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਡਿਫ੍ਰੈਂਟੀਸ਼ੀਏਟ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਰਹੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ [[#ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ|ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ]] ਵਾਲੀ ਪਿਛਲੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮੋਮੈਂਟਾ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਉੱਤੇ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ਼ੋਂ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਜਰੂਰ ਹੀ ਓਹਨਾਂ ਬਣਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਕੇਲਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਵਾਲੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਢੁਕਵੇਂ ਰੈਂਕ (ਰੁਤਬੇ) ਵਾਲੇ [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਤੋਂ ਬਣੇ ਸੋਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Morin"/>{{rp|186}} [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ}} === ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ === {{See|ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ)}} [[#ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਗਲਤ-ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਉੱਕਾ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਓਦੋਂ ਹੀ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ]] ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇ।<ref name="PhysicsFAQ">{{cite web|last1=Gibbs|first1=Philip|title=Can Special Relativity Handle Acceleration?|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/acceleration.html|website=The Physics and Relativity FAQ|publisher=math.ucr.edu|accessdate=28 May 2017}}</ref> ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਫੇਰ ਵੀ, ਕੁੱਝ ਸਾਵਧਾਨੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ *(1) [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਸਾਪੇਖਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *(2) [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਸਾਪੇਖਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ, ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ, ਜਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਤਿਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।<ref name="PhysicsFAQ"/> ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਾਂਗੇ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸਸ਼ਿਪ ਪੈਰਾਡੌਕਸ}} ==== ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸਸ਼ਿਪ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ==== {{main|ਬੈੱਲ ਦੀ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਪਹੇਲੀ}} ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸਸ਼ਿਪ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ([[ਬੈੱਲ ਦੀ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਪਹੇਲੀ]]) ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰਾਹੀਂ ਅਸਹਿਯੋਗਿਕ ਸਹਿਜ-ਗਿਆਨ ਤਰਕ ਮਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[File:Bell's spaceship paradox - two spaceships - initial setup.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 4-4. ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸਸ਼ਿਪ ਪੈਰਾਡੌਕਸ]] ਚਿੱਤਰ.&nbsp;4&#8209;4 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ [[ਸਪੇਸ]] ਅੰਦਰ ਤੈਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ [[ਰੈਸਟ]] ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਡੋਰੀ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦੇ ਹੀ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਜੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਪਲ ਉੱਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰੌਪਰ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੀ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref group=note> ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਪ੍ਰੌਪਰ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਭੌਤਿਕੀ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਕਿਸੇ ਐਕਸਲ੍ਰੋਮੀਟਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਣਯੋਗ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ)। ਇਸਤਰਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਫਰੀ-ਫਾਲ (ਸੁਤੰਤਰ-ਗਿਰਾਵਟ), ਜਾਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਪੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਲਭਰ ਵਾਸਤੇ ਰੈਸਟ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।</ref> ਕੀ ਡੋਰੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? [[ਬੈੱਲ ਦੀ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਪਹੇਲੀ|ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਾਸਤੇ ਮੁੱਖ ਲੇਖ]] ਪੁਨਰ-ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ, ਜਦੋਂ ਪਹੇਲੀ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਗਿਆਤ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਠਿਨਾਈ ਮੰਨ ਚੁੱਕੇ ਸੀ। ਤਰਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਉਲਟ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਤਰਕ, ਜੋ ਥੱਲੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਦੋਸ਼ਪੂਰਨ (ਗਲਤ) ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Morin"/>{{rp|106,120–122}} # ਰੈਸਟ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਲਈ, ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਇੱਕ ਦੂਰੀ L ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਵੇਗ]] ਦੌਰਾਨ ਇੰਨੀ ਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਦੂਰੀ {{nowrap|1=''L{{'}} = &gamma;L''}} ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਗੜੀ ਹੋਈ ਦੂਰੀ L ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਾਫੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਦ, ''&gamma;'' ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਫੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਡੋਰੀ ਜਰੂਰ ਟੁੱਟ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। # ਮੰਨ ਲਓ ''A'' ਅਤੇ ''B'' ਪਿਛਲਾ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਹਨ। ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਹਰੇਕ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਦੂਜੇ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਉਹੀ ਕੁੱਝ ਕਰਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਖੁਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। A ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ B ਦਾ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਉੰਨਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਉਸਦਾ ਅਪਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ B ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ A ਉਸਦੀ ਹਰੇਕ ਮੂਵ (ਹਿਲਜੁਲ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਡੋਰੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ।<ref name="Morin"/>{{rp|106,120–122}} ਪਹਿਲੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਦੋਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਵਧ ਰਹੀ ਦੂਰੀ ਨਾਪਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਾਂਝੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸਲਈ ਡੋਰੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਗਲਤ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਨਤੀਜਾ ਸਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰਕ ਵੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਹੀ ਹੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਤਰਕ, ਫੇਰ ਵੀ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਪੇਖਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Morin"/>{{rp|106,120–122}}ਵ [[ਤਸਵੀਰ:ਬੈੱਲ ਦਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਯੋਗ2.PNG|thumb|ਚਿੱਤਰ 4-5. ਨੀਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ A ਅਤੇ B ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਥਿਰ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। A’ ਅਤੇ B’ ਉੱਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਣੇਦਾਰ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਹੈ।]] ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ (ਚਿੱਤਰ.&nbsp;4&#8209;5) ਇਸ ਪਹੇਲੀ ਪ੍ਰਤਿ ਸਹੀ ਹੱਲ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਤੁਰੰਤ ਸਬੂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ, ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ <math>\sigma</math> ਵਾਸਤੇ, ਸਥਿਰ ਮੁੱਲ <math>k</math> ਪ੍ਰਵੇਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਪ੍ਰਵੇਗ ਅਤੇ ਬੀਤਿਆ ਸਮਾਂ ਖੁਦ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ)। ਉਹ ਇਸ [[ਫੇਜ਼]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਅੰਦਰ, ਸਪੇਸ-ਲਾਈਕ ਹਿੱਸੇ <math>A'B''</math> ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਹਿੱਸੇ <math>AB</math> ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ.&nbsp;4&#8209;5 ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਵੇਗ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਪ ਕਿਸੇ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ <math>S'.</math> ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਗੇ ਜੇਕਰ <math>x_{A}</math> ਅਤੇ <math>x_{B}=x_{A}+L</math> ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀਆਂ <math>S</math> ਅੰਦਰ ਪੁਜੀਸ਼ਨਾਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਫ੍ਰੇਮ <math>S'</math> ਵਿੱਚ ਪੁਜਿਸ਼ਨਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:<ref name="Franklin">{{cite journal |author=Franklin, Jerrold |title=Lorentz contraction, Bell's spaceships, and rigid body motion in special relativity |journal=European Journal of Physics |volume=31 |year=2010 |pages=291–298 |doi=10.1088/0143-0807/31/2/006 |bibcode = 2010EJPh...31..291F |issue=2 |arxiv = 0906.1919}}</ref> :<math>\begin{align} x'_{A}& = \gamma\left(x_{A}-vt\right)\\ x'_{B}& = \gamma\left(x_{A}+L-vt\right)\\ L'& = x'_{B}-x'_{A} =\gamma L \end{align}</math> ਪਹੇਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੀ।, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੈੱਲ ਨੇ ਅਪਣੀ ਉਦਾਹਰਨ ਇਸਤਰਾਂ ਰਚੀ। ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਆਮ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ, ਰੈਸਟ ਲੰਬਾਈ ਫਿਕਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੰਬਾਈ ਫ੍ਰੇਮ <math>S</math> ਅੰਦਰੋਂ ਨਾਪਣ ਤੇ ਘਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ.&nbsp;4&#8209;5 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬੈੱਲ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੰਬਾਈਆਂ <math>AB</math> ਅਤੇ <math>A'B'</math> ਨੂੰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ <math>S</math> ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਜਾਣ ਤੇ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਲੰਬਾਈ <math>A'B''</math> ਨੂੰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ <math>S'</math> ਅੰਦਰ ਵਧਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਔਬਜ਼ਰਵਰ}} ==== ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ==== {{main|ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ#ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਣ ਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੌਰਿਜ਼ਨ |ਰਿੰਡਲ੍ਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ}} ਕੁੱਝ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਸਮੱਸਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਮ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਬਤ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ [[ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ]]। [[#ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਤੇ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ|'''ਚਿੱਤਰ.&nbsp;2&#8209;7''']] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਨੋਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਬ ਦੇ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੇ ਵਕਤਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ, ਸਾਡੇ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਯਾਤਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਗ ਸਥਿਰ ਤੌਰ ਤੇ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Accelerated relativistic observer with horizon.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 4-6. ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਔਬਜ਼ਰਵਰ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵਾਹੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਇੱਲੁਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਸਮਝ) [[:File:ConstantAcceleration02.jpg|'''ਇੱਥੇ''']] ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।]] ਚਿੱਤਰ.&nbsp;4&#8209;6 ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ (ਸਮੇਂ ਦੇ) ਪਲ ਉੱਤੇ, ਉਸਦਾ ਸਪੇਸ-ਧੁਰਾ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਵਾਲੀ ਰੇਖਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਉਸਦਾ ਟਾਈਮ-ਧੁਰਾ ਉਸਦੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਦੇ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਪਰਸ਼ ਰੇਖਾ ਹੁਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ <math>\beta</math> ਇੱਕ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੀ <math>ct</math> ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, <math>\gamma</math> ਦਾ ਮੁੱਲ ਅਨੰਤ ([[ਇਨਫਿਨਟੀ]]) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰੌਪਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਤਰਾਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: #ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ <math>\beta = ct/x</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ। #ਕਿਉਂਕਿ <math>c^2 t^2 - x^2 = s^2</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਦੇ ਹਾਂ ਕਿ <math>\beta (ct) = ct/ \sqrt{c^2 t^2 - s^2}</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ। #<math>\gamma = 1/\sqrt{1 - \beta ^2} = </math> <math>\sqrt{c^2 t^2 - s^2}/s</math> #ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਫੋਰਸ ਨਿਯਮ ਤੋਂ, <math>F = dp/dt = </math><math>dpc/d(ct) = d(\beta \gamma m c^2)/d(ct)</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ। #<math>\beta(ct)</math> ਨੂੰ ਕਦਮ 2 ਤੋਂ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਦਮ 3 ਤੋਂ <math>\gamma</math> ਵਾਸਤੇ ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹੋਏ <math>F = mc^2 / s </math> ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਸਮੀਕਰਨ ਹੈ।<ref name="Bais"/>{{rp|110–113}} ਚਿੱਤਰ.&nbsp;4&#8209;6 ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀਨਾਰੀਓ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟੇਰੈਂਸ (A) ਅਤੇ ਸਟੈੱਲਾ (B) ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਬਿੱਦੂ ਤੋਂ 100 ਪ੍ਰਕਾਸ਼&nbsp;ਘੰਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਟੈੱਲਾ 0 ਵਕਤ ਉੱਤੇ ਅਪਣੇ ਸਪੇਸ-ਕ੍ਰਾਫਟ ਨੂੰ 0.01&nbsp;c ਪ੍ਰਤਿ ਘੰਟੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਗ ਤੇ ਸਟਾਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਵੀਹ ਘੰਟਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਟੇਰੈਂਸ ਸਟੈੱਲਾ ਨੂੰ ਘਰ (ਠੋਸ ਹਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ) ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਜਾਂ (ਬੈਠੀ<!--ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਟੇਰੈਂਸ ਮੇਲ ਹੈ ਜਾਂ ਫੀਮੇਲ -->) ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜ ਕੇ ਅਪਡੇਟ ਕਰਦਾ (ਜਾਂ ਕਰਦੀ)<!--ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਟੇਰੈਂਸ ਮੇਲ ਹੈ ਜਾਂ ਫੀਮੇਲ --> ਹੈ। ਸਟੈੱਲਾ ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਤ (ਰੈਗੁਲਰ) ਪ੍ਰਸਾਰਾਂ (ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨਾਂ) ਨੂੰ ਰੀਸੀਵ (ਪ੍ਰਾਪਤ) ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਧ ਰਿਹਾ (ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ) [[ਡਿਸਟੈਂਸ]] (ਦੂਰੀ) ਉਸਨੂੰ ਟੇਰੈਂਸ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰੀਸੀਵ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਕਲੌਕ ਤੋਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਪਣੇ (ਹਰੀਆਂ ਦਾਣੇਦਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਾਲੇ) ਕਲੌਕ ਉੱਤੇ 100 ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਦ ਟੇਰੈਂਸ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਚਨਾ ਰੀਸੀਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।<ref name="Bais"/>{{rp|110–113}} ਟੇਰੈਂਸ ਦੇ ਕਲੌਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ 100 ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਦ, ਸਟੈੱਲਾ ਕਿਸੇ ਹਨੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਟੇਰੈਂਸ ਦੇ ਟਾਈਮ-ਲਾਈਕ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਟੇਰੈਂਸ ਸਟੈੱਲਾ ਤੋਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵੱਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕਾਫੀ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸਦੇ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੇ ਕੀਤੇ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਸਟੈੱਲਾ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ ਕਿ ਇਸ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੀ ਹੋ (ਚੱਲਦਾ) ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="Bais"/>{{rp|110–113}} [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] == ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ == {{main|ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ|ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ}} {{anchor|ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ}} === ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ === [[#ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ'''''<br/> <small>'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ।</small>]] ਨਿਊਟਨ ਦੀਆਂ ਥਿਊਰੀਆਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਗਤੀ, ਕਿਸੇ ਰਿਜਿਡ (ਠੋਸ) ਯੁਕਿਲਡਨ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬੈਕਡ੍ਰੌਪ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਫੋਰਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚੋਲਗਿਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਜ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref group=note> ਨਿਊਟਨ ਖੁਦ ਇਹਨਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਨਮਜਾਤ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਵਹਾਰਿਕ ਮਸਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। 1692 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਪਣੇ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਬੈਂਟਲੇ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ: "ਇਹ ਗੱਲ ਕਿ ਗਰੈਵਿਟੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਪਦਾਰਥ ਲਈ ਜਨਮਜਾਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਰੀ ਤੋਂ [[ਵੈਕੱਮ]] ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਸਕੇ, ਤੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਧਿਅਮ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ (ਐਕਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਫੋਰਸ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਬੇਅਰਥ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੰਦਾ ਜਿਸ ਕੋਲ ਫਿਲਾਸਫੀਕਲ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸੁਵਿਧਾ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਹੈ।"</ref> ਇਸਦੇ ਤੁੱਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਯੁਕਿਲਡਨ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਫੋਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਦੀ ਅਪਣੀ ਬਣਤਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Taylor"/>{{rp|175–190}} [[File:Principle of the tidal force.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-1. ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਭਾਵ <ref group="ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ"> ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰਿਪੋਰਟਰ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਤਿ ਅਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। (i) ਕੋਈ ਪਹਿਲਾ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਕਣਾਂ {{nowrap|1=''2'' ਅਤੇ ''3''}} ਦੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁੰਜ&nbsp;''1'' ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਨਾਰੀਓ&nbsp;''A'' ਅੰਦਰ ਕਣਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਧੱਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਫੋਰਸ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਸੀਨਾਰੀਓ&nbsp;''B'' ਅੰਦਰ ਕਣਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਖਿੱਚਣ ਦਾ ਫੋਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ii) ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁੰਜ&nbsp;''1'' ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਸਿੱਧਰੇਪਣ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਰਿਪੋਰਟਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵਿੱਚ, ਕਣਾਂ {{nowrap|1=''2'' ਅਤੇ ''3''}} ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫੋਰਸ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਪੁੰਜ&nbsp;''1''ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਖਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। (iii) ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਜੋ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਅਸਲ, ਤਿੰਨਾ ਵਸਤੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਫੋਰਸ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਗੋਂ, ਸਭ ਤਿੰਨੇ ਵਸਤੂਆਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ [[ਜੀਓਡੈਸਿਕਸ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।</ref>]] ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਿਯਮਾਂ ਅੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਦੁਆਲ਼ੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਕਿਸੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦਾ ਪਥ (ਰਸਤਾ) ਧਰਤੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੂਰਸਥਿਤ ਅਸਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਗੋਂ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ ਸਥਾਨਿਕ ਸ਼ਰਤਾਂ (ਕੰਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਪ੍ਰਤਿ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਹਰੇਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਫਲੈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਇਸਲਈ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਅਪਣੀ ਲੋਕਲ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਜੀਓਡੈਸਿਕ|ਜੀਓਡੈਸਿਕ]] ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਬੂਤ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ ਕਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।<ref name="Taylor"/>{{rp|175–190}} ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਕੀਤੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪ੍ਰਵੇਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;5&#8209;1 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਣ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁੱਝ ਇਸਤਰਾਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਸਥਾਨਿਕ ਗੈਰ-ਇੱਕਸਾਰਤਾਵਾਂ (ਇਨਹੋਮੋਜੀਨੀਅਟੀਆਂ) ਕਾਰਣ ਬਣੇ ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਵੇਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦ੍ਰਿਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਹਰੇਕ ਕਣ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਵੇਗ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਇਹ ਕਣ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਾਸਤੇ ਫੋਰਸਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਦੀ ਵਜਾਏ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ [[ਕਰਵੇਚਰ]]। ਇਹ ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਵੇਗਸਖਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਸਥਾਨਿਕ ਕਰਵੇਚਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕੁੱਲ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਲੰਬੀ ਰੇਂਜ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਦੇ ਵਜੋਂ ਦਿਸਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। <ref name="Taylor"/>{{rp|175–190}} [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਕੇਂਦਰੀ ਕਥਨ ਛੁਪੇ ਹਨ। *ਪਹਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕਲਪ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ) ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਹੈ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵਰਜ਼ਨ ਤੋਂ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਰੂਰ ਹੀ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ([[ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ]]) [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]]ਾਂ ਅੰਦਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਵਾਸਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ (ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ, "ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਰੂਰ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਫਿਤਰਤ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਤੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਅੰਦਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੇ ਸਿਸਟਮਾਂ (ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ) ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ।"<ref name="PrincipleOfRelativity">{{cite book |last1=Lorentz |first1=H. A. |last2=Einstein|first2=A. |last3=Minkowski |first3=H. |last4=Weyl |first4=H. |title=The Principle of Relativity: A Collection of Original Memoirs on the Special and General Theory of Relativity |url=https://archive.org/details/principleofrelat00lore |date=1952 |publisher=Dover Publications|isbn=0486600815}}</ref>{{rp|113}} ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰ, ਅਜਿਹੇ ਫੋਰਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਕਰਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਰਾਹੀਂ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mook">{{cite book |last1=Mook |first1=Delo E. |last2=Vargish |first2=Thoma s|title=Inside Relativity |url=https://archive.org/details/insiderelativity0000mook |date=1987 |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey |isbn=0691084726 }}</ref>{{rp|137–149}} [[File:Elevator gravity.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-2. [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]]]] *[[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਾਫੀ ਛੋਟੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਸਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਸਰ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। :ਚਿੱਤਰ. 5-2 ਵਿੱਚ, ਇਨਸਾਨ A ਕਿਸੇ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਇੱਕਸਾਰ ''g'' ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਗ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ B ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰੇ ਕਿਸੇ ਡੱਬੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਮੁਹੱਈਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਟਾਈਡਲ ਅਸਰ ਨਾਪੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ (ਵਰਤਮਾਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਨਾਪ ਉਪਕਰਣਤਾਮਿਕਤਾ ਦੀ ਸਵੇੰਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, A ਅਤੇ B ਪੂਰਵ-ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਲਿੱਲੀਪਟੀਅਨ]] (ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ) ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ), ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ A ਅਤੇ B ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref name="Mook"/>{{rp|141–149}} : ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਬਦਲਵੀਂ ਸਮੀਕਰਨ ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ, {{nowrap|1=''F = GMm''_g''&thinsp;/r''² = }} ''m''_g''g'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ, {{nowrap|1=''F = m''_&thinsp;i''a''}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ''a&nbsp;ਪੂਰਵ'' ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕਿਉਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ''m''_g ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਪੁੰਜ ''m''_&thinsp;i ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੰਜ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Mook"/>{{rp|141–149}} [[ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਦੇ ਉੱਪਰ ਵਿਵਰਿਤ ਮੁਢੈ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਵਿਵਰਣ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ [[ਟੈਂਸਰ]] [[ਕੈਲਕੁਲਸ]] ਅਤੇ [[ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ]] ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਅਧਿਐਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗਣਿਤਿਕ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ, [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਬਾਬਤ ਲਿਖਣਾ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਬਾਬਤ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ (ਅਜੇ ਇੱਕ ਹੋਰ) ਗੈਰ-ਗਣਿਤਿਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜਗਹ, ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ '''[[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ]]''' ਅਤੇ '''[[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]]''' ਪੜਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਜਗਹ, ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਮੁਢਲੇ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣਾ ਰਹੇਗਾ ਜੋ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਵਾਦ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਸਵਾਦ ਦੇਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗਾ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ}} === ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ === [[#ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] [[File:Einstein's argument suggesting gravitational redshift.svg|thumb|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਸੁਝਾ ਰਿਹਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਤਰਕ |thumb|ਚਿੱਤਰ 5-3. ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਸੁਝਾ ਰਿਹਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਤਰਕ]] [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ, ਫੋਰਸ, ਕਿਸੇ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਅਦਾ ਕਰਦੇ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸਾਰਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਭਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਲੌਕ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਵਾਲੇ ਕਲੌਕਾਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਸੱਚਮੁਚ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਇੱਕਸਾਰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਵਾਬ ਨਾਂਹ ਹੈ। ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡਾਂ ਕਿਸੇ ਗਲੋਬਲ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅੰਦਰ, ਲੋਕਲ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕਠੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਟਿਚਿੰਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Schutz1985"/>{{rp|118–126}} 1916 ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਬਾਦ ਹੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡ-ਸ਼ਿਫਟ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਖੁਦ ਵੀ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ [[ਸੋਚ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਸੁਝਾਇਆ: (i) ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਉੱਚਾਈ ''h'' (ਚਿੱਤਰ.&nbsp;5&#8209;3) ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਖੰਭਾ (ਟਾਵਰ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। (ii) ਟਾਵਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੋਂ ਰੈਸਟ ਪੁੰਜ ''m'' ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕਣ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟੋ। ਇਹ ਪ੍ਰਵੇਗ ''g'' ਸਮੇਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਮੀਨ ਤੇ ਵਿਲੌਸਿਟੀ {{nowrap|1=''v'' = (2''gh'')^1/2}} ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ''E'', ਜਿਵੇਂ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪੀ ਜਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, {{nowrap|1=''m'' = ½''mv''²/''c''² =}} {{nowrap|''m + mgh/c''² }} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (iii) ਇੱਕ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਕਨਵਰਟਰ (ਪਰਿਵਰਤਕ) ਕਣ ਦੀ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਿੰਗਲ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ [[ਫੋਟੋਨ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਉੱਪਰਵੱਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। (iv) ਟਾਵਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਊਰਜਾ-ਪੁੰਜ ਪਰਿਵਰਤਕ ਫੋਟੋਨ ਦੀ ''E{{'}}'' ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਇੱਕ ਰੈਸਟ ਪੁੰਜ ''m{{'}}'' ਵਾਲੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Schutz1985"/>{{rp|118–126}} ਜਰੂਰ ਹੀ {{nowrap|1=''m'' = ''m{{'}}''}} ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੋਈ [[ਪਰਪਚੁਅਲ ਮੋਸ਼ਨ]] ਯੰਤਰ ਰਚਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਣਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇਸਲਈ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ {{nowrap|1=''E{{'}}'' = ''m''}} ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ : <math>\frac{E'}{E} = \frac{h \nu \, '}{ h \nu} =</math> <math>\frac{m}{m + mgh/c^2} =</math> <math>1 - \frac{gh}{c^2}</math> ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਚੜ ਰਿਹਾ ਕੋਈ [[ਫੋਟੋਨ]] ਊਰਜਾ ਖੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੈਡ-ਸ਼ਿਫਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਗੋਲ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਤਮਿਕ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਸਦਕਾ, ਇਸ ਰੈੱਡ-ਸ਼ਿਫਟ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯਤਨ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਅਨਿਰਣਾਤਮਿਕ ਸਨ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਤੀਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਨਿਰੀਖਣ [[ਪਾਉਂਡ-ਰੇਬਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ|ਪਾਉਂਡ ਅਤੇ ਰੇਬਕਾ (1959)]] ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਡ ਅਤੇ ਸਨਿਡਰ (1964) ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite web |last1=Mester |first1=John |title=Experimental Tests of General Relativity |url=https://luth2.obspm.fr/IHP06/lectures/mester-vinet/IHP-2GravRedshift.pdf |publisher=Laboratoire Univers et Théories |accessdate=9 June 2017 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6r6GxyRdY?url=https://luth2.obspm.fr/IHP06/lectures/mester-vinet/IHP-2GravRedshift.pdf |archivedate=9 ਜੂਨ 2017 |dead-url=no }}</ref> ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਬੰਧਤ [[ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ [[ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ]] ਕਿਸੇ ਕਲੌਕ ਦੀ ਕਸਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡ-ਸ਼ਿਫਟ ਖੁਦ ਹੀ ਵਕਤ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਕਤ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ ਅਸੀਂ ਦੋ ਇੱਕ ਜਿਹੇ ਅਜਿਹੇ ਕਲੌਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ ਐਟੌਮਿਕ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਸ਼ਨ ਸਦਕਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਲੌਕ ਨੂੰ ਟਾਵਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿਓ, ਜਦੋਂਕਿ ਦੂਜੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਿਆ ਰਹਿਣ ਦਿਓ। ਟਾਵਰ ਦੇ ਸ਼ਖਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ ਕਲੌਕ ਤੋਂ ਸਿਗਨਲ, ਟਾਵਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਕਲੌਕ ਵਾਲੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਟਾਵਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰੈੱਸਟਾਂ (ਉਛਾਲ਼ਾਂ) ਵਾਸਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਔਸੀਲੇਸ਼ਨਾਂ ਟਾਵਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਉੱਨੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨੀਆਂ ਤਲ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਯੋਗ-ਕਰਤਾ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਕਲੌਕ ਧੀਮਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ ਕਲੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਲਈ ਟਾਵਰ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਿਆ ਕੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Schutz"/>{{rp|16–18}} ਕਿਸੇ 1&nbsp;km ਟਾਵਰ ਲਈ, ਬੇਮੇਲਤਾ ਤਕਰੀਬਨ 9.4&nbsp;ਨੈਨੋ-ਸਕਿੰਟ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਾਪਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਕਲੌਕ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇੱਕੋ ਦਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭੱਜਦੇ। ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਉਂਡ-ਰੇਬਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਨੇ ਠੋਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਸਮਾਂ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਾਉਂਡ-ਰੇਬਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਤਰਕ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਉੱਤੇ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਥਿਊਰੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰੇਗੀ ਜੇਕਰ ਇਹ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।<ref name="Schutz"/>{{rp|16}} ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ, [[ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਹੱਦ]] (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਕਣ ਧੀਮਾ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ), ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦਾ ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ।<ref name="Carroll">{{cite journal|last1=Carroll|first1=Sean M.|title=Lecture Notes on General Relativity|date=2 December 1997|url=https://arxiv.org/abs/gr-qc/9712019|accessdate=15 April 2017|publisher=University of California, Santa Barbara}}</ref>{{rp|101–106}} ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ [[ਥਿਊਰੀ]] ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਥਿਰਾਂਕ ''G'', ਇੱਕ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਤਾਰੇ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ''M'', ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ''r'' ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਗੈਰ-ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁੰਜ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵਾਸਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਸਮਾਂ ਗੁਣਾਂਕ (ਟਾਈਮ ਕੋਐਫੀਸ਼ੈਂਟ) ਹੀ [[ਵੇਰੀਏਬਲ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ:<ref name="Schutz"/>{{rp|229–232}} : <math>\Delta s^2 = \left( 1 - \frac{2GM}{c^2 r} \right) (c \Delta t)^2</math><math></math><math>- \, (\Delta x)^2 - (\Delta y)^2 - (\Delta z)^2 </math> [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ}} === ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ === [[#ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] <math>(c \Delta t)^2</math> ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ <math>(1 - 2GM/(c^2 r) )</math> ਗੁਣਾਂਕ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਾਰੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਅਸਰਾਂ ਲਈ ਜਿਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਹੀ ਫੈਕਟਰ (ਹਿੱਸਾ), <math>G</math> ਅਤੇ <math>M</math> ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੀਨੋਮੀਨੇਟਰ ਅੰਦਰ <math>r</math> ਕਾਰਣਮ ਸੋਧ ਫੈਕਟਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਉਂ ਹੀ ਕੋਈ ਗਰੈਵਿਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਕਤ ਵਕਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਜੇਕਰ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਏ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਦੇ ਸਥਾਨਿਕ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਰ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਕਰਵੇਚਰ ਸੋਧ ਫੈਕਟਰਾਂ ਕਾਰਣ, ਨਹੀਂ ਦਿਸਣੇ ਚਾਹੀਦੇ? ਜਵਾਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਰ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਵਾਸਤੇ, <math>(c \Delta t)^2</math> ਰਕਮ, ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਦਿਸਣ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Schutz"/>{{rp|234–238}} ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇਪਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਹਿਲਾ ਇਸ਼ਾਰਾ, ਕਿ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਗਲਤ ਹੈ, ਡੇਢ ਕੁ ਸਦੀ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1859 ਵਿੱਚ, [[ਉਰਬੀਅਨ ਲੇ ਵੈਰੀਅਰ]] ਨੇ, 1697 ਤੋਂ 1848 ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਡਿਸਕ ਉੱਤੇ [[ਮਰਕਰੀ (ਗ੍ਰਹਿ)|ਮਰਕਰੀ]] ਦੀਆਂ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਾਂ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗਿਆਤ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਮਰਕਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥ ਨੂੰ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਰਕਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਅਸਟ੍ਰੋਇਆਡ ਬੈਲਟ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮਰਕਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥ ਦੀ ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਟੈਸਟ#ਮਰਕਰੀ ਦੀ ਪੈਰੀਹੀਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ|ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਵਾਧੂ ਦਰ]] ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਧੱਕੇ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite journal|last1=Le Verrier|first1=Urbain|title=Lettre de M. Le Verrier à M. Faye sur la théorie de Mercure et sur le mouvement du périhélie de cette planète|journal=Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences (Paris) |date=1859 |volume=49 |pages=379–383 |url=https://archive.org/stream/comptesrendusheb49acad#page/378/mode/2up}}</ref> ਇਸ ਨਿਯਮਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ (ਸਿਰਫ 43 [[ਆਰਕ ਸਕਿੰਟ]] ਪ੍ਰਤਿ [[ਟ੍ਰੌਪੀਕਲ ਸਾਲ|ਊਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਸਦੀ]]) ਦੇ ਛੋਟੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਪਣ ਅਤੇ ਡਿਟੈਕਟ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗਤਾ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ [[ਅਸਟ੍ਰੋਮੀਟਰੀ]] ਦੀ ਜਟਿਲ ਬਣਾਵਟ ਪ੍ਰਤਿ ਸਬੂਤ ਹੈ। [[File:General relativity time and space distortion frame 1.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-4. ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। [[:File:General relativity time and space distortion extract.gif|'''ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''']] ]] ਯੂਰੇਨਸ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥ ਅੰਦਰ ਡਾਂਵਾਂਡੋਲਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਸਦਕਾ "ਅਪਣੇ ਪੈਨ ਦੀ ਨਿੱਬ ਉੱਤੇ" ਨੈਪਚਿਊਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖੋਜ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਗੋਲ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਲੇ ਵੈਰੀਅਰ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੇ ਵੁਲਕਨ-ਮੇਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋ-ਦਹਾਕੇ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਅਮੇਚੁਅਰ ਖਗੋਲਸ਼ਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸੇਤਰਾਂ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਨਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਬਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਖੋਜ ਨੇ ਵੁਲਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਝੂਠੀਆਂ ਸਮਝਾਂ (ਰਮਜ਼ਾਂ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਖਗੋਲੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।<ref>{{cite web|last1=Worrall |first1=Simon |title=The Hunt for Vulcan, the Planet That Wasn’t There |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/11/151104-newton-einstein-gravity-vulcan-planets-mercury-astronomy-theory-of-relativity-ngbooktalk/ |website=National Geographic|publisher=National Geographic|accessdate=12 June 2017 <!-- |archiveurl=https://www.webcitation.org/6r9dK9rAK |archivedate=11 June 2017 --> }}</ref> 1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਮਰਕਰੀ ਦੀ ਇਹ ਨਿਯਮਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਸਦਕਾ ਸਮਝਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਥਾਈ ਰਕਮ ਅੰਦਰਲਾ ਕਰਵੇਚਰ, ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਸਾਓ ਹੋਣ ਨਾਤੇ, ਇਸ ਨਿਯਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਸਦੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਤਾਬ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸੀ ਕਿ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤਾ ਉਸਦਾ ਇਹ ਹਿਸਾਬ-ਕਤਾਬ ਸੀ ਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਦੇ ਸਥਾਨਿਕ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ [[ਕਰਵੇਚਰ]] ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਾਰੀ ਵਸਤੂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਝੁਕ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਨਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਢਲਾਣ (ਸਲੋਪ) &nbsp;±1 ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਇਸਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਅਰਸੇ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਫੀਲਡ ਦਰਸਾਓ ਵਾਸਤੇ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਬਿੰਨ ਬਰਾਬਰ ਪਰ ਉਲਟ ਚਿੰਨ ਕਰਵੇਚਰ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤੇ।<ref name="Schutz"/>{{rp|234–238}} : <math>\Delta s^2 = \left( 1 - \frac{2GM}{c^2 r} \right) (c \Delta t)^2</math><math>- \, \left( 1 + \frac{2GM}{c^2 r} \right) \left[ (\Delta x)^2 + (\Delta y)^2 + (\Delta z)^2 \right] </math> ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, <math>(c \Delta t)^2</math> ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ <math>(1 - 2GM/(c^2 r) )</math> ਗੁਣਾਂਕ, ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਝੁਕਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ, <math>\left[ (\Delta x)^2 + (\Delta y)^2 + (\Delta z)^2 \right] </math> ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ <math>(1 + 2GM/(c^2 r) )</math> ਗੁਣਾਂਕ, ਕੁੱਲ ਝੁਕਾਓ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਹਰੇਪਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Schutz"/>{{rp|234–238}} 1919 ਦੇ ਐਡਿੰਗਟਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਭ ਜਗਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|last1=Levine|first1=Alaina G.|title=May 29, 1919: Eddington Observes Solar Eclipse to Test General Relativity|url=https://www.aps.org/publications/apsnews/201605/physicshistory.cfm|website=APS News: This Month in Physics History|publisher=American Physical Society|accessdate=12 June 2017 <!--|archiveurl=https://www.webcitation.org/6r9jDRTvM|archivedate=12 June 2017 --> }}</ref> [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] {{anchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ}} === ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ === [[#ਸਪੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']] [[File:StressEnergyTensor contravariant.svg|thumb|250px|ਚਿੱਤਰ 5-5. ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਦੇ ਕੌਂਟਰਾਵੇਰੀਅੰਟ ਕੰਪੋਨੈਂਟ]] [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਯਮ|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]] ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੋਮਾ [[ਪੁੰਜ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪੁੰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੋਮੇ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ। [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]] : <math>R_{\mu \nu} - \tfrac{1}{2}R \, g_{\mu \nu} + \Lambda g_{\mu \nu} = \frac{8 \pi G }{c^4} T_{\mu \nu}</math> ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਸੋਮੇ [[ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ]], <math>T_{\mu \nu},</math> ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;5&#8209;5 ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਅੰਦਰ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੋਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। * <math>T^{00}</math> (ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ): ਕੁੱਲ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਘਣਤਾ (ਮਾਸ-ਐਨਰਜੀ ਡੈਂਸਟੀ), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਤਾਪ ਗਤੀਆਂ ਤੋਂ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਕਣਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਫੋਰਸਾਂ ਤੋਂ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। * <math>T^{0i}</math> ਅਤੇ <math>T^{i0}</math> (ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ): ਇਹ ਮੋਮੈਂਟਮ ਡੈਂਸਟੀ ਰਕਮਾਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫੇਰ ਵੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਤਾਪ ਸੰਚਾਰ ਸਦਕਾ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਊਰਜਾ ਮੋਮੈਂਟਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। * <math>T^{ij}</math>, ਮੋਮੈਂਟਮ ਪ੍ਰਤਿ ਯੂਨਿਟ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ {{nowrap|1=''i''-ਕੰਪੋਨੈਂਟ}} ਦੇ {{nowrap|1=''j''-ਦਿਸ਼ਾ}} ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ (ਫਲੋ) ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ (ਰੇਟ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਤੀ ਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਤਾਪ ਗਤੀਆਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ {{nowrap|1=''i'' = ''j''}} ਰਕਮਾਂ (ਹਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ) ਆਈਸੋਟ੍ਰੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ {{nowrap|1=''i'' ≠ ''j''}} ਰਕਮਾਂ (ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ), ਸ਼ੀਅਰ ਸਟ੍ਰੈੱਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite book |last1=Hobson |first1=M. P. |last2=Efstathiou |first2=G. |last3=Lasenby |first3=A. N. |title=General Relativity |url=https://archive.org/details/generalrelativit0000hobs |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9780521829519 |pages=[https://archive.org/details/generalrelativit0000hobs/page/176 176]–179}}</ref> ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਾ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ''ਗਰੈਵਿਟੀ ਖੁਦ ਹੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਨੂੰ ਰਚਦੀ ਹੈ।''<ref group=note>ਹੋਰ ਸ਼ੁੱਧ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਲ (ਕਪਲ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਅੰਦਰ, ਦੋ ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜਾਂ ਕਾਰਨ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਪਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੋ ਕਣ ਜੋ ਅਪਣੀ ਪਰਸਪਰ ਖਿੱਚ ਸਦਕਾ ਬੰਨੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਪਣੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ (ਨੈਗਟਿਵ ਬਾਈਂਡਿੰਗ ਊੇਰਜਾ ਕਾਰਨ) ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਪੁੰਜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਸਕਣਗੇ। ਦੇਖੋ ਕੈਰੋਲ,(''op.&nbsp;cit.'', pp. 112–113)</ref> ਊਰਜਾ ਪੁੰਜ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਨਾਲ ਇੱਕ ਊਰਜਾ {{nowrap|1=''E = mgh''}} ਸਬੰਦਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਐਨਰਜੀ]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਦੀ ਊਰਜਾ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਿਸ ਲਗਦੀ ਗੁਣਨਫਲ ਇਹ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਕਠਿਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਕਮਜੋਰ ਫੀਲਡ ਮਾਮਲੇ ਹੀ ਸੌਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=Schutz/>{{rp|240}} [[ਸੰਖਿਅਕ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਖ ਹੈ ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਫੀਲਡ ਖੇਤਰਾਂ ਅੰਦਰ ਹੋਰ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ]], [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ]], [[ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰੇ|ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰਿਆਂ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸੁਪਰਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹੱਲ ਵਾਸਤੇ ਸੰਖਿਅਕ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] ==== ਐਨਰਜੀ-ਮੋਮੈਂਟਮ ==== {{multiple image <!-- Layout --> | total_width = 330 <!-- Header --> <!--image 1--> | image1 = Gravitation_space_source.svg | width1 = 869 | height1 = 580 <!--image 2--> | image2 = Gravitomagnetic field due to angular momentum.svg | width2 = 261 | height2 = 200 <!-- Footer --> | footer_background = | footer_align = <!-- left (default), center, right --> | footer = ਚਿੱਤਰ 5-6. (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਲਪੇਟਦੀ ਹੈ। (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) [[ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ]] '''J''' ਸਮੇਤ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਵਿਸਥਾਰ-ਵੰਡਾਂ [[ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ|ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡਾਂ]] '''H''' ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।}} [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ, [[ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਚਰਚਾ [[#ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ|ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਉੱਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਆਏ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਮਕ ਸੱਤਾ (ਇਕਾਈ) ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਯੂਨੀਫਾਈਡ (ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ), [[ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਨਾਮਕ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੀ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੋਣੀ, ਇਸ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਪੁੰਜ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚਾਰਜਾਂ ਸਦਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡਾਂ ਫਦੇ ਤੁੱਲ ਫੀਲਡਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ [[ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |author1=Thorne, Kip S. |editor1-last=Fairbank |editor1-first=J. D. |editor2-last=Deaver, Jr. |editor2-first=B. S. |editor3-last=Everitt |editor3-first=W. F. |editor4-last=Michelson |editor4-first=P. F. |title=Near zero: New Frontiers of Physics |date=1988 |publisher=W. H. Freeman and Company |pages=573–586 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/f9b7/4f316437af586bc20835fe2f6fc47eeca3c2.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/6rbWgTLxe?url=https://pdfs.semanticscholar.org/f9b7/4f316437af586bc20835fe2f6fc47eeca3c2.pdf |archivedate=30 ਜੂਨ 2017 |access-date=20 ਸਤੰਬਰ 2017 |dead-url=no }}</ref> ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਗਿਆਤ ਹੈ ਕਿ ਚੁੰਬਕੀ ਬਲ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚਾਰਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਕਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਫੇਨਾਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਵੌਲਿਊਮ 2 {{nowrap|1=chapter 13–6}} ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ''ਲੈਕਚਰਜ਼ ਔਨ ਫਿਜ਼ਿਕਸ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਔਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref>{{cite book|last1=Feynman|first1=R. P.|last2=Leighton|first2=R. B.|last3=Sands|first3=M.|title=The Feynman Lectures on Physics, vol. 2|date=1964|publisher=Basic Books|isbn=9780465024162|pages=13-6 to 13-11 |edition=New Millenium Edition |url=http://www.feynmanlectures.caltech.edu/II_13.html |accessdate=1 July 2017}}</ref>) ਤੁੱਲ ਤਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ ਦੇ ਮੁੱਢ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;5&#8209;7a ਵਿੱਚ, ਭਾਰੀ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਮਾਂਤਰ, ਅਨੰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ (ਸਟਰੀਮਾਂ), ਕਿਸੇ ਰੈਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਟੈਸਟ ਕਣ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ, ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ''−v'' ਅਤੇ ''+v'' ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। [[File:Special relativistic explanation of gravitomagnetism.svg|250px|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-7. ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦਾ ਮੁੱਢ।]] ਸੈੱਟ-ਅਪ ਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਕਾਰਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਕਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਫੋਰਸ 0 ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ {{nowrap|1=''v'' << ''c''}} ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਜੋੜਾਤਮਿਕ ਰਹਿਣ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;5&#8209;7b ਇੰਨਬਿੰਨ ਇਹੀ ਸੈੱਟ-ਅਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਪਰਲੀ ਧਾਰਾ ਦੀ ਫ਼ਰੇਮ ਵਿੱਚ। ਟੈਸਟ ਕਣ ਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''+v'' ਹੈ, ਅਤੇ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ +2''v'' ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸਲਈ ਸਿਰਫ ਓਹ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਟੈਸਟ ਪਾਰਟੀਕਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਟੈਸਟ ਪਾਰਟੀਕਲ ਉੱਤੇ ਪਾਏ ਗਏ ਫੋਰਸ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। # ਕਿਉਂਕਿ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਸ਼ਿਖਰਲੀ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਰੇਕ ਕਣ ਸ਼ਿਖਰ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪੁੰਜ ਊਰਜਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। # ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਸ਼ਿਖਰਲੀ ਧਾਰਾ ਅੰਦਰਲੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਅੰਦਰਲੇ ਕਣ, ਜਿਆਦਾ ਕਣ ਪ੍ਰਤਿ ਯੂਨਿਟ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। # ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੋਗਦਾਨ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਰਕਮ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ, ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ, ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜਰੂਰਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਮੰਗਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਟੈਸਟ ਕਣ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Galaxies-AGN-Inner-Structure.svg|right|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-8. ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਜੈੱਟ। <ref group="ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ">[[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਜੈੱਟ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਆਇਨਾਇਜ਼ ਕੀਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਂ (ਕਿਰਨਾਂ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ [[ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਲੈਕਟਿਕ ਨਿਊਕਲੀਅਸ|ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਲੈਕਸੀਆਂ], [[ਰੇਡੀਓ ਗਲੈਕਸੀ]]ਆਂ ਜਾਂ [[ਕੁਆਸਰ]]ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]]ਾਂ, ਅਤੇ [[ਸਟੈੱਲਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ]]ਾਂ, [[ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਸਟਾਰ]]ਾਂ ਅਤੇ [[ਪੁਲਸਾਰ]]ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਰੀਖਤਾਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਨ ਲੰਬਾਈਆਂ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ parsecs ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।</ref>]] ਟੈਸਟ ਕਣ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਲੌਸਿਟੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਫੋਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਕਣ ਨੂੰ ਧੱਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ''ਜੋ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦੀ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।'' ਇਹ ਵਿਲੌਸਿਟੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਅਸਰ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=Schutz/>{{rp|245–253}} ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਰਾਹੀਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਇਸ ਕਰਕੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਇੰਡਕਸ਼ਨ]] ਦੇ ਤੁੱਲ [[ਫ੍ਰੇਮ-ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ]] ਨਾਮਕ ਅਸਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ; ਅਜਿਹੇ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕੀ ਫੋਰਸ ਕਿਸੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀ [[ਸੁਪਰ-ਭਾਰੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ]]ਾਂ<ref>{{Cite journal|last=Williams |first=R. K. |authorlink= |date=1995 |title=Extracting X rays, Ύ rays, and relativistic e⁻–e⁺ pairs from supermassive Kerr black holes using the Penrose mechanism |journal=Physical Review D |volume=51 |issue=10 |pages=5387–5427 |doi=10.1103/PhysRevD.51.5387 |url= |accessdate= |quote= |bibcode = 1995PhRvD..51.5387W |pmid=10018300}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Williams |first=R. K. |authorlink= |date=2004 |title=Collimated escaping vortical polar e⁻–e⁺ jets intrinsically produced by rotating black holes and Penrose processes |journal=The Astrophysical Journal |volume=611 |issue= 2|pages=952–963 |doi=10.1086/422304 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-08-20_611_2/page/952|accessdate= |quote= |bibcode=2004ApJ...611..952W|arxiv = astro-ph/0404135 }}</ref> ਰਾਹੀਂ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ [[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਜੈੱਟ]]ਾਂ (ਚਿੱਤਰ.&nbsp;5&#8209;8) ਦੀ ਪੈਦਾਵਰ ਪਿੱਛੇ ਜਿਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] ==== ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ==== ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਸੋਮੇ ਵੀ ਹੋਣੀਆਂ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਦਰੂਨੀ [[ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ]] ਅਤੇ [[ਸਟ੍ਰੈੱਸ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸਟ੍ਰੈੱਸ]] ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਲੈਣ ਤੇ, {{nowrap|1=ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ}}, ਮੋਮੈਂਟਮ, ਪ੍ਰੇੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਸਭ ਹੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਕਰਿਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਘਣਤਾ ਜਿੰਨੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਬਨਾਮ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਾਟਕੀ ਫਰਕਾਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਰਕਮ ਕਿਸੇ [[ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰਾ|ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰੇ]] ਦੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚਤਮ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਸੈੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਭਾਰੀ ਕੋਈ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੰਨਾ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਫੇਰ ਵੀ, ਤਾਰੇ ਦੇ ਪੁੰਜ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਟੋਲਮਨ-ਔੱਪਨਹੀਮਰ-ਵੋਲਕੌਫ ਹੱਦ]] ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰਾ ਕਿਸੇ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]] ਤੱਕ ਟੁੱਟ (ਮੁੱਕ) ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Schutz/>{{rp|243,280}} ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਰਕਮਾਂ ਉੱਚ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕੋਰ-ਕੌਲੈਪਸ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਦੀਆਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕ ਸਟਿਮੁਲੇਸ਼ਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |last1=Kuroda |first1=Takami |last2=Kotake |first2=Kei |last3=Takiwaki |first3=Tomoya |title=Fully General Relativistic Simulations of Core-Collapse Supernovae with An Approximate Neutrino Transport |url=https://arxiv.org/abs/1202.2487 |website=arXiv |publisher=Cornell University Library |accessdate=30 June 2017}}</ref> [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] ==== ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ==== ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ, ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ, ਅਰੰਭਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਡੋਮੀਨੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |last=Wollack |first=Edward J. |title=Cosmology: The Study of the Universe |work=Universe 101: Big Bang Theory |publisher=[[NASA]] |date=10 December 2010 |url=http://map.gsfc.nasa.gov/universe/ |accessdate=2017-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514230003/http://map.gsfc.nasa.gov/universe/ |archivedate=14 May 2011 |deadurl=yes |ref=harv |df= }}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਰਲਵਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਆਂਕੜਾ (ਜਿਵੇਂ [[ਨਿਊਕਲੀਓਸਿੰਥੈਸਿਸ]] ਮਲਬਾ ਆਦਿ) ਪੁਨਰਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਗਰੈਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਾਂ {{nowrap|1=mass-energy}} ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਮੇ ਜਿੰਨੀ ਤਾਕਤ ਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਣਿਤਿਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਰਕਮਾਂ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਜੋ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਕੋਈ ਸਿੱਧੇ ਮਾਤ੍ਰਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਿਤਾਮਿਕ ਜਾਂ ਨਿਰੀਖਣਾਤਮਿਕ ਨਾਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਕਿ ਇਹ ਰਕਮਾਂ ਸਹੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ? ===== • ਐਕਟਿਵ, ਪੈੱਸਿਵ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਪੁੰਜ ===== ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਹੋਰ ਸੋਮਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਪੁੰਜ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੰਭਵ ਕਿਸਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਬੋਂਦੀ ਦੇ ਫਰਕਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ: # ਐਕਟਿਵ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=(<math>m_a</math>)}} ਉਹ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਦੇ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; # ਪੈੱਸਿਵ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=(<math>m_p</math>)}} ਉਹ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; # ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=(<math>m_i</math>)}} ਉਹ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਵੇਗ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=Bondi/> * <math>m_p</math> ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ [[#ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ|ਮੁਢਲੇ ਕਥਨਾਂ]] ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਅਪਣੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=(<math>m_g</math>)}} ਦੇ ਨਾਮਕ ਰਕਮ ਸ਼ਬਦਬੱਧ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, * ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ <math>m_a</math> ਅਤੇ <math>m_p</math> ਜਰੂਰ ਹੀ ਇੱਕੋ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। *ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, <math>m_p</math> ਅਤੇ <math>m_i</math> ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, * <math>m_p</math> ਅਤੇ <math>m_i</math> ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। * <math>m_a</math> ਅਤੇ <math>m_p</math> ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਬੰਧ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<ref name=Bondi>{{cite book|last1=Bondi|first1=Hermann|editor1-last=DeWitt|editor1-first=Cecile M.|editor2-last=Rickles|editor2-first=Dean|title=The Role of Gravitation in Physics: Report from the 1957 Chapel Hill Conference|date=1957|publisher=Max Planck Research Library|location=Berlin|isbn=9783869319636|pages=159–162|url=http://www.edition-open-sources.org/sources/5/24/index.html|accessdate=1 July 2017}}</ref> [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] ===== • ਇੱਕ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ===== [[File:Cavendish and Kreuzer Torsion Balance Diagrams.svg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 5-9. (A) ਕੈਵੈਂਡਿਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ (B) ਕ੍ਰੀਊਜ਼ਰ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸੋਮੇ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਇਸਦੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਪੁੰਜ) ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1797 ਵਿੱਚ [[ਕੈਵੈਂਡਿਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ|ਹੈਨਰੀ ਕੈਵੈਂਡਿਸ਼]] (ਚਿੱਤਰ.&nbsp;5&#8209;9a) ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਪਰ ਸੰਘਣੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਕਿਸੇ ਬਰੀਕ ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਲਟਕਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਇੱਕ [[ਟੌਰਿਜ਼ਨ ਸੰਤੁਲਨ]] ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੇਂਦਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟੈਸਟ ਪੁੰਜਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਇੱਕ ਪਛਾਣਯੋਗ [[ਟੌਰਕ]] ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਟੌਰੀਜ਼ਨ ਤਾਰ ਦੇ ਨਾਪਣਯੋਗ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਸਥਿਰਾਂਕ ਦੇ ਅਯਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਥਿਰਾਂਕ G ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟੈਸਟ ਪੁੰਜਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਅਸਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਉਮੀਦਹੀਣ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਕਿਸੇ ਧਾਤੂ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦੀ {{nowrap|1=ਪੁੰਜ-ਊੇਰਜਾ}} ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਫੇਰ ਵੀ, ਐਟੌਮਿਕ ਨਿਊਕਲੀਆਇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਸ ਕੇ ਨਪੀੜੇ ਜਾ ਰਹੇ [[ਪ੍ਰੋਟੌਨ|ਪ੍ਰੋਟੌਨਾਂ]] ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਧੱਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ 10²⁸&nbsp;atm ≈ 10³³&nbsp;Pa ≈ 10³³&nbsp;kg·s⁻²m⁻¹ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤੱਕ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪੁੰਜ ਘਣਤਾ ਦਾ ਲੱਗਪਗ 1% ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਕਰੀਬਨ 10¹⁸kg/m³ (c² ≈ 9×10¹⁶m²s⁻² ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book |last1=Crowell |first1=Benjamin |title=General Relativity |date=2000 |publisher=Light and Matter |location=Fullerton, CA |pages=241–258 |url=http://www.lightandmatter.com |accessdate=30 June 2017}}</ref> {{multiple image <!-- Layout --> | total_width = 330 <!-- Header --> <!--image 1--> | image1 = Apollo 11 Lunar Laser Ranging Experiment.jpg | width1 = 2349 | height1 = 2373 <!--image 2--> | image2 = LunarLaserMLRS.gif | width2 = 473 | height2 = 729 <!-- Footer --> | footer_background = | footer_align = <!-- left (default), center, right --> | footer = ਚਿੱਤਰ 5-10. ਲੂਨਰ ਲੇਜ਼ਰ ਰੇਂਜਿੰਗ ਪ੍ਰਯੋਗ (ਖੱਬੇ) ਇਹ [[ਰੈਟ੍ਰੋਰਿਫਲੈਕਟਰ]] ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਖਗੋਲਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ [[ਅਪੋਲੋ 11]] ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। (ਸੱਜੇ) ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਖਗੋਲਸ਼ਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਅਪੋਲੋ ਖਗੋਲਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਸ਼ੀਅਨ ਲੂਨਰ ਰੋਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਰੈਟ੍ਰੋਰਿਫਲੈਕਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੇਜ਼ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਊਂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਤੀ-ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। }} ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਅਨੁਪਾਤ <math>m_a/m_p</math> ਉੱਚੇ ਐਟੌਮਿਕ ਨੰਬਰ Z ਵਾਲੇ ਨਿਊਕਲੀਆਈਆਂ ਵਾਸਤੇ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਉੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{nowrap|1=ਐੱਲ. ਬੀ. ਕ੍ਰੀਊਜ਼ਰ}} (1968) ਨੇ ਟੈਫਲੌਨ (ਚਿੱਤਰ.&nbsp;5&#8209;9b) ਜਿੰਨੀ ਬਾਇਓਐਂਟ ਘਣਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲਾਂ ਟ੍ਰਾਈਕਲੋਰੋਇਥਲੀਨ ਅਤੇ ਡਾਈਬ੍ਰੋਮੋਈਥੇਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਲਟਕਾਏਇੱਕ ਟੈਫਲੌਨ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕੈਵੈਂਡਿਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਲੋਰੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ {{nowrap|1=''Z'' = 9}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਬ੍ਰੋਮੀਨ ਦਾ {{nowrap|1=''Z'' = 35}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੀਊਜ਼ਰ ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਕਿ ਟੈਫਲੌਨ ਪੁੰਜ ਦਾ ਪੁਨਰਸਥਾਨੀਕਰਨ ਟੌਰਿਜ਼ਨ ਬਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਡਿਫਲੈਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਐਕਟਿਵ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਪੈੱਸਿਵ ਪੁੰਜ ਨੂੰ 5×10⁻⁵ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite journal |last1=Kreuzer |first1=L. B. |title=Experimental measurement of the equivalence of active and passive gravitational mass |url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1968-05-25_169_5/page/n2 |journal=Physical Review |date=1968 |volume=169 |issue=5 |pages=1007–1011|bibcode = 1968PhRv..169.1007K |doi = 10.1103/PhysRev.169.1007 }}</ref> ਭਾਵੇਂ ਕਰੀਊਜ਼ਰ ਨੇ ਮੌਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਐਕਟਿਵ ਪੁੰਜ ਦੇ ਪੈੱਸਿਵ ਪੁੰਜ ਪ੍ਰਤਿ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਲਿੱਫੋਰਡ ਵਿੱਲ (1976) ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਕਪਲਿੰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਟੈਸਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite journal|last1=Will|first1=C. M.|title=Active mass in relativistic gravity-Theoretical interpretation of the Kreuzer experiment|journal=The Astrophysical Journal|date=1976|volume=204|pages=224–234|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/ApJ../0204/1976ApJ...204..224W.html|bibcode=1976ApJ...204..224W|doi=10.1086/154164|access-date=22 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928123722/http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/ApJ../0204/1976ApJ...204..224W.html|url-status=dead}}</ref> 1986 ਵਿੱਚ, ਬਾਰਲੈੱਟ ਅਤੇ ਵਾਨ ਬੁਰਾਨ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ [[ਲੂਨਰ ਲੇਜ਼ਰ ਰੇਂਜਿੰਗ]] ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ 2-ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਔਫਸੈੱਟ ਪਛਾਣਿਆ (ਡਿਟੈਕਟ ਕੀਤਾ) ਹੈ। ਇਹ Fe (ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕੋਰ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ) ਅਤੇ Al (ਇਸਦੀ ਕ੍ਰਸਟ ਅਤੇ ਪਾਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ) ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ-ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਨੇ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਪ੍ਰਤਿ ਬਰਾਬਰ ਤੌਰ ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਸਦਕਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਚੱਕਰਪਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਕਟਿਵ ਅਤੇ ਪੈੱਸਿਵ ਪੁੰਜ ਦਰਮਿਆਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਮੇਲਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ 1×10⁻¹² ਤੱਕ ਕਸਣ ਲਈ ਅਪਣੇ ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite journal |last1=Bartlett |first1=D. F. |last2=Van Buren |first2=Dave |title=Equivalence of active and passive gravitational mass using the moon |journal=Phys. Rev. Lett. |date=1986 |volume=57 |pages=21–24 |doi=10.1103/PhysRevLett.57.21 |url=https://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.57.21 |accessdate=1 July 2017|bibcode = 1986PhRvL..57...21B }}</ref> [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] ===== • ਗ੍ਰੈਵੀਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ ===== [[Image:Gravity Probe B Confirms the Existence of Gravitomagnetism-en.jpg|330px|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-11. ਗ੍ਰੈਵਿਟੀ ਖੋਜ B ਨੇ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਸੀ]] ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ ਦੀ ਹੋਂਦ [[ਗਰੈਵਿਟੀ ਪ੍ਰੋਬ B]] {{nowrap|1=(GP-B)}} ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ-ਅਧਾਰਿਤ ਮਿਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ 20 ਅਪਰੈਲ 2004 ਨੂੰ ਲੌਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref> {{cite web |url=http://einstein.stanford.edu/content/faqs/faqs.html#launch |title=Gravity Probe B: FAQ |accessdate=2 July 2017 }}</ref> ਸਪੇਸ-ਉਡਾਨ ਫੇਜ਼ (ਅਵਸਥਾ) <time>2005</time> ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੰਤਵ, [[ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ]] ਉੱਤੇ ਖਾਸ ਜੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਨਾਪਣਾ ਸੀ। ਅਰੰਭਿਕ ਨਤੀਜਿਆ ਨੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ [[ਜੀਓਡੈਟਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ 1% ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜੋ ਸਰਲ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] [[ਕਰਵੇਚਰ]] ਕਾਰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਡੀ ਸਿੱਟਰ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ [[ਫ੍ਰੇਮ-ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ]] ਪ੍ਰਭਾਵ (ਜੋ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਲੈਂਜ਼-ਥਰਿੰਗ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਜਾਇਰੋਸਕੋਪ]]ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਵੇਰੀਏਬਲ]] [[ਡ੍ਰਿਫਟ]] ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ [[ਚਾਰਜ]] ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਪਣਾ ਕਠਿਨ ਸੀ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, <time datetime="2008-08">ਅਗਸਤ 2008</time> ਤੱਕ, ਫ੍ਰੇਮ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ 15% ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ,<ref name = "Gugliotta2009"> {{cite news | last = Gugliotta | first = G. | title = ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਰਿਲੇਟੀਵਿਥੀ ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਵਾਸਤੇ ਜਿੱਦ ਕਰਨੀ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | work = [[ਨਿਊ ਯੌਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] | date = 16 ਫਰਵਰੀ 2009 | url = https://www.nytimes.com/2009/02/17/science/17gravity.html?_r=1 | accessdate =2 July 2017 }}</ref> ਜਦੋਂਕਿ ਜੀਓਡੈਟਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ 0.5% ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚੰਗਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।<ref> {{cite web |author1=Everitt, C.W.F. |author2=Parkinson, B.W. |url=http://einstein.stanford.edu/content/final_report/GPB_Final_NASA_Report-020509-web.pdf |title=Gravity Probe B Science Results—NASA Final Report |format=PDF |date=2009 |accessdate=2 July 2017 }}</ref><ref name=PRL>{{cite journal | author=Everitt | display-authors=etal | date=2011| title=Gravity Probe B: Final Results of a Space Experiment to Test General Relativity| journal=Physical Review Letters| volume = 106 | issue = 22 | page=221101 | doi = 10.1103/PhysRevLett.106.221101 |arxiv =1105.3456 | bibcode=2011PhRvL.106v1101E | pmid=21702590}} </ref> [[LARES (satellite)|LARES]], {{nowrap|1=[[LAGEOS]]-1}} ਅਤੇ {{nowrap|1=LAGEOS-2}} ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਦੀਆਂ ਲੇਜ਼ਰ-ਰੇਂਜਿੰਗ ਜਾਂਚਾਂ-ਪੜਤਾਲਾਂ (ਨਿਰੀਖਣਾਂ) ਸਦਕਾ ਫ੍ਰੇਮ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਨਾਪਾਂ ਨੇ {{nowrap|1=GP-B}} ਨਾਪ ਉੱਤੇ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਮੇਵਾਰ ਨਤੀਜੇ ਇਸਦੀ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਕੀਮਤ ਦੇ 5% ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਸਨ,<ref>{{cite journal |last1=Ciufolini |first1=Ignazio |last2=Paolozzi |first2=Antonio Rolf Koenig |last3=Pavlis |first3=Erricos C. |last4=Koenig |first4=Rolf |title=A test of general relativity using the LARES and LAGEOS satellites and a GRACE Earth gravity model |journal=Eur Phys J C Part Fields |date=2016 |volume=76 |issue=3 |page=120 |doi=10.1140/epjc/s10052-016-3961-8|pmc=4946852 |accessdate=|arxiv = 1603.09674 |bibcode = 2016EPJC...76..120C }}</ref> ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਅਸਹਮਿਤੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite journal|last=Iorio|first=L.|title=A comment on "A test of general relativity using the LARES and LAGEOS satellites and a GRACE Earth gravity model. Measurement of Earth's dragging of inertial frames," by I. Ciufolini et al.|journal=The European Physical Journal C|date=February 2017|volume=77|pages=73|doi=10.1140/epjc/s10052-017-4607-1|bibcode = 2017EPJC...77...73I |arxiv = 1701.06474 }}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਤਨ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਇਰੋਸਕੋਪਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਤੋਂ 1400&nbsp;m ਥੱਲੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਮਕੋਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਤਿੰਨ 6&nbsp;m [[ਰਿੰਗ ਲੇਜ਼ਰ]]ਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Cartlidge |first1=Edwin |title=Underground ring lasers will put general relativity to the test |url=http://physicsworld.com/cws/article/news/2016/jan/20/underground-ring-lasers-will-put-general-relativity-to-the-test |website=physicsworld.com |publisher=Institute of Physics |accessdate=2 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|title= Einstein right using the most sensitive Earth rotation sensors ever made |url=https://phys.org/news/2017-05-einstein-sensitive-earth-rotation-sensors.html |website=Phys.org |publisher=Science X network |accessdate=2 July 2017}}</ref> [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] == ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਸੰਗ == === ਰੀਮਾਨੀਅਨ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ === {{main|ਰੀਮਾਨੀਅਨ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ}} {{:ਰੀਮਾਨੀਅਨ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ|transcludesection=Lede section}} [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] === ਵਕਰਿਤ ਮੈਨੀਫੋਲਡਾਂ === {{main|ਮੇਨੀਫੋਲਡ|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਮੈਨੀਫੋਲਡ|ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਏਬਲ ਮੈਨੀਫੋਲਡ}} ਭੌਤਿਕੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕੰਟੀਨੁਮ]] ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ, ਸੁਚਾਰੂ, ਜੁੜੇ ਹੋਏ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] <math>(M,g)</math> ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁਚਾਰੂ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਮੈਟ੍ਰਿਕ]] <math>g</math> ਦਾ [[ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਿਗਨੇਚੁਰ|ਸਿਗਨੇਚੁਰ]] <math>(3,1)</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ, ''{{vanchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ|ਸਪੇਸਟਾਈਮ_ਰੇਖਾਗਣਿਤ}}'' ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ [[ਜੀਓਡੈਸਿਕ]]ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਉੱਤੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ (ਘਟਨਾ) ਬਾਰੇ, [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]]ਾਂ ਅੰਦਰ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟ]]ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮਤੌਰ ਤੇ, ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ <math>(x, y, z, t)</math> ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਸਰਲਤਾ ਲਈ, ਨਾਪ ਦੀਆਂ [[ਇਕਾਈ]]ਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] <math>c</math> = 1 ਬਰਾਬਰ ਰਹੇ।<ref name="Pfaffle">{{cite book|last1=Bär|first1=Christian|last2=Fredenhagen|first2=Klaus|title=Quantum Field Theory on Curved Spacetimes: Concepts and Mathematical Foundations|date=2009|publisher=Springer|location=Dordrecht|isbn=9783642027796|pages=39–58|url=https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783642027796-c1.pdf?SGWID=0-0-45-800045-p173910618|accessdate=14 April 2017|archiveurl=https://www.webcitation.org/6phJmiTfc?url=http://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783642027796-c1.pdf?SGWID=0-0-45-800045-p173910618|archivedate=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|chapter=Lorentzian Manifolds|dead-url=no}}</ref> ਕਿਸੇ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ (ਔਬਜ਼ਰਵਰ) ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ <math>p</math> ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <math>p</math> ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਹਰੇਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ) ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਇੱਕੋ ਘਟਨਾ <math>p</math> ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਖਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="Pfaffle"/> ਆਮਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਓਵਰਲੈਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ) ਚਾਰਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿੱਚ <math>p</math> ਹੋਵੇ (ਜੋ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋ <math>q</math> ਰੱਖਦਾ ਹੈ (ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।), ਚਾਰਟਾਂ ਦੀ ਕਾਟ ([[ਇੰਟਰਸੈਕਸ਼ਨ]]) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਉਹ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਭੌਤਿਕੀ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਨਾਪ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਣ। ਨਾਪਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੈੱਟਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ ਇਸ ਕਾਟ-ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇਇੱਕ [[ਗੈਰ-ਸਿੰਗੁਲਰ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨਿਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਅਪਣੇ ਆਸਪਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾਪ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਚੰਗੀ ਭੌਤਿਕੀ ਸਮਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭੌਤਿਕੀ ਆਂਕੜੇ ਨੂੰ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Pfaffle"/> ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਜੂਪੀਟਰ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਕੇਟ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੂਪੀਟਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਧੁਮਕੇਤੂ ਦੇ ਕ੍ਰੈਸ਼ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਇਹ ਘਟਨਾ <math>p</math> ਹੈ)। ਆਮਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਇੰਨਬੁੰਨ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਟਾਈਮਿੰਗ ਬਾਬਤ ਅਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਵੱਖਰੇ 4-ਟੁਪਲ <math>(x, y, z, t)</math> ਹੋਣਗੇ (ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੱਖਰੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।) ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਫੇਰ ਵੀ [[ਡਾਇਨਾਮਿਕਲ]] (ਭੌਤਿਕੀ) ਨਿਯਮ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਅਤੇ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਯਮ, ਅਜੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਖੜਨਗੇ। ਦਰਅਸਲ, ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਥਿਊਰੀ ਇਸ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸਤੋਂ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਹਨਾਂ (ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਭੌਤਿਕੀ) ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਜੀਓਡੈਸਿਕ]]ਾਂ ਨੂੰ [[ਟਾਈਮ-ਲਾਈਕ]], [[ਨੱਲ]], ਜਾਂ [[ਸਪੇਸ-ਲਾਈਕ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬੁੰਦੂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਪਰਸ਼ ਵੈਕਟਰ ਇਸ ਫਿਤਰਤ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਕਣਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਟਾਈਮ-ਲਾਈਕ ਅਤੇ ਨੱਲ (ਲਾਈਟ-ਲਾਈਕ) ਜੀਓਡੈਸਿਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Pfaffle"/> [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] === 3+1 ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਰਦਾਰ === {{main|ਐਂਥ੍ਰੌਪਿਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ}} {{:ਐਂਥ੍ਰੌਪਿਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ|transcludesection=3+1 ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਰਦਾਰ}} [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] == ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ == === ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਸਾਰਾਂਸ਼ === {{anchor|ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|{{big|'''^ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅੰਦਰ, [[ਸਪੇਸ]] ਤੋਂ [[ਸਮਾਂ]] ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਫਿਊਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ 4-ਅਯਾਮੀ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਸਧਾਰਨ ਸਪੀਡਾਂ ਉੱਤੇ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਧਿਆਨਯੋਗ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜੇਕਰ ਸੰਸਾਰ ਨੇ [[ਕੌਮਨ ਸੈਂਸ]] ਦਾ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਅਪਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ। * ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ [[ਘਟਨਾ]]ਵਾਂ ਪੁਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਮੂਨਾਬੱਧ, ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਤੀ ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।</small> * ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਟ੍ਰੇਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਣ ਦੀ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਨ ਜਾਂ [[ਨਾਪ]]ਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇਸਦੀ [[ਪੁਜੀਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਟਾਈਮ]] ਨੂੰ ਮੇਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਲੌਕਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਅਨੰਤ ਜਾਲ-ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ। ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। {{anchor|ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਇਤਿਹਾਸ|{{big|'''^ਇਤਿਹਾਸ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਰੰਗੀ ਸੁਭਾਓ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਿਊਮਨੀਫੇਰੁਸ ਏਇਥਰ ਨਾਮਕ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਰਿਸਰਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੇ ਆਪਾਵਿਰੋਧੀ ਨਤੀਜੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸੀ। ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਏਇਥਰ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਕਪਲਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਏਇਥਰ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਪੂਰਨ ਕਪਲਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। * ਫਿਟਜ਼ਗੇਰਾਲਡ ਅਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨ ਵਾਲੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਸ਼ਾਹੀਣ ਗੈਰ-ਜਰੂਰੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸੀ ਕਿ ਪਦਾਰਥਕ ਕਣ, ਜਦੋਂ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਾਲ਼ੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦਬਾਓ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। * ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਉਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਥਿਊਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * "ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ... 1905 ਵਿੱਚ ਖੋਜਣ ਲਈ ਪੱਕ (ਯੋਗ ਹੋ) ਚੁੱਕੀ ਸੀ।" * [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਦੀ [[ਥਿਊਰੀ]] (1905), ਜੋ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਪ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਵਧਾਨੀਪੂਰਵਕ ਜਾਂਚ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਥਿਊਰੀ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ [[ਸਪੇਸ]] ਅਤੇ [[ਟਾਈਮ]] ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੁਨਰ-ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। * ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੁਆਰਾ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਅਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। 1907 ਅਤੇ 1908 ਦਰਮਿਆਨ, ਉਸਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਅਪਣੀ ਮੌਲਿਕ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਜਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਸੀ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] === ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਸਾਰਾਂਸ਼ === {{anchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ|{{big|'''^ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਸਮਾਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਅੰਦਰਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਅਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ। * ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਗਤੀ ਅੰਦਰਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ]] ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ [[ਡਿਸਟੈਂਸ]] ਅਤੇ [[ਟਾਈਮ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸੇਸ਼ ਮੇਲ ਦੇ ਨਾਪ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ। * ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਪੌਜ਼ਟਿਵ, ਨੈਗਟਿਵ ਜਾਂ [[ਸਿਫਰ]] ([[ਜ਼ੀਰੋ]]) ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਣ ਸਿਫਰ ([[0]]) [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ]] ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। * ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ ਸਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਨਾਲ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ-ਧੁਰਾ <math>c</math> ਨਾਲ ਪੈਮਾਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ (ਮੀਟਰਾਂ ਵਿੱਚ) ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਰਹਿਣ। {{anchor|ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ|{{big|'''^ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਅੰਦਰ ਦੋ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੇ ਗੈਲੀਲੀਅਨ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਪ੍ਰੰਪਰਿਕ 3-ਸਪੇਸ) ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਰੇਖਾਬੱਧ ਕਿਤੇ ਗਏ ਧੁਰਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕਿਸੇ ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ''t&nbsp;=&nbsp;0'' ਸਮੇਂ ਇੱਕੋ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। * ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਸਿੰਗਲ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਨਾਲ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] ''x'' ਅਤੇ ''ct'' ਧੁਰੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਫ੍ਰੇਮ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਧੁਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਮੂਲ-ਬਿੰਦੂ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ''x{{'}}'' ਅਤੇ ''ct{{'}}'' ਧੁਰੇ, ''x'' ਅਤੇ ''ct'' ਧੁਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਕੋਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਟੇਢੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। * ਭਾਵੇਂ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ ਦੇ ਧੁਰੇ [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ ਦੇ ਧੁਰੇ ਟੇਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵਿੱਚ, ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਮਰੂਪਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਾ ਰੋਕੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਮੈਪਿੰਗ ਡਿਸਟੋਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਓਸ ਡਿਸਟੋਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਪਿੰਗ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜੋ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪੱਧਰੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਗੋਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮੈਪਿੰਗ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ। {{anchor|ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਲਾਈਟ ਕੋਨ|{{big|'''^ਲਾਈਟ ਕੋਨ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਉੱਤੇ, ਦੋ 45° ਤਿਰਛੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਜੋ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਵੱਲ ਅਤੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਫਾਲਤੂ ਸਪੇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਚਿੱਤਰ ਅੰਦਰ, ਤਿਰਛੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਇੱਕ [[ਲਾਈਟ ਕੋਨ]] ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ। * ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] ਭਵਿੱਖ (ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ), ਇੱਕ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਭੂਤਕਾਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ “ਬਾਕੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਾਲੇ” ਖੇਤਰ (ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਰਸੇ ਦੁਆਰਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ ਅਲੱਗ ਕੀਤੇ ਹੋਏ) ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। * ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਭੂਤਕਾਲ ਲਾਈਟ ਕੋਨਾਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਕੀਤੇ ਵੀ ਵਅਲੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀਆਂ। {{anchor|ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਤਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਤਾ|{{big|'''^ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਤਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਜੇਕਰ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣ (ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ), ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ-ਬਾਦ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਸਥਿਰ (ਫਿਕਸ) ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਜੇਕਰ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਪੇਸ-ਲਾਈਕ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣ (ਗੈਰ-ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ), ਤਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੱਖਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਉਲਟ ਫੈਸਲੇ ਰੱਖਣਗੇ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਘਟਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। * ਤਤਕਾਲੀਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਦੋ ਤਤਕਾਲੀਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਡਿਸਟੈਂਸ]] ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ]] ਦਿੰਦਾ ਹੈ। {{anchor|ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ|{{big|'''^ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਕਿਸੇ ਸਤਹਿ ਅੰਦਰ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਇੱਕਸਮਾਨ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸੈੱਟ (ਸਮੂਹ) ਇੱਕ [[ਚੱਕਰ]] ਰਚਦਾ ਹੈ। * ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਅੰਦਰ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਫਿਕਸ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ, ਇੱਕ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ ਰਚਦਾ ਹੈ। * ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਸਥਿਰ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਰਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ [[ਲੋਕੀਆਇ]], ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਤੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਰਚਦਾ ਹੈ। {{anchor|ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ|{{big|'''^ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਜੇਕਰ ਫ੍ਰੇਮ S', ਫ੍ਰੇਮ S ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ''ct{{'}}'' ਧੁਰਾ ''ct'' ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਟੇਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਇਸ ਟੇਢੇਪਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ''ct{{'}}'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਕਿੰਟ ''ct'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਕਿੰਟ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ , ''ct'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਕਿੰਟ ''ct{{'}}'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਕਿੰਟ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। * ''x{{'}}'' ਧੁਰੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਰੇਖਾਬੱਧ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਕੋਈ ਰੌਡ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸ਼ੀਟ ''x'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਕਿੰਟ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ''x'' ਧੁਰੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਰੇਖਾਬੱਧ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਕੋਈ ਰੌਡ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸ਼ੀਟ ''x{{'}}'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਕਿੰਟ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹੋਏ ਵੇ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। {{anchor|ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ|{{big|'''^ ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਸਾਰਾਂਸ਼'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] {{anchor|ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ|'''^ ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ''' (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ, ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਸਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਜੋ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਣਗੇ। * ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਭੇਤ ਖੋਲਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਦਾ ਉਲਟ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣਾ ਜਨਮਜਾਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। * B ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਲੌਕ ਦੀ ਟਿੱਕ ਟਿੱਕ ਦੀ ਦਰ ਨਾਪਣ ਲਈ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ&nbsp;A ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਹੀ ਅਪਣੇ ਦੋ ਕਲੌਕ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕੇ ਜਿੱਥੇ B ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਟਿੱਕ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ B ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੇ ਦੂਜਾ ਟਿੱਕ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਕਲੌਕ ਨਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ B, ਔਬਜ਼ਰਵਰ A ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਟਿੱਕ ਟਿੱਕ ਦੀ ਦਰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕਲੌਕ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। A&nbsp;ਅਤੇ&nbsp;B ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਾਪ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। {{anchor|ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ|'''^ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ''' (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਟਵਿਨ A ਕਿਸੇ ਉੱਚ-ਸਪੀਡ ਰਾਕਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਰੁੱਪ ਪਰਤਣ ਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਵਿਨ B ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। * ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਕੋਈ ਪਹੇਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਟਵਿਨਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। * ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟਵਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਆਊਟਬਾਊਂਡ ਅਤੇ ਇਨਬਾਊਂਡ ਲੱਤਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ, A, ਔਬਜ਼ਰਵਰ B ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੁੜਨ ਦੌਰਾਨ, A ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਫਟ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ B, ਅਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। {{anchor|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ|{{big|'''^ਗ੍ਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਲੈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਜਗਹ ਇੱਕਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। * ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਪੇਚੀਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] === ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗਣਿਤ === {{anchor|ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ|{{big|'''^ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਇੱਕ ਮੁਢਲਾ ਟੀਚਾ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਹੈ। * ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਰੇਖਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਦੀਆਂ x-ਧੁਰੇ ਅੰਦਰ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ::<math>x' = x - v t </math> * ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਜੋੜਾਤਮਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ S’, ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ S ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''v'' ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਅੰਦਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''u{{'}}'' ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਨਾਪਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ::<math>u' = u - v</math>&nbsp;&nbsp;or&nbsp;&nbsp;<math>u = u' + v</math> {{anchor|ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ|{{big|'''^ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਬਣਤਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ (ਕੰਪਲੈਕਸ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ::<math> u = {v+u'\over 1+(vu'/c^2)} . </math> * ਘੱਟ ਸਪੀਡ ਸੀਮਾ ਅੰਦਰ, ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। * ਦੋ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। {{anchor|ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਪੁਨਰ-ਦੋਹਰਾਅ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਪੁਨਰ-ਦੋਹਰਾਅ|{{big|'''^ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਪੁਨਰ-ਦੋਹਰਾਅ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ, ਗਾਮਾ <math>\gamma ,</math> ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। <math>\beta = v/c </math> ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ, ::<math>\gamma = \frac{1}{\sqrt{1 - v^2/c^2}} = \frac{1}{\sqrt{1 - \beta^2}} </math> * <math>\gamma </math> ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਫੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ <math>1 / \gamma </math> ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਫੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * <math> v \ge c </math> ਵਾਸਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਗੈਰ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{anchor|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ|{{big|'''^ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ, ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ, ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਪੇਖਿਤਾ ਨੂੰ, ਦੋ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਮੈਪਿੰਗ ਨਾਪਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਸੈੱਟ ਵਿੱਚ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। * ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਦੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, <math>t</math> ਅਤੇ <math>x</math> ਧੁਰਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਇਹ ਹਨ: ::<math>\begin{align} t' &= \gamma \left( t - \frac{v x}{c^2} \right) \\ x' &= \gamma \left( x - v t \right) \end{align}</math> * 1905 ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਦਲਵੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। * ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਲੀਨੀਅਰਟੀ]] (ਰੇਖਿਕਤਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿ: #ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਸਭ ਜਗਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। #ਕੋਈ ਤਰਜੀਹ ਵਾਲੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। #ਜੇਕਰ ਦੋ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਲੜੀਵਾਰ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ, ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{anchor|ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ}} [[#ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ|{{big|'''^ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਕਲਾਸੀਕਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਸਤੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਧਿਅਮ ਪ੍ਰਤਿ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ ਜਾਂ ਰਿਸੀਵਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। * ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਸੋਮਾ ਰਿਸੀਵਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਰਿਸੀਵਰ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ, ਦੋਵੇਂ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕੋ ਸਿੰਗਲ ਫਾਰਮੂਲਾ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ::<math>f = \sqrt{\frac{1 - \beta}{1 + \beta}}\,f_0.</math> * ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਿਫਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੁੱਲ ([[ਐਨਾਲੌਗ]]) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਤਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{anchor|ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ|{{big|'''^ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮਕੈਨਿਕਸ ਅੰਦਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਅਯਾਮਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। * ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵਾਸਤੇ ਰਕਮਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫੋਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ P ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਾਲੇ p ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਫੋਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; :: <math>P \equiv (E/c, \vec{p}) = (E/c, p_x, p_y, p_z)</math> * ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਦਰੂਨੀ-ਸਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ <math>E = m c^2</math> ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ ਦੇ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। {{anchor|ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਸ਼੍ਰੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ|{{big|'''^ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਸੁਰੱਖਿਅਰਾ ਨਿਯਮ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। * ਪੁੰਜ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਪਰਸਪਰ ਵਟਾਂਦ੍ਰਾਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਪੁੰਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨੂੰ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਰਾਹੀਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਫ੍ਰੇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। * <math>p = mv,</math> ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮੋਮੈਂਟਾ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਸਹੀ ਤਰਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵਾਸਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ, ਊਰਜਾ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] === ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਾਰਾਂਸ਼ === {{anchor|ਤੀਬਰਤਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਤੀਬਰਤਾ|{{big|'''^ਤੀਬਰਤਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਵਾਸਤੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕਤਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਚੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਵੱਖਰੀਆਂ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਕਰਨਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਅੰਦਰ, ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ <math>\beta</math> ਸਲੋਪ ਦਾ ਤੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਬਰਤਾ, ''&phi;'', ਇਸਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ::<math>\beta \equiv \tanh \phi \equiv \frac{v}{c}</math> * [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮੀਕਰਨਾਂ, ਉਦੋਂ ਇੱਕ ਸਰਲਤਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੀਬਰਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ <math>\phi = \phi_1 + \phi_2 </math> ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। * {{nowrap|1=''x'' ਦਿਸ਼ਾ}} ਵਿੱਚ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟ ਇਹ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ::<math> \begin{pmatrix} c t' \\ x' \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} \cosh \phi & -\sinh \phi \\ -\sinh \phi & \cosh \phi \end{pmatrix} \begin{pmatrix} ct \\ x \end{pmatrix}</math>. {{anchor|4-ਵੈਕਟਰ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#4‑ਵੈਕਟਰ|{{big|'''^4‑ਵੈਕਟਰ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਟੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੇਖਿਕ ਨਕਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਦਾ [[ਗਿਆਨ]] [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੂਰਵ-ਮੰਗ ਹੈ। * ਇੱਕ 4-ਟੁਪਲ, {{nowrap|1=''A = (A₀, A₁, A₂, A₃'')}} ਇੱਕ "{{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}}" ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''A_&thinsp;i'' ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਕਿਸੇ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਜੇ ਜਰੂਰ ਹੀ ਤਿੰਨਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਮਿਆਰੀ ਵੈਕਟਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਰੇਖਿਕ ਮੇਲ, ਇਨਰ-ਗੁਣਨਫਲ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]], ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]] ਅਧੀਨ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। * {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}}, ਵਿਲੌਸਿਟੀ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}}, ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}}, ਅਤੇ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। * ਪਲਭਰ ਲਈ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਨਿਬਟਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। * ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰ ਖਰੇ ਉਤਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਅਪਣੇ ਸਮਾਂ-ਨਿਰਭਰ {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਨਾਲ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਜਰੂਰ ਹੀ ਸਕੇਲਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਤੋਂ ਸੰਪਰਕ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਰੈਂਕ ਦੇ ਟੈਂਸਰਾਂ ਰਾਹੀਂ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। {{anchor|ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ|{{big|'''^ਪ੍ਰਵੇਗ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਗਲਤਵਹਿਮੀ ਹੈ ਕਿ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਨਿਬਟਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵੇਲੇ ਹੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਮੰਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। * ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਪਹੇਲੀ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਪ੍ਰਤਿ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਅਸਹਿਯੋਗਿਕ ਸਹਿਜ ਗਿਆਨ ਤਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਸਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਤੁੱਛ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਵਿਸਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। * ਕੁੱਝ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨਾਲ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਬਤ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] === ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਪ੍ਰਤਿ ਜਾਣ-ਪਛਾਨ ਸਾਰਾਂਸ਼ === {{anchor|ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਥਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ|{{big|'''^ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਕਿਸੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਧਰਤੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਦੂਰ-ਸਥਿਤ ਫੋਰਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਸਗੋਂ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਅਪਣੀ ਸਥਾਨਿਕ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। * ਹਰੇਕ ਕਣ ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। * ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੋ ਕੇਂਦਰੀ ਕਥਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; # ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। # ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਸਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਸਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਕਥਨ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਹੈ। {{anchor|ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ|{{big|'''^ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਰਾਹੀਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। * ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚੜ ਰਿਹਾ ਕੋਈ [[ਫੋਟੌਨ]] ਊੇਰਜਾ ਗੁਆ ਕੇ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਕਤ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਬੀਤਣ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਕਥਨ ਲਈ ਜਿਮੇਂਵਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਵਕਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਰਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਗੋਂ, ਇਹ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਥਿਊਰੀ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ। * ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{anchor|ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ|{{big|'''^ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਅਸਰਾਂ ਲਈ ਜਿਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਅਰਸੇ ਦੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਪੁਰਜਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕਰਵੇਚਰ ਰਕਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੀ ਸਪੀਡ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਧੀਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। * ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਅਰਬੇਨ ਲੀ ਵੈਰੀਅਰ ਨੇ, 1859 ਵਿੱਚ, ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਬੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਵਕਰਿਤ ਪਥ ਵਿੱਚ ਕਮੀਆਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀਆਂ। * ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਕਮੀ, ਜੋ ਮਰਕਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਨਿਯਮਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਹੈ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। * ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਈ, ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਅਰਸੇ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਅਸਥਾਈ ਰਕਮ ਪ੍ਰਤਿ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਅਸਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਰਹਿਣ। * ਪ੍ਰਸਿੱਧ 1919 ਐਡਿੰਗਟਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨੀ ਨੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਝੁਕਣਾ ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਖਿਅਤ ਇੱਕ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{anchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ ਸਾਰਾਂਸ਼}} [[#ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ|{{big|'''^ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] * ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਦਾ ਇੱਕਲੌਤਾ ਸੋਮਾ ਪੁੰਜਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪੁੰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਕਈ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੇ: ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਘਣਤਾ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਘਣਤਾ, ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਅਰ ਸਟ੍ਰੈੱਸ। * ਗਰੈਵਿਟੀ ਖੁਦ ਹੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਹੈ। * ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਪੁੰਜ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚਾਰਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਗ੍ਰੈਵੀਟੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਾਟਕੀ ਅੰਤਰਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੇ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਹੀ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧੁੰਦਲੀ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਣਿਤਿਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']] == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {{Portal|ਟਾਈਮ|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ|ਸਪੇਸ}} * [[ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਗਣਿਤ ਨਾਲ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ]] * [[ਗਲੋਬਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਣਤਰ]] * [[ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਸਪੇਸ]] * [[ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ]] == ਨੋਟਸ == {{reflist|group=note|30em}} == ਵਾਧੂ ਵੇਰਵੇ == {{reflist|group="ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ"|30em}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ == * {{BarrowTipler1986}} * [[George F. Ellis]] and Ruth M. Williams (1992) ''Flat and curved space–times''. Oxford Univ. Press. {{isbn|0-19-851164-7}} * [[Hendrik Lorentz|Lorentz, H. A.]], [[Albert Einstein|Einstein, Albert]], [[Hermann Minkowski|Minkowski, Hermann]], and [[Hermann Weyl|Weyl, Hermann]] (1952) ''The Principle of Relativity: A Collection of Original Memoirs''. Dover. * [[John Lucas (philosopher)|Lucas, John Randolph]] (1973) ''A Treatise on Time and Space''. London: Methuen. * {{cite book| last = Penrose| first = Roger| authorlink = Roger Penrose| title =[[The Road to Reality]] | publisher = Oxford University Press| year= 2004| location = Oxford| pages =| url =| doi =| id =| isbn = 0-679-45443-8 }} Chpts. 17–18. * {{cite book| last = Taylor| first = E. F.|author2=Wheeler, John A. |authorlink2=John A. Wheeler | title = Spacetime Physics | publisher = W. H. Freeman| year= 1963| location = | pages =| url =https://archive.org/details/bwb_P9-AFK-061| doi =| id =| isbn = 0-7167-2327-1 }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{wikiquote}} {{Wikibooks|ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ}} * [http://www.britannica.com/topic/Albert-Einstein-on-Space-Time-1987141 Albert Einstein on space-time] 13th edition [[Encyclopædia Britannica]] Historical: Albert Einstein's 1926 article * [http://www.scholarpedia.org/article/Encyclopedia_of_Space-time_and_gravitation Encyclopedia of Space-time and gravitation] [[Scholarpedia]] Expert articles * [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]: [http://plato.stanford.edu/entries/spacetime-iframes/ Space and Time: Inertial Frames] by Robert DiSalle. {{Dimension topics}} {{Time Topics}} {{Time measurement and standards}} {{Relativity}} {{Authority control}} {{Use dmy dates|date=April 2017}} [[Category:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ]] [[Category:ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] [[Category:ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ]] 4pi9cbadsfbnxyh9m5pgt9ajxwu8dhm 0 69874 846490 843577 2026-09-18T18:11:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846490 wikitext text/x-wiki <!--ਇਹ ਆਰਟੀਕਲ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਲੇਖ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਪੂਰਣ ਲੇਖ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰੋ--> [[Image:Standard conf.png|right|thumb|250px|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ (ਪਰਿਵਰਤਨ) ਲਈ ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ) ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬ]] ਗਰੁੱਪ O(3,1) ਦੇ ਐਲੀਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ (ਹੋਮੋਜੀਨੀਅਸ) ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਭੌਤਿਕੀ ਮੋੜ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਖੋਜਣ ਲਈ ਦੇਖੋ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨਾਂ]] । [[ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਗਰੁੱਪ]] ਅੰਤਰਾਲ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਅੰਤਰਾਲ (ਇੰਟਰਵਲ) ਨੂੰ 4-ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਟਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ]] ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੰਤਰਾਲ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਰਿਜਿਨ ਨੂੰ ਫਿਕਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ । ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਾਇ[[ਲੀਨੀਅਰ ਅਕਾਰ]] ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਥਿਊਰੀ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ) ਤੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਕ ਕੀਤੇ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ Φ ਦੇ ਨਾਲ η (ਇਸਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ) ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ==ਗਣਿਤ== ਸਰਲਤਮ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟ ਹੈ। ਇਸ਼ਾਰੇ ਵਜੋਂ, x-ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੂਸਟ ਇਸਤਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; :<math> \begin{bmatrix} U'_0 \\ U'_1 \\ U'_2 \\ U'_3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} \gamma&-\beta \gamma&0&0\\ -\beta \gamma&\gamma&0&0\\ 0&0&1&0\\ 0&0&0&1\\ \end{bmatrix} \begin{bmatrix} U_0 \\ U_1 \\ U_2 \\ U_3 \end{bmatrix}, </math> ਜਿੱਥੇ :<math>\gamma = { 1 \over \sqrt{1 - {v^2 \over c^2}} }</math> ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ :<math>\beta = { v \over c} \,.</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਹੋਰ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ O(3,1) ਦੇ ਸਬਗਰੁੱਪ SO(3) ਦੇ [[ਐਲੀਮੈਂਟ]] ਵੀ । ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ [[ਹੋਮੋਜੀਨੀਅਸ]] ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁੱਧ ਬੂਸਟ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਨਹੋਮੋਜੀਨੀਅਸ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਦਲਾਓ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਹੋਮੋਜੀਨੀਅਸ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ (ਪਰਿਵਰਤਨ) ਉਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਪੇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਲਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ (PT) । ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਰੇ [[ਵੈਕਟਰ]] ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਉਸੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਡਾਇਗਰਾਮ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਫੁਟਨੋਟਸ == {{reflist|group=nb}} == ਨੋਟਸ == {{reflist|30em}} == ਹਵਾਲੇ == === ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ === *{{citation|first1 = John J.|last1 = O'Connor|first2 = Edmund F.|last2 = Robertson|title = A History of Special Relativity|url = http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Special_relativity.html|year = 1996|access-date = 2018-07-08|archivedate = 2013-12-09|archiveurl = https://web.archive.org/web/20131209071558/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Special_relativity.html}} *{{citation |first = Harvey R. |last = Brown |title = Michelson, FitzGerald and Lorentz: the Origins of Relativity Revisited |url = http://philsci-archive.pitt.edu/id/eprint/987|year=2003}} === ਪਰਚੇ === {{refbegin|3}} *{{cite journal | first = J. T. | last = Cushing | title = Vector Lorentz transformations | journal = [[American Journal of Physics]] | year = 1967 |volume = 35 | doi = 10.1119/1.1974267 | pages = 858–862 |url=https://www.deepdyve.com/browse/journals/the-american-journal-of-physics/1967/v35/i9?page=4|bibcode = 1967AmJPh..35..858C }} *{{cite journal | first = A. J. | last = Macfarlane| title = On the Restricted Lorentz Group and Groups Homomorphically Related to It | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-mathematics-and-physics_november-december-1962_3_6/page/1116 | journal = [[Journal of Mathematical Physics]] | year = 1962 | volume = 3| issue=6 | pages = 1116–1129| doi=10.1063/1.1703854 | bibcode=1962JMP.....3.1116M}} *{{citation |first = Tony |last = Rothman |title = Lost in Einstein's Shadow |url = http://www.americanscientist.org/libraries/documents/200622102452_866.pdf |journal = American Scientist |volume = 94 |issue = 2 |pages = 112f. |year = 2006}} *{{Citation |author=Darrigol, Olivier |title=The Genesis of the theory of relativity |year=2005 |journal=Séminaire Poincaré |volume=1 |pages=1–22 |url=http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |doi=10.1007/3-7643-7436-5_1 |access-date=2018-07-08 |archive-date=2018-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108205041/http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |url-status=dead }} *{{citation |first = Michael N. |last = Macrossan |title = A Note on Relativity Before Einstein |url = http://espace.library.uq.edu.au/view.php?pid=UQ:9560 |journal=Brit. Journal Philos. Science |volume = 37 |year=1986 |pages= 232–34 |doi=10.1093/bjps/37.2.232|citeseerx=10.1.1.679.5898}} *{{citation |first = Henri |last = Poincaré |author-link = Henri Poincaré |title = [[s:Translation:On the Dynamics of the Electron (June)|On the Dynamics of the Electron]] |journal = Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences |volume = 140 |pages = 1504–1508 |year = 1905}} *{{Citation |author=Einstein, Albert |year=1905 |title=Zur Elektrodynamik bewegter Körper |journal=Annalen der Physik |volume=322 |issue=10 |pages=891–921 |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1905_17_891-921.pdf |doi=10.1002/andp.19053221004|bibcode = 1905AnP...322..891E }}. See also: [http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/specrel/ English translation]. *{{Cite web|last=Einstein |first=A. |year=1916 |author-link=Albert Einstein|title=Relativity: The Special and General Theory |format=PDF |pages= |url=https://archive.org/stream/cu31924011804774#page/n35/mode/2up |accessdate=2012-01-23}} *{{cite journal|title=Thomas rotation and the parameterization of the Lorentz transformation group|first=A. A. |last=Ungar|journal=Foundations of Physics Letters|year=1988|volume=1|issue=1|pages=55&ndash;89|doi=10.1007/BF00661317|publisher=Kluwer Academic Publishers-Plenum Publishers|issn=0894-9875|subscription=yes|url=https://link.springer.com/article/10.1007/BF00661317|bibcode=1988FoPhL...1...57U}} eqn (55). *{{cite journal | first = A. A. | last = Ungar | url = http://www.springerlink.com/content/g157304vh4434413/ | title = The relativistic velocity composition paradox and the Thomas rotation | journal = [[Foundations of Physics]] | volume = 19 | pages = 1385–1396 | year = 1989 | bibcode = 1989FoPh...19.1385U | doi = 10.1007/BF00732759 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite journal | first = A. A. | last = Ungar | title = The relativistic composite-velocity reciprocity principle | citeseerx = 10.1.1.35.1131 | journal = [[Foundations of Physics]] | year = 2000 | publisher = Springer | volume = 30 | issue = 2 | pages = 331–342 }} *{{cite journal | first = C. I. | last = Mocanu | title = Some difficulties within the framework of relativistic electrodynamics| journal = Archiv für Elektrotechnik | year = 1986 | publisher = Springer | volume = 69 | pages = 97–110 | doi=10.1007/bf01574845}} *{{cite journal | first = C. I. | last = Mocanu | title = On the relativistic velocity composition paradox and the Thomas rotation| journal = [[Foundations of Physics]] | year = 1992 | publisher = Plenum | volume = 5 | pages = 443–456 | doi=10.1007/bf00690425|bibcode = 1992FoPhL...5..443M }} *{{cite book|ref=harv|last=Weinberg|first=S.|year=2002|title=The Quantum Theory of Fields, vol I|isbn=0-521-55001-7|authorlink=Steven Weinberg|publisher=[[Cambridge University Press]]}} {{refend}} === ਕਿਤਾਬਾਂ === {{refbegin|2}} *{{cite book|title=University Physics – With Modern Physics|url=https://archive.org/details/isbn_9781256885665|edition=12th|first1=H. D.|last1=Young|first2=R. A.|last2=Freedman|year=2008|isbn=0-321-50130-6}} *{{cite book|title=3000 Solved Problems in Physics|url=https://archive.org/details/3000solvedproble0000halp|series=Schaum Series|first=A.|last=Halpern|publisher=Mc Graw Hill|year=1988|isbn=978-0-07-025734-4|page=[https://archive.org/details/3000solvedproble0000halp/page/688 688]}} *{{cite book|title=Dynamics and Relativity|url=https://archive.org/details/dynamicsrelativi0000fors|first1=J. R.|last1=Forshaw|first2=A. G.|last2=Smith|series=Manchester Physics Series|publisher=John Wiley & Sons Ltd|year=2009|isbn=978-0-470-01460-8|pages=[https://archive.org/details/dynamicsrelativi0000fors/page/124 124]–126}} *{{cite book|title=Spacetime Physics|first1=J. A.|last1=Wheeler|first2=E. F|last2=Taylor|author-link1=John Archibald Wheeler|author-link2=Edwin F. Taylor|year=1971|publisher=Freeman|ISBN=0-7167-0336-X}} *{{cite book|title=Gravitation|url=https://archive.org/details/gravitation0000misn_o3a5|first1=J. A.|last1=Wheeler|first2=K. S.|last2=Thorne|first3=C. W. |last3=Misner|author-link1=John Archibald Wheeler|author-link2=Kip Thorne|author-link3=Charles W. Misner|year=1973|publisher=Freeman|ISBN=0-7167-0344-0}} *{{cite book|title=Spacetime and Geometry: An Introduction to General Relativity |edition=illustrated |first1=S. M. |last1=Carroll |author-link=Sean M. Carroll|publisher=Addison Wesley |year=2004 |isbn=0-8053-8732-3 |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=1SKFQgAACAAJ}} *{{cite book|title=Electromagnetism |edition=2nd |first1=I. S.|last1=Grant|first2=W. R.|last2=Phillips|series=Manchester Physics|publisher=John Wiley & Sons|year=2008|isbn=0-471-92712-0|chapter=14}} *{{cite book|title=Introduction to Electrodynamics|edition=3rd|first1= D. J.|last1=Griffiths|author-link=David Griffiths (physicist)|publisher=Pearson Education, Dorling Kindersley,|year=2007|isbn=81-7758-293-3}} *{{cite book|ref=harv|year=2003|first=Brian C.|last=Hall|title=Lie Groups, Lie Algebras, and Representations An Elementary Introduction|publisher=[[Springer Publishing]]|isbn=0-387-40122-9}} *{{citation |first = S. |last = Weinberg |title = Cosmology |author-link = Steven Weinberg |publisher = Wiley |year = 2008|isbn = 978-0-19-852682-7}} *{{citation |first = S. |last = Weinberg |author-link = Steven Weinberg |title = The quantum theory of fields (3 vol.)|publisher = Cambridge University Press | year = 2005 |isbn = 978-0-521-67053-1|volume=1}} *{{citation |first = T. |last = Ohlsson |author-link = Tommy Ohlsson |title = Relativistic Quantum Physics|publisher = Cambridge University Press | year = 2011 |isbn = 978-0-521-76726-2}} *{{cite book|ref=harv|last=Goldstein|first=H.|author-link=Herbert Goldstein|title=Classical Mechanics|url=https://archive.org/details/classicalmechani02edgold|edition=2nd|publisher=[[Addison-Wesley Publishing Company|Addison-Wesley]]|location=Reading MA|isbn=0-201-02918-9|year=1980|orig-year=1950}} *{{cite book|ref=harv|first=J. D.|last=Jackson|author-link=John David Jackson (physicist)|title=Classical Electrodynamics|url=https://archive.org/details/classicalelectro00jack_0|pages=[https://archive.org/details/classicalelectro00jack_0/page/542 542]–545|edition=2nd|year=1975|orig-year=1962|isbn=0-471-43132-X|publisher=[[John Wiley & Sons]]|chapter=Chapter 11}} *{{cite book|ref=harv|last1=Landau|first1=L. D.|author-link1=Lev Landau|last2=Lifshitz|first2=E. M.|author-link2=Evgeny Lifshitz|title=The Classical Theory of Fields|series=[[Course of Theoretical Physics]]|volume=2|edition=4th|publisher=[[Butterworth&ndash;Heinemann]]|isbn=0 7506 2768 9|year=2002|orig-year=1939|pages=9–12}} *{{cite book|ref=harv|last1=Feynman|first1=R. P.|author-link1=Richard Feynman|last2=Leighton|first2= R. B.|author-link2=Robert B. Leighton|last3=Sands|first3=M. |author-link3=Matthew Sands|title=The Feynman Lectures on Physics|volume=1|publisher=Addison Wesley|isbn=0-201-02117-X|year=1977|orig-year=1963|chapter=15}} *{{cite book|ref=harv|last1=Feynman|first1=R. P.|author-link1=Richard Feynman|last2=Leighton|first2= R. B.|author-link2=Robert B. Leighton|last3=Sands|first3=M. |author-link3=Matthew Sands|title=The Feynman Lectures on Physics|volume=2|publisher=Addison Wesley|isbn=0-201-02117-X|year=1977|orig-year=1964|chapter=13}} *{{cite book|ref=harv|last1=Misner |first1=Charles W. |authorlink1=Charles W. Misner|last2=Thorne |first2=Kip S. |authorlink2=Kip Thorne|last3=Wheeler |first3=John Archibald |authorlink3=John Archibald Wheeler|year=1973|title=Gravitation|url=https://archive.org/details/gravitation0000misn|publisher=[[W. H. Freeman]]|location=San Francisco|isbn=978-0-7167-0344-0}} *{{cite book|ref=harv|first=W.|last=Rindler|author-link=Wolfgang Rindler|year=2006|orig-year=2001|title=Relativity Special, General and Cosmological|url=https://archive.org/details/relativityspecia0000rind_g7b6|chapter = Chapter 9|edition=2nd|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Dallas|isbn=978-0-19-856732-5}} *{{cite book|ref=harv|first=L. H.|last=Ryder|author-link=Lewis Ryder|title=Quantum Field Theory|url=https://archive.org/details/quantumfieldtheo0000ryde_a7q5|year=1996|orig-year=1985|isbn=978-0521478144|edition=2nd|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge}} *{{cite book|ref=harv|last=Sard|first=R. D.|title=Relativistic Mechanics - Special Relativity and Classical Particle Dynamics|url=https://archive.org/details/relativisticmech0000sard|year=1970|publisher=W. A. Benjamin|location=New York|isbn=978-0805384918}} *{{cite book|ref=harv|author=R. U. Sexl, H. K. Urbantke|title=Relativity, Groups Particles. Special Relativity and Relativistic Symmetry in Field and Particle Physics|year=2001|orig-year=1992|publisher=Springer|isbn=978-3211834435|url=https://books.google.com/books?id=iyj0CAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=sexl+relativity&hl=en&sa=X&ved=0CB8Q6wEwAGoVChMIo7itmMnnxgIVCz4UCh3rVQR1#v=onepage&q=sexl%20relativity&f=false}} *{{cite book|ref=harv|last=Gourgoulhon|first=Eric|title=Special Relativity in General Frames: From Particles to Astrophysics|year=2013|publisher=Springer|isbn=978-3-642-37276-6|page=213|url=https://books.google.com/books?id=N4HBBAAAQBAJ&pg=PA215&lpg=PA215&dq=mcfarlane+1962+lorentz+transformation&source=bl&ots=KGCT4Mojmz&sig=F6Ed6sgSf1dczXzR13XtA0U1RT0&hl=en&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI7Y3Qu92GyQIVBWsUCh25ewBl#v=onepage&q=mcfarlane%201962%20lorentz%20transformation&f=false}} *{{cite book|ref=harv|last1=Chaichian|first1=Masud|last2=Hagedorn|first2=Rolf|title=Symmetry in quantum mechanics:From angular momentum to supersymmetry|year=1997|publisher=IoP|isbn=0-7503-0408-1|page=239|url=https://books.google.com/books?id=pEhjQgAACAAJ&dq=Symmetry+in+quantum+mechanics&hl=en&sa=X&redir_esc=y}} *{{cite book|ref=harv|last1=Landau|first1=L.D.|authorlink1=Lev Landau|last2=Lifshitz|first2=E.M.|authorlink2=Evgeny Lifshitz|title=The Classical Theory of Fields|series=Course of Theoretical Physics|volume=2|edition=4th|publisher=[[Butterworth&ndash;Heinemann]]|isbn=0 7506 2768 9|year=2002|orig-year=1939}} {{refend}} == ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ == *{{Citation |first = Albert |last = Einstein |author-link = Albert Einstein |title = Relativity: The Special and the General Theory |place = New York|url = http://www.marxists.org/reference/archive/einstein/works/1910s/relative/ | publisher = Three Rivers Press|year = 1961|publication-date = 1995|isbn = 0-517-88441-0}} *{{Citation |first1=A. |last1=Ernst |first2=J.-P. |last2=Hsu |title=First proposal of the universal speed of light by Voigt 1887 |journal=Chinese Journal of Physics |volume=39 |issue=3 |url=http://psroc.phys.ntu.edu.tw/cjp/v39/211.pdf |pages=211–230 |year=2001 |bibcode=2001ChJPh..39..211E |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716083015/http://psroc.phys.ntu.edu.tw/cjp/v39/211.pdf |archivedate=2011-07-16 |df= }} *{{Citation |first1 = Stephen T. |last1 = Thornton |first2 = Jerry B. |last2 = Marion |title = Classical dynamics of particles and systems |edition = 5th |place = Belmont, [CA.] |publisher = Brooks/Cole |year = 2004 |pages = 546–579 |isbn = 0-534-40896-6}} *{{Citation |first = Woldemar |last = Voigt |author-link = Woldemar Voigt |title = Über das Doppler'sche princip |journal = Nachrichten von der Königlicher Gesellschaft den Wissenschaft zu Göttingen |volume = 2 |pages = 41–51 |year = 1887}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Wikisource portal|ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ}} {{wikibooks|ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ}} *[http://www2.physics.umd.edu/~yakovenk/teaching/Lorentz.pdf Derivation of the Lorentz transformations]. This web page contains a more detailed derivation of the Lorentz transformation with special emphasis on group properties. *[http://casa.colorado.edu/~ajsh/sr/paradox.html The Paradox of Special Relativity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206092114/http://casa.colorado.edu/~ajsh/sr/paradox.html |date=2006-12-06 }}. This webpage poses a problem, the solution of which is the Lorentz transformation, which is presented graphically in its next page. *[http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch07/ch07.html Relativity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829032009/http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch07/ch07.html |date=2011-08-29 }} – a chapter from an online textbook *[http://www.adamauton.com/warp/ Warp Special Relativity Simulator]. A computer program demonstrating the Lorentz transformations on everyday objects. *{{YouTube|C2VMO7pcWhg|Animation clip}} visualizing the Lorentz transformation. *[http://math.ucr.edu/~jdp/Relativity/Lorentz_Frames.html Lorentz Frames Animated] ''from John de Pillis.'' Online Flash animations of Galilean and Lorentz frames, various paradoxes, EM wave phenomena, ''etc''. {{Relativity}} [[Category:ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] [[Category:ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] [[Category:ਗਣਿਤਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] [[Category:ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] [[Category:ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ]] [[Category:ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼]] 0c1bnt1o0eyjznhjhifdr72h6q0d7xd 0 85772 846532 839448 2026-09-19T00:31:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846532 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> |name = ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ |image = Sofia Oksanen, vinnare av Nordiska radets litteraturpris 2010.jpg |caption = ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ |birth_name= ਸੋਫ਼ੀ ਏਲਿਨਾ ਅਕਸਾਨਨ | birth_date = {{birth date and age|1977|1|7}} | birth_place = [[Jyväskylä]], [[Finland]] | occupation = ਲੇਖਕ | nationality = ਫਿੰਨਿਸ਼ |notableworks = ''[[Purge (novel)|Purge]]'' }} '''ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ''' ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ:Sofi Oksanen <ref>{{Cite web |url=http://www.sofioksanen.com/biography/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-10-14 |archive-date=2014-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725001933/http://www.sofioksanen.com/biography/ |dead-url=yes }}</ref>(ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 7, 1977) ਇੱਕ ਫਿੰਨਿਸ਼ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਜੈਵਸਕੈਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫਿੰਨਿਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਇਸਤੋਨੀਅਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ<ref name="SALO">{{cite web |url=http://www.salomonssonagency.se/sofi-oksanen |title=Sofi Oksanen|website=Salomons Agency |access-date= 4 February 2017}}</ref> ਅਤੇ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਓਕਸਨੇਨ ਨੂੰ "ਫਿਨਿਸ਼-ਐਸਟੋਨੀਅਨ ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਕਸਰ ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਟਵੁੱਡ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.salomonssonagency.se/books/koirapuisto/|title=Koirapuisto}}</ref> ਓਕਸਨੇਨ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੋਫੀ-ਏਲੀਨਾ ਓਕਸੇਨੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕੇਂਦਰੀ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਯਵਾਸਕਿਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਾਲਸੀਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫਿਨਿਸ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਇਸਟੋਨੀਅਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਐਸਟੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1970 ਵਿੱਚ ਫਿਨਲੈਂਡ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਓਕਸਨੇਨ ਨੇ ਜਾਯਵਸਕੀਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਫਿਨਿਸ਼ ਥੀਏਟਰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੋਫੀ ਓਕਸਨੇਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਜੁਹਾ ਕੋਰਹੋਨੇਨ ਦਾ ਵਿਆਹ 2011 ਵਿੱਚ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000421358.html | title=Sofi Oksanen meni naimisiin Seurasaaressa | date=8 August 2011 }}</ref> == ਕਾਰਜ == ;ਨਾਵਲ * Stalin's Cows (original title ''Stalinin lehmät'', published in Finnish 2003) * Baby Jane (original title ''Baby Jane'', published in Finnish 2005) * Purge (original title ''Puhdistus'', published in Finnish 2007) * When the Doves Disappeared (original title ''Kun Kyyhkyset katosivat'', published in Finnish 2012) * Norma (original title ''Norma'', published in Finnish 2015) * The Dog Park (original title Koirapuisto, published in Finnish 2019) ;ਨਾਟਕ * The Blue-cheeked girls (original title ''Siniposkiset tytöt'', 2005)<ref>{{Cite web|url=https://areena.yle.fi/1-4305717|title = Siniposkiset tytöt &#124; Audio Areena}}</ref> * [[Purge (novel)|Purge]] (original title ''Puhdistus'', the world premiere at the Finnish National Theatre, 2007) * When the Doves Disappeared (original title ''Kun kyyhkyset katosivat'', the world premiere at the Finnish National Theatre, 2013) * I love you already (original title ''Rakastan sinua jo nyt'', 2017)<ref>{{Cite news|url=http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/wien-akademietheater-ein-europaeisches-abendmahl-rezension-a-1132142.html|title = Wien Akademietheater: "Ein europäisches Abendmahl" - Rezension|newspaper = Der Spiegel|date = 28 January 2017|last1 = Dürr|first1 = Anke}}</ref> ;ਕਵਿਤਾਵਾਂ * Too short skirt – tales from the kitchen (original title ''Liian lyhyt hame - kertomuksia keittiöstä'', 2011)<ref>{{Cite web|url=http://www.salomonssonagency.se/books/liian-lyhyt-hame-kertomuksia-keittiosta|title = Liian lyhyt hame - Kertomuksia keittiöstä}}</ref> ;Libretto * Innocence – opera by Kaija Saariaho, world premiere 2021 at the festival Aix-en-Provence ;ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਿਬੰਧh: * A Lion in a Cage, Eurozine, 19.5.2015<ref>{{Cite web|url=https://www.eurozine.com/a-lion-in-a-cage/|title=A lion in a cage}}</ref> * What's it like to write about Russia, 14.6.2016, UpNorth<ref>https://upnorth.eu/sofi-oksanen-what-its-like-to-write-about-russia/</ref> * Your silence will not protect you, 28.2.2018, UpNorth<ref>{{Cite web|url=https://upnorth.eu/your-silence-will-not-protect-you/|title = Sofi Oksanen: Your Silence Will Not Protect You|date = 28 February 2017}}</ref> * My family knew all about iron curtain: it's vital to protect our right to speak out, The Guardian, 30.5.2018<ref name="theguardian.com">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/jul/11/putin-trump-helsinki-summit-finland-finlandisation-soviet-union|title=The Soviet shadow that over the Putin-Trump summit in Helsinki &#124; Sofi Oksanen|website=[[TheGuardian.com]]|date=11 July 2018}}</ref> * A Soviet shadow looms over the Putin-Trump summit in Helsinki, The Guardian, 11.7.2018<ref name="theguardian.com"/> * Social media can work as life insurance for Navalny, Found Me, 5.2.2021<ref>{{Cite web|url=https://www.foundme.io/opinion/2021/02/05/sofi-oksanen-social-media-can-work-as-life-insurance-for-navalny|title = Sofi Oksanen: Social media can work as life insurance for Navalny|date = 5 February 2021}}</ref> == ਇਨਾਮ == * [[Finlandia Prize]], Finland, 2008 * The Kristiina of the year, Kristiina-institute, Finland, 2008<ref name="salomonssonagency.se">{{Cite web|url=https://www.salomonssonagency.se/sofi-oksanen|title=Sofi Oksanen}}</ref> * The Mika Waltari Award, Finland, 2008<ref>[[:fi:Waltari-palkinto]]</ref>{{Circular reference|date=March 2019}} * The Great Finnish Book Club Prize, Finland, 2008<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/3-6118339|title = Kirjakerho näkee Sofi Oksasen jatkavan Utrion ja Hirvisaaren perinnettä|date = 11 November 2008}}</ref> * The SSKK Recognition Award, Finland, 2008 * The Kalevi Jäntti Award, Finland, 2008<ref>{{Cite web|url=https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/nelja-nuorta-kirjailijaa-sai-kalevi-jantti-palkinnon/2028532|title=Neljä nuorta kirjailijaa sai Kalevi Jäntti -palkinnon|date=24 November 2008}}</ref> * [[Runeberg Prize]], Finland, 2009<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/3-5721370|title = Runeberg-palkinto ensimmäistä kertaa Finlandia-palkinnon voittajalle|date = 5 February 2009}}</ref> * The Person of the Year, [[Postimees]], Estonia, 2009<ref>{{Cite web|url=https://kultuur.postimees.ee/202068/postimehe-aasta-inimene-2009-sofi-oksanen|title = Postimehe aasta inimene 2009 – Sofi Oksanen|date = 17 December 2009}}</ref> * [[The Order of the Cross of Terra Mariana]], Estonia, 2010<ref>{{Cite web|url=https://kultuur.postimees.ee/220045/kirjanik-sofi-oksanen-saab-ilveselt-ordeni|title=Kirjanik Sofi Oksanen saab Ilveselt ordeni|date=3 February 2010}}</ref> * [[Nordic Council Literature Prize]]<ref>{{cite web|url=http://www.norden.org/en/news-and-events/news/sofi-oksanen-has-won-the-nordic-council-literature-prize-2010?set_language=en |title=Sofi Oksanen has won the Nordic Council Literature Prize 2010 — Nordic cooperation |publisher=Norden.org |date=2010-03-30 |access-date=2014-03-23}}</ref> (2010) for ''[[Purge (novel)|Puhdistus]]'' * The Prix Femina Ètranger, France, 2010<ref>{{Cite web|url = http://www.booksfromfinland.fi/2010/11/prix-femina-for-sofi-oksanen/|title = Prix Femina for Sofi Oksanen &#124; Books from Finland|date = 5 November 2010}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * The Prix du Roman FNAC, France, 2010<ref>https://www.fnac.com/Sofi-Oksanen-auteur-du-nouveau-Prix-Roman-Fnac/cp556/w-4</ref> * The [[European Book Prize]], EU, 2010<ref>{{Cite web|url=http://livre-europeen.eu/?p=2760|title = Purge}}</ref> * The French Booksellers Prize, France, 2012<ref name="salomonssonagency.se"/> * The Order of the Lion of Finland, the Pro Finlandia, Finland, 2012<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/sofi_oksanen_receives_pro_finlandia/6400360|title=Sofi Oksanen receives Pro Finlandia|date=3 December 2012}}</ref> * The Budapest Grand Prize, Hungary, 2013 * The Swedish Academy Nordic Prize, Sweden, 2013<ref>{{Cite web|url=https://www.svenskaakademien.se/akademiens-priser/svenska-akademiens-nordiska-pris/sofi-oksanen-2013|title = Sofi Oksanen 2013 &#124; Svenska Akademien}}</ref> * Wolmar Schildt Award, Finland, 2015<ref>http://www.athenisfinlandiae.com/AF_tiedote_14.9.2015.pdf{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> * Premio Salerno Libro d'Europa, Italy, 2015<ref>{{Cite web |url=https://www.salernoletteratura.com/en/axProgramDetails.php?programId=290&lng=E |title=Archived copy |access-date=2018-11-22 |archive-date=2018-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123023035/https://www.salernoletteratura.com/en/axProgramDetails.php?programId=290&lng=E |url-status=dead }}</ref> * Chevalier Medal of Honour by Ordre des Arts et des Lettres, France, 2018<ref>{{Cite web|url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/sofi-oksaselle-ranskan-arts-et-lettres--ritarikunnan-kunniamerkki?publisherId=3930&releaseId=69847380|title=Sofi Oksaselle Ranskan Arts et Lettres -ritarikunnan kunniamerkki &#124; Like Kustannus}}</ref> ;ਨਾਜ਼ਦਗੀਆਂ * The Helsingin Sanomat Prize for the best debutant novel, Finland, 2003 * Runeberg Prize, Finland, 2004<ref>{{Cite web|url=https://www.kaleva.fi/uutiset/kulttuuri/runeberg-ehdokkaat-2004-moni-ilmeisia-ja-arvokkaita/550639/|title=Runeberg-ehdokkaat 2004 moni-ilmeisiä ja arvokkaita}}</ref> * Prix Médicis, France, 2010<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/oksanen_wins_french_literary_prize/5662202|title = Oksanen Wins French Literary Prize|date = 2 November 2010}}</ref> * The Dublin International Literary Award (IMPAC), Ireland, 2012<ref>https://www.librarything.com/bookaward/International+IMPAC+Dublin+Literary+Award+Longlist</ref> * The Dublin International Literary Award (IMPAC), Ireland, 2017<ref>https://www.allenandunwin.com/browse/news/1284-the-2017-international-dublin-literary-award-longlist</ref> * The Ambassador of Finnish Culture (The Culture Gala of the Century), Finland, 2017<ref>{{Cite web|url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/201706012200178424|title = Vuosisadan kulttuuripalkinnoista taistelevat muun muassa Muumit, Sofi Oksanen ja Robin}}</ref> * The New Academy Prize in Literature, Sweden, 2018<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2018/jul/12/the-alternative-nobel-vote-now-for-a-surprising-new-literature-prize|title = The Alternative Nobel: Vote opens for a surprising new literature prize|website = [[TheGuardian.com]]|date = 12 July 2018}}</ref> * Fedora Opera Prize, 2021<ref>{{Cite web|url=http://docplayer.net/203251453-Fedora-platform-press-release-february-2021-supporting-innovation-in-opera-and-ballet-in-europe-a-european-network.html|title=FEDORA Platform. Press Release February 2021 SUPPORTING INNOVATION IN OPERA AND BALLET IN EUROPE a EUROPEAN NETWORK - PDF Free Download}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿੰਨਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] idprx1tvnil9jds393eurulf2yu49z8 0 87189 846502 627755 2026-09-18T19:52:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846502 wikitext text/x-wiki '''ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ''' ਇੱਕ ਅਮੇਰਿਕਨ ਘੱਟ ਕਿਰਾਏ ਵਾਲੀ ਕੇਰੀਅਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਦਫਤਰ ਮਿਰਾਮਰ ਫ੍ਲੋਰਿਡਾ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਅਪਣਿਆ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਪੂਰੇ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਮੇਕ੍ਸਿਕੋ, ਕੇਰੇਬਿਅਨ, ਲੇਟਿਨ ਏਮੇਰਿਕਾ ਅਤੇ ਸਾਉਥ ਏਮੇਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਫੋਰਟ ਲਾਡਰਡਲ (ਫ੍ਲੋਰਿਡਾ) ਅਤੇ ਡੀਟਰੋਡ (ਮਿਸ਼ੀਗਣ) ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਬ ਹਨ. ਡਲਾਸ-ਫੋਰਟ ਵਰਥ, ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ, [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਹਿਉਸਟਨ, ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਮਤਰਲ ਬੀਚ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ. ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ (1964-2006)== ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਲਿਪਰ ਟ੍ਰੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal |title=Nicas, Jack (May 12, 2012). "A Stingy Spirit Lifts Airline's Profit". The Wall Street Journal. pp. A1, A12 |date=25 July 2012 |accessdate=24 November 2016}}</ref> ਫਿਰ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਏਅਰ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਇਨਕ ਕਰ ਲੀਤਾ.<ref name="Small Airline Expands A.C">{{cite web|url=http://infoweb.newsbank.com.dclibrary.idm.oclc.org/iw-search/we/InfoWeb?p_product=AWNB&p_theme=aggregated5&p_action=doc&p_docid=0EAEA993C4A53F89&p_docnum=1&p_queryname=5 |title="Small Airline Expands A.C. Flights with Jets" |publisher=The Press of Atlantic City |date=May 30, 1992 |accessdate=24 November 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cleartrip.com/flight-booking/spirit-airlines.html |title=On-Board Spirit Airlines |publisher=cleartrip.com |date= |accessdate=24 November 2016 |archive-date=21 ਜੁਲਾਈ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160721032918/http://www.cleartrip.com/flight-booking/spirit-airlines.html |dead-url=yes }}</ref> ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਸੇਵਾਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਨ 1980 ਵਿੱਚ ਮੇਕਬ ਕੋਊਟੀ ਮਿਸ਼ੀਗਣ ਤੋ ਚਾਰਟਡ ਵਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ<ref name="Spirit Airlines History">{{cite web |url=https://www.spirit.com/History.aspx |title=Spirit Airlines History |publisher=Spirit Airlines |date=August 2011 |accessdate=24 November 2016 |archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419121456/https://www.spirit.com/history.aspx |url-status=dead }}</ref> ਡੀਟਰੋਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟੂਰ ਓਪਰੇਟਰ ਮਨੋਰਜਨ ਸਥਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਅਤੇ ਬਹਾਮਾਸ ਵਾਸਤੇ ਯਾਤਰੀ ਪੇਕਜ ਉਪਲਬਧ ਕਰਦਾ ਸੀ. 1990 ਤੋ ਚਾਰਟਡ ਵਨ ਨੇ ਬੋਸਟਨ ਅਤੇ ਰੋਹਡ ਆਇਸਲੇਡ ਵਾਸਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ. ਮਈ 29, 1992 ਨੂੰ ਚਾਰਟਡ ਵਨ ਨੇ ਜੇਟ ਸਾਜੋ ਸਮਾਨ ਦੀ ਖਰੀਦ ਆਪਣੇ ਬੇੜੇ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਬਦਲ ਕੇ ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਕਰ ਦਿਤਾ<ref name="Small Airline Expands A.C"/> ਡੀਟਰੋਡ ਤੋ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸਿਟੀ ਵਾਸਤੇ ਨਿਰਧਰਿਤ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਜੂਨ 1 1992 ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref name="Small Airline Expands A.C"/> ਬੋਸਟਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਵਿਡੇਸ ਤੋ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ 15 ਜੂਨ 1992 ਤੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref name="Small Airline Expands A.C"/> ਅਪ੍ਰੈਲ 2 1993 ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਨੇ ਓਰਲੇੰਡੋ, ਫੋਰਟ ਲਾਡਰਡਲ ਅਤੇ ਸੇੰਟ ਪੀਟਰਸ ਬਰਗ ਫ੍ਲੋਰਿਡਾ ਤੋ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ.<ref name="Spirit Airlines History"/> ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਫੋਰਟ ਮੇਆਰ੍ਸ, ਫ੍ਲੋਰਿਡਾ ਤੋ ਉਡਾਨਾ ਸਤਮਬਰ 1993 ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆ ਗਿਆ.<ref>{{cite web|url=http://infoweb.newsbank.com.dclibrary.idm.oclc.org/iw-search/we/InfoWeb?p_product=AWNB&p_theme=aggregated5&p_action=doc&p_docid=0EAEAA63E256D6D7&p_docnum=8&p_queryname=6 |title=Spirit Expands Fla./Atlantic City Air Service |publisher=The Press of Atlantic City September 5, 1993 |date= |accessdate=24 November 2016}}</ref> ਫੀਲੇਦੇਲ੍ਫਿਆ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵਾ ਸੰਨ 1994 ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆ ਗਈਆ.<ref>{{cite web|url=https://login.dclibrary.idm.oclc.org/login?url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_product=AWNB&p_theme=aggregated5&p_action=doc&p_docid=0EB2A5E355CC9EBE&p_docnum=14&p_queryname=6 |title=Atlanta-based Line Plans Phila. Flights |publisher=The Philadelphia Inquirer. April 12, 1994. |date= |accessdate=24 November 2016}}</ref> ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਇਨਜ ਨੇ ਅਪਣਿਆ ਸੇਵਾਵਾ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਡੀਟਰੋਡ ਤੋ ਵਧਾ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਨ੍ਯੂ ਯਾਰਕ, ਲਾਸ ਏੰਜਲਸ ਅਤੇ ਮ੍ਯ੍ਰ੍ਲਤ ਬੀਚ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਬਾਜਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ. 1994 ਦੀਆ ਗਰਮੀਆ ਵਿੱਚ, ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਨੇ ਉਡਾਨਾ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਤੋ ਵੱਧ ਬੁਕ ਕਰ ਲੀਤਾ ਅਤੇ 1400 ਯਾਤਰੀਆ ਦੀਆ ਟਿਕਟਾ ਰਦ ਕਰਨੀਆ ਪਇਆ<ref name="Spirit Airlines Pledges That Anyone With Ticket Will Fly">{{cite web|url=https://login.dclibrary.idm.oclc.org/login?url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_product=AWNB&p_theme=aggregated5&p_action=doc&p_docid=0F807D0AE6E11C92&p_docnum=18&p_queryname=6 |title=Spirit Airlines Pledges That Anyone With Ticket Will Fly |publisher=The Plain Dealer (Cleveland, Ohio). June 8, 1994. |date= |accessdate=24 November 2016}}</ref> ਇਹ ਓਵਰ ਬੁਕਿਗ ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਏਜੰਟਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੇ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰੀਆ ਨੂੰ ਟਿਕਟਾ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋ ਬਾਦ ਵੀ ਕਾਨੂਨੀ ਮਾਨਤਾ ਵਾਲਿਆ ਟਿਕਟਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ.<ref name="Spirit Airlines Pledges That Anyone With Ticket Will Fly"/> ਇਸ ਤਰਹ ਆਲੋਚਨਾ ਤੋ ਬਾਦ, ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਜਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਹ ਪਕਾ ਕਰੇਗਾ ਜਿਨਾ ਯਾਤਰਿਆ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਟਿਕਟਾ ਖਰੀਦਿਆ ਹਨ ਓਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਗੇ ਚਾਹੇ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਨੂੰ ਬੁਕ ਹੀ ਕਿਉ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ. ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਦਾ ਮੁਖ ਦਫਤਰ ਇਸਟ ਪੁਆਂਏਟ,ਮਿਸ਼ੀ ਗਣ (ਜੋ ਕਿ ਈਸਟ ਡੀਟਰੋਡ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਸੀ. 1999 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਦਫਤਰ ਬਦਲ ਕੇ ਮੀਰਾਮਰ ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਮਿਆਮੀ ਮੇਟ੍ਰੋ ਪੋਲਿਟਨ ਏਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਂਦਾ.<ref>{{cite web|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-22389646_ITM |title=Spirit Airlines Honored as 'Good Corporate Citizen of the Year'; Miramar Business Appreciation 2003 |publisher= Business Wire |date= |accessdate=24 November 2016}}</ref> ਇਹ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸਿਟੀ, ਨ੍ਯੂ ਜਰਸੀ ਅਤੇ ਡੀਟਰੋਡ ਮਿਸ਼ਿਗਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਯੂ ਏਸ ਫ਼ੇਡਰਲ ਏਵਿਏਸ਼ਨ ਏਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸ੍ਪਿਰਿਤੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਤੇ $67000 ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ]] i7xh68bu7fjvfx9rcwzqalpw48jflr9 0 91823 846537 724874 2026-09-19T02:18:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846537 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ<br />Himanshi Khurana | image = Himanshi-Khurana.jpg | caption = ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਨਾ ਨੇ ਕਾਲੀ ਡਰੈੱਸ ਵਿੱਚ | home_town = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = {{flatlist| * ਅਭਿਨੇਤਰੀ }} | years_active = 2020-ਵਰਤਮਾਨ | known_for = ਅਦਾਕਾਰੀ | notable_works = {{flatlist| *[[ਸਾਡਾ ਹੱਕ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਾਡਾ ਹੱਕ]] *ਲੈਦਰ ਲਾਈਫ *2 ਬੋਲ}} | awards = ਮਿਸ ਲੁਧਿਆਣਾ }} '''ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ'''(ਜਨਮ 27 ਨਵੰਬਰ 1991) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ]<ref name=":0">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/2-BOL-to-feature-Himanshi-Khurana-as-the-female-lead/articleshow/48543256.cms|title="2 BOL" to feature Himanshi Khurana as the female lead|website=http://timesofindia.indiatimes.com/|publisher=The Timesofindia|accessdate=Aug 19, 2015}}</ref>। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫ਼ਿਲਮ "ਸਾਡਾ ਹੱਕ" ਤੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਬਤੌਰ ਮਾਡਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ "ਸੋਚ" ([[ਹਾਰਡੀ ਸੰਧੂ]]), "ਓਸਮਾਨੀਆਂ" ([[ਸਿੱਪੀ ਗਿੱਲ]]), ਲਾਦੇਨ ([[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]]), "ਠੋਕਦਾ ਰਿਹਾ" ਅਤੇ "ਗੱਲ ਜੱਟਾਂ ਵਾਲੀ" ([[ਨਿੰਜਾ]]), ਗੱਭਰੂ ਅਤੇ ਗੱਭਰੂ 2 ([[ਜੇ ਸਟਾਰ]]) ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ [[27 ਨਵੰਬਰ]], [[1991]] ਨੂੰ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸੁਨੀਤ ਕੌਰ<ref name=":1">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/Bollywood-dream-keeps-Himanshi-busy/articleshow/11669323.cms|title=Bollywood dream keeps Himanshi busy|last=|first=|date=29 January 2012|website=Times of India|publisher=|accessdate=3 October 2015}}</ref> ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਰਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੀ.ਸੀ.ਐਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਨੇ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 16-17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਿਸ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਸ ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ. ਪੰਜਾਬੀ 2010 ਦੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਸ ਨੌਰਥ ਜ਼ੋਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਮੈਕ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਐਮਬੈਸਡਰ ਬਣੀ। ਫਿਰ ਇਸਨੇ ਮੇਕ ਮਾਈ ਟ੍ਰਿਪ, ਆਯੂਰ, ਪੈਪਸੀ, ਨੈਸਲੇ, ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਜਵੈਲਰਸ, ਬਿੱਗ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ, ਕੈਲਵਿਨ ਕੈਲਿਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ "ਜੋੜੀ - ਬਿਗ ਡੇ ਪਾਰਟੀ" (ਪੰਜਾਬੀ ਐਮ. ਸੀ. ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ) ਗੀਤ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ (ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ) ਦੁਆਰਾ (ਫਾਸਲੀ ਬਟੇਰੇ) ਸੰਗੀਤ ਵਿਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਹਰਜੋਤ ਦੇ "ਇਜ਼ਹਾਰ ਹਰਜੋਤ" ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਣਾ "ਸੋਚ" (ਹਾਰਡੀ ਸੰਧੂ) ਅਤੇ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ "ਸਾਡਾ ਹੱਕ" ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2015 ਖੁਰਾਣਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਸਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਜੇ ਸਟਾਰ, ਨਿੰਜਾ, ਮਨਕੀਰਤ ਔਲਖ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ, 2016 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੁਖ-ਈ (ਮੁਜ਼ਿਕਲ ਡਾਕਟਰਜ਼) ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਡ ਸਾਂਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 2018 ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਇੱਕ ਗਾਣੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਈ ਸਟੈਂਡਰਡ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਸਾਡਾ ਹੱਕ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ "ਜੀਤ ਲੇਂਗੇ ਜਹਾਨ" (2012) ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਲੈਦਰ ਲਾਈਫ" (ਅਮਨ ਧਾਲੀਵਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ। 2015 ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "2 ਬੋਲ" ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਣਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਛੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ - 2 ਕੰਨੜ, 2 ਤਾਮਿਲ, 1 ਤੇਲਗੂ, 1 ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਖੁਰਾਣਾ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ, ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/himanshi-khurana-shehnaz-has-body-shamed-me-and-abused-my-family-but-i-will-not-bring-that-up-in-the-house/articleshow/71853936.cms|title=Himanshi Khurana: Shehnaz has body shamed me and abused my family, but I will not bring that up in the house |first=Tanvi |last=Trivedi |date=2 November 2019 |work=The Times of India|accessdate=4 January 2020}}</ref> ==ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ== ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13 ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਨੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ "ਚਾਵ" ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-mystery-behind-himanshi-khuranas-boyfriend-chow-ends-see-his-pic/amp_articleshow/72271980.cms|title=Bigg Boss 13: Mystery behind Himanshi Khurana's boyfriend 'Chow' ends; see his pic|work=[[The Times of India]] |date=28 November 2019 |accessdate=6 December 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/bigg-boss-13-himanshi-khurana-reveals-details-about-her-beau-chow-to-asim-riaz-1117737|title=Bigg Boss 13: Himanshi Khurana REVEALS Details About Her Beau 'Chow' To Asim Riaz|work=[[ABP Live]]|date=7 December 2019}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਦੇ ਮੰਗੇਤਰ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13 ਦੇ ਸਹਿ-ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਅਸੀਮ ਰਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|last=|first=|date=19 January 2020|title=Bigg Boss 13: Himanshi Khurana confirms break up with fiance|language=en|work=Mumbai Mirror|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-13-himanshi-khurana-confirms-break-up-with-fiance-tweets-in-support-of-asim-riaz/articleshow/73376354.cms|url-status=dead|accessdate=28 January 2020|archive-date=28 ਜਨਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128132833/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-13-himanshi-khurana-confirms-break-up-with-fiance-tweets-in-support-of-asim-riaz/articleshow/73376354.cms}}</ref><ref>{{Cite web|title='I Am DATING Him': Bigg Boss 13's Himanshi Khurana Makes Her Relationship With Asim Riaz OFFICIAL|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/bigg-boss-himanshi-khurana-confirms-her-relationship-with-asim-riaz-says-i-am-dating-him-have-met-his-family-1173478|last=Bureau|first=ABP News|website=ABP Live|language=en|access-date=2020-05-25}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ===ਫ਼ਿਲਮਾਂ=== {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ !! ਭੂਮਿਕਾ |- | 2012 || ''ਜੀਤ ਲੇਂਗੇ ਜਹਾਂ''<ref>{{Cite web|url = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/569705|title = Jeet Lengey Jahaan 2012 Movie News, Wallpapers, Songs & Videos|date = |accessdate = 3 October 2015|website = Bollywood Hungama|publisher = |last = |first = }}</ref> || - |- | 2013 || ''[[ਸਾਡਾ ਹੱਕ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਾਡਾ ਹੱਕ]]'' || ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ |- | 2015 || ''ਲੈਦਰ ਲਾਇਫ਼'' || ਸਿਫਤ |- | 2015 || ''[[2 ਬੋਲ]]''<ref>{{Cite web|url = http://sikhsiyasat.net/2015/09/03/trailor-of-upcoming-punjabi-movie-2-bol-released/|title = 2 Bol Movie|date = 3 September 2015|accessdate = 3 October 2015|website = Sikh Siyasat|publisher = |last = |first = |archive-date = 7 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190107072905/https://sikhsiyasat.net/2015/09/03/trailor-of-upcoming-punjabi-movie-2-bol-released/|dead-url = yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107072905/https://sikhsiyasat.net/2015/09/03/trailor-of-upcoming-punjabi-movie-2-bol-released/ |date=7 ਜਨਵਰੀ 2019 }}</ref> || - |- | 2018 || ''[[ਅਫ਼ਸਰ (2018 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅਫ਼ਸਰ]]'' || ਗੀਤ "ਉਧਾਰ ਚੱਲਦਾ" ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ |} ===ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ !! ਨਾਂ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਚੈਨਲ !! ਨੋਟਸ |- | 2019 ||''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13]]'' || ਪ੍ਰਤਿਭਾਗੀ || [[ਕਲਰਜ਼ ਟੀ.ਵੀ.]] || ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸੀਨ 36, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਦਿਨ 71 |- |} ===ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼=== {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ !! ਗੀਤ !! ਗੀਤਕਾਰ |- | 2010 || ਜੋੜੀ - ਬਿੱਗ ਡੇ ਪਾਰਟੀ || [[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਨਕ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਐਮ.ਸੀ.]] |- | 2012|| ਸੁਪਨਾ || ਮੰਨ ਢਿਲੋਂ |- | 2012 || ਫਾਸਲੀ ਬਟੇਰੇ || ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਖ਼ਾਨ |- | 2012 || ਇਜ਼ਹਾਰ || ਹਰਜੋਤ |- | 2012 || ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਬੂਹੇ || [[ਲਖਵਿੰਦਰ ਵਡਾਲੀ]] |- | 2013 || ਸੋਚ || [[ਹਾਰਡੀ ਸੰਧੂ]] |- | 2014 || ਬੈਕ ਟੂ ਭੰਗੜਾ<ref>{{Cite web|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/Sachin-Ahuja-Indian-Punjabi-singers-promoting-brands-in-their-songs-is-so-funny/articleshow/47431693.cms|title = Sachin Ahuja: Indian Punjabi singers promoting brands in their songs is so funny|date = |accessdate = 3 October 2015|website = Times of India|publisher = |last = |first = }}</ref> || [[ਰੋਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ]], ਸਚਿਨ ਅਹੂਜਾ |- | 2014 || ਇਨਸੋਮੀਆ || ਸਿੱਪੀ ਗਿੱਲ |- | 2015 || ਲਾਦੇਨ || [[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]] |- | 2015 || ਨਾ ਨਾ ਨਾ || ਜੇ-ਸਟਾਰ |- | 2015 || ਠੋਕਦਾ ਰਿਹਾ || ਨਿੰਜਾ |- | 2015 || ਬਿੰਗੋ ਮੈਡ ਏਂਜਲਸ || [[ਬਾਦਸ਼ਾਹ (ਰੈਪਰ)]], ਏ-ਕੇ, [[ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ]] |- | 2015 || ਗੋ ਬੇਬੀ ਗੇ || ਰੋਨੀ |- | 2015 || ਗੱਲ ਜੱਟਾਂ ਵਾਲੀ || ਨਿੰਜਾ |- | 2015 || ਗੱਭਰੂ 2 || [[ਜੇ-ਸਟਾਰ]] |- |2015 |ਚੜਦਾ ਸਿਆਲ |ਮਨਕੀਰਤ ਔਲਖ |- | 2015 || ਸੂਰਮਾ || ਹਰਜੋਤ |- |2016 |ਗੱਲਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ |ਮਨਕੀਰਤ ਔਲਖ |- | 2016 || ਸੈਡ ਸੌਂਗ || [[ਸੁਖੀ]] |- |2016 |ਬੀ ਮਾਈਨ |ਅਮਰ ਸਜਾਲਪੁਰੀਆ |-2016|| ਬੀ ਮਾਈਨ|| [[ਅਮਰ ਸਜਾਲਪੁਰੀਆ]] |2016 |ਜੇਠਾ ਪੁੱਤ |ਗੋਲਡੀ ਦੇਸੀ ਕਰਿਊ |- |2016 |ਤੇਰੀ ਕੌਲ |ਹਰਸਿਮਰਨ |- |2016 |ਬ੍ਰੇਕ ਫੇਲ੍ਹ |ਹਰਨਵ ਬਰਾੜ ਫੀਟ [[ਸੁਖੀ]] |- |2016 |ਭਾਬੀ |ਮੇਜਰ |- |2017 |ਅਥਰਾ ਸੁਬ੍ਹਾ |ਨਿੰਜਾ |- |2017 |ਮਨ ਭਰਿਆ |ਬੀ ਪਰਾਕ |- |2017 |ਸਾਡੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਵਿਆਹ |ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਢਿੱਲੋਂ ਤੇ ਗੋਲਡੀ |- |2017 |ਪਲਾਜ਼ੋ |[[ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਬਿੱਲਾ]] ਤੇ ਸ਼ਿਵਜੋਤ |- |2017 |ਦੂਰ |ਕੰਵਰ ਚਹਿਲ |- |2017 |ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਇਟ |ਗੁਰਨਜ਼ਰ |- |2017 |ਪੇਗ ਦੀ ਵਾਸ਼ਨਾ |[[ਅਮ੍ਰਿਤ,ਮਾਨ]] |- |2018 |ਅੱਜ ਵੀ ਚੌਹਨੀ ਆਂ |ਨਿੰਜਾ |- |2018 |ਹਾਈ ਸਟੈਂਡਰਡ |ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ |- |2018 |ਹੈਂਡਸਮ ਜੱਟਾ |[[ਜਾਰਡਨ ਸੰਧੂ]] |- |2018 |ਡਿਗਦੇ ਅਥਰੂ |ਜਸਕਰਨ ਰੀਅਰ |- |2018 |ਕਾਲਰ ਬੋਨ |[[ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]] |- |2018 |ਉਧਾਰ ਚਲਦਾ |ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ ਤੇ ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ |- |2019 |ਆਈ ਲਾਇਕ ਇੱਟ |ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ |- |2019 |ਗੱਭਰੂ ਨੂੰ ਤਰਸੇਂਗੀ |[[ਜਾਰਡਨ ਸੰਧੂ]] |- |2019 |ਬਲੱਡਲਾਈਨ |ਸਿੱਪੀ ਗਿੱਲ |- |2020 |ਉਹਦੀ ਸ਼ਰੇਆਮ |ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ |- |2020 |ਕੱਲਾ ਸੋਹਣਾ ਨਈ |[[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ]] |- |2020 |ਓ ਜਾਨਵਾਲੇ |[[ਅਖਿਲ ਸਚਦੇਵਾ]] |} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|5258859}} * {{Facebook|HimanshiKhurana.in}} * {{Instagram|iamhimanshikhurana}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] nq3bc1cvmtyejmra0kf64r5nadq976k 0 93788 846476 723877 2026-09-18T16:05:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846476 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਰਿੰਕੀ ਰਾਏ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ|image=|caption=ਰਿੰਕੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ICIA ਕਲਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ 2011|birth_name=ਰਿੰਕੀ ਰਾਏ&nbsp;|birth_date={{Birth year and age|1942}}|birth_place=ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=ਲੇਖਕ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|parents=[[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]]<br> Manobina Roy}}'''ਰਿੰਕੀ ਰਾਏ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ'''<ref>{{Cite web|url=http://siyahi.in/2011/06/rinki-roy-bhattacharya/|title=Rinki Roy Bhattacharya|access-date=2014-09-07|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305042814/http://siyahi.in/2011/06/rinki-roy-bhattacharya/|dead-url=yes}}</ref> (ਜਨਮ 1942) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ ਹੈ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]] ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਸੁ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਹ 'ਚਿਲਡਰਨਸ ਫਿਲਮ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ' (ਸੀ ਐੱਫ ਐਸ ਆਈ) ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਐਂਡ ਫਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਦੇ ਬਾਨੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹਨ।<ref>[http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-31859620080210 Daughter to keep Bimal Roy's legacy alive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080829224948/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-31859620080210 |date=2008-08-29 }} [//en.wikipedia.org/wiki/Reuters Reuters], 10 February 2008.</ref> ਇੱਕ ਫਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ, ਥੀਏਟਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਲੇਖ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਗਰੁੱਪ, ''ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'', ''ਹਿੰਦੂ'' ਅਤੇ ''ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.penguinbooksindia.com/en/content/rinki-roy-bhattacharya|title=Rinki Roy Bhattacharya|website=Penguin Books India|access-date=2014-09-07}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਇੱਕ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਮੂਲਵਾਸੀ, ਰਿੰਕੀ 1942 ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ, ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੋਰਮੇਟ ਬੰਗਾਲੀ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਬਾਰ ਬਾਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ 1966 ਵਿਚ, ਇਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲੇਖ ਦ ਇਕਨੋਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਦਿਵਾਰੀ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਹੈ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/566401.cms Independent women too are victims of domestic violence] [//en.wikipedia.org/wiki/The_Times_Of_India The Times Of India], 25 November 2006.</ref> ਇਸਦੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਸੀਕਵਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ : ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ'', ''ਬਿਮਲ ਰਾਏ - ਏ ਮੈਨ ਆਫ ਸਾਇਲੈਂਸ'' , ''ਇੰਡੈਲੀਬਲ ਇੰਪ੍ਰਿੰਟਸ, ਐਨ ਐਸੇ ਇਨ ਅਨਸਰਟੇਨ ਲੀਜਿੰਸ'' ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਕਿੰਗ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।  <ref>[http://www.tribuneindia.com/2001/20010826/spectrum/tv.htm Father’s pictures] [//en.wikipedia.org/wiki/The_Tribune_(Chandigarh) The Tribune], 26 August 2001.</ref>  ਉਸਨੇ ''ਮਧੂਮਤੀ'' (1958) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ''ਬਿਮਲ ਰਾਇ'ਸ ਮਧੂਮਤੀ: ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀਜ ਫਰਾਮ ਬਿਹਾਈਂਡ ਦ ਸੀਨਜ'' (2014) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।<ref name="mint">{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/179g41d5fl9aZ9GRSmNeaO/Excerpt--Hero-worship.html|title=Hero worship|date=4 January 2013|website=[[Mint (newspaper)]]|access-date=2014-09-07}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਨਾਮ ਰਿੰਕੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, "ਨੇਕ ਰੂਹ"। ਰਿੰਕੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਬਸੁ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ|ਬਸੁ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ]] (1934 - 1997) ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਘਰੇਲੂ ਦੁਰਉਪਯੋਗ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚੱਲੀ ਗਈ, ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਮੈਨੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼ਹਿਦ ਕਿਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਈ। ਦੋਨਾਂ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ  ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਤਲਾਕ ਕੀਤਾ। <ref>[http://www.telegraphindia.com/1040530/asp/look/story_3298955.asp Can you beat that?] </ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਭੈਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਾਂਦਰਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/First-in-Mirror-Enter-Roys-world/articleshow/36861885.cms|title=First in Mirror: Enter Roy’s world|last=Reema Gehi|date=20 June 2014|website=Mumbai Mirror|access-date=2014-09-07|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305073214/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/First-in-Mirror-Enter-Roys-world/articleshow/36861885.cms|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਤਿਆ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ, ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ, ਅਤੇ  ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ, ਚਿਮੂ ਅਤੇ ਅਨਵੇਸ਼ਾ ਆਰੀਆ ਲੇਖਕ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] t15og7tun038a2hno3tmxxxexyf648o 0 94028 846534 630330 2026-09-19T01:10:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846534 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ | image = Sanjeeda at STAR Plus Dandia Shoot2 (cropped).jpg | caption = ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|12|20}}<ref>{{citeweb|url=https://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|title=Birthday Special! Photos of Sanjeeda Shaikh which prove why she is beauty personified!|publisher=Pinkvilla|access-date=2018-09-13|archive-date=2018-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916214547/https://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|dead-url=yes}}</ref> | birth_place = ਕੁਵੈਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | spouse = {{marriage|ਆਮਿਰ ਅਲੀ|2012}}<ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Aamir-Ali-off-to-Goa-for-vacation-with-wife-Sanjeeda-Sheikh/articleshow/54973035.cms|title=Sanjeeda-Amir going to Goa for vacation|publisher=''Times ofIndia''}}</ref> |signature= | yearsactive = 2006–ਹਾਜ਼ਰ }} '''ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-reaches-1-million-followers-on-Instagram-thanks-fans/articleshow/54793984.cms|title=Sanjeeda Sheikh thanks her fans|publisher=''Times of India''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/after-divyanka-tripathi-and-mouni-roy-sanjeeda-sheikh-touches-one-million-followers-on-insta/|title=Sanjeeda reach one million follower in instagram|publisher=''Bollywoodlife}}''</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aamir-ali-and-sanjeeda-sheikh-wont-celebrate-eid-find-out-why/|title=Aamir Ali and Sanjeeda Sheikh are not celebrating Eid this year for the unprecedented deluge in Jammu and Kashmir that has got them thinking|publisher=''Bollywoodlife''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|title=Birthday Special!! Photo of Sanjeeda Sheikh which prove why she beauty personified|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-date=2016-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224030234/http://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|dead-url=yes}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[File:Sanjeeda sheikh aamir ali colors indian telly awards.jpg|thumb|Sanjeeda Sheikh with former husband [[Aamir Ali]]]] 2 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ [[ਆਮਿਰ ਅਲੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{cite web |title=Aamir-Sanjeeda's wedding reception |url=http://www.ndtv.com/album/listing/entertainment/aamir-sanjeeda-s-wedding-reception-12465 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418153949/http://www.ndtv.com/album/listing/entertainment/aamir-sanjeeda-s-wedding-reception-12465 |archive-date=18 April 2012 |access-date=27 July 2012 |publisher=NDTV}}</ref><ref>{{cite news |author=Ashwini Sawant |date=3 March 2012 |title=Aamir Ali-Sanjeeda Sheikh's nikaah |newspaper=[[DNA (newspaper)|DNA]] |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/slideshow_aamir-ali-sanjeeda-sheikh-s-nikaah_1657994#top |access-date=27 July 2012}}</ref><ref>{{cite magazine |date=5 March 2012 |title=TV star Aamir Ali, Sanjeeda Sheikh tie the knot |url=http://indiatoday.intoday.in/story/aamir-ali-sanjeeda-sheikh-tie-the-knot/1/176566.html |magazine=[[India Today]] |location=Mumbai |access-date=27 July 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=Sanjeeda Sheikh about Amir Ali |url=http://www.hindustantimes.com/tv/aamir-has-changed-a-lot-after-marriage-sanjeeda-sheikh/story-VTUIrDqy6A9OXl9gcDcraI.html |publisher=Hindusthan Time}}</ref><ref>{{cite web |title=Sanjeeda Sheikh picture draw communal ire |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/sanjeeda-sheikhs-intimate-picture-with-husband-aamir-ali-draws-communal-ire/ |publisher=Bollywoodlife}}</ref> ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸਰੋਗੇਸੀ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਆਇਰਾ ਅਲੀ ਹੈ।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/revealed-telly-couple-sanjeeda-shaikh-and-aamir-ali-have-a-four-month-old-daughter/articleshow/73171459.cms Telly couple Sanjeeda Shaikh and Aamir Ali have a four-month-old daughter]-''Times of India''</ref> ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ 8 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 2020 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ<ref>[https://www.idiva.com/entertainment/tv/aamir-ali-speaks-about-breakup-with-wife-sanjeeda-sheikh-for-the-first-time/18005888 Post Opting For Surrogacy, Aamir Confirms Marital Woes With Sanjeeda Sheikh] - ''IDiva''</ref> ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਮਿਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।.<ref>{{cite news |date=6 January 2022 |title=Aamir Ali and Sanjeeda Shaikh Divorce After Nine Years of Marriage, Actress Gets Daughter's Custody: Report |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/movies/aamir-ali-and-sanjeeda-shaikh-divorce-after-nine-years-of-marriage-actress-gets-daughters-custody-report-4628906.html}}</ref> 29 ਮਈ 2017 ਨੂੰ, ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਜ਼ਕੇਰਬਾਨੂ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਬਾਗਬਾਨ ਨੇ ਉਸ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਅਨਸ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਸ਼ੇਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਅਨੀਸ਼ਾ ਸ਼ੇਖ ਵਿਰੁੱਧ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਜ਼ਕੇਰਬਾਨੂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਹ 27 ਮਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੰਬਈ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਐਫਆਈਆਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਘਟਨਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਖ ਸ਼ੂਟਿੰਗ 'ਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਮ ਰਾਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>[https://m.ndtv.com/entertainment/domestic-violence-case-filed-against-tv-actress-sanjeeda-shaikh-and-her-family-1745167 Domestic Violence Case Filed Against TV Actress Sanjeeda Shaikh And Her Family] NDTV</ref><ref>[https://www.hindustantimes.com/tv/sanjeeda-sheikh-brother-face-domestic-violence-charges-after-sister-in-law-files-fir/story-mN0jYsjBKLHKfUPaRkfdWK.html Sanjeeda Sheikh, brother face domestic violence charges as sister-in-law files FIR] ''Hindustan Times''</ref><ref>[https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/legal-trouble-for-sanjeeda-sheikh/articleshow/60319973.cms Sanjeeda Sheikh's sister-in-law files domestic violence case against her and her brother] ''The Times of India''</ref> ==ਕਰੀਅਰ== ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੂਪ ਓਪੇਰਾ 'ਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕਯਾ ਹੋਗਾ ਨਿੰਮੋ ਕਾ'' ਵਿੱਚ ਨਿੰਮੋ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2007 ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕਯਾਮਤ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਂਪ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਪਤੀ ਨੇ ਆਮਿਰ ਅਲੀ ਨਾਲ ''ਨੱਚ ਬਲਿਏ 3'' ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਂਸਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=Win>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-20/tv/27906409_1_sanjeeda-sheikh-aamir-sanjeeda-aamir-ali |title=Aamir-Sanjeeda are really excited |date=Sep 20, 2008 |publisher=''Times of India'' |accessdate=July 27, 2012 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111041259/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-20/tv/27906409_1_sanjeeda-sheikh-aamir-sanjeeda-aamir-ali |dead-url=yes }}</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਇੱਕ ਹਸੀਨਾ ਥੀ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{cite news|title=14 TV shows get axed this year|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/14-TV-shows-get-axed-this-year/articleshow/45523886.cms|accessdate=16 December 2014|work=The Times of India|publisher=Shruti Jambhekar|date=16 December 2014}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/vatsal-seth-scares-ek-hasina-thi-co-star-sanjeeda-sheikh/|title=Vatsal Seth scares ‘Ek Hasina Thi’ co-star Sanjeeda Sheikh|publisher=''Indian Express''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ek-hasina-thi-actor-sanjeeda-sheikh-i-like-to-play-different-roles-in-tv-serials-and-do-not-want-to-create-a-particular-image/|title=Sanjeeda Sheikh about her role in Ek hasina thi|date=19 May 2014|publisher=''Bollywoodlife''}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ਼ਕ ਕਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ ਵਿੱਚ ਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।<ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Shaikh-to-replace-Eisha-Singh-in-Ishq-Ka-Rang-Safed/articleshow/52479770.cms|title=Sanjeeda Sheikh will replace Esha Singh in Ishq Ka Rang Safed|publisher=''Times of India''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-Saas-bahu-shows-will-never-fade-away/articleshow/53110539.cms|title=Sanjeeda Sheikh: 'Saas-bahu' shows will never fade away|publisher=''Times of India''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.filmibeat.com/television/news/2016/sriti-jha-sanjeeda-sheikh-accept-mouni-roy-nachnaaundanahi-challenge-246813.html|title=Sriti Jha & Sanjeeda Sheikh Accept Mouni Roy’s #NachnaAundaNahi Challenge!|publisher=''Filmi Beat''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/From-Sunny-Leone-to-Sanjeeda-Sheikh-Beat-Pe-Booty-fever-grips-TV-celebs/articleshow/53736343.cms|title=From Sunny Leone to Sanjeeda Sheikh: 'Beat Pe Booty' fever grips TV celebs|publisher=''Times of India''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/photos/369149/ekta-kapoor-aamir-sanjeeda-arjun-bijlani-and-others-ring-karishma-tannas-birthday|title=Ekta Kapoor, Aamir-Sanjeeda, Arjun Bijlani and others ring in Karishma Tanna's birthday!|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-date=2016-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225143201/http://www.pinkvilla.com/tv/photos/369149/ekta-kapoor-aamir-sanjeeda-arjun-bijlani-and-others-ring-karishma-tannas-birthday|dead-url=yes}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/369061/bffs-mouni-roy-and-sanjeeda-shaikh-dancing-tunes-ambarsariya-most-graceful|title=BFFs Mouni and Sanjeeda dancing to the tunes of Ambarsariya is the most graceful thing today!|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-date=2016-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224195411/http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/369061/bffs-mouni-roy-and-sanjeeda-shaikh-dancing-tunes-ambarsariya-most-graceful|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ੇਖ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਵੈਬ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰੇਣਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਗਹਿਰਾਈਆਂ'' ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਏਕ ਹਸੀਨਾ ਥੀ'' ਨਾਂ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜੋ ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਸੀ।<ref>{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/rohan-mehra-om-swami-spat-aashka-goradias-engagement-vatsal-sheth-sanjeeda-sheikhs-reunion-heres-what-made-news-on-tv/|title=Rohan Mehra – Om Swami spat, Aashka Goradia’s engagement, Vatsal Sheth – Sanjeeda Sheikh’s reunion – here’s what made news on TV|publisher=''Bollywoodlife''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/367596/sanjeeda-sheikh-looks-intense-her-comeback-show-check-out|title=Sanjeeda Shaikh looks intense in her comeback show! Check out|publisher=''Pinkvilla''}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{citenews|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/sanjeeda-sheikh-vatsal-seth-to-feature-in-a-supernatural-show/articleshow/56775799.cms|title=Sanjeeda Sheikh, Vatsal Seth to feature in a supernatural show|publisher=''Times of India''}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|ਸਾਲ ! scope="col"|ਫ਼ਿਲਮ ! scope="col"|ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col"|Notes |- | 2003 ! scope="row" | ''[[Baghban (2003 film)|Baghban]]'' | Milee | |- | 2005 ! scope="row" | ''[[Ponniyin Selvan (2005 film)|Ponniyin Selvan]]'' | Priya | Tamil Film; Credited as Vennila |- | 2010 ! scope="row" | ''[[Pankh (film)|Pankh]]'' | Kusum | |- | 2018 ! scope="row" | ''[[Ashke]]'' | Jiya | Punjabi film |- | 2018 ! scope="row" | ''[[Nawabzaade]]'' | colspan=2|Special appearance in song "Mummy Kasam" |- | 2020 ! scope="row" | ''[[Taish]]'' | Jahaan | [[ZEE5]] film |- | 2020 ! scope="row" | ''[[Kaali Khuhi]]'' | Priya | [[Netflix]] film |- | rowspan=2|2022 ! scope="row"| ''Main Te Bapu'' | | Punjabi film |- | style="background:#ffc;" | ''Kun Faya Kun'' {{dagger}} | TBA | Filming<ref>{{cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/kun-faya-kun-harshvardhan-rane-sanjeeda-shaikh-kushan-nandy-paint-happy-picture-sets-film |title=Kun Faya Kun: Harshvardhan Rane, Sanjeeda Shaikh & Kushan Nandy paint a happy picture on the sets of the film |work=Bollywood Hungama |access-date=26 November 2020}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਹਵਾਲੇ |- |- | 2006–2007 |''[[Kyaa Hoga Nimmo Kaa]]'' | Nimmo | | style="text-align:center;" |<ref name="auto1">{{Cite web |title=Nimmo to go off air |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/Nimmo-to-go-off-air/articleshow/15672159.cms |website=Mumbai Mirror |access-date=2022-05-18 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711230355/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/nimmo-to-go-off-air/articleshow/15672159.cms |url-status=dead }}</ref> |- | 2007–2009 | ''[[Kayamath]]'' | Ayesha Shergil | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=1 June 2016 |title=Dhaani, Nimmo or Ayesha: Which one is your favourite Sanjeeda Sheikh role? |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/dhaani-nimmo-or-ayesha-kayamath-ishq-ka-rang-safed-kya-hoga-nimmo-ka-11796-2016-06-01 |website=[[India Today]]}}</ref> |- | 2007 | ''[[Nach Baliye#Season 3|Nach Baliye 3]]'' | Contestant | Winner (Along with [[Aamir Ali]]) | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=24 December 2007 |title=Rakhi-Abhishek were very good dancers |url=https://www.rediff.com/movies/2007/dec/24as.htm |website=Rediff}}</ref> |- | rowspan="3" | 2008 | ''[[Kya Dill Mein Hai]]'' | Naina Oberoi | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=29 August 2008 |title=Aamir-Sanjeeda's a couple again |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-aamir-sanjeeda-s-a-couple-again-1186716 |website=DNA}}</ref> |- | ''[[Nachle Ve with Saroj Khan]]'' | Guest Contestant | rowspan="2" |Along with [[Aamir Ali]] | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=22 July 2008 |title=Sanjeeda as choreographer? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-as-choreographer/articleshow/3260001.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | ''[[Nach Baliye#Season 4|Nach Baliye 4]]'' | Host | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=16 September 2008 |title=Aamir-Sanjeeda to host 'Nach Baliye 4'? |url=https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/aamir-sanjeeda-to-host-nach-baliye-4-_10809.html |website=Zee News |access-date=18 ਮਈ 2022 |archive-date=18 ਮਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518171809/https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/aamir-sanjeeda-to-host-nach-baliye-4-_10809.html |dead-url=yes }}</ref> |- | 2009–2010 | ''[[Jaane Pehchane Se Yeh Ajnabi]]'' | Ayesha | | style="text-align:center;" |<ref name=":0">{{cite web |url=http://archive.indianexpress.com/news/talking-point-with-sanjeeda-sheikh/604803/ |title=Sanjeeda Sheikh talks about Jaane Pehchaane Se…Ye Ajnabbi |date=12 April 2010}}</ref> |- | 2010 | ''[[Zara Nachke Dikha|Zara Nachke Dikha 2]]'' | Contestant | Winner | style="text-align:center;" |<ref name=":0" /> |- | 2010 | ''[[Sapna Babul Ka... Bidaai]]'' | Guest | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url=http://archive.indianexpress.com/news/moulli-sangeeta-sanjeeda-in-bidaai/580487/ |title=Moulli, Sangeeta, Sanjeeda in Bidaai |date=19 February 2010}}</ref> |- | rowspan="2" | 2011 | ''[[Hi! Padosi... Kaun Hai Doshi?]]'' | rowspan="2" | Sejal Mehta | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=30 August 2011 |title=I am at ease with comedy: Sanjeeda Sheikh |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/i-am-at-ease-with-comedy-sanjeeda-sheikh/articleshow/16160167.cms |website=Mumbai Mirror |access-date=18 ਮਈ 2022 |archive-date=18 ਮਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518181630/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/i-am-at-ease-with-comedy-sanjeeda-sheikh/articleshow/16160167.cms |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Piya Ka Ghar Pyaara Lage]]'' | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=15 December 2012 |title=Sanjeeda quits one show for another |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-quits-one-show-for-another/etarticleshow/17613406.cms?from=mdr |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2012 | ''[[Ramleela – Ajay Devgn Ke Saath]]'' | Surpanakha | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=26 October 2012 |title=Sanjeeda Sheikh plays Surpanakha, the seductress on Life OK's Ramleela |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-plays-Surpanakha-the-seductress-on-Life-OKs-Ramleela/articleshow/16966729.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2013 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 6)|Bigg Boss 6]]'' | Guest | Dance performance in grand finale | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=12 January 2013 |title='Bigg Boss 6': And the winner is... Urvashi Dholakia |url=https://www.emirates247.com/entertainment/bigg-boss-6-and-the-winner-is-urvashi-dholakia-2013-01-12-1.490775 |website=Emirates247}}</ref> |- |''[[Badalte Rishton Ki Dastaan]]'' | Meera Raunat | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=26 February 2013 |title=Sanjeeda on her role in Badalte Rishton Ki... |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-on-her-role-in-Badalte-Rishton-Ki-/articleshow/18688097.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2014 | ''[[Ek Hasina Thi (TV series)|Ek Hasina Thi]]'' | Durga Thakur / Nitya Mitra | | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3" | 2015 | ''[[Jhalak Dikhhla Jaa (season 8)|Jhalak Dikhhla Jaa 8]]'' | Guest Contestant | rowspan="3" | Dance performance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=18 September 2015 |title=Drashti Dhami, Gautam Gulati and Sanjeeda Sheikh on 'Jhalak Dikhhla Jaa' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/jhalak-dikhhla-jaa-reloaded/Drashti-Dhami-Gautam-Gulati-and-Sanjeeda-Sheikh-on-Jhalak-Dikhhla-Jaa/articleshow/49014416.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | ''[[Tashan-e-Ishq]]'' | rowspan="2" | Guest | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=16 October 2015 |title=Sanjeeda Sheikh-Aamir Ali on Tashan-e-Ishq |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-Aamir-Ali-on-Tashan-e-Ishq/articleshow/49418178.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | ''[[Bhagyalaxmi]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=19 October 2015 |url=https://www.indiatvnews.com/video/bhagyalaxmi-sanjeeda-sheikh-visits-the-sets-87894.25.html |website=INDIA TV NEWS}}</ref> |- | 2015–2016 | ''[[Power Couple (Indian TV series)|Power Couple]]'' | Contestant | Finalist | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=29 February 2016 |title=Power Couple: Aamir Ali and Sanjeeda Sheikh evicted |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/power-couple-aamir-ali-and-sanjeeda-sheikh-evicted/photostory/51192577.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2016 | ''[[Swaragini - Jodein Rishton Ke Sur]]'' | Guest | Dance performance | style="text-align:center;" |{{Citation needed|date=April 2022}} |- | ''[[Ishq Ka Rang Safed]]'' | Dhani | | style="text-align:center;" | |- | 2017 | ''[[Love Ka Hai Intezaar]]'' | Kamini Mathur | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=30 May 2017 |title=Sanjeeda Sheikh and Keith Sequeira's Love Ka Hai Intezaar is the No. 1 show in UK |url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/sanjeeda-sheikh-and-keith-sequeiras-love-ka-hai-intezaar-is-the-no-1-show-in-uk-lifetv-980097-2017-05-30 |website=[[India Today]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2018 | ''[[Roop - Mard Ka Naya Swaroop]]'' | rowspan="5" | Guest | rowspan="5" | Dance performance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url=https://www.iwmbuzz.com/television/news/sanjeeda-shaikhs-special-dance-performance-colors-roop/2018/09/24 |website=IWMBuzz.com |title=Sanjeeda Shaikh's special dance performance in Colors' Roop |date=24 September 2018}}</ref> |- | ''[[Kundali Bhagya]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=10 September 2018 |title=Kundali Bhagya Ganesh Utsav Maha Episode: Dheeraj Dhooper, Additi Gupta, Asha Negi, Karan Tacker And Others Set The Stage on Fire – View Pics |url=https://www.india.com/entertainment/television-news-kundali-bhagya-ganesh-utsav-maha-episode-dheeraj-dhooper-additi-gupta-asha-negi-karan-tacker-and-others-set-the-stage-on-fire-view-pics-3317925/ |website=India.com}}</ref> |- | ''[[Tantra (TV series)|Tantra]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=9 December 2018 |title=Sanjeeda Sheikh shows off her dancing skills in Tantra |url=https://zeenews.india.com/television/sanjeeda-sheikh-shows-off-her-dancing-skills-in-tantra-2162122.html |website=Zee News}}</ref> |- | ''[[Naagin (2015 TV series)|Naagin 3]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=30 December 2018 |title=Naagin 3: Gauhar Khan, Drashti Dhami, Sanjeeda Sheikh to be part of Mahir and Vishaka's wedding celebration |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/naagin-3-gauhar-khan-drashti-dhami-sanjeeda-sheikh-to-be-part-of-mahir-and-vishakas-wedding-celebration/articleshow/67311402.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2019 | ''[[Kumkum Bhagya]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=14 October 2019 |title=Diwali special in Kumkum Bhagya: Karishma, Sanjeeda, Drashti, Ravi, and others to perform |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/diwali-special-kumkum-bhagya-karishma-sanjeeda-drashti-ravi-and-others-perform-191014 |website=Tellychakkar}}</ref> |- |} === ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ਸਾਲ ! ਨਾਂ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਹਵਾਲੇ |- | rowspan="2" | 2017 | ''[[Gehraiyaan (web series)|Gehraiyaan]]'' | Dr. Reyna | | style="text-align:center;" | |- |} === Music videos === {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Song Title ! Singer ! Ref(s) |- | 2017 | ''Bas Ek Baar'' | Soham Naik | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=yaD8guPaf0k Bas Ek Baar | Soham Naik | Aamir Ali | Sanjeeda Sheikh | Anurag Saikia | Latest Hindi Songs]</ref> |- | rowspan="2"|2018 | ''Ajnabee'' | Soham Naik | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=oHTSok_Y-94 Ajnabee l Soham Naik | Aamir Ali | Sanjeeda Sheikh | Anurag Saikia | Latest Hindi Songs]</ref> |- | ''Tum Aaoge'' | Soham Naik, Ritrisha Sarmah | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=FhHg3QVZils Tum Aaoge | Soham Naik | Aamir Ali | Sanjeeda | Anurag Saikia | Kunaal Vermaa | Latest Hindi Songs]</ref> |- |rowspan="3"|2019 | ''Sajda Karu'' | [[Stebin Ben]] | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=HD-FonJ6gD0 Sajda Karu - Sanjeeda Sheikh & Aamir Ali | Stebin Ben | Asad Khan| Raqueeb Alam| Zee Music Originals]</ref> |- | ''Kalla Sohna Nai'' | [[Akhil (singer)|Akhil]] | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=_87sQk_Ybsk Kalla Sohna Nai - AKHIL ft. Sanjeeda Sheikh | Babbu | MixSingh | Latest Song 2019]</ref> |- | ''Ruka Hoon'' | [[Jigar Saraiya]] | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=W6RzUBLTYw4 Ruka Hoon | Jigar Saraiya | Sachin - Jigar | Sanjeeda Shaikh | Official Music Video]</ref> |- |rowspan="3"|2021 |''Toh Aa Gaye Hum'' |[[Jubin Nautiyal]], [[Mithoon]] | |- |''Saiyaan'' |[[Jass Manak]] | |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] 8dp3zd4576k7aku3iu7rh9rdkgrz2aa 0 96684 846504 840653 2026-09-18T19:54:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846504 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ}} {{Wikisource portal|ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ|ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਉੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੇਪਰ}} '''ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ''' ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਤੇ [[ਅਲਬ੍ਰਟ ਏ ਮਾਈਕਲਸ]], [[ਹੈਨਰੀ ਲੌਰੰਟਜ਼]], [[ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੀਆਂ ਅਨੁਭਵ ਸਿੱਧ ਖੋਜਾਂ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਬਿ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਕੰਮ [[ਮੈਕਸ ਪਲੈਂਕ]], [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। === ਇਤਿਹਾਸ === {{multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Michelson-Morley experiment conducted with white light.png <!-- | caption1 = --> | image2 = MichelsonMorleyAnimationDE.gif | caption2 = ਚਿੱਤਰ 1-2. ਮਾਇਕਲਸਨ ਅਤੇ ਮੋਰਲੇ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਗਤੀ, ਆਪਣੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਡਿੱਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫੇਜ਼ ਸ਼ਿਫਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੌਜੀਕਲ ਵਿਆਖਿਆ, ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੇ ਨਰੀਖਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ. }} ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, [[ਆਰਾਗੋ ਸਪੌਟ]] ਅਤੇ [[ਫਿਜ਼ਿਆਉ-ਫੋਕਾਲਟ ਅਪਰੇਟਸ|ਹਵਾ ਬਨਾਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਨਾਪਾਂ]] ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਈ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਕੌਰਪੁਸਕਲਿਉਰ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਲਾਈਟ|ਕੌਰਪਿਉਸਕਿਉਲਰ ਥਿਊਰੀ]] ਤੋਂ ਉਲਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗ ਫਿਤ੍ਰਤ ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Hughes|first1=Stefan|title=Catchers of the Light: Catching Space: Origins, Lunar, Solar, Solar System and Deep Space|date=2013|publisher=ArtDeCiel Publishing|location=Paphos, Cyprus|isbn=9781467579926|pages=202–233|url=https://books.google.com/books?id=iZk5OOf7fVYC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|accessdate=7 April 2017}}</ref> ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜੋ ਤਰੰਗਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪਰਿਕਲਪਿਤ [[ਚਮਕਦਾਰ ਏਇਥਰ]] ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਾਲ਼ੇ ਨਤੀਜੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, 1851 ਦੇ [[ਫਿਜ਼ਿਆਉ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਹਿ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਿਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਇੰਡੈਕਸ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਮਾਤਰਾ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਹੋਰ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰੈਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨ (ਜੋ ਵੇਵਲੈਂਥ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ) ਦੇ ਇੰਡੈਕਸ ਉੱਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਮਿਲੀ ਅੰਸ਼ਿਕ [[ਏਇਥਰ-ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ]] ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੇ ਸਖਤ ਨਤੀਜੇ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਕਿ ਏਇਥਰ ਤਤਕਾਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਪੀਡਾਂ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name=Stachel>{{cite book |last=Stachel |first=John |editor1-last=Kox |editor1-first=A. J. |editor2-last=Eisenstaedt |editor2-first=Jean |title=The Universe of General Relativity |publisher=Birkhäuser |location=Boston |date=2005 |pages=1–13 |chapter=Fresnel’s (Dragging) Coefficient as a Challenge to 19th Century Optics of Moving Bodies. |isbn=081764380X |url=http://www.bu.edu/cphs/files/2015/04/2005_Fresnel.pdf |archive-url=https://www.webcitation.org/6phb8M8gM?url=http://www.bu.edu/cphs/files/2015/04/2005_Fresnel.pdf |archive-date=2017-04-13 |access-date=2017-09-17 |dead-url=no }}</ref> 1887 ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ]] (Fig.&nbsp;1‑2) ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਏਇਥਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੰਭਵ ਵਿਆਖਿਆ, ਸੰਪੂਰਨ ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ, [[ਸਥੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਸੀ। (Fig.&nbsp;1‑3).<ref name="French"/> {{multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Aberrationseasons.svg <!-- | caption1 = --> | image2 = Stellar aberration versus the dragged aether.gif | caption2 = ਚਿੱਤਰ 1-3. (top) ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਾਲ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (bottom) ''ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ''—ਥਿਊਰੀ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਏਇਥਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਪ੍ਰਤਿ ਅਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ- ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੇਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।<ref group="ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ">ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਗਤੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਸਮਕੋਣ ਤੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;1&#8209;3 (bottom left) ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆਈਪੀਸ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਜਰੂਰ ਹੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੁਮਾਉ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;1&#8209;3 (bottom right) ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਏੋਇਥਰ (ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ) ਅੰਦਰ ਪਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਵੇਂ ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ- ਜੇਕਰ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੋਵੇ- ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਟੈਲੀਸਕੋਪਾਂ ਲਈ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਲੋਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਈਪੀਸਾਂ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।</ref> }} 1889 ਵਿੱਚ [[ਜੌਰਜ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਫਿਟਜ਼ਗ੍ਰਾਲਡ]] ਅਤੇ 1892 ਵਿੱਚ [[ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼]] ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਸਥਿਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤੂਆਂ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਾਂਘੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਨੀ ਕੁ ਮਾਤਰਾ ਜਿੰਨਾ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। (ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਕੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੰਬਾਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀ।) 1904 ਤੋਂ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀਆ਼ ਜੁਲਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ]]), ਪਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਰਾ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ। [[ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ (ਮਕੈਨਿਕਸ)|ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] (ਫੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਟੋਰਕਾਂ ਅਯੇ ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ) ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਭੌਤਿਕੀ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਭੌਤਿਕੀ ਤਰੋੜ-ਮਰੋੜ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਯੋਗ ਵਿਭਿੰਨ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ।<ref name="Pais">{{cite book|last1=Pais|first1=Abraham|title=""Subtle is the Lord-- ": The Science and the Life of Albert Einstein|url=https://archive.org/details/subtleislordscie00pais|date=1982|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=019853907X|edition=11th}}</ref>{{rp|163–174}} ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ [[ਟ੍ਰਓਟਨ-ਨੋਬਲ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ]] ਜਾਂ [[ਰੇਲੀਘ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ]]ਾਂ ਵਰਗੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਮਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="Miller">{{cite book|last1=Miller|first1=Arthur I.|title=Albert Einstein's Special Theory of Relativity|date=1998|publisher=Springer-Verlag|location=New York|isbn=0387948708}}</ref>{{rp|64}} ਫੇਰ ਵੀ, ਇਸਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੀ ਉਸਦੀ 1904 ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੀਆਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਨ। ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਗਲਤੀਆਂ ਸੁਧਾਰਦਿਆਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਏਇਥਰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵਕਤ ਦੌਰਾਨ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਦੀ ਡਾਇਨੈਮੀਕਲ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Pais"/>{{rp|163–174}} [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਸਮਝ, 20ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਓ ਰੱਖਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਈਕਲਸਨ ਅਤੇ ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਪਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਉਹ ਬੇਮੇਲਤਾਵਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਓਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]] ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ 1905 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ [[ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੁੰਬਕ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ ਸਮੱਸਿਆ]] ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਵਾਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਅਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਹਰਟਜ਼, ਲੌਰੰਟਜ਼, ਅਤੇ ਖੁਦ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਮੇਤ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਲੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ।<ref name="Miller"/>{{rp|135–142}} ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ, ਜੋ 1905 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਰਹੱਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਹੱਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] (ਫੋਰਸਾਂ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ) ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਨਾ ਕਿ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]] ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸੀ।<ref name="Schutz">{{cite book|last1=Schutz|first1=Bernard|title=Gravity from the Ground Up: An Introductory Guide to Gravity and General Relativity|date=2004|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=0521455065|edition=Reprint|url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC|accessdate=24 May 2017|language=en}}</ref>{{rp|219}} ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ''überflüssige Gelehrsamkeit'' (ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਆਨ) ਪੁਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ 1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਪ੍ਰਤਿ ਆਪਣੀ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Pais"/>{{rp|151–152}} ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{anchor|Spacetime interval}} <!-- This section is linked from [[Lorentz transformation]] --> {{multiple image|perrow = 2|total_width=300 | image1 = H A Lorentz (Nobel).jpg |width1=280|height1=396 | caption1 = ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ | image2 = Henri Poincaré-2.jpg |width2=371|height2=500 | caption2 = ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ | image3 = Albert Einstein (Nobel).png |width3=280|height3=396 | caption3 = ਅਲਬ੍ਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ | image4 = Hermann Minkowski Portrait.jpg|width4=813|height4=1093 | caption4 = ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ | <!--header = Figure 1-3--> | footer = <center>Figure 1-3.</center>}} ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ [[ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ]] ਹੈ,<ref name="Miller"/>{{rp|73–80,93–95}}<ref>{{Citation |author=Darrigol, O. |title=The Genesis of the theory of relativity |year=2005 |journal=Séminaire Poincaré |volume=1 |pages=1–22 |url=http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |format=PDF |doi=10.1007/3-7643-7436-5_1 |isbn=978-3-7643-7435-8 |bibcode=2006eins.book....1D |access-date=2017-09-03 |archive-date=2018-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108205041/http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |url-status=dead }}</ref> ਜਿਸਨੇ 1898 ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Galison |first1=Peter |title=Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time |url=https://archive.org/details/einsteinsclocksp00gali |date=2003 |publisher=W. W. Norton & Company, Inc. |location=New York|isbn=0393020010 |pages=[https://archive.org/details/einsteinsclocksp00gali/page/n133 13]–47}}</ref><ref group=note>ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸਲਾ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਸਮੇਂ ਬਾਬਤ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ (ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲੈਣਾ) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਆਪਸੀ-ਮੇਲ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ (ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਨ ਨੇ ਨਿਊਟਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬ੍ਰੇਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ, ਸੱਚਾ ਵਕਤ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ [[ਹੈਨਰੀ ਬ੍ਰਗਸਨ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਅਟੈਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਤਰਕ ਸੀ ਕਿ, ਵਕਤ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ੍ਰਾਲ ਸਹਿਜ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹਨ। ਗੈਲੀਸਨ (2003), “ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਕੰਮ”</ref> 1900 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਛਾਣਿਆ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਦਾ [[ਲੋਕਲ ਟਾਈਮ]] ਦਰਅਸਲ ਓਹ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਲੌਕ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ [[ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ]] ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਲੌਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref group=note>ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ]] ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਬਦਲ, ਮੱਧ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿਧੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੋ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੂਜੇ ਇਨਸਾਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅਡਜਸਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਫਲੈਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗੈਲੀਸਨ (2003), ''ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਥਨ।''</ref> 1900 ਅਤੇ 1904 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਏਇਥਰ ਦੀ ਜਨਮਜਾਤ ਪਛਾਣ-ਅਯੋਗਤਾ ਸੁਝਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਕਿਹਾ, ਅਤੇ 1905/1906 ਵਿੱਚ<ref>{{cite journal |last1=Poincare |first1=Henri |title=On the Dynamics of the Electron (Sur la dynamique de l’électron) |journal=Rendiconti del Circolo matematico di Palermo |date=1906 |volume=21 |pages=129–176 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Translation:On_the_Dynamics_of_the_Electron_(July)#.C2.A7_9._.E2.80.94_Hypotheses_on_gravitation|accessdate=15 July 2017}}</ref> ਉਸਨੇ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਬਣਾਇਆ। ਲੌਰੰਟਜ਼ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਵਕਤ, ਉਸਨੇ [[ਫੋਰ-ਪੁਜੀਸਨ]], [[ਫੋਰ-ਵਿਲੌਸਿਟੀ]], ਅਤੇ [[ਫੋਰ-ਫੋਰਸ]] ਨਾਮਕ ਵਿਭਿੰਨ [[ਫੋਰ-ਵੈਕਟਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ 4-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਨਵੀਨ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Citation|author=Zahar, Elie|year=1989|orig-year=1983|title=Einstein's Revolution: A Study in Heuristic|chapter=Poincaré's Independent Discovery of the relativity principle |publisher=Open Court Publishing Company|location=Chicago|isbn=0-8126-9067-2}}</ref><ref name=Walter /> ਉਸਨੇ, ਫੇਰ ਵੀ, ਅਗਲੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 4-ਅਯਾਮੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੀਸਰਚ ਦੀ ਇਹ ਲਾਈਨ “ਸੀਮਤ ਲਾਭ ਵਾਸਤੇ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਜਰੂਰੀ” ਕਰਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਢੁਕਵੀਂ ਲਗਦੀ ਹੈ।<ref name=Walter>{{cite book|author1=Walter, Scott A.|editor1-last=Renn|editor1-first=Jürgen|editor2-last=Schemmel|editor2-first=Matthias|title=The Genesis of General Relativity, Volume 3|chapter=Breaking in the 4-ਵੈਕਟਰ: the four-dimensional movement in gravitation, 1905–1910|date=2007|publisher=Springer|location=Berlin|pages=193–252|url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html|accessdate=15 July 2017|archiveurl=https://www.webcitation.org/6rxvbrr7g?url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html|archivedate=15 ਜੁਲਾਈ 2017|dead-url=no}}</ref> ਹੋਰ ਅੱਗੇ, 1909 ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਬਾਦ, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Pais"/>{{rp|163–174}} ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤਰਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Pais/><ref name=Miller/> 1905 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ (ਭਾਵੇਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਰਤੇਂ ਬਗੈਰ)।<ref name=Pais/><ref name=Miller/> ਜਦੋਂਕਿ ਉਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਅਤੇ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਹੀ ਸੀ। ਜਿਸਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਏਇਥਰ ਦਰਮਿਆਨ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਵਿਸਲੇਸ਼ਣ [[ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] ਨਾਲ਼ੋਂ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨਤੀਜੇ ਇਹ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਿਊਰੀ ਦੋ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ [[ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ]] ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪੁੰਜ]]-ਊਰਜਾ ਸਬੰਧ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 1907 ਵਿੱਚ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੀ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।, ਜਿਸਨੇ ਇਨਰਸੀਅਲ ਅਤੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਉਸਦੀ ਊਰਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਜਦੋਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਾਬਤ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ,<ref name="Schutz"/>{{rp|219}} ਫੇਰ ਵੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ, ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]], ਵੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਿਆ ਸੀ। [[ਮੈਕਸ ਬੌਰਨ]] ਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥ-ਸਹੋਯੋਗਿਕ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ:<ref name="Weinstein">{{cite web|last1=Weinstein |first1=Galina |title=Max Born, Albert Einstein and Hermann Minkowski's Space-Time Formalism of Special Relativity |url=https://arxiv.org/abs/1210.6929 |website=arXiv |publisher=Cornell University Library |accessdate=11 July 2017}}</ref> {{cquote|I ਕੋਲੋਗਨਿ ਗਿਆ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2 ਸਤੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਲੈਕਚਰ “ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ” ਸੁਣਿਆ। […] ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਓਦੋਂ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਓਹ ਪੇਪਰ ਛਾਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਲ ਵਕਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਉੱਚਾਰੀ ਗਈ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਇਹੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਛਪਵਾਇਆ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਣਿਤਿਕ ਬਣਤਰ ਕੱਢਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਮਹਾਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸਾਂਝ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।}} ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ 1905 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮਾਈਕਲਸਨ ਦੇ ਹਾਨੀਕਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਅਤੇ [[ਡੇਵਿਡ ਹਿਲਬ੍ਰਟ]] ਨੇ ਲੌਰੰਟਜ਼, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਡਵਾਂਸਡ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੀ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਝ ਪ੍ਰਤਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਕੰਮ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੋਵੇ।<ref name="Galison">{{cite journal|last1=Galison |first1=Peter Louis|title=Minkowski's space-time: From visual thinking to the absolute world |journal=Historical Studies in the Physical Sciences |date=1979 |volume=10 |pages=85–121 |doi=10.2307/27757388 |jstor=27757388 |accessdate=}}</ref> [[File:Minkowski Diagram from 1908 'Raum und Zeit' lecture.jpg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 1-4. 1908 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ “ਰਾਉਮ ਉਂਡ ਜ਼ੇਇਟ” ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕੀਤਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀਪੁਣਾ]] ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸਾਲ ਕੁ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 5, 1907 ਨੂੰ “ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ” (''Das Relativitätsprinzip'') ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਗੌਟਿੰਗਟਨ ਮੈਥੇਮੈਟੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਲੈਚਕਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਜਨਤਾ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਰਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਏਇਥਰ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਪਰ “ਅੱਨਾਲਜ਼ ਔਫ ਫਿਜ਼ਿਕਸ” (''Annalen der Physik'') ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ 1915 ਵਾਲ਼ੇ ਉਸਦੇ ਮਰਣੋਪ੍ਰਾਂਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸੋਮਰਫੈਲਡ ਨੇ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੋੱਮਰਫੈਲਡ ਨੇ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਵਾਲੀ ਜੱਜਮੈਂਟ ਦੋਹਰਾਈ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਪਸ਼ਟਕਰਤਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ।<ref name=Weinstein/> ਦਸੰਬਰ 21, 1907 ਨੂੰ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਫੇਰ ਤੋਂ ਗੌਟਿੰਗਟਨ ਸੈਂਟੀਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਮੂਹਰੇ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 21, 1908 ਨੂੰ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੱਲਬਾਤ, ''ਸਪੇਸ ਐਂਡ ਟਾਈਮ'' (''Raum und Zeit''),<ref name="Minkowski_Raum_und_Zeit">{{cite journal|last1=Minkowski|first1=Hermann|title=Raum und Zeit|journal=Jahresberichte der Deutschen Mathematiker-Vereinigung |date=1909 |pages=1–14 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Translation:Space_and_Time |trans-title=Space and Time|publisher=B.G. Teubner}}</ref> ਜਰਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਔਫ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ ਐਂਡ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref group=note>ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਸਫੀਅਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) (ਜਿਵੇਂ [[ਲਾਈ ਸਫੀਅਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)]] ਜਾਂ [[ਕਨਫ੍ਰਮਲ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)]] ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੇ ਕੁੱਝ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ [[ਸਫੈਰੀਕਲ ਵੇਵ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ]]ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਮਾਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ (1912) ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ [[ਸਫੈਰੀਕਲ ਵੇਵ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਲੈਗੁਇੱਰੇ ਗਰੁੱਪ|ਸਰਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਗੁਇੱਰੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ]] ਹੈ, ਜੋ ਸਫੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸਫੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਸਤਹਿਾਂ ਨੂੰ ਸਤਹਿਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਮੋਬੀਅਸ ਗਰੁੱਪ]] (ਜੋ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ R3 ਵਿੱਚ ਆਈਸੋਮੀਟ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦਰਮਿਆਨ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।</ref> “ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ” ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਸਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਇਸਲਈ, ਸਪੇਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਘਟ ਕੇ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਸਮ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇਗੀ।” ''ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ'' ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ (Fig.&nbsp;1‑4) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿ “ਸਥਿਰ ਅੰਤ੍ਰਾਲ” ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਇਸ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣਤਾ ਦੀ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref group=note>''(ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ'' '''''G''_∞''' ''ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਗਰੁੱਪ ਹੇ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ'' '''''G''_c''' ''ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਹੈ।)'' "ਇਸਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੁੱਪ '''''G''_c''',{{nowrap|1='''''c'' = &infin;'''}} ਵਾਸਤੇ ਹੱਦ ਅੰਦਰ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਗਰੁੱਪ '''''G''_∞''' ਦੀ ਤਰਾਂ, ਇੰਨਬਿੰਨ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੂਰਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ '''''G''_c''' ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ '''''G''_∞''' ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੁੱਧੀਯੋਗ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਕੋਈ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੋਚੇਗਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਗਰੁੱਪ '''''G''_∞''' ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪ '''''G''_c''' ਵਾਸਤੇ, ਜਿੱਥੇ '''''c''''' ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਨਾਪ ਇਕਾਈਆਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ (1909), ''ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਥਨ''</ref> ਆਈਨਸਟਾਈਨ, ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।, ਤੇ ਇਸਨੂੰ ''überflüssige Gelehrsamkeit'' (ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਆਨ) ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, 1907 ਵਿੱਚ ਸੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਾਸਤੇ ਉਸਦੀ ਰੀਸਰਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ 1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਪ੍ਰਤਿ ਆਪਣੀ ਸ਼ੰਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref name="Pais"/>{{rp|151–152}} ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ, ਇਸਲਈ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੱਜਕੱਲ “ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ” ਦੇ ਨਾਮਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਵਾਧੂ ਵੇਰਵੇ == {{reflist|group="ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ"|30em}} == ਨੋਟਸ == {{reflist|group=note|30em}} == ਹਵਾਲੇ == === ਮੁਢਲੇ ਸੋਮੇ === {{Refbegin|35em}} *{{Citation |author=Abraham, Max |year=1902 |title=[[s:de:Dynamik des Electrons|Dynamik des Electrons]] |journal=Nachrichten von der Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, Mathematisch-Physikalische Klasse |pages=20–41}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19023150105 |author=Abraham, Max |year=1903 |title=[[s:de:Prinzipien der Dynamik des Elektrons (1903)|Prinzipien der Dynamik des Elektrons]] |journal=Annalen der Physik |volume=315 |issue=1 |pages=105–179|bibcode = 1902AnP...315..105A }} *{{Citation |author=Abraham, Max |year=1904 |title=[[s:de:Die Grundhypothesen der Elektronentheorie|Die Grundhypothesen der Elektronentheorie]] |trans_title=[[s:Translation:The Fundamental Hypotheses of the Theory of Electrons|The Fundamental Hypotheses of the Theory of Electrons]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=5 |pages=576–579}} * {{Citation |author=Abraham, Max |year=1914 |title=Neuere Gravitationstheorien |journal=Jahrbuch für Radioaktivität und Elektronik |volume=11 |issue=4 |pages=470–520 |url=http://libcoll.mpiwg-berlin.mpg.de/elib/all_documents/Abrah_Neuer_01_1915 |postscript=. }} *{{Citation |author=Alväger, Farley, Kjellmann, Walle |year=1964 |title=Test of the second postulate of special relativity in the GeV region |journal=Phys. Rev. Letters |volume=12 |issue=3 |pages=260–262 |doi=10.1016/0031-9163(64)91095-9 |bibcode=1964PhL....12..260A}} *{{Citation |author=Bartoli, Adolfo |year=1884 |orig-year=1876 |title=Il calorico raggiante e il secondo principio di termodynamica |journal=Nuovo Cimento |volume=15 |pages=196–202 |url=http://fisicavolta.unipv.it/percorsi/pdf/press.pdf |doi=10.1007/bf02737234 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217082457/http://fisicavolta.unipv.it/percorsi/pdf/press.pdf |archivedate=December 17, 2008 |df=mdy-all }} * {{Citation |doi=10.1112/plms/s2-8.1.223 |author=Bateman, Harry |year=1910 |orig-year=1909 |title=[[s:The Transformation of the Electrodynamical Equations|The Transformation of the Electrodynamical Equations]] |journal=Proceedings of the London Mathematical Society |volume=8 |issue=1 |pages=223–264 |postscript=.}} *{{Citation |author=Borel, Émile |year=1913 |title=La théorie de la relativité et la cinématique |journal=Comptes Rendus des Séances de l'Académie des Sciences |volume=156 |pages=215–218 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3109m/f215.chemindefer }} *{{Citation |author=Borel, Émile |year=1913 |title=La cinématique dans la théorie de la relativité |journal=Comptes Rendus des Séances de l'Académie des Sciences |volume=157 |pages=703–705 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k31103/f703.table }} *{{Citation |author=Born, Max |year=1909 |title=Die Theorie des starren Körpers in der Kinematik des Relativitätsprinzips |trans_title=[[s:Translation:The Theory of the Rigid Electron in the Kinematics of the Principle of Relativity|The Theory of the Rigid Electron in the Kinematics of the Principle of Relativity]] |journal=Annalen der Physik |volume=335 |issue=11 |pages=1–56 |doi=10.1002/andp.19093351102|bibcode = 1909AnP...335....1B }} *{{Citation |author=Brecher, Kenneth |year=1977 |title=Is the Speed of Light Independent of the Velocity of the Source? |journal=Phys. Rev. Letters |volume=39 |issue=17 |pages=1051–1054 |doi=10.1103/PhysRevLett.39.1051 |bibcode=1977PhRvL..39.1051B}} * {{Citation |doi=10.1002/andp.19033160604 |author=Bucherer, A. H. |year=1903 |title=[[s:de:Über den Einfluß der Erdbewegung auf die Intensität des Lichtes|Über den Einfluß der Erdbewegung auf die Intensität des Lichtes]] |journal=Annalen der Physik |volume=316 |issue=6 |pages=270–283|bibcode = 1903AnP...316..270B }} *{{Citation |author=Bucherer, A. H. |year=1908 |title=[[s:de:Messungen an Becquerelstrahlen|Messungen an Becquerelstrahlen. Die experimentelle Bestätigung der Lorentz-Einsteinschen Theorie.]] ([[s:en:Translation:Measurements of Becquerel rays|Measurements of Becquerel rays. The Experimental Confirmation of the Lorentz-Einstein Theory]]) |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=9 |issue=22 |pages=755–762}} *{{Citation |author=Cohn, Emil |year=1901 |title=Über die Gleichungen der Electrodynamik für bewegte Körper |journal=Archives néerlandaises des sciences exactes et naturelles |volume=5 |pages=516–523}} *{{Citation |last=Cohn, Emil |year=1904 |title=Zur Elektrodynamik bewegter Systeme I |trans_title=[[s:Translation:On the Electrodynamics of Moving Systems I|On the Electrodynamics of Moving Systems I]] |journal= Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften |volume=1904/2 |issue=40 |pages =1294–1303}} *{{Citation |last=Cohn, Emil |year=1904 |title=Zur Elektrodynamik bewegter Systeme II |trans_title=[[s:Translation:On the Electrodynamics of Moving Systems II|On the Electrodynamics of Moving Systems II]] |journal= Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften |volume=1904/2 |issue=43 |pages =1404–1416}} *{{Citation |author=Comstock, Daniel Frost |year=1910 |title=[[s:The Principle of Relativity (Comstock)|The Principle of Relativity]] |journal=Science |volume=31 |pages=767–772 |doi=10.1126/science.31.803.767 |pmid=17758464 |issue=803|bibcode = 1910Sci....31..767C }} * {{Citation |doi=10.1112/plms/s2-8.1.77 |author=Cunningham, Ebenezer |year=1910 |orig-year=1909 |title=[[s:The principle of Relativity in Electrodynamics and an Extension Thereof|The principle of Relativity in Electrodynamics and an Extension Thereof]] |journal=Proceedings of the London Mathematical Society |volume=8 |issue=1 |pages=77–98 |postscript=.}} *{{Citation |author=De Sitter, Willem |title=[[s:A proof of the constancy of the velocity of light|A proof of the constancy of the velocity of light]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |volume=15 |issue=2 |year=1913 |pages=1297–1298}} *{{Citation |author=De Sitter, Willem |title=[[s:On the constancy of the velocity of light|On the constancy of the velocity of light]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |volume=16 |issue=1 |year=1913 |pages=395–396}} *{{Citation |author=Ehrenfest, Paul |year=1909 |title=[[s:de:Gleichförmige Rotation starrer Körper und Relativitätstheorie|Gleichförmige Rotation starrer Körper und Relativitätstheorie]] |trans_title=[[s:Translation:Uniform Rotation of Rigid Bodies and the Theory of Relativity|Uniform Rotation of Rigid Bodies and the Theory of Relativity]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=10 |pages=918}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19053221004 |author=Einstein, Albert |year=1905a |title=Zur Elektrodynamik bewegter Körper |journal=Annalen der Physik |volume=322 |issue=10 |pages=891–921 |bibcode=1905AnP...322..891E |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1905_17_891-921.pdf }}. See also: [http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/specrel/ English translation]. *{{Citation |doi=10.1002/andp.19053231314 |author=Einstein, Albert |year=1905b |title=Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig? |journal=Annalen der Physik |volume=323 |issue=13 |pages=639–641 |bibcode=1905AnP...323..639E |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1905_18_639-641.pdf }}. See also the [http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/E_mc2/www/ English translation]. *{{Citation |doi=10.1002/andp.19063250814 |author=Einstein, Albert |year=1906 |title=Das Prinzip von der Erhaltung der Schwerpunktsbewegung und die Trägheit der Energie |journal=Annalen der Physik |volume=325 |issue=8 |pages=627–633 |bibcode=1906AnP...325..627E |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1906_20_627-633.pdf }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19073280713 |author=Einstein, Albert |year=1907 |title=Über die vom Relativitätsprinzip geforderte Trägheit der Energie |journal=Annalen der Physik |volume=328 |issue=7 |pages=371–384 |bibcode=1907AnP...328..371E |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1907_23_371-384.pdf }} *{{Citation |author=Einstein, Albert |year=1908 |orig-year=1907 |title=Über das Relativitätsprinzip und die aus demselben gezogenen Folgerungen |journal=Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik |volume=4 |pages=411–462 |bibcode=1908JRE.....4..411E |url=http://www.soso.ch/wissen/hist/SRT/E-1907.pdf }} *{{Citation |author1=Einstein, Albert |author2=Laub, Jakob |year=1908b |title=Über die elektromagnetischen Grundgleichungen für bewegte Körper |journal=Annalen der Physik |volume=331 |issue=8 |pages=532–540 |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1908_26_532-540.pdf |doi=10.1002/andp.19083310806 |bibcode=1908AnP...331..532E }} *{{Citation |author=Einstein, Albert |year=1909 |title=[[s:The Development of Our Views on the Composition and Essence of Radiation|The Development of Our Views on the Composition and Essence of Radiation]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=10 |issue=22 |pages=817–825}} *{{Citation |author=Einstein, Albert |year=1912 |title=Relativität und Gravitation. Erwiderung auf eine Bemerkung von M. Abraham |journal=Annalen der Physik |volume=38 |issue=10 |pages=1059–1064 |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1912_38_1059-1064.pdf |doi=10.1002/andp.19123431014 |bibcode=1912AnP...343.1059E }} *{{Citation |author=Einstein A. |year=1916 |title=[[s:Relativity: The Special and General Theory|Relativity: The Special and General Theory]] |publisher=Springery}} *{{Citation |author=Einstein, Albert |year=1922 |title=[[s:Ether and the Theory of Relativity|Ether and the Theory of Relativity]] |publisher=Methuen & Co.}} *{{Citation |author=FitzGerald, George Francis |year=1889 |title=[[s:The Ether and the Earth's Atmosphere|The Ether and the Earth's Atmosphere]] |journal=Science |volume=13 |pages=390 |doi=10.1126/science.ns-13.328.390 |pmid=17819387 |issue=328|bibcode = 1889Sci....13..390F }} *{{Cite journal|author=Fizeau, H.|title=[[s:The Hypotheses Relating to the Luminous Aether|The Hypotheses Relating to the Luminous Aether, and an Experiment which Appears to Demonstrate that the Motion of Bodies Alters the Velocity with which Light Propagates itself in their Interior]]|journal=Philosophical Magazine|volume=2|year=1851|pages=568–573}} *{{Citation |author=Fox, J.G. |title=Experimental Evidence for the Second Postulate of Special Relativity |journal=American Journal of Physics |volume=30 |issue=1 |year=1962 |pages=297–300 |doi=10.1119/1.1941992 |postscript=. |bibcode=1965AmJPh..33....1F }} *{{Citation |author=Filippas, T.A. |author2=Fox, J.G. |title=Velocity of Gamma Rays from a Moving Source |journal=Physical Review |year=1964 |volume=135 |issue=4B |pages=B1071-1075 |bibcode = 1964PhRv..135.1071F |doi = 10.1103/PhysRev.135.B1071 }} *{{Citation |author1=Frank, Philipp |author2=Rothe, Hermann |year=1910 |title=Über die Transformation der Raum-Zeitkoordinaten von ruhenden auf bewegte Systeme |journal=Annalen der Physik |volume=339 |issue=5 |pages=825–855 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k15337j/f845.table |doi=10.1002/andp.19113390502 |bibcode=1911AnP...339..825F }} *{{Citation |author=Augustin Fresnel |title=Sur la diffraction de la lumière |journal=Annales de chimie et de physique |volume=1 |year=1816 |pages=239–281 |url=https://books.google.com/books?id=dJY5AAAAcAAJ&pg=PA199 }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19043201206 |author=Hasenöhrl, Friedrich |year=1904 |title=[[s:de:Zur Theorie der Strahlung in bewegten Körpern|Zur Theorie der Strahlung in bewegten Körpern]] |trans_title=[[s:Translation:On the Theory of Radiation in Moving Bodies|On the Theory of Radiation in Moving Bodies]] |journal=Annalen der Physik |volume=320 |issue=12 |pages=344–370|bibcode = 1904AnP...320..344H }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19053210312 |author=Hasenöhrl, Friedrich |year=1905 |title=[[s:de:Zur Theorie der Strahlung in bewegten Körpern. Berichtigung|Zur Theorie der Strahlung in bewegten Körpern. Berichtigung]] |trans_title=[[s:Translation:On the Theory of Radiation in Moving Bodies. Correction|On the Theory of Radiation in Moving Bodies. Correction]] |journal=Annalen der Physik |volume=321 |issue=3 |pages=589–592|bibcode = 1905AnP...321..589H }} *{{Citation |author=Heaviside, Oliver |year=1894 |orig-year=1888 |chapter=[[s:Electromagnetic effects of a moving charge|Electromagnetic waves, the propagation of potential, and the electromagnetic effects of a moving charge]] |title=Electrical papers |volume=2 |pages=490–499}} *{{Citation |author=Heaviside, Oliver |year=1889 |title=[[s:Motion of Electrification through a Dielectric|On the Electromagnetic Effects due to the Motion of Electrification through a Dielectric]] |journal=Philosophical Magazine |series=5 |volume=27 |issue=167 |pages=324–339 |doi=10.1080/14786448908628362}} *{{Citation |author=Herglotz, Gustav |year=1910 |orig-year=1909 |title=Über den vom Standpunkt des Relativitätsprinzips aus als starr zu bezeichnenden Körper |trans_title=[[s:Translation:On bodies that are to be designated as "rigid"|On bodies that are to be designated as "rigid" from the standpoint of the relativity principle]] |journal=Annalen der Physik |volume=336 |issue=2 |pages=393–415 |doi=10.1002/andp.19103360208|bibcode = 1910AnP...336..393H }} *{{Citation |author=Hertz, Heinrich |year=1890a |title=[[s:de:Elektrische Kraft Hertz:208|Über die Grundgleichungen der Elektrodynamik für ruhende Körper]] |journal=Annalen der Physik |volume=276 |issue=8 |pages=577–624|bibcode = 1890AnP...276..577H |doi = 10.1002/andp.18902760803 }} *{{Citation |author=Hertz, Heinrich |year=1890b |title=[[s:de:Elektrische Kraft Hertz:208|Über die Grundgleichungen der Elektrodynamik für bewegte Körper]] |journal=Annalen der Physik |volume=277 |issue=11 |pages=369–399|bibcode = 1890AnP...277..369H |doi = 10.1002/andp.18902771102 }} * {{Cite journal|author=Ignatowsky, W. v.|title=[[s:de:Einige allgemeine Bemerkungen über das Relativitätsprinzip|Einige allgemeine Bemerkungen über das Relativitätsprinzip]] |journal=Physikalische Zeitschrift |trans_title=[[s:Translation:Some General Remarks on the Relativity Principle|Some General Remarks on the Relativity Principle]] |volume=11|year=1910|pages=972–976}} *{{Cite journal |author=Ignatowsky, W. v. |title=[[s:de:Das Relativitätsprinzip (Ignatowski)|Das Relativitätsprinzip]] |journal=Archiv der Mathematik und Physik |volume=17, 18 |year=1911 |pages=1–24, 17–40}} *{{Citation |author=Kaufmann, Walter |year=1902 |title=Die elektromagnetische Masse des Elektrons |trans_title=[[s:Translation:The Electromagnetic Mass of the Electron|The Electromagnetic Mass of the Electron]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=4 |issue=1b |pages=54–56}} *{{Citation |author=Kaufmann, Walter |year=1905 |title=Über die Konstitution des Elektrons |trans_title=[[s:Translation:On the Constitution of the Electron (1905)|On the Constitution of the Electron]] |journal=Sitzungsberichte der Königlich Preußische Akademie der Wissenschaften |volume=45 |pages=949–956}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19063240303 |author=Kaufmann, Walter |year=1906 |title=Über die Konstitution des Elektrons |trans_title=[[s:Translation:On the Constitution of the Electron (1906)|On the Constitution of the Electron]] |journal=Annalen der Physik |volume=324 |issue=3 |pages=487–553|bibcode = 1906AnP...324..487K }} * {{Citation |author=Lange, Ludwig |year=1885 |title=Ueber die wissenschaftliche Fassung des Galileischen Beharrungsgesetzes |journal=Philosophische Studien |volume=2 |pages=266–297 |url=http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/references?id=lit4135 }} *{{Citation |author=Langevin, Paul |year=1908 |orig-year=1904 |title=[[s:The Relations of Physics of Electrons to Other Branches of Science|The Relations of Physics of Electrons to Other Branches of Science]] |journal=International Congress of Arts and Science |volume=7 |pages=121–156}} *{{Citation |author=Langevin, Paul |year=1905 |title=[[s:fr:Sur l'impossibilité physique de mettre en évidence le mouvement de translation de la Terre|Sur l'impossibilité physique de mettre en évidence le mouvement de translation de la Terre]] |journal=Comptes Rendus des Séances de l'Académie des Sciences |volume=140 |pages=1171–1173}} *{{citation |first = P. |last = Langevin |author-link = Paul Langevin |title = The evolution of space and time |journal = Scientia |volume = X |pages = 31–54 |year = 1911 |url = http://amshistorica.unibo.it/diglib.php?inv=7&int_ptnum=108&term_ptnum=302 |access-date = 2017-09-03 |archive-date = 2015-04-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150428001248/http://amshistorica.unibo.it/diglib.php?inv=7&int_ptnum=108&term_ptnum=302 |url-status = dead }} (translated by J. B. Sykes, 1973). *{{Citation |author=Larmor, Joseph |year=1897 |title=[[s:Dynamical Theory of the Electric and Luminiferous Medium III|On a Dynamical Theory of the Electric and Luminiferous Medium, Part 3, Relations with material media]] |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society |volume=190 |pages=205–300 |doi=10.1098/rsta.1897.0020|bibcode = 1897RSPTA.190..205L }} *{{Citation |author=Larmor, Joseph |year=1900 |title=[[s:Aether and Matter|Aether and Matter]] |publisher=Cambridge University Press}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19073280910 |author=Laub, Jakob |year=1907 |title=[[s:oldwikisource:Zur Optik der bewegten Körper I|Zur Optik der bewegten Körper]] |journal=Annalen der Physik |volume=328 |issue=9 |pages=738–744|bibcode = 1907AnP...328..738L }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19073281015 |author=Laue, Max von |year=1907 |title=Die Mitführung des Lichtes durch bewegte Körper nach dem Relativitätsprinzip |trans_title=[[s:Translation:The Entrainment of Light by Moving Bodies in Accordance with the Principle of Relativity|The Entrainment of Light by Moving Bodies in Accordance with the Principle of Relativity]] |journal=Annalen der Physik |volume=328 |issue=10 |pages=989–990|bibcode = 1907AnP...328..989L }} *{{Citation |author=Laue, Max von |year=1911a |title={{Internet archive|dasrelativittsp00lauegoog|Das Relativitätsprinzip}} |publisher=Vieweg |location=Braunschweig}} *{{Citation |author=Laue, Max von |year=1911b |title=Zur Diskussion über den starren Körper in der Relativitätstheorie |trans_title=[[s:Translation:On the Discussion Concerning Rigid Bodies in the Theory of Relativity|On the Discussion Concerning Rigid Bodies in the Theory of Relativity]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=12 |pages=85–87}} *{{Citation |author=Laue, Max von |year=1911c |title=Über einen Versuch zur Optik der bewegten Körper |trans_title=[[s:Translation:On an Experiment on the Optics of Moving Bodies|On an Experiment on the Optics of Moving Bodie]] |journal=Münchener Sitzungsberichte |volume=1911 |pages=405–412}} *{{Citation |author=Laue, Max von |year=1913 |title=Das Relativitätsprinzip |edition=2 |publisher=Vieweg |location=Braunschweig}} *{{Citation |author=Lewis, Gilbert N. |year=1908 |title=[[s:A revision of the Fundamental Laws of Matter and Energy|A revision of the Fundamental Laws of Matter and Energy]] |journal=Philosophical Magazine |volume=16 |pages=705–717 |doi=10.1080/14786441108636549}} *{{Citation |author1=Lewis, Gilbert N. |author2=Tolman, Richard C. |year=1909 |title=[[s:The Principle of Relativity, and Non-Newtonian Mechanics|The Principle of Relativity, and Non-Newtonian Mechanics]] |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |volume=44 |pages=709–726 |doi=10.2307/20022495}} *{{Citation |author1=Lewis, Gilbert N. |author2=Wilson, Edwin B. |year=1912 |title={{Internet archive|proceedingsofamer48amer|The Space-time Manifold of Relativity. The Non-Euclidean Geometry of Mechanics and Electromagnetics}} |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |volume=48 |pages=387–507 |doi=10.2307/20022840}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1886 |title=De l'influence du mouvement de la terre sur les phénomènes lumineux |journal=Archives néerlandaises des sciences exactes et naturelles |volume=21 |pages=103–176}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1892a |title={{Internet archive|lathorielectrom00loregoog|La Théorie electromagnétique de Maxwell et son application aux corps mouvants}} |journal=Archives néerlandaises des sciences exactes et naturelles |volume=25 |pages=363–552}} *{{Citation |last=Lorentz |first=Hendrik Antoon |year=1892b |title=De relatieve beweging van de aarde en den aether |trans_title=[[s:Translation:The Relative Motion of the Earth and the Aether|The Relative Motion of the Earth and the Aether]] |journal=Zittingsverlag Akad. V. Wet. |pages=74–79 |volume=1}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1895 |title=[[s:de:Versuch einer Theorie der electrischen und optischen Erscheinungen in bewegten Körpern|Versuch einer Theorie der electrischen und optischen Erscheinungen in bewegten Körpern]] |trans_title=[[s:Translation:Attempt of a Theory of Electrical and Optical Phenomena in Moving Bodies|Attempt of a Theory of Electrical and Optical Phenomena in Moving Bodies]] |location=Leiden |publisher=E.J. Brill}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1899 |title=[[s:Simplified Theory of Electrical and Optical Phenomena in Moving Systems|Simplified Theory of Electrical and Optical Phenomena in Moving Systems]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |volume=1 |pages=427–442}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |title=[[s:Considerations on Gravitation|Considerations on Gravitation]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |year=1900 |volume=2 |pages=559–574}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1904a |journal=Encyclopädie der mathematischen Wissenschaften |title=Weiterbildung der Maxwellschen Theorie. Elektronentheorie. |pages=145–288 |volume=5 |issue=2 |url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/no_cache/dms/load/img/?IDDOC=201792 }} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1904b |title=[[s:Electromagnetic phenomena|Electromagnetic phenomena in a system moving with any velocity smaller than that of light]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |volume=6 |pages=809–831}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |origyear=1910|year=1931 |title=Lecture on theoretical physics, Vol.3 |publisher=MacMillan |location=London}} *{{Citation |author1=Lorentz, Hendrik Antoon |author2=Einstein, Albert |author3=Minkowski, Hermann |year=1913 |title={{Internet archive|dasrelativittsp00minkgoog|Das Relativitätsprinzip. Eine Sammlung von Abhandlungen.}} |location=Leipzig & Berlin |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1914 |title=[[s:Das Relativitätsprinzip (Lorentz)|Das Relativitätsprinzip. Drei Vorlesungen gehalten in Teylers Stiftung zu Haarlem]] |publisher=B.G. Teubner |location=Leipzig and Berlin}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1914 |title=La Gravitation |journal=Scientia |volume=16 |pages=28–59 |url=http://diglib.cib.unibo.it/diglib.php?inv=7&int_ptnum=16&term_ptnum=36&format=jpg |access-date=2017-09-03 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206021200/http://diglib.cib.unibo.it/diglib.php?inv=7&int_ptnum=16&term_ptnum=36&format=jpg |url-status=dead }} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1916 |title={{Internet archive|electronstheory00lorerich|The theory of electrons and its applications to the phenomena of light and radiant heat}} |location=Leipzig & Berlin |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1921 |title=[[s:fr:Deux Mémoires de Henri Poincaré sur la Physique Mathématique|Deux Mémoires de Henri Poincaré sur la Physique Mathématique]] |trans_title=[[s:Translation:Two Papers of Henri Poincaré on Mathematical Physics|Two Papers of Henri Poincaré on Mathematical Physics]] |journal=Acta Mathematica |volume=38 |issue=1 |pages=293–308 |doi=10.1007/BF02392073}}; *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1928 |title=Conference on the Michelson-Morley Experiment |journal=The Astrophysical Journal |volume=68 |pages=345–351 |bibcode=1928ApJ....68..341M |doi=10.1086/143148 |last2=Lorentz |first2=H. A. |last3=Miller |first3=D. C. |last4=Kennedy |first4=R. J. |last5=Hedrick |first5=E. R. |last6=Epstein |first6=P. S.}} *{{Citation |author=Mach, Ernst |year=1912 |orig-year=1883 |title=Die Mechanik in ihrer Entwicklung |location=Leipzig |publisher=Brockhaus |url=http://www.jwdt.com/~paysan/mach.pdf |access-date=2017-09-03 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713131216/http://www.jwdt.com/~paysan/mach.pdf |url-status=dead }} *{{Citation |author=Maxwell, James Clerk |title=[[s:A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field|A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field]] |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society |volume=155 |year=1864 |pages=459–512 |doi=10.1098/rstl.1865.0008 |bibcode=1865RSPT..155..459C}} *{{Citation |author=Maxwell, James Clerk |year=1873 |title={{Internet archive|electricandmag02maxwrich|A Treatise on electricity and magnetism}} |volume=2 |chapter=§ 792 |pages=391 |publisher=Macmillan & Co. |location=London}} *{{Citation |author=Michelson, Albert A. |title=[[s:The Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether|The Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether]] |journal=American Journal of Science |volume=22 |year=1881 |pages=120–129 |doi=10.2475/ajs.s3-22.128.120}} *{{Citation |author1=Michelson, Albert A. |author2=Morley, Edward W. |title=[[s:Influence of Motion of the Medium on the Velocity of Light|Influence of Motion of the Medium on the Velocity of Light]] |journal=American Journal of Science |volume=31 |year=1886 |pages=377–386 |doi=10.2475/ajs.s3-31.185.377}} *{{Citation |author1=Michelson, Albert A. |author2=Morley, Edward W. |title=[[s:On the Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether|On the Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether]] |journal=American Journal of Science |volume=34 |year=1887 |pages=333–345 |doi=10.2475/ajs.s3-34.203.333}} *{{Citation |author1=Michelson, Albert A. |author2=Gale, Henry G. |title=The Effect of the Earth's Rotation on the Velocity of Light |journal=The Astrophysical Journal |volume=61 |year=1925 |pages=140–145 |bibcode=1925ApJ....61..140M |doi=10.1086/142879}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19153521505 |author=Minkowski, Hermann |origyear=1907|year=1915 |title=[[s:de:Das Relativitätsprinzip (Minkowski)|Das Relativitätsprinzip]] |journal=Annalen der Physik |volume=352 |issue=15 |pages=927–938|bibcode = 1915AnP...352..927M }} *{{Citation |author=Minkowski, Hermann |year=1908 |orig-year=1907 |title=[[s:de:Die Grundgleichungen für die elektromagnetischen Vorgänge in bewegten Körpern|Die Grundgleichungen für die elektromagnetischen Vorgänge in bewegten Körpern]] |trans_title=[[s:Translation:The Fundamental Equations for Electromagnetic Processes in Moving Bodies|The Fundamental Equations for Electromagnetic Processes in Moving Bodies]] |journal=Nachrichten von der Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, Mathematisch-Physikalische Klasse |pages=53–111}} (English translation in 1920 by [[Meghnad Saha]]). *{{Citation|author=Minkowski, Hermann|year=1909|orig-year=1908| title=[[s:de:Raum und Zeit (Minkowski)|Raum und Zeit]]|journal=Physikalische Zeitschrift|volume=10|pages=75–88}} :*Various English translations on Wikisource: [[s:Space and Time|Space and Time]] *{{Citation |doi=10.1002/andp.19073270504 |author=Mosengeil, Kurd von |year=1907 |title=[[s:de:Theorie der stationären Strahlung|Theorie der stationären Strahlung in einem gleichförmig bewegten Hohlraum]] |journal=Annalen der Physik |volume=327 |issue=5 |pages=867–904|bibcode = 1907AnP...327..867V }} *{{Citation |author=Neumann, Carl |year=1870 |title={{Internet archive|ueberdieprincip00neumgoog|Ueber die Principien der Galilei-Newtonschen Theorie}} |location=Leipzig |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Neumann, Günther |year=1914 |title=Die träge Masse schnell bewegter Elektronen |journal=Annalen der Physik |volume=350 |issue=20 |pages=529–579 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k153486/f542.table |doi=10.1002/andp.19143502005 |bibcode=1914AnP...350..529N }} * {{Citation |doi=10.1002/andp.19133471303 |author=Nordström, Gunnar |year=1913 |title=Zur Theorie der Gravitation vom Standpunkt des Relativitätsprinzips |journal=Annalen der Physik |volume=347 |issue=13 |pages=533–554 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k153455.image.f545 |postscript=. |bibcode=1913AnP...347..533N }} *{{Citation |author=Palagyi, Menyhért |year=1901 |title=[[s:de:Neue Theorie des Raumes und der Zeit|Neue Theorie des Raumes und der Zeit]] |location=Leipzig |publisher=Wilhelm Engelmann}} *{{Citation |author=Planck, Max |year=1906a |title=Das Prinzip der Relativität und die Grundgleichungen der Mechanik |trans_title=[[s:Translation:The Principle of Relativity and the Fundamental Equations of Mechanics|The Principle of Relativity and the Fundamental Equations of Mechanics]] |journal=Verhandlungen Deutsche Physikalische Gesellschaft |volume=8 |pages=136–141}} *{{Citation |author=Planck, Max |year=1906b |title=Die Kaufmannschen Messungen der Ablenkbarkeit der β-Strahlen in ihrer Bedeutung für die Dynamik der Elektronen |trans_title=[[s:Translation:The Measurements of Kaufmann|The Measurements of Kaufmann on the Deflectability of β-Rays in their Importance for the Dynamics of the Electrons]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=7 |pages=753–761}} *{{Citation |author=Planck, Max |year=1907 |title=Zur Dynamik bewegter Systeme |trans_title=[[s:Translation:On the Dynamics of Moving Systems|On the Dynamics of Moving Systems]] |journal=Sitzungsberichte der Königlich-Preussischen Akademie der Wissenschaften, Berlin |volume=Erster Halbband |issue=29 |pages=542–570}} *{{Citation |author=Planck, Max |year=1908 |title=Bemerkungen zum Prinzip der Aktion und Reaktion in der allgemeinen Dynamik |trans_title=[[s:Translation:Notes on the Principle of Action and Reaction in General Dynamics|Notes on the Principle of Action and Reaction in General Dynamics]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=9 |issue=23 |pages=828–830}} *{{Citation |author=Planck, Max |origyear=1909|year=1915 |chapter=[[s:General Dynamics. Principle of Relativity|General Dynamics. Principle of Relativity]] |title=Eight lectures on theoretical physics |location=New York |publisher=Columbia University Press}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1889 |title=Théorie mathématique de la lumière |volume=1 |publisher=G. Carré & C. Naud |location=Paris}} Preface partly reprinted in "Science and Hypothesis", Ch. 12. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1895 |title=A propos de la Théorie de M. Larmor |journal=L'éclairage électrique |volume=5 |pages=5–14}} Reprinted in Poincaré, Oeuvres, tome IX, pp.&nbsp;395–413 *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1913 |orig-year=1898 |title=The Foundations of Science (The Value of Science) |chapter=[[s:The Measure of Time|The Measure of Time]] |location=New York |publisher=Science Press |pages=222–234}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1900a |title=Les relations entre la physique expérimentale et la physique mathématique |journal=Revue générale des sciences pures et appliquées |volume=11 |pages=1163–1175 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k17075r/f1167.table }}. Reprinted in "Science and Hypothesis", Ch. 9–10. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1900b |title=[[s:fr:La théorie de Lorentz et le principe de réaction|La théorie de Lorentz et le principe de réaction]] |journal=Archives néerlandaises des sciences exactes et naturelles |volume=5 |pages=252–278}}. See also the [http://www.physicsinsights.org/poincare-1900.pdf English translation]. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1901a |title=Sur les principes de la mécanique |journal=Bibliothèque du Congrès international de philosophie |pages=457–494}}. Reprinted in "Science and Hypothesis", Ch. 6–7. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1901b |title={{Internet archive|electriciteetopt019479mbp|Électricité et optique}} |publisher=Gauthier-Villars |location=Paris}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1902 |title=[[Science and Hypothesis]] |location=London and Newcastle-on-Cyne (1905) |publisher=The Walter Scott publishing Co.}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1906 |orig-year=1904 |chapter=[[s:The Principles of Mathematical Physics|The Principles of Mathematical Physics]] |title=Congress of arts and science, universal exposition, St. Louis, 1904 |volume=1 |pages=604–622 |publisher=Houghton, Mifflin and Company |location=Boston and New York}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1905b |title=[[s:fr:Sur la dynamique de l’électron (juin)|Sur la dynamique de l'électron]] |trans_title=[[s:Translation:On the Dynamics of the Electron (June)|On the Dynamics of the Electron]] |journal=Comptes Rendus |volume=140 |pages=1504–1508}}. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1906 |orig-year=1905 |title=[[s:fr:Sur la dynamique de l’électron (juillet)|Sur la dynamique de l'électron]] |trans_title=[[s:Translation:On the Dynamics of the Electron (July)|On the Dynamics of the Electron]] |journal=Rendiconti del Circolo matematico di Palermo |volume=21 |pages=129–176 |doi=10.1007/BF03013466}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1913 |orig-year=1908 |title=The foundations of science (Science and Method) |chapter=[[s:The New Mechanics|The New Mechanics]] |location=New York |publisher=Science Press |pages=486–522}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1909 |title=[[s:fr:La Mécanique nouvelle (Lille)|La Mécanique nouvelle (Lille)]] |journal=Revue scientifique |volume=47 |pages=170–177 |location=Paris}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1910 |orig-year=1909 |contribution=[[s:The New Mechanics (Göttingen)|The New Mechanics (Göttingen)]] |title=Sechs Vorträge über ausgewählte Gegenstände aus der reinen Mathematik und mathematischen Physik |publisher=B.G.Teubner |location=Leipzig und Berlin |pages=41–47}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1911 |orig-year= |title=[[s:de:Die neue Mechanik (Poincaré 1910)|Die neue Mechanik (Berlin)]] |location=Leipzig & Berlin |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1912 |title=L'hypothèse des quanta |journal=Revue scientifique |volume=17 |pages=225–232}} Reprinted in Poincaré 1913, Ch. 6. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1913 |title={{Internet archive|mathematicsandsc001861mbp|Last Essays}} |location=New York |publisher=Dover Publication (1963)}} *{{Citation |author=Ritz, Walter |year=1908 |title=Recherches critiques sur l'Électrodynamique Générale |journal=[[Annales de Chimie et de Physique]] |volume=13 |pages=145–275 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k349439/f143.table }}, see English [http://www.datasync.com/~rsf1/crit/1908a.htm translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214082937/http://www.datasync.com/~rsf1/crit/1908a.htm |date=2009-12-14 }}. *{{Citation |author=Robb, Alfred A. |year=1911 |title={{Internet archive|opticalgeometryo00robbrich|Optical Geometry of Motion: A New View of the Theory of Relativity}} |location=Cambridge |publisher=W. Heffer}} *{{Citation |author=Sagnac, Georges |year=1913 |title=[[s:fr:L’éther lumineux démontré|L'éther lumineux démontré par l'effet du vent relatif d'éther dans un interféromètre en rotation uniforme]] |trans_title=[[s:Translation:The demonstration of the luminiferous aether|The demonstration of the luminiferous aether by an interferometer in uniform rotation]] |journal=Comptes Rendus |volume=157 |pages=708–710}} *{{Citation |author=Sagnac, Georges |year=1913 |title=[[s:fr:Sur la preuve de la réalité de l’éther lumineux|Sur la preuve de la réalité de l'éther lumineux par l'expérience de l'interférographe tournant]] |trans_title=[[s:Translation:On the proof of the reality of the luminiferous aether|On the proof of the reality of the luminiferous aether by the experiment with a rotating interferometer]] |journal=Comptes Rendus |volume=157 |pages=1410–1413}} *{{Citation |author=Searle, George Frederick Charles |year=1897 |title=[[s:On the Steady Motion of an Electrified Ellipsoid|On the Steady Motion of an Electrified Ellipsoid]] |journal=Philosophical Magazine |series=5 |volume=44 |issue=269 |pages=329–341 |doi=10.1080/14786449708621072}} *{{Citation |author=Sommerfeld, Arnold |year=1910 |title=Zur Relativitätstheorie I: Vierdimensionale Vektoralgebra |trans_title=[[s:Translation:On the Theory of Relativity I: Four-dimensional Vector Algebra|On the Theory of Relativity I: Four-dimensional Vector Algebra]] |journal=Annalen der Physik |volume=337 |issue=9 |pages=749–776 |doi=10.1002/andp.19103370904|bibcode = 1910AnP...337..749S }} *{{Citation |author=Sommerfeld, Arnold |year=1910 |title=Zur Relativitätstheorie II: Vierdimensionale |trans_title=[[s:Translation:On the Theory of Relativity II: Four-dimensional Vector Analysis|On the Theory of Relativity II: Four-dimensional Vector Analysis]] |journal=Annalen der Physik |volume=338 |issue=14 |pages=649–689 |doi=10.1002/andp.19103381402|bibcode = 1910AnP...338..649S }} *{{Citation |author=Stokes, George Gabriel |title=On the Aberration of Light |journal=Philosophical Magazine |volume=27 |year=1845 |pages=9–15 |doi=10.1080/14786444508645215}} *{{Citation |author=Streintz, Heinrich |year=1883 |title={{Internet archive|diephysikalisch00stregoog|Die physikalischen Grundlagen der Mechanik}} |location=Leipzig |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Thomson, Joseph John |year=1881 |title=[[s:On the Electric and Magnetic Effects produced by the Motion of Electrified Bodies|On the Electric and Magnetic Effects produced by the Motion of Electrified Bodies]] |journal=Philosophical Magazine |volume=11 |series=5 |issue=68 |pages=229–249 |doi=10.1080/14786448108627008}} *{{Citation |author=Tolman, Richard Chase |year=1912 |title=[[s:The Mass of a Moving Body|The mass of a moving body]] |journal=Philosophical Magazine |volume=23 |pages=375–380 |doi=10.1080/14786440308637231}} *{{Citation |author=Varičak, Vladimir |year=1911 |title=[[s:de:Zum Ehrenfestschen Paradoxon|Zum Ehrenfestschen Paradoxon]] |trans_title=[[s:Translation:On Ehrenfest's Paradox|On Ehrenfest's Paradox]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=12 |pages=169}} *{{Citation | author=Varičak, Vladimir | year=1912 | title=[[s:de:Über die nichteuklidische Interpretation der Relativtheorie|Über die nichteuklidische Interpretation der Relativtheorie]] |trans_title=[[s:Translation:On the Non-Euclidean Interpretation of the Theory of Relativity|On the Non-Euclidean Interpretation of the Theory of Relativity]] | journal=Jahresbericht der Deutschen Mathematiker-Vereinigung | volume =21 | pages =103–127}} *{{Citation |author=Voigt, Woldemar |year=1887 |title=[[s:de:Ueber das Doppler’sche Princip|Ueber das Doppler'sche Princip]] |trans_title=[[s:Translation:On the Principle of Doppler|On the Principle of Doppler]] |journal=Nachrichten von der Königl. Gesellschaft der Wissenschaften und der Georg-Augusts-Universität zu Göttingen |issue=2 |pages=41–51}} *{{Citation |author=Wien, Wilhelm |year=1900 |title=[[s:de:Über die Möglichkeit einer elektromagnetischen Begründung der Mechanik|Über die Möglichkeit einer elektromagnetischen Begründung der Mechanik]] |trans_title=[[s:Translation:On the Possibility of an Electromagnetic Foundation of Mechanics|On the Possibility of an Electromagnetic Foundation of Mechanics]] |journal=Annalen der Physik |volume=310 |issue=7 |pages=501–513 |doi=10.1002/andp.19013100703|bibcode = 1901AnP...310..501W }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.18943180402 |author=Wien, Wilhelm |year=1904a |title=[[s:de:Differentialgleichungen der Elektrodynamik I|Über die Differentialgleichungen der Elektrodynamik für bewegte Körper. I]] |journal=Annalen der Physik |volume=318 |issue=4 |pages=641–662|bibcode = 1904AnP...318..641W }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.18943180403 |author=Wien, Wilhelm |year=1904a |title=[[s:de:Differentialgleichungen der Elektrodynamik II|Über die Differentialgleichungen der Elektrodynamik für bewegte Körper. II]] |journal=Annalen der Physik |volume=318 |issue=4 |pages=663–668|bibcode = 1904AnP...318..663W }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19043190817 |author=Wien, Wilhelm |year=1904b |title=[[s:de:Erwiderung auf die Kritik des Hrn. M. Abraham|Erwiderung auf die Kritik des Hrn. M. Abraham]] |journal=Annalen der Physik |volume=319 |issue=8 |pages=635–637|bibcode = 1904AnP...319..635W }} {{Refend}} === ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸੋਮੇ === {{Reflist}} {{refbegin|35em}} *{{Citation |author=Archibald, R.C. |title=Time as a fourth dimension |journal=Bull. Amer. Math. Soc. |year=1914 |volume=20 |issue=8 |pages=409–412 |url=http://projecteuclid.org/euclid.bams/1183422749 |doi=10.1090/S0002-9904-1914-02511-X }} *{{Citation |author=Born, Max |authorlink=Max Born |title = Einstein's Theory of Relativity |publisher=Dover Publications |year =1964 |isbn=0-486-60769-0 }} *{{Citation |author=Born, Max |authorlink=Max Born |title=Physics in my generation |location=London & New York |publisher=Pergamon Press |year=1956 |pages=189–206 |url=https://archive.org/details/physucsinmygener006567mbp }} *{{Citation |author = Brown, Harvey R. |title = The origins of length contraction: I. The FitzGerald-Lorentz deformation hypothesis |journal = American Journal of Physics |year = 2001 |volume = 69 |issue = 10 |pages = 1044–1054 |url = http://philsci-archive.pitt.edu/archive/00000218/ |doi = 10.1119/1.1379733 |arxiv = gr-qc/0104032 |bibcode = 2001AmJPh..69.1044B }} *{{Citation |author=Darrigol, Olivier |year=2000 |title= Electrodynamics from Ampére to Einstein |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |isbn=0-19-850594-9}} *{{Citation |author=Darrigol, Olivier |title=The Mystery of the Einstein-Poincaré Connection |year=2004 |journal=Isis |volume=95 |issue=4 |pages=614–626 |doi=10.1086/430652 |pmid=16011297}} *{{Citation |author=Darrigol, Olivier |title=The Genesis of the theory of relativity |year=2005 |journal=Séminaire Poincaré |volume=1 |pages=1–22 |url=http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |doi=10.1007/3-7643-7436-5_1 |access-date=2017-09-03 |archive-date=2018-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108205041/http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |url-status=dead }} *{{Citation |author =Robert DiSalle |chapter =Space and Time: Inertial Frames |title =The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor =Edward N. Zalta |chapterurl =http://plato.stanford.edu/archives/sum2002/entries/spacetime-iframes/ |date =Summer 2002 }} *{{Citation |author=Einstein, Albert |authorlink=Albert Einstein |chapter=The Swiss Years: Writings, 1900–1909 |year=1989 |editor=Stachel, John|title=The Collected Papers of Albert Einstein |volume=2 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=0-691-08526-9|display-editors=etal}} *{{Citation |author=Galison, Peter |authorlink=Peter Galison |year=2003 |title= Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time |location=New York |publisher=W.W. Norton |isbn=0-393-32604-7}} *{{Citation |author=Giulini, Domenico |title=Das Problem der Trägheit |journal=Preprint, Max-Planck Institut für Wissenschaftsgeschichte |volume=190 |pages=11–12, 25–26 |year=2001 |url=http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/Preprints/P190.PDF }} *{{Citation |author=Goenner, Hubert |title=On the history of geometrization of space-time |journal=414. Heraeus-Seminar |year=2008 |arxiv=0811.4529|bibcode = 2008arXiv0811.4529G }}. *{{Citation |author=Hentschel, Klaus |year=1990 |title=Interpretationen und Fehlinterpretationen der speziellen und der allgemeinen Relativitätstheorie durch Zeitgenossen Albert Einsteins |location=Basel – Boston – Bonn |publisher=Birkhäuser |isbn=3-7643-2438-4}} *{{Citation |author=Holton, Gerald |authorlink=Gerald Holton |year=1988 |title= Thematic Origins of Scientific Thought: Kepler to Einstein |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-87747-0}} *{{Citation |author=Janssen, Michel |year=1995 |title=A Comparison between Lorentz's Ether Theory and Special Relativity in the Light of the Experiments of Trouton and Noble, (thesis) |url=http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/litserv/diss/janssen_diss/ }} *{{Citation |author1=Janssen, Michel |author2=Mecklenburg, Matthew |year=2007 |contribution=From classical to relativistic mechanics: Electromagnetic models of the electron |editor=V. F. Hendricks |title=Interactions: Mathematics, Physics and Philosophy |pages=65–134 |location=Dordrecht |publisher=Springer |contribution-url=http://philsci-archive.pitt.edu/archive/00001990/ |display-editors=etal }} *{{Citation |author1=Janssen, Michel |author2=Stachel, John |year=2008 |title=The Optics and Electrodynamics of Moving Bodies |url=http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/Preprints/P265.PDF }} *{{Citation |author=Katzir, Shaul |year=2005 |journal=Phys. Perspect. |title= Poincaré's Relativistic Physics: Its Origins and Nature |pages= 268–292 |issue=3 |volume=7 |doi=10.1007/s00016-004-0234-y|bibcode = 2005PhP.....7..268K }} *{{Citation |author=Keswani, G. H., Kilmister, C. W. |year=1983 |journal=Brit. J. Phil. Sci. |title=Intimations Of Relativity: Relativity Before Einstein |pages=343–354 |issue=4 |volume=34 |url=http://osiris.sunderland.ac.uk/webedit/allweb/news/Philosophy_of_Science/PIRT2002/Intimations%20of%20Relativity.doc |doi=10.1093/bjps/34.4.343 |format= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326084436/http://osiris.sunderland.ac.uk/webedit/allweb/news/Philosophy_of_Science/PIRT2002/Intimations%20of%20Relativity.doc |archivedate=March 26, 2009 }} *{{Citation |author=Klein, Felix |authorlink=Felix Klein |year=1921 |orig-year=1910 |journal=Gesammelte mathematische Abhandlungen |title=[[s:de:Über die geometrischen Grundlagen der Lorentzgruppe|Über die geometrischen Grundlagen der Lorentzgruppe]] |volume=1 |pages=533–552 |doi=10.1007/978-3-642-51960-4_31}} *{{Citation|author=Kostro, L.|chapter=An outline of the history of Einstein's relativistic ether concept|title=Studies in the history of general relativity |editor1=Jean Eisenstaedt |editor2=Anne J. Kox |volume=3|pages=260–280|isbn=0-8176-3479-7|publisher=Birkhäuser|location=Boston-Basel-Berlin|year=1992}} * {{Citation | last=Lange | first=Ludwig | authorlink=Ludwig Lange (physicist) | year=1886 | title=Die geschichtliche Entwicklung des Bewegungsbegriffes | location=Leipzig | publisher=Wilhelm Engelmann | url=https://archive.org/details/diegeschichtlic00langgoog }} * {{Citation | last=Laue | first=Max von |authorlink=Max von Laue | year=1921 | title=Die Relativitätstheorie | location=Braunschweig | publisher=Friedr. Vieweg & Sohn}}. = 4. Edition of Laue (1911). *{{Citation |author=Macrossan, M. N. |year=1986 |journal=Brit. J. Phil. Sci. |title=A Note on Relativity Before Einstein |pages=232–234 |volume=37 |url=http://espace.library.uq.edu.au/view.php?pid=UQ:9560 |doi=10.1093/bjps/37.2.232 }} *{{Citation |author=Alberto A. Mart́ínez |year=2009 |title= Kinematics: the lost origins of Einstein's relativity |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=0-8018-9135-3}} *{{Citation |author=Miller, Arthur I. |year=1981 |title= Albert Einstein's special theory of relativity. Emergence (1905) and early interpretation (1905–1911) |location= Reading |publisher=Addison–Wesley |isbn=0-201-04679-2}} *{{Citation |author=Norton, John D. |year=2004 |journal=Archive for History of Exact Sciences |title=Einstein's Investigations of Galilean Covariant Electrodynamics prior to 1905 |pages=45–105 |issue=1 |volume=59 |url=http://philsci-archive.pitt.edu/archive/00001743/ |doi=10.1007/s00407-004-0085-6 |bibcode=2004AHES...59...45N }} * {{Citation |author=Norton, John D. |year=2005 |editor=Renn, Jürgen |chapter=Einstein, Nordström and the early demise of scalar, lorentz covariant theories of gravitation |title=The Genesis of General Relativity (Vol. 1) |location=Printed in the Netherlands |publisher=Kluwer |chapterurl=http://www.pitt.edu/~jdnorton/papers/Nordstroem.pdf }} *{{Citation |author=Pais, Abraham |authorlink=Abraham Pais |year=1982 |title= Subtle is the Lord: The Science and the Life of Albert Einstein |location= New York |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-520438-7}} *{{Citation|author=Pauli, Wolfgang|authorlink=Wolfgang Pauli|year=1921|journal=Encyclopädie der mathematischen Wissenschaften|title=Die Relativitätstheorie|pages=539–776|volume=5|issue=2|url=http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN360709672%7CLOG_0265}} ::In English: {{cite book|author=Pauli, W.|title=Theory of Relativity|journal=Fundamental Theories of Physics|volume=165|publisher=Dover Publications|year=1981|orig-year=1921|isbn=0-486-64152-X}} *{{Citation |author=Polanyi, Michael |authorlink=Michael Polanyi |year=1974 |title= Personal Knowledge: Towards a Post-Critical Philosophy |location=Chicago |publisher=University Press |isbn=0-226-67288-3}} * {{Citation | author=Rindler, Wolfgang | title=Relativity: Special, General, and Cosmological | publisher=Oxford University Press | year=2001 | isbn=0-19-850836-0}} *{{Citation |author1=Rynasiewicz, Robert |author2=Renn, Jürgen. |year=2006 |journal=Studies in History and Philosophy of Modern Physics |title=The turning point for Einstein's annus mirabilis. |pages=5–35 |volume=31 |issue=1 |url=http://philsci-archive.pitt.edu/archive/00002567/ |doi=10.1016/j.shpsb.2005.12.002 }} *{{Citation |author=Schaffner, Kenneth F. |year=1972 |title= Nineteenth-century aether theories |publisher=Pergamon Press |location= Oxford |pages=99–117 und 255–273 |isbn=0-08-015674-6}} *{{Citation |author=Stachel, John |authorlink=John Stachel |year=1982 |journal=Astronomische Nachrichten |title= Einstein and Michelson: the Context of Discovery and Context of Justification |pages=47–53 |issue=1 |volume=303 |bibcode=1982AN....303...47S |doi=10.1002/asna.2103030110}} *{{Citation |author=Stachel, John |authorlink=John Stachel |year=2002 |title=Einstein from "B" to "Z" |location= Boston |publisher=Birkhäuser |isbn=0-8176-4143-2}} *{{Citation |author=Staley, Richard |year=2009 |title=Einstein's generation. The origins of the relativity revolution |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-77057-5}} *{{Citation |author=Walter, Scott A. |year=1999a |editor1=H. Goenner |editor2=J. Renn |editor3=J. Ritter |editor4=T. Sauer |contribution=Minkowski, mathematicians, and the mathematical theory of relativity |title=Einstein Studies |volume=7 |pages=45–86 |publisher=Birkhäuser |contribution-url=http://scottwalter.free.fr/papers/1999-mmm-walter.html }} *{{Citation |author=Walter, Scott A. |year=1999b |editor=J. Gray |contribution=The non-Euclidean style of Minkowskian relativity |title=The Symbolic Universe: Geometry and Physics |pages=91–127 |publisher=Oxford University Press |contribution-url=http://scottwalter.free.fr/papers/1999-symbuniv-walter.html }} *{{Citation |author=Walter, Scott A. |year=2005 |editor=Renn, J. |contribution=Henri Poincaré and the theory of relativity |title=Albert Einstein, Chief Engineer of the Universe: 100 Authors for Einstein |pages=162–165 |volume=3 |location=Berlin |publisher=Wiley-VCH |contribution-url=http://scottwalter.free.fr/papers/2005-100authors-poincare-einstein-walter.html }} *{{Citation |author=Walter, Scott A. |year=2007 |editor=Renn, J. |contribution=Breaking in the 4-vectors: The four-dimensional movement in gravitation, 1905–1910 |title=The Genesis of General Relativity |pages=193–252 |volume=3 |location=Berlin |publisher=Springer |contribution-url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html }} *{{Citation |author=Warwick, Andrew |year=2003 |title=Masters of Theory: Cambridge and the Rise of Mathematical Physics |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-87375-7}} *{{Citation |author=Whittaker, Edmund Taylor |year=1910 |title=A History of the theories of aether and electricity |edition=1. |location=Dublin |publisher=Longman, Green and Co. |url=https://archive.org/details/historyoftheorie00whitrich }} *{{Citation |author=Whittaker, Edmund Taylor |year=1951 |title= A History of the theories of aether and electricity Vol. 1: The classical theories |edition=2. |location=London |publisher=Nelson}} *{{Citation |author=Whittaker, Edmund Taylor |year=1953 |title= A History of the theories of aether and electricity; Vol. 2: The modern theories 1900–1926 |chapter=The relativity theory of Poincaré and Lorentz |location=London |publisher=Nelson |pages=27–77}} *{{Citation |author=Zahar, Elie |year=1989 |title=Einstein's Revolution: A Study in Heuristic |publisher=Open Court Publishing Company |location=Chicago |isbn=0-8126-9067-2}} '''Non mainstream''' *{{Citation |author=Bjerknes, Christopher Jon |year=2002 |title=A Short History of the Concept of Relative Simultaneity in the Special Theory of Relativity |journal=Episteme |volume=6 |url=http://itis.volta.alessandria.it/episteme/ep6/ep6-bjerk3.htm |access-date=2017-09-03 |archivedate=2008-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081204104038/http://itis.volta.alessandria.it/episteme/ep6/ep6-bjerk3.htm }} *{{Citation |author=Logunov, A.A. |authorlink=Anatoly Logunov |year=2004 |title=Henri Poincaré and relativity theory |publisher=Nauka |location=Moscow |isbn=5-02-033964-4 |arxiv=physics/0408077|bibcode = 2004physics...8077L }} {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *{{MacTutor Biography|class=HistTopics|id=Special_relativity|title=Special relativity}} *Mathpages: [http://www.mathpages.com/rr/s1-05/1-05.htm Corresponding States], [http://www.mathpages.com/rr/s3-06/3-06.htm The End of My Latin], [http://www.mathpages.com/rr/s8-08/8-08.htm Who Invented Relativity?], [http://www.mathpages.com/home/kmath305/kmath305.htm Poincaré Contemplates Copernicus] *Berger, Andy "[http://discovermagazine.com/2016/june/9-all-in-his-head All in Einstein's Head]" June 2016, [[Discover (magazine)|Discover magazine]], explanations of Einstein's though experiments <references group=W /> {{DEFAULTSORT:ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] 8dqwtkvml9djckqya7jax4ld8sykggh 0 106644 846536 845180 2026-09-19T01:30:04Z CommonsDelinker 156 Replacing Flag_of_Kraków.svg with [[File:Flag_of_Kraków(2-3).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: different aspect ratio than statute.). 846536 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Kraków |other_name = ਕਰਾਕੋਵ |official_name = |image_skyline = {{nowrap|<!-- -->[[File:Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP (Mariacki), Kraków, Rynek Główny, A-3 01.jpg|135px]]<!-- -->[[File:Kraków -Town Hall Tower 01.jpg|135px]]<br><!-- -->[[File:XII, XIV, XIX, Kraków.jpg|135px]]<!-- -->[[File:Kościół p.w. św. Piotra i Pawła, Kraków.jpg|135px]]<br><!-- -->[[File:Wawel Krakow June 2006 003.jpg|135px]]<!-- -->[[File:Kamienica, Floriańska 55, Kraków 1.JPG|135px]]<br><!-- -->[[File:Sukiennice Wieczorem.jpg|270px]]<!-- -->}} | image_caption = |image_flag = Flag of Kraków(2-3).svg |image_shield = POL Kraków COA.svg |pushpin_map = |pushpin_label_position = bottom |subdivision_type = ਦੇਸ਼ |subdivision_name = [[ਪੋਲੈਂਡ]] |subdivision_type1 = ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਸੂਬੇ |subdivision_name1 = ਲੈਸਰ ਪੋਲੈਂਡ |subdivision_type2 = ਦੇਸ਼ |subdivision_name2 = ਕਰਾਕੋਵ ਦੇਸ਼ |leader_title = ਮੇਅਰ |leader_name = |leader_title2 = ਉੱਪ ਮੇਅਰ |leader_name2 = |area_total_km2 = 326.8 |area_metro_km2 = 1023.21 |population_as_of = 30.06.2017 |population_total = 766,739<ref>{{cite web|url=http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2017-r-,7,14.html|title=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r.|publisher=Główny Urząd Statystyczny|date=2017-10-30|accessdate=2017-12-12}}</ref> |population_metro = 1,725,894 |population_density_km2 = 2327.7 |population_demonym = ਕਰਾਕੋਵਿਅਨ |established_title = City rights |established_date = 5 ਜੂਨ 1257 |timezone = [[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਂ|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |coordinates = {{coord|50|4|N|19|56|E|region:PL|display=inline,title}} |elevation_m = 219 |postal_code_type = Postal code |postal_code = 30-024 to 31–962 |area_code = +48 12 |website = [http://www.krakow.pl/ www.krakow.pl] |footnotes = {{designation list | embed = yes | designation1 = WHS | designation1_offname = ਕਰਾਕੋਵ ਪੁਰਾਣਾ ਟਾਊਨ | designation1_date = 1978 <small>(2nd ਸ਼ੈਸ਼ਨ)</small> | designation1_number = 29 | designation1_criteria = IV | designation1_type = ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ | designation1_free1name = UNESCO ਖੇਤਰ | designation1_free1value = ਯੂਰਪ }} }} '''ਕਰਾਕੋਵ '''({{IPA-pl|ˈkrakuf|-|Pl-Kraków.ogg}}), ({{IPAc-en|UK|ˈ|k|r|æ|k|aʊ}}; {{IPAc-en|US|ˈ|k|r|ɑː|-}}),<ref>{{cite encyclopedia|entry=Cracow|dictionary=Oxford Dictionaries|version=US English|ref=AmE|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cracow|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2018-05-12|archive-date=2016-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509014437/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cracow|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cracow |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-12 |archive-date=2016-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509014437/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cracow |dead-url=yes |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cracow |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-12 |archive-date=2016-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509014437/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cracow |dead-url=yes }} {{Cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cracow |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-12 |archive-date=2016-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509014437/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cracow |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite encyclopedia|entry=Cracow|dictionary=Oxford Dictionaries|version=British & World English|ref=BrE|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/cracow|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2018-05-12|archive-date=2016-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509022205/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/cracow|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/cracow |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-12 |archive-date=2016-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509022205/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/cracow |dead-url=yes |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/cracow |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-12 |archive-date=2016-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509022205/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/cracow |dead-url=yes }} {{Cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/cracow |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-12 |archive-date=2016-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509022205/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/cracow |dead-url=yes }}</ref> [[ਪੋਲੈਂਡ]] ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਲੈਸਰ ਪੋਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤੁਲਾ ਨਦੀ ({{Lang-pl|Wisła}}) ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪੋਲਿਸ਼ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ 1038 ਤੋਂ 1569 ਤੱਕ ; ਪੋਲਿਸ਼–ਲਿਥੁਆਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ 1569 ਤੋਂ 1596 ਤੱਕ<ref>{{Cite web |url=http://warsawtour.pl/en/about-warsaw/history-of-the-city-2076.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-12 |archive-date=2018-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322210302/http://warsawtour.pl/en/about-warsaw/history-of-the-city-2076.html |dead-url=yes }}</ref>, ਆਜ਼ਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਾਕੋਵ ਦੀ 1815 ਤੋਂ 1846 ਤੱਕ; ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿਊਕ ਕਰਾਕੋਵ ਦੀ 1846 ਤੋਂ 1918 ਤੱਕ; ਅਤੇ ਕਰਾਕੋਵ ਸੂਬੇ ਦੀ 14 ਸਦੀ ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। 1999 ਤੋਂ ਇਹ ਲੈਸਰ ਪੋਲੈਂਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ [[ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਵੇਲ ਹਿੱਲ ਉੱਤੇ ਵਸੋਂ ਹੋਈ ਅਤੇ 965 ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ [[ਸਲਾਵ]] ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ 1918 ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਪੂਰੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਕੋਵ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 760,000 ਅਤੇ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 8 ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਲੋਕ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕਰਾਕੋਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵਸੋਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਵੇਲ ਹਿੱਲ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਕਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿਥਕ ਸ਼ਾਸਕ ਕਰਾਕੂਸ ਨੂੰ ਰੱਖੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਮੋਕ ਵਾਵੇਲਸਕੀ ਨਾਂ ਦੇ ਡਰੈਗਨ ਦੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਸਾਇਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 965 ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਕਰਾਕੋਵ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਲੈਸਰ ਪੋਲੈਂਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹੱਬ ਹੈ। == ਨੋਟਸ== {{Reflist|30em|<ref name="History">{{cite web|url=http://www.krakow.pl/en/miasto/?id=dzieje.html |title=Our City. History of Kraków (archaeological findings) |author=The Municipality Of Kraków, Press Office |year=2008 |accessdate=11 September 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070219135248/http://www.krakow.pl/en/miasto/?id=dzieje.html |archivedate=19 February 2007 }}<br />{{cite web|url=http://www.krakow-info.com/history.htm|title=History of Kraków|publisher=Krakow Info|author=Marek Strzala|accessdate=23 December 2012}}</ref> <ref name="welcome">{{cite web|url=http://www.cracow.welcome.com.pl/Krak%C3%B3w-%E2%80%93-Office-Power-,WidokDzialArtykulyArtykul,72,1259.html |title=Kraków – Office Power – CRACOW & MAŁOPOLSKA |first=Wojciech |last=Małota |date= |work=welcome.com.pl |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120306210503/http://www.cracow.welcome.com.pl/Krak%C3%B3w-%E2%80%93-Office-Power-%2CWidokDzialArtykulyArtykul%2C72%2C1259.html |archivedate=6 March 2012 |df= }}</ref> <ref name="Wawel Kraków">{{cite web|url=http://www.cracow-life.com/poland/wawel-krakow-castle|title=Wawel Kraków|accessdate=12 September 2007}} Wawel Hill past and present</ref> <ref name="gosp">[http://www.krakow.pl/en/gospodarka/html/rn_2005.pdf Kraków Real Estate Market, 2005.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524051326/http://www.krakow.pl/en/gospodarka/html/rn_2005.pdf |date=2012-05-24 }}{{pl icon}} / {{en icon}}</ref> <ref name="krakplgosp">[http://www.krakow.pl/english/5666,artykul,krakow_advantages.html Economics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817235239/http://krakow.pl/english/5666,artykul,krakow_advantages.html |date=2011-08-17 }}, Magiczny Kraków</ref> }} <references /> == ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ== * {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=dXlPGgAACAAJ|title=Travellers Kraków, 3rd: Guides to Destinations Worldwide|last1=Simpson|first1=Scott|last2=Zukowska|first2=Helena|date=15 April 2008|publisher=[[Thomas Cook Group|Thomas Cook Publishing]]|isbn=978-1-84157-901-6|edition=Fourth|location=Peterborough, United Kingdom|ref=Simpson69|accessdate=11 March 2010}} * Jane Hardy, Al Rainnie, ''Restructuring Krakow: Desperately Seeking Capitalism''. Published 1996 by Mansell Publishing, 285 pages. Business, economics, finance. {{ISBN|0-7201-2231-7}}. * Edward Hartwig, ''Kraków'', with Jerzy Broszkiewicz (contributor). Published 1980, by Sport i Turystyka, 239 pages. {{ISBN|83-217-2321-7}}. * Bolesław T. Łaszewski, ''Kraków: karta z dziejów dwudziestolecia''. Published 1985, by Bicentennial Pub. Corp. (original from the [[University of Michigan]]), 132 pages. {{ISBN|0-912757-08-6}} * Joanna Markin, Bogumiła Gnypowa, ''Kraków: The Guide''. Published 1996 by Pascal Publishing, 342 pages. {{ISBN|83-87037-28-1}}. * Tim Pepper, Andrew Beattie, ''Krakow''. Published 2007 by Hunter Pub Inc., 160 pages. {{ISBN|1-84306-308-5}}. The book includes description of public art galleries and museums. ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons|Kraków}} {{Wikivoyage|Kraków}} {{Wiktionary|Kraków}} * [http://www.krakow-poland.com/ Essential Kraków—Tourism information about Kraków] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106191136/http://www.krakow-poland.com/ |date=2010-01-06 }} * [https://web.archive.org/web/20110715123616/http://www.protectkrakowheritage.com/ Protect Kraków Heritage Campaign] * [http://www.krakowmiasto.pl/ krakowmiasto.pl] {{pl icon}} * [http://www.sztetl.org.pl/en/city/krakow/ Jewish Community in Kraków] on Virtual Shtetl * [https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&oe=UTF8&msa=0&msid=110492122926717540230.00047c4b8af2b0a68cde9&ll=50.05273,19.937954&spn=0.075281,0.107632&z=13 Map: Kraków Heritage Under Threat] * [http://www.jewish-guide.pl/sites/cracow Kraków Jewish guide and genealogy in Poland] * [http://krakow4you.net/culture/ Tourism and culture in Kraków] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140404115126/http://krakow4you.net/culture |date=2014-04-04 }} (overview) at ''Krakow4you.net'' * [https://web.archive.org/web/20141102173415/http://www.polandexplorer.com/krakow-travel-guide/ English Guide to Krakow] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲੈਂਡ]] rwioprc9h5cp5dl3y8w36wszd1sd4z1 0 106964 846530 754054 2026-09-19T00:27:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846530 wikitext text/x-wiki '''ਸੋਨੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ''' (ਇੰਗ: '''SONY''') ਇਕ ਜਪਾਨੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਤ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖੀ [[ਮਿਨਾਟੋ]], [[ਟੋਕੀਓ]] ਵਿਚ ਹੈ।<ref>"[http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/index.html Access & Map]." Sony Global. Retrieved 6 December 2011. "1–7–1 Konan Minato-ku, Tokyo 108-0075, Japan" – [https://web.archive.org/web/20120227050438/http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/map_head_office.pdf Map] – [http://www.sony.jp/CorporateCruise/SMOJ-info/Profile.html Address in Japanese]: "〒108-0075 東京都港区港南1–7–1"</ref> ਇਸ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ, ਗੇਮਿੰਗ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="FY">{{cite web|url=https://www.sony.net/SonyInfo/IR/library/fr/16q4_sony.pdf|title=Consolidated financial results for the fiscal year ended March 2016, Sony Corporation|format=PDF|access-date=2018-05-19|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807075833/https://www.sony.net/SonyInfo/IR/library/fr/16q4_sony.pdf|url-status=dead}}</ref> ਕੰਪਨੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="SonyHistory">[http://www.sony.co.jp/SonyInfo/CorporateInfo/History/ Sony Corporate History (Japanese)]. Sony.co.jp. Retrieved 7 July 2011.</ref> ਸੋਨੀ ਨੂੰ [[ਫਾਰਚਿਊਨ ਗਲੋਬਲ 500]] ਦੀ 2017 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ 105 ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://fortune.com/global500/sony/|title=Sony 2017 Global 500 – Fortune|work=Fortune|access-date=2018-05-19|archive-date=2019-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190726143910/https://fortune.com/global500/sony/|dead-url=yes}}</ref> ਸੋਨੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਵਪਾਰਕ ਇਕਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ: '''ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ''' (ਏਵੀ, ਆਈਟੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਸੈਮੀਕੰਕਟਰਾਂ, ਵਿਡੀਓ ਗੇਮਸ, ਨੈਟਵਰਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਰੋਬਾਰ), '''ਮੋਸ਼ਨ''' '''ਪਿਕਚਰਸ''' (ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋ), '''ਸੰਗੀਤ''' (ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ) ਅਤੇ '''ਵਿੱਤੀ''' '''ਸੇਵਾਵਾਂ''' (ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਬੀਮਾ) ਇਹ ਸੋਨੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ [[ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰਜ਼]], [[ਸੋਨੀ ਮੋਬਾਈਲ]], [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਐਂਟਰਨਟੇਨਮੈਂਟ]], [[ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ]], [[ਸੋਨੀ ਫਾਇਨੈਨਸ਼ੀਅਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੋਨੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਸੇਲਜ਼ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ, [[ਸੈਮਸੰਗ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ]], [[ਐਲਜੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ]], [[ਟੀਸੀਐਲ]] ਅਤੇ [[ਹਾਈਸੈਂਸ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 5 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>[http://www.electronicspecifier.com/around-the-industry/top-20-semiconductor-sales-leaders-for-q1-2016 Top 20 semiconductor sales leaders for Q1 2016]. Retrieved 26 February 2015.</ref><ref>[http://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/ Global market share held by LCD TV manufacturers from 2008 to 2013]. Retrieved 26 February 2015.</ref> ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਅਰਾ '''''BE MOVED''''' ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਅਰੇ ''The One and Only'' (1980–1982), ''It's a Sony'' (1982–2002), ''like.no.other'' (2005–2009) and ''make.believe'' (2009–2014) ਸਨ। ਸੋਨੀ ਦੀ ਸੁਮਿਟੋਮੋ ਮਿਤਸ਼ੂਈ ਵਿੱਤੀ ਸਮੂਹ (''SMFG'') ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਕਮਜੋਰ ਟਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਤਸਈ ਕੇਅਰਟਸੁ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। == ਵਪਾਰਕ ਇਕਾਈਆਂ == ਸੋਨੀ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਕ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੋਨੀ ਨੇ ਰੌਲੀ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੰਗੀਤ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਰੋਬੋਟ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਏ.ਆਈ.ਬੀ.ਓ. ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਰੀਓ ਰੋਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਤਕ, ਸੋਨੀ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਮੋਬਾਈਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ (ਐੱਮ.ਸੀ.), ਗੇਮ ਐਂਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (ਜੀ ਐੱਨ ਐੱਸ), ਇਮੇਜਿੰਗ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਐਂਡ ਸੋਲੂਸ਼ਨਜ਼ (ਆਈਪੀਐਂਡ ਐਸ), ਹੋਮ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਐਂਡ ਸਾਊਂਡ (ਐਚ ਐਂਡ ਐਸ), ਸੈਮੀਕੈਂਡਕਟਰਜ਼, ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ, ਪਿਕਚਰਸ , ਸੰਗੀਤ, ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ।<ref>{{cite web|url=http://www.sony.net/SonyInfo/IR/library/fr/14q1_sony.pdf|title=Consolidated Financial Results for the First Quarter Ended June 30, 2014|format=PDF|accessdate=1 February 2016|archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714094322/https://www.sony.net/SonyInfo/IR/library/fr/14q1_sony.pdf|url-status=dead}}</ref> ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜੀ ਐੱਨ ਐੱਸ ਅਤੇ ਆਈਪੀਐਂਡ ਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। === ਇਲੈਕਟਰੋਨਿਕਸ === ==== ਸੋਨੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ==== ਸੋਨੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਵਪਾਰਕ ਇਕਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ (ਆਰਐਂਡ ਡੀ), ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣੀ, ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੋਨੀ ਗਲੋਬਲ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਐਂਡ ਅਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਐਸਜੀਐਮਓ; ਜਪਾਨ ਵਿਚ 4 ਪਲਾਂਟ), ਸੋਨੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਜਪਾਨ ਵਿਚ 7 ਪਲਾਂਟ), ਸੋਨੀ ਸਟੋਰੇਜ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਡਿਵਾਈਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਸੋਨੀ ਐਨਰਜੀ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਪਾਨ (ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਚੀਨ) ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਯੂਕੇ (ਵੇਲਜ਼), ਭਾਰਤ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ) ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਤਪਾਦ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (ਐਸਜੀਐਮਓ [ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ)।{{ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ|date=May 2014}} ===== ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ===== 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਨੀ ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੰਪਿਊਟਰ (ਐਮਐਸਐਸ ਦੇ ਘਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਵਰਕਸਟੇਸ਼ਨ) ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1990 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਸੋਨੀ ਨੇ ਨਵੀਂ '''''VAIO''''' ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗਲੋਬਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ 1996 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। "ਵੀਡੀਓ ਆਡੀਓ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਓਪਰੇਸ਼ਨ" ਲਈ ਛੋਟਾ, ਲਾਇਨ ਵਿਜ਼ੂਅਲ-ਆਡੀਓ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸੀ। ===== ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ  ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ===== [[ਤਸਵੀਰ:Sony_Cyber-shot_DSC-WX300_in_verschillende_kleuren,_-23_Mar._2013_a.jpg|thumb|ਇੱਕ ਸੋਨੀ ਸਾਈਬਰ-ਸ਼ਾਟ ਡਿਜੀਟਲ ਕੈਮਰੇ।<br />]] ਸੋਨੀ ਡਿਜੀਟਲ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਲੜੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪੁਆਇੰਟ-ਐਂਡ-ਸ਼ੂਟ ਮਾਡਲ ਸਾਈਬਰ-ਗੋਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਲਜ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿੰਗਲ-ਲੈਨਜ ਰੀਫਲੈਕਸ ਮਾਡਲ ਪਰਿੰਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੈਮਕੋਰਡਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਸੋਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹਨ। ===== ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਗ ===== ਸੋਨੀ ਇਮੇਂਸ ਸੈਂਸਰ (ਐਕਸਮੋਰ), ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ (ਬਾਇਜ਼ਨ), ਲੈਜ਼ਰ ਡਾਇਡਸ, ਸਿਸਟਮ ਐਲਐਸਆਈਜ਼, ਮਿਕਸ-ਸੰਕੇਤ ਐਲ ਐਸ ਆਈ, ਓਐਲਈਡੀ ਪੈਨਲ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਵਿਸਤਰਿਤ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੀ ਨਿਰਮਿਤ CMOS ਚਿੱਤਰ ਸੰਵੇਦਕ ਡਿਜੀਟਲ ਕੈਮਰੇ, ਟੈਬਲੇਟ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ==== ਸੋਨੀ ਮੋਬਾਈਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Xperia_Logo.svg|thumb|[[ਐਕਸਪੀਰੀਆ]], ਸੋਨੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਡਿਵਾਈਸ ਦਾ ਨਾਮ।<br />]] ਸੋਨੀ ਮੋਬਾਈਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਇੰਕ. (ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਨੀ ਐਿਰਕਸਨ) ਇੱਕ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁਖੀ [[ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਾਪਾਨ]] ਅਤੇ ਸੋਨੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। === ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀਆਂ === 2014 ਵਿਚ, ਸੋਨੀ ਨੇ ਐੱਨ.ਆਰ.ਜੀ. ਊਰਜਾ ਈਵੀਗੋ ਰੈਡੀ ਫਾਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਹੀਕਲ (ਆਰਵੀ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਈਵੀ ਲਈ ਚਾਰਜਿੰਗ ਪਾਰਕਿੰਗ ਲਾਟ।<ref>{{Cite web|url=http://evnewsreport.com/nrg-evgo-completes-largest-corporate-installation-electric-vehicle-charging-stations-southern-california/17948/|title=NRG eVgo Completes Largest Corporate Installation of Electric Vehicle Charging Stations in Southern California - EV News Report|website=EV News Report|access-date=2018-05-19|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016033500/http://evnewsreport.com/nrg-evgo-completes-largest-corporate-installation-electric-vehicle-charging-stations-southern-california/17948/|url-status=dead}}</ref> ਸੋਨੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਹੀਕਲ ਲਿਥਿਅਮ-ਆਯਨ ਬੈਟਰੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.electric-vehiclenews.com/2012/04/sony-ceo-says-will-explore-tie-ups-in.html|title=Sony CEO says will explore tie-ups in EV batteries - Electric Vehicle News|website=electric-vehiclenews.com|access-date=2018-05-19|archive-date=2020-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201044052/http://www.electric-vehiclenews.com/2012/04/sony-ceo-says-will-explore-tie-ups-in.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.siliconrepublic.com/clean-tech/item/22648-sony-to-make-batteries-for Sony to make batteries for electric cars]. Silicon Republic.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2011/07/13/sony-eyes-electric-car-future-wants-to-soon-sell-you-li-ion-bat/|title=Sony eyes electric car future, wants to soon sell you Li-ion batteries|last=Joseph Volpe|website=Engadget|publisher=AOL}}</ref> ਆਈਟਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੂਗਲ (ਡਰਾਈਵਰ-ਰਹਿਤ ਕਾਰ) ਅਤੇ ਐਪਲ (ਆਈਕਾਰ / ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਟਾਇਟਨ) ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਟੇਸਲਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੋਨੀ ਜ਼ੈੱਡ ਐਮ ਪੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ 842,000 ਡਾਲਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://hexus.net/ce/news/automotive/80782-sony-reveals-self-driving-car-ambitions/|title=Sony reveals self driving car ambitions|website=hexus.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.zmp.co.jp/products/robocar-mv?lang=en|title=ZMP Inc. - 次世代モビリティ・EV開発用プラットフォーム　RoboCar® MV2|website=zmp.co.jp|access-date=2018-05-19|archive-date=2018-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523222824/https://www.zmp.co.jp/products/robocar-mv?lang=en|dead-url=yes}}</ref> 28 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ, ਸੋਨੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਦਾ ਵਪਾਰ ਮੁਰਾਤਾ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦੇਵੇਗੀ।<ref>{{cite press release|title=Signing of Memorandum of Understanding for the Transfer of Battery Business|url=http://www.sony.net/SonyInfo/News/Press/201607/16-0728E/index.html|publisher=[[Murata Manufacturing|Murata Manufacturing Co., Ltd.]] & Sony Corporation|date=28 July 2016|access-date=6 October 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|32em}} qdfw6qvdpqj4nes1onhx8q8src6rnt5 0 108600 846480 846308 2026-09-18T16:26:10Z Mulkh Singh 9921 /* ਉਦਭਵ */ 846480 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ''' ਇੱਕ [[ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਹੈ ਜੋ [[ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/political-science%20Oxford%20Dictionary:%20political%20science |title=Oxford Dictionary: political science |access-date=2018-06-15 |archive-date=2020-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522162406/https://www.lexico.com/search?filter=en_dictionary&query=political_science+oxford+dictionary%3A+political+science |dead-url=yes }}</ref> ਇਹ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ [[ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰਾਜਨੀਤੀ]], [[ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ]], [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧ]], [[ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤ|ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤ]] , [[ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ]], ਜਨਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ [[ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ|ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ]], [[ਕਾਨੂੰਨ]], [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ]], [[ਇਤਿਹਾਸ]], [[ਦਰਸ਼ਨ|ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ]], [[ਭੂਗੋਲ]], [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। == ਖੇਤਰ == ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਤਬਾਦਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਸਿਆਸੀ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਨੀਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਰੋਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ, ਨਿਆਂ, ਧਨ ਦੌਲਤ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਜਨ ਸਿਹਤ ਵਰਗੇ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਇਹ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ). ਕੁਝ ਖਾਸ ਨੀਤੀਗਤ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਆਦਰਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੇਠਲੇ ਪੰਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ: * [[ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰਾਜਨੀਤੀ]], [[ਖੇਤਰ ਅਧਿਐਨ]] ਸਮੇਤ *[[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧ]] *[[ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਰਸ਼ਨ|ਸਿਆਸੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]] ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤ * [[ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ]] * [[ਪਬਲਿਕ ਕਾਨੂੰਨ]] * [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ]] == ਇਤਿਹਾਸ == === ਉਦਭਵ === ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਧਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸਧਾਰਨ ਗੱਲ ਸੀ। '''ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ''' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਆਧੁਨਿਕ ਅਧਿਐਨ-ਖੇਤਰ (ਡਿਸਿਪਲਿਨ) ਦੇ ਪੂਰਵ-ਅਧਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥਚਾਰਾ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਮਿਆਰੀ ਨਿਰਧਾਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ 'ਕੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨਾਨੀ (ਹੈਲੇਨਿਕ) ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਸਾਰ (ਐਨਲਾਈਟਨਮੈਂਟ) ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ "ਆਧੁਨਿਕਤਾ" ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕੌਮ-ਰਾਜ (ਨੇਸ਼ਨ ਸਟੇਟ) ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਕਰਤਾਪਣ/ਏਜੰਸੀ)। ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਸ਼ੇ (ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨ-ਖੇਤਰ) ਵਜੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਆਗਮਨ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਚੇਅਰਾਂ (ਅਹੁਦਿਆਂ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। "ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ" ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ (ਪੀਐੱਚ.ਡੀ.) ਜਾਂ ਮਾਸਟਰਜ਼ (ਐੱਮ.ਏ.) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੋਵੇ। ਅਤੀਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਅਧਿਐਨ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ਕ (ਨੌਰਮੇਟਿਵ) ਅਤੇ ਤੱਥ-ਆਧਾਰਿਤ (ਪੌਜ਼ੀਟਿਵ) ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਅਧਿਐਨ-ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਰੇਕ ਭਾਗ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1903 ਵਿੱਚ 'ਅਮੈਰੀਕਨ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' (APSA) ਅਤੇ 1906 ਵਿੱਚ 'ਅਮੈਰੀਕਨ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਰਿਵਿਊ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। APSA ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ 1904 ਵਿੱਚ 204 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 1915 ਵਿੱਚ 1,462 ਹੋ ਗਈ। APSA ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ, ਕਾਨੂੰਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] kg3d27rcb3726n6ccdr22xcij23azvz 0 108947 846499 792329 2026-09-18T19:00:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846499 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = {{big|ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ}} | image = Vicky Kaushal snapped promoting Zara Hatke Zara Bach Ke on the sets of The Kapil Sharma Show (cropped).jpg | imagesize = | caption = ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ 2023 ਵਿੱਚ | native_name = विक्की कौशल | birth_date = {{Birth date and age|1988|05|16|df=yes}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | yearsactive = 2009-ਹੁਣ ਤੱਕ | parents = [[ਸ਼ਿਆਮ ਕੌਸ਼ਲ]] | birth_name = | native_name_lang = hi | pronunciation = ˈʋɪkːi ˈkɔːʃəl | othername = | website = | spouse = {{marriage|[[ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ਼]]|2021}}<ref>{{Cite web|last=Staff|first=India com Lifestyle|title=Katrina Kaif Wears White Saree For Her Court Marriage With Vicky Kaushal And That Hot Backless Blouse is Everything - See Pics|url=https://www.india.com/lifestyle/bollywood-news-katrina-kaif-wears-white-saree-for-court-marriage-with-vicky-kaushal-hot-backless-blouse-is-everything-see-pics-vickat-wedding-latest-update-pics-5125439/|access-date=2021-12-09|website=www.india.com|language=en}}</ref> | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] }} '''ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ''' ({{lang-hi|विक्की कौशल}}, {{IPA-hi|ˈʋɪkːi ˈkɔːʃəl}}; ਜਨਮ: 16 ਮਈ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ 2015 ਵਿੱਚ [[ਮਸਾਨ]] ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ'' ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ''ਰਮਨ ਰਾਘਵ 2.0'' (2016) ਅਤੇ ''ਰਾਜ਼ੀ'' (2018) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ== ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਆਮ ਕੌਸ਼ਲ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਐਕਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸਟੰਟ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ''ਗੁੰਡੇ'' ਅਤੇ ''ਮਾਈ ਫ੍ਰੈਂਡ ਪਿੰਟੋ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਿੱਕੀ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਮਿਤ ਕਪੂਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ''ਲਵ ਸ਼ਵ ਤੇ ਚਿਕਨ ਖੁਰਾਣਾ'' ਅਤੇ ''ਬੰਬੇ ਵੈਲਵਟ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮਾਨਵ ਕੌਲ ਅਤੇ [[ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹ]] ਹੁਰਾਂ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]] ਨਾਲ ''ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੈਪੁਰ'' ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਇੱਕ ਆਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਮਸਾਨ]] ਫਿਲਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਕੌਸ਼ਲ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਜ਼ੁਬਾਨ'', ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਰਾਜ਼ੀ'' ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]] ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿਰਾਨੀ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਸੰਜੂ'' ਵਿੱਚ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.easterneye.eu/vicky-kaushal-play-lead-karan-johars-bombay-talkies-2-0/|title=Vicky Kaushal to play the lead in Karan Johar's Bombay Talkies 2.0|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-ਵਿੱਕੀ=|archive-date=2017-11-21|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20171121235624/https://www.easterneye.eu/vicky-kaushal-play-lead-karan-johars-bombay-talkies-2-0/}}</ref> ==ਫਿਲਮਾਂ== {| class="wikitable" |+ | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ਜਿਹੜੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਜੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ |} {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- |2012 || ''ਲਵ ਸ਼ਵ ਤੇ ਚਿਕਨ ਖੁਰਾਣਾ'' || ਯੰਗ ਓਮੀ || |- | 2013 || ਗੀਕ ਆਊਟ || ਗੀਕ|| ਲਘੂ ਫਿਲਮ |- |2015 || ''ਬੰਬੇ ਵੈਲਵਟ''|| ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਾਸੀਲ || |- | 2015 || ''[[ਮਸਾਨ]]'' || ਦੀਪਕ|| |- | rowspan=2| 2016 | ''ਜ਼ੁਬਾਨ'' ||ਦਿਲਸ਼ੇਰ|| |- | ''ਰਮਨ ਰਾਘਵ 2.0'' ||ਰਾਘਵ ਸਿੰਘ|| |- |rowspan=5| 2018 | ''ਲਵ ਸਕੇਅਰ ਪਰ ਫੁੱਟ'' |ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ ਚਤੁਰਵੇਦੀ | |- |''ਰਾਜ਼ੀ'' |ਇਕਬਾਲ ਸਈਦ | |- | ''[[ਲਸਟ ਸਟੋਰੀਜ਼]]'' |ਪਾਰਸ |ਕਰਨ ਜੌਹਰ ਵਾਲਾ ਖੰਡ |- | ''ਸੰਜੂ'' | ਕਮਲੇਸ਼ "ਕਮਲੀ" ਕਨ੍ਹਈਆਲਾਲ ਕਾਪਸੀ | |- |''ਮਨਮਰਜ਼ੀਆਂ'' |ਵਿੱਕੀ ਸੰਧੂ |"F for Farar" ਗਾਣੇ ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵੀ<ref>{{cite news|last=Singh|first=Anvita|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manmarziyaan-song-vicky-kaushal-taapsee-pannu-5300374/|work=The Indian Express|title=Manmarziyaan song F for Fyaar: The Amit Trivedi track has all the makings of an earworm|date=10 August 2018|accessdate=12 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812124205/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manmarziyaan-song-vicky-kaushal-taapsee-pannu-5300374/|archive-date=12 August 2018|url-status=live}}</ref> |- |2019 |''ਉੜੀ'' | ਮੇਜਰ ਵਿਹਾਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ | |- |2020 |''ਭੂਤ - ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ - ਦੀ ਹੰਟਡ ਸ਼ਿਪ'' |ਪ੍ਰਿਥਵੀ | |- |2021 |style="background:#FFFFCC;"| ''ਸਰਦਾਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | [[ਊਧਮ ਸਿੰਘ]] |ਪੋਸਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ<ref>{{cite news|last=Mankad|first=Himesh|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shoojit-sircars-udham-singh-biopic-to-release-on-october-2-2020/articleshow/69816993.cms|work=Mumbai Mirror|title=Shoojit Sircar's Udham Singh biopic to release on October 2, 2020|date=17 June 2019|accessdate=17 June 2019|archive-date=17 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617023709/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shoojit-sircars-udham-singh-biopic-to-release-on-october-2-2020/articleshow/69816993.cms|url-status=dead}}</ref> |} ==ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ== {| class="wikitable" !ਸਾਲ !ਫਿਲਮ !ਪੁਰਸਕਾਰ !ਸ਼੍ਰੇਣੀ !ਨਤੀਜਾ !ਹਵਾਲਾ |- | rowspan="7" |2016 | rowspan="7" |''[[ਮਸਾਨ]]'' |ਜ਼ੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡ |ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ |{{Won}} |<ref>{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/zee-cine-awards-complete-list-of-winners-1279607|title=Zee Cine Awards: Complete List of Winners - NDTV Movies|website=NDTVMovies.com|access-date=2016-06-23}}</ref> |- |ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡਜ਼ |ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ |{{Won}} | |- |ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ |ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ |{{Won}} |<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2016-winners-deepika-padukone-and-ranveer-singh-piku-bajirao-mastani-best-actor-male-best-actor-female-2876646/|title=IIFA 2016: Deepika Padukone and Ranveer Singh win top laurels|date=2016-06-26|access-date=2016-06-26}}</ref> |- |ਏਸ਼ੀਆਈ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ |ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ |{{Nom}} |<ref>{{Cite web|url=http://www.asianfilmawards.asia/nominees-and-winners/10th-afa-nominees/|title=10th AFA Nominees and Winners {{!}} AsianFilmAwards.Asia|website=www.asianfilmawards.asia|access-date=2016-06-22|archive-date=2016-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160522173334/http://www.asianfilmawards.asia/nominees-and-winners/10th-afa-nominees/|dead-url=yes}}</ref> |- |ਸਟਾਰਡਸਟ ਅਵਾਰਡ |ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ |{{Nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZK0FDsA1b7M|title=Nominations for Stardust Awards 2015 {{!}} Latest Movie Features - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=www.bollywoodhungama.com|access-date=2016-06-22}}</ref> |- |ਐਫ.ਓ.ਆਈ. ਆਨਲਾਈਨ ਅਵਾਰਡ, ਇੰਡੀਆ |ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ |{{Won}} | |- |ਗੋਲਡ ਔਰੇਜ਼ ਅਵਾਰਡ |ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ |{{Nom}} | |- |- |2017 |ਰਮਨ ਰਾਘਵ 2.0 |ਐਫ.ਓ.ਆਈ. ਆਨਲਾਈਨ ਅਵਾਰਡ, ਇੰਡੀਆ |ਸ਼ਪੈਸ਼ਲ ਜਿਊਰੀ |{{Won}} | |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] nt6jbju6k9i5dvxpeed3mo7vmmdevn2 0 113869 846522 815190 2026-09-18T22:27:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846522 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=|image=Sara Ali Khan promoting Kedarnath.jpg|caption=2018 ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਫਿਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਸਮੇਂ ਸਾਰਾ|parents=[[ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ]]<br/>[[ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ]]|birth_date={{Birth date and age|df=no|1995|08|12}}<ref>{{cite AV media|title=Sara Ali Khan Answers The Most Googled Questions On Her|time=1:23|url=https://www.youtube.com/watch?v=j24N8niHE2U&feature=youtu.be&list=WL&t=83|work=Daily News and Analysis|access-date=11 December 2018}}</ref>|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ<ref>{{cite AV media|title=Sara Ali Khan Answers The Most Googled Questions On Her|url=https://www.youtube.com/watch?v=j24N8niHE2U&feature=youtu.be&list=WL&t=47|time=0:47|work=Daily News and Analysis|access-date=11 December 2018}}</ref>|alma_mater=[[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]|years_active=2018–ਹੁਣ ਤੱਕ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ|relatives=}} '''ਸਾਰਾ ਅਲੀ ਖਾਨ''' (ਜਨਮ 12 ਅਗਸਤ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਮਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਟੌਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ [[ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ]] ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ। [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰਾ ਨੇ ''ਕੇਦਾਰਨਾਥ'' (2018) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਰਾ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ [[ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਨੋਂ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ]] ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sara-ali-khan-is-a-bundle-of-joy-as-she-cuts-birthday-cake-see-more-pics-from-the-party/story-mD6kzBPwfvy2zzltTpMHUN.html|title=Sara Ali Khan is a bundle of joy as she cuts birthday cake. See more pics from the party|date=13 August 2018|work=Hindustan Times|access-date=17 November 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/sara-ali-khan-leaves-it-to-the-audience-to-accept-her-in-kedarnath/cid/1675103|title=Sara Ali Khan leaves it to the audience to accept her in Kedarnath|last=Bhagat|first=Shama|date=14 November 2018|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=17 November 2018}}</ref> ਉਹ ਪਟੌਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/saif-ali-khan-on-taimurs-gene-pool-rabindranath-tagore-raj-kapoor-tiger-pataudi-1795374|title=Saif Ali Khan On Taimur's Gene Pool: Rabindranath Tagore, Raj Kapoor, Tiger Pataudi|last=Basu|first=Nilanjana|date=3 January 2018|access-date=17 November 2018|publisher=[[NDTV]]}}</ref> ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਨੇ ''ਟਸ਼ਨ'' (2008) ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="catch">{{Cite news|url=http://www.catchnews.com/bollywood-news/saif-ali-khan-reveals-not-sara-it-was-ibrahim-who-made-debut-in-bollywood-first-87230.html|title=Saif Ali Khan reveals, not Sara it was Ibrahim who made debut in Bollywood first|date=28 October 2018|work=Catch News|access-date=17 November 2018|publisher=[[Rajasthan Patrika]]}}</ref> ਉਸਦਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ ਤੈਮੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਸੈਫ ਦੀ ਦੂਜੇ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/people/article/watch-this-is-what-kareena-kapoor-khans-son-taimur-ali-khan-says-when-he-sees-his-elder-sister-sara-ali-khan/315553|title=Watch: This is what Kareena Kapoor Khan's son Taimur Ali Khan says when he sees his elder sister Sara Ali Khan|date=17 November 2018|work=Times Now|access-date=17 November 2018|publisher=The Times Group}}</ref> ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਪਠਾਣ]] ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/i-am-very-proud-of-my-bengali-heritage-saif-ali-khan/story-mAWZhuq7LofadF2XAsaebJ.html|title=I am very proud of my Bengali heritage: Saif Ali Khan|last=Mangaokar, Shalvi|date=11 November 2013|work=Hindustan Times|access-date=17 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913233823/http://www.hindustantimes.com/bollywood/i-am-very-proud-of-my-bengali-heritage-saif-ali-khan/story-mAWZhuq7LofadF2XAsaebJ.html|archive-date=13 September 2016|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Swarup, Shubhangi|date=29 January 2011|title=The Kingdom of Khan|url=http://www.openthemagazine.com/article/art-culture/the-kingdom-of-khan|dead-url=no|journal=OPEN|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402073310/http://www.openthemagazine.com/article/art-culture/the-kingdom-of-khan|archive-date=2 April 2016|access-date=17 November 2018}}</ref> ਜਦ ਖਾਨ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref name="Rai inspiration" /> ਸੈਫ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।<ref name="Rai inspiration">{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/the-actress-who-inspired-sara-for-a-career-in-films-as-revealed-by-father-saif-ali-khan-aishwarya-rai-kedarnath-kaalakaandi-taimur/184329|title=The actress who inspired Sara for a career in films, as revealed by father Saif Ali Khan|date=2 January 2018|work=Times Now|access-date=17 November 2018|publisher=The Times Group}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/koffee-karan-6-sara-ali-khan-reveals-wanted-become-actor-age-4/|title=Koffee With Karan 6: Sara Ali Khan REVEALS that she wanted to become an actor at the age of 4|date=17 November 2018|publisher=Bollywood Hungama|access-date=17 November 2018}}</ref> 2004 ਵਿੱਚ, ਜਦ ਖਾਨ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਾਰਡੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="throwback" /> ਸੈਫ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ<ref name="throwback">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/saif-ali-khan-throwback-interview-on-amrita-singh-i-was-told-i-was-worthless-my-mother-and-sisters-were-insulted-4668281/|title=Saif Ali Khan’s throwback interview on Amrita Singh: I feel like crying, I miss my daughter Sara all the time|date=23 May 2017|work=The Indian Express|access-date=17 November 2018}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ, ਸੈਫ਼ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ,ਉਹ "ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਧੀ ਘੱਟ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-saif-ali-khan-sacred-games-on-his-relationship-with-daughter-sara-ali-khan-453563|title=We are more like friends, we have drink together: Saif Ali Khan on his relationship with daughter Sara|date=19 July 2018|work=[[India TV]]|access-date=17 November 2018|publisher=Independent News Service}}</ref> ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਤਹਿਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/this-singers-songs-helped-sara-ali-khan-to-lose-weight/19980169|title=This singer's songs helped Sara Ali Khan to lose weight|date=17 November 2018|work=[[Mid Day]]|access-date=17 November 2018}}</ref> ਉਹ ਪੌਲੀਸੀਸਟਿਕ ਓਵਰੀ ਸਿੰਡਰੋਮ ਸੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਵਧਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/koffee-with-karan-6-sara-ali-khan-says-mom-amrita-singh-dressed-her-up-for-dad-saif-s-wedding-with-kareena-kapoor/story-LLp9TFccXnPDQkywpDg84K.html|title=Koffee With Karan 6: Sara Ali Khan says mom Amrita Singh dressed her up for dad Saif’s wedding with Kareena Kapoor|last=Srivastava|first=Soumya|date=19 November 2018|work=Hindustan Times|access-date=19 November 2018}}</ref> ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਖਾਨ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/entertainment/sara-ali-khan-explains-why-she-chose-to-become-an-actress-despite-studying-from-columbia-357722.html|title=Sara Ali Khan Explains Why She Chose To Become An Actress Despite Studying From Columbia|last=Mandal|first=Manisha|date=1 December 2018|website=Indiatimes|publisher=[[Times Internet]]|access-date=13 December 2018|archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212193945/https://www.indiatimes.com/entertainment/sara-ali-khan-explains-why-she-chose-to-become-an-actress-despite-studying-from-columbia-357722.html|url-status=dead}}</ref><ref name="ht1">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sara-ali-khan-reveals-story-of-her-dramatic-weight-transformation-says-mom-amrita-singh-couldn-t-recognise-her/story-EN7XLiKEgI6jvLjlySuJXK.html|title=Sara Ali Khan reveals story of her dramatic weight transformation, says mom Amrita Singh couldn’t recognise her|date=10 December 2018|work=Hindustan Times|access-date=17 December 2018}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਭਾਰ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਈ।<ref name="ht1" /><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/sara-ali-khan-interesting-facts-about-the-upcoming-star/Sara-Ali-Khan-holds-a-degree-from-Columbia-University-in-New-York/photostory/63617186.cms|title=Sara Ali Khan holds a degree from Columbia University in New York|date=1 January 2018|work=The Times of India|access-date=17 November 2018}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Sara_Ali_Khan_at_Simmba_trailer_launch.jpg|thumb|2018 'ਚ ਸਿੰਬਾ ਦੇ ਟ੍ਰੇਲਰ ਲਾਂਚ 'ਤੇ ਖਾਨ]] ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਿਲਮ ਕੇਦਾਰਨਾਥ (2018) ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸਲਿਮ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Kedarnath scroll.in">{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/901794/kedarnath-trailer-love-amid-catastrophe-in-film-starring-sushant-singh-rajput-sara-ali-khan|title=‘Kedarnath’ trailer: Love amid catastrophe in film starring Sushant Singh Rajput, Sara Ali Khan|date=12 November 2018|publisher=[[Scroll.in]]|access-date=17 November 2018}}</ref> ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ, ਖਾਨ ਨੇ ਰਾਜਪੂਤ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਬਿਹਤਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/kedarnath-sara-ali-khan-says-sushant-singh-rajput-helped-her-improve-her-hindi/story-qdhiJNKU9xZavYHXrQeXdN.html|title=Kedarnath: Sara Ali Khan says Sushant Singh Rajput helped her improve her Hindi|date=14 November 2018|work=Hindustan Times|access-date=17 November 2018}}</ref> ਖਾਨ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਰੋਹਿਤ ਸ਼ੈੱਟੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ''ਸਿੰਭਾ'' (2018) ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਟੈਂਪਰ' (2015) ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਪੂਰ ਨੇ ਖਾਨ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ; ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ। ‘ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ’ ਲਈ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰੌਨਕ ਕੋਟੇਚਾ ਨੇ ਰਾਏ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਖਾਨ ਕੋਲ "ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ" ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ₹4 ਬਿਲੀਅਨ (US$53 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿੰਬਾ 2018 ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ। ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮੇ ‘ਲਵ ਆਜ ਕਲ’ (2020) ਵਿੱਚ, ਅਲੀ ਦੀ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਖਾਨ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਆਰੀਅਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੀਤ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, Scroll.in ਦੀ ਨੰਦਿਨੀ ਰਾਮਨਾਥ ਨੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਕਿ ਖਾਨ ਕੋਲ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ "ਸਿਰਫ ਤਜਰਬਾ ਜਾਂ ਮੁਹਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ", ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਸਦੇ ਜਵਾਨ ਚਿਹਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਮਰਾ ਲਗਾਉਣਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/952921/love-aaj-kal-movie-review-a-banal-and-self-indulgent-tour-of-past-and-present-romance|title='Love Aaj Kal' movie review: A banal and self-indulgent tour of past and present romance|date=14 February 2020|website=[[Scroll.in]]|access-date=14 February 2020}}</ref> ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਬੰਬ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ।<ref>{{cite news|url=https://www.nationalheraldindia.com/entertainment/love-aaj-kal-flops-trade-analysts-speak|title='Love Aaj Kal' flops, trade analysts speak|last=Jha|first=Subhash K|date=19 February 2020|work=[[National Herald (India)|National Herald]]|access-date=21 February 2020}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਕੁਲੀ ਨੰਬਰ 1 ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਧਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ ਦੀ 1995 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ। <ref>{{cite news|first=Himesh|last=Mankad|author-link=Himesh Mankad|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-finds-leading-lady-for-coolie-no-1-remake-in-sara-ali-khan/articleshow/68514003.cms|title=Varun Dhawan finds leading lady for Coolie No. 1 remake in Sara Ali Khan|work=Mumbai Mirror|date=22 March 2019|access-date=23 March 2019|archive-date=23 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323014914/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-finds-leading-lady-for-coolie-no-1-remake-in-sara-ali-khan/articleshow/68514003.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-11-26|title='Coolie No 1' poster: Five Varun Dhawan and one Sara Ali Khan to arrive on THIS date; here's when trailer will be out|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/news-coolie-no-1-poster-five-varun-dhawan-and-one-sara-ali-khan-to-arrive-on-this-date-here-s-when-trailer-will-be-out-2858551|access-date=2020-11-26|website=DNA India|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/kartik-aaryan-sara-ali-khan-pair-up-for-imtiaz-alis-next/articleshow/68208235.cms|title=Kartik Aaryan, Sara Ali Khan pair up for Imtiaz Ali's next|last=Lohana|first=Avinash|date=1 March 2019|work=Mumbai Mirror|access-date=1 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301082430/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/kartik-aaryan-sara-ali-khan-pair-up-for-imtiaz-alis-next/articleshow/68208235.cms|archive-date=2019-03-01|url-status=live}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਐਲ. ਰਾਏ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਅਤਰੰਗੀ ਰੇ’ ਵਿੱਚ, ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ, ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ <ref>{{cite web|last=Sharma|first=Shrinkhala|url=https://www.ndtv.com/entertainment/atrangi-re-akshay-kumar-joins-dhanush-and-sara-ali-khan-who-cant-believe-her-luck-2172071|title=Atrangi Re: Akshay Kumar Joins Dhanush And Sara Ali Khan, Who 'Can't Believe Her Luck'|website=NDTV|date=30 January 2020|access-date=30 January 2020}}</ref>, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 24 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|date=2021-12-22|title=How's The Hype (Audience) Of Atrangi Re? Akshay Kumar, Sara Ali Khan & Dhanush To Make 'Houses' Full!|url=https://www.koimoi.com/box-office/hows-the-hype/hows-the-hype-audience-of-atrangi-re-akshay-kumar-sara-ali-khan-dhanush-to-make-houses-full/|access-date=2021-12-22|website=Koimoi|language=en-US}}</ref> ; ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਖਾਨ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਆਧਾਰਿਤ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ 'ਦਿ ਅਮਰ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ' 'ਚ ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉੜੀ: ਦਿ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਫੇਮ ਆਦਿਤਿਆ ਧਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਨੀ ਸਕ੍ਰੂਵਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਿਕੜੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|title=Exclusive: Sara Ali Khan opposite Vicky Kaushal in The Immortal Ashwatthama|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/exclusive-sara-ali-khan-opposite-vicky-kaushal-in-the-immortal-ashwatthama-45839.html|access-date=2021-04-18|website=filmfare.com|language=en}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == 2019 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ₹57.5 ਮਿਲੀਅਨ (US$760,000) ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਾਲ 66ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਹ ਫੈਂਟਾ, ਪੁਮਾ ਅਤੇ ਵੀਟ ਸਮੇਤ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਹੈ। == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#FFFFCC;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ਜੋ ਫਿਲਮਾਂ ਅਜੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" |ਫਿਲਮ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ |- |2018 ! scope="row" |''ਕੇਦਾਰਨਾਥ'' |ਮੰਦਾਕਨੀ "ਮੱਕੂ" ਮਿਸ਼ਰਾ | |- |2018 |''ਸਿੰਭਾ'' |ਸ਼ਗੁਨ ਸਾਥੇ | |} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|id=9071083|name=Sara Ali Khan}} * [http://www.bollywoodhungama.com/celebrity/sara-ali-khan/ Sara Ali Khan] at Bollywood Hungama * {{commons|Sara Ali Khan|ਸਾਰਾ ਅਲੀ ਖਾਨ}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] tfcbj8z7yjdy5ht043q0e4etf1xccfg 0 121032 846546 840902 2026-09-19T06:37:15Z NguoiDungKhongDinhDanh 39386 [[Special:Contributions/~2026-31811-87|~2026-31811-87]] ([[User talk:~2026-31811-87|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ [[User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਆਖ਼ਰੀ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ 829403 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ | type = ਹਿੰਦੂ | image = Photo of makar sankranti devootees.jpg | caption = ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਡੁਬਕੀ | nickname = Uttarayana<br />Suggi Habba<br />Sankranti<br />Til Sakraat<br />/>Môkôr Sôṅkrānti<br /> Mela<br />Ghughuti<br />Pedda Panduga<br /> Bhogi<br /> Sakraat<br />Pongal<br />Peddha Panduga<br/>Sakrat<br />Khichaṛi<br />Sankramana<br>Tirmoori | longtype = | date = First day of ''makara'' [[Astronomical basis amasa|masa, Bhogi]] (15 January in [[leap year]]s; 14 January on all other years) | celebrations = ite flying, bonfires, fairs, feast, arts, dance, socialization | relatedto = [[ਪੋਂਗਲ (ਤਿਉਹਾਰ)|ਪੋਂਗਲ]], [[ਲੋਹੜੀ]], [[ਲਾਲ ਲੋਈ]], [[ਮਾਘ ਸਕ੍ਰਾਂਤੀ]], [[ਮਾਘ ਬੀਹੁ]], [[ਤੁਸੂ ਤਿਉਹਾਰ']] | firsttime = | weekday = | frequency = ਸਲਾਨਾ | duration = 1 ਦਿਨ | scheduling = | official_name = | ends = | significance = ਇੱਕ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਦਾ ਜਸ਼ਨ | litcolor = ਲਾਲ | observedby = [[ਹਿੰਦੂ]], [[ਬੁੱਧ]], [[ਸਿੱਖ]], [[ਜੈਨ]] | alt = | startedby = }} {{ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ}} '''ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ''', '''ਪੋਸ਼ ਪਰਬਨ''' ਜਾਂ '''ਮਾਘੀ''' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: मकरसङ्क्रान्ति, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: ਮਕਰਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ)<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-03-20 |title=Makarasankranti, Makarasaṅkrānti, Makara-sankranti, Makarasamkramti: 3 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/makarasankranti |access-date=2022-12-05 |website=www.wisdomlib.org |language=en |archive-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205040625/https://www.wisdomlib.org/definition/makarasankranti |url-status=live }}</ref> , ਭਾਰਤੀ (ਚੰਨ-ਸੂਰਜੀ) ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਧੰਨੁ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ [[ਸੂਰਜ (ਦੇਵਤਾ)|ਸੂਰਜ]] (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾਇਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹਿਨੇ ਦੀ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ [1] (ਅਨੁਵਾਦ. ਮਕਰ ਤਿਉਹਾਰ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਇਣ, ਮਕਰ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=aGcsEQAAQBAJ&q=harvest+festival | title=The Journey of Light: Makar Sankranti and the Equinox | last1=Jacobson | first1=Jayson | date=26 October 2024 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Thakur |first1=Anjali |title=Makar Sankranti 2025: Know The Importance Of Flying Kites During This Time Of The Year |url=https://www.ndtv.com/offbeat/makar-sankranti-2025-know-the-importance-of-flying-kites-during-this-time-of-the-year-7463511 |website=[[NDTV]] |access-date=13 January 2025 |date=13 January 2025}}</ref> ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ 14 ਜਨਵਰੀ (ਲੀਪ ਸਾਲ 'ਤੇ 15 ਜਨਵਰੀ) ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref name="Tumuluru2015p30">{{cite book|author=Kamal Kumar Tumuluru|title=Hindu Prayers, Gods and Festivals|url= https://books.google.com/books?id=b2iyCAAAQBAJ&pg=PT30 |year=2015| publisher=Partridge|isbn= 978-1-4828-4707-9|page=30}}</ref><ref name="Melton2011p547" /><ref>{{Cite book|title=Holidays, festivals, and celebrations of the world dictionary Third edition.|last=Henderson|first=Helene|publisher=Detroit: Omnigraphics|year=2005|isbn= 0-7808-0982-3|location=Electronic edition|page=xxix}}</ref> ਇਹ ਮੌਕਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਧਨੁ ਰਾਸ਼ੀ (ਧਨੁ) ਤੋਂ ਮਕਰ (ਮਕਾਰ) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Tumuluru2015p30" /><ref>{{Cite book |last=Singh |first=K. V. |url=https://books.google.com/books?id=uzoHCwAAQBAJ&dq=makar+sankranti+transition&pg=PT33 |title=Hindu Rites and Rituals: Origins and Meanings |date=2015-11-25 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-85890-04-8 |pages=33 |language=en |access-date=30 January 2023 |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722083847/https://books.google.com/books?id=uzoHCwAAQBAJ&dq=makar+sankranti+transition&pg=PT33 |url-status=live }}</ref><ref name="Lochtefeld2002p411">{{cite book|author=James G. Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A–M|url=https://books.google.com/books?id=VNzLMgEACAAJ|year=2002|publisher=Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-2287-1|page=411|access-date=23 January 2018|archive-date=22 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722083848/https://books.google.com/books?id=VNzLMgEACAAJ|url-status=live}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੂਰਜੀ ਦੇਵਤਾ, ਸੂਰਜ,<ref>{{Cite book |last=Melton |first=J. Gordon |url=https://books.google.com/books?id=KDU30Ae4S4cC&dq=makar+sankranti+surya&pg=PA547 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |date=2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-59884-205-0 |pages=547 |language=en |access-date=30 January 2023 |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722083849/https://books.google.com/books?id=KDU30Ae4S4cC&dq=makar+sankranti+surya&pg=PA547 |url-status=live }}</ref> ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book |last=Fieldhouse |first=Paul |url=https://books.google.com/books?id=P-FqDgAAQBAJ&dq=makar+sankranti+moksha&pg=PA349 |title=Food, Feasts, and Faith: An Encyclopedia of Food Culture in World Religions [2 volumes] |date=2017-04-17 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-412-4 |pages=349 |language=en |access-date=30 January 2023 |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722083849/https://books.google.com/books?id=P-FqDgAAQBAJ&dq=makar+sankranti+moksha&pg=PA349 |url-status=live }}</ref> ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੌਕਾ ਕਈ ਬਹੁ-ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਨਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕੈਲੰਡਰ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਚੰਨ-ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਨ ਆਧਾਰਿਤ ਕੈਲੰਡਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਿਆਰ ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="Tumuluru2015p30">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b2iyCAAAQBAJ&pg=PT30|title=Hindu Prayers, Gods and Festivals|last=Kamal Kumar Tumuluru|publisher=Partridge|year=2015|isbn=978-1-4828-4707-9|page=30}}</ref><ref name="Melton2011p547">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KDU30Ae4S4cC&pg=PA547|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=J. Gordon Melton|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=978-1-59884-205-0|pages=547–548}}, ''Quote:'' "Makara Sankranti (January 14); Makara Sankranti is a festival held across India, under a variety of names, to honor the god of the sun, Surya."</ref> ਇਹ [[ਮਕਰ|ਮੱਕੜਾ (ਮਕਰ)]] ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ (ਸਕਰਾਂਧ ਆਧਾਰਿਤ)ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ [[ਸਿਆਲ ਸੰਗਰਾਂਦ|ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ]] ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Lochtefeld2002p411">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VNzLMgEACAAJ|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A–M|last=James G. Lochtefeld|publisher=Rosen Publishing Group|year=2002|isbn=978-0-8239-2287-1|page=411}}</ref> ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ<ref>{{Cite web|url=http://pujabooking.com/festival/makar-sankranti/|title=Makar Sankranti 2024: क्यों मनाई जाती है मकर संक्रांति, महत्व, पूजा विधि और मंत्र|website=PujaBooking|access-date=13 January 2024}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Lochtefeld2002p411"/> ਇਹ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੋ ਗ੍ਰੇਗਰੀਅਨ ਤਾਰੀਖ ਹਰ ਸਾਲ (14 ਜਨਵਰੀ) ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Melton2011p547"/> ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਦੋਂ ਮਿਤੀ ਉਸ ਦਿਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TicTAQAAIAAJ|title=Encyclopaedia of Great Festivals|last=Jain Chanchreek|last2=K.L. Chanchreek|last3=M.K. Jain|publisher=Shree Publishers|year=2007|isbn=978-81-8329-191-0|pages=36–38}}</ref> ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਮਾਘੀ]] ([[ਲੋਹੜੀ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ), ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੋਆ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਸ਼ ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮਕਾਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ (ਪੇਡ ਪਾਂਡਾਗਾ), ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਰਤ, ਅਸਾਮੀਆ ਦੁਆਰਾ ਮਾਘ ਬਿਹੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਥਾਈ ਪੋਂਗਲ ਆਦਿ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="htmakar">[http://www.hindustantimes.com/india-news/after-a-100-years-makar-sankranti-gets-a-new-date/story-pvh98WVqDQBXdvP9LFOoUO.html "After a 100 years, Makar Sankranti gets a new date"], ''The Hindustan Times'' (Jan 14, 2017)</ref><ref name="desai30">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5VsaBwAAQBAJ&pg=PA30|title=A Different Freedom: Kite Flying in Western India; Culture and Tradition|last=Nikita Desai|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2010|isbn=978-1-4438-2310-4|pages=30–33}}</ref> ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰੰਗੀਨ ਸਜਾਵਟ, ਪੇਂਡੂ ਬੱਚੇ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ, ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕਰਨਾ<ref name="PuriNesbitt2013p34">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_NWAgAAQBAJ&pg=PA34|title=Pool of Life: The Autobiography of a Panjabi Agony Aunt|last=Kailash Puri|last2=Eleanor Nesbitt|publisher=Sussex Academic Press|year=2013|isbn=978-1-78284-067-1|pages=34–35}}</ref> ''ਮੇਲੇ'' (ਮੇਲੇ), ਨ੍ਰਿਤ, ਪਤੰਗ ਉਡਾਣ, ਬੋਨਫਾਇਰਜ਼ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ।<ref name="desai30"/><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I2K1AAAAIAAJ|title=Traditions of Indian folk dance|last=Kapila Vatsyayan|publisher=Clarion Books|year=1987|isbn=978-0-85655-253-3|pages=192–193}}</ref> ਡਾਇਨਾ ਐਲ ਏਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ''ਮਾਘ ਮੇਲਾ'', [[ਹਿੰਦ ਅਧਿਐਨ|ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ]] ''[[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]]'' ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਜਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਨਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="eck153">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PyC4o7i9tnEC&pg=PA153|title=India: A Sacred Geography|last=Diana L. Eck|publisher=Random House|year=2013|isbn=978-0-385-53192-4|pages=152–154|author-link=Diana L. Eck}}</ref> ਹਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਸਨਾਤਨੀ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 40 ਤੋਂ 10 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>[https://www.theatlantic.com/photo/2013/01/kumbh-mela-the-largest-gathering-on-earth/100438/ "Kumbha Mela: The Largest Gathering on Earth"], Alan Taylor, ''The Atlantic'' (January 14, 2013)</ref><ref>[https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2013/01/14/169313222/biggest-gathering-on-earth-begins-in-india-kumbha-mela-may-draw-100-million Biggest Gathering On Earth' Begins In India; Kumbha Mela May Draw 100 Million], Mark Memmott, NPR, Washington DC (January 14, 2013)</ref> ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ|ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ]] (12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੁੰਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ) ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਗਾ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ [[ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ|ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ]]। == ਮਹੱਤਵ == ਹਰ ਸਾਲ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।<ref name="Melton2011p547">{{cite book|author=J. Gordon Melton|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|url=https://books.google.com/books?id=KDU30Ae4S4cC&pg=PA547|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-205-0|pages=547–548|access-date=7 March 2017|archive-date=22 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722084357/https://books.google.com/books?id=KDU30Ae4S4cC&pg=PA547|url-status=live}}, ''Quote:'' "Makara Sankranti (14 January); Makara Sankranti is a festival held across India, under a variety of names, to honor the god of the sun, Surya."</ref><ref>{{cite journal | last=Beteille | first=Andre | title=A Note on the Pongal Festival in a Tanjore Village | journal=Man | volume=64 | year=1964 | issue=2 | doi=10.2307/2797924 | pages=73–75, see discussion of Makar Sankranti| jstor=2797924 }}</ref> ਸੂਰਜ ਦੀ ਇਹ ਮਹੱਤਤਾ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਭਜਨ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਅਵਤਾਰ, ਕਲਕੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਕ ਨਦੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਡੁਬਕੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੁੰਨ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="books.google.co.uk">Tumuluru, Kamal Kumar (2015 hi me rpota), [https://books.google.com/books?id=b2iyCAAAQBAJ&pg=PT31 Hindu Prayers, Gods and Festivals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230722084340/https://books.google.com/books?id=b2iyCAAAQBAJ&pg=PT31 |date=22 July 2023 }}, Partridge Publishing</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਥਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਲ (ਤਿਲ) ਅਤੇ ਗੁੜ (ਗੁੜ, ਗੁੜ, ਗੁਲ) ਵਰਗੇ ਖੰਡ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਚਿਪਚਿਪੀਆਂ, ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿਠਾਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।<ref name="Melton2011p547"/> ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਫਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪਤੰਗ ਉਡਾ ਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Melton2011p547"/> ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੈਨ-ਇੰਡੀਅਨ ਸੂਰਜੀ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕੋ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਤਾਰੀਖਾਂ ਲਈ। ਇਸਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੇਡਾ ਪਾਂਡੂਗਾ/'ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਕਰਨਾਟਕ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਪੋਂਗਲ,<ref>{{Cite web|title=Sankranti in India|url=https://www.news18.com/news/lifestyle/makar-sankranti-the-way-it-is-celebrated-in-states-across-india-1335352.html|access-date=2022-01-14|website=News18|date=14 January 2020|language=en|archive-date=13 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113062614/https://www.news18.com/news/lifestyle/makar-sankranti-the-way-it-is-celebrated-in-states-across-india-1335352.html|url-status=live}}</ref> ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਬਿਹੂ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮੇਲਾ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ<ref>{{Cite web|title=Sankranti in India|url=https://www.news18.com/news/lifestyle/makar-sankranti-the-way-it-is-celebrated-in-states-across-india-1335352.html|access-date=2022-01-14|website=News18|date=14 January 2020|language=en|archive-date=13 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113062614/https://www.news18.com/news/lifestyle/makar-sankranti-the-way-it-is-celebrated-in-states-across-india-1335352.html|url-status=live}}</ref>, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਰਾਂਤੀ,[ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Melton2011p547"/> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] j9ucfud704709hv14z825d1pgcv1svj 0 123765 846521 843240 2026-09-18T22:14:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846521 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ | image = Saikhom Mirabai Chanu.jpg | caption = Mirabai Chanu at the [[2016 South Asian Games]] | full_name = Mirabai Chanu Saikhom | birth_date = {{birth date and age|1994|8|8|df=yes}} | birth_place = [[Imphal East district|Nongpok Kakching]], Manipur, India | height = 1.5 m | sport = [[Olympic weightlifting|Weightlifting]] | event = 49 kg | coach = {{ubl |Vijay Sharma<ref>{{cite news|title=Olympic medallist Mirabai Chanu, coach Vijay Sharma thank government for sustained support|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|date=25 July 2021|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824220415/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|url-status=live}}</ref> |Aaron Horschig<ref name="IT">{{cite web|first=Kaushik|last=Deka|date=19 July 2021|title=Lifting hope {{!}} Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=19 July 2021|work=[[India Today]]|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718022510/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|url-status=live}}</ref> }} | olympics = {{silver2}} [[2020 Summer Olympics|2020]] | worlds = {{gold1}} [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] {{silver2}} [[2022 World Weightlifting Championships|2022]] {{silver2}} [[2025 World Weightlifting Championships|2025]] | medal_templates = {{MedalSport|Women's [[Olympic weightlifting|weightlifting]]}} [[File:Weightlifting pictogram.svg|30px]] {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCount | total = yes | [[Summer Olympic Games|Olympic Games]] | 0 | 1 | 0 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] | 1 | 2 | 0 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] | 0 | 0 | 1 | [[Commonwealth Games]] | 3 | 1 | 0 | [[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]] | 4 | 1 | 0 | [[South Asian Games]] | 1 | 0 | 0 }} {{Medal|Comp|[[Summer Olympic Games|Olympics Games]]}} {{Medal|Silver|[[2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]]|[[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2017 World Weightlifting Championships|2017 Anaheim]]|[[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2022 World Weightlifting Championships|2022 Bogotá]]|[[2022 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Silver|[[2025 World Weightlifting Championships|2025 Førde]]|[[2025 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Bronze|[[2020 Asian Weightlifting Championships|2020 Tashkent]]|[[2020 Asian Weightlifting Championships#Women|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Gold|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Gold|[[2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]]|[[Weightlifting at the 2022 Commonwealth Games – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2026 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2013 Commonwealth Weightlifting Championships|2013 Penang]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2017 Commonwealth Weightlifting Championships|2017 Gold Coast]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2019 Commonwealth Weightlifting Championships|2019 Apia]]|49kg}} {{Medal|Gold|[[Commonwealth Weightlifting Championships|2025 Ahmedabad]]|48kg}} {{Medal|Silver|[[2015 Commonwealth Weightlifting Championships|2015 Pune]]|48kg}} {{Medal|Competition|[[South Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Weightlifting at the 2016 South Asian Games#Women|48kg]]}} | module = {{Infobox police officer | embed = yes | branch =[[Manipur Police]] | service_years = 2022–present | rank = [[Additional Superintendent of Police]] | awards = [[Khel Ratna Award]]<br>[[Padma Shri]] }} }} '''ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saikhom Mirabai Chanu;''' ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਹੈ। 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 2014 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ &nbsp; ਵਿਚ ਚਾਨੂੰ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿਚ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2021 ਦੀਆਂ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਚਾਨੂੰ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, [[ਗਲਾਸਗੋ]] ਵਿਖੇ 48ਰਤਾਂ ਦੇ 48 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਵੈਂਟ ਦੇ 2018 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਨਾਹੇਮ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂੰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਨੋਂਗਪੋਕ ਕਾਕਚਿੰਗ, [[ਇੰਫਾਲ]], [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ]]। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਠੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਗਲਾਸਗੋ ਐਡੀਸ਼ਨ]] ਵਿਚ ਚਾਨੂੰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਖੇਡ; ਉਸਨੇ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|title=Lifter Sanjita Khumukcham wins India`s first gold medal at 2014 Commonwealth Games|date=24 July 2014|publisher=|access-date=16 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727011111/http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|dead-url=yes}}</ref> ਚਾਨੂੰ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਦੇ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਵੈਂਟ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-indias-saikhom-mirabai-chanu-fails-to-complete-weightlifting-event-2940026.html|title=Rio Olympics 2016: India’s Saikhom Mirabai Chanu fails to complete weightlifting event|date=7 August 2016|access-date=8 August 2016|publisher=First Post}}</ref> 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 48 ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਕਿਲੋ ਵਰਗ 194 ਕੁੱਲ (85 ਕਿਲੋ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 109 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਅਨਾਹੇਮ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਸੀਏ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ]] ਆਯੋਜਿਤ 2017 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲ੍ਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/others/mirabai-chanu-wins-gold-at-world-weightlifting-championships/articleshow/61859324.cms|title=Mirabai Chanu wins gold at world Weightlifting Championships|date=30 November 2017|publisher=}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ 2021 ਸਮਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news |author=Rohan Sen |date=June 12, 2021 |title=Tokyo Olympics: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to qualify for 2021 Summer Games|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mirabai-chanu-only-indian-weightlifter-to-qualify-for-tokyo-2020-olympic-games-1814054-2021-06-12|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 24, 2021 |title=Tokyo 2020: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to win silver in Olympics|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|work=India Today|language=en}}</ref> 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 205 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, 119 ਕਿਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਟੋਕਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |author=Kaushik Deka |date=July 19, 2021 |title=Lifting hope: Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref> ਚਾਨੂੰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕੁਲ 196 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ 'ਚ 110 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/cwg-2018-live-score-mirabai-chanu-weightlifting-live-streaming-5124033/|title=Mirabai Won Gold}}</ref> ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਜੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/commonwealth-games-2018-cwg-2018-gold-coast-live-updates-mirabai-chanu-wins-indias-first-gold-medal-4418861.html/amp|title = Highlights, Commonwealth Games 2018 Gold Coast: Weightlifters Mirabai Chanu, P Gururaja bring India glory on Day 1 - Sports News , Firstpost}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 199 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਉਸਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਰਵਉੱਤਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਨੈਚ ਭਾਰ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਐਥਲੀਟ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ। 2019 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਨੇ ਕੁਲ 201 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (87 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 114 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਨਿੱਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਕੁਲ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 203 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (ਸੈਨਚ ਵਿੱਚ 88 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ 115 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ), 2020 ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-07-25 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525034039/https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/mirabai-chanu-national-championship-record/ |title=Mirabai Chanu breaks personal record to win national championship |work=Olympic Channel |access-date=9 February 2020|date=4 February 2020 }}</ref> ਚਾਨੂੰ ਨੇ ਟੋਕਿਓ ਵਿਖੇ 2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 202 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਲਿਫਟ ਨਾਲ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਵਿਛ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="gold_for_china_disappointment_for_us_first_event_tokyo_2020">{{Cite news|last=Oliver|first=Brian|date=24 July 2021|title=Gold for China and disappointment for United States in first weightlifting event of Tokyo 2020|work=InsideTheGames.biz|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1110694/gold-china-usa-weightlifting-tokyo-2020|access-date=24 July 2021}}</ref><ref>{{Cite news|title=Mirabai Chanu wins Silver medal in the women's 49 kg weightlifting competition: All you need to know|work=SportsTiger|url=https://www.sportstiger.com/mirabai-chanu-all-you-need-to-know/|access-date=24 July 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਚਨੂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 202 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਪਰ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ 115 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸਫਲ ਲਿਫਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|title=Mirabai Chanu Silver Tokyo 2020|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|website=IndiaToday}}</ref> ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਦਾਨੀ ਵੱਲੋਂ 1,400,000 ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂੰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ]], ਐਨ Biren ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ {{ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ}}2 ਲੱਖ ਦੇ ਇੱਕ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ ਮਿਲਿਆ।]]<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/other-sports/world-weightlifting-champion-mirabai-gets-rs-20-lakh-2076548.html|title=World weightlifting champion Mirabai gets Rs 20 lakh|date=2018-01-27|work=Zee News|access-date=2018-01-29|language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਚਨੂੰ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ]] ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-padma-awards-2018-announced-ms-dhoni-sharda-sinha-among-85-recipients-here-s-complete-list-424273|title=Padma awards 2018 announced, MS Dhoni, Sharda Sinha among 85 recipients: Here’s complete list|date=25 January 2018|access-date=26 January 2018|publisher=India TV}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਟੇ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40 | Year ! rowspan=2 width=250 | Venue ! rowspan=2 width=60 | Weight ! colspan=4 | Snatch (kg) ! colspan=4 | Clean & Jerk (kg) ! rowspan=2 width=60 | Total ! rowspan=2 width=40 | Rank |- ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank |- ! colspan=13 | [[Weightlifting at the Summer Olympics|Olympic Games]] |- | [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics|2016]] || align=left | {{flag icon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] || [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics – Women's 48 kg|48 kg]] || <s>82</s> || '''82''' || <s>84</s> || 6 || <s>103</s> || <s>106</s> || <s>106</s> || ― || NM || ― |- |- | [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|2020]] || align=left | {{flag icon|JPN}} [[Tokyo]], [[Japan]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49 kg]] || '''84''' || '''87''' || <s>89</s> || 2 || '''110''' || '''115''' || <s>117</s> || 2 || '''202''' || '''{{Silver2}}''' |- ! colspan=13 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- | [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] || align=left | {{flag icon|USA}} [[Anaheim]], [[United States]] || [[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48 kg]] || 83 || <s>85</s> || '''85''' || 2 || 103 || 107 || '''109''' || 1 || '''194''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[2019 World Weightlifting Championships|2019]] || align=left| {{flagicon|THA}} [[Pattaya]], [[Thailand]] || [[2019 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 84 || '''87NR''' ||<s>89</s> || 5 || 111 || '''114NR''' || <s>118</s> || 4 || '''201NR''' || 4 |- ! colspan=13 | [[Senior National Weightlifting Championships|National Championships]] |- |[[2020 Senior National Weightlifting Championships|2020]] || align=left| {{flagicon|IND}} [[Kolkata]], [[India]] || [[2020 Senior National Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 85 || '''88NR''' || <s>90</s> || {{gold1}} || 111 || '''115NR''' || <s>117</s> || {{gold1}} || '''203NR''' || {{gold1}} |- ! colspan=13 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] |- | [[2021 Asian Weightlifting Championships|2020]] || align=left | {{flag icon|UZB}} [[Tashkent]], [[Uzbekistan]] || [[2020 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || <s>85</s> || <s>85</s> || '''86''' || 4 || 113 || 117 || '''119WR''' || 1 || '''205NR''' || 3 |- | [[2019 Asian Weightlifting Championships|2019]] || align=left | {{flag icon|CHN}} [[Ningbo]], [[China]] || [[2019 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 83 || <s>86</s> || '''86''' || 4 || 109 || '''113''' || <s>115</s> || 3 || '''199''' || 4 |- ! colspan=13|[[Weightlifting at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] |- | [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games|2018]] || align=left | {{flag icon|AUS}} [[Gold Coast, Australia]] || [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 80 || 84 || '''86NR''' || {{Gold1}} || 103 || 107 || '''110NR''' || {{Gold1}} || '''196NR''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games|2014]] || align=left|{{flagicon|SCO}} [[Glasgow]], [[Scotland]]|| [[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 72 || <s>75</s> || '''75''' || 2 || 92 || '''95''' ||<s>98</s>|| 2 || '''170''' || '''{{Silver2}} |} [[File:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award, 2018 to Ms. S. Mirabai Chanu for Weightlifting, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on September 25, 2018.JPG|thumb|The President of India presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to Chanu at Rashtrapati Bhavan, New Delhi.]] == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Commons category}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] 4lu8o5wtsatvzxts4eh2tnyp9b3bqbi 0 135866 846472 841628 2026-09-18T14:55:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846472 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Name=ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ|image=Raja Kumari 2019 by Glenn Francis.jpg|caption=ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ 2019 iHeartRadio ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰੀ|Birth_name=ਸ੍ਵੇਥਾ ਯੱਲਪ੍ਰਗਦਾ ਰਾਓ|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1986|01|11}}|birth_place=[[ਕਲੇਰਮੋਂਟ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|Occupation=[[ਰੈਪਰ]], ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ|Years_active=2012–present}} '''ਸਵੇਥਾ ਯੱਲਾਪ੍ਰਗਦਾ ਰਾਓ''' (ਜਨਮ 11 ਜਨਵਰੀ, 1986), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲੇਰਮੋਂਟ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/while-you-were-at-coachel_b_9872266|title=While You Were at Coachella: I Escaped to Bali With the People Who Write the Hits|last=Vivianne Lapointe|date=May 11, 2016|website=[[HuffPost]]}}</ref><ref name="rk-mute13">{{Cite web|url=http://www.papermag.com/raja-kumari-1896696090.html|title=Rapper Raja Kumari Blends Indian Classical Music With Trap Beats on "Mute"|last=Nadya Agrawal|date=July 1, 2016|website=[[Paper (magazine)|Paper Magazine]]}}</ref> ਕੁਮਾਰੀ ਗਵੇਨ ਸਟੇਫਨੀ, ਇਗੀ ਅਜ਼ਾਲੀਆ, ਫਿਫਥ ਹਾਰਮੋਨੀ,<ref name="rk-na2">{{Cite web|url=http://time.com/4257624/gwen-stefani-interview-this-is-what-the-truth-feels-like-blake-shelton/|title=Gwen Stefani: How Making My New Album Saved My Life|last=Nolan Feeney|date=March 18, 2016|website=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> ਨਾਈਫ ਪਾਰਟੀ, ਫਾਲ ਆਊਟ ਬੁਆਏ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="rk-fob2">{{Cite web|url=http://top40.about.com/od/2014Reviews/fl/Fall-Out-Boy-Centuries.htm|title=Fall Out Boy – "Centuries"|last=Bill Lamb|website=[[About.com]]|access-date=2021-06-26|archive-date=2017-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812100805/http://top40.about.com/od/2014Reviews/fl/Fall-Out-Boy-Centuries.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/raja-kumari-mn0003162934|title=Raja Kumari|publisher=AllMusic}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ, 2016 ਵਿੱਚ BMI ਪੌਪ ਅਵਾਰਡ,<ref name="rk-bmi12">{{Cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/2016_bmi_pop_awards|title=BMI Honors Taylor Swift and Legendary Songwriting Duo Mann & Weil at the 64th Annual BMI Pop Awards|date=May 2011|website=BMI}}</ref> ਅਤੇ 5 ਜੁਲਾਈ, 2016 ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਬੌਬੀ ਫਰੀਕਸ਼ਨ'' ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<ref name="BBC-Kumari2">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/p040k0sp|title=Raja Kumari – Mute!|date=July 5, 2016|website=[[BBC Asian Network]] – [[Bobby Friction]]}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਲੇਰਮੋਂਟ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਤੇਲਗੂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਸਵੇਥਾ ਯੱਲਪ੍ਰਗਦਾ ਰਾਓ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=":02">{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/all-hail-the-raja-kumari|title=All hail the Raja Kumari!|last=Sengupta|first=Meenakshi|website=Telangana Today|language=en-US|access-date=2020-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/music/110620/the-indian-princess-of-rap.html|title=‘The Indian Princess’ of rap|last=Adivi|first=Sashidhar|date=2020-06-11|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2020-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/my-culture-is-in-my-art-rapper-raja-kumari/story-9aMy2Ipv0risYzXLSFGJFL.html|title=My culture is in my art: Rapper Raja Kumari|date=2019-08-07|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wionews.com/entertainment/indian-american-rapper-raja-kumari-to-wion-one-day-i-will-bring-a-grammy-home-189854|title=Indian-American rapper Raja Kumari to WION: One day I will bring a Grammy home|website=WION|language=en|access-date=2020-10-15}}</ref> ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਧਰਮਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ [[ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ]] ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਾਰਤੀ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]] ਬਣਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਨੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/brunch/my-parents-poured-all-their-indianness-in-me-raja-kumari-makes-a-case-for-being-the-only-woman-rapper-from-mumbai-s-underbelly/story-B3UQ75rtXcCCdq0JGuvb7M.html|title="My parents poured all their Indianness in me!" Raja Kumari talks about what makes her the bridge between the East and the West|date=2019-01-27|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-05-06}}</ref> ''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨਸ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://rollingstoneindia.com/cover-story-how-raja-kumari-embraced-culture-and-controversy/|title=COVER STORY: How Raja Kumari Embraced Culture and Controversy -|date=2020-03-13|website=My Site|language=en-US|access-date=2021-05-06}}</ref> ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਫਿਊਜੀਜ਼ ਦੀ ਐਲਬਮ ''ਦ ਸਕੋਰ'' ਰਾਹੀਂ [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੱਪ ਹੌਪ]] ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਉਹ "ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ" (IP) ਜਾਂ "ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ MC ਸੀ । ਉਹ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]], [[ਕਥਕ]], ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।<ref name=":02"/> ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਵੇਗੇਸਨਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਹਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰਕ [[ਅਪਾਹਜਪੁਣਾ|ਅਪਾਹਜ]] ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ [[ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਇੰਡਿਕ]] ਫਿਲਾਸਫੀ ਐਂਡ ਕਲਚਰ (ਇੰਡਿਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਕੋਹਿਨੂਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://urbanasian.com/featured/2011/05/multi-talented-starlet-raja-kumaris-got-a-heart|title=Multi-talented starlet Raja Kumari's got a heart|last=Nila Choudhury|date=May 26, 2011|website=Urban Asia|access-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2022|archive-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226185922/https://urbanasian.com/featured/2011/05/multi-talented-starlet-raja-kumaris-got-a-heart/|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕੁਮਾਰੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/raja-kumari-on-cross-cultural-music-collaborations-like-to-call-it-a-brown-renaissance|title=Raja Kumari on cross-cultural music collaborations: Like to call it a brown renaissance}}</ref> ਨੇ ਫਾਲ ਆਊਟ ਬੁਆਏ ਦੇ ਡਬਲ-ਪਲੈਟੀਨਮ ਸਿੰਗਲ " ਸੈਂਚੁਰੀਜ਼ ", " ਚੇਂਜ ਯੂਅਰ ਲਾਈਫ " ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਵੋਕਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਲਿਖਿਆ, ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। TI, Vicetone ਦੀ "ਡੋਂਟ ਯੂ ਰਨ",<ref name="rk-dontyourun">{{Cite web|url=http://thebanginbeats.com/2016/03/23/preview-vicetone-ft-raja-kumari-dont-you-run-original-mix/|title=Preview: Vicetone ft. Raja Kumari – Don’t You Run (Original Mix)|website=Bangin Beats|access-date=2022-12-26|archive-date=2016-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326152558/http://thebanginbeats.com/2016/03/23/preview-vicetone-ft-raja-kumari-dont-you-run-original-mix/|dead-url=yes}}</ref> ਲਿੰਡਸੇ ਸਟਰਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ''ਬ੍ਰੇਵ ਇਨਫ'' ਅਤੇ ਹਿਪ ਹੌਪ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਬਾਜ਼ ਲੁਹਰਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਦ ਗੇਟ ਡਾਊਨ'' ਲਈ "ਸੈਟ ਮੀ ਫ੍ਰੀ"। ਉਸਨੇ ਗਵੇਨ ਸਟੈਫਨੀ, ਫਿਫਥ ਹਾਰਮਨੀ ( ''ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ'' ), ਟਵਿਨ ਸ਼ੈਡੋ, ਅਤੇ ਡਰਟੀ ਸਾਊਥ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਲਵਿਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਸਿੰਗਲ "ਮਿਊਟ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਜੂਲਸ ਵੁਲਫਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="rk-mute13"/><ref name="BBC-Kumari2"/><ref name="rk-mute2">{{Cite web|url=http://livefastmag.com/2016/07/raja-kumari-mute-ft-elvis-brown-video/|title=Raja Kumari – MUTE Ft. Elvis Brown|website=LiveFast magazine}}</ref> ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਪੇਪਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ, ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫਾਲ ਆਊਟ ਬੁਆਏ ਦੇ ਨਾਲ ਗੀਤ " ਸੈਂਚਰੀਜ਼ " ਸਹਿ-ਲਿਖਣ ਲਈ 2016 ਦੇ BMI ਪੌਪ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rk-bmi12"/><ref name="rk-bmi2">{{Cite web|url=https://theknockturnal.com/meet-l-a-reids-latest-protege-raja-kumari-video/|title=Meet L.A. Reid's Latest Protege Raja Kumari|website=The Knockturnal}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦਾ ਐਲਏ ਰੀਡ ਦੁਆਰਾ ਐਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡਸ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਪੋਲੋ ਡਾ ਡੌਨ, ਜੇਆਰ ਰੋਟੇਮ, ਟਿੰਬਲੈਂਡ, ਰੋਡਨੀ ਜੇਰਕਿੰਸ, ਸੋਲਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਕਾਰਲਿਨ, ਟ੍ਰਿਕੀ ਸਟੀਵਰਟ ਅਤੇ ਦਿ-ਡ੍ਰੀਮ, ਜਸਟਿਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟਰਾਂਟਰ ਅਤੇ ਫਰਨਾਂਡੋ ਗੈਰੀਬੇ ।  ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="rk-mute13" /> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਡਿਵਾਇਨ (ਰੈਪਰ)|ਡਿਵਾਇਨ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ' ''ਰੂਟਸ'' ' ਅਤੇ ''<nowiki/>'ਸਿਟੀ ਸਲੱਮਜ਼''' ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਗੀਤ ਸਹਿ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। <ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/caste/art-music-rap-caste-divine-raja-kumari|title=For How Much Longer Can We Ignore Caste and Still Call Ourselves Progressive?|website=The Wire|access-date=August 13, 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ''ਗਲੀ ਬੁਆਏ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦਿੱਖ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਖਰਕਾਰ 'ਅਟੈਂਸ਼ਨ ਏਵਰੀਬਡੀ' ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਾਊਥਬੇ ( ਰਾਮਨਾਏਡੂ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ), ਕੋਨੇ ਕੋਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਚਗਨਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਗੀਤ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸੀ। ਤੇਲਗੂ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਦਗੁਬਤੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼|ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਡੱਗੂਬਾਤੀ]] ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਬੈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਐਮਟੀਵੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਸ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੌਰੇਨ ਜਾਰੇਗੁਈ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰੀ-ਸ਼ੋਅ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/hollywood/raja-kumari-becomes-first-indian-to-host-american-music-awards-2019|title=Raja Kumari becomes first Indian to host American Music Awards 2019|access-date=2022-12-26|archive-date=2022-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226185912/https://www.freepressjournal.in/entertainment/hollywood/raja-kumari-becomes-first-indian-to-host-american-music-awards-2019|url-status=dead}}</ref> ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ MAC ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: #MACSstarringYou, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਹਸਲ, ਇੱਕ ਰੈਪ ਬੈਟਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ ਲੇਬਲ, ਗੌਡਮਦਰ ਰਿਕਾਰਡਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} dv3yl8lfw2tnap7esvrz1gc9n94bb1o 0 137079 846477 808301 2026-09-18T16:15:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846477 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|name=Rukhsana Parveen|image=|imagesize=200px|caption=|fullname=Rukhsana Parveen|nationality=Pakistani|birth_date={{birth date and age|mf=yes|1992|05|05}}|birth_place=[[Pakistan]]|height={{convert|1.62|m|ftin|abbr=on}}|weight={{convert|64|kg|lb|abbr=on}}|sport=Boxing|show-medals=yes|medaltemplates={{MedalCountry |{{PAK}} }} {{MedalCompetition|[[South Asian Games]]}} {{MedalBronze|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Boxing at the 2016 South Asian Games|60kg]]}} {{MedalBronze|[[2019 South Asian Games|2019 Kathmandu]]|[[Boxing at the 2019 South Asian Games|64kg]]}}}} '''ਰੁਖ਼ਸਾਨਾ ਪਰਵੀਨ''' (ਜਨਮ 5 ਮਈ 1992)<ref>{{Cite web|url=https://www.ocagames.com/orb/athlete.php?id_game_edition=4&ctrycod=PAK&person_ln=PERVEEN%20Rukhsana&sport_code=BOX|title=Biography, Olympic Council of Asia|last=|first=|date=|website=www.ocagames.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116091400/https://www.ocagames.com/orb/athlete.php?id_game_edition=4&ctrycod=PAK&person_ln=PERVEEN%20Rukhsana&sport_code=BOX|archive-date=2020-11-16|access-date=2020-11-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-boxer-pavitra-beats-pakistans-rukhsana-parveen-to-make-it-to-quarters/articleshow/65543526.cms|title=Asian Games: Boxer Pavitra beats Pakistan's Rukhsana Parveen to make it to quarters|date=August 25, 2018|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2020-11-14|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116120632/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-boxer-pavitra-beats-pakistans-rukhsana-parveen-to-make-it-to-quarters/articleshow/65543526.cms|url-status=dead}}</ref> [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਹੋਰ ਟੀਮ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਬਣੀ, ਜਿਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/11/30/pakistan-to-hold-first-ever-women-boxing-championship/|title=Pakistan to hold first-ever women boxing championship|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2020-11-14|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402191155/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/11/30/pakistan-to-hold-first-ever-women-boxing-championship/|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਪਰਵੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ [[ਮੈਰੀ ਕੋਮ|ਮੈਰੀਕਾਮ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/sports/pak-women-pugilists-inspired-by-mary-kom-195797|title=Pak women pugilists inspired by Mary Kom|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2020-11-15}}</ref> ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ [[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਨੌਮਨ ਕਰੀਮ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। === ਰਾਸ਼ਟਰੀ === [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਰਵੀਨ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ 2018 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/272457-punjab-dominate-national-women-boxing|title=Punjab dominate National Women Boxing|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2020-11-14}}</ref> === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === ==== ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ==== ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਕਮਲ<ref>{{Cite web|url=https://www.arabnews.com/node/1265746/lifestyle|title=Women boxers warm up for Pakistan’s Provincial Games|date=2018-03-13|website=Arab News|language=en|access-date=2020-11-15}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਖੌਸ਼ਲੀਮ ਬਾਨੋ ਅਤੇ ਸੋਫੀਆ ਜਾਵੇਦ ਦੇ ਨਾਲ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ [[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2016 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ]] ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰਵੀਨ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ ਅਤੇ 60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>[https://sportsboard.punjab.gov.pk/system/files/12th%20SAF%20Games.pdf 12th SAF Games - Results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026194508/https://sportsboard.punjab.gov.pk/system/files/12th%20SAF%20Games.pdf |date=2020-10-26 }} Punjab Sports Board. Retrieved 14 November 2020</ref> ਇਸ ਮੈਡਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ (ਸੋਫੀਆ ਜਾਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਬਣ ਗਈ। [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੇ [[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ]] ਵਿੱਚ 2019 ਦੀਆਂ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪਰਵੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਹਰਾਇਆ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ 64 ਵਿੱਚ ਕਿਲੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.13sagnepal.com/sport/boxing/|title=Boxing|website=South Asian Games Nepal 2019|language=en-US|access-date=2020-11-14|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116015839/https://www.13sagnepal.com/sport/boxing/|dead-url=yes}}</ref> ==== ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ==== [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਜਕਾਰਤਾ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ [[2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2018 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਪਰਵੀਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.radio.gov.pk/12-07-2018/training-camp-of-women-boxers-underway-in-islamabad|title=Training camp of women boxers underway in Islamabad|website=www.radio.gov.pk|language=en|access-date=2020-11-15|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101238/http://www.radio.gov.pk/12-07-2018/training-camp-of-women-boxers-underway-in-islamabad|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਰਜ਼ੀਆ ਬਾਨੋ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=https://arysports.tv/pbf-announces-eight-members-boxing-team-for-asian-games-2018/|title=PBF announces eight members boxing team for Asian Games 2018|date=2018-08-10|website=ARYSports.tv|access-date=2020-11-15|archive-date=2020-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119030133/https://arysports.tv/pbf-announces-eight-members-boxing-team-for-asian-games-2018/|dead-url=yes}}</ref> ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 60 ਕਿਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.asbcnews.org/pakistans-women-boxing-team-will-be-done-a-historical-debut-in-the-upcoming-asian-games/|title=Pakistan's women boxing team will be done a historical debut in the upcoming Asian Games|website=ASBCNews|language=en-US|access-date=2020-11-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ocagames.com/orb/athletes.php?id_game_edition=4&sport_code=BOX&ctrycod=PAK|title=Olympic Council of Asia|website=www.ocagames.com|access-date=2020-11-14|archive-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115170845/https://www.ocagames.com/orb/athletes.php?id_game_edition=4&sport_code=BOX&ctrycod=PAK|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/353754-asian-games-rukhsana-razia-named-in-boxing-team|title=Asian Games: Rukhsana, Razia named in boxing team|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2020-11-15}}</ref> 16 ਵੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਪਵਿਤਰਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।<ref name="bp">{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-boxer-pavitra-beats-pakistans-rukhsana-parveen-to-make-it-to-quarters/articleshow/65543526.cms|title=Asian Games: Boxer Pavitra beats Pakistan's Rukhsana Parveen to make it to quarters|date=August 25, 2018|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2020-11-14|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116120632/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-boxer-pavitra-beats-pakistans-rukhsana-parveen-to-make-it-to-quarters/articleshow/65543526.cms|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-boxer-pavitra-beats-pakistans-rukhsana-parveen-to-make-it-to-quarters/articleshow/65543526.cms "Asian Games: Boxer Pavitra beats Pakistan's Rukhsana Parveen to make it to quarters"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201116120632/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-boxer-pavitra-beats-pakistans-rukhsana-parveen-to-make-it-to-quarters/articleshow/65543526.cms |date=2020-11-16 }}. ''Mumbai Mirror''. August 25, 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-11-14</span></span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] a66yexten0qb5poo5n3hj1n3iadqeix 0 138584 846478 773741 2026-09-18T16:18:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846478 wikitext text/x-wiki '''ਰੁਬੀਨਾ ਫਰਾਂਸਿਸ''' (ਜਨਮ 1999) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੈਰਾ ਪਿਸਟਲ [[ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ|ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]] ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਪੋਰਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ<ref>{{Cite news|url=https://db.ipc-services.org/sdms/web/ranking/sh/pdf/type/WR/list/464|title=World Shooting Para Sport Rankings / Official World Rankings 2021|last=|first=|work=World Shooting Para Sport|access-date=|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182209/https://db.ipc-services.org/sdms/web/ranking/sh/pdf/type/WR/list/464|url-status=dead}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਐਸ.ਐਚ.1 (ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੈਰਾ ਸਪੋਰਟ ਰੈਂਕਿੰਗ) ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2018 ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ ਪੀ-2 - ਔਰਤਾਂ ਦੀ 10ਮੀ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ (ਐਸ.ਐਚ.1 ਈਵੈਂਟਸ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/madhya-pradesh-jabalpur-para-shooter-sets-world-record-bags-oly-quota/articleshow/83592370.cms|title=MP: Jabalpur para shooter sets world record, bags Oly quota|last=|first=|work=Time of India News|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.paralympicindia.org.in/shooting-backup/news/news-congratulations-pooja-agarwal-7.html|title=Congratulations: Pooja Agarwal, Sonia Sharma, Rubina Francis - Gold Medallists|last=|first=|work=ParaolympicIndia News|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/website/story/sports-news-rubina-francis-leads-10-member-indian-para-shooters-squad-for-tokyo-paralympics/387562|title=Rubina Francis Leads 10-Member Indian Para Shooters Squad For Tokyo Paralympics|last=|first=|work=Outlook India News|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thelogicalindian.com/story-feed/sports/indian-para-shooter-world-record-tokyo-palalymipcs-28994|title=Madhya Pradesh Para Shooter Creates World Record, Bags Gold For India At Peru Event|last=|first=|work=The Logical India News|access-date=|archive-date=2023-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003141822/https://thelogicalindian.com/story-feed/sports/indian-para-shooter-world-record-tokyo-palalymipcs-28994|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/MP-BPL-HMU-rubina-francis-mp-academy-parashooter-won-gold-5743591-PHO.html|title=पैरों पर ठीक से खड़े भी नहीं हो पाती, अब पैराशूटिंग में देश को दिलाया गोल्ड|last=|first=|work=Bhaskar News|access-date=}}</ref> == 2020 ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ == ਉਸਨੇ [[ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] ਵਿੱਚ 2020 ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://thebridge.in/tokyo-2020-paralympics/para-shooter-rubina-francis-world-record-qualifies-paralympics-22194|title=Para-shooter Rubina Francis sets a world record; qualifies for Tokyo Paralympics|last=|first=|work=The Bridge News|access-date=}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]] gqlvoqbbra4b8vps91bcy8dg67xatg2 0 145188 846468 818922 2026-09-18T14:20:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846468 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਯੋਗੇਸ਼ ਗੌੜ|image=Hindi_Film_Movies_Cinema_Lyricist_Yogesh_by_Camaal_Mustafa_Sikander_aka_Lens_Naayak.jpg|alt=|caption=|birth_name=ਯੋਗੇਸ਼ ਗੌੜ|birth_date={{birth date|df=y|1943|03|19}}|birth_place=[[ਲਖਨਊ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ|death_date={{death date and age|2020|05|29|1943|03|19|df=y}}|death_place=ਵਸਈ, ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ|other_names=|known_for=|occupation=ਲੇਖਕ}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਯੋਗੇਸ਼ ਗੌੜ''', ਜਾਂ '''ਗੌਡ'''<ref>{{Cite web|url=https://huntmylyrics.com/lyricist/yogesh-gaud/|title=Yogesh Gaud - Lyricist - All Songs Lyrics - Videos - Biography|access-date=2022-10-12|archive-date=2025-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223011456/https://huntmylyrics.com/lyricist/yogesh-gaud/|url-status=dead}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਯੋਗੇਸ਼''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (19 ਮਾਰਚ, 1943 – 29 ਮਈ, 2020),<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lyricist-yogesh-gaur-passes-away-6433187/|title=Lyricist Yogesh passes away|date=30 May 2020}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_the-nawab-of-words_1247081|title=The Nawab of words|date=12 April 2009}}</ref> ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਫਿਲਮ ''[[ਆਨੰਦ (1971 ਫਿਲਮ)|ਆਨੰਦ]]'' ਤੋਂ ਆਈਆਂ, ਗੀਤਾਂ ਸਮੇਤ ''ਕਹੀਂ ਦੂਰ ਜਬ ਦਿਨ ਦਲ ਜਾਏ'' ਅਤੇ ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੈਸੀ ਹੈ ਪਹੇਲੀ'' (1971), ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਰਜਨੀਗੰਧਾ'' (1974) ਦੇ ''ਰਜਨੀਗੰਧਾ ਫੂਲ ਤੁਮਹਾਰੇ'' ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3722291.ece|title=Anonymity, a writer's fate|last=Salam|first=Ziya Us|date=3 August 2012|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/veteran-lyricist-yogesh-who-penned-songs-for-anand-and-rajnigandha-dies-at-77/432078/|title=Veteran lyricist Yogesh, who penned songs for 'Anand' and 'Rajnigandha', dies at 77|date=29 May 2020}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਯੋਗੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਾਰਚ 1943 ਨੂੰ ਲਖਨਊ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/renowned-lyricist-yogesh-gaur-dies-at-77-1683464-2020-05-29|title=Renowned lyricist Yogesh Gaur dies at 77}}</ref> ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਯੋਗੇਂਦਰ ਗੌੜ ਦੀ ਮਦਦ ਮੰਗੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/writer-lyricist-of-songs-like-zindagi-kaisi-yeh-paheli-haaye-and-rajnigandha-phool-tumhare-yogesh-gaur-passes-away-at-77/articleshow/76097657.cms|title=Writer-lyricist Yogesh Gaur passes away at 77|date=20 May 2020|access-date=20 May 2020|agency=Mumbai Mirror, The Times of India|archive-date=12 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612165940/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/writer-lyricist-of-songs-like-zindagi-kaisi-yeh-paheli-haaye-and-rajnigandha-phool-tumhare-yogesh-gaur-passes-away-at-77/articleshow/76097657.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/veteran-lyricist-yogesh-gaur-dies/1849999|title=Veteran lyricist Yogesh Gaur dies}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰੇਕ 1962 ਵਿੱਚ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/yogesh-1943-2020-stories-in-a-song-6433515/|title=Yogesh (1943-2020): Stories in a song|last=Malik|first=Ektaa|date=30 May 2020|access-date=30 May 2020|publisher=The Indian Express}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਸਾਖੀ ਰੌਬਿਨ ਲਈ ਛੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਤੁਮ ਜੋ ਆ ਜਾਓ" ਗੀਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਮੰਨਾ ਡੇ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੀਤ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ]] ਅਤੇ [[ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜੀ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lyricist-yogesh-gaur-passes-away-6433187/|title=Lyricist Yogesh passes away|date=30 May 2020|access-date=30 May 2020|publisher=The Indian Express}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਨੀਗੰਧਾ ਦੇ ''ਕਹੀਂ ਦੂਰ ਜਬ ਦਿਨ ਦਲ ਜਾਏ'', ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੈਸੀ ਹੈ ਪਹੇਲੀ'', ਰਿਮਝਿਮ ਗਿਰੇ ''ਸਾਵਨ'', ਰਜਨੀਗੰਧਾ ਦੇ ''ਕੈ ਬਾਰ ਯੂੰਹੀ ਦੇਖਾ ਹੈ'' ਅਤੇ ਬਾਤੋਂ ਬਾਤੋਂ ਮੈਂ ਦੇ ''ਨਾ ਬੋਲੇ ਤੁਮ ਨਾ ਮੈਨੇ ਕੁਛ ਕਹਾ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੋਗੇਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livehindustan.com/entertainment/story-yogesh-gaur-passed-away-at-the-age-of-77-lata-mangeshkar-mourns-on-his-death-3246519.html|title='जिंदगी कैसी है पहेली' लिखने वाले गीतकार योगेश गौर का निधन, लता मंगेशकर ने जताया दुख}}</ref> == ਮੌਤ == ਯੋਗੇਸ਼ ਗੌਰ ਦੀ 29 ਮਈ 2020 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lyricist-yogesh-gaur-passes-away-6433187/|title=Lyricist Yogesh passes away|date=30 May 2020}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ (ਅੰਸ਼ਕ) == * ''ਏਕ ਰਾਤ'' * [[ਸਖੀ ਰੌਬਿਨ|ਸਾਖੀ ਰੌਬਿਨ]] (1962) * ''[[ਆਨੰਦ (1971 ਫਿਲਮ)|ਆਨੰਦ]]'' (1971) * ''[[ਅੰਨਦਾਤਾ (1972 ਫਿਲਮ)|ਅੰਨਦਾਤਾ]]'' (1972) * ''[[ਅਨੋਖਾ ਦਾਨ]]'' (1972) * ''[[ਮੇਰੇ ਭਈਆ]]'' (1972) * ''[[ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ|ਉਸ ਪਾਰ]]'' (1974) * ''[[ਮੰਜ਼ਿਲੀਂ ਔਰ ਭੀ ਹੈਂ]]'' (1974) * ''[[ਰਜਨੀਗੰਧਾ]]'' (1974) * ''[[ਮਿਲੀ (1975 ਫਿਲਮ)|ਮਿਲੀ]]'' (1975) * ''[[ਮਜ਼ਾਕ]]'' (1975) * ''[[ਛੋਟੀ ਸੀ ਬਾਤ (1975 ਫ਼ਿਲਮ)|ਛੋਟੀ ਸੀ ਬਾਤ]]'' (1976) * ''[[ਪ੍ਰਿਯਤਾਮਾ|ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ]]'' (1977) * ''[[ਦਿਲਲਗੀ (1978 ਫਿਲਮ)|ਦਿਲਾਗੀ]]'' (1978) * ''[[ਹਮਾਰੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ|ਹਮਾਰੇ ਤੁਮਹਾਰੇ]]'' (1979) * ''ਬਾਤੋਂ ਬਾਤੋਂ ਮੈਂ'' (1979) * ''ਮੰਜ਼ਿਲ'' (1979) * ''ਜੀਨਾ ਯਹਾਂ'' (1979) * ਆਨੰਦ ਮਹਿਲ * ''ਆਪੇ ਪਰਾਏ'' (1980) * ਕਿਰਾਏਦਾਰ * ''ਸ਼ੌਕੀਨ'' (1982) * ''ਪਸੰਦ ਆਪਨੀ'' (1983) * ''ਲਖੋਂ ਕੀ ਬਾਤ'' (1984) * ''ਹਨੀਮੂਨ'' (1992) * ''ਸੂਰਜ ਮੁਖੀ'' (1992) * ''ਆਜਾ ਮੇਰੀ ਜਾਨ'' (1993) * ''ਚੋਰ ਔਰ ਚੰਦ'' (1993) * ਕੁਹਾਸਾ * ''ਬੇਵਫਾ ਸਨਮ'' (1995) * ''ਆਪਨੇ ਡੈਮ ਪਰ'' (1996) * ''Sssshhh...'' (2003) * ''ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਂ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ'' (2018) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{IMDB name|0948335}} 1fidp9peqzp6qettdds8xxd8d4rti4s 0 147014 846464 733964 2026-09-18T12:56:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846464 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ਼ਬਾਲ ਸਲਾਹੁਦੀਨ''' [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਸੀ। 2002 ਇਹ ਕਿਤਾਬ “ਵੱਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੁਗ਼ਤ” ਛਾਪੀ ਗਈ।<ref name="pexp">{{cite news|title=Dr. Muhammad Iqbal in Punjabi colours|newspaper=Punjabi Express|url=https://www.punjabnewsexpress.com/oped/news/dr-muhammad-iqbal-in-punjabi-colours-147566|date=2021-09-08|access-date=2022-12-13|last=ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ|first=ਜਸਬੀਰ|archive-date=2022-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213192110/https://www.punjabnewsexpress.com/oped/news/dr-muhammad-iqbal-in-punjabi-colours-147566|url-status=dead}}</ref><ref name="dawn">{{cite news|title=Noted literati passes away|date=2005-12-14|access-date=2022-12-13|newspaper=Dawn|url=https://www.dawn.com/news/169843/noted-literati-passes-away}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] b5etbz2h7h8pnehvxthrfincln45dp6 0 147717 846474 845347 2026-09-18T15:22:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846474 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:BlankMap-World6_national_days.svg|thumb|300x300px|Map with reasons for national days]] ਇੱਕ '''ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ''' ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ [[ਰਾਜ]] ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]], [[ਡੈਨਮਾਰਕ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]], [[ਆਇਰਲੈਂਡ]], [[ਲਕਸਮਬਰਗ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]], [[ਤਾਈਵਾਨ]], ਅਤੇ [[ਤੁਰਕੀ]] ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਸੂਚੀ == ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:{{-}} {| class="wikitable sortable" |+ !ਦੇਸ਼ !ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਨਾਮ !ਛੁੱਟੀ ਦੀ ਮਿਤੀ !ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਾਲ !ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ !ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ |- |{{flag|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ}} |ਅਫਗਾਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਅਫਗਾਨ ਜਿੱਤ ਦਿਵਸ) |{{sort|08-19|19 ਅਗਸਤ}} |1919 |[[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |[[ਐਂਗਲੋ-ਅਫਗਾਨ ਸੰਧੀ 1919]] ਜਾਂ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀ ਸੰਧੀ]], [[ਤੀਸਰੇ ਐਂਗਲੋ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਆਫ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ|ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜੰਗਬੰਦੀ<ref>{{cite web|url=https://www.historians.org/publications-and-directories/perspectives-on-history/november-2019/learning-from-afghanistans-independence-afghans-liberated-themselves-in-1919-their-achievements-offer-us-lessons-today|title=Learning from Afghanistan's Independence|last=Ahmed|first=Faiz|date=13 November 2019|work=Perspectives on History|publisher=American Historical Association|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |{{flag|ਅਲਬਾਨੀਆ}} |[[ਅਲਬਾਨੀਅਨ ਝੰਡਾ ਦਿਵਸ|ਝੰਡਾ ਦਿਵਸ]] (Dita e Flamurit) |{{sort|11-28|28 ਨਵੰਬਰ}} |1912 |[[ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਲਬਾਨੀਅਨ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ]]। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, 29 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ [[ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਡੇ (ਅਲਬਾਨੀਆ)|ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਡੇਅ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 1944 ਵਿੱਚ [[ਅਲਬਾਨੀਆ ਉੱਤੇ ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ|ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ]] ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/albania/albanian-liberation-day|title=Liberation Day in Albania in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=10 March 2020}}</ref> |- |{{flag|ਅਲਜੀਰੀਆ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਅਲਜੀਰੀਆ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |5 ਜੁਲਾਈ |1962 |[[ਫਰਾਂਸ]] |ਅਲਜੀਰੀਆ ਨੇ [[ਅਲਜੀਰੀਅਨ ਯੁੱਧ]] ਅਤੇ [[1962 ਅਲਜੀਰੀਅਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਰਾਏਸ਼ੁਮਾਰੀ|ਅਲਜੀਰੀਅਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਰਾਏਸ਼ੁਮਾਰੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਅਲਜੀਰੀਆ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ 5 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[1830 ਵਿੱਚ ਅਲਜੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਹਮਲੇ|1830 ਵਿੱਚ ਅਲਜੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਪਤਨ]] ਅਤੇ [[ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਲਜੀਰੀਆ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦਿਨ।<ref>{{cite web|url=https://origins.osu.edu/milestones/march-2017-evian-accords-uncertain-peace|title=The Evian Accords: An Uncertain Peace|last=Bellisari|first=Andrew H.|date=March 2017|work=Origins: Current Events in Historical Perspective|publisher=History Departments at The Ohio State University and Miami University|access-date=9 March 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.warscapes.com/blog/today-history-algeria-and-vian-accords|title=Today in History: Algeria and the Évian Accords|last=Haouchine|first=Asiya|date=19 March 2015|work=Warscapes Magazine|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |{{flag|ਅੰਗੋਲਾ}} |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ (ਅੰਗੋਲਾ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |11 ਨਵੰਬਰ |1975 |[[ਪੁਰਤਗਾਲ]] |15 ਜਨਵਰੀ 1975 ਨੂੰ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ [[ਅਲਵੋਰ ਸਮਝੌਤੇ]] ਨੇ [[ਅੰਗੋਲਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ]] ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, 11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲ ਤੋਂ ਅੰਗੋਲਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WCFjDAAAQBAJ&pg=PA102|title=The Katangese Gendarmes and War in Central Africa: Fighting Their Way Home|last1=Kennes|first1=Erik|last2=Larmer|first2=Miles|publisher=Indiana University Press|year=2016|isbn=9780253021304|page=102}}</ref> |- |{{flag|ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਾਰਬੁਡਾ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਐਂਟੀਗਾ ਅਤੇ ਬਾਰਬੁਡਾ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |1 ਨਵੰਬਰ |1981 |[[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਰਡਰ ਦੀ ਐਂਟੀਗੁਆ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮਿਤੀ।<ref>{{cite web|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1981/jul/14/antigua-termination-of-association-order|title=Antigua Termination of Association Order|date=14 July 1981|work=Commons and Lords Hansard|publisher=UK Parliament|access-date=9 March 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1981/jul/08/antigua-termination-of-association|title=Antigua (Termination of Association)|date=8 July 1981|work=Commons and Lords Hansard|publisher=UK Parliament|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |{{flag|ਅਰਜਨਟੀਨਾ}} |[[ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ|ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ]] |9 ਜੁਲਾਈ |1816<ref>{{cite web|url=https://www.edarabia.com/argentina/public-holidays/|title=Argentina Public & Private Holidays (2020)|publisher=Edarabia|access-date=9 March 2020}}</ref> |[[ਸਪੇਨੀ ਸਾਮਰਾਜ]] |[[ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨਨਾਮਾ]] |- | rowspan="2" |{{ਝੰਡਾ|ਅਰਮੇਨੀਆ}} |[[ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ (ਅਰਮੇਨੀਆ)|ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ]] |28 ਮਈ |1918<ref>{{cite web|url=https://jam-news.net/3-republics-in-a-century-armenia-celebrates-republic-day/|title=3 republics in a century – Armenia celebrates Republic Day|last=Ghazaryan|first=Gevorg|date=28 May 2019|publisher=JAM News|access-date=9 March 2020}}</ref> |[[ਰੂਸੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ]] |[[ਅਰਮੇਨੀਆ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ (1918)]]। |- |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ (ਅਰਮੇਨੀਆ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |{{sort|09-21|21 ਸਤੰਬਰ}} |1991 |[[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] |[[1991 ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਰਾਏਸ਼ੁਮਾਰੀ]]। |- | rowspan="2" |{{ਝੰਡਾ|ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ}} |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ (ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, 28 ਮਈ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |28 ਮਈ |1918 |[[ਰੂਸੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ]] |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ (ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ)]]। |- |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਦਿਨ (ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਬਹਾਲੀ ਦਿਵਸ]] |18 ਅਕਤੂਬਰ |1991<ref name="Rehimov">{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/world/azerbaijan-marks-28th-anniversary-of-independence-/1618243|title=Azerbaijan marks 28th anniversary of independence|last=Rehimov|first=Ruslan|date=18 October 2019|publisher=Anadolu Agency|access-date=9 March 2020}}</ref> |[[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] |"ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ 'ਤੇ" ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਐਕਟ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ<ref name="Rehimov" /> |- |{{flag|ਬਹਾਮਾਸ|name=ਬਹਾਮਾਸ, ਦ}} |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ (ਬਹਾਮਾਸ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |10 ਜੁਲਾਈ |1973 | rowspan="2" |[[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਬਹਾਮਾਸ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਆਰਡਰ 1973 ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮਿਤੀ<ref>{{cite web|url=http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Bahamas/bah73.html|title=The Bahamas Independence Order 1973|work=Political Database of the Americas|publisher=Center for Latin American Studies at Georgetown University|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |{{flag|ਬਹਿਰੀਨ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਬਹਿਰੀਨ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |16 ਦਸੰਬਰ |1971 |[[ਈਸਾ ਬਿਨ ਸਲਮਾਨ ਅਲ ਖਲੀਫਾ]] ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnWqDwAAQBAJ&pg=PA42|title=The Middle East and South Asia 2019–2020|last=Yarbakhsh|first=Elisabeth|publisher=Rowman & Littlefield|year=2019|isbn=9781475852172|edition=53rd|page=42}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼}} |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ|ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ]] |{{sort|03-26|26 ਮਾਰਚ}} |1971 | rowspan="2" |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ]]। |- |[[ਜਿੱਤ ਦਿਵਸ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼)|ਜਿੱਤ ਦਿਵਸ]] |{{sort|12-16|16 ਦਸੰਬਰ}} |1971 | |- |{{flag|ਬਾਰਬਾਡੋਸ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਬਾਰਬਾਡੋਸ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |{{sort|11-30|30 ਨਵੰਬਰ}} |1966 |[[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |[[ਬਾਰਬਾਡੋਸ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਐਕਟ 1966]] ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮਿਤੀ। 2021 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਣਰਾਜ ਵਜੋਂ ਬਾਰਬਾਡੋਸ ਦੀ ਰਸਮੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਵੀ। |- |{{flag|ਬੇਲਾਰੂਸ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਬੇਲਾਰੂਸ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |{{sort|07-03|3 ਜੁਲਾਈ}} |1991 |[[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] |1944 ਵਿੱਚ [[ਮਿੰਸਕ ਅਪਮਾਨਜਨਕ|ਮਿਨਸਕ ਦੀ ਮੁਕਤੀ]] [[ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਇਲੋਰੂਸੀਆ ਉੱਤੇ ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ]]] ਦੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ। ਦੋ ਹੋਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ - 25 ਮਾਰਚ ([[ਬੇਲਾਰੂਸੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ।]] 1918) ਅਤੇ 27 ਜੁਲਾਈ (1990 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ) - ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://belarusdigest.com/story/belarus-three-independence-days/|title=Belarus' Three Independence Days|last=Borowska|first=Paula|date=28 July 2014|publisher=Belarus Digest|access-date=10 March 2020|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406203117/https://belarusdigest.com/story/belarus-three-independence-days/|dead-url=yes}}</ref> |- |{{flag|ਬੈਲਜੀਅਮ}} |[[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ (ਬੈਲਜੀਅਮ)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ]] |{{sort|07-21|21 ਜੁਲਾਈ}} |1831 |[[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] |[[ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਲੀਓਪੋਲਡ I|ਸੈਕਸੇ-ਕੋਬਰਗ-ਸਾਲਫੀਲਡ ਦੇ ਲੀਓਪੋਲਡ]] ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2019/07/21/why-does-belgium-celebrate-its-national-day-on-21-july/|title=Why does Belgium celebrate its National Day on 21 July?|date=21 July 2019|publisher=VRT NWS|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |<ref>{{cite news|url=https://belize.com/belize-the-struggle-for-independence/|title=Belize The Struggle For Independence|last=Romero|first=M.A.|access-date=9 March 2020|publisher=ITM Ltd (Belize.com)|year=2011}}</ref> |- |{{flag|Benin}} |[[Independence Day (Benin)|Independence Day]] |{{sort|08-01|1 August}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 11 July creating the independent [[Republic of Dahomey]].<ref name="whiteman">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=68NDXmv4Wd8C&pg=PA579|title=Digest of International Law|date=June 1963|publisher=U.S. Department of State|editor-last=Whiteman|editor-first=Marjorie Millace|volume=1|pages=575–579}}</ref> |- |{{flag|Bhutan}} |[[National Day of Bhutan|National Day]] |{{sort|12-17|17 December}} |1907 | | |- |{{flag|Bolivia}} |[[Independence Day (Bolivia)|Independence Day]] |{{sort|08-06|6 August}} |1825 |[[Spain]] |[[Bolivian Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Bosnia and Herzegovina}} |[[Independence Day (Bosnia and Herzegovina)|Independence Day]] |{{sort|03-01|1 March}} |1992 |[[Socialist Federal Republic of Yugoslavia]] |[[1992 Bosnian independence referendum]]. |- |{{flag|Botswana}} |[[Independence Day (Botswana)|Independence Day]] |{{sort|09-30|30 September}} |1966 |[[United Kingdom]] |Effective date of the Botswana Independence Act 1966.<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/23/body/enacted|title=Botswana Independence Act 1966|website=legislation.gov.uk|publisher=The National Archives|access-date=10 March 2020}}</ref> |- |{{flag|Brazil}} |[[Independence Day (Brazil)|Independence Day]] ([[Dia da Independência]]) |{{sort|09-07|7 September}} |1822 |[[United Kingdom of Portugal, Brazil and the Algarves]] |Declaration of independence by [[Pedro I of Brazil]] (see [[Independence of Brazil]]).<ref>{{cite journal|last=Manchester|first=Alan K.|year=1951|title=The Recognition of Brazilian Independence|url=https://archive.org/details/hispanic-american-historical-review_1951-02_31_1/page/80|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=31|issue=1|pages=80–96|doi=10.2307/2509132|jstor=2509132}}</ref> |- |{{flag|Brunei}} |[[National Day (Brunei)|National Day]] |{{sort|02-23|23 February}} |1984 |[[United Kingdom]] |Brunei gained full independence effective 1 January 1984 under the Treaty of Friendship and Co-operation of 7 January 1979 between [[United Kingdom]] and Brunei.<ref>{{cite journal|author=United Nations Department of Political Affairs, Trusteeship and Decolonization|date=December 1983|title=Brunei|url=https://www.un.org/dppa/decolonization/sites/www.un.org.dppa.decolonization/files/decon_num_20.pdf|journal=Decolonization|volume=20|page=3}}</ref> However, the celebrations of the first National Day were delayed until 23 February and that day continues to be celebrated since.<ref>{{cite journal|last=Mulliner|first=K|year=1985|title=Brunei in 1984: Business as Usual after the Gala|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1985-02_25_2/page/214|journal=Asian Survey|volume=25|issue=2|pages=214–219|doi=10.2307/2644305|jstor=2644305}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Bulgaria}} |[[Liberation Day (Bulgaria)|Liberation Day]] |{{sort|03-03|3 March}} |1878 | rowspan="2" |[[Ottoman Empire]] |[[Treaty of San Stefano]] which created the autonomous [[Principality of Bulgaria]].<ref>{{cite web|url=https://bnr.bg/en/post/100803129/on-march-3-bulgaria-celebrates-national-liberation-day|title=On March 3 Bulgaria celebrates National Liberation Day|date=3 March 2017|publisher=Bulgarian National Radio|access-date=10 March 2020}}</ref> |- |[[Independence Day (Bulgaria)|Independence Day]] |{{sort|09-22|22 September}} |1908<ref name="bulgaria">{{cite web|url=https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/Bulgaria.pdf|title=Country Profile: Bulgaria|date=October 2006|publisher=Library of Congress – Federal Research Division|page=1|access-date=10 March 2020}}</ref> |[[Bulgarian Declaration of Independence]].<ref name="bulgaria" /> |- | rowspan="2" |{{flag|Burkina Faso}} |[[Proclamation of Independence Day]] |{{sort|12-11|11 December}} |1958 | rowspan="2" |[[France]] |Effective date when [[French Upper Volta]] became an autonomous republic in the [[French Community]]. |- |[[Independence Day (Burkina Faso)|Independence Day]] |{{sort|08-05|5 August}} |1960<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/burkina-faso/burkina-faso-independence-day|title=Independence Day in Burkina Faso in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=9 March 2020}}</ref> |Effective date of the agreement with France signed on 11 July and creation of the independent [[Republic of Upper Volta]].<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Burundi}} |[[Independence Day (Burundi)|Independence Day]] |{{sort|07-01|1 July}} |1962 |[[Belgium]] |Effective date of the [[United Nations General Assembly]] Resolution 1746 terminating the [[Ruanda-Urundi]] Trusteeship.<ref name="un1746">{{cite web|url=https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/1746%20(XVI)|title=Resolutions Adopted by the General Assembly from 7 to 28 June 1962|publisher=United Nations|page=1|access-date=10 March 2020}}</ref><ref name="burundi">{{cite encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=HiKQDwAAQBAJ&pg=PA126|page=126|title=Burundi|first1=Hartmut|last1=Hamann|first2=Antje C.|last2=Berger|encyclopedia=International Development Law: The Max Planck Encyclopedia of Public International Law|year=2019|editor-first1=Petra|editor-last1=Minnerop|editor-first2=Rüdiger|editor-last2=Wolfrum|editor-first3=Frauke|editor-last3=Lachenmann|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-883509-7}}</ref> |- |{{flag|Cambodia}} |[[Independence Day of Cambodia|Independence Day]] |{{sort|11-09|9 November}} |1953 |[[France]] |Ceremony transferring military from French to Cambodian officials based on a military hand-over agreement reached on 17 October 1953.<ref>{{cite web|url=http://www.cicp.org.kh/userfiles/file/Working%20Paper/CICP%20Working%20Paper%20No%2042_CAMBODIA%E2%80%99S%20BORDER%20WITH%20ENGAGEMENT%20FROM%20POWER%20COUNTRIES.pdf|title=Cambodia's Border with Engagement from Power Countries|last=Sok|first=Sorin|date=November 2011|publisher=Cambodian Institute for Cooperation and Peace|page=4|access-date=10 March 2020|volume=42|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225185640/http://www.cicp.org.kh/userfiles/file/Working%20Paper/CICP%20Working%20Paper%20No%2042_CAMBODIA%E2%80%99S%20BORDER%20WITH%20ENGAGEMENT%20FROM%20POWER%20COUNTRIES.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Eisenhower and Cambodia: Diplomacy, Covert Action, and the Origins of the Second Indochina War Studies in Conflict, Diplomacy, and Peace|last=Rust|first=William J.|publisher=University Press of Kentucky|year=2016|isbn=9780813167459|chapter=A Shrewd Move (1953–1954)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=cvgcDAAAQBAJ&pg=PT42}}</ref> |- |{{flag|Cameroon}} |[[National day|National Day]] |{{sort|05-20|20 May}} |1960 |[[United Kingdom]] and [[France]] |Cameroon gained independence on 1 January 1960, but does not celebrate that date. Instead, it celebrates the [[National Day (Cameroon)|National Day]] on 20 May commemorating the [[1972 Cameroonian constitutional referendum]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MoG0j9loGSMC&pg=PA82|title=Imperialistic Politics in Cameroun: Resistance and the Inception of the Restoration of the Statehood of Southern Cameroons|last=Anyangwe|first=Carlson|publisher=Langaa Research & Publishing Common Initiative Group|year=2008|isbn=978-9956-558-50-6|pages=82–83}}</ref> |- |{{flag|Canada}} |[[Canada Day]] |{{sort|07-01|1 July}} |1867 |[[United Kingdom]] |[[Canada Day]] on 1 July commemorates the establishment of the Dominion of [[Canada]] in 1867.<ref>{{cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/dominion|title=Dominion of Canada|website=thecanadianencyclopedia.ca|access-date=24 March 2020<!-- supports "Dominion of" naming-->}}</ref> |- |{{flag|Cape Verde}} |[[Independence Day (Cape Verde)|Independence Day]] |{{sort|07-05|5 July}} |1975 |[[Portugal]] |Effective date of the Agreement Between Portugal and [[Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde]] ([[PAIGC]]) signed on 18 December 1974.<ref>{{cite journal|author=United Nations Department of Political Affairs, Trusteeship and Decolonization|date=March 1975|title=Developments in Cape Verde|url=https://www.un.org/dppa/decolonization/sites/www.un.org.dppa.decolonization/files/decon_num_4-2.pdf|journal=Decolonization|volume=2|issue=4|page=32|access-date=10 March 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Central African Republic}} |[[National Day (central african republic)|National Day]] |{{sort|12-01|1 December}} |1958 | rowspan="4" |[[France]] |Effective date when Central African Republic became an autonomous republic of the [[French Community]].<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/burkina-faso/burkina-faso-independence-day|title=Independence Day in Burkina Faso in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |[[Independence Day (Central African Republic)|Independence Day]] |{{sort|08-13|13 August}} |1960<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/central-african-republic/central-african-republic-independence-day|title=Independence Day in Central African Republic in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=9 March 2020}}</ref> |Effective date of the agreement with France signed on 12 July.<ref name="whiteman" /> |- | rowspan="2" |{{flag|Chad}} |[[Republic Day (Chad)|Republic Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1958<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/chad/chad-republic-day|title=Republic Day in Chad in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=13 March 2020}}</ref> |Effective date when Chad became an autonomous republic in the [[French Community]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tDgZhetwQwIC&pg=PA17|title=Profiles of Newly Independent States|author=Bureau of Intelligence and Research, United States Department of State|date=May 1965|publisher=Office of Media Services, Bureau of Public Affairs|series=Geographic Bulletin|volume=1|page=17}}</ref> |- |[[Independence Day (Chad)|Independence Day]] |{{sort|08-11|11 August}} |1960 |Effective date of the agreement with France signed on 12 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Chile}} |[[Independence Day (Chile)|Independence Day]] (part of [[Fiestas Patrias (Chile)|Fiestas Patrias]]) |{{sort|09-18|18 September}} |1810 | rowspan="2" |[[Spanish Empire]] |Establishment of the [[Government Junta of Chile (1810)|Government Junta of Chile]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HKV1WRT8ToEC&pg=PA398|title=Historical Dictionary of Chile|last=Bizzarro|first=Salvatore|publisher=Scarecrow Press|year=2005|isbn=9780810865426|edition=3rd|page=398}}</ref> The following day, 19 September, is celebrated as the Army Day.<ref>{{cite web|url=https://cl.usembassy.gov/holiday-calendar/|title=2020 Holiday Calendar|publisher=U.S. Embassy in Chile|access-date=13 March 2020|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406203114/https://cl.usembassy.gov/holiday-calendar/|url-status=dead}}</ref> The two holidays collectively are known as [[Fiestas Patrias (Chile)|Fiestas Patrias]].<ref>{{cite web|url=https://santiagotimes.cl/2017/09/05/fiestas-patrias-in-chile-what-is-going-on/|title=Fiestas Patrias in Chile – What is going on?|date=5 September 2017|publisher=The Santiago Times|access-date=13 March 2020|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801185237/https://santiagotimes.cl/2017/09/05/fiestas-patrias-in-chile-what-is-going-on/|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Colombia}} |[[Independence Day (Colombia)|Independence Day]] |{{sort|07-20|20 July}} |1810 |[[Colombian Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Comoros}} |[[Independence Day (Comoros)|Independence Day]] |{{sort|07-06|6 July}} |1975 |[[France]] |Unilateral declaration of independence by the Chamber of Deputies of Comoros following the [[1974 Comorian independence referendum]].<ref>{{cite encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=UmNCDgAAQBAJ&pg=PA319|page=319|title=Comoros|encyclopedia=Political Handbook of the World 2016–2017|editor-first=Tom|editor-last=Lansford|volume=1|year=2017|publisher=CQ Press|isbn=978-1-5063-2718-1}}</ref> |- |{{flag|Democratic Republic of the Congo|name=Congo, Democratic Republic of the}} |[[Independence Day (Democratic Republic of the Congo)|Independence Day]] |{{sort|06-30|30 June}} |1960 |[[Belgium]] |Effective date of the Treaty of Friendship, Assistance and Co-operation between Belgium and the Congo concluded on 29 June 1960.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=HiKQDwAAQBAJ&pg=PA283|page=126|title=Decolonization: Belgian Territories|first=Freya|last=Baetens|encyclopedia=International Development Law: The Max Planck Encyclopedia of Public International Law|year=2019|editor-first1=Petra|editor-last1=Minnerop|editor-first2=Rüdiger|editor-last2=Wolfrum|editor-first3=Frauke|editor-last3=Lachenmann|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-883509-7}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Republic of the Congo|name=Congo, Republic of the}} |[[Republic Day (republic of the congo)|Republic Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1958<ref name="congo">{{cite encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=-a7fOs19r9IC&pg=PA239|page=239|title=Congo|encyclopedia=Africa Yearbook: Politics, Economy and Society South of the Sahara in 2010|volume=7|editor-first1=Andreas|editor-last1=Mehler|editor-first2=Henning|editor-last2=Melber|editor-first3=Klaas|editor-last3=Walraven|publisher=BRILL|year=2011|isbn=9789004205567}}</ref> | rowspan="2" |[[France]] |Effective date when Congo became an autonomous republic in the [[French Community]].<ref name="congo" /> |- |[[Independence Day (Republic of the Congo)|Independence Day]] |{{sort|08-15|15 August}} |1960 |Effective date of the agreement with France signed on 12 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Costa Rica}} |[[Independence Day (Costa Rica)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{flag|Croatia}} |[[Statehood Day (Croatia)|National Day]] |{{sort|05-30|30 May}}<ref name="croatia">{{cite web|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/dan-drzavnosti-ponovno-cr-se-slaviti-30-svibnja-a-uvodi-se-novi-blagdan-i-neradni-dan-18-studenog-1359458|title=Dan državnosti ponovno će se slaviti 30. svibnja, a uvodi se novi blagdan i neradni dan 18. studenog|last=Romić|first=Tea|date=14 November 2019|work=[[Večernji list]]|language=hr|access-date=13 March 2020}}</ref> |1990<ref name="croatia1990">{{cite book|title=Transforming National Holidays: Identity discourse in the West and South Slavic countries, 1985–2010|last=Šarić|first=Ljiljana|publisher=John Benjamins Publishing|year=2012|isbn=9789027272973|editor-last1=Šarić|editor-first1=Ljiljana|series=Discourse Approaches to Politics, Society and Culture|volume=47|page=127|chapter=Croatia in search of a national day: Front-page presentations of national-day celebrations, 1988–2005|editor-last2=Gammelgaard|editor-first2=Karen|editor-last3=Hauge|editor-first3=Kjetil Rå|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nMsXbup0fWcC&pg=PA127}}</ref> |[[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|SFR Yugoslavia]] |First session of the [[Croatian Parliament]] following the [[1990 Croatian parliamentary election]].<ref name="croatia1990" /> 8 October (when the parliament adopted a decision to sever constitutional relations with [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] in 1991) and 25 June (when the parliament voted for independence in 1991) were also celebrated as independence days. After the 2019 changes to the law on public holidays, 8 October is the Parliament Day and 25 June is the Independence Day, but they are memorial days and not public holidays.<ref name="croatia" /> |- |{{flag|Cuba}} |[[Commencement of the Wars of Independence]]<ref>{{cite web|url=https://cu.usembassy.gov/holiday-calendar-2/|title=Holiday Calendar 2020|publisher=U.S. Embassy in Cuba|access-date=13 March 2020|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406203113/https://cu.usembassy.gov/holiday-calendar-2/|dead-url=yes}}</ref> |{{sort|10-10|10 October}} |1868<ref>{{cite web|url=https://annsvg.com/index.php/2018/10/24/cubans-commemorate-the-150th-anniversary-of-the-commencement-of-wars-for-independence/|title=Cubans commemorate the 150th anniversary of the commencement of wars for independence|date=24 October 2018|publisher=Asberth News Network|access-date=13 March 2020}}</ref> |[[Spanish Empire]] |Call to rebellion (known as [[Grito de Yara]]) by sugar planter [[Carlos Manuel de Céspedes|Carlos Manuel de Cespedes]] that led to the [[Ten Years' War]] for independence.<ref>{{cite web|url=https://cubanstudiesinstitute.us/this-day-in-cuban-history/this-day-in-cuban-history-october-10-1868-grito-de-yara/|title=This Day In Cuban History – October 10, 1868. Grito De Yara|date=10 October 2018|publisher=The Cuban Studies Institute|access-date=13 March 2020|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801213002/https://cubanstudiesinstitute.us/this-day-in-cuban-history/this-day-in-cuban-history-october-10-1868-grito-de-yara/|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Cyprus}} |[[Independence Day (Cyprus)|Independence Day]] |{{sort|10-01|1 October}} |1960 |[[United Kingdom]] |Effective date of the [[London-Zürich Agreements]] was 16 August 1960, but the public holiday was moved to 1 October to avoid summer heat and tourist season.<ref>{{cite journal|last=Faustmann|first=Hubert|year=2001|title=Independence Postponed: Cyprus 1959–1960|url=https://www.academia.edu/219003|journal=The Cyprus Review|volume=13–14|page=99}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Czech Republic}} |[[Independence Day (Czech Republic)|Independence Day]] |{{sort|10-28|28 October}} |1918 |[[Austria-Hungary]] |Independence declaration by the [[Czechoslovak National Council]].<ref>{{cite web|url=https://ww1.habsburger.net/en/chapters/day-coup-28-october-1918|title=The Day of the Coup: 28 October 1918|last=Mutschlechner|first=Martin|work=The First World War and the End of the Habsburg monarchy|publisher=Schloß Schönbrunn Kultur- und Betriebsges.m.b.H.|access-date=13 March 2020|translator=Abigail Prohaska}}</ref> |- |[[Restoration Day (Czech Republic)|Restoration Day]] |{{sort|01-01|1 January}} |1993<ref>{{cite web|url=https://www.mzv.cz/london/en/about_the_czech_republic/basic_information_on_the_czech_republic/index.html|title=Basic information on the Czech Republic|publisher=Embassy of the Czech Republic in London|access-date=13 March 2020}}</ref> |[[Czechoslovakia]] |Effective date of the [[Dissolution of Czechoslovakia]] into [[Czech Republic]] and [[Slovakia]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30059011|title=Czech Republic Slovakia: Velvet Revolution at 25|date=17 November 2014|publisher=BBC|access-date=13 March 2020}}</ref> |- |{{flag|Djibouti}} |[[Independence Day (Djibouti)|Independence Day]] |{{sort|06-27|27 June}} |1977 |[[France]] | |- |{{flag|Dominica}} |[[Independence Day (Dominica)|Independence Day]] |{{sort|11-03|3 November}} |1978 |[[United Kingdom]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Dominican Republic}} | rowspan="2" |[[Independence Day (Domincan Republic)|Independence Day]] |{{Sort|11-30|30 November}} |1821 |[[Spanish Empire|Spain]] |Independence from Spain in November 1821.<ref>{{Cite web|url=http://www.domrep.org/gen_info.html|title=Embassy of the Dominican Republic, in the United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626100357/http://www.domrep.org/gen_info.html|archive-date=27 February 2009|access-date=26 June 2015}}</ref> |- |{{sort|02-27|27 February}} |1844 |[[Republic of Haiti (1820–1849)|Haiti]] |Independence re-declared from [[Haiti]] in 1844, after a 22-year occupation. |- |{{flag|East Timor}} |[[Proclamation of Independence Day (East Timor)|Proclamation of Independence Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1975 |[[Portugal]] |East Timor Unilateral Declaration of Independence from the Portuguese rule in 1975. |- |{{flag|Ecuador}} |[[Independence Day (Ecuador)|Independence Day]] |{{sort|08-10|10 August}} |1809 |[[Spanish Empire]] |Proclaimed independence on 10 August 1809, but failed with the execution of all the conspirators of the movement on 2 August 1810. |- |{{flag|Egypt}} |[[Revolution Day (Egypt)|Revolution Day]] |{{sort|07-23|23 July}} |1952 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|El Salvador}} |[[Independence Day (El Salvador)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{flag|Equatorial Guinea}} |[[Independence Day]] |{{sort|10-12|12 October}} |1968 |[[Spain]] | |- |{{flag|Eritrea}} |[[Independence Day (Eritrea)|Independence Day]] |{{sort|05-24|24 May}} |1991 |[[Ethiopia]] |[[Eritrean War of Independence]]. |- | rowspan="2" |{{flag|Estonia}} |[[Independence Day (Estonia)|Independence Day]] |{{sort|02-24|24 February}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] |[[Estonian Declaration of Independence]]. |- |[[Estonian Restoration of Independence|Day of Restoration of Independence]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://estonianworld.com/life/estonia-celebrates-the-day-of-restoration-of-independence/|title=Estonia celebrates the Day of Restoration of Independence|date=20 August 2017|website=Estonian World|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714155538/https://estonianworld.com/life/estonia-celebrates-the-day-of-restoration-of-independence/|archive-date=14 July 2019|access-date=18 August 2019|url-status=live}}</ref> |{{sort|08-20|20 August}} |1991 |[[Soviet Union]]<ref name=":0" /> |[[Estonian Restoration of Independence]]. |- |{{flag|Fiji}} |[[Fiji Day]] |{{sort|10-10|10 October}} |1970 |[[United Kingdom]] |[[Instruments of Independence]]. |- |{{flag|Finland}} |[[Independence Day (Finland)|Independence Day]] |{{sort|12-06|6 December}} |1917 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] |[[Finnish Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Gabon}} |[[Independence Day (Gabon)|Independence Day]] |{{sort|08-17|17 August}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 15 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|The Gambia|name=Gambia, The}} |[[Independence Day (Gambia)|Independence Day]] |{{sort|02-18|18 February}} |1965 |[[United Kingdom]] |Effective date of the [[Gambia Independence Act 1964]]. |- | rowspan="2" |{{flag|Georgia}} |[[Independence Day (Georgia)|Independence Day]] |{{sort|05-26|26 May}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] |Day of the proclamation of the [[Democratic Republic of Georgia]] in 1918. |- |[[Day of National Unity (Georgia)|National Unity Day]] |{{sort|04-09|9 April}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- |{{flag|Germany}} |[[German Unity Day|Day of Unity]] |{{sort|10-03|3 October}} |1990 |[[West Germany]] and [[East Germany]] |It commemorates [[German reunification]] in 1990 when the Federal Republic of Germany ([[West Germany]]) and the German Democratic Republic ([[East Germany]]) were unified. |- |{{flag|Ghana}} |[[Independence Day (Ghana)|Independence Day]] |{{sort|03-06|6 March}} |1957 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Greece}} |[[Independence Day (Greece)|Independence Day]] |{{sort|03-25|25 March}} |1821 |[[Ottoman Empire]] |Declaration of independence 1821. Start of the [[Greek War of Independence]]. |- |{{flag|Grenada}} |[[Independence Day (Grenada)|Independence Day]] |{{sort|02-07|7 February}} |1974 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Guatemala}} |[[Independence Day (Guatemala)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{flag|Guinea}} |[[Independence Day (Guinea)|Independence Day]] |{{sort|10-02|2 October}} |1958 |[[France]] | |- | rowspan="3" |{{flag|Guinea-Bissau}} | rowspan="3" |[[Independence Day (Guinea-Bissau)|Independence Day]] |{{sort|09-24|24 September}} |1973 | rowspan="3" |[[Portugal]] | |- |{{sort|09-10|10 September}} |1974 | |- |{{sort|07-5|5 July}} |1975 |Declaration of independence during the [[Guinea-Bissau War of Independence]].<ref>{{cite journal|last=Lobban|first=Richard|year=1974|title=Guinea-Bissau: 24 September 1973 and Beyond|url=https://archive.org/details/sim_africa-today_winter-1974_21_1/page/15|journal=Africa Today|volume=21|issue=1|pages=15–24|jstor=4185367}}</ref> |- |{{flag|Guyana}} |[[Independence Day (Guyana)|Independence Day]] |{{sort|05-26|26 May}} |1966 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Haiti}} |[[Independence Day (Haiti)|Independence Day]] |{{sort|01-01|1 January}} |1804 |[[France]] and [[Spain]] |[[Haitian Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Honduras|2022}} |[[Independence Day (Honduras)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{Flag|Hungary}} |[[Day of Hungarian Freedom]] ([[A magyar szabadság napja]]) |{{sort|06-31|last Saturday of June}} |1991 | |Restoration of Hungary's sovereignty after the withdrawal of Soviet troops in June 1991.<ref>{{cite web|url=https://net.jogtar.hu/jogszabaly?docid=a0100017.tv|title=2001. évi XVII. törvény az ország szabadsága visszaszerzésének jelentőségéről és a magyar szabadság napjáról|website=Hatályos Jogszabályok Gyűjteménye|publisher=Wolters Kluwer Hungary Kft.|language=Hungarian|trans-title=Act XVII of 2001 on the significance of regaining the country’s freedom and on the Day of Hungarian Freedom|access-date=8 March 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.posta.hu/static/internet/download/27_Emlekezzunk_FDC_EN.pdf|title=Remembrance: the last foreign occupying soldier left Hungary 20 years ago|website=Magyar Posta|publisher=Magyar Posta|access-date=8 March 2021}}</ref> |- |{{flag|Iceland}} |[[National Day (iceland)|National Day]] |{{sort|06-17|17 June}} |1944 |[[Denmark]] |Effective date of the dissolution of the [[Danish–Icelandic Act of Union]] following the [[1944 Icelandic constitutional referendum]].<ref name="profiles6">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tDgZhetwQwIC&pg=PA6|title=Profiles of Newly Independent States|author=Bureau of Intelligence and Research, United States Department of State|date=May 1965|publisher=Office of Media Services, Bureau of Public Affairs|series=Geographic Bulletin|volume=1|page=6}}</ref> |- |{{flag|India}} |[[Independence Day (India)|Independence Day]] ([[Independence Day (India)|Swatantra Diwas]]) |{{sort|08-15|15 August}} |1947 |[[United Kingdom]] |Effective date of the [[Indian Independence Act 1947]]. |- |{{flag|Indonesia}} |[[Independence Day (Indonesia)|Independence Day]] ([[Hari Kemerdekaan]]) |{{sort|08-17|17 August}} |1945 |[[Netherlands]] and [[Japan]] |[[Proclamation of Indonesian Independence]]. |- |{{Flag|Iran}} |[[Iranian Islamic Republic Day]] |{{sort|04-01|1 April}} |1979 | |After holding a referendum, Iran officially became an Islamic republic in April 1979.<ref>{{cite web|url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Iran+Islamic+Republic+Day|title=Iran Islamic Republic Day|work=AnnivHol-2000|pages=55|accessdate=1 March 2016}}</ref> |- |{{flag|Iraq}} |[[Independence Day (Iraq)|Independence Day]] |{{sort|10-03|3 October}} |1932 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Israel}} |[[Independence Day (Israel)|Independence Day]] ([[Yom Ha'atzmaut]]) |{{sort|04-15|Iyar&nbsp;5 <small>(On or between 15 April and 15 May, depending on the [[Hebrew calendar]]).</small>}} |{{sort|1948|1948}} |[[United Kingdom]] and the [[Mandate for Palestine|British Mandate for Palestine]] |[[Israeli Declaration of Independence]] on 14 May 1948 (5&nbsp;Iyar 5708 in the [[Hebrew calendar]]). [[Yom Ha'atzmaut]] is celebrated on the Tuesday, Wednesday or Thursday nearest to 5&nbsp;Iyar, so it occurs between 3&nbsp;and 6&nbsp;Iyar each year; this means that the holiday can fall any time between and including 15 April and 15 May, according to the [[Gregorian calendar]]. |- |{{flag|Ivory Coast}} |[[Independence Day (Ivory Coast)|Independence Day]] |{{sort|08-07|7 August}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 11 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Jamaica}} |[[Independence Day (Jamaica)|Independence Day]] |{{sort|08-06|6 August}} |1962 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] |[[Independence of Jamaica]]. |- |{{flag|Jordan}} |[[Independence Day (Jordan)|Independence Day]] |{{sort|05-25|25 May}} |1946 |Ascension of [[Abdullah I of Jordan]] to the throne.<ref name="profiles6" /> |- |{{flag|Kazakhstan}} |[[Kazakhstan Independence Day|Independence Day]] |{{sort|12-16|16 December}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- |{{flag|Kenya}} |[[Jamhuri Day]] |{{sort|12-12|12 December}} |1963 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Kiribati}} |[[Independence Day (Kiribati)|Independence Day]] |{{sort|07-12|12 July}} |1979 | |- |{{flag|North Korea}} |[[National Liberation Day of Korea]] [[National Liberation Day of Korea|(Chogukhaebangŭi na)]] |{{sort|08-15|15 August}} |1945 | rowspan="3" |[[Empire of Japan]] |Liberation from the [[Empire of Japan]] in 1945. See [[Japanese Occupation of Korea]]. The [[Democratic People's Republic of Korea]] was founded in 1948. |- | rowspan="2" |{{flag|South Korea|}} |[[1 Marchst Movement]] ([[Samiljeol]]) |{{sort|03-01|1 March}} |1919 |[[Korean Declaration of Independence]] in 1919. This day is celebrated as [[Samiljeol]], or Independence Proclamation Day. |- |[[National Liberation Day of Korea]] ([[Gwangbokjeol]]) |{{sort|08-15|15 August}} |1945 |Liberation from the [[Empire of Japan]] in 1945. See [[Japanese Occupation of Korea]]. The [[Provisional Government of the Republic of Korea]] was founded in 1919. |- |{{flag|Kuwait}} |[[National Day (Kuwait)|National Day]] |{{sort|02-25|25 February}} |1961 |[[United Kingdom]] |Independence actually occurred on 19 June 1961, but celebrate on 25 February each year to honor [[Abdullah Al-Salim Al-Sabah|Sheikh Abdullah Al-Salim]], who is credited with ending the treaties with Britain and instigating democratic life in Kuwait. |- |{{flag|Kyrgyzstan}} |[[Independence Day (Kyrgyzstan)|Independence Day]] |{{sort|08-31|31 August}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Latvia}} |[[Proclamation Day of the Republic of Latvia]] |{{sort|11-18|18 November}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] and [[German Empire]] |Proclamation of independence on 18 November 1918. Latvia was part of [[Russian Empire]] prior to World War I, but its territory [[Treaty of Brest-Litovsk (Russia–Central Powers)|had been ceded]] to [[German Empire]] in March 1918. |- |[[Day of the Restoration of Latvian Independence|Day of Restoration of Independence]] |{{sort|05-04|4 May}} |1990 |[[Soviet Union]] |[[On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia]]. |- |{{flag|Lebanon}} |[[Lebanese Independence Day|Independence Day]] |{{sort|11-22|22 November}} |1943 |[[France]] | |- |{{flag|Lesotho}} |[[Independence Day (Lesotho)|Independence Day]] |{{sort|10-04|4 October}} |1966 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Liberia}} |[[Independence Day (Liberia)|Independence Day]] |{{sort|07-26|26 July}} |1847 |[[American Colonization Society]] |[[Liberian Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Libya}} |[[Independence Day (Libya)|Independence Day]] |{{sort|12-24|24 December}} |1951 |[[United Kingdom]], [[Italy]] and [[France]] |Independence from [[Italy]] on 10 February 1947, released from [[British Empire|British]] and [[France|French]] on 24 December 1951. |- |{{flag|Liechtenstein}} |[[Liechitenstein national day|National Day]] |{{sort|08-15|15 August}} |1886 |[[German Confederation]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Lithuania}} |[[Statehood Restoration Day]] |{{sort|02-16|16 February}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] and [[German Empire]] |[[Act of Independence of Lithuania]]. |- |[[Day of Restoration of Independence of Lithuania|Independence Restoration Day]] |{{sort|03-11|11 March}} |1990 |[[Soviet Union]] |[[Act of the Re-Establishment of the State of Lithuania]]. |- |{{flag|Madagascar}} |[[Independence Day (Madagascar)|Independence Day]] |{{sort|06-26|26 June}} |1960 |[[France]] | |- |{{flag|Malawi}} |[[Independence Day (Malawi)|Independence Day]] |{{sort|07-06|6 July}} |1964 | rowspan="3" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Malaysia}} |[[Independence Day (Malaysia)|Independence Day]] ([[Independence Day (Malaysia)|Hari Merdeka]]) |{{sort|08-31|31 August}} |1957 |[[Malayan Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Maldives}} |[[Independence Day (Maldives)|Independence Day]] |{{sort|07-26|26 July}} |1965 | |- |{{flag|Mali}} |[[Independence Day (Mali)|Independence Day]] |{{sort|09-22|22 September}} |1960 |[[France]] | |- |{{flag|Malta}} |[[Independence Day (Malta)|Independence Day]] |{{sort|09-21|21 September}} |1964 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Marshall Islands}} |Constitution Day |{{sort|05-01|1 May}} |1979 |[[United States]] | |- |{{flag|Mauritania}} |[[Independence Day (Mauritania)|Independence Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 19 October.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Mauritius}} |[[Independence Day (Mauritius)|Independence Day]] |{{sort|03-12|12 March}} |1968 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Mexico}} |Cry of Dolores [[Cry of Dolores|Grito de Dolores]] ''[[Día de la Independéncia]]'' |{{sort|09-16|16 September}} |1810 |[[Spanish Empire]] |Start of the [[Mexican War of Independence]]. |- |{{flag|Micronesia}} |[[Independence Day (Micronesia)|Independence Day]] |{{sort|11-03|3 November}} |1986 |[[United States]] |Effective date of the [[Compact of Free Association]]. |- |{{flag|Moldova}} |[[Independence Day (Republic of Moldova)|Independence Day]] |{{sort|08-27|27 August}} |1991 |[[Soviet Union]] |[[Moldovan Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Mongolia}} |[[Independence Day (Mongolia)|Independence Day]] |{{sort|12-29|29 December}}<ref>Xiaoyuan Liu – Reins of Liberation, p.6</ref> |1911 |[[Qing dynasty|Qing China]]<ref>Stephen Kotkin, Bruce A. Elleman – Mongolia in the twentieth century: landlocked cosmopolitan, p.74</ref><ref>David Sneath – The Headless State: Aristocratic Orders, Kinship Society, and Misrepresentations of Nomadic Inner Asia, p.36</ref> |[[Mongolian Revolution of 1911|Independence declared]] in 1911 during the [[1911 Revolution|Xinhai Revolution]]. However, Mongolian independence was neither recognized by [[Qing dynasty|Qing China]] nor its successor state, the [[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]]. The [[Imperial Edict of the Abdication of the Qing Emperor]] issued in 1912 provided the legal basis for the [[Republic of China]] to inherit all Qing territories, including Mongolia.<ref name="Mongolia1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=reKxAAAAQBAJ&q=complete+territories+of+manchu,+han,+mongol,+hui,+tibetan&pg=PA245|title=Empire to Nation: Historical Perspectives on the Making of the Modern World|last1=Esherick|first1=Joseph|last2=Kayali|first2=Hasan|last3=Van Young|first3=Eric|year=2006|isbn=9780742578159|page=245}}</ref><ref name="Mongolia2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ziEwDwAAQBAJ&q=仍合滿、漢、蒙、回、藏五族完全領土為一大中華民國&pg=PA190|title=憲法何以中國|last1=Zhai|first1=Zhiyong|year=2017|isbn=9789629373214|page=190}}</ref><ref name="Mongolia3">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=P46rDAAAQBAJ&q=仍合滿、漢、蒙、回、藏五族完全領土為一大中華民國&pg=PA273|title=政治憲法與未來憲制|last1=Gao|first1=Quanxi|year=2016|isbn=9789629372910|page=273}}</ref> The Republic of China later established [[Occupation of Mongolia|''de facto'' control]] over Mongolia in 1919. Mongolia subsequently [[Mongolian Revolution of 1921|re-asserted its independence]] in 1921. |- |{{flag|Montenegro}} |[[Independence Day (Montenegro)|Independence Day]] |{{sort|05-21|21 May}} |2006 |[[Serbia and Montenegro]] |[[2006 Montenegrin independence referendum]]. |- | rowspan="2" |{{flag|Morocco}} |[[Proclamation of Independence Day]] |{{sort|01-11|11 January}} |1944 | rowspan="2" |[[France]] and [[Spain]] |[[Proclamation of Independence of Morocco|Proclamation of Independence]]. |- |[[Independence Day (Morocco)|Independence Day]] |{{sort|11-18|18 November}} |1955 |Return of [[Mohammed V of Morocco]] from exile. |- |{{flag|Mozambique}} |[[Independence Day (Mozambique)|Independence Day]]''[[Dia da Independência Nacional]]'' |{{sort|06-25|25 June}} |1975 |[[Portugal]] |In September 1964 the [[FRELIMO|Mozambique Liberation Front]] ([[FRELIMO]]) began an armed guerilla campaign against the Portuguese. FRELIMO took control of [[Maputo]] in April 1974 in a coup. Independence for Mozambique was officially declared a year later on 25 June 1975.<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/mozambique/mozambique-independence-day|title=Independence Day in Mozambique in 2021|website=Office Holidays|language=en|access-date=14 January 2021}}</ref> |- |{{Flag|Myanmar}} |[[Independence Day (Myanmar)|Independence Day]] |{{sort|01-04|4 January}} |1948 |[[United Kingdom]] |[[Burmese Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Namibia}} |[[Independence Day (Namibia)|Independence Day]] |{{sort|03-21|21 March}} |1990 |[[South Africa]] | |- |{{flag|Nauru}} |[[Independence Day (Nauru)|Independence Day]] |{{sort|01-31|31 January}} |1968 |[[United Kingdom]], [[Australia]], [[New Zealand]] | |- |{{flag|The Netherlands|name=Netherlands}} |[[Independence Day (Netherlands)|Independence Day]] |{{sort|07-26|26 July}} |1581 | rowspan="2" |[[Spanish Empire]] |Declaration of Independence in 1581 as the [[Dutch Republic]]. |- |{{flag|Nicaragua}} |[[Independence Day (Nicaragua)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{flag|Niger}} |[[Independence Day (Niger)|Independence Day]] |{{sort|08-03|3 August}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 11 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Nigeria}} |[[Independence Day (Nigeria)|Independence Day]] |{{sort|10-01|1 October}} |1960 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|North Macedonia}} |[[Independence Day (North Macedonia)|Independence Day]] ([[Den na nezavisnosta]]) |{{sort|09-08|8 September}} |1991 |[[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|SFR Yugoslavia]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Norway}} |[[Constitution Day (Norway)|Constitution Day]] |{{sort|05-17|17 May}} |1814 |[[Denmark]] |[[National Day]]: Independence and the [[Constitution of Norway]] (17 May 1814). |- |[[Independence Day (Norway)|Independence Day]] |{{sort|06-07|7 June}} |1905 |[[Sweden]] |[[Union Dissolution Day|Union Dissolution and Independence Day]] (7 June 1905). |- |{{flag|Oman}} |[[National Day of Oman|National Day]] |{{sort|11-18|18 November}} |1650 |[[Portugal]] | |- |{{flag|Pakistan}} |[[Independence Day (Pakistan)|Independence Day]] ([[Youm e azadi|Youm-e-Azadi]]) |{{sort|08-14|14 August}} |1947 |[[United Kingdom]] |Effective date of the [[Indian Independence Act 1947]];<ref name="profiles7">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tDgZhetwQwIC&pg=PA7|title=Profiles of Newly Independent States|author=Bureau of Intelligence and Research, United States Department of State|date=May 1965|publisher=Office of Media Services, Bureau of Public Affairs|series=Geographic Bulletin|volume=1|page=7}}</ref> see also: [[Pakistan Day]] (23 March). |- |{{flag|Palau}} |[[Public holidays in Palau|Independence Day]] |{{sort|10-01|1 October}} |1994 | |9 July (1980) is Palau’s Constitution Day usually commemorated with formal events. Independence Day celebrations are more elaborate and last several days. |- |{{flag|Palestine}} |[[Independence Day (Palestine)|National Day]]{{citation needed|date=September 2021}} |{{sort|11-15|15 November}}{{citation needed|date=September 2021}} |1988 {{citation needed|date=September 2021}} |[[Israel]] |[[Palestinian Declaration of Independence]]. |- | rowspan="2" |{{flag|Panama}} |[[Independence Day (Panama)|Independence Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Independence Act of Panama]]. |- |Separation Day |{{sort|11-03|3 November}} |1903 |[[Colombia]] |Panama was member of the "Gran Colombia" until 1903. The 1903 separation from Colombia is celebrated as an official holiday day on 3 November. |- |{{flag|Papua New Guinea}} |[[Independence Day (Papua New Guinea)|Independence Day]] |{{sort|09-16|16 September}} |1975 |[[Australia]] of the former [[Territory of Papua and New Guinea]] | |- |{{flag|Paraguay}} |[[Independence Day (Paraguay)|Independence Day]] |{{sort|05-14|14 and 15 May}} |1811 |[[Spanish Empire]]<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/secretary/remarks/2013/05/209322.htm?goMobile=0|title=Paraguay Independence Day|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129124214/https://2009-2017.state.gov/secretary/remarks/2013/05/209322.htm?goMobile=0|archive-date=29 November 2015|url-status=dead}}</ref> | |- |{{flag|Peru}} |[[Fiestas Patrias (Peru)|Fiestas Patrias]] |{{sort|07-28|28 July}} |1821 | rowspan="2" |[[Spanish Empire]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Philippines}} |[[Independence Day (Philippines)|Independence Day]] ([[Independence Day (Philippines)|Araw ng Kalayaan]] or [[Independence Day (Philippines)|Araw ng Kasarinlan]]) |{{sort|06-12|12 June}} |1898 |[[Philippine Declaration of Independence]] by [[Emilio Aguinaldo]] during the [[Philippine Revolution]] against Spain. The Philippines achieved self-rule from the [[United States]] on 4 July 1946, and celebrated 4 July as Independence Day until 1964.{{#tag:Ref|In 1962, President [[Diosdado Macapagal]] signed a proclamation which declared Tuesday, 12 June 1962 as a special public holiday in commemoration of the declaration of independence from Spain on that date in 1898. That proclamation did not move the date of the Independence Day holiday in the Philippines.<ref>{{Citation|url=http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm |title=Proclamation No. 28 Declaring 12 June as Philippine Independence Day |first=Diosdado |last=Macapagal |publisher=Philippine History Group of [[Los Angeles]] |access-date=11 November 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090512212522/http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm |archive-date=12 May 2009}}</ref> The date of the holiday was moved in 1964, with the signing of Republic Act No. 4166.<ref>{{cite web|title=Republic Act No. 4166 |url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1964/ra_4166_1964.html |date=4 August 1964 |access-date=5 August 2009}}</ref>}} |- |[[Republic Day (Philippines)|Republic Day]] |{{sort|07-04|4 July}} |1946 |[[United States]] | |- |{{flag|Poland}} |[[National Independence Day (Poland)|Independence Day]] ([[Święto Niepodległości]]) |{{sort|11-11|11 November}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] and [[German Empire]] |Restoration of Poland's independence in 1918 after 123 years of [[Partitions of Poland|partitions]] by [[Russian Empire|Russia]], [[Kingdom of Prussia|Prussia]], and [[Habsburg monarchy|Austria]]. |- |{{flag|Portugal}} |[[Restoration of Independence Day (Portugal)|Restoration of Independence Day]] |{{sort|12-01|1 December}} |1640 |[[Spanish Empire]] |Portugal was officially an autonomous state, but the country was in a personal union with the Spanish crown from 1580 to 1640 – date of the restoration of full Portuguese autonomy from [[Iberian Union]] with Spain.<ref>The country's original independence (from the [[Kingdom of León]]) occurred on 24 June 1128 ([[Battle of São Mamede]]) and was recognized on 5 October 1143. That day is a holiday in Portugal, but for a different reason. (Implantation of the Republic, or Republic Day. [[5 October 1910 revolution|Event of 1910]].) Note that none of these events is similar to today's declarations or recognition of independence as these are in fact the recognition of the rule of a king to the land. Portugal existed as a separate entity before 1143 and during the union with Spain between 1580 and 1640.</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Qatar}} |[[National Day (Qatar)|National Day]] |{{sort|12-18|18 December}} |1878 |[[Ottoman Empire]] |- |Independence from Britain |{{sort|9-3|3 September}} |1971 |[[United Kingdom]] |The former is celebrated more often. |- |{{flag|Romania}} |[[State Independence Day of Romania]]({{lang|ro|Ziua Independenței de Stat a României}}) |{{sort|05-09|9 May}} |1877 |[[Ottoman Empire]] |Romania's declaration of its independence and subsequent victory in the [[Romanian War of Independence]], part of the [[Russo-Turkish War (1877–1878)|Russo-Turkish War of 1877–1878]], against the [[Ottoman Empire]].<ref>{{cite news|url=https://www.agerpres.ro/documentare/2018/05/09/9-mai-ziua-independentei-de-stat-a-romaniei--103952|title=9 Mai – Ziua Independenței de Stat a României|date=9 May 2018|newspaper=[[Agerpres]]|language=ro|access-date=30 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406040053/https://www.agerpres.ro/documentare/2018/05/09/9-mai-ziua-independentei-de-stat-a-romaniei--103952|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Russia}} |[[Russia Day]] |{{sort|06-12|12 June}} |1992 |[[Soviet Union]] |[[Dissolution of the Soviet Union]] celebrate the founding of the Russian Federation. |- |{{flag|Rwanda}} |[[Independence Day (Rwanda)|Independence Day]] |{{sort|07-01|1 July}} |1962 |[[Belgium]] |Effective date of the [[United Nations General Assembly]] Resolution 1746 terminating the [[Rwanda-Urundi Trusteeship]].<ref name="un1746" /><ref name="burundi" /> |- |{{flag|Saint Kitts and Nevis}} |[[Independence Day (Saint Kitts and Nevis)|Independence Day]] |{{sort|09-19|19 September}} |1983 | rowspan="3" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Saint Lucia}} |[[Independence Day (Saint Lucia)|Independence Day]] |{{sort|02-22|22 February}} |1979 | |- |{{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} |[[Independence Day (Saint Vincent and the Grenadines)|Independence Day]] |{{sort|10-27|27 October}} |1979 | |- |{{flag|Samoa}} |[[Independence Day (Samoa)|Independence Day]] |{{sort|06-01|1 June}} |1962 |[[New Zealand]] | |- |{{flag|São Tomé and Príncipe}} |[[Independence Day (São Tomé and Príncipe)|Independence Day]] |{{sort|07-12|12 July}} |1975 |[[Portugal]] |Effective date of the agreement with Portugal reached on 26 November 1974.<ref>{{cite web|url=http://www1.ci.uc.pt/cd25a/wikka.php?wakka=descon12|title=Acordo Portugal – MLSTP|work=Centro de Documentação 25 de Abril|publisher=University of Coimbra|language=pt|access-date=10 March 2020|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801202937/http://www1.ci.uc.pt/cd25a/wikka.php?wakka=descon12|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3FzT7IFsSKoC&pg=PA597|title=Independence Documents of the World|publisher=Oceana Publications Inc|year=1977|isbn=0379007959|editor-last1=Samest Blaustein|editor-first1=Albert P.|volume=2|page=597|editor-last2=Sigler|editor-first2=Jay Adrian|editor-last3=Beede|editor-first3=Benjamin R.}}</ref> |- |{{flag|Senegal}} |[[Independence Day (Senegal)|Independence Day]] |{{sort|04-04|4 April}} |1960 |[[France]] | |- |{{flag|Serbia}} |[[Statehood Day (Serbia)|Statehood Day]] |{{sort|02-15|15 February}} |1804 and 1835 |[[Ottoman Empire]] |The beginning of [[First Serbian Uprising]] in 1804, it evolved into a [[Serbian Revolution]], war for independence from [[Ottoman Empire]]; and the adoption of the first [[Constitution of Serbia|Constitution]] in 1835. |- |{{flag|Seychelles}} |[[Independence Day (Seychelles)|Independence Day]] |{{sort|06-29|29 June}} |1976 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Sierra Leone}} |[[Independence Day (Sierra Leone)|Independence Day]] |{{sort|04-27|27 April}} |1961 | |- |{{flag|Singapore}} |[[National Day (Singapore)|National Day]] |{{sort|08-09|9 August}} |1965 |[[Malaysia]] |[[Proclamation of Singapore]]. |- | rowspan="3" |{{flag|Slovakia}} |[[Independence Day (Slovakia)|Independence Day]] |{{sort|07-17|17 July}} |1992 |[[Czech and Slovak Federative Republic|Czechoslovakia]] |Declaration of Independence in 1992 (only a [[Remembrance days in Slovakia|remembrance day]]), [[de jure]] independence came on 1 January 1993, after the division of [[Czechoslovakia]] ([[Public holidays in Slovakia|public holiday]]). |- |[[Independence Day (Slovakia)|Independence Day]] |{{sort|10-28|28 October}} |1918 |[[Austria-Hungary]] |Independence declaration by the [[Czechoslovak National Council]].<ref>{{cite web|url=https://ww1.habsburger.net/en/chapters/day-coup-28-october-1918|title=The Day of the Coup: 28 October 1918|last=Mutschlechner|first=Martin|work=The First World War and the End of the Habsburg monarchy|publisher=Schloß Schönbrunn Kultur- und Betriebsges.m.b.H.|access-date=13 March 2020|translator=Abigail Prohaska}}</ref> |- |[[Remembrance days in Slovakia|Restoration Day]] |{{sort|01-01|1 January}} |1993 |[[Czechoslovakia]] |Effective date of the [[Dissolution of Czechoslovakia]] into [[Czech Republic]] and [[Slovakia]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30059011|title=Czech Republic Slovakia: Velvet Revolution at 25|date=17 November 2014|publisher=BBC|access-date=13 March 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Slovenia}} | rowspan="2" |[[Independence and Unity Day (Slovenia)|Independence and Unity Day]] |{{sort|06-25|25 June}} | rowspan="2" |1991 | rowspan="2" |[[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|SFR Yugoslavia]] | rowspan="2" |Date of the release of the official results of the independence [[plebiscite]] in 1990, confirming [[secession]] from [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]]. ([[Statehood Day (Slovenia)|Statehood Day]]). Declared independence from Yugoslavia in 1991. |- |{{sort|12-26|26 December}} |- |{{flag|Solomon Islands}} |[[Independence Day (Solomon Islands)|Independence Day]] |{{sort|07-07|7 July}} |1978 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Somalia}} |[[Independence Day (Somalia)|Independence Day]] |{{sort|07-01|1 July}} |1960 |[[United Kingdom]], [[Italy]] |Union of the [[Trust Territory of Somalia]] (former [[Italian Somaliland]]) and [[British Somaliland]] to form the [[Somali Republic]]. Event commemorated annually. |- |{{flag|Somaliland}} |[[Independence Day (Somaliland)|Independence Day]] |{{sort|05-18|18 May}} |1991 |[[Somali Democratic Republic]] | |- |{{flag|South Sudan}} |[[Independence Day (South Sudan)|Independence Day]] |{{sort|07-09|9 July}} |2011 |[[Sudan]] | |- |{{flag|Sri Lanka}} |[[Independence Day (Sri Lanka)|Independence Day]] |{{sort|02-04|4 February}} |1948 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Sudan}} |[[Independence Day (Sudan)|Independence Day]] |{{sort|01-01|1 January}} |1956 |[[United Kingdom]] and [[Egypt]] | |- |{{flag|Suriname}} |[[Independence Day (Suriname)|Independence Day]] |{{sort|11-25|25 November}} |1975 |[[Netherlands]] | |- |{{flag|Sweden}} |[[National Day of Sweden|National Day]] |{{sort|06-06|6 June}} |1523 |[[Kalmar Union]] |Celebrates the election of King [[Gustav Vasa]] in 1523 and the new constitutions in [[Instrument of Government (1809)|1809]] and [[Constitution of Sweden|1974]]. The election of King Gustav Vasa was the ''de facto'' end of the [[Kalmar Union]] and has been seen as a formal declaration of independence. |- |{{flag|Switzerland|size=23px}} |[[Swiss National Day]] |{{sort|08-01|1 August}} |1291 |[[Roman Empire|Holy Roman Empire]] |Alliance against the [[Holy Roman Empire]] in 1291. |- |{{flag|Syria}} |[[Evacuation Day (Syria)|Evacuation Day]] |{{sort|04-17|17 April}} |1946 |[[France]] |End of the [[Mandate for Syria and the Lebanon|French Mandate of Syria]] in 1946. |- |{{flagdeco|ROC}} [[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Penghu]] |[[Retrocession Day]] |{{sort|10-25|25 October}} |1945 |[[Empire of Japan]] |After the surrender of Japan, [[Taiwan under Japanese rule|Taiwan and Penghu]] was put under the post-war occupation of China in accordance with the arrangement in [[General Order No. 1]]; this would prove to be very useful for [[Republic of China (1912–1949)|Nationalist-led China]], as within four years, Taiwan would serve as a refuge for [[Chiang Kai-shek]] and his [[Kuomintang|forces]] following the [[Communist Party of China|Communist]] [[Chinese Communist Revolution|takeover]] of China. Japan relinquished the claims to Taiwan and Penghu in the [[Treaty of San Francisco]] on 28 April 1952, but the sovereignty of the islands remained undetermined to this day. Taiwan and Penghu are still today governed by the Republic of China in a post-war capacity recognized by a few states as the sole legitimate government of "China". See also [[Political status of Taiwan]], [[Theory of the Undetermined Status of Taiwan]] and [[Taiwan independence movement]]. |- |{{flag|Tajikistan}} |[[Independence Day (Tajikistan)|Independence Day]] |{{sort|09-09|9 September}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- |{{flag|Tanzania}} |[[Independence Day (Tanzania)|Independence Day]] |{{sort|12-09|9 December}} |1961 |[[United Kingdom]] |Independence as [[Tanganyika (1961–1964)|Tanganyika]]. |- |{{flag|Togo}} |[[Independence Day (Togo)|Independence Day]] |{{sort|04-27|27 April}} |1960 |[[France]] | |- |{{flag|Tonga}} |[[Emancipation Day (Tonga)|Emancipation Day]] |{{sort|06-04|4 June}} |1970 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] |Termination of protectorate status in 1970. |- |{{flag|Trinidad and Tobago}} |[[Independence Day (Trinidad and Tobago)|Independence Day]] |{{sort|08-31|31 August}} |1962 |Effective date of the [[Trinidad and Tobago Independence Act 1962]]. |- |{{flag|Tunisia}} |[[Independence Day (Tunisia)|Independence Day]] |{{sort|03-20|20 March}} |1956 |[[France]] | |- |{{flag|Turkmenistan}} |[[Independence Day (Turkmenistan)|Independence Day]] |{{sort|09-27|27 September}} |1991 |[[Soviet Union]]<ref>{{cite book|title=Tribal Nation: The Making of Soviet Turkmenistan|last=Edgar|first=Adrienne Lynn|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2004|isbn=0-691-11775-6|location=Princeton|page=1|quote=On October&nbsp;27, 1991, the Turkmen Soviet Socialist Republic declared its independence from the Soviet Union.}}</ref> | |- |{{flag|Tuvalu}} |[[Independence Day (Tuvalu)|Independence Day]] |{{sort|10-01|1 October}} |1978 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Uganda}} |[[Independence Day (Uganda)|Independence Day]] |{{sort|10-09|9 October}} |1962 | |- | rowspan="2" |{{flag|Ukraine}} |[[Independence Day of Ukraine|Independence Day]] |{{sort|08-24|24 August}} |1991 |[[Soviet Union]] |[[Declaration of Independence of Ukraine]] |- |[[Day of Unity of Ukraine|Day of Unity]] |{{sort|01-22|22 January}} |1919 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] and [[Austria-Hungary]] |[[Act Zluky|Unification of Ukraine]] on 22 January 1919.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/publication/content/290.htm|title=Holidays|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20060420145124/http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/publication/content/290.htm|archive-date=20 April 2006|access-date=24 August 2008|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|United Arab Emirates}} |[[National Day (United Arab Emirates)|National Day]] |{{sort|12-02|2 December}} |1971 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|United States}} |[[Independence Day (United States)|Independence Day]] or [[Fourth of July]] |{{sort|07-04|4 July}} |1776 |[[Kingdom of Great Britain]] |[[United States Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Uruguay}} |[[Independence Day (Uruguay)|Independence Day]] |{{sort|08-25|25 August}} |1825 |[[Empire of Brazil]] |Declaration of independence and union with the [[United Provinces of the Río de la Plata]]. |- |{{flag|Uzbekistan}} |[[Independence Day (Uzbekistan)|Independence Day]] |{{sort|09-01|1 September}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- |{{flag|Vanuatu}} |[[Independence Day (Vanuatu)|Independence Day]] |{{sort|07-30|30 July}} |1980 |[[United Kingdom]] and [[France]] | |- |{{flag|Vatican City}} |[[Independence Day (Vatican City)|Independence Day]] |{{sort|02-11|11 February}} |1929 |[[Italy]] |[[Lateran Treaty]] |- |{{flag|Venezuela}} |[[Independence Day (Venezuela)|Independence Day]] |{{sort|07-05|5 July}} |1811 |[[Spanish Empire]] |[[Venezuelan Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Vietnam}} |[[Independence Day (Vietnam)|Independence Day]] |{{sort|09-02|2 September}} |1945 |[[Empire of Japan]] and [[France]] |[[Proclamation of Independence of the Democratic Republic of Vietnam]]. |- |{{flag|Yemen}} |[[Independence Day (Yemen)|Independence Day]] |{{sort|11-30|30 November}} |1967 | rowspan="3" |[[United Kingdom]] |Declaration of independence as [[PDRY|South Yemen]]. |- |{{flag|Zambia}} |[[Independence Day (Zambia)|Independence Day]] |{{sort|10-24|24 October}} |1964 |Effective date of the [[Zambia Independence Act 1964]]. |- |{{flag|Zimbabwe}} |[[Independence Day (Zimbabwe)|Independence Day]] |{{sort|04-18|18 April}} |1980 |Granting of independence by the United Kingdom in 1980; it had previously [[Rhodesia's Unilateral Declaration of Independence|declared independence]] as [[Rhodesia]] on 11 November 1965 |} <references /> fidq41otjy53ww6md9xnwy0mm177w9j 0 151006 846475 842657 2026-09-18T15:55:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846475 wikitext text/x-wiki {{Infobox transliteration|title=ਰਿਗਨੈ/ਰਿਨੈ<br>ਪਾਰੰਪਰਿਕ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਪਹਿਰਾਵਾ|pic=Tripuri bride.jpg|piccap=ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਦੁਲਹਨ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਔਰਤ|ibox-order=}} [[ਤਸਵੀਰ:Risa01.jpg|thumb|250x250px|ਰਿਗਨਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਟਰਨ. ਪੰਕਜ ਦੇਬਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਤਸਵੀਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Risa02.jpg|thumb|250x250px|ਰਿਗਨਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਨਮੂਨਾ। ਪੰਕਜ ਦੇਬਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਤਸਵੀਰ]] '''ਰਿਗਨਾਈ''' ਜਾਂ '''ਰਿਨਾਈ''' ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਪੇਟ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last1=Debbarma|first1=Sahen|last2=Murugesan|first2=P|year=2022|title=Socio-Economic Status Of Handloom Weavers With Reference To Mandwi R.D Block West Tripura District Tripura|url=https://www.pnrjournal.com/index.php/home/article/view/3215/3154|journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results|volume=13|issue=5|pages=1292-1293|doi=10.47750/pnr.2022.13.S05.204}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:A_tripuri_girl_wearing_Rigwnai_and_Risa.jpg|thumb|ਰਿਗਨਾਈ ਅਤੇ ਰੀਸਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਔਰਤ]] ਰਿਗਨਾਈ ਜਾਂ ਰਿਨਾਈ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਔਰਤਾਂ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|title=DRESSES AND ORNAMENTS OF THE TRIBES OF TRIPURA|last=DEBBARMA|first=MOUSHMI|publisher=TRIBAL RESEARCH AND CULTURAL INSTITUTE,GOVERNMENT OF TRIPURA|year=2018|isbn=978-93-86707-19-2|page=6-8}}</ref><ref>{{cite web |date=26 December 2022 |title=Rignai Risha "A Traditional Attire" |url=https://www.youthkiawaaz.com/2022/12/rignai-risha-a-traditional-attire-of-tripuri?success=1}}</ref> ਇਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਅਸਾਮ, ਮਨੀਪੁਰ, ਮੇਘਾਲਿਆ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਮਰ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟ ਕੇ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਰਿਸਾ" ਨਾਲ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |last=Deb |first=Debraj |date=21 January 2021 |title=A cloth called risa: Part of Tripura culture, set to be a national brand=2022-12-26 |url=https://indianexpress.com/article/explained/tripura-culture-risa-trend-explained-7155359/lite/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web |last=Singh |first=Sangham |date=3 October 2022 |title=Here are all the textiles from India on UNESCO's list of special consideration=2022-12-25 |url=https://www.cnbctv18.com/photos/lifestyle/unesco-india-textlie-report-uttar-pradesh-himachal-telangana-odisha-manipur-maharahtra-14855821.htm/ |website=CNBC Tv}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਛਾਤੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਗਨਾਈ ਮਨੀਪੁਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਗਨਾਈ ਨੂੰ "ਚਮਾਥਵੀ ਬਾਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮੈਰੂਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। "ਚਮਾਥਵੀ ਪੱਟੀ" ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਗੋਰੀਆ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੰਗਰਾਈ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |date=18 September 2022 |title='Tripura Fashion Week' To Promote Indigenous Artisans On September 24=2022-12-26 |url=https://www.northeasttoday.in/2022/09/18/tripura-fashion-week-to-promote-indigenous-artisans-on-september-24/ |website=Northeast Today}}</ref> ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, "ਰਿਗਨਾਈ ਰਿਸ਼ਾ" ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ "ਰਿਨਾਈ ਰਿਸ਼ਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |last=Tripura |first=Trisha |title=Celebrating Biju, Baisu, Sangrai=2019-04-14 |url=https://www.newagebd.net/article/69903/celebrating-biju-baisu-sangrai |website=New Age |access-date=2023-02-08 |archive-date=2023-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210053612/https://www.newagebd.net/article/69903/celebrating-biju-baisu-sangrai |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=8 October 2016 |title=Durga dressed in Rinai-Risa, festival in the hills=2016-08-18 |url=https://www.banglanews24.com/national/news/bd/523558.details |website=Bangla News 24 |access-date=2023-02-08 |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226141221/https://www.banglanews24.com/national/news/bd/523558.details |url-status=dead }}</ref> ਰਿਗਨਾਈ ਜਾਂ ਰਿਨਾਈ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹਰੇਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਪੈਟਰਨ ਹੈ। ਹਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੈਟਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last1=Kim|first1=Amy|last2=Kim|first2=Seung|last3=Roy|first3=palash|last4=Sangma|first4=Mridul|year=2011|title=The Tripura of Bangladesh:A Sociolinguistic Survey|url=https://www.academia.edu/download/87715443/silesr2011_038.pdf|journal=Journal of Language Survey Reports|pages=8}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery> ਤਸਵੀਰ:Rignai.jpg|{{center|ਰਿਗਨਾਈ}} ਤਸਵੀਰ:Rignai pimol.jpg|{{center|ਰਿਗਨਾਈ}} </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} lnxrvlox9w3x2f0b1u9ap4atifb2wlb 0 151505 846473 743132 2026-09-18T15:05:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846473 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Raadhika at 62nd Britannia Filmfare South Awards 2014.jpg|thumb|ਰਾਧਿਕਾ ਸਰਥਕੁਮਾਰ]] '''ਰਾਧਿਕਾ ਸਾਰਥਕੁਮਾਰ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਲਿਆਲਮ, [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=S. r Ashok |date=9 April 2020 |title=Radhika Sarathkumar: 'Acting is my first priority' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/radhika-sarathkumar-acting-is-my-first-priority/article31299765.ece |website=The Hindu}}</ref> ਉਹ ਰਾਡਾਨ ਮੀਡੀਆਵਰਕਸ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Board of Directors |url=http://www.radaan.tv/index.php?option=com_content&view=article&id=13&Itemid=11 |website=Radaan.tv |access-date=2023-02-11 |archive-date=2018-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623004909/http://www.radaan.tv/index.php?option=com_content&view=article&id=13&Itemid=11 |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਛੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ, ਦੋ ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰਾਧਿਕਾ ਮਰਹੂਮ ਤਾਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਐਮਆਰ ਰਾਧਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਹੈ। ਰਾਧਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਭਾਰਤ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨਿਰੋਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਰਾਜੂ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ ਰਾਧਾ ਰਵੀ ਵੀ ਹੈ। ਰਾਧਿਕਾ ਨੇ 4 ਫਰਵਰੀ 2001 ਨੂੰ ਐਕਟਰ ਸਰਥਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸਤ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ: ''ਨਮਾ ਅੰਨਾਚੀ'' (1994) ਅਤੇ ''ਸੂਰਿਆਵਮਸਮ'' (1997)। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ 2004 'ਚ ਜਨਮ ਰਾਹੁਲ ਨਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਧੀ ਰੇਯਾਨੇ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਭਿਮਨਿਊ ਮਿਥੁਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਧਿਕਾ 2018 ਵਿੱਚ ਦਾਦੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰੇਅਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=India NEWS entertainment desk |date=29 August 2016 |title=Rayane gets married to IPL team RCB player Abhimanyu Mithun! |url=https://www.india.com/entertainment/raadhika-sarathkumars-daughter-rayane-gets-married-to-ipl-team-rcb-player-abhimanyu-mithun-1442025/ |access-date= |website=India News}}</ref> == ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 1978 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਕਿਜ਼ਕਕੇ ਪੋਗਮ ਰੇਲ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਕੰਨੜ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਮੀਂਦਮ ਓਰੂ ਕਥਲ ਕਥਾਈ'' (1985) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ ਲਈ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Indira Gandhi Award for Best Debut Film |url=http://www.awardsandshows.com/features/indira-gandhi-award-528.html |website=Awardsandshows.com}}</ref> ਉਸਨੂੰ ''ਨਿਆਮ ਕਵਾਲੀ'' (1981) ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਤੇਲਗੂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ''ਧਰਮਾ ਦੇਵਥਾਈ'' (1986), ''ਨੀਤਿੱਕੂ ਠੰਡਨਾਈ'' (1987) ਅਤੇ ''ਕੇਲਾਦੀ ਕੰਨਮਨੀ'' (1990) ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਤਾਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Nyayam Kavali Awards: List of Awards won by Telugu movie Nyayam Kavali |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/nyayam-kavali/movieawards/65198874.cms |website=The Times of India}}</ref><ref name="archive.org">{{Cite web |date=5 February 2017 |title=35th Annual Filmfare Awards South Winners |url=https://archive.org/details/35thAnnualFilmfareAwardsSouthWinners |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20170205141932/https://archive.org/details/35thAnnualFilmfareAwardsSouthWinners |archive-date=5 February 2017 |access-date=22 March 2019 |website=}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite web |date=6 February 2017 |title=35th Annual Filmfare Winner Tamil Raadhika Special |url=https://archive.org/details/35thAnnualFilmfareWinnerTamilRaadhikaSpecial |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20170206133440/https://archive.org/details/35thAnnualFilmfareWinnerTamilRaadhikaSpecial |archive-date=6 February 2017 |access-date=22 March 2019 |website=}}</ref> ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਧਿਕਾ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਉੱਦਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ ਰਾਡਾਨ ਮੀਡੀਆਵਰਕਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਪਣਾ ਟੀਵੀ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੜਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੰਪਨੀ 1999 ਵਿੱਚ ਰਾਡਾਨ ਮੀਡੀਆਵਰਕਸ (I) ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁੜ ਉਭਰੀ, ਅਤੇ 2008 ਤੱਕ, ਸਾਲਾਨਾ ਟਰਨਓਵਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ।  ਉਹ ਵਿਜੇ ਟੀਵੀ ਦੇ ''ਜੋੜੀ ਨੰਬਰ ਵਨ'' ਸੀਜ਼ਨ 4 ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸੀ<ref>{{Cite web |date=25 August 2010 |title=Vijay TV's Jodi No.1 Season 4 Grand Finale |url=https://www.southdreamz.com/27216/vijay-tvs-jodi-no-1-season-4-grand-finale/ |website=South Indian Cinema Magazine}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਈਦੀ ਕਥਾ ਕਡੂ'' ([[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]]), ''ਚਿੱਟੀ'', ''ਅੰਨਾਮਲਾਈ'', ''ਸੇਲਵੀ'', ''ਅਰਾਸੀ'', ''ਚੇਲਾਮਏ'', ''ਵਾਣੀ ਰਾਣੀ'', ''ਥਮਰਾਈ'' ਅਤੇ ''ਚਿਠੀ - 2'' ਵਰਗੇ ਸੀਰੀਅਲ ਬਣਾਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ''ਮਾਰਕੀਟ ਰਾਜਾ ਐਮਬੀਬੀਐਸ'' ਦੇ ਆਡੀਓ ਲਾਂਚ ਦੌਰਾਨ "ਨਦੀਗਾਵੇਲ ਸੇਲਵੀ" ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Winters |first=Bryce J. |date=24 September 2019 |title=Actress Radhika Sarathkumar felicitated with 'Nadigavel Selvi' title during Market Raja MBBS Audio Launch |url=https://thenewscrunch.com/actress-radhika-sarathkumar-felicitated-with-nadigavel-selvi-title-during-market-raja-mbbs-audio-launch/5783/}}</ref> ਉਸਨੇ 1 - [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] (ਨਿਰਮਾਤਾ), 6 - ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਾਊਥ, 3 - ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, 1 - ਸਿਨੇਮਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 1 - ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ 2006 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਆਰ. ਸਰਥਕੁਮਾਰ ਨਾਲ AIADMK ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_starry-blow-to-dmk-sarath-kumar-joins-aiadmk_1023443|title=Starry blow to DMK, Sarath Kumar joins AIADMK|last=Arun Ram|date=11 April 2006|work=Daily News and Analysis|access-date=12 January 2014}}</ref> 18 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ AIADMK ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/04/20/stories/2006042005080500.htm|title=Sarath Kumar, Radhika face different problems|last=V. Jayanth|date=20 April 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=12 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20060421150940/http://www.hindu.com/2006/04/20/stories/2006042005080500.htm|archive-date=21 April 2006}}</ref> ਉਹ 2007 ਤੋਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਮਥੁਵਾ ਮੱਕਲ ਕਾਚੀ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|0704654}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 3b1bf8v7ytxtkkcxe9hq0ej619641l1 0 151979 846512 836192 2026-09-18T20:57:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846512 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਫਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਰੋਖੜੀ''' (1966 - 29 ਅਗਸਤ 2020) ਇੱਕ ਸਰਾਇਕੀ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਗਾਇਕ]], ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Renowned Saraiki folk singer Shafaullah Khan Rokhri passes away |url=http://www.radio.gov.pk/29-08-2020/renowned-saraiki-folk-singer-shafaullah-khan-rokhri-passes-away |access-date=2020-08-29 |website=www.radio.gov.pk |language=en |archive-date=2020-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830190536/http://www.radio.gov.pk/29-08-2020/renowned-saraiki-folk-singer-shafaullah-khan-rokhri-passes-away |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Uploader |date=2020-08-29 |title=Saraiki folk singer Shafaullah Rokhri passes away |url=https://www.app.com.pk/national/saraiki-folk-singer-shafaullah-rokhri-passes-away/ |access-date=2020-08-29 |website=Associated Press Of Pakistan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Saraiki Folk Singer Shafaullah Rokhri Passes Away |url=https://www.urdupoint.com/en/showbiz/saraiki-folk-singer-shafaullah-rokhri-passes-1014929.html |access-date=2020-08-29 |website=UrduPoint |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸਰਾਇਕੀ]] ਗੀਤ ਗਾਏ ਜੋ ਸਾਰੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਖਾਨ ਰੋਖੜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋਖੜੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਬਲ ਹੇਠ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Saraiki folk singer Shafaullah Rokhri passes away |url=https://dunyanews.tv/en/Entertainment/561389-Saraiki-folk-singer-Shafaullah-Rokhri-passes-away |access-date=2020-08-29 |website=Dunya News}}</ref> ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਸ਼ਾਨ ਖਾਨ ਰੋਖੜੀ ਵੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਰਾਇਕੀ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਸ਼ਫਾਉੱਲਾ ਰੋਖੜੀ ਨੂੰ ਸਰਾਇਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਾਇਕੀ ਪੱਟੀ ਤੋਂ [[ਅਤਾ ਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਈਸਾ ਖ਼ੇਲਵੀ|ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਈਸਾਖੇਲਵੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2020-08-29 |title=Legendary Saraiki singer Shafa Ullah passes away |url=http://tribune.com.pk/story/2261722/legendary-saraiki-singer-shafa-ullah-passes-away |access-date=2020-09-05 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰੋਖੜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1966 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ|ਮੀਆਂਵਾਲੀ, ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-08-29 |title=سرائیکی کے معروف گلوکار شفاء اللہ روکھڑی انتقال کرگئے, دل کا دورہ پڑا ,عمر 54برس تھی, میانوالی میں سپردخاک کردیاگیا |url=https://www.nawaiwaqt.com.pk/29-Aug-2020/1209567 |access-date=2020-09-05 |website=Nawaiwaqt |language=ur }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ == ਰੋਖੜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਰਾਇਕੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।<ref name=":2">{{Cite web |title=معروف سرائیکی گلوکار شفاء اللہ روکھڑی انتقال کر گئے،وزیر اعلیٰ کا اظہار تعزیت |url=https://jang.com.pk/news/814580 |access-date=2020-09-05 |website=jang.com.pk}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਰਾਇਕੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ]] ਤੋਂ [[ਅਤਾ ਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਈਸਾ ਖ਼ੇਲਵੀ|ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਈਸਾਖੇਲਵੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਸ਼ਾਨ ਰੋਖੜੀ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੇ ਮਰਦਾਨਾ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-08-31 |title=Saraiki Folk Singer Shafaullah Rokhri Passes Away |url=https://propakistani.pk/lens/saraiki-folk-singer-shafaullah-rokhri-passes-away/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-09-05 |website=ProPakistani - Lens |language=en-US}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਲੇਬਲ ਰੋਖੜੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਫੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਾਇਕੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਖਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂਟਿਊਬ ']] ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵਿਯੂਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Rokhri Production - YouTube |url=https://www.youtube.com/channel/UCDrICdGk_4nPKXmlFTrEN1w |access-date=2020-09-05 |website=www.youtube.com}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਕਈ ਨਵੇਂ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਧੇ ਹਨ।<ref name=":1" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।<ref name=":0" /> == ਮੌਤ == ਰੋਖਰੀ ਦੀ 29 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ<ref>{{Cite web |title=Popular Seraiki singer Shafaullah Rokhri passes away in Islamabad |url=https://www.geo.tv/latest/305047-popular-seraiki-singer-shafaullah-rokhri-passes-away-in-islamabad |access-date=2020-08-29 |website=www.geo.tv |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=BaoSultan |date=2020-08-29 |title=Popular Seriki singer Shaifullah Rokhari dies in Islamabad |url=http://anyanews.com/popular-seriki-singer-shaifullah-rokhari-dies-in-islamabad/ |access-date=2020-08-29 |website=Any Articles News |language=en-US |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214064032/http://anyanews.com/popular-seriki-singer-shaifullah-rokhari-dies-in-islamabad/ |url-status=dead }}</ref> ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ।<ref>{{Cite web |date=2020-08-29 |title=Famous Saraiki folk singer Shafaullah Khan Rokhri passed away |url=https://www.bolnews.com/latest/2020/08/famous-saraiki-folk-singer-shafaullah-khan-rokhri-passes-away/ |access-date=2020-08-29 |website=BOL News |language=en-US |archive-date=2021-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927194507/https://www.bolnews.com/latest/2020/08/famous-saraiki-folk-singer-shafaullah-khan-rokhri-passes-away/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Folk singer Shafaullah Rokhri dies of heart attack |url=http://gnnhd.tv/index.php/Entertainment/18309-1598641200-folk-singer-shafaullah-rokhri-dies-of-heart-attack |access-date=2020-08-29 |website=GNN HD News |language=en |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214064035/https://gnnhd.tv/index.php/Entertainment/18309-1598641200-folk-singer-shafaullah-rokhri-dies-of-heart-attack |url-status=dead }}</ref> ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਉਸਮਾਨ ਬੁਜ਼ਦਾਰ ਨੇ ਰੋੜੀ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਰਾਇਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਆਏ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿਰਾਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |date=2020-08-30 |title=Seraiki folk singer Shafaullah Rokhri passes away |url=https://dailytimes.com.pk/661053/seraiki-folk-singer-shafaullah-rokhri-passes-away/ |access-date=2020-09-05 |website=Daily Times |language=en-US |archive-date=2020-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831052105/https://dailytimes.com.pk/661053/seraiki-folk-singer-shafaullah-rokhri-passes-away/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] ny9mxs32al2a7hrc04u6ts9btjd2rq8 0 154427 846466 842152 2026-09-18T13:48:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846466 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਮੰਜੂ ਮਹਿਤਾ | image = Shri Manju Mehta.jpg | image_size = | caption = ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਮੰਜੂ ਮਹਿਤਾ; ਫਰਵਰੀ 2020 | birth_date = {{Birth date and age|1945|5|21|df=yes}} | genre = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ | occupation = ਸੰਗੀਤਕਾਰ | instrument = ਸਿਤਾਰ | years_active = | label = | website = | associated_acts = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] [[ਪੰਡਿਤ|ਵਿਦੁਸ਼ੀ]]<ref>{{Cite web |title=The sitar from different angles (Pt. 2): Modern players, global experiments |url=https://www.darbar.org/article/sitar-from-different-angles-pt-2 |access-date=2021-09-30 |website=Darbar Arts Culture and Heritage Trust |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625045728/https://www.darbar.org/article/sitar-from-different-angles-pt-2 |url-status=dead }}</ref> '''ਮੰਜੂ ਮਹਿਤਾ''' ('''Manju Mehta;''' ਜਨਮ '''ਮੰਜੂ ਭੱਟ''';<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/the-indomitable-spirit-and-quiet-dedication-of-sitarist-manju-mehta/article26470848.ece|title=The indomitable spirit and quiet dedication of sitarist Manju Mehta|last=Banerjee|first=Meena|date=2019-03-08|work=The Hindu|access-date=2021-09-30|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 1945<ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Sitarist Manju Mehta gets Tansen Samman |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/sitarist-manju-mehta-gets-tansen-samman-704323 |access-date=2021-09-30 |website=Tribuneindia News Service |language=en |archive-date=2021-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628130313/https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/sitarist-manju-mehta-gets-tansen-samman-704323 |url-status=dead }}</ref> ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਸਿਤਾਰ]] ਵਾਦਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date= |title=news/33634.html |url=http://www.earthtimes.org/articles/news/33634.html |access-date=2012-07-25 |publisher=Earth Times |archive-date=2012-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921005130/http://www.earthtimes.org/articles/news/33634.html |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਨ ਅਤੇ ਚੰਦਰਕਲਾਵ ਭੱਟ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Manju Mehta {{!}} Learn Indian Classical Music Online - Sharda.org |url=https://www.sharda.org/manju-mehta/ |access-date=2021-09-30 |website=Sharda Music |language=en-AU |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206085203/https://www.sharda.org/manju-mehta/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ; ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਨਿਪੁੰਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਈ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ [[Shashi Mohan Bhatt|ਸ਼ਸ਼ੀ ਮੋਹਨ ਭੱਟ]] ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੋਹਨ ਭੱਟ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ [[ਪੰਡਿਤ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name=":1">{{Cite magazine|date=August 4, 1997|title=Sitar maestro Pandit Shashi Mohan Bhatt passes away|url=https://www.indiatoday.in/magazine/signposts/story/19970804-sitar-maestro-pandit-shashi-mohan-bhatt-passes-away-831842-1997-08-04|magazine=India Today|language=en|access-date=2021-09-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pt Vishwa Mohan Bhatt returns to stage after crucial head surgery with a concert in Chandigarh - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/pt-vishwa-mohan-bhatt-returns-to-stage-after-crucial-head-surgery-with-a-concert-in-chandigarh/articleshow/86120769.cms |access-date=2021-09-30 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਸ਼ਸ਼ੀ ਮੋਹਨ, [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਮੰਜੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਤਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਜ਼ੀਫੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ [[ਸਰੋਦ]] ਵਾਦਕ ਪੰਡਿਤ [[Damodar Lal Kabra|ਦਾਮੋਦਰ ਲਾਲ ਕਾਬਰਾ]], [[ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ|ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ]]<ref>{{Cite web |last=Amarendra Dhaneswhar |date=Feb 6, 2011 |title=Celebrating a legacy |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/celebrating-a-legacy/articleshow/16099489.cms |access-date=2021-09-30 |website=Mumbai Mirror |language=en |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629231957/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/celebrating-a-legacy/articleshow/16099489.cms |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਮੰਜੂ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਈ 1945 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਮਨਮੋਹਨ ਅਤੇ ਚੰਦਰਕਾਲਵ ਭੱਟ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sitarist Manju Mehta gets Tansen Samman |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/sitarist-manju-mehta-gets-tansen-samman-704323 |access-date=2021-09-30 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Manju Mehta {{!}} Learn Indian Classical Music Online - Sharda.org |url=https://www.sharda.org/manju-mehta/ |access-date=2021-09-30 |website=Sharda Music |language=en-AU |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206085203/https://www.sharda.org/manju-mehta/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ-ਉਸ ਦੇ ਮਾ- ਬਾਪ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਈ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":0"/> ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ [[Shashi Mohan Bhatt|ਸ਼ਸ਼ੀ ਮੋਹਨ ਭੱਟ]] ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ [[ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਮੋਹਨ ਭੱਟ|ਵਿਸ਼ਵ ਮੋਹਨ ਭੱਟ]] ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ [[ਪੰਡਿਤ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":1"/><ref>{{Cite web |title=Pt Vishwa Mohan Bhatt returns to stage after crucial head surgery with a concert in Chandigarh - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/pt-vishwa-mohan-bhatt-returns-to-stage-after-crucial-head-surgery-with-a-concert-in-chandigarh/articleshow/86120769.cms |access-date=2021-09-30 |website=The Times of India |language=en}}</ref> [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦਾ ਚੇਲਾ ਸਸ਼ੀ ਮੋਹਨ ਭੱਟ ਅਪਣੀ ਭੈਣ ਮੰਜੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿਤਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ।<ref name=":1"/><ref name=":0"/> ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ|ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਰਾਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਚੇਲੇ [[ਸਰੋਦ]] ਵਾਦਕ ਪੰਡਿਤ [[Damodar Lal Kabra|ਦਮੋਦਰ ਲਾਲ ਕਾਬਰਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਡ਼੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Amarendra Dhaneswhar |date=Feb 6, 2011 |title=Celebrating a legacy |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/celebrating-a-legacy/articleshow/16099489.cms |access-date=2021-09-30 |website=Mumbai Mirror |language=en |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629231957/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/celebrating-a-legacy/articleshow/16099489.cms |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> == ਕੈਰੀਅਰ == ਨੰਦਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, 1980 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ (ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਭੱਟ ਅਤੇ ਕਾਬਰਾ ਵਾਂਗ) ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮਹਿਤਾ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਦੀ ਰੇਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਰਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲਿਸਟ<ref>{{Cite web |last=Prasar Bharati—All India Radio, Ahmedabad |date=1 January 2020 |title=Annual List of Music Artists of All India Radio: Ahmedabad |url=https://prasarbharati.gov.in/music_artists/airahmedabad.pdf}}</ref> ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Music Auditions {{!}} Prasar Bharati |url=https://prasarbharati.gov.in/music-auditions/ |access-date=2021-09-30 |website=prasarbharati.gov.in}}</ref> ਉਹ ਸਪਤਕ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ @ ਸਪਤਕ ਟਰੱਸਟ ਸਪਤਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2010-10-27 |title=Ahmedabad sways to serene sitar tunes |url=http://www.ndtv.com/article/cities/ahmedabad-sways-to-serene-sitar-tunes-62755 |access-date=2012-02-10 |publisher=Ndtv.com}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ * ਤਾਨਸੇਨ ਸਨਮਾਨ, 2018<ref>{{Cite web |date=26 December 2018 |title=Sitarist Manju Mehta gets 'Tansen Samman' |url=https://wap.business-standard.com/article/pti-stories/sitarist-manju-mehta-gets-tansen-samman-118122600321_1.html |access-date=2 January 2019 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਧੀਰੂਭਾਈ ਠਾਕਰ ਸਾਵਿਆਸਾਚੀ ਸਾਰਸਵਤ ਅਵਾਰਡ, 2016।<ref>{{Cite magazine|date=July 2016|editor-last=Joshi|editor-first=Arvind|title="Dr. Dhirubhai Thakar Savyasachi Saraswat Award" Function Organized by the Gujarat Vishwakosh Trust, Ahmedabad at Ahmedabad|url=https://rajbhavan.gujarat.gov.in/FlipBook/Yatkinchit_July16/files/assets/basic-html/page66.html|magazine=Yatkinchit (The In-house Magazine of Gujarat Raj Bhavan)|location=Ahmedabad|publisher=[[Raj Bhavan, Gandhinagar|Gujarat Raj Bhavan]]|volume=2|issue=3|page=64|access-date=2020-07-15}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] d2f5olchbasakjw1wcju92de1rs6u9o 0 156787 846470 650559 2026-09-18T14:45:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846470 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਰਾਗਿਨੀ ਸ਼ੰਕਰ | image = Ragini Shankar Violin.jpg | caption = ਰਾਗਿਨੀ ਸ਼ੰਕਰ ਥੀਏਟਰ ਡੇ ਲਾ ਵਿਲੇ, ਪੈਰਿਸ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ | birth_name = | alias = | birth_place = [[ਵਾਰਾਨਸੀ]], ਭਾਰਤ | genre = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਜੈਜ਼ | occupation = ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ | instrument = ਵਾਇਲਨ | years_active = | website = {{URL|www.raginishankar.com}} }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਾਗਿਨੀ ਸ਼ੰਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ragini Shankar''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਊਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਡਾ. [[ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ੰਕਰ]]<ref>{{Citation |title=Sangeeta Shankar - The Legacy Continues |url=http://www.sangeetashankar.com/legacy.html |access-date=2023-03-11 |archive-date=2015-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150411080822/http://www.sangeetashankar.com/legacy.html |url-status=dead }}</ref> ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਡਾ. ਐਨ. ਰਾਜਮ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ।<ref>[[N. Rajam]]</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Official Website">{{Citation |title=Ragini Shankar's official website |url=http://www.raginishankar.com}}</ref> ਉਹ ''ਗਯਾਕੀ ਅੰਗ'' ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Meet Dr Sangeeta Shankar and her daughters Ragini and Nandini Shankar, who weave magic with their violins |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/meet-dr-sangeeta-shankar-and-her-daughters-ragini-and-nandini-shankar-who-weave-magic-with-their-violins/articleshow/63848448.cms }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤਕਾਰ [[ਇਰਸ਼ਾਦ ਕਾਮਿਲ]] ਦੇ ਦ ਇੰਕ ਬੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/rahman-launches-irshad-kamil-s-ink-band-music-series-118032100608_1.html|title=Rahman launches Irshad Kamil's INK Band music series|date=21 March 2018|work=Business Standard India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Aise Na Dekho (Extended Version) &#124; &#124; the Ink Band by Irshad Kamil &#124; Season 1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5UEaguxxOas |website=[[YouTube]]}}</ref> ਉਹ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਥੀਏਰੀ ਪੇਕੋ<ref>{{Cite web |title=Ensemble Variances - Sangâta |url=http://www.ensemblevariances.com/en/projects/sangata.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030205828/http://www.ensemblevariances.com/en/projects/sangata.html |archive-date=2018-10-30 |website=www.ensemblevariances.com}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਲੇ ਮੋਂਡੇ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/musiques/article/2018/03/30/sangata-le-nouveau-raga-occidental-de-thierry-pecou_5278768_1654986.html|title=" Sangâta ", le nouveau râga occidental de Thierry Pécou|date=30 March 2018|work=Le Monde.fr}}</ref> ਉਸਦੇ ਹਾਲੀਆ ਸਹਿਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ inStrings, ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਫਿਊਜ਼ਨ ਬੈਂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Indika: InStrings &#124; Milapfest |url=https://www.milapfest.com/events/indika-instrings/ |access-date=2023-03-11 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927173659/https://www.milapfest.com/events/indika-instrings/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ Google<ref>{{Cite web |title=Talks at Google &#124; Google |url=https://www.youtube.com/watch?v=ntaV_Zg4Ths |website=[[YouTube]]}}</ref> ਅਤੇ Tedx<ref>{{Cite web |title=TEDxGCEK &#124; TED |url=https://www.ted.com/tedx/events/29734}}</ref> ਦੇ ਟਾਕਸ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਕਲਾ ਕਿਰਨ ਅਵਾਰਡ, [[ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਬਿਰਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 2019<ref>{{Cite web |title=Aditya Birla Kala Kiran Award |url=http://www.sangitkalakendra.org/winners/KalaKiranPuraskar}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਵੈਂਕਈਆ ਨਾਇਡੂ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਯੰਗਿਸਤਾਨ, 2018<ref>{{Cite web |title=Dailyhunt |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/news24online-epaper-newsonline/jashn+e+youngistan+2018+honoured+violinsts+ragini+shankar+and+nandini+shankar-newsid-102297839}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dailyhunt |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/news24+english-epaper-newstwen/jashn+e+youngistan+2018+to+honour+ragini+shankar+and+nandini+shankar-newsid-102192204}}</ref> ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ, [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]], 2012 ਦੁਆਰਾ ਜਯਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] olo2d7fn9zodda0z8myb57awsrbbpgh 0 156789 846469 653729 2026-09-18T14:42:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846469 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਇਸਾ ਪਦਮਸੀ | image = | image_size = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = ਰੋਸ਼ਫੋਰਟ, ਨੌਵੇਲੇ-ਐਕਵਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ | death_date = | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ, ਹਾਫ-ਫ੍ਰੈਂਚ | occupation = ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ | known_for = | spouse = ਲੌਰੇਂਟ ਬਰਗੇਟ | parents = | relatives = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਾਇਸਾ ਪਦਮਸੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮ: '''Raisa Padamsee''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ [[ਮਣੀ ਕੌਲ|ਮਨੀ ਕੌਲ]] ਦੀ 1973 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਦੁਵਿਧਾ]]'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰਾਇਸਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜੋੜੇ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਕਬਰ ਪਦਮਸੀ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂਗੇ ਗੌਨੇਲੇ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Akbar Padamsee: The Shastra of Art |url=http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=akbar-padamsee-the-shastra-of-art&iid=30&articleid=842 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225211624/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=akbar-padamsee-the-shastra-of-art&iid=30&articleid=842 |archive-date=25 February 2012 |access-date=10 January 2014 |publisher=Artnewsnviews.com}}</ref> ਉਸਦਾ ਨਾਮ [[ਮਕਬੂਲ ਫ਼ਿਦਾ ਹੁਸੈਨ|ਐਮਐਫ ਹੁਸੈਨ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰਈਸਾ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=13 January 2012 |title=The last great moderns: Akbar Padamsee |url=http://www.livemint.com/Leisure/rQ0LVSi6WqIhyeIACI8v1J/The-last-great-moderns--Akbar-Padamsee.html |access-date=11 January 2014 |publisher=Livemint}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਫਿਲਮ ''ਦੁਵਿਧਾ'' ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸਨੇ 1974 ਦੇ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ ਲਈ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਰਈਸਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਫ੍ਰੈਂਚ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਵਹੁਟੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20110729281511300.htm&date=fl2815%2F&prd=fline&|title=Master of the visual|work=[[The Hindu]]|access-date=9 January 2014|archive-date=9 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109142236/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20110729281511300.htm&date=fl2815%2F&prd=fline&|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰਈਸਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਲੌਰੇਂਟ ਬਰਗੇਟ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=12 January 2012 |title=Artists are like wild animals |url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Artists-are-like-wild-animals/articleshow/16205839.cms |access-date=28 July 2015 |website=Mumbai Mirror |archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215234900/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Artists-are-like-wild-animals/articleshow/16205839.cms |url-status=dead }}</ref> ਮਸ਼ਹੂਰ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਲੀਕ ਪਦਮਸੀ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸ਼ੈਰੋਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਰਈਸਾ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸ਼ਜ਼ਾਹਨ ਪਦਮਸੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] leybpvaf4xsqibvd88xjk9fx5sls1jf 0 156929 846507 775196 2026-09-18T20:14:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846507 wikitext text/x-wiki '''ਸਮਿਤਾ ਸੇਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Samita Sen''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ।<ref name="mcrg">{{Cite web |title=Present Board Members of CRG |url=http://www.mcrg.ac.in/bm.asp |access-date=2019-03-05 |website=mcrg.ac.in}}</ref> ਪਹਿਲਾਂ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 2018 ਤੋਂ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਅਤੇ ਨੇਵਲ ਹਿਸਟਰੀ ਦੀ ਵੇਰੇ ਹਰਮਸਵਰਥ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਸੇਨ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] (BA) ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (MA) ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="theindiafoundation">{{Cite web |title=Samita Sen |url=http://theindiafoundation.org/indiafoundation/e-magazine/gautamindnov/ArchivesNew/biodata/biosamita.htm |access-date=15 March 2019 |website=theindiafoundation.org }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ]] (ਪੀਐਚਡੀ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="bio Faculty">{{Cite web |title=Professor Samita Sen |url=https://www.hist.cam.ac.uk/directory/professor-samita-sen |access-date=15 March 2019 |website=Faculty of History |publisher=University of Oxford |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੇ [[ਥੀਸਿਸ|ਡਾਕਟਰੇਟ ਥੀਸਿਸ ਦਾ]] ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਬੰਗਾਲ ਜੂਟ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ, 1890-1940: ਪਰਵਾਸ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਖਾੜਕੂਵਾਦ"।<ref>{{Cite web |last=Sen |first=Samita |date=1992 |title=Women workers in the Bengal jute industry, 1890-1940: migration, motherhood and militancy |url=https://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.358748 |access-date=15 March 2019 |website=E-Thesis Online Service |publisher=The British Library Board |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918080252/https://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.358748 |url-status=dead }}</ref> == ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਸੇਨ 1990 ਅਤੇ 1994 ਦਰਮਿਆਨ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਫੈਲੋ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&pg=PR9|title=Education and the Disprivileged: Nineteenth and Twentieth Century India|publisher=Orient Blackswan|year=2002|isbn=978-81-250-2192-6|editor-last=Sabyasachi Bhattacharya|page=ix}}</ref> 1994 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਰੀਡਰ ਅਤੇ ਜਾਦਵਪੁਰ ਵਿਖੇ [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ|ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ]] ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਹ 2016 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਅਧਿਐਨ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਡੀਨ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ 2013 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਡਾਇਮੰਡ ਹਾਰਬਰ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਚਾਂਸਲਰ (ਸਿੱਖਿਆ)|ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ]] ਸੀ। ਆਪਣੇ ਚਾਰਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਟਾਫ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸਟਾਫ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Four-rooms-and-a-VC-form-a-varsity/articleshow/46627519.cms|title=Four rooms and a VC form a varsity|last=Jhimli Mukherjee Pandey|date=20 March 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=15 March 2019|last2=Monotosh Chakraborty}}</ref> 1 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਤੋਂ, ਉਹ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਅਤੇ ਨੇਵਲ ਹਿਸਟਰੀ ਦੀ ਵੇਰੇ ਹਰਮਸਵਰਥ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="cam">{{Cite web |title=Vacancies, appointments, etc. - Cambridge University Reporter 6515 |url=http://www.admin.cam.ac.uk/reporter/2017-18/weekly/6515/section2.shtml |access-date=2019-03-05 |website=admin.cam.ac.uk}}</ref> ਉਹ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦੀ ਫੈਲੋ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Master & Fellows |url=https://www.trin.cam.ac.uk/about/master-fellows/ |access-date=15 March 2019 |website=Trinity College |publisher=University of Cambridge |archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063332/https://www.trin.cam.ac.uk/about/master-fellows/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9ogogftohzemgzdpng17btug726nqdr 0 157237 846529 773159 2026-09-19T00:23:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846529 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੈਂਡਰਾ ਸੈਮੂਅਲ | image = Sandra Samul in Nariman House.jpg | caption = ਸੈਂਡਰਾ ਸੈਮੂਅਲ 2018 ਵਿੱਚ ਨਰੀਮਨ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਬੈਠੀ ਹੈ | known_for = 2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਰੀਮਨ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਮੋਸ਼ੇ ਹੋਲਟਜ਼ਬਰਗ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੈਂਡਰਾ ਸੈਮੂਅਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]:'''Sandra Samue;''' ਜਨਮ: 1964) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੈਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ [[2008 ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਾ|2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ]] ਦੌਰਾਨ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਮੋਸ਼ੇ ਹੋਲਟਜ਼ਬਰਗ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸਾਲਾ [[ਯਹੂਦੀ]] ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Nanny credited with tot's daring rescue - CNN.com |url=https://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/12/02/moshe.mumbai/index.html |access-date=2021-07-14 |website=edition.cnn.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ ਨਰੀਮਨ ਹਾਊਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਊਟਰੀਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਕੇਅਰਟੇਕਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਈਬਾ|ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ]] (LeT), [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦ|ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀ]] ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੋਲਟਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇਮਾਰਤ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲਸ਼ਕਰ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Esther Crispe |first=Sara |date=30 November 2008 |title=Sandra Samuel: A Heroine in Mumbai |url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/775350/jewish/Sandra-Samuel-A-Heroine-in-Mumbai.htm |url-status=live |access-date=14 July 2021 |website=[[Chabad.org]]}}</ref> ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਮੂਅਲ ਹੋਲਟਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਨਾਲ [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=Nov 26, 2018 |title=Moshe's nanny: Sandra Samuels wants 26/11 'scars' wiped from Nariman House - Remembering Mumbai Terror attacks |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/26-11-lest-we-forget/moshes-nanny-sandra-samuel-wants-26/11-scars-wiped-from-nariman-house/articleshow/66803387.cms |access-date=2021-07-14 |website=Mumbai Mirror |language=en |agency=PTI |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714055954/https://mumbaimirror.indiatimes.com/26-11-lest-we-forget/moshes-nanny-sandra-samuel-wants-26/11-scars-wiped-from-nariman-house/articleshow/66803387.cms |url-status=dead }}</ref> ਸੈਮੂਅਲ ਪੱਛਮੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ALEH]] ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਜੋ [[ਅਪਾਹਜਪੁਣਾ|ਅਪਾਹਜ]] ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਪੁਨਰਵਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Oster |first=Marcy |title=Decade after Mumbai massacre, murdered Chabad couple's son flourishes in Israel |url=https://www.timesofisrael.com/decade-after-mumbai-massacre-murdered-chabad-couples-son-flourishes-in-israel/ |access-date=2021-07-14 |website=www.timesofisrael.com |language=en-US}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == === ਐਸਫਿਰਾ ਮੈਮਨ ਮਹਿਲਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਡਲ === 30 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਉਲ ਵਾਲਨਬਰਗ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਸੈਂਡਰਾ ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਐਸਫਿਰਾ ਮੈਮਨ ਵੂਮੈਨ ਰੈਸਕਿਊਰ ਮੈਡਲ ਦੇਣ ਲਈ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ। ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸੈਂਡਰਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਦੋ ਸਬਕ ਸਿਖਾਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਨਸਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਬਕ, ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਛੇ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ।" === ਨਾਗਰਿਕਤਾ === ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ 13 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਆਨਰੇਰੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 September 2010 |title=Boy's Rescuer Is Granted Honorary Citizenship |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C04E3DA123BF937A2575AC0A9669D8B63 |access-date=30 December 2012 |website=[[The New York Times]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref> === ਕੌਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮੀ === 2008 ਤੱਕ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ ''ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮੀ ਦਾ'' ਖਿਤਾਬ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="BBC">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7758332.stm|title=Israel awaits Mumbai attack dead|date=1 December 2008|access-date=2008-12-06|publisher=BBC}}</ref><ref name="JTA">{{Cite news|url=http://jta.org/news/article/2008/11/30/1001252/chabad-toddlers-caretaker-to-arrive-in-israel|title=Chabad toddler's caretaker to arrive in Israel|date=30 November 2008|access-date=2008-12-05|publisher=[[Jewish Telegraphic Agency]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8pcwjkitvubl8k4id6bxv0jykj4be9a 0 157569 846481 756626 2026-09-18T16:28:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846481 wikitext text/x-wiki '''ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ''' ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ [[ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]], ਚੈਨਲ 4, ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਕੇ, ਯੂਐਸ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਸਾਰਕਾਂ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ — ਅਫਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ — ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਗਰੀਬੀ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹੋਏ।<ref name="RP2014">[https://rorypecktrust.org/Awards/2014/Award-Finalists/Sony-Impact-Award/Ruhi-Hamid "Ruhi Hamid (British)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170415233007/https://rorypecktrust.org/Awards/2014/Award-Finalists/Sony-Impact-Award/Ruhi-Hamid |date=2017-04-15 }}, 2014 Finalists, Rory Peck Awards.</ref> ਲੰਡਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਹ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Enahoro">Carole Enahoro, [http://go.galegroup.com/ps/anonymous?id=GALE%7CA264012584&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=fulltext&issn=09510230&p=AONE&sw=w&authCount=1&isAnonymousEntry=true ": War is backward: Ruhi Hamid--graphic artist"], ''Women Artists Slide Library Journal'', Issue 30, October–November 1989.</ref> == ਜੀਵਨੀ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ === ਰੁਹੀ ਹਾਮਿਦ ਦਾ ਜਨਮ ਮਵਾਂਜ਼ਾ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name="Bklyn">[http://www.brooklynfilmfestival.org/films/detail.asp?fid=784 "About the director"], Brooklyn Film Festival, 2007.</ref> ਅਤੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ<ref name="Enahoro"/> 1980 ਵਿੱਚ ਮਿਡਲਸੈਕਸ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਤੋਂ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਡੰਬਰ ਦੇ ਨਾਲ,<ref name="Enahoro" /> [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ। ਨੌਜਵਾਨ ਕਾਲੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.]]<ref name="t2f">[http://www.t2f.biz/2008/07/ "The Rockstar & the Mullahs + Live Performance by DJ HERETIC — Ruhi Hamid"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191220082702/http://www.t2f.biz/2008/07/ |date=2019-12-20 }}, t2f.</ref><ref name="IJF">[http://www.journalismfestival.com/speakers/hamid-ruhi/ "Hamid Ruhi"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, International Journalism Festival.</ref> == ਅਵਾਰਡ == * 2004: ''ਦ ਰੌਕ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ'' ਲਈ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ "ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਹਾਣੀ - ਪ੍ਰਸਾਰਣ" ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>[http://www.films.com/id/13042 "The Rock Star and the Mullahs: Cultural Tensions within Pakistan"], Films Media Group.</ref> * 2005: ''ਏਟ ਦ ਏਪੀਸੈਂਟਰ'' ਲਈ ਰੋਰੀ ਪੇਕ ਅਵਾਰਡ - ਸੁਨਾਮੀ ਏਸੇਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ<ref name="IJF"/> * 2010: ਗਰੀਅਰਸਨ ਅਵਾਰਡ ( ''ਔਰਤਾਂ, ਵਿਆਹ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਮੈਂ'' ) ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>[http://www.griersontrust.org/grierson-awards/past-awards/2010/the-grierson-awards-2010-shortlist/ "The Grierson Awards 2010: Shortlist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181007203306/http://www.griersontrust.org/grierson-awards/past-awards/2010/the-grierson-awards-2010-shortlist/ |date=2018-10-07 }}, The Grierson Trust.</ref> * 2014: ਰੋਰੀ ਪੇਕ ਅਵਾਰਡਸ ( ''ਨਾਈਫ ਕ੍ਰਾਈਮ ਈਆਰ'' ) ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲਿਸਟ<ref name="RP2014"/><ref>[http://www.sony.co.uk/pro/press/sony-pr-ibc-2014-rory-peck "International line-up of Rory Peck finalists show us why freelance journalists deserve recognition, support and protection"], Sony UK, 10 September 2014.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p01fwdwt "ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ - ਲਾਈਫ ਥਰੂ ਮਾਈ ਲੈਂਸ"], ਬੀਬੀਸੀ, 29 ਅਗਸਤ 2013। * [http://www.joy-de-vivre.com/2015/11/meeting-ruhi-hamid.html "ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212105207/http://www.joy-de-vivre.com/2015/11/meeting-ruhi-hamid.html |date=2017-02-12 }}, ਜੋਏ ਡੀ ਵਿਵਰੇ, 21 ਨਵੰਬਰ 2014। * [https://vimeo.com/user12603250/videos ਪੱਖਪਾਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀਡੀਓਜ਼] Vimeo. * [http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bc4adf0ea "ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ - ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ"], BFI. * [https://www.thetalentmanager.co.uk/talent/6580/ruhi-hamid "ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ"] ਦ ਟੈਲੇਂਟ ਮੈਨੇਜਰ ਵਿਖੇ। * {{IMDB name|1172241}} * [https://www.youtube.com/watch?v=6mvUAwMShWI " {{'}} ਘਰ' ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹਾਂ | ਰੁਹੀ ਹਾਮਿਦ | TEDxLeamingtonSpa"], TEDx ਟਾਕਸ, 14 ਫਰਵਰੀ 2018। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] q0bpvatachrh3uagew60z5ix6hnzz33 0 157692 846497 831661 2026-09-18T18:49:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846497 wikitext text/x-wiki '''ਵਿਧੀ ਕਾਸਲੀਵਾਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੈਂਡਮਾਰਕ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹੈ<ref>{{Cite web |date=2019-06-26 |title='Medium Spicy' Celebrate Sai's Birthday On Sets With Twist |url=https://urbanasian.com/entertainment/2019/06/medium-spicy-celebrate-sais-birthday-on-sets-with-twist/ |access-date=2022-05-07 |website=Urban Asian |language=en-US |archive-date=2021-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928222619/https://urbanasian.com/entertainment/2019/06/medium-spicy-celebrate-sais-birthday-on-sets-with-twist/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੂਰਜ ਆਰ. ਬੜਜਾਤਿਆ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਘਟਕ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਕਾਸਲੀਵਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ। ਉਹ ਵਿਲਾ ਥੇਰੇਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਕਾਮ. ਸਿਡਨਹੈਮ ਕਾਲਜ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ, ਅਤੇ UCLA ਫਿਲਮ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2022}} ਉਹ [[ਸੰਤੂਰ]] ਅਤੇ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਕਥਕ]] ਡਾਂਸਰ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2022}} == ਕਰੀਅਰ == ਕਸਲੀਵਾਲ ਨੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ''[[ਵਿਵਾਹ]]'' (2006) ਅਤੇ ''ਏਕ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।'' ''.'' ''.'' ''ਐਸਾ ਭੀ'' (2008)। ਉਸਨੇ ''<nowiki/>'ਇਸੀ ਲਾਈਫ ਮੇਂ' ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ...!'', ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, ਜੋ ਕਿ 2010 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ<ref>{{Cite web |date=27 October 2010 |title=Vidhi Kasliwal to take Rajshri baton forward |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/vidhi-kasliwal-to-take-rajshri-baton-forward/story-WIMm0GWSnado1OmNVZazHP.html |access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਸਚਿਨ ਪਿਲਗਾਂਵਕਰ ਅਭਿਨੀਤ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ''ਸੰਗਟੋ ਆਈਕਾ'',<ref>{{Cite web |date=26 September 2014 |title=Salman Khan launches Sanngto Aika music |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/salman-khan-launches-sanngto-aika-music/ |access-date=25 August 2016}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 'ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ, ''ਬਲਾਕ ਦੁਆਰਾ'' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ,<ref>{{Cite web |title=IndianShowBiz.com » 'Block By Block' winning yet another feather on Vidhi Kasliwal's cap |url=http://www.indianshowbiz.com/?p=115242 |access-date=25 August 2016 |website=www.indianshowbiz.com |archive-date=18 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818085843/http://www.indianshowbiz.com/?p=115242 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=21 March 2016 |title=Vidhi Kasliwal's Block By Block wins, yet again! |url=http://spicystarsmumbai.com/vidhi-kasliwals-block-by-block-wins-yet-again.html |access-date=25 August 2016 |language=en-US |archive-date=18 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818120523/http://spicystarsmumbai.com/vidhi-kasliwals-block-by-block-wins-yet-again.html |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਫਿਲਮ ''ਬਿਲਡਿੰਗ'' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਬਾਰੇ ''ਭਵਿੱਖ ਲਈ''।<ref>{{Cite web |date=6 March 2016 |title=::: Education Expo :::Result: 4th Indian Advertising & Corporate Film Festival-15 |url=http://www.educationexpo.tv/IACFF/news.php?id=MTQ2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306032522/http://www.educationexpo.tv/IACFF/news.php?id=MTQ2 |archive-date=6 March 2016 |access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਹ [[ਦਿਗੰਬਰ|ਦਿਗੰਬਰ ਜੈਨ]] ਭਿਕਸ਼ੂ ਬਾਰੇ 2018 ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਵਿਦਯੋਦਯ'' ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਸਚਿਨ ਕੁੰਡਲਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ''ਵਜ਼ੰਦਰ'', ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਲੈਂਡਮਾਰਕ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sai and Priya team up for Sachin's next - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Sachin-Sai-and-Priya-in-Vidhi-Kasliwals-Vazandar/articleshow/50151708.cms |access-date=25 August 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ''ਰਿੰਗਨ'' (2017), ''ਗੱਚੀ'' (2017), ਅਤੇ ''ਰੇਡੂ'' (2018) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] evs1rtk4cs0rj7ilmlg6fcid6voc2si 0 158215 846515 814060 2026-09-18T21:36:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846515 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼ਿਲਪੀ ਮਰਵਾਹਾ | image = Shilpi.jpg | image_size = | alt = | caption = ਮਰਵਾਹਾ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ | other_names = | birth_name = | birth_place = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | death_place = | occupation = ਲੇਖਕ, ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਅਦਾਕਾਰ, ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | years_active = 2007-ਮੌਜੂਦ | spouse = | partner = | awards = ਸਰਲਾ ਬਿਰਲਾ ਅਵਾਰਡ, ਏਏਐਸ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ 2016, ਡੀਸੀਡਬਲਯੂ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ 2016 | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸ਼ਿਲਪੀ ਮਰਵਾਹਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shilpi Marwaha''')<ref>{{Cite web |title=A brave new narrative |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/a-brave-new-narrative-715239}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਥੀਏਟਰ ਸਰਕਟ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Art/Playing-up-the-action/Article1-668162.aspx|title=Playing up the action-The faces from Delhi|last=Aakriti Sawhney|date=1 March 2011|work=[[Hindustan Times]]|access-date=21 June 2013|archive-url=https://archive.today/20130624221841/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Art/Playing-up-the-action/Article1-668162.aspx|archive-date=24 June 2013}}</ref> ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ "ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ" ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਗਲੀ ਥੀਏਟਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ 2012|2012 ਵਿੱਚ "ਨਿਰਭਯਾ" ਜਾਂ "ਦਾਮਿਨੀ" ਕੇਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ]] ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/woman-in-black/871484/|title=Woman in Black|last=Dipanita Nath|date=6 November 2011|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 June 2013}}</ref> ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਐਲ. ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, [[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]] ਦੀ ਭੈਣ, ਰਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ, ''ਰਾਂਝਣਾ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/articleshow/20490379.cms|title=Dhanush, Anand L. Rai to again team up in 2014|date=8 June 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=21 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610212317/http://m.timesofindia.com/articleshow/20490379.cms|archive-date=10 June 2013}}</ref> ਭੂਮੀਯੁਦੇ ਅਵਾਕਸ਼ਿਕਲ (ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਰਸ), ਟੀਵੀ ਚੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, " 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਨ ਮੋਰਛਲੇ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/widow-of-silence-movie-review-a-quiet-but-telling-portrait-of-a-half-widow/article31806294.ece|title='Widow of Silence' movie review: A quiet but telling portrait of a half-widow|last=Rosario|first=Kennith|date=11 June 2020|work=The Hindu|access-date=28 June 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਸੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਡੋ ਆਫ ਸਾਈਲੈਂਸ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਮੇਘਨਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ "ਛਪਾਕ"। ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਸਰਲਾ ਬਿਰਲਾ ਅਵਾਰਡ, ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਏਏਐਸ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ 2016, ਦਿੱਲੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਡੀਸੀਡਬਲਯੂ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਸਮੂਹ ਤੋਂ 'ਦੇਵੀ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://nationnext.in/demo4/aas-excellence-awards-2016-delhi/|title=AAS Excellence Awards 2016: Of celebrating womanhood, promoting social causes and rewarding success|date=13 November 2016|work=nationnext|access-date=9 November 2017|language=en-US|archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109194702/http://nationnext.in/demo4/aas-excellence-awards-2016-delhi/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.livehindustan.com/news/ncr/article1-beti-hi-bachayegi-campaign-starts-and-sarla-birla-award-to-shilpi-marwah-570091.html|title='बेटी ही बचाएगी' अभियान शुरू, शिल्पी मारवाह को सरला बिरला अवार्ड|access-date=8 November 2017|language=hi|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108152056/http://www.livehindustan.com/news/ncr/article1-beti-hi-bachayegi-campaign-starts-and-sarla-birla-award-to-shilpi-marwah-570091.html|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਸ਼ਿਲਪੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਮਲਾ ਨਹਿਰੂ ਕਾਲਜ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕੈਂਪਸ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡੀਯੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨੁੱਕੜ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/shes-every-woman.../1/256881.html|title=She's every woman"Theatre is a powerful tool to engage society":Shilpi Marwaha|last=Ekta Alreja|date=7 March 2013|access-date=21 June 2013|publisher=[[India Today]]}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == * 2012 – ''ਭੂਮੀਯੁਡੇ ਅਵਾਕਸ਼ਿਕਲ'' * 2013 – ਰਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਰਾਂਝਣਾ'', [[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]] ਦੀ ਭੈਣ।<ref>{{Cite news|url=http://mail.dailypioneer.com/vivacity/from-dirty-streets-to-silver-screen.html|title=FROM DIRTY STREETS TO SILVER SCREEN|last=Iknoor Kaur|date=21 June 2013|access-date=21 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130822162751/http://mail.dailypioneer.com/vivacity/from-dirty-streets-to-silver-screen.html|archive-date=22 August 2013|publisher=The pioneer}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://ww.smashits.com/an-outstanding-movie/movie-review-9984.html|title=An Outstanding Movie!|last=K N Gupta|date=21 June 2013|access-date=21 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627212505/http://ww.smashits.com/an-outstanding-movie/movie-review-9984.html|archive-date=27 June 2013|publisher=Eye TV India Bureau}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.asianage.com/life-and-style/i-m-waiting-right-scripts-165|title='I'm waiting for the right scripts'|last=Sana Yaseen|date=11 July 2013|access-date=14 July 2013|publisher=The Asian Age|archive-date=21 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130721012000/http://www.asianage.com/life-and-style/i-m-waiting-right-scripts-165|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://cinemachaat.com/tag/shilpi-marwaha/|title=Raanjhanaa Review|last=Heather Wilson|date=22 June 2013|access-date=16 July 2013|publisher=Cinema Chaat}}</ref> * 2018 - ''ਵਿਡੋ ਆਫ਼ ਸਾਈਲੈੰਸ''<ref>{{Cite web |date=13 June 2020 |title=Morchhale's latest flick is poetic, indispensable and certainly a tour de force! |url=https://www.sundayguardianlive.com/culture/morchhales-latest-flick-poetic-indispensable-certainly-tour-de-force |access-date=28 June 2020 |website=The Sunday Guardian Live |language=en-US |archive-date=21 ਜੂਨ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621132603/https://www.sundayguardianlive.com/culture/morchhales-latest-flick-poetic-indispensable-certainly-tour-de-force |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=15 June 2020 |title=Widow of Silence Movie Review: A rare cinematic triumph |url=https://www.glamsham.com/ott/web-review/widow-of-silence-movie-review-a-rare-cinematic-triumph/ |access-date=28 June 2020 |website=Glamsham |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/widow-of-silence-movie-review-a-quiet-but-telling-portrait-of-a-half-widow/article31806294.ece|title='Widow of Silence' movie review: A quiet but telling portrait of a half-widow|last=Rosario|first=Kennith|date=11 June 2020|work=The Hindu|access-date=12 June 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 November 2018 |title=Kashmir's Half Widow Is at the Core of a New Film |url=https://kashmirlife.net/kashmirs-half-widow-is-at-the-core-of-a-new-film-191853/ |access-date=7 January 2019 |website=Kashmir Life |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/in-the-valley-of-half-widows/articleshow/65760477.cms|title=In the valley of half widows|work=Mumbai Mirror|access-date=11 September 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2020 - ਛਪਾਕ * 2022 - ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਮਿੱਠੂ ਵਿੱਚ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਮਰਵਾਹਾ ਵਜੋਂ * 2023 - ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 7jcruxnrisoeltfnx0tl8b0upv820xu 0 158495 846488 833867 2026-09-18T17:45:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846488 wikitext text/x-wiki '''ਲੀਨਾ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਸ਼ਿਮਾ-ਲੀਨਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲਗਜ਼ਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਲੀਨਾ ਸਿੰਘ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Vij |first=Drishti |date=2019-03-02 |title=I'm sassy and I know it! These 5 women are redefining ageless style |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/i-m-sassy-and-i-know-it-these-5-women-are-redefining-ageless-style/story-OxiBkrZxbgDylumyxIc5oN.html |url-status=live |access-date=2021-06-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਬੀ ਆਸ਼ਿਮਾ ਨਾਲ ਲਗਜ਼ਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਆਸ਼ਿਮਾ-ਲੀਨਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Ahuja |first=Snigdha |date=7 February 2019 |title=Ashima-Leena: The Untold Story |url=https://thevoiceoffashion.com/centrestage/business/ashimaleena-the-untold-story--2156 |url-status=live |access-date=2021-06-26 |website=thevoiceoffashion.com |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010]] ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Leena Singh {{!}} WEF {{!}} Women Economic Forum |url=https://www.wef.org.in/leena-singh/ |access-date=2021-06-26 |website=WEF |language=en-US}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਲੇਬਲ ਆਸ਼ਿਮਾ-ਲੀਨਾ ਨੇ ''ਫ੍ਰੈਗਰੈਂਸ ਆਫ਼ ਪਰਸ਼ੀਆ'' ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫਾਰਸੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Pangin |first=Inam Sarah |date=4 April 2016 |title=Ashima-Leena is for women who believe in timeless fashion: Leena Singh - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/designers/amazon-india-fashion-week-winter-2016-ashima-leena-interview/articleshow/51668672.cms |url-status=live |access-date=2021-06-26 |website=The Times of India |language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਰਾਫ਼ਟਿੰਗ ਬੁਣਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ''ਖਵਾਬੀਦਾ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਾਊਚਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।<ref name=":2">{{Cite web |last=Singh |first=Swati |date=2018-08-11 |title=Fusing traditional crafts with contemporary design |url=https://www.sundayguardianlive.com/lifestyle/fusing-traditional-crafts-contemporary-design |url-status=dead |access-date=2021-06-26 |website=The Sunday Guardian Live |language=en-US |archive-date=2021-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210626083837/https://www.sundayguardianlive.com/lifestyle/fusing-traditional-crafts-contemporary-design }}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਲੀਨਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉਲਟਾ ਸ਼ਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=28 October 2018 |title=Ashima-Leena's tribute to Kashmiri craftsmen - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/designers/ashima-leenas-tribute-to-kashmiri-craftsmen/articleshow/63317826.cms |url-status=live |access-date=2021-06-26 |website=The Times of India |language=en}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਲੀਨਾ ਸਿੰਘ, ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਰੀਨਾ ਢਾਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਸਕ, ਬਿਸਤਰੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ, ਜਾਂ ਸਿਰਹਾਣੇ ਦੇ ਢੱਕਣ ਵਰਗੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2020-12-12 |title=How The ReFashion Hub plans to talk about fair fashion in India |url=https://lifestyle.livemint.com//fashion/trends/watch-out-for-the-refashion-hub-a-platform-to-talk-about-fair-fashion-in-india-111607754377207.html |url-status=dead |access-date=2021-06-26 |website=Mintlounge |language=en |archive-date=2021-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210626084105/https://lifestyle.livemint.com//fashion/trends/watch-out-for-the-refashion-hub-a-platform-to-talk-about-fair-fashion-in-india-111607754377207.html }}</ref> == ਸ਼ੈਲੀ == ਲੀਨਾ ਸਿੰਘ ਅਜਿਹੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲੱਭਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":1" /> ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਸਾਧਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name=":0" /> ਉਸ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੇ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਰਾਇਲਟੀ]] ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=A Melange of Indian craft and royalty |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/a-melange-of-indian-craft-and-royalty-101630046258431.html |access-date=April 17, 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=‘Would love to dress up Rekha’: Designer Leena Singh |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/would-love-to-dress-up-rekha-fashion-designer-leena-singh-7517251/ |access-date=18 April 2022 |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] sunzju9xe0fk9bft4lqqiwegyptovfi 0 158545 846524 654058 2026-09-18T23:02:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846524 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ | image = | image_size = 270px | caption = ਕਪਾਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ | birth_date = {{birth date|df=yes|1958|08|15}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2009|11|10|1958|08|15}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ | years_active = 1977–2009 | spouse = ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈਟੀ | children = ਕਰਨ ਕਪਾਡੀਆ | relatives = ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ (ਭੈਣ), ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ (ਭਰਜਾਈ) | awards = ''ਰੁਦਾਲੀ'' (1994) ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਪੋਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Simple Kapadia;''' 15 ਅਗਸਤ 1958 – 10 ਨਵੰਬਰ 2009) ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ, ਜੋ 1987 ਤੋਂ 2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸਿੰਪਲ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1958<ref name="ToISuccumbs09">{{Cite web |last=Dubey |first=Bharati |date=11 November 2009 |title=Actor Dimple Kapadia's sis succumbs to cancer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Actor-Dimple-Kapadias-sis-succumbs-to-cancer/articleshow/5217202.cms |access-date=1 April 2020 |website=The Times of India}}</ref> ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਚੁੰਨੀਭਾਈ ਅਤੇ ਬੈਟੀ ਕਪਾਡੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ 3 ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ - ਵੱਡੀ ਭੈਣ [[ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ]], ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਰੀਮ ਕਪਾਡੀਆ (ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ) ਅਤੇ ਸੁਹੇਲ (ਮੁੰਨਾ) ਕਪਾਡੀਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="TelegraphSisterAct09">{{Cite web |last=Pradhan |first=Bharathi |date=22 November 2009 |title=The end of the sister act |url=https://www.telegraphindia.com/7-days/the-end-of-the-sister-act/cid/572296 |access-date=1 April 2020 |website=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]}}</ref> ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈੱਟੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਕਰਨ ਕਪਾਡੀਆ<ref>{{Cite web |last=Lohania |first=Avinash |date=29 December 2017 |title=Karan Kapadia: I feel extremely lucky to have two moms |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/karan-kapadia-i-feel-extremely-lucky-to-have-two-moms/amp_articleshow/62286050.cms |access-date=1 April 2020 |website=[[Mumbai Mirror]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-08-15 |title=Karan Kapadia remembers mother Simple Kapadia on her birth anniversary: ‘You make me better' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/karan-kapadia-remembers-mother-simple-kapadia-on-her-birth-anniversary-101660549639534.html |access-date=2022-11-15 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ]] ਅਤੇ ਰਿੰਕੀ ਖੰਨਾ ਦੀ ਮਾਸੀ ਸੀ। == ਐਕਟਿੰਗ == ਸਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਅਨੁਰੋਧ'' ਵਿੱਚ ਸੁਮਿਤਾ ਮਾਥੁਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੀਜਾ, ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Sinha |first=Seema |date=2 May 2019 |title=Karan Kapadia on debut film Blank, and how Sunny Deol, Akshay Kumar's presence raises the stakes- Entertainment News, Firstpost |url=https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/karan-kapadia-on-debut-film-blank-and-how-sunny-deol-akshay-kumars-presence-raises-the-stakes-6555111.html |access-date=1 April 2020 |website=Firstpost}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਸ਼ੱਕਾ'' ਅਤੇ ''ਚੱਕਰਵਿਊਹ'' ਵਿੱਚ [[ਜੀਤੇਂਦਰ|ਜਤਿੰਦਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਲੁੱਟਮਾਰ'', ''ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੋ ਦਿਖਨਾ ਹੈ'', ''ਜੀਵਨ ਧਾਰਾ'' ਅਤੇ ''ਦੁੱਲਾ ਬਿਕਤਾ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। 1985 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਰਟ ਫਿਲਮ ''ਰਹਿਗੁਜ਼ਾਰ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਅਦਾਕਾਰੀ 1987 ਵਿੱਚ ''ਪਾਰਖ'' ਲਈ ਇੱਕ ਆਈਟਮ ਗੀਤ ਸੀ। === ਪੁਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ === ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]], [[ਤੱਬੂ]], [[ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ]], [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ|ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] ਸਮੇਤ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1994 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''[[ਰੁਦਾਲੀ (1993 ਫਿਲਮ)|ਰੁਦਾਲੀ]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਇੱਕ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Sangghvi |first=Malavika |date=31 October 2019 |title=Malavika's Mumbaistan: Grandma knows best |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/malavika-s-mumbaistan-grandma-knows-best/story-0biOvT8U6dYigEG1Pvd2eJ.html |access-date=1 April 2020 |website=Hindustan Times}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਰੋਕ ਸਾਕੋ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲੋ'' ਅਤੇ ''ਸ਼ਹੀਦ'' ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == * 1994 - ''[[ਰੁਦਾਲੀ (1993 ਫਿਲਮ)|ਰੁਦਾਲੀ]]'' ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਪੋਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ == ਮੌਤ == ਸਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਦਰਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 51 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 10 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਅੰਧੇਰੀ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="MumbaiMirrorPasses09">{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/Simple-Kapadia-passes-away/articleshow/15969296.cms|title=Simple Kapadia passes away|date=11 November 2009|work=Mumbai Mirror|access-date=5 May 2019|archive-date=6 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506000115/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/Simple-Kapadia-passes-away/articleshow/15969296.cms|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] adhpm70is9iasphlxf9tip5axbke4be 0 158736 846509 813670 2026-09-18T20:22:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846509 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੋਰਾਰਕਾ | image = Smriti Morarka (cropped).jpg | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | nationality = | education = ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਅਤੇ ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ | occupation = ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ | employer = | known_for = ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੈਂਡ-ਲੂਮ ਬੁਣਾਈ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਬਣਾਉਣਾ | spouse = ਗੌਤਮ ਮੋਰਾਰਕਾ | partner = | children = 2 | parents = | relatives = | website = | signature = | footnotes = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੋਰਾਰਕਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Smriti Morarka''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ']] ਤੇ "ਵੂਮੈਨ ਪਾਵਰ ਅਵਾਰਡ" [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਸਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ। == ਜੀਵਨ == ਮੋਰਾਰਕਾ ਨੇ ਵੇਲਹਮ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ,<ref name="morepr4Tanruvi">{{Cite web |date=2005-09-04 |title=Weaving a success story |url=https://www.financialexpress.com/archive/weaving-a-success-story/75061/ |access-date=2020-05-22 |website=The Financial Express |language=en-US}}</ref> ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਅਤੇ ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="another15minsoffame">{{Cite web |title=Smriti G Morarka - trustee |url=https://www.manotsav.com/team/smriti-g-morarka/ |access-date=2020-05-21 |website=Monotsav.com |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਕਲਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਲੋਜੀ, ਰਿਲੀਜਨ ਅਤੇ ਕਲਚਰਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਹੈਂਡਲੂਮ ਬੁਨਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਖਰੀਦਦਾਰ ਲੱਭਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="turk">{{Cite web |date=2018-12-11 |title=We should provide Indian crafts a secure environment to thrive: Smriti Morarka |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/smriti-morarka-benaras-weavers-fashion-turkish-embassy-5470804/ |access-date=2020-04-28 |website=The Indian Express |language=en-US}}</ref> ਮੋਰਾਰਕਾ ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਕੰਮ<ref name="biog">{{Cite web |last=WCD |first=Ministry of |date=2019-03-08 |title=Ms. Smriti Morarka - #NariShakti Puraskar 2018 Awardee in Individual category.pic.twitter.com/ymtdopI9Hq |url=https://twitter.com/ministrywcd/status/1104014419036524544 |access-date=2020-04-29 |website=@ministrywcd |language=en}}</ref> ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ 1998 ਵਿੱਚ "ਤੰਤੂਵੀ" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="moneymoney">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/in-this-documentary-varanasis-sari-weavers-talk-about-their-craft-and-its-present-state-of-decline/article23774217.ece|title=In this documentary, Varanasi's sari weavers talk about their craft and its present state of decline|last=Panicker|first=Anahita|date=2018-05-05|work=The Hindu|access-date=2020-05-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਤਤ੍ਰੂਵੀ ਇੱਕ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਜੁਲਾਹੇ"। ਉਹ ਤੰਤੂਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਬੱਚਾ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 80-100 ਬੁਣਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੰਮ ਉਸ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਛੇ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਉਤਪਾਦ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋਣੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਦਯੋਗ "ਧਾਗੇ 'ਤੇ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ"।<ref name="riches">{{Cite web |date=2018-08-08 |title=Hanging on a Thread |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/hanging-on-a-thread-national-handloom-day-varanasi-weavers-5296625/ |access-date=2020-05-21 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref> ਪਹਿਲਾਂ ਫੈਬਰਿਕ ਡੀਲਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਫਿਰ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੁਣਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਉਚਿਤ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="kk">{{Cite web |date=2018-12-15 |title=Restoring the old Varanasi weave to its original glory |url=https://www.sundayguardianlive.com/lifestyle/restoring-old-varanasi-weave-original-glory |access-date=2020-04-28 |website=The Sunday Guardian Live |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਸਾੜ੍ਹੀ|ਸਾੜੀਆਂ]] ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲਗਭਗ 50,000 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣਗੀਆਂ। ਉਸਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=LSChunav |title=स्मृति मोरारका को नारी शक्ति पुरस्कार, बुनकरी कला को संकट से उबारने पर राष्ट्रपति ने किया सम्मानित |url=https://www.loksabhachunav.com/news/smriti-morarka-got-nari-shakti-puraskar |access-date=2020-05-21 |website=www.loksabhachunav.com |language=hi }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "2018" ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਮੌਜੂਦ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Nari Shakti Puraskar - Gallery |url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery |access-date=2020-04-11 |website=narishaktipuraskar.wcd.gov.in}}</ref> ਮੋਰਾਰਕਾ [https://www.manotsav.com/ ਮਨੋਤਸਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320200702/https://www.manotsav.com/ |date=2023-03-20 }} ਦਾ ਟਰੱਸਟੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਦਯੋਗਪਤੀ [https://www.indiainfoline.com/article/news-sector-others/mr-gr-morarka-chairman-md-dwarikesh-sugar-industries-113111400266_1.html ਗੌਤਮ ਆਰ ਮੋਰਾਰਕਾ] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਆਰਆਰ ਮੋਰਾਰਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref name="halfhouroffame">{{Cite web |title=Weave will rock you in style - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/Weave-will-rock-you-in-style/articleshow/519435565.cms |access-date=2020-05-22 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਤੀ [https://www.business-standard.com/company/dwarikesh-sugar-15825/information/company-history ਦਵਾਰਿਕੇਸ਼ ਸ਼ੂਗਰ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ] ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="notablehubbytoo">{{Cite web |title=About Sewajyoti |url=https://sewajyoti.com/news/aboutus/aboutsewajyoti/ |access-date=2020-05-22 |website=sewajyoti.com}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] 64eggkqjdd8ix4bjk7eyeicroce7tas 0 158941 846505 655364 2026-09-18T20:01:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846505 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Saba Saudagar | image = Saba Saudagar.jpg | caption = Saba Saudagar in 2019 | occupation = Actress | website = {{URL|thesabasaudagar.com}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਬਾ ਸੌਦਾਗਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵੈੱਬ-ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ''ਬੂ ਸਬਕੀ ਫਟੇਗੀ'' (2019), ''ਕਰੈਕਡਾਊਨ'' (2020), ਅਤੇ ''ਗੰਦੀ ਬਾਤ'' (ਸੀਜ਼ਨ 4) (2020) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Keshri |first=Shweta |date=2020-10-23 |title=Did you know Gandii Baat 4 actress Saba Saudagar was shortlisted for Sanya Malhotra's role in Dangal? |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/did-you-know-gandii-baat-4-actress-saba-saudagar-was-shortlisted-for-sanya-malhotra-s-role-in-dangal-1734527-2020-10-23 |access-date=2021-10-23 |website=India Today}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਬਾ ਨੇ 2018 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ''ਦ ਰੀਯੂਨੀਅਨ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਿਭਾਈ।<ref name=":2">{{Cite web |date=2018-08-14 |title='The Reunions': Krutika Desai shares the teaser of their upcoming film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/the-reunions-krutika-desai-shares-the-teaser-of-the-er-upcoming-film/articleshow/65400907.cms |access-date=2021-10-23 |website=The Times of India}}</ref> ਉਹ 2019 ਦੀ ਵੈੱਬ-ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬੂ ਸਬਕੀ ਫਟੇਗੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਈ।<ref name=":4">{{Cite web |last=Chakraborty |first=Juhi |date=2020-10-16 |title=Saba Saudagar: There are a lot of people to misguide you and take advantage of you |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/saba-saudagar-there-are-a-lot-of-people-to-misguide-you-and-take-advantage-of-you/story-T0uSXdWRf56srlPXvyztUL.html |access-date=2021-10-23 |website=Hindustan Times}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=2020-10-03 |title=Feeling accepted |url=https://www.proquest.com/docview/2447971440/608D35013C6E4957PQ |url-access=subscription |access-date=2021-10-23 |website=[[The Pioneer (India)|The Pioneer]]}}</ref> ਉਹ ਅਪੂਰਵਾ ਲਖੀਆ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕ੍ਰੈਕਡਾਉਨ'' (2020),<ref name=":5" /><ref name=":1">{{Cite web |last=The Tribune India |date=2020-09-20 |title=Saba Saudagar joins Apoorva Lakhia’s web series Crackdown |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/spy-games-143866 |access-date=2021-10-23 |website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]}}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫੌਜੀਆ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=":3">{{Cite web |date=2020-09-27 |title=Actress Saba Saudagar talks about getting true recognition and appreciation for her work |url=https://www.mumbailive.com/en/bollywood/actress-saba-saudagar-talks-about-getting-true-recognition-and-appreciation-for-her-work-55925 |access-date=2021-10-23 |website=Mumbai Live}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":5" /> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਰੀਯੂਨੀਅਨ'' (2018) * ''ਬੂ ਸਬਕੀ ਫਟੇਗੀ'' (2019) * ''ਕਰੈਕਡਾਊਨ'' (2020) * ''ਗੰਦੀ ਬਾਤ'' (ਸੀਜ਼ਨ 4) (2020) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.thesabasaudagar.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{IMDB name|nm8107155}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] os9gbwa730261gg31n8iwhzu49hxdcz 0 160347 846496 659136 2026-09-18T18:41:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846496 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਵਿਜਾਯਾ ਮਹਿਤਾ | image = Vijaya mehta.jpg | image_size = 200px | caption = 2012 ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਾ | other_names = | birth_name = ਵਿਜਾਯਾ ਜੈਵੰਤ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1934|11|04}} | birth_place = ਬੜੌਦਾ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] (ਮੌਜੂਦਾ ਵਡੋਦਰਾ, [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]]) | death_date = | death_place = | years_active = | height = | spouse = | children = | awards = 1975 ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ<br />1985 ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ: ਪਾਰਟੀ (1984 ਫਿਲਮ)<br />1986 ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ: ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ (ਫਿਲਮ) | website = }} '''ਵਿਜਾਯਾ ਮਹਿਤਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Vijaya Mehta;''' ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ 1934),<ref>Abhijit Varde: [[google:"Vijaya+Mehta"+1934&btnG=Nach+Büchern+suchen&tbm=bks&tbo=1&hl=de|Daughters of Maharashtra: Portraits of Women who are Building Maharastra : Interviews and Photographs]], 1997, p. 87</ref> ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੂਲਕਰ|ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ]], ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਅਰਵਿੰਦ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਲਾਗੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ-ਅਧਾਰਤ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ, ਰੰਗਯਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ''[[ਪਾਰਟੀ (1984 ਫਿਲਮ)|ਪਾਰਟੀ]]'' (1984) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉੱਦਮਾਂ, ''ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ'' (1986) ਅਤੇ ''ਪੈਸਟਨਜੀ'' (1988) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ''ਰੰਗਯਾਨ'' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ [[ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=25 January 2014 |title=The return of Desdemona |url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-return-of-Desdemona/articleshow/29368448.cms |access-date=22 June 2014 |website=Mumbai Mirror |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033101/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-return-of-Desdemona/articleshow/29368448.cms |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਵਿਜੇ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਜੇ ਜੈਵੰਤ [[ਵਡੋਦਰਾ|ਬੜੌਦਾ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ 1934 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HdzF06JsGyMC&q=ckp&pg=PA181|title=A space of her own : personal narratives of twelve women|last=Gulati|first=Leela (editor)|last2=Bagchi|first2=Jasodhara (Editor)|last3=Mehta|first3=Vijaya (Author)|date=2005|publisher=SAGE|isbn=9780761933151|location=London|page=181}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ|ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ]] ਅਤੇ ਆਦਿ ਮਰਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੂਲਕਰ|ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ]], ਅਰਵਿੰਦ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਲਾਗੂ ਦੇ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ''ਰੰਗਯਾਨ'' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=August 2008 |title=Shantata! Awishkar Chalu Aahe |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/features/08/aug/28_feature_shantata.asp |publisher=Mumbai Theatre Guide}}</ref> [[ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਖਾਨੋਲਕਰ|ਸੀਟੀ ਖਾਨੋਲਕਰ]] ਦੀ ''ਏਕ ਸ਼ੂਨਿਆ ਬਾਜੀਰਾਓ'' ਦੀ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''[[ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਚਾਕ ਸਰਕਲ|ਦ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਚਾਕ ਸਰਕਲ]]'' ( ''ਅਜਬ ਨਿਆਏ ਵਰਤੁਲਾਚਾ'' ) ਅਤੇ [[ਓਜ਼ੈਨ ਇਓਨੈਸਕੋ|ਆਇਓਨੇਸਕੋ]] ਵਿਦ ''ਚੇਅਰਜ਼'' ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਨਾਲ [[ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ|ਬਰਟੋਲਡ ਬ੍ਰੇਚਟ ਨੂੰ]] [[ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ]] ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜਰਮਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਬੇਨੇਵਿਟਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਡੋ-ਜਰਮਨ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਸਾ ਦੇ ''ਮੁਦਰਾਰਕਸ਼ਾ'' ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ''ਪੇਸਟਨਜੀ'' ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ 1975 ਦਾ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, 1986 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ'' (1986) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰੀਨ ਖੋਟੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਦੋ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਫਾਰੂਖ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&action=translate&sectid=63&contentid=2012112620121126075151856ed14874e&subsite=|title=Life at play|last=Shanta Gokhale|date=26 November 2012|work=Pune Mirror|archive-url=https://archive.today/20130217225014/http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&action=translate&sectid=63&contentid=2012112620121126075151856ed14874e&subsite=|archive-date=17 February 2013|author-link=Shanta Gokhale}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * 1975 [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] * 1985 ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ : ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ: [[ਪਾਰਟੀ (1984 ਫਿਲਮ)|ਪਾਰਟੀ]]<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0248289/awards Awards] IMDb.</ref> * 1986 ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ : ''ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ''<ref name="33rdaward">{{Cite web |title=33rd National Film Awards |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33NFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505170442/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33NFAAward.aspx |archive-date=5 May 2014 |access-date=22 June 2014 |publisher=[[International Film Festival of India]] |pages=28, 36}}</ref> * 2009 ਤਨਵੀਰ ਸਨਮਾਨ<ref>{{Cite web |title=तन्वीर सन्मान सोहळा - २००९ &#124; Maayboli |url=http://www.maayboli.com/node/24834}}</ref> * 2012 ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਟੈਗੋਰ ਰਤਨ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] mycn6ra19f43oqcrmr2s3f5miv3prk3 0 160394 846493 729371 2026-09-18T18:23:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846493 wikitext text/x-wiki   '''ਵਰਸ਼ਾ ਗੌਥਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Varsha Gautham;''' ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਨੇਦੁਨਚੇਝਿਯਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ 29er ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ [[2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 October 2014 |title=Varsha-Aishwarya duo sails to a historic bronze |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tournaments/asian-games-2014/india-at-incheon/Varsha-Aishwarya-duo-sails-to-a-historic-bronze/articleshow/43973083.cms |access-date=3 October 2014 |website=Anjana Senthil |publisher=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 October 2014 |title=Women sailing duo and best friends Varsha and Aishwarya clinch historic bronze |url=http://www.mumbaimirror.com/sport/others/Women-sailing-duo-and-best-friends-Varsha-and-Aishwarya-clinch-historic-bronze/articleshow/43917707.cms |access-date=3 October 2014 |website=Abhijeet Kulkarni |publisher=[[Mumbai Mirror]] |archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224143/http://www.mumbaimirror.com/sport/others/Women-sailing-duo-and-best-friends-Varsha-and-Aishwarya-clinch-historic-bronze/articleshow/43917707.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 October 2014 |title=Proving Medal: Sailing in Uncharted Waters |url=http://www.newindianexpress.com/sport/Proving-Medal-Sailing-in-Uncharted-Waters/2014/10/01/article2457488.ece |access-date=3 October 2014 |website=Indraneel Das |publisher=[[New Indian Express]] |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110841/http://www.newindianexpress.com/sport/Proving-Medal-Sailing-in-Uncharted-Waters/2014/10/01/article2457488.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=30 June 2014 |title=Indian Team Impress At 49erFX Juniors Ahead Of ISAF Youth Worlds |url=http://www.isafyouthworlds.com/news/38059.php |access-date=3 October 2014 |publisher=[[International Sailing Federation]] |archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006092014/http://www.isafyouthworlds.com/news/38059.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Biographies |url=http://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5103201&lang=en |access-date=19 February 2015 |publisher=Incheon 2014 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218233326/http://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5103201&lang=en |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=6 October 2014 |title=Namma Chennai girls ride success wave with pride |url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=Namma-Chennai-girls-ride-success-wave-with-pride-06102014101049 |access-date=20 February 2015 |website=[[The Times of India]] |archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220000205/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=Namma-Chennai-girls-ride-success-wave-with-pride-06102014101049 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ [[2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2018 ਜਕਾਰਤਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸਵੇਤਾ ਸ਼ੇਰਵੇਗਰ ਦੇ ਨਾਲ 49er ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Asian Games 2018: Varsha Gautham, Sweta Shervegar grab silver in 49er FX Women's event as India win three medals in sailing - Firstpost |url=https://www.firstpost.com/sports/asian-games-2018-varsha-gautham-sweta-shervegar-grab-silver-in-49er-fx-womens-event-as-india-win-three-medals-in-sailing-5088511.html |access-date=2018-08-31 |website=www.firstpost.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/sport/asian-games/news/2018/aug/31/asian-games-sailing-indias-varsha-gautham-sweta-shervegar-clinch-silver-teen-harshita-tomar-wins-1865561.html|title=Asian Games sailing: India's Varsha Gautham, Sweta Shervegar clinch silver, teen Harshita Tomar wins bronze|work=The New Indian Express|access-date=2018-08-31|archive-date=2018-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831141843/http://www.newindianexpress.com/sport/asian-games/news/2018/aug/31/asian-games-sailing-indias-varsha-gautham-sweta-shervegar-clinch-silver-teen-harshita-tomar-wins-1865561.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=VARSHA Gautham {{!}} Asian Games 2018 Jakarta Palembang |url=https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/VARSHA-Gautham-3009796/ |access-date=2018-08-31 |website=Asian Games 2018 Jakarta Palembang |language=en-GB |archive-date=2018-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831211756/https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/VARSHA-Gautham-3009796/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category inline|Varsha Gautham}} * ਵਰਲਡ ਸੇਲਿੰਗ 'ਤੇ ਵਰਸ਼ਾ ਗੌਥਮ * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220103849/http://www.aishandvarsh.com/|title=Aishwarya and Varsha official website|date=dmy}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] tgc8e9l3w5ksqlqpgmod5jsbujvvkvm 0 160923 846510 838405 2026-09-18T20:38:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846510 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਲਮਾ ਹਸਨ | image = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = ਸਲਮਾ ਹਸਨ | birth_date = {{Birth date and age|1975|2|25|df=y}} | birth_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | education = ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲਾ ਆਫ਼ ਕਰਾਚੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1998 – ਵਰਤਮਾਨ | spouse = | children = ਫ਼ਾਤਿਮਾ (ਪੁੱਤਰੀ) | parents = | relatives = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਲਮਾ ਹਸਨ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1182332|title=Who says Pakistan doesn't produce good horror shows?|last=Khan|first=Sheeba|date=30 April 2019|work=Images|access-date=10 May 2021|publisher=Dawn}}</ref> ਉਹ [[ਖਾਨੀ]], [[ਦੋ ਬੋਲ]], [[ਜੁਦਾ ਹੋਵੇ ਕੁਛ ਇਜ਼ ਤਰਹਾਨ|ਜੁਦਾ ਹੁਏ ਕੁਛ ਇਸ ਤਰਾਂ]], [[ਪਿਆਰ ਕੇ ਸਦਕੇ]] ਅਤੇ [[ਪਰੀਜ਼ਾਦ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਟਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=September 20, 2019 |title=Khaani will air on Geo TV this November |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/239799-Khaani-will-air-on-Geo-TV-this-November |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 24, 2022 |title=Ahmed Ali Akbar and Saboor star in 'Parizaad'; a drama based on pain and deceit |url=https://dailytimes.com.pk/794525/ahmed-ali-akbar-and-saboor-star-in-parizaad-a-drama-based-on-pain-and-deceit |website=Daily Times}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿੰਦਗੀ == ਸਲਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਫਰਵਰੀ 1975 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="FUCHSIAMagazine" /> ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="FUCHSIAMagazine">{{Citation |title=Salma Hassan {{!}} Dunk {{!}} Shehnai {{!}} Pyar Ke Sadqay {{!}} Khaani {{!}} Parizaad {{!}} Gup Shup with FUCHSIA |url=https://www.youtube.com/watch?v=KY0kL2h8sAA |work=FUCHSIA Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125170537/https://www.youtube.com/watch?v=KY0kL2h8sAA |access-date=28 December 2021 |archive-date=2022-01-25 |url-status=bot: unknown }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਲਮਾ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ [[ਪੀਟੀਵੀ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=November 10, 2021 |title=Must watch TV plays |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/293622-must-watch-tv-plays |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 18, 2020 |title=Geo mega drama 'Khaani' ready to go on air |url=https://www.thenews.com.pk/print/242063-Geo-mega-drama-Khaani-ready-to-go-on-air |website=The News International}}</ref> ਸਲਮਾ ਨੇ [[ਪੀਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ']] ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਨਾਟਕ [[ਧੂਪ ਮੈਂ ਸਾਵਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=January 1, 2022 |title=Cliched storylines need to go |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/858897-cliched-storylines-need-to-go |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=October 4, 2020 |title=6 Pakistani comedy shows that need to make a comeback |url=https://www.dawn.com/news/1184967 |website=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 12, 2021 |title=Film Garmee depicts how gratitude can solve problems |url=https://nation.com.pk/11-Apr-2021/film-garmee-depicts-how-gratitude-can-solve-problems |website=The Nation}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸਲਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅਜ਼ਫਰ ਅਲੀ]] ਨਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਇੰਡਸ ਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ [[ਸਬ ਸੈੱਟ]] ਹੈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=March 23, 2020 |title=The Grapevine |url=https://www.dawn.com/news/1534824 |website=Dawn News}}</ref> ਉਹ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=May 1, 2020 |title='Sub Set Hai' returning for a sequel called 'Mid Life' |url=https://tribune.com.pk/story/2150646/sub-set-hai-returning-sequel-called-mid-life |publisher=The Express Tribune}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 2012 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=February 9, 2021 |title=Salma, Azfar and Naveen: A private or public affair? |url=https://tribune.com.pk/story/427916/salma-azfar-and-naveen-a-private-or-public-affair |website=The Express Tribune}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 July 2020 |title=When the celebrated Humsafar boomeranged |url=https://tribune.com.pk/story/700622/when-the-celebrated-humsafar-boomeranged |publisher=The Express Tribune}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Role ! scope="col" |Network |- |1998 |ਧੂਪ ਮੇ ਸਾਵਨ |ਸਾਰਾ |PTV<ref name="throwback">{{Cite web |date=1 October 2014 |title=#ThrowbackThursday: Mehreen Jabbar recalls shooting for Dhoop Mein Sawan |url=https://tribune.com.pk/story/769848/throwbackthursday-mehreen-jabbar-recalls-shooting-for-dhoop-mein-sawan |access-date=1 January 2023 |website=Express Tribune}}</ref> |- |2003 |ਮਰਾਓ ਜਾਨ ਅਦਾ |ਰਾਮ ਦਾਈ |Geo TV |- |2001 |''ਸਬ ਸੈਟ ਹੈ'' |ਨਾਦਿਆ |Indus Vision<ref>{{Cite web |date=5 February 2020 |title='Sub Set Hai' returning for a sequel called 'Mid Life' |url=https://tribune.com.pk/story/2150646/sub-set-hai-returning-sequel-called-mid-life |access-date=4 December 2022 |website=Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 23, 2020 |title=The Grapevine |url=https://www.dawn.com/news/1534824 |website=Dawn News}}</ref> |- |2010 |ਵਸਲ |ਸੋਨੀ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]] |- |2011 |ਦਾਰੀਚਾ |ਸਨਮ |ARY Digital |- |2012 |ਤਾਲਫੀ |ਨੋਮੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ |PTV |- |2012 |ਤਨਹਾਈਆ ਨਏ ਸਿਲਸਲੇ |ਸਾਨਿਯਾ ਦੀ ਸਹੇਲੀ |ARY Digital<ref name="throwback" /> |- |2013 |ਨਮਕ ਪਾਰੇ |ਰਹੀਨ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]] |- |2014 |ਚੋਟੀ |ਨਾਲੀਆ |Geo TV |- |2015 |ਗੂਗਲੀ ਮਹੁੱਲਾ |ਫੋਉਜਿਆ |PTV |- |2016 |ਆਪ ਕੇ ਲੀਏ |ਭਾਬੀ |ARY Digital |- |2016 |ਸੋਚਾ ਨਾ ਥਾ |ਜ਼ਰੀਨਾ |ARY Zindagi |- |2017 |ਫਿਰ ਵੋਹੀ ਮਹੁਬੱਤ |ਰਮਸ਼ਾ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]] |- |2017 |ਕਹਾਣੀ |ਸੋਨੀਆ ਸਲਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਂ |Geo Entertainment |- |2018 |ਅਸੀਰ ਏ ਮਹੁਬੱਤ |ਗੈਤੀ ਮਾਤਾ |ARY Digital |- |2018 |ਮੇਰੇ ਖੁਦਾਯਾ |ਸ਼ਾਹੀਨਾ |ARY Digital |- |2019 |ਭਰਮ |ਇਸ਼ਰਤ ਮੁਸ਼ਤਾਕ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]] |- |2019 |ਦੋ ਬੋਲ |ਨਸਰੀਨ |ARY Digital |- |2020 |ਪਿਆਰ ਕੇ ਸਦਕੇ |ਸੀਮਾ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]<ref>{{Cite web |date=April 3, 2021 |title=Pyar Ke Sadqay: 5 lessons Mahjabeen taught us about harassment |url=https://www.somethinghaute.com/pyar-ke-sadqay-5-lessons-mahjabeen-taught-us-about-harassment |website=Something Haute |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2023 |archive-date=ਅਗਸਤ 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807184651/https://somethinghaute.com/pyar-ke-sadqay-5-lessons-mahjabeen-taught-us-about-harassment/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=August 1, 2021 |title=First look: Yumna Zaidi & Bilal Abbas Khan bring teenage romance to screen in 'Pyar Ke Sadqay' |url=https://www.somethinghaute.com/first-look-yumna-zaidi-bilal-abbas-khan-brings-teenage-romance-to-screen-in-pyar-ke-sadqay |website=Something Haute }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2020 |ਤੁਮ ਹੋ ਵਜਾਹ |ਸ਼ਹਾਬ ਦੀ ਮਾਤਾ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]] |- |2020 |ਦੁਨਕ |ਮਹਨੂਰ |ARY Digital<ref>{{Cite web |date=24 July 2020 |title=Sana Javed & Bilal Abbas are coming together in drama 'Dunk' |url=https://nation.com.pk/23-Jul-2020/sana-javed-bilal-abbas-are-coming-together-in-drama-dunk |publisher=The Nation}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 12, 2021 |title=5 Reasons why Dunk will be remembered for a long time! |url=https://www.bolnews.com/latest/2021/08/5-reasons-why-dunk-will-be-remembered-for-a-long-time |website=BOL News |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2023 |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404083435/https://www.bolnews.com/latest/2021/08/5-reasons-why-dunk-will-be-remembered-for-a-long-time |url-status=dead }}</ref> |- |2021 |ਸ਼ੇਹਨਾਈ |ਤੂਬਾ |ARY Digital<ref>{{Cite web |date=July 25, 2021 |title='Shehnai' Episode 1 Kicks Off to a Feisty Start |url=https://propakistani.pk/lens/shehnai-episode-1 |website=Pro Pakistan}}</ref> |- |2021 |ਪ੍ਰੀਜ਼ਾਦ |ਸ਼ਾਇਸਤਾ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]<ref>{{Cite web |date=November 30, 2021 |title=Here’s Why Drama ‘Parizaad’ Is a Worth a Watch |url=https://propakistani.pk/lens/heres-why-drama-parizaad-is-a-worth-a-watch |website=Pro Pakistan}}</ref> |- |2021 |ਰੰਗ ਮਹਲ |ਦੁਰਦਾਨਾ |Geo TV<ref>{{Cite web |date=October 8, 2021 |title=Last episode of 'Rang Mahal' today on Geo TV |url=https://www.thenews.com.pk/print/897999-last-episode-of-rang-mahal-today-on-geo-tv |publisher=The News International}}</ref> |- |2021 |ਜੁਦਾ ਹੁਏ ਕੁਛ ਇਸ ਤਰਾਂ |ਖਾਦਿਜਾ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]] |- |2021 |ਬਦਦੁਆ |ਆਯੇਸ਼ਾ |ARY Digital |- |2022 |ਯੇ ਨਹੀ ਥੀ ਹਮਾਰੀ ਕਿਸਮਤ |ਅਨੀਲਾ |ARY Digital |- |2022 |ਨੀਸਾ |ਮਾਲੀਹਾ ਦੀ ਭੈਣ |Geo TV |- |2022 |ਸੀਰਤ ਏ ਮੁਸਤਾਕਿਮ ਭਾਗ 2 |ਤੇਹਮੀਨਾ |ARY Digital |- |2022 |ਮੇਰੇ ਹਮਨਾਸ਼ਿਨ |ਸਾਬਿਕਾ |Geo TV |- |2022 |ਜ਼ਖਮ |ਰਫਿਯਾ |Geo Entertainment |- |2022 |ਮੁਜੇ ਪਿਆਰ ਹੁਆ ਥਾ |ਰਾਫਿਆ |ARY Digital |- |2022 |ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ |ਖਾਦਿਜਾ |ARY Digital |- |2023 |ਅਹਿਸਾਸ |ਆਸਿਆ |Express Entertainment |- |2023 |ਫੇਰੀ ਟੇਲ |ਜ਼ੀਨਤ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]] |} === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Role ! scope="col" |Network |- |2021 |ਧੂਪ ਕੀ ਦੀਵਾਰ |ਆਯਸ਼ਾ |ZEE5<ref>{{Cite web |date=December 10, 2021 |title=Ahad Raza Mir and Sajal Aly to feature in a cross-border web series, Dhoop Ki Deewar |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/516140-ahad-raza-mir-and-sajal-aly-to-feature-in-a-cross-border-web-series-dhoop-ki-deewar |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 15, 2021 |title=First Look: A sneak peek into Sajal Aly & Ahad Raza Mir's web series |url=https://www.somethinghaute.com/first-look-a-sneak-peek-into-sajal-aly-ahad-raza-mirs-web-series |publisher=Something Haute |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2023 |archive-date=ਸਤੰਬਰ 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909231912/https://somethinghaute.com/first-look-a-sneak-peek-into-sajal-aly-ahad-raza-mirs-web-series/ |url-status=dead }}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] 1ixiub1zi7qef3opw04ttrt69c0oevc 0 161624 846485 662934 2026-09-18T17:09:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846485 wikitext text/x-wiki '''ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੇਨੂ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਮ-ਕਲੇਟਨ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/lakshmi-venu-takes-charge-as-md-of-sundaram-clayton/article65388420.ece|title=Lakshmi Venu takes charge as MD, Sundaram-Clayton|date=6 May 2022|work=Business Line|access-date=15 March 2023|language=en}}</ref> ਉਹ [[ਚੇਨਈ]] ਅਧਾਰਤ ਸਮੂਹ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਾਰਸ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਟੀਵੀ ਸੁੰਦਰਮ ਆਇੰਗਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/business/report-tvs-heiress-lakshmi-venu-weds-tech-entrepreneur-mahesh-gogineni-2591911|title=TVS heiress Lakshmi Venu weds tech entrepreneur Mahesh Gogineni|work=DNA India|access-date=15 March 2023|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 January 2017 |title=ET Women Ahead: Corporate India's fastest rising women leaders |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/et-womens-forum-power-women-who-are-in-the-driving-seat-in-the-manufacturing-industry/articleshow/63121240.cms |access-date=23 April 2018 |publisher=[[The Economic Times]]}}</ref><ref name="Narasimhan 2009">{{Cite web |last=Narasimhan |first=T E |date=21 Aug 2009 |title=Lakshmi Venu may lead $1-billion TVS one day |url=https://business.rediff.com/special/2009/aug/21/spec-lakshmi-venu-may-lead-dollar-1-billion-tvs-one-day.htm |access-date=15 Mar 2023 |website=Rediff}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 November 2013 |title=Lakshmi Venu to get more responsibilities at Sundaram Clayton |url=https://www.deccanchronicle.com/131126/news-businesstech/article/lakshmi-venu-get-more-responsibilities-sundaram-clayton |access-date=27 March 2018 |publisher=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੇਣੂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਅਤੇ [[ਮੱਲਿਕਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਾਮਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਵੇਣੂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਟੀਵੀ ਸੁੰਦਰਮ ਆਇੰਗਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਟੀਵੀਐਸ ਗਰੁੱਪ (ਸੁੰਦਰਮ-ਕਲੇਟਨ ਗਰੁੱਪ) ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੱਲਿਕਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਏ. ਸਿਵਾਸੈਲਮ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ TAFE ਗਰੁੱਪ ਕੰਪਨੀਆਂ ( ਅਮਲਗੇਮੇਸ਼ਨਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੀ) ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 March 2013 |title=In the driver's seat: Lakshmi Venu |url=https://www.livemint.com/Specials/3uSuCGqOJ4yFrSVi9vYWOP/In-the-drivers-seat-Lakshmi-Venu.html |access-date=27 March 2018 |website=S. Bridget Leena |publisher=Livemint}}</ref> ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਵੇਣੂ। ਉਹ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਦਿਆਰ ਦੇ ਸਿਸ਼ਿਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਸਨੇ [[ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਰਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/rohan-crafted-engagement-ring-for-lakshmi-says-murthy/articleshow/6287488.cms|title=Rohan crafted engagement ring for Lakshmi, says Murthy|date=10 August 2010|work=The Economic Times|access-date=15 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/vkniYLeCy1JMZQn9vDeRyN/SundaramClayton-inducts-Venu-on-board.html|title=Sundaram-Clayton inducts Venu on board|date=23 March 2010|work=mint|access-date=15 March 2023|language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਮ ਕਲੇਟਨ ਵਿੱਚ ਜੁਆਇੰਟ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=23 January 2017 |title=ET Women Ahead: Corporate India's fastest rising women leaders |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/et-womens-forum-power-women-who-are-in-the-driving-seat-in-the-manufacturing-industry/articleshow/63121240.cms |access-date=23 April 2018 |publisher=[[The Economic Times]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 November 2013 |title=Lakshmi Venu to get more responsibilities at Sundaram Clayton |url=https://www.deccanchronicle.com/131126/news-businesstech/article/lakshmi-venu-get-more-responsibilities-sundaram-clayton |access-date=27 March 2018 |publisher=[[Deccan Chronicle]]}}</ref><ref name="Narasimhan 2009" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਨਫੋਸਿਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਐਨ ਆਰ ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ|ਐਨਆਰ ਨਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਸੁਧਾ ਮੂਰਤੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਨ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=5 October 2015 |title=Ties In Double Knots |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/ties-in-double-knots/295400 |access-date=23 April 2018 |website=Dilip Bobb |publisher=Outlook}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 June 2011 |title=Rohan Murthy- Lakshmi's wedding reception |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/Rohan-Murthy-Lakshmis-wedding-reception/articleshow/8836441.cms |access-date=23 April 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=20 November 2015 |title=Power couple Rohan Murty, Lakshmi Venu formally separate |url=https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/article/power-couple-rohan-murty-lakshmi-venu-formally-separate/21382 |access-date=7 April 2021 |publisher=Times Now }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਗੋਗਿਨੇਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਹੇਸ਼ ਗੋਗਿਨੇਨੀ, [[ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ|ਐਨਜੀ ਰੰਗਾ]] ਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=8 March 2018 |title=Lakshmi Venu, daughter of TVS Motor Chairman, ties the knot with N G Ranga's great grandson |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/venu-srinivasans-daughter-lakshmi-ties-the-knot-with-n-g-rangas-great-grandson-gogineni/articleshow/63216498.cms |access-date=23 April 2018 |website=Anandi Chandrashekhar |publisher=[[The Economic Times]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 August 2012 |title='It's important to remain agile' |url=https://www.livemint.com/Companies/NF6B7kFPuqkOQTVXM75McI/Lakshmi-Venu-When-the-next-wave-of-growth-comes-we-will-be.html |access-date=23 April 2018 |website=Arundhati Ramanathan |publisher=Livemint}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 March 2018 |title=ET Women's Forum: Power women who are driving the manufacturing industry |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/et-womens-forum-power-women-who-are-in-the-driving-seat-in-the-manufacturing-industry/articleshow/63121240.cms |access-date=23 April 2018 |website=Lijee Philip |publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਉੱਦਮੀ ਹੈ ਜੋ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਟਾਰਟ-ਅੱਪ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] bhmvk9gq0qwznads8876foysq71mzsm 0 161644 846526 808907 2026-09-18T23:26:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846526 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਮੁਖਰਜੀ | image = Suzanna Mukherjee at a promotional event.jpg | caption = ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਮੁਖਰਜੀ | birth_place = [[ਯੂਕਰੇਨ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] | years_active = 2001–2017 }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਮੁਖਰਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Suzanna Mukherjee''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੁਖਰਜੀ ਅੱਧੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅੱਧੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਿਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਬੁਟੀਕ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]], [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]], [[ਤੱਬੂ|ਤੱਬੂ ਨੂੰ]] ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=5 March 2015 |title=Meet Suzanna Mukherjee who features in Badmashiyaan &#124; Oye! Times |url=http://www.oyetimes.com/cinema/masala/78910-meet-suzanna-mukherjee-who-features-in-badmashiyaan |access-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250227210321/https://www.oyetimes.com/cinema/masala/78910-meet-suzanna-mukherjee-who-features-in-badmashiyaan |url-status=dead }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟਾਈਲ ਆਈਕਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sonam Kapoor inspires Suzanna Mukherjee |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonam-Kapoor-inspires-Suzanna-Mukherjee/articleshow/46198499.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Subash K |first=Jha |title=Bollywood has a new face |url=http://www.asianage.com/bollywood/bollywood-has-new-face-775 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402090741/http://www.asianage.com/bollywood/bollywood-has-new-face-775 |archive-date=2 April 2015 |website=[[The Asian Age]]}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਪੂਨੇ]] ਤੋਂ ਵਿੱਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਰੂਸੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮਰਾਠੀ ਸਮੇਤ ਕਈ [[ਭਾਸ਼ਾ|ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਜਾਣਦੀ ਹੈ।<ref name="lang">{{Cite web |title=Initially, I thought Barun was rude: Suzanna Mukherjee |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Initially-I-thought-Barun-was-rude-Suzanna-Mukherjee/articleshow/22120895.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਰੋਡੀਜ਼ ਹੈਲ ਡਾਊਨ ਅੰਡਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸੀ ਪਰ ਉਹ 6ਵੇਂ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। [[ਐਮਟੀਵੀ ਰੋਡੀਸ|ਰੋਡੀਜ਼]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਅਤਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=4 February 2015 |title=Suzanna Mukherjee : Biography, age, wiki, height, profile, movies |url=https://www.cinetalkers.com/suzanna-mukherjee-2/}}</ref> === ਫ਼ਿਲਮ === [[ਫ਼ਿਲਮ|ਫਿਲਮ]] ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜ਼ ਰੀਬੂਟ ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਾ]] [[ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈੱਟ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ਼ 4 ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਰਾਉਣੀ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਕਿਸ਼ਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=14 January 2016 |title=Raaz Reboot gets a new face - Suzanna Mukherjee! |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/raaz-reboot-gets-a-new-face-suzanna-mukherjee/}}</ref> === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === 21 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ Sony LIV ਅਤੇ [[ਯੂਟਿਊਬ|YouTube ']] ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਮੈਰਿਡ ਵੂਮੈਨ ਡਾਇਰੀਜ਼ ''' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="mwd">{{Cite web |last=Ltd |first=Sony Pictures Networks India Pvt. |title=Sony LIV |url=http://www.sonyliv.com/details/episodes/5304316954001/ |access-date=2017-02-10 |website=www.sonyliv.com |archive-date=2017-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081100/http://www.sonyliv.com/details/episodes/5304316954001/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 37mvxha7i21djx3amhcmzhv1o6c88q3 0 162460 846465 754557 2026-09-18T13:47:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846465 wikitext text/x-wiki '''ਮੰਜਰੀ ਮਕੀਜਾਨੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ, ''ਦ ਲਾਸਟ ਮਾਰਬਲ'' (2012) ਅਤੇ ''ਦ ਕਾਰਨਰ ਟੇਬਲ (2014)'' ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Last Marble |url=http://thelastmarble.com/ |website=official website |access-date=2023-04-09 |archive-date=2023-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128195813/http://thelastmarble.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Corner Table |url=http://www.thecornertablefilm.com/ |website=Official Website}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਕੀਜਾਨੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਮੈਕ ਮੋਹਨ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਰਵੀਨਾ ਟੰਡਨ]] ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/raveena-and-cousin-manjari-have-their-films-screened-on-the-same-day/180557|title=Raveena and cousin Manjari have their films screened on the same day|last=Parkar|first=Shaheen|date=8 September 2012|publisher=Mid-day}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 2016 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ AFI ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅੱਠ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਕੀਜਾਨੀ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ 1974 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=AFI DWW 2016 participants |url=http://afi.com/dww/bios2016.aspx |website=American Film Institute Directing Workshop for Women |access-date=2023-04-09 |archive-date=2016-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401132555/http://afi.com/dww/bios2016.aspx |url-status=dead }}</ref> AFI DWW ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ''ਆਈ ਸੀ ਯੂ (2016)'', ਇੱਕ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਬਵੇਅ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਬਵੇਅ]] 'ਤੇ ਦਿਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨੀ ਫੌਕਸ ਫਿਲਮਮੇਕਰਜ਼ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ 25 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ<ref>{{Cite web |date=15 January 2017 |title=American Film Institute Reveals 25 Women Chosen for the Fox Filmmakers Lab |url=https://www.indiewire.com/2017/01/american-film-institute-fox-filmmakers-lab-25-women-1201769247/ |website=[[IndieWire]]}}</ref> ਮੰਜਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅੱਠ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ<ref>{{Cite web |date=29 September 2017 |title=Universal Sets Eight Directors For 'Directors Intensive' Program Promoting Diversity |url=https://deadline.com/2017/09/universal-sets-eight-directors-for-diiversity-program-1202179504/ |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]}}</ref> ਮਾਕੀਜਾਨੀ ਨੇ UCLA ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਈਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਫੀਚਰ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ, ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਗੋਲਡ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਨੇਟ ਵਿਲਸਨ ਦੇ ਜੋਈ ਡੀ ਵਿਵਰੇ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਕੀਜਾਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ''ਵੇਕ ਅੱਪ ਸਿਡ'' ਅਤੇ ''ਸੱਤ ਖੂਨ ਮਾਫ'' ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਦੀ ਲਾਈਵ ਐਕਸ਼ਨ-ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ''ਲਿਲੀ ਦਿ ਵਿਚ: ਦਿ ਜਰਨੀ ਟੂ ਮੈਂਡੋਲਨ'', ''ਗਾਂਧੀ ਆਫ ਦਿ ਮੰਥ'' ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸ਼ੈਡਿਊਲ ਆਫ ''ਮਿਸ਼ਨ: ਇੰਪੌਸੀਬਲ - ਗੋਸਟ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ'' ਅਤੇ ''ਦ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ ਰਾਈਜ਼ ''' ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="TOI">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mac-Mohans-daughter-wishes-to-fulfill-her-dads-dream/articleshow/17001800.cms|title=Mac Mohan's daughter wishes to fulfill her dad's dream|last=Lalwani|first=Vickey|date=29 October 2012|work=[[Times of India]]}}</ref> ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਕੀਜਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ 7 ਮਿੰਟ ਦੀ ਚੁੱਪ ਫਿਲਮ, ''ਦ ਲਾਸਟ ਮਾਰਬਲ'' (2012) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਸੀਏਟਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੈਲਬੌਰਨ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ "ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ" ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_TOINEW&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOIPU/2012/06/24&ID=Ar03101|title=Sambha's daughter picks up booty|last=D’Mello|first=Yolande|date=12 June 2012|work=Times of India Pune|issue=Times Life Page 31}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਲਰਮੋਂਟ-ਫਰੈਂਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ 'ਬੈਸਟ ਆਫ ਫੈਸਟ' ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਦ ਕਾਰਨਰ ਟੇਬਲ'' (2014) ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਟੌਮ ਅਲਟਰ|ਟੌਮ ਆਲਟਰ]] ਸੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (2014) ਵਿੱਚ 24 ਮਿੰਟ ਦੀ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ "ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ" ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਕਾਨਸ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਕਾਰਨਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪਵੇਲੀਅਨ - [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਰਹੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ "ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ" ਸੀ। ਮੰਜਰੀ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਮਾਕੀਜਾਨੀ ਨੇ ''ਸਕੇਟਰ ਗਰਲ'' (2021) ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਵਿਨਤੀ ਮਾਕੀਜਾਨੀ ਅਤੇ ਮੰਜਰੀ ਮਾਕੀਜਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਫਿਲਮ ਜੋ ਕਿ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕਬਾਇਲੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਤੀਹ-ਕੁਝ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸਕੇਟਬੋਰਡਿੰਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੇਟਬੋਰਡਿੰਗ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ. ''ਸਕੈਟਰ ਗਰਲ'' ਮਾਕੀਜਾਨੀ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਖੇਮਪੁਰ, ਉਦੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਨਵੀਂ ਕਲਾਕਾਰ ਰਾਚੇਲ ਸੰਚਿਤਾ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਤਾਰੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਘੇਰਾ]], ਜੋਨਾਥਨ ਰੀਡਵਿਨ, ਸਵਾਤੀ ਦਾਸ, ਅੰਕਿਤ ਰਾਓ ਅਤੇ [[ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]] ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/waheeda-rehman-returns-to-udaipur-years-after-guide-for-desert/article_7388a2a0-c042-11e9-adb0-938e6f7a61d3.html|title=waheeda-rehman-returns-to-udaipur-years-after-guide-for-desert|last=Vijayakar|first=R.M.|date=16 August 2019|publisher=IndiaWest}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫਿਲਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸਕੇਟਪਾਰਕ ਬਣਾਇਆ। 15,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ, ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਕੇਟਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਕੇਟਪਾਰਕ ਸਹੂਲਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/mac-mohans-daughters-manjari-and-vinati-enter-bollywood-with-indias-first-film-on-skateboarding/articleshow/69364104.cms|title=Mac Mohan's Daughters Manjari and Vinati enter Bollywood with Indias first film on skateboarding|last=Coutinho|first=Natasha|date=17 May 2019|publisher=Mid-day|access-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127002352/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/mac-mohans-daughters-manjari-and-vinati-enter-bollywood-with-indias-first-film-on-skateboarding/articleshow/69364104.cms|url-status=dead}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਦੀ ਅਸਲ ਫਿਲਮ ''ਸਪਿਨ'' ਸੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਜਿਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਡੀਜੇ ਮਿਕਸ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite press release|title=Avantika Vandanapu to Star and Manjari Makijany to Direct "Spin," A Newly Greenlit Disney Channel Original Movie|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2020/08/20/avantika-vandanapu-to-star-and-manjari-makijany-to-direct-spin-a-newly-greenlit-disney-channel-original-movie-503215/20200820disney01/|date=August 20, 2020|access-date=2020-08-20}}</ref><ref>{{Cite press release|title=Disney Channel's First Indian American Movie 'Spin' 'Is a Dream Come True': New Photos (Exclusive)|url=https://www.etonline.com/disney-channels-first-indian-american-movie-spin-is-a-dream-come-true-new-photos-exclusive-162100/|date=March 12, 2021|access-date=2021-03-17}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9vnn13b7991zmbrzv212h79em68cb6q 0 162465 846471 671817 2026-09-18T14:46:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846471 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਚੇਲ ਵ੍ਹਾਈਟ | image = | alt = | caption = ਰਾਚੇਲ ਵ੍ਹਾਈਟ | birth_name = ਰਾਚੇਲ ਵ੍ਹਾਈਟ | birth_date = | birth_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_place = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | occupation = ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਅਵਾਟੂਨ ਕਲਾਕਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ | known_for = | notable_works = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰੇਚਲ ਬੀ ਵ੍ਹਾਈਟ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rachel B White''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="irf">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/hollywood/news/Rachel-White-is-going-places/articleshow/20888914.cms?from=mdr|title=Rachel White is going places|date=3 July 2013|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207135926/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rachel-White-is-going-places/articleshow/20888914.cms?from=mdr|archive-date=7 December 2017}}</ref> ਉਹ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ''ਉਂਗਲੀ'' (2014) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ''ਹਰ ਹਰ ਬਯੋਮਕੇਸ਼'' (2015), ''ਦੇਵੀ'' (2017) ਅਤੇ ''ਇੱਕ'' (2017)।<ref name="toi">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Rachel--scare-screen-with-Paoli--Devi/articleshow/51895227.cms|title=Rachel to scare screen with Paoli Devi|last=Ganguly|first=Ruman|date=12 January 2017|work=[[Times India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425200329/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Rachel--scare-screen-with-Paoli--Devi/articleshow/51895227.cms|archive-date=25 April 2016}}</ref><ref name="merinews">{{Cite news|url=http://www.merinews.com/article/watch--actor-rachel-white-flaunts-her-assets--a-bikini/15927009.shtml|title=Watch: 'Ungli' actor Rachel White flaunts her assets in a bikini|last=Roy|first=Atanu|date=1 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206201820/http://www.merinews.com/article/watch--actor-rachel-white-flaunts-her-assets--a-bikini/15927009.shtml|archive-date=6 December 2017|publisher=Merinews}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/In-pictures-Rachels-Greek-holiday-diary-is-gorgeous/articleshow/54308873.cms|title=In pictures: Rachel's Greek holiday diary is gorgeous!|date=12 January 2017|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918235515/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/In-pictures-Rachels-Greek-holiday-diary-is-gorgeous/articleshow/54308873.cms|archive-date=18 September 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/633921/its-patience-makes--.html|title='It's patience that makes me go '|last=Sarmmah|first=Surupasree|date=19 September 2017|work=[[Deccan Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207034600/http://www.deccanherald.com/content/633921/its-patience-makes--.html|archive-date=7 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ebela./entertainment/rachel-white-in-twenty-twenty-1.286855|title=রবি - বিশেষ|date=17 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206201530/https://ebela.in/entertainment/rachel-white-in-twenty-twenty-1.286855|archive-date=6 December 2017|publisher=[[Ebella]]|language=Bengali}}</ref> == ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ == [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਸਨੇ ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਆਨਰਸ) ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == 2014 ਵਿੱਚ, ਰੇਚਲ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ [[ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ]], [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]], [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ|ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ]] ਅਤੇ [[ਨੇਹਾ ਧੂਪੀਆ]] ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ''ਉਂਗਲੀ'' ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ''ਹਰ ਹਰ ਬਯੋਮਕੇਸ਼'' (2015), ''ਦੇਵੀ'' (2017) ਅਤੇ ''ਵਨ'' (2017) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ ਪੌਂਡਜ਼, ਗਾਰਨੀਅਰ, ਐਮਆਰਐਫ ਟਾਇਰਸ, [[ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ]], ਏਅਰਟੈੱਲ, [[ਕੋਟਕ ਮਹਿੰਦਰਾ ਬੈਂਕ|ਕੋਟਕ ਮਹਿੰਦਰਾ]], [[ਆਈ ਸੀ ਆਈ ਸੀ ਆਈ ਬੈਂਕ|ਆਈਸੀਆਈਸੀਆਈ ਬੈਂਕ]] ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ [[ਸਿਟਕਾਮ]] ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਲਵ, ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਸਕ੍ਰੂ ਅੱਪਸ'' ਵਿੱਚ [[ਸੋਨਾਲੀ ਰਾਊਤ|ਸੋਨਾਲੀ ਰਾਉਤ ਦੀ]] ਥਾਂ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਾਨ]], [[ਜ਼ਰੀਨਾ ਵਹਾਬ]], ਡੌਲੀ ਠਾਕੋਰ ਅਤੇ [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦਿਵਗੀਕਰ]] ਸਨ। <ref>{{Cite news|url=http://www.viralbollywocom/-actress-rachel-white-replaced-sonali-raut-sit-com-web-series-love-life-screw-ups/|title=Ungli Actress Rachel White Replaced Sonali Raut In The Sit Com Web Series "Love, Life And Screw Ups"|last=Khan|first=Rahim|date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206203918/http://www.viralbollywocom/-actress-rachel-white-replaced-sonali-raut-sit-com-web-series-love-life-screw-ups/|archive-date=6 December 2017|publisher=ViralBollywood}}</ref> ਰੇਚਲ ਨੇ ਯੂਐਸਏ ਆਧਾਰਿਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਯੋਗ ਦ ਲੇਬਲ<ref>{{Cite web |url=https://www.yogthelabel.com/ |title="Yog The Label" |access-date=2023-04-09 |archive-date=2019-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106055127/https://yogthelabel.com/ |url-status=dead }}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Rachel White - Yog The Label |url=https://yogthelabel.com/collections/rachel-white |access-date=2023-04-09 |archive-date=2019-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430190717/https://yogthelabel.com/collections/rachel-white |url-status=dead }}</ref> == MeToo ਸਰਗਰਮੀ == 12 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ MeToo ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਾਜਿਦ ਖਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=12 October 2018 |title=Rachel White Sajid Khan: I had met the creepiest man my entire life. |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rachel-white-sajid-khan-sexual-harassment---too-movement-5399718/ |website=Express }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, [[ਸਲੋਨੀ ਚੋਪੜਾ]], ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਾਈਟ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ''ਹਾਊਸਫੁੱਲ 4'' ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ<ref>{{Cite web |date=13 October 2018 |title=#MeToo: After Akshay Kumar cancels shoot, Sajid Khan steps down as director Housefull 4 |url=https://indianexpress.com/article/india/metoo-sajid-khand-akshay-kumar-mj-akbar-alok-nath-5400077/ |website=Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2018 |title=Sajid Khan, Accused Harassment, Quits Housefull 4 Till He Can "Prove The Truth" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/sajid-khan-accused--harassment-quits-housefull-4-till-he-can-prove-the-truth-1931167 |publisher=NDTV}}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੋਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (IFTDA) ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/metoo-film-body-suspends-sajid-khan-for-one-year-over-sexual-harassment-allegations-1971167.html|title=#MeToo: Film Body Suspends Sajid Khan for One Year Over Sexual Harassment Allegations|date=12 December 2018|work=News18|access-date=10 February 2021}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] njqx4kifsocxy99eqerme91qeo8lnk4 0 167488 846484 828614 2026-09-18T17:02:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846484 wikitext text/x-wiki '''ਰੋਹਿਤ ਸੁਰੇਸ਼ ਸਰਾਫ''' (ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''[[ਡੀਅਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ|ਪਿਆਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ]]'' (2016) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਰਵੇਈ ਫਿਲਮ ''ਵੌਟ ਵਿਲ ਪੀਪਲ ਸੇ'' (2017), ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''[[ਹਿਚਕੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਹਿਚਕੀ]]'' (2018), ਬਾਇਓਪਿਕ ''ਦ ਸਕਾਈ ਇਜ਼ ਪਿੰਕ'' (2019), ਡਾਰਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਲੂਡੋ'' (2020), ਅਤੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਵਿਕਰਮ ਵੇਧਾ'' (2019) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2022)। 2020 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਮਿਸਮੈਚਡ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰੋਹਿਤ ਸਰਾਫ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1996 ਨੂੰ [[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ]], ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="pioneer">[https://www.dailypioneer.com/2018/sunday-edition/want-to-attract-amazing-work.html Want to attract amazing work] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514000300/https://www.dailypioneer.com/2018/sunday-edition/want-to-attract-amazing-work.html |date=2023-05-14 }}. ''[[Daily Pioneer]]''.</ref><ref>[https://www.ancestry.com/name-origin?surname=saraf Saraf]. ''Dictionary of American Family Names''.</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਈ।<ref name="pioneer" /> ਜਦੋਂ ਰੋਹਿਤ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੁਰੇਸ਼ ਸਰਾਫ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੇਂਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਡੀ'ਅਸੀਸੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਲਈ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਗਿਆ।<ref name="mirror">{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/the-sky-is-pink-actor-rohit-saraf-priyanka-chopra-told-me-to-be-myself-be-confident/articleshow/71084685.cms|title=The Sky Is Pink actor Rohit Saraf: Priyanka Chopra told me to be myself, be confident|last=Lohana|first=Avinash|date=12 September 2019|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=12 September 2019|archive-date=12 ਮਈ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512072917/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/the-sky-is-pink-actor-rohit-saraf-priyanka-chopra-told-me-to-be-myself-be-confident/articleshow/71084685.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rohit Saraf: There were days when I was an emotional wreck while shooting for 'The Sky Is Pink' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/rohit-saraf-there-were-days-when-i-was-an-emotional-wreck-while-shooting-for-the-sky-is-pink/articleshow/71524310.cms |access-date=2020-11-22 |website=The Times of India |language=en}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Rohit_Saraf_in_2019.jpg|thumb| 2019 ਵਿੱਚ ਸਰਾਫ਼]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 13364jj15by27oadv9tgeco48j80k4k 0 170649 846514 843808 2026-09-18T21:19:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846514 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ਸ਼ਾਜਿਆਸੀ ਸਰੋਵਰ | name_official = | image_caption = | image_alt = | location_map = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|31.095|114.475|type:waterbody_region:CN|display=inline,title}} | country = | location = [[ਹੁਆਂਗਪੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਵੁਹਾਨ ਸਿਟੀ]] | purpose = ਸਿੰਚਾਈ, ਹੜ੍ਹ ਕੰਟਰੋਲ | status = | construction_began = November 1959 | opening = | demolished = | cost = | owner = | operator = | dam_type = | dam_crosses = | dam_height_foundation = | dam_height_thalweg = | dam_length = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | spillway_count = | spillway_type = | spillway_capacity = | res_name = | res_capacity_total = | res_capacity_active = | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | plant_name = | plant coordinates = | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = | plant_hydraulic_head = | plant_turbines = | plant_capacity = | plant_capacity_factor = | plant_annual_gen = | website = | extra = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description matches Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਸ਼ਾਜਿਆਸੀ ਸਰੋਵਰ'''<ref>{{Cite journal|last=Xie|first=Qijiao|last2=Sun|first2=Qi|date=January 28, 2021|title=Monitoring the Spatial Variation of Aerosol Optical Depth and Its Correlation with Land Use/Land Cover in Wuhan, China: A Perspective of Urban Planning|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=18|issue=3|page=1132|doi=10.3390/ijerph18031132|pmc=7908386|pmid=33525318|doi-access=free}}</ref> ( {{Lang-zh|s=夏家寺水库|t=夏家寺水庫|p=Yuànjī sì shuǐkù|first=s}} ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਲਾਨ ਝੀਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=2018-08-24 |title=A large reservoir in Wuhan opened the gates to release water to quench the thirst of drought crops |url=http://swj.wuhan.gov.cn/hdjl/zxft/202001/t20200115_845281.html |access-date= |website=swj.wuhan.gov.cn |language=}}</ref> ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=May 4, 2020 |title=Research Report of Urban Flood Risk Management Capacity |url=https://www1.undp.org/content/dam/china/docs/Publications/Research+Report+of+Urban+Flood+Risk+Management+Capacity%ef%bc%88%e5%ae%9a%e7%a8%bf%ef%bc%89.pdf. |access-date= |website=[[United Nations Development Programme]] |language= |archive-date=ਅਗਸਤ 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809061534/https://www1.undp.org/content/dam/china/docs/Publications/Research+Report+of+Urban+Flood+Risk+Management+Capacity%EF%BC%88%E5%AE%9A%E7%A8%BF%EF%BC%89.pdf. |url-status=dead }}</ref> ਮੂਲਾਨ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ, [[ਹੁਆਂਗਪੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਆਂਗਪੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, [[ਵੂਖ਼ਨ|ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਹੂਬੇਈ|ਹੁਬੇਈ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਚੀਨ]], ਜ਼ਜਿਆਸੀ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ [[ਉਹ ਨਦੀ|ਸ਼ੀ ਨਦੀ]] ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ<ref>{{Cite web |date=2021-05-29 |title=The city's flood control and drainage scheduling exercises kicked off |url=http://news.cjn.cn/sywh/202105/t3829933.htm |website=news.cjn.cn |language= |access-date=2023-06-09 |archive-date=2023-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609125653/http://news.cjn.cn/sywh/202105/t3829933.htm |url-status=dead }}</ref> ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸਿੰਚਾਈ]] ਅਤੇ [[ਹੜ੍ਹ ਕੰਟਰੋਲ|ਹੜ੍ਹ ਨਿਯੰਤਰਣ]] ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ [[ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ|ਜਲ ਸੰਭਾਲ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਆਪਕ ਲਾਭ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ।<ref>{{Cite web |date=2021-06-18 |title=Long Liangwen supervises the water environmental protection work of the She River Basin |url=http://swj.wuhan.gov.cn/swyw/hhzz/202106/t20210618_1723030.html |access-date= |website=swj.wuhan.gov.cn |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809153818/http://swj.wuhan.gov.cn/swyw/hhzz/202106/t20210618_1723030.html |url-status=dead }}</ref> ਸ਼ਾਜਿਆਸੀ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਵੰਬਰ 1959 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1965 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ<ref>{{Cite web |date=2019-12-06 |title=Mulan Lake Water Conservancy Scenic Area |url=http://slt.hubei.gov.cn/slyw/slwh/slly/201912/t20191206_1709601.shtml |access-date= |website=slt.hubei.gov.cn |language= }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੀ। 2,000 ਹੈਕਟੇਅਰ<ref>{{Cite web |date=2020-04-16 |title=Tidal Flat Planning for Aquaculture Waters in Wuhan |url=http://nyncj.wuhan.gov.cn/zhlm/tzgg/202004/P020200416561975630285.pdf |access-date= |website=nyncj.wuhan.gov.cn |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809061534/http://nyncj.wuhan.gov.cn/zhlm/tzgg/202004/P020200416561975630285.pdf |url-status=dead }}</ref> ਦੇ ਸਤਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ 253.5 ਮਿਲੀਅਨ ਘਣ ਮੀਟਰ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਡੈਮ ਦੀ ਉਚਾਈ 30.8 ਮੀਟਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-06-17 |title=Long Liangwen inspects water environmental protection work in Huangpi District |url=http://www.huangpi.gov.cn/ywdt/hpyw/202106/t20210617_1722543.html |access-date= |website=huangpi.gov.cn |language= }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ]] 88gzqcl60xvfa7ny9lu3znodrbgj0w3 0 174669 846528 835855 2026-09-19T00:22:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846528 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੇਵਕ ਚੀਮਾ | image = | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = 6 ਜਨਵਰੀ 1998 | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | birth_place = ਬੋਪਾਰਾਏ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ | nationality = [[ਭਾਰਤ]] | other_names = | occupation = ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ | years_active = 2018 - ਹੁਣ ਤੱਕ | known_for = | notable_works = | height_cm = 183 | height_ft = 6 | website = https://squadfilms.ca/ }} '''ਸੇਵਕ ਚੀਮਾ'''<ref>{{Cite web |last=Rana |first=Pawan |date=2023-01-24 |title=Sewak Cheema New song |url=https://dailypost.in/news/entertainment/sewak-cheema-new-song/ |access-date=2023-09-11 |website=Daily Post Punjabi |language=en-US |archive-date=2023-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519183858/https://dailypost.in/news/entertainment/sewak-cheema-new-song/ |url-status=dead }}</ref> (ਜਨਮ 06 ਜਨਵਰੀ, 1998, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਕੁਐਡ ਫਿਲਮਜ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਵੀ, [[ਗੁਰਲੇਜ਼ ਅਖ਼ਤਰ|ਗੁਰਲੇਜ਼ ਅਖਤਰ]], ਰਵਨੀਤ ਅਤੇ ਰਾਜ ਫਤਿਹਪੁਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਵੀ ਕੌਰ ਬੱਲ, ਆਕਾਂਕਸ਼ਾ ਸਰੀਨ, ਆਸ਼ਮਾਇਆ ਰਾਓ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ “ਪੁੱਛਗਿੱਛ”, “ਇਸ਼ਕਾ ਦੇ ਲੇਖੇ” ਅਤੇ “ਪੱਟ ਲੈਂਗੇ” ਵਰਗੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ<ref>{{Cite web |title=ਫਿਲਮ-ਮੇਕਿੰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ - ਸੇਵਕ ਚੀਮਾ |url=https://www.babushahi.com/punjabi/entertainment.php?id=194751 |access-date=2023-09-11 |website=www.babushahi.com}}</ref> ਦਿੱਤੇ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਸੇਵਕ ਚੀਮਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਡਲ ਰਵੀ ਕੌਰ ਬੱਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਵੀ ਦੁਆਰਾ "ਇਨਕੁਆਰੀ" ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਾਲ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵੀਡੀਓ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਸੇਵਕ ਚੀਮਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਲੇਬਲ "ਜੂਕ ਡੌਕ" 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਰੈਂਪਟਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ<ref>{{Cite web |date=2023-02-07 |title='Film-making fascinated me', says Sewak Cheema, Punjabi-Canadian director |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/film-making-fascinated-me-says-sewak-cheema-punjabi-canadian-director |access-date=2023-09-11 |website=PTC Punjabi |language=en}}</ref> ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਕੰਪਨੀ ਨਾਮ "ਸਕੁਐਡ ਫਿਲਮਾਂ" ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੱਥ ਟੀ.ਵੀ == 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੇਤਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੱਥ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ<ref>{{Cite web |last=Narula |first=Anu |date=2023-07-13 |title=ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 'ਮਾਝਾ ਸਕੁਐਡ' ਦਾ ਪ੍ਰੀਮਿਅਰ 15 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਸੇਵਕ ਚੀਮਾ ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮਚਾਏਗੀ ਧੁੰਮਾਂ! |url=https://dailypost.in/latest-punjabi-news/punjabi-song-majha-squad/ |access-date=2023-09-11 |website=Daily Post Punjabi |language=en-US |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101112802/https://dailypost.in/latest-punjabi-news/punjabi-song-majha-squad/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਇਸਦੇ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਸੇਵਕ ਚੀਮਾ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ<ref>{{Cite web |title=You just need to work hard enough to be a star one day: Sewak Cheema |url=http://www.5dariyanews.com/news/402143-You-just-need-to-work-hard-enough-to-be-a-star-one-day-Sewak-Cheema |access-date=2023-09-11 |website=5 Dariya News}}</ref> ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਦਿਵਾਈ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title=Film-making fascinated me! Sewak Cheema Director Diary: The urge to make a music video among other works |url=http://thepublictimes.in/english/entertainment/21766/Film-making-Fascinated-Me-Sewak-Cheema-Director-Diary-The-Urge-To-Make-A-Music-Video-Among-Other-Work |access-date=2023-09-11 |website=http://thepublictimes.in/english/entertainment/21766/Film-making-Fascinated-Me-Sewak-Cheema-Director-Diary-The-Urge-To-Make-A-Music-Video-Among-Other-Work |language=US}}</ref> ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਿਆ ਹੈ। ਸੇਵਕ ਚੀਮਾ<ref>{{Cite web |title=Sewak Cheema Director Interview: ਪੰਜਾਬੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਚ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ; ਅਗਲਾ ਟੀਚਾ ਸ਼ੋਰਟ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣਾ |url=https://zeenews.india.com/hindi/zeephh/punjab/sewak-cheema-director-interview-punjabi-based-director-excelling-the-field-of-entertainment-rbphh/1561387 |access-date=2023-09-11 |website=Zee News |language=hi}}</ref> ਦੀ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ<ref>{{Cite web |date=2023-07-19 |title=Sewak Cheema's Stellar Direction Powers Inder Sran's 'Majha Squad' to New Heights |url=https://sirfpanjabiyat.com/sewak-cheemas-stellar-direction-powers-inder-srans-majha-squad-to-new-heights/ |access-date=2023-09-11 |website=sirfpanjabiyat.com |language=en-US |archive-date=2023-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924102429/https://sirfpanjabiyat.com/sewak-cheemas-stellar-direction-powers-inder-srans-majha-squad-to-new-heights/ |url-status=dead }}</ref> ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite web |last=Jan 26 |first=EIN Presswire |last2=2023 |last3=Et |first3=12:02 Pm |date=2023-01-26 |title=Sewak Cheema is a music video director in Canada working on projects with popular Punjabi artists. |url=https://fox59.com/business/press-releases/ein-presswire/613354743/sewak-cheema-is-a-music-video-director-in-canada-working-on-projects-with-popular-punjabi-artists/ |access-date=2023-09-11 |website=Fox 59 |language=en-US |archive-date=2023-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230901163620/https://fox59.com/business/press-releases/ein-presswire/613354743/sewak-cheema-is-a-music-video-director-in-canada-working-on-projects-with-popular-punjabi-artists/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। == ਚੁਣੀਂਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ == {| class="wikitable" |+ !'''ਸਿਰਲੇਖ''' !ਗਾਇਕ !'''ਸਾਲ''' |- |੨ਚਲੇ |ਸ਼ਰਨ ਸਿੱਧੂ |2022 |- |8 ਬੋਤਲਾ<ref>{{Citation |title=Shavi : 8 Botla (Official Video) Raavi Bal {{!}} Ranjit Oye {{!}} Latest Punjabi Song 2020 {{!}} Juke Dock |url=https://www.youtube.com/watch?v=5L9CBxKmyxk |language=pa-Guru-IN |access-date=2023-09-11}}</ref> |ਸ਼ਵੀ <ref>{{Cite web |title=Latest Punjabi Song '8 Botla' Sung By Shavi {{!}} Punjabi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/punjabi/latest-punjabi-song-8-botla-sung-by-shavi/videoshow/73085368.cms |access-date=2023-09-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |2019 |- |ਤਬਾਹ <ref>{{Citation |title=Tabaah : Shavi (Official Video) Ranjit Oye {{!}} Latest Punjabi Songs 2018 {{!}} Juke Dock |url=https://www.youtube.com/watch?v=7-a1Z29W89g |language=pa-Guru-IN |access-date=2023-09-11}}</ref> |ਸ਼ਵੀ |2018 |- |ਜੱਟ ਜੌਨੀ<ref>{{Citation |title=Jatt Johny ( FULL SONG ) {{!}} Shavi Ft. Mandeep {{!}} Ranjit Oye {{!}} Latest Punjabi song {{!}} JUKE DOCK |url=https://www.youtube.com/watch?v=8TnNfaO4K04 |language=pa-Guru-IN |access-date=2023-09-11}}</ref> |ਸ਼ਵੀ |2018 |- |ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ<ref>{{Citation |title=Dashboard (Full Video) Harry Shah {{!}} Raj Fatehpur {{!}} Ranjit {{!}} Super Hit Songs 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5kiD19JhVAg |language=pa-Guru-IN |access-date=2023-09-11}}</ref> |ਹੈਰੀ ਸ਼ਾਹ |2018 |- |ਮਿਹਨਤ<ref>{{Citation |title=Hardwork : Ravneet (Full Song) Ranjit Oye {{!}} Shavi {{!}} Latest Punjabi Songs 2018 {{!}} Juke Dock |url=https://www.youtube.com/watch?v=AYhNVlmdACk |language=pa-Guru-IN |access-date=2023-09-11}}</ref> |ਰਵਨੀਤ |2018 |- |ਯੂ ਟਰਨ<ref>{{Citation |title=U Turn {{!}} ( Full Song) {{!}} Inder Boparai & Jass Ramgarhia {{!}} NewPunjabi Songs2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=vqndGm8hILs |language=pa-Guru-IN |access-date=2023-09-11}}</ref> |ਇੰਦਰ ਬੋਪਾਰਾਏ |2019 |- |ਚੁੱਪ |ਜੱਸੀ ਗਰਚਾ |2019 |- |47 |ਸ਼ਿੰਦ ਸੋਹਲ |2021 |- |ਮਜਨੂੰ |ਰਣਜੀਤ ਓਏ |2021 |- |ਤੇਰੇ ਨਲ |ਸ਼ਵੀ |2022 |- |ਪੈਟ ਲੈਂਗੇ<ref>{{Cite web |title=You just need to work hard enough to be a star one day: Sewak Cheema |url=http://www.5dariyanews.com/news/402143-You-just-need-to-work-hard-enough-to-be-a-star-one-day-Sewak-Cheema |access-date=2023-09-11 |website=5 Dariya News}}</ref> |ਸ਼ਵੀ |2022 |- |ਮਾਝਾ ਸਕੁਐਡ<ref>{{Cite web |title=New Punjabi Song: ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਕ ਚੀਮਾ ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਰਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਮਾਝਾ ਸਕੁਐਡ ਹੋਇਆ ਰਿਲੀਜ਼ |url=https://zeenews.india.com/hindi/zeephh/entertainment/new-punjabi-song-majha-squad-news-inder-sran-and-director-sewak-cheema/1781240 |access-date=2023-09-11 |website=Zee News |language=hi}}</ref> |ਇੰਦਰ ਸਰਾਂ<ref>{{Cite web |last=Brar |first=Raveen |title=Inder Sran’s New Song ‘Majha Squad’ Is Out, Music Video By Sewak Cheema |url=https://punjabimania.com/post/inder-srans-new-song-majha-squad-is-out-music-video-by-sewak-cheema |access-date=2023-09-11 |website=Punjabi Mania |language=en-US |archive-date=2023-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719161805/https://punjabimania.com/post/inder-srans-new-song-majha-squad-is-out-music-video-by-sewak-cheema/ |url-status=dead }}</ref> |2023<ref>{{Cite web |title=Director Sewak Cheema Teams Up with Inder Sran for ‘’Majha Squad’’ Upcoming New Punjabi Song, Premiering July 15th! |url=https://www.babushahi.com/entertainment.php?id=167828&headline=Director-Sewak-Cheema-Teams-Up-with-Inder-Sran-for-%E2%80%98%E2%80%99Majha-Squad%E2%80%99%E2%80%99-Upcoming-New-Punjabi-Song,-Premiering-July-15th! |access-date=2023-09-11 |website=www.babushahi.com}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] 5fn2xjox3g8j28id5bi4nszrmogxi61 0 175414 846508 749731 2026-09-18T20:20:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846508 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Samira Fazal<br /><small>{{Nastaliq|سمیرا فضل}}</small> | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = | birth_place = [[Karachi]], Pakistan | language = [[Urdu]] | education = | alma_mater = | notable_works = [[Bari Aapa]], <br> Mera Naseeb, <br> [[Dastaan (2010 TV series)|Dastaan]], <br> [[Mera Saaein]] | occupation = Author, [[screenwriter]], [[playwright]] | awards = [[11th Lux Style Awards]] <br> Best Writer TV <br> 2012:Mera Naseeb <br> [[1st Hum Awards]] <br> Brest Writer Drama Serial <br> 2013: [[Dastaan (2010 TV series)|Dastaan]] <small>(Honorary Award for scripting [[Razia Butt]] Novel)</small> | website = {{URL|http://samirafazal.weebly.com/}} }} '''ਸਮੀਰਾ ਫੈਜ਼ਲ''' ( {{lang-ur|{{Nastaliq|سمیرا فضل}}}} </link> ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ|ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]] ਹੈ। ਉਹ ਡਰਾਮੇ ''[[ਦਾਸਤਾਨ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|ਦਾਸਤਾਨ]]'', <ref>{{Cite web |date=2021-08-10 |title=Independence Day Dramas – A Trip Down the Memory Lane |url=https://www.bolnews.com/latest/2021/08/independence-day-dramas-a-trip-down-the-memory-lane/ |access-date=2022-02-26 |website=BOL News |language=en-US |archive-date=2022-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226225322/https://www.bolnews.com/latest/2021/08/independence-day-dramas-a-trip-down-the-memory-lane/ |url-status=dead }}</ref> ''ਵਸਲ'', ''ਖਾਮੋਸ਼ੀਆਂ'', ''[[ਬੜੀ ਆਪਾ|ਬਾਰੀ ਆਪਾ]] ,'' ਅਤੇ ''ਮੇਰੀ ਨਸੀਬ ਲਈ'' ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਲੇਖਕ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ <ref>{{Cite web |last=Haq |first=Irfan Ul |date=2020-09-14 |title=Armeena Khan is returning to the small screen after a 3 year break |url=https://images.dawn.com/news/1185752 |access-date=2020-10-16 |website=Images |language=en}}</ref> == ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਪਲੇਅ == ਸਮੀਰਾ ਫੈਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ''ਅਲਵਿਦਾ'' * ''[[ਬੜੀ ਆਪਾ|ਮਾੜੀ ਆਪਾ]]'' * ''ਬੰਦ ਖੀਰਕਿਓਨ ਕੈ ਪੀਚੈ'' * ''ਚੁਪ ਰਹੋ'' <ref>{{Cite web |last=Haider |first=Sadaf |date=2015-03-01 |title=Review: Chup Raho suggests there's no honour in silence |url=http://www.dawn.com/news/1166309 |access-date=2022-02-26 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> * ''[[ਦਾਸਤਾਨ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|ਦਾਸਤਾਨ]]'', (4 ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਨਾਵਲ '''ਬਾਨੋ''' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ ਦੀ ਟੀਵੀ ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ) * ''ਮੇਰਾ ਨਸੀਬ'' <ref>{{Cite web |last=Desk |first=Entertainment |date=2014-10-02 |title=Mera Naseeb: Pakistani writer accused of plagiarism by Indian author |url=http://www.dawn.com/news/1135522 |access-date=2022-02-26 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> * ''ਮੇਰੀ ਸਾਇਂ'' * ''ਮਾਨੈ ਨਾ ਯੇ ਦਿਲ'' * ''ਮਸਤਾਨਾ ਮਾਹੀ'' * ''ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਪਾਸ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਪਾਸ ਸੀਕਵਲ'' , * ''ਮੇਰੀ ਉਨਸੁਨੀ ਕਹਾਨੀ'' * ''ਮਿਲੈ ਕੁਛ ਯੂੰ'' * ''ਮਸਤਾਨਾ ਮਾਹੀ'' * ''ਮਿਲਿ ਅਲੀ ਕੋ ਮਿਲਿ ॥'' * ''ਨੂਰ ਪੁਰ ਕੀ ਰਾਣੀ'' * ''ਵਸਲ'' * ''ਸੰਝਾ'' * ''[[Silvatein|ਸਿਲਵੇਟੀਨ]]'' * ''ਮੇਰੀ ਜਾਨ'' * ''ਖਾਮੋਸ਼ਿਆਂ'' . * ''ਤੇਰੀ ਸੂਰਤ'' * ''ਤੁਮ ਕਹਿ ਕੈਸੇ ਕਹੂੰ'' * ''ਮੁਝੈ ਸੋਚਤਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ'' * ''[[ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਹੱਬਤੇਂ ਚਾਹਤੇਂ]]'' <ref>{{Cite web |last=Seher |first=Afreen |date=2021-04-12 |title=Mohabbatein Chahatein wants us to question the idea that motherhood shouldn't be on our CVs |url=https://images.dawn.com/news/1186962 |access-date=2022-02-26 |website=Images |language=en}}</ref> * ''[[ਮਨ ਮਾਇਲ|ਮਨ ਮਯਾਲ]]'' * ''ਐਤਰਾਜ਼'' * ''ਵਾਹ ਏਕ ਪਾਲ'' * ''ਮੋਹਲਤ'' <ref>{{Cite web |last=Ahmad |first=Fouzia Nasir |date=2021-06-06 |title=THE TUBE |url=https://www.dawn.com/news/1627848 |access-date=2022-02-26 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-25 |title=Danial Afzal Khan to star in 'Mohlat' alongside Sami Khan and Kinza Hashmi |url=https://dailytimes.com.pk/761044/danial-afzal-khan-to-star-in-mohlat-alongside-sami-khan-and-kinza-hashmi/ |access-date=2022-02-26 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == === ਇਨਾਮ === * [[ਪਹਿਲੇ ਹਮ ਅਵਾਰਡਸ|ਪਹਿਲੇ ਹਮ ਅਵਾਰਡਜ਼]] 2012 ਵਿੱਚ [[ਦਾਸਤਾਨ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|''ਦਾਸਤਾਨ'']] ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਲੇਖਕ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਜਿੱਤਿਆਅ) * [[ਪਹਿਲੇ ਹਮ ਅਵਾਰਡਸ|1st ਹਮ ਅਵਾਰਡ]] 2012 (ਨਾਮਜ਼ਦ) 'ਤੇ ''[[ਬੜੀ ਆਪਾ|ਬਾਰੀ ਆਪਾ]]'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਲੇਖਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲ === ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ === {| class="wikitable style" !ਸਮਾਰੋਹ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ! ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="2" | 11ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ <ref>"https://web.archive.org/web/20111108022835/http://www.rewaj.com/fashion/lux-style-awards-2011-nominations.html"</ref> | rowspan="4" | ਸਰਬੋਤਮ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ | '''''ਮੇਰਾ ਨਸੀਬ''''' |{{Won}} |- | '''''ਮੇਰੀ ਸਾਇਂ''''' |rowspan="3" {{Nom}} |- | 14ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ <ref>"https://www.ebuzztoday.com/14th-lux-style-awards-2015-announces-nominees-in-24-categories/"</ref> | '''''ਚੁਪ ਰਹਿਓ''''' |- | 16ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ <ref>"https://images.dawn.com/news/1177454" (16)</ref> | '''''[[ਮਨ ਮਾਇਲ|ਮਨ ਮਯਾਲ]]''''' |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.facebook.com/Samira.Fazal ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ] * {{IMDB name|2589823}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] bd901jz5pvfnpra6efltsght6bvjjxh 0 176259 846487 716971 2026-09-18T17:39:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846487 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਲਿੰਡਾ ਥੌਮਸ-ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ | honorific_suffix = | image = Linda-Thomas-Greenfield-v1-8x10-1.jpg | caption = ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੋਰਟਰੇਟ, 2021 | office = 31ਵੀਂ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਦੂਤ]] | president = [[ਜੋ ਬਾਈਡਨ]] | deputy = ਰਿਚਰਡ ਐਮ. ਮਿਲਸ ਜੂਨੀਅਰ<br>ਜੈਫਰੀ ਪ੍ਰੈਸਕੋਟ | term_start = ਫਰਵਰੀ 25, 2021 | term_end = | predecessor = ਕੈਲੀ ਕਰਾਫਟ | successor = | birth_place = [[ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] | party = | death_place = | spouse = ਲਫਾਯੇਟ ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Politics/veteran-diplomat-linda-thomas-greenfield-returns-bidens-pick/story?id=74408696|title=Veteran diplomat Linda Thomas-Greenfield returns as Biden's pick for UN envoy|website=[[ABC News]]|access-date=January 27, 2021|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019105410/https://abcnews.go.com/Politics/veteran-diplomat-linda-thomas-greenfield-returns-bidens-pick/story?id=74408696|url-status=live}}</ref> | children = 2 | education = | birth_date = }}'''ਲਿੰਡਾ ਥਾਮਸ-ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ''' (ਜਨਮ 1952) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੂਟਨੀਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜੋ ਬਾਈਡਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਦੂਤ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ 2013 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਅਫਰੀਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਸਹਾਇਕ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਥਾਮਸ-ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ ਨੇ ਫਿਰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀਸੀ <ref>{{Cite web |title=Ambassador (ret.) Linda Thomas-Greenfield |url=https://isd.georgetown.edu/profile/amb-linda-thomas-greenfield3/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923231754/https://isd.georgetown.edu/profile/amb-linda-thomas-greenfield3/ |archive-date=September 23, 2020 |access-date=2023-01-22 |website=ISD |language=en-US}}</ref> ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਰਣਨੀਤੀ ਫਰਮ ਅਲਬ੍ਰਾਈਟ ਸਟੋਨਬ੍ਰਿਜ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਾਈਡਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 23 ਫਰਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 25 ਫਰਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} {{Refbegin}} *{{cite interview|url=https://www.c-span.org/video/?508225-1%2Fun-ambassador-nominee-linda-thomas-greenfield-testifies-confirmation-hearing|title=UN Ambassador nominee Linda Thomas-Greenfield testifies at confirmation hearing|date=January 27, 2021|interviewer=Senate Foreign Relations Committee|publisher=[[C-SPAN]]|access-date=February 1, 2021|archive-date=October 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023064317/https://www.c-span.org/video/?508225-1%2Fun-ambassador-nominee-linda-thomas-greenfield-testifies-confirmation-hearing|url-status=live}} {{Refend}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons category|Linda Thomas-Greenfield|ਲਿੰਡਾ ਥੌਮਸ-ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ}} *[https://usun.usmission.gov/our-leaders/our-ambassador/ Ambassador Linda Thomas-Greenfield] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008094303/https://usun.usmission.gov/our-leaders/our-ambassador/ |date=2019-10-08 }} *{{C-SPAN}} *{{cite interview|url=https://www.c-span.org/video/?508225-1/un-ambassador-nominee-linda-thomas-greenfield-testifies-confirmation-hearing|title=UN Ambassador nominee Linda Thomas-Greenfield testifies at confirmation hearing |date=January 27, 2021|interviewer=Senate Foreign Relations Committee|publisher=[[C-SPAN]]}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5pih7rawc3aw5yl2qcnpt654wtp6u1p 0 176802 846486 720035 2026-09-18T17:23:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846486 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਲਾਮਾ ਖਾਟਰ | embed = | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = | image_size = | alt = | caption = | native_name = لمى خاطر | native_name_lang = ar | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1976|4|18}} | birth_place = [[ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਇਲਾਕੇ|ਫ਼ਲਸਤੀਨ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = ਲੇਖਕ, ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ | language = | nationality = ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | movement = | notable_works = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} '''ਲਾਮਾ ਖਾਤਰ''' ({{Lang-ar|لمى خاطر}}) ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=27 July 2018 |title=Palestinian writer Lama Khater seized from home, subjected to harsh interrogation |url=http://samidoun.net/2018/07/palestinian-writer-lama-khater-seized-from-home-subjected-to-harsh-interrogation/}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ''ਫੇਲੇਸਟੀਨ'' ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਖਾਟਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਟੈਂਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।<ref>[https://palinfo.com/2476 Lama_Khater ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (arabic)</ref> == ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣਾ == ਰਾਮੱਲਾਹ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਸੇਵਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.plfpakistan.com/index.php?option=com_content&view=article&id=37035:al-khalils-intelligence-arrests-the-husband-of-writer-lama-khater-&catid=6:palestine Al-Khalil's intelligence arrests the husband of writer Lama Khater ]</ref><ref>[http://www.marsad.ps/en/2012/07/22/lama-khater-my-husband-hospitalized-after-pa-detention/ Lama Khater: My husband hospitalized after PA detention]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 24 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ ਲਾਮਾ ਖਾਟਰ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜ ਦੁਆਰਾ ਹੇਬਰੋਨ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ਕਲੋਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=25 July 2018 |title=Why Israel arrested Palestinian writer Lama Khater |url=http://www.egypttoday.com/Article/2/54662/Why-Israel-arrested-Palestinian-writer-Lama-Khater}}</ref> 1 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 10 ਘੰਟੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=نادي الأسير: الاحتلال يخضع الكاتبة لمى خاطر لتحقيق قاس لانتزاع اعترافاتها |url=http://www.qudspress.com/index.php?page=show&id=46465 |access-date=2023-11-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603053701/http://www.qudspress.com/index.php?page=show&id=46465 |url-status=dead }}</ref> ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 20 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਕੁਰਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=الأسيرة لمى خاطر تخضع للتحقيق منذ 17 يوما متواصلة |url=http://www.wafa.ps/ar_page.aspx?id=2Bwq4ea827266562859a2Bwq4e}}</ref> 23 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਲਈ 7 ਦਿਨ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ 'ਤੇ ਭੜਕਾਉਣ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੰਗਠਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=26 August 2018 |title=Palestinian writer Lama Khater's detention extended for the seventh time |url=http://samidoun.net/2018/08/palestinian-writer-lama-khaters-detention-extended-for-the-seventh-time/}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 August 2018 |title=الاحتلال يمدد اعتقال الأسيرة خاطر ويرجئ النظر في قضية الأسيرة العويوي |url=https://www.qudsn.co/article/157450}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਸਰੋਤ == * [http://www.irdc.ir/en/content/37059/print.aspx ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਲੇਖਕ ਲਾਮਾ ਖੱਟਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ] * [https://www.middleeastmonitor.com/6-author/lama-khater/ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖ], ਦ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਮਾਨੀਟਰ। * [http://www.jewworldorder.org/media-forum-condemns-storming-writer-lama-khaters-house-by-occupation-2/ ਮੀਡੀਆ ਫੋਰਮ ਵੱਲੋਂ ਲੇਖਕ ਲਾਮਾ ਖੱਟੜ ਦੇ ਘਰ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105032703/https://www.jewworldorder.org/media-forum-condemns-storming-writer-lama-khaters-house-by-occupation-2/ |date=2025-01-05 }} * ਫ੍ਰੈਂਚ PIC [https://french.palinfo.com/tag/Khater ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲੇਖ] * [http://blogs.aljazeera.net/lamakhater blogs.aljazeera ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲੇਖ] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *{{facebook|lama.khater}} *{{twitter|lama.khater}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] 5s4dtqubsum63h9y9otiso2vmdhd8sv 0 180506 846506 734310 2026-09-18T20:12:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846506 wikitext text/x-wiki '''ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਵਿਰਸਾ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤੀ]] ਡਾਟਾਬੇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਇਹ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ, ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ|ਆਨਲਾਈਨ]] ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/over-14-lakh-antiquities-documented-culture-ministry/articleshow/52851704.cms?from=mdr|title=Over 14 lakh antiquities documented: Culture Ministry|date=21 June 2016|work=The Economic Times|access-date=21 June 2021|agency=PTI}}</ref> ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਅਤੇ ਬਿਲਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਐਂਡ ਸਾਈਟਸ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਜਿਸਟਰ,<ref name="indianculture.gov.in">{{Cite web |title=National Mission on Monuments and Antiquities |url=http://indianculture.gov.in/MoCorganization/national-mission-monuments-and-antiquities |website=INDIAN CULTURE}}</ref> ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ, ਇਹ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਇਤਿਹਾਸਕ]] ਪਰਿਪੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=R. Krishna |date=25 January 2020 |title=Budgetary support sought to map unprotected monuments in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/budgetary-support-sought-to-map-unprotected-monuments-in-state/article30647679.ece |via=www.thehindu.com}}</ref> ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸੰਦਰਭ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ|ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ]] ਨਾਲ ਇਕਰਾਰ-ਨਾਮੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਆਪਣੇ ਵੈਬ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਏਜੰਸੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿਭਾਗਾਂ]], ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਗਜ਼ਟੀਅਰ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ [[ਕੈਟਾਲੌਗ ਕਾਰਡ|ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕੈਟਾਲਾਗ]] ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ [[ਵਿਰਸਾ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ]] ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਸਿੱਖਿਅਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਦਰਭਿਤ ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ [[ਥੀਸਿਸ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਥੀਸਿਸ]] ਅਤੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।<ref name="business-standard.com">{{Cite web |last=Market |first=Capital |date=21 June 2016 |title=14,00,740 Antiquities Documented & Data of 3.15 Lakhs of BH&S and Antiquities Uploaded on NMMA Website |url=https://www.business-standard.com/article/news-cm/14-00-740-antiquities-documented-data-of-3-15-lakhs-of-bh-s-and-antiquities-uploaded-on-nmma-website-116062100666_1.html |via=Business Standard}}</ref> ਇਸ ਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 61,132 ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਏਜੰਸੀ ਨੇ 31 ਮਾਰਚ 2016 ਤੱਕ 15,000 ਹੋਰ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੇ 2014 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਕੱਚੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਐਡਵਾਂਸਡ ਰਿਸਰਚ, [[ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਰੱਸਟ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ ਫਾਰ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰਲ ਹੈਰੀਟੇਜ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਿਤ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="business-standard.com"/> == ਉਦੇਸ਼ == * ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਲਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਅਤੇ ਸਾਈਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਡੇਟਾਬੇਸ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ। * ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ [[ਅਜਾਇਬ ਘਰ|ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ]], ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ। * ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। * ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ, [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਏਜੰਸੀਆਂ ਜਾਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਜਨਤਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=12 March 2019 |title=What is National Mission on Monuments and Antiquities? |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/what-is-national-mission-on-monuments-and-antiquities-1552396712-1 |website=Jagranjosh.com |access-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107225519/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/what-is-national-mission-on-monuments-and-antiquities-1552396712-1 |url-status=dead }}</ref> == ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਮੇਟੀ == ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਨੂੰ [[ਸਭਾਪਤੀ|ਚੇਅਰਪਰਸਨ]] ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਐ.ਐਸ.ਆਈ. ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ [[ਸਭਾਪਤੀ|ਉਪ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ]] ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=NMMA |url=http://nmma.nic.in/nmma/aboutNmma.do |website=nmma.nic.in}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == ehvn5tlsoghz391gp3e441ll0bwi6uk 0 182917 846513 744061 2026-09-18T21:16:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846513 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼ਾਅਜ਼ੀਲ ਸ਼ੌਕਤ | image = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਸ਼ੌਕਤ | birth_date = {{birth date and age|1998|05|24|df=y}} | birth_place = [[ਟੋਰਾਂਟੋ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] | education = ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = {{Hlist | ਅਦਾਕਾਰਾ | ਮਾਡਲ}} | years_active = 2019 – ਮੌਜੂਦ }} '''ਸ਼ਾਅਜ਼ੀਲ ਸ਼ੌਕਤ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shazeal Shoukat;''' [[ਜਨਮ ਨਾਮ|ਜਨਮ ਨਾਮ:]] ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਮੇਂ'', ''ਮਨ ਆਂਗਨ'', ''ਬੇਨਾਮ'', ''ਅਦਾਵਤ'' ਅਤੇ ''ਸਮਝੋਤਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=3 March 2023 |title='میں غریب ہوں اس لیے مجھے ٹھکرا رہی ہو' |url=https://urdu.arynews.tv/samjhota-shazeal-shaukat-zain-baig/ |website=ARY News}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 8, 2023 |title='میں کسی اور کو پسند کرتی ہوں' |url=https://urdu.arynews.tv/ary-digital-mann-aangan-anmol-baloch/ |website=ARY News}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਦੇ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੇ ਨਾਲ ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="ARYDigital">{{Cite web |date=November 5, 2021 |title=Good Morning Pakistan - New Drama Serial 'Benaam' Cast Special |url=https://www.youtube.com/watch?v=bw7ITcFy0kI |website=ARY Digitsl}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ 'ਤੇ ਡਰਾਮਾ ''ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਫੁਪੋ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਾਈਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਜ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ 'ਤੇ ਡਰਾਮਾ ''ਮੇਰੀ ਮਿਸ਼ਾਲ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਿਸ਼ਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਰਾਮੇ ''ਬੇਨਾਮ'' ਵਿੱਚ ਲਾਈਬਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸੀਮਾ ਸ਼ੇਖ ਅਤੇ ਤਾਹਿਰ ਨਜ਼ੀਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=October 27, 2021 |title=نفرتوں کے بیچ ڈھونڈتی عائزہ اپنی 'بے نام' محبت |url=https://urdu.arynews.tv/be-nam-komal-meer-ary-digital/ |website=ARY News}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ' ਤੇ ਡਰਾਮਾ ''ਨਿਸਾ'' ਅਤੇ ''ਦਿਖਾਵਾ ਸੀਜ਼ਨ 3'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਡਰਾਮਾ ' ''ਤੇਰੀ ਰਹਿ ਮੇਂ' ਵਿੱਚ'' ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਖੁਰਮ ਵਾਲਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਦੀਆ ਅਹਿਮਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮਹਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦੁਆਰਾ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=February 6, 2022 |title='ماہا نے ایمان کو تھپڑ جڑ دیا' |url=https://urdu.arynews.tv/teri-rah-mai-zainab-shabbir-sheroz-subzwari/ |website=ARY News}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 10, 2023 |title='تیری راہ میں': 'ایمان کے کردار کو اگر ایک لفظ میں بیان کیا جائے تو وہ ہو گا برداشت' |url=https://www.bbc.com/urdu/entertainment-60672026 |website=BBC News}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ [[ਸਬਾ ਕ਼ਮਰ|ਸਬਾ ਕਮਰ]] ਅਤੇ ਜ਼ਾਹਿਦ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਹਸਿਨ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਫਿਲਮ ''ਘਬਰਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="BOLNews">{{Cite web |date=December 24, 2023 |title=Shazeal Shoukat shines brightly in traditional black clothing |url=https://www.bolnews.com/latest/2023/02/shazeal-shoukat-shines-brightly-in-traditional-black-clothing/ |website=BOL News |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120081033/https://www.bolnews.com/latest/2023/02/shazeal-shoukat-shines-brightly-in-traditional-black-clothing/ |url-status=dead }}</ref> 2023 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਮਨ ਆਂਗਨ'' ਵਿੱਚ ਰਮਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=May 17, 2023 |title='شادی کرنی ہی نہیں چاہیے' |url=https://urdu.arynews.tv/ary-digital-anmol-balouch-maan-aangan/ |website=ARY News}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਦੀਲ ਚੌਧਰੀ, ਮੋਮੀਨਾ ਇਕਬਾਲ, ਸਿਦਰਾ ਨਿਆਜ਼ੀ, ਅਲੀ ਅੰਸਾਰੀ, ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਲੋਧੀ, [[ਜਾਵੇਦ ਸ਼ੇਖ]], ਮਿਰਜ਼ਾ ਜ਼ੈਨ ਬੇਗ ਅਤੇ ਸਬਾ ਫੈਜ਼ਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਟਕ ''ਸਮਝੋਤਾ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਕਿ ਰੁਖਸਾਨਾ ਨਿਗਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=September 28, 2023 |title='تم جھوٹ اتنی آسانی سے کیسے بول لیتی ہو' |url=https://urdu.arynews.tv/shanzay-ki-sazish-benaqaab-samjhota/ |website=ARY News}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ [[ਫਾਤਿਮਾ ਇਫੰਦੀ|ਫਾਤਿਮਾ ਅਫੇਂਦੀ]], ਸਈਅਦ ਜਿਬਰਾਨ ਅਤੇ ਸਾਦ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ''ਅਦਾਵਤ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=December 1, 2023 |title=Fatima Effendi says her upcoming role in drama Adawat is unlike anything she has played before |url=https://images.dawn.com/news/1191619 |website=Dawn News}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|14030428}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] nrogu6t53y2ndgi7j7w4qtfrvp1zbuw 0 182968 846519 845916 2026-09-18T22:05:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846519 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''ਸਾਇਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saima Qureshi''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 October 2021 |title=Ahsan Khan and Ushna Shah will be working together in Bandhay Aik Dor Say |url=https://images.dawn.com/news/1184069 |website=Images.Dawn}}</ref> ਉਹ ''ਅਮਾਨਤ'', ''ਬੰਧੈ ਏਕ ਡੋਰ ਸੇ'', ''ਨੰਦ'', ''ਦੀਵਾਰ-ਏ-ਸ਼ਬ'' ਅਤੇ ''ਇਸ਼ਕ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 December 2021 |title=Phenomenal actresses to appear in drama 'Ishq Hai' |url=https://nation.com.pk/04-Jun-2021/phenomenal-actresses-to-appear-in-drama-ishq-hai |website=The Nation}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 2, 2023 |title=Ahsan Khan and Ushna Shah pairing up for a drama serial |url=https://magtheweekly.com/detail/7282-ahsan-khan-and-ushna-shah-pairing-up-for-a-drama-serial |website=Mag - The Weekly}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਇਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1978 ਵਿੱਚ 8 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਾਇਮਾ ਦੀ ਮਾਂ ਰੋਜ਼ੀਨਾ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਿਫਤ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਾਊਂਡ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਸਨ।<ref name="BOLNews">{{cite web |date=12 April 2021 |title=Descendants of Past Celebrities Turn Out To Be The Celebrities Themselves |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2020/10/descendants-of-past-celebrities-turn-out-to-be-the-celebrities-themselves |website=BOL News |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=6 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306102305/https://www.bolnews.com/entertainment/2020/10/descendants-of-past-celebrities-turn-out-to-be-the-celebrities-themselves/ |url-status=dead }}</ref><ref name="BOLNews2">{{cite web |date=12 April 2021 |title=Descendants of Past Celebrities Turn Out To Be The Celebrities Themselves |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2020/10/descendants-of-past-celebrities-turn-out-to-be-the-celebrities-themselves |website=BOL News |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=6 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306102305/https://www.bolnews.com/entertainment/2020/10/descendants-of-past-celebrities-turn-out-to-be-the-celebrities-themselves/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=7 March 2021 |title="بیتے دنوں کی بیتی یادیں اداکارہ "روزینہ |url=https://jang.com.pk/news/598030 |website=Daily Jang}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਾਇਮਾ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=28 July 2021 |title=ڈرامہ انڈسٹری میڈیا کی ایک شکل ہے، صائمہ قریشی |url=https://dailypakistan.com.pk/27-Sep-2021/1345730 |website=Daily Pakistan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ''ਹਰਜੀ'', ''ਚਾਹਤੀਂ'', ''ਤੁਝ ਪੇ ਕੁਰਬਾਨ'', ''ਮਨ ਕਾ ਭੰਵਰ'', ''ਤਲੂਕ'' ਅਤੇ ''ਦਿਲ ਦੀ ਦੇਹਲੀਜ਼ ਪਰ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Newsline - Volume 18|publisher=Newsline Publications|page=100}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 April 2021 |title=ڈرامو ں میں اصلاح کا پہلو نمایاں ہوتا ہے ،صائمہ |url=https://dailypakistan.com.pk/27-Jul-2020/1163287 |website=Daily Pakistan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=28 December 2021 |title=People are loving Bandhay Ek Dour Se drama serial |url=https://www.incpak.com/entertainment/bandhay-ek-dour-se |website=INCPak}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ''ਜਿਠਾਣੀ'', ''ਖੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਘਰ'', ''ਤੂਤੇ ਹੁਵੇ ਤਾਰੇ'', ''ਚੀਖ'', ''ਦੀਵਾਰ-ਏ-ਸ਼ਬ'' ਅਤੇ ''ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਬਾਤੇਂ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=10 September 2021 |title=Ishq Hai Episodes 7 & 8: This is a Drama Completely Void Of Sensible Characters |url=https://thebrownidentity.com/ishq-hai-episodes-7-8-this-is-a-drama-completely-void-of-sensible-characters |website=The Brown Identity |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=30 ਸਤੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930063029/https://thebrownidentity.com/ishq-hai-episodes-7-8-this-is-a-drama-completely-void-of-sensible-characters/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=5 November 2021 |title=نئی ڈرامہ سیریل "چیخ" کی ریکارڈنگ کراچی میں شروع |url=https://dailypakistan.com.pk/03-Dec-2018/890023 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127061420/https://dailypakistan.com.pk/03-Dec-2018/890023 |url-status=dead }}</ref> ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਰੇਸ਼ਮ ਗਲੀ ਕੀ ਹੁਸਨਾ'', ''ਨੰਦ'', ''ਬੰਧੈ ਏਕ ਦੋਰ ਕਹਿ'', ''ਏਕ ਝੂਟਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਮੁਹੱਬਤ'', ''ਇਸ਼ਕ ਹੈ'' ਅਤੇ ''ਅਮਾਨਤ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=11 June 2021 |title=The Tube: The Week That Was Chhoti Chhoti Baatein |url=https://www.dawn.com/news/1474363 |website=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 July 2021 |title=Ishq Hai Episodes 3 & 4: Danish Taimoor and Minal Khan’s Show Is Full of Selfish Characters |url=https://thebrownidentity.com/ishq-hai-episodes-3-4-danish-taimoor-and-minal-khans-show-is-full-of-selfish-characters |website=The Brown Identity |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923065912/https://thebrownidentity.com/ishq-hai-episodes-3-4-danish-taimoor-and-minal-khans-show-is-full-of-selfish-characters/ |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸਾਇਮਾ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਾਨਿਆਲ ਖਾਨ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref name="PakistaniDramaStory&MovieReviews{{!}}Ratings{{!}}Celebrities{{!}}EntertainmentnewsPortal{{!}}Reviewit.pk">{{Cite web |date=2 January 2021 |title=Faisal Qureshi and his family |url=https://reviewit.pk/faisal-qureshi-and-his-family |website=Pakistani Drama Story & Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal {{!}} Reviewit.pk |language=en-US}}</ref> ਸਾਇਮਾ ਦੀ ਮਾਸੀ ਅਫਸ਼ਾਨ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਚਾਚਾ ਆਬਿਦ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਫੈਸਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=7 January 2022 |title=Actresses And Their Aunts Who Are Working In Same Field |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2020/11/actresses-and-their-aunts-who-are-working-in-same-field |website=BOL News |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=6 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306102325/https://www.bolnews.com/entertainment/2020/11/actresses-and-their-aunts-who-are-working-in-same-field/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Instagram|isaimaqureshi}} * {{IMDb name|6500340}} fso9symp1srw7mznnj9d3qm6zmht8n2 0 183010 846523 845624 2026-09-18T22:46:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846523 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''ਸਿਦਰਾ ਨਿਆਜ਼ੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sidra Niazi''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।<ref name="MagTheWeekly">{{Cite web |date=March 2, 2024 |title=Sidra Niazi - Is Determined, Delightful And Above All, Real |url=https://magtheweekly.com/detail/14028-sidra-niazi-is-determined-delightful-and-above-all-real |website=Mag - The Weekly}}</ref> ''[[ਕਯਾਮਤ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਕਯਾਮਤ]]'', ''ਤੁਮਹਾਰੇ ਹੁਸਨ ਕੇ ਨਾਮ'', ''ਸਮਝੋਤਾ'' ਅਤੇ ''ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ'' ਅਤੇ [[ਇਮਰਾਨ ਅਸ਼ਰਫ|ਇਮਰਾਨ ਅਸ਼ਰਫ਼]], ਅਲੀ ਅੱਬਾਸ ਅਤੇ [[ਉਰਵਾ ਹੁਸੈਨ|ਉਰਵਾ ਹੋਕੇਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ''ਬਜ਼ਾਤ ਵਿੱਚ'' ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2021-04-17 |title=Sidra Niazi appreciates her experience working with team 'Qayamat' |url=https://dailytimes.com.pk/746524/sidra-niazi-appreciates-her-experience-working-with-team-qayamat/ |access-date=2021-06-15 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-02-28 |title=Osman Khalid Butt takes to social media after 'wedding' pics with Sidra Niazi go viral |url=https://en.dailypakistan.com.pk/28-Feb-2021/osman-khalid-butt-responds-to-wedding-rumors |access-date=2021-06-15 |website=Daily Pakistan Global |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="bdzt">{{Cite web |date=3 March 2022 |title='Badzaat' — a story of love, pain and hope is what 7th Sky Entertainment has in store for us |url=https://dailytimes.com.pk/894578/badzaat-a-story-of-love-pain-and-hope-is-what-7th-sky-entertainment-has-in-store-for-us/ |access-date=15 March 2022 |website=Daily Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sumiya |date=2022-05-21 |title=Sidra Niazi Biography – Age – Family – Dramas |url=https://www.magpakistan.com/sidra-niazi-biography-age-family-dramas-list/ |access-date=2022-07-05 |website=Mag Pakistan |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ === * ਕਯਾਮਤ<ref>{{cite web |date=June 18, 2021 |title=Review: Qayamat Ends On A Dissatisfying Note |url=https://galaxylollywood.com/2021/06/17/review-qayamat-ends-on-a-dissatisfying-note/ |website=Galaxy Lollywood |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-date=ਮਾਰਚ 17, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317205230/https://galaxylollywood.com/2021/06/17/review-qayamat-ends-on-a-dissatisfying-note/ |url-status=dead }}</ref> * ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ<ref>{{Cite web |last=Ashley |first=James |date=2021-05-11 |title=Chupke Chupke TV Series - The Latest Update |url=https://www.thebulletintime.com/news/chupke-chupke-tv-series-the-latest-update/ |access-date=2021-06-15 |website=The Bulletin Time |language=en-US}}</ref> * ਮਕਾਫਤ ਸੀਜ਼ਨ 3 * ਦਿਖਾਵਾ ਸੀਜ਼ਨ 2 * ਬਦਜ਼ਾਤ * ਦਿਖਾਵਾ ਸੀਜ਼ਨ 3 * ਦਿਲ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ<ref>{{Cite web |date=7 March 2022 |title=Upcoming Drama Serial Dil Zaar Zaar's first look and OST are out. |url=https://nexttvc.com/upcoming-drama-serial-dil-zaar-zaars-first-look-and-ost-are-out/ |website=nexttvc.com |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=18 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018132615/https://nexttvc.com/upcoming-drama-serial-dil-zaar-zaars-first-look-and-ost-are-out/ |url-status=dead }}</ref> * ਮਕਾਫਤ ਸੀਜ਼ਨ 4 * ਜ਼ਖਮ<ref>{{Cite web |last=Sumiya |date=2022-07-06 |title=Zakham Drama Cast Name, Cast Pictures, Story, & Timing |url=https://www.magpakistan.com/zakham-drama-cast-name-pictures-story-timing/ |access-date=2022-07-05 |website=Mag Pakistan |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਇਨਾਮ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ<ref>{{Cite web |last=Sumiya |date=2022-07-18 |title=Inaam e Mohabbat Drama Cast Name, Pictures, Story, & Timing |url=https://www.magpakistan.com/inaam-e-mohabbat-drama-cast-name-pictures-story-timing/ |access-date=2022-07-18 |website=Mag Pakistan |language=en-US |archive-date=2022-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718101916/https://www.magpakistan.com/inaam-e-mohabbat-drama-cast-name-pictures-story-timing/ |url-status=dead }}</ref> * ਸਮਝੋਤਾ<ref>{{cite web |date=February 2, 2023 |title=Shaista Lodhi Shares Hilarious BTS Clip From Set of 'Samjhota' |url=https://propakistani.pk/lens/shaista-lodhi-shares-hilarious-bts-clip-from-set-of-samjhota-video/ |website=Pro Pakistan}}</ref> * ਝੂਮ<ref>{{cite web |date=March 12, 2023 |title=Zara Noor Abbas share BTS from set of 'Jhoom' |url=https://www.bolnews.com/latest/2023/03/zara-noor-abbas-share-bts-from-set-of-jhoom/ |website=BOL News |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109041022/https://www.bolnews.com/latest/2023/03/zara-noor-abbas-share-bts-from-set-of-jhoom/ |url-status=dead }}</ref> * ਤੁਮਹਾਰੇ ਹੁਸਨ ਕੇ ਨਾਮ * ਖੁਸ਼ਬੋ ਮੈਂ ਬਸੇ ਖਤ<ref>{{cite web |date=November 29, 2023 |title=Khushbo Mein Basay Khat: A Grand Comeback Of Adnan Siddiqui And Nadia Jamil |url=https://galaxylollywood.com/2023/11/29/khushbo-mein-basay-khat-a-grand-comeback-of-adnan-siddiqui-and-nadia-jamil/ |website=Galaxy Lollywood |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-date=ਮਾਰਚ 17, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317205156/https://galaxylollywood.com/2023/11/29/khushbo-mein-basay-khat-a-grand-comeback-of-adnan-siddiqui-and-nadia-jamil/ |url-status=dead }}</ref> * ਤੇਰੇ ਆਨੇ ਸੇ * ਮੁਝੈ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ<ref>{{cite web |date=June 4, 2023 |title=Ahsan Khan to play a positive character in his next drama Mujhay Qabool Nahi |url=https://magtheweekly.com/detail/18418-ahsan-khan-to-play-a-positive-character-in-his-next-drama-mujhay-qabool-nahi |website=Mag - The Weekly}}</ref> * ਸੁਕੂਨ<ref>{{cite web |date=July 26, 2023 |title=Ahsan Khan Pairs Up With Sana Javed and Sidra Niazi for Upcoming Drama 'Sukoon' |url=https://propakistani.pk/lens/ahsan-khan-pairs-up-with-sana-javed-and-sidra-niazi-for-upcoming-drama-sukoon/ |website=Pro Pakistan}}</ref> * ਢੋਕਾ * ਰਿਸ਼ਤੇ === ਫਿਲਮ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2019 | ''ਲਾਲ'' | ਜ਼ਰਮੀਨੇ ਦੀ ਮਾਂ | <ref>{{Cite web |title=Geo TV to telecast 'Laal' on March 23 |url=https://www.thenews.com.pk/print/446591-geo-tv-to-telecast-laal-on-march-23 |access-date=2021-06-15 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> |- | 2021 | ''ਦਾਦੀ ਕਾ ਦਮਦ'' | ਮੋਨਾ | <ref>{{Cite web |last= |date=2021-07-19 |title=7th Sky Entertainment to bring two light-hearted telefilms this Eid-Ul-Adha |url=https://dailytimes.com.pk/794480/7th-sky-entertainment-to-bring-two-light-hearted-telefilms-this-eid-ul-adha/ |access-date=2021-10-27 |website=Daily Times}}</ref> |- | 2021 | ''ਤਮੀਜ਼ ਉੱਦੀਨ ਕੀ ਬਦਤਮੀਜ਼ ਪਰਿਵਾਰ'' | ਨੂਰੀਨ | <ref>{{Cite web |last=Nadeem |first=Syed Omer |date=2021-05-12 |title=Stay home and enjoy Eid with ARY Digital! |url=https://arydigital.tv/eid-ul-fitar-2021-programming/ |access-date=2021-11-03 |website=ARY Digital |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 | ''ਪਿਆਰ ਮੁਬਾਰਕ'' | ਸਾਰਾ | |- | ''ਲਵ ਲਾਈਫ ਕਾ ਕਾਨੂੰਨ'' | ਸਿਦਰਾ | |} === ਲਘੂ ਫਿਲਮ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2021 | ''ਪਹਿਲੀ ਵਾਲੀ'' | ਪਲਵਾਸ਼ਾਯ | ਓਮੈਰ ਰਾਣਾ ਦੇ ਉਲਟ ਅਤੇ [[ਜੁਗਨ ਕਾਜ਼ਿਮ]] ਲੀਡ ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web |date=2021-05-21 |title=Juggun and Omair Rana play leads in 'Pehli Wali' |url=https://dailytimes.com.pk/758840/juggun-and-omair-rana-play-leads-in-pehli-wali/ |access-date=2021-06-15 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> |} === ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਨੋਟਸ |- | 2017 | ''ਚਲੈ ਥੇ ਸਾਥ'' | ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਮਾਂ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} * {{instagram|sidra.niazii}} * {{IMDb name|12517306}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] d2tuuxgfnxs2jttx9a8xzyqrzjmjc53 0 184514 846479 841935 2026-09-18T16:19:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846479 wikitext text/x-wiki '''ਰੁਬੀਨਾ ਫਿਰੋਜ਼ ਭੱਟੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rubina Feroze Bhatti'''; {{Lang-ur|{{Nastaliq|رو بینہ فیروز بھٹی}}}}; ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਕਾਰਕੁਨ, [[ਅਮਨ|ਸ਼ਾਂਤੀ]] ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਨੇਤਾਗਿਰੀ|ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ]] ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Shah |first=Waseem Ahmad |date=2020-03-02 |title=View from the courtroom: Hopes attached to newly-notified child rights commission |url=https://www.dawn.com/news/1537788 |access-date=2020-12-05 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਲੋਬਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ<ref>{{Cite web |title=Faculty Staff – PGI |url=https://pgiedu.org/faculty-staff/ |access-date=2024-02-15 |language=en-US |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215063603/https://pgiedu.org/faculty-staff/ |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti {{!}} Center for South Asia |url=https://southasia.stanford.edu/people/rubina-feroze-bhatti |access-date=2024-02-15 |website=southasia.stanford.edu |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰੁਬੀਨਾ ਭੱਟੀ, ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਸਰਗੋਧਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ [[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਬਹਾਉਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (BZU) ਤੋਂ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti |url=https://www.24peaces.org/index.php/104-peacemakers-category/17273-rabina |access-date=2020-12-05 |website=www.24peaces.org }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੇਨੂਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ 2008 ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਯੂਐਸਏ]] ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਪੀਐਚਡੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web |title=SOLES Recent News - Department of Leadership Studies Ph.D. Candidate Rubina Feroze Bhatti Receives N-Peace Award - University of San Diego |url=https://www.sandiego.edu/news/soles/detail.php?_focus=53202 |access-date=2020-12-04 |website=www.sandiego.edu}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਭੱਟੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਸਰਗੋਧਾ ਵਿਖੇ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 1996 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2004 ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਤੰਗ ਵਸਾਇਬ (ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ "ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਤਰਸਣਾ") ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ।<ref name=":3">{{Cite web |date=2012-12-03 |title=Day 9: Spotlighting Rubina Feroze Bhatti, Pakistan |url=https://nobelwomensinitiative.org/day-9-spotlighting-rubina-feroze-bhatti-pakistan/ |access-date=2020-12-05 |website=Nobel Women's Initiative |language=en-US}}</ref> ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ ਵਸਾਇਬ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਕਿ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Welcome To Taangh Wasaib Organization |url=http://www.taangh.org.pk/index.php |access-date=2020-12-05 |website=www.taangh.org.pk |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035705/http://www.taangh.org.pk/index.php |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ, ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।<ref name=":4">{{Cite web |title=Teachings of Sufism to promote interfaith harmony |url=https://www.peaceinsight.org/en/articles/taangh-wasaib-organization-rubina-profile/ |access-date=2020-12-05 |website=Peace Insight |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੀਸ ਗਾਰਡਨ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਨੰਦ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":5">{{Cite web |title=Taangh Wasaib Organization (TWO) |url=https://www.peaceinsight.org/en/organisations/two/ |access-date=2020-12-05 |website=Peace Insight |language=en}}</ref> ਉਹ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਕਾਸ, ਸ਼ਾਂਤੀ-ਨਿਰਮਾਣ,<ref>{{Cite web |title=Stories That Inspire: Asian Peace Activists Share their Hopes, Reflections, and Insights on Peacebuilding |url=http://buildingpeaceforum.com/2015/11/stories-that-inspire-asian-peace-activists-share-their-hopes-reflections-and-insights-on-peacebuilding/ |access-date=2020-12-05 |website=Building Peace |language=en-US |archive-date=2018-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818163610/http://buildingpeaceforum.com/2015/11/stories-that-inspire-asian-peace-activists-share-their-hopes-reflections-and-insights-on-peacebuilding/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਬਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਨੇਤਾਵਾਂ, [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਕਾਰਕੁਨਾਂ]] ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Research Paper |url=https://digital.sandiego.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1027&context=dissertations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180505213835/http://digital.sandiego.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1027&context=dissertations |archive-date=2018-05-05 |access-date= |website=San Diego University}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਜਸਟਿਸ<ref>{{Cite web |title=Centre For Social Justice |url=http://www.csjpak.org/ |access-date=2020-12-05 |website=www.csjpak.org}}</ref> ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=The Newspaper's Staff |date=2018-11-30 |title=Commission formed for protection of minorities rights |url=https://www.dawn.com/news/1448454 |access-date=2020-12-05 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਭੱਟੀ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਈਸਟਰਨ ਮੇਨੋਨਾਈਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਕਾਲਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 2013-2014 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਡਾਇਲਾਗ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੀਡ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ]], [[ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ|ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ]], ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ,<ref>{{Cite web |title=N - Peace Award - United Nations Development Programme {{!}} UNDP |url=https://stories.undp.org/n-peace-award |access-date=2020-12-05 |website=Exposure |language=en |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224024301/https://stories.undp.org/n-peace-award |url-status=dead }}</ref> ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਬਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰਮਾਂ<ref>{{Cite web |title=More Good News from Kids for Peace |url=http://archive.constantcontact.com/fs149/1102626891310/archive/1111461614641.html |access-date=2020-12-05 |website=archive.constantcontact.com |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035705/http://archive.constantcontact.com/fs149/1102626891310/archive/1111461614641.html |url-status=dead }}</ref> ਉੱਤੇ ਭਾਸ਼ਣ<ref>{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti (Pakistan) {{!}} WikiPeaceWomen – English |url=https://wikipeacewomen.org/wpworg/en/?page_id=2235 |access-date=2020-12-05 |website=wikipeacewomen.org }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Govt committed to Quaid's vision on minorities: minister |url=https://www.thenews.com.pk/print/513776-govt-committed-to-quaid-s-vision-on-minorities-minister |access-date=2020-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti presents on 'The Struggle for Peace, Environmental Justice and Women's Rights in Pakistan' |url=https://www.csbsju.edu/news/bhatti |access-date=2020-12-05 |website=College of Saint Benedict & Saint John's University |language=en |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035705/https://www.csbsju.edu/news/bhatti |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 2015 ਅਤੇ 2018 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ<ref>{{Cite web |title=Minority Advisory Council {{!}} Human Rights & Minorities Affairs Department |url=https://hrma.punjab.gov.pk/advisory_council |access-date=2020-12-14 |website=hrma.punjab.gov.pk |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035710/https://hrma.punjab.gov.pk/advisory_council |url-status=dead }}</ref> ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-09-06 |title=Rubina Feroze Bhatti |url=https://www.frontlinedefenders.org/en/profile/rubina-feroze-bhatti |access-date=2020-12-14 |website=Front Line Defenders |language=en}}</ref> ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਰਾਈਟਸ ਆਫ਼ ਚਾਈਲਡ, <ref name=":0"/> ਵਿੱਚ NCRC ਐਕਟ, 2017 ਦੇ ਤਹਿਤ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਪੰਜਾਬ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=National Commission on the Rights of Child Act, 2017 |url=http://na.gov.pk/uploads/documents/1510753806_983.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208152638/http://www.na.gov.pk:80/uploads/documents/1510753806_983.pdf |archive-date=2017-12-08 |access-date= |website=National Assembly}}</ref> ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਾਨੂੰਨ, ਨੀਤੀਆਂ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ।<ref>{{Cite web |date=2020-06-28 |title=NCRC concerned over rising incidents of child rights' violations |url=https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/ |access-date=2020-12-05 |website=Daily Mail Pakistan |language=en-US |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035713/https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/ |url-status=dead }}</ref> NCRC ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਤੀ ਸੰਵਾਦ<ref>{{Cite web |date=2020-09-13 |title=Children's rights to be protected: Augustine |url=https://nation.com.pk/13-Sep-2020/children-s-rights-to-be-protected-augustine |access-date=2020-12-05 |website=The Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=News Desk |date=2020-09-12 |title=Pakistan under obligation to develop child protection system, says Rubina |url=https://pakobserver.net/pakistan-under-obligation-to-develop-child-protection-system-says-rubina/ |access-date=2020-12-05 |website=Pakistan Observer |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ<ref>{{Cite web |last=Uploader |date=2020-06-28 |title=NCRC expresses concern over many rising incidents of child rights violations |url=https://www.app.com.pk/national/ncrc-expresses-concern-over-many-rising-incidents-of-child-rights-violations/ |access-date=2020-12-05 |website=Associated Press Of Pakistan |language=en-US}}</ref> ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bldpa0xd75qtgxg6ae8y9z10nbk0ox6 0 186240 846462 754485 2026-09-18T12:29:39Z Salil Kumar Mukherjee 37747 →ਤਸਵੀਰ 846462 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬੀ. ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ | image = Kalyani Amma.png | birth_date = {{birth date|1884|2|22|df=y}} | birth_place = [[ਥਿਰੂਵਨਥਾਪੁਰਮ]] | death_date = {{death date and age|1959|10|9|1884|2|22|df=y}} | occupation = ਲੇਖਿਕਾ, ਸੰਪਾਦਕ, ਅਧਿਆਪਕ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ | notable_works = | spouse = ਸਵਦੇਸ਼ਾਭਿਮਾਨੀ ਕੇ. ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਿੱਲਈ }} '''ਬੀ ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ''' (22 ਫਰਵਰੀ 1884 – 9 ਅਕਤੂਬਰ 1959) ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ''ਵਿਆਜ਼ਵੱਟਾ ਸਮਾਰਕਨਕਲ'' (ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ) ਅਤੇ ''ਓਰਮਾਇਲ ਨਿੰਨਮ'' (ਯਾਦਾਂ) ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/swadeshabhimani-k-ramakrishna-pillais-wife-b-kalyani-amma-was-a-writer-and-social-reformer-in-her-own-right/article7582805.ece|title=Twelve eventful years|last=Jayasree|first=G. S.|date=2015-08-27|work=The Hindu|access-date=2021-04-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਾਲਿਆਂ, ''ਸ਼ਾਰਦਾ'' <ref>{{Cite book|title=Unregistered Representation of Women "Heroes" in the Indian Freedom Struggle with Special Reference to Kerala|last=Unnikrishnan|first=Sandhya M.|date=January–June 2019|publisher=Research Journal of Kisan Veer Mahavidyalaya, Wai|pages=54}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chelangad |first=Saju |title=Women's Journalism and Kochi |url=https://www.mathrubhumi.com/ernakulam/nagaram/article-1.4108392 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422050617/https://www.mathrubhumi.com/ernakulam/nagaram/article-1.4108392 |archive-date=22 April 2021 |access-date=2021-04-22 |website=Mathrubhumi}}</ref> ਅਤੇ ''ਮਲਿਆਲਮਸਿਕਾ''<ref>{{Cite book|title=Masikapatanangal (Studies on Magazines)|last=Priyadarsanan|first=G.|publisher=Sahitya Pravarthaka Co-operative Society Ltd.|year=1974|location=Kottayam}}</ref> ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਸਵਦੇਸ਼ਭਿਮਾਨੀ ਕੇ. ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ, ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Antony |first=Teena |date=2013 |title=Women's Education Debates in Kerala: Fashioning Sthreedharmam |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11676/11/12_chapter4.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706074830/http://shodhganga.inflibnet.ac.in:80/bitstream/10603/11676/11/12_chapter4.pdf |archive-date=2016-07-06 |access-date=21 April 2021 |website=Shodhganga : a reservoir of Indian theses @ INFLIBNET |pages=223–236}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਬੀ. ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਤਰਾਵਣਕੋਰ]] ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1884 ਨੂੰ ਕੁਜ਼ੀਵਿਲਾਕਾਥੂ ਹਾਊਸ, ਕੁਥੀਰਾਵੱਟਮ, [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਬਰਾਯਨ ਪੋਟੀ ਅਤੇ ਭਗਵਤੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/swadeshabhimani-k-ramakrishna-pillais-wife-b-kalyani-amma-was-a-writer-and-social-reformer-in-her-own-right/article7582805.ece|title=Twelve eventful years|last=Jayasree|first=G. S.|date=2015-08-27|work=The Hindu|access-date=2021-04-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJayasree2015">Jayasree, G. S. (27 August 2015). [https://www.thehindu.com/books/swadeshabhimani-k-ramakrishna-pillais-wife-b-kalyani-amma-was-a-writer-and-social-reformer-in-her-own-right/article7582805.ece "Twelve eventful years"]. ''The Hindu''. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ|ISSN]]&nbsp;[[issn:0971-751X|0971-751X]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2021</span>.</cite></ref> ਉਹ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਇਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੇਨਾਨਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਟਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Antony |first=Teena |date=2013 |title=Women's Education Debates in Kerala: Fashioning Sthreedharmam |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11676/11/12_chapter4.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706074830/http://shodhganga.inflibnet.ac.in:80/bitstream/10603/11676/11/12_chapter4.pdf |archive-date=2016-07-06 |access-date=21 April 2021 |website=Shodhganga : a reservoir of Indian theses @ INFLIBNET |pages=223–236}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAntony2013">Antony, Teena (2013). [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11676/11/12_chapter4.pdf "Women's Education Debates in Kerala: Fashioning Sthreedharmam"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''Shodhganga : a reservoir of Indian theses @ INFLIBNET''. pp.&nbsp;223–236. [https://web.archive.org/web/20160706074830/http://shodhganga.inflibnet.ac.in:80/bitstream/10603/11676/11/12_chapter4.pdf Archived] <span class="cs1-format">(PDF)</span> from the original on 6 July 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2021</span>.</cite></ref> F.A. (ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰੀ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰੇਡ 11 ਅਤੇ 12 ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|last=Antony|first=Teena|date=January–June 2013|title=Malayali women: Education and the development of the self in the early 20th century|url=https://www.jyotinivas.org/pdf/Vol7(1).pdf|journal=National Journal of Jyoti Research Academy|volume=7|pages=24–30|issn=0975-461X|via=Jyoti Nivas College}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਅਤੇ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ (ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ), ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=നഷ്ടജാതകവും ലാഭജാതകവും |url=https://www.manoramaonline.com/style/columns/kadhakkoottu/jathakam.html |access-date=2021-04-22 |website=ManoramaOnline |language=ml}}</ref> ਵਿਆਹ 1904 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਲਾਬਾਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਟਕਕਾਰ ਥਾਰਾਵਥ ਅੰਮਾਲੂ ਅੰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਘਾਟ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=B. Kalyani Amma - Biography |url=http://www.keralasahityaakademi.org/PROFILES/BKalyaniAmma/Html/BKAmmagraphy.htm |access-date=2021-04-22 |website=www.keralasahityaakademi.org}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਜੋੜੇ ਲਈ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਰਸ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਨੂਰ, ਮਾਲਾਬਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|title=Ormayil Ninnu|last=Amma|first=B. Kalyani|publisher=Sahitya Pravarthaka Co-operative Society Ltd.|year=1964|editor-last=K. Gomathy|editor-first=Amma|location=Kottayam}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਗਲੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਲਾਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨ ਤਾਂ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ ਨੂੰ ਤਪਦਿਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1916 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1937 ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਮਿਸਟ੍ਰੈਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਲਾਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। == ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਨੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੌਰਾਨ ''ਮਲਿਆਲਮਸਿਕਾ'' ਲਈ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਾਰਦਾ'' ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Chelangad |first=Saju |title=Women's Journalism and Kochi |url=https://www.mathrubhumi.com/ernakulam/nagaram/article-1.4108392 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422050617/https://www.mathrubhumi.com/ernakulam/nagaram/article-1.4108392 |archive-date=22 April 2021 |access-date=2021-04-22 |website=Mathrubhumi}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChelangad">Chelangad, Saju. [https://web.archive.org/web/20210422050617/https://www.mathrubhumi.com/ernakulam/nagaram/article-1.4108392 "Women's Journalism and Kochi"]. ''Mathrubhumi''. Archived from [https://www.mathrubhumi.com/ernakulam/nagaram/article-1.4108392 the original] on 22 April 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 April</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|title=Manmarinja Masikakal (Magazines that no longer exist)|last=Priyadarshan|first=G.|publisher=National Book Stall|year=1972|location=Kottayam}}</ref> ਦੋਵੇਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਸਨ। ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ''ਓਰਮਾਯਿਲ ਨਿੰਨੁਮ'' (ਯਾਦਾਂ), ''ਵਿਆਜ਼ਵੱਟ ਸਮਾਰਨਕਲ'' (ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ), ''ਮਹਾਥਿਕਲ'' (ਮਹਾਨ ਔਰਤਾਂ), ''ਥਾਮਰਾਸਰੀ'', ''ਕਰਮਫਲਮ'' (ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ), ''ਵੀਟੀਲਮ ਪੁਰਾਥਮ'' (ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ), ''ਅਰੋਗਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰਮ'', ''ਅਰੋਗਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰਵਮ ਗ੍ਰਹਿਭਰਨਵਮ'' (ਘਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ) ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/swadeshabhimani-k-ramakrishna-pillais-wife-b-kalyani-amma-was-a-writer-and-social-reformer-in-her-own-right/article7582805.ece|title=Twelve eventful years|last=Jayasree|first=G. S.|date=2015-08-27|work=The Hindu|access-date=2021-04-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJayasree2015">Jayasree, G. S. (27 August 2015). [https://www.thehindu.com/books/swadeshabhimani-k-ramakrishna-pillais-wife-b-kalyani-amma-was-a-writer-and-social-reformer-in-her-own-right/article7582805.ece "Twelve eventful years"]. ''The Hindu''. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ|ISSN]]&nbsp;[[issn:0971-751X|0971-751X]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2021</span>.</cite></ref> ''ਓਰਮਾਇਲ ਨਿੰਨਮ'', ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਛੂਤ-ਛਾਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਖਰੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤ, ਥਰਵਥ ਅਮੀਨੀ ਅੰਮਾ ਕੋਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਪੱਤਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite book|title=Ormayil Ninnu|last=Amma|first=B. Kalyani|publisher=Sahitya Pravarthaka Co-operative Society Ltd.|year=1964|editor-last=K. Gomathy|editor-first=Amma|location=Kottayam}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAmma1964">Amma, B. Kalyani (1964). K. Gomathy, Amma (ed.). ''Ormayil Ninnu''. Kottayam: Sahitya Pravarthaka Co-operative Society Ltd.</cite></ref> ''ਵਿਆਜ਼ਵੱਟ ਸਮਾਰਕਨਕਲ'' ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। 1998 ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ''ਵਿਆਜ਼ਵੱਟ ਸਮਾਰਨਕਲ'' ਡੀਸੀ ਬੁਕਸ, ਕੋਟਾਯਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਰਵਥ ਅੰਮਾਲੂ ਅੰਮਾ (14.12.1916) ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਤਾਰਵਥ ਅੰਮਾਲੂ ਅੰਮਾ ਦੀ ਮੁਖਬੰਧ ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਸੁਰ ਤੈਅ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/swadeshabhimani-k-ramakrishna-pillais-wife-b-kalyani-amma-was-a-writer-and-social-reformer-in-her-own-right/article7582805.ece|title=Twelve eventful years|last=Jayasree|first=G. S.|date=2015-08-27|work=The Hindu|access-date=2021-04-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJayasree2015">Jayasree, G. S. (27 August 2015). [https://www.thehindu.com/books/swadeshabhimani-k-ramakrishna-pillais-wife-b-kalyani-amma-was-a-writer-and-social-reformer-in-her-own-right/article7582805.ece "Twelve eventful years"]. ''The Hindu''. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ|ISSN]]&nbsp;[[issn:0971-751X|0971-751X]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2021</span>.</cite></ref> 1916 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਸਕਰਣ ਹੋਏ।<ref>{{Cite book|title=Vyaazhavattasmaranakal|last=Amma|first=B. Kalyani|publisher=D.C. Books|year=1997|location=Kottayam}}</ref> ''ਮਹਾਥਿਕਲ ਨੂੰ'' ਕੋਚੀਨ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Antony|first=Teena|date=January–June 2013|title=Malayali women: Education and the development of the self in the early 20th century|url=https://www.jyotinivas.org/pdf/Vol7(1).pdf|journal=National Journal of Jyoti Research Academy|volume=7|pages=24–30|issn=0975-461X|via=Jyoti Nivas College}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">Antony, Teena (January–June 2013). [https://www.jyotinivas.org/pdf/Vol7(1).pdf "Malayali women: Education and the development of the self in the early 20th century"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''National Journal of Jyoti Research Academy''. '''7''': 24–30. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ|ISSN]]&nbsp;[[issn:0975-461X|0975-461X]] &#x2013; via Jyoti Nivas College.</cite></ref> ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Her-self: Early Writings on Gender by Malayalee Women, 1898-1938|last=Devika|first=J.|publisher=Stree|year=2005|isbn=8185604746|location=Kolkata|pages=xxxi}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ।<ref>{{Cite book|title=Masikapatanangal (Studies on Magazines)|last=Priyadarsanan|first=G.|publisher=Sahitya Pravarthaka Co-operative Society Ltd.|year=1974|location=Kottayam}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPriyadarsanan1974">Priyadarsanan, G. (1974). ''Masikapatanangal (Studies on Magazines)''. Kottayam: Sahitya Pravarthaka Co-operative Society Ltd.</cite></ref> ਉਹ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਇੱਕ ਨਾਇਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਅਤੇ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿੱਜੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1959]] ikw1am445j2tskpko42u8lr4z8ej0kh 0 186531 846517 831161 2026-09-18T21:54:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846517 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼੍ਰੀਮਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆਜੀ | image = Shreema bhattacherjee.jpg | caption = 2020 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਾ | birth_date = {{Birth date and age|1997|02|26|df=y}} | birth_place = [[ਕਲਕੱਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]] | alma_mater = ਬਾਗਬਜ਼ਾਰ ਵੁਮੈਨ'ਜ਼ ਕਾਲਜ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2016-ਵਰਤਮਾਨ | known_for = ਜਮਾਈ ਰਾਜਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਲਾਸ਼ਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ | notable_works = [[ਗਾਟਚੋਰਾ]] | height = | spouse = | partner = ਗੌਰਬ ਰੋਏ ਚੌਧਰੀ (2020) | website = }} '''ਸ਼੍ਰੀਮਾ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ ਜੋ ਕਿ 5 ਜੂਨ 2017 ਤੋਂ 12 ਅਗਸਤ 2018 ਤੱਕ ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ ਬੰਗਾਲੀ ਡਰਾਮਾ-ਰੋਮਾਂਸ-ਕਾਮੇਡੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਜਮਾਈ ਰਾਜਾ'' ਵਿੱਚ ਨਿਲਾਸ਼ਾ ਬੈਨਰਜੀ ਉਰਫ਼ ਨੀਲ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2017-06-19 |title=‘রাশি’ ও ‘অগ্নিপরীক্ষা’র পর ‘জামাই রাজা’ |url=https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/582087.details |access-date=2024-03-13 |website=banglanews24.com |language=bn |archive-date=2018-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918134147/http://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/582087.details |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਅਭਿਮਨਿਊ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ "''ਟੇਕੋ"'' ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਨੇ ਬਾਗਬਾਜ਼ਾਰ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸ਼੍ਰੀਮਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 26 ਫਰਵਰੀ 1997 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=মধ্যরাতে কেক কেটেছেন, পেয়েছেন বড় সারপ্রাইজ, জন্মদিনে সারাদিন কী প্ল্যান শ্রীমার |url=https://bangla.hindustantimes.com/entertainment/exclusive-shreema-bhattacherjee-got-big-surprise-at-mid-night-revels-her-birthday-plan-31708923268962.html |access-date=2024-04-23 |website=Hindustantimes Bangla |language=bn |archive-date=2024-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423075709/https://bangla.hindustantimes.com/entertainment/exclusive-shreema-bhattacherjee-got-big-surprise-at-mid-night-revels-her-birthday-plan-31708923268962.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰ ਗੌਰਬ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bahadur |first=Nur |last2=Television |first2=Jamuna |date=2021-09-11 |title=কাউকে ধরে রাখা যায় না, যে যাওয়ার সে যাবেই: গৌরবের উদ্দেশে শ্রীমা! |url=https://jamuna.tv/news/261523 |access-date=2024-04-22 |website=Jamuna Television |language=en}}</ref> ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਫ਼ਵਾਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 2021 ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਯੰਤਾ ਮੋਦਕ<ref>{{Cite web |last=Media |first=HoopHaap Digital |date=2021-09-06 |title=Shreema Bhattacharya: গৌরব নয়, এই অভিনেত্রীর প্রাক্তনের সঙ্গে চুটিয়ে প্রেম করছেন শ্রীমা! |url=https://m.hoophaap.com/article/shreemas-new-instagram-reel-viral/50935 |access-date=2024-04-22 |website=HoopHaap |language=en-US |archive-date=2024-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422154858/https://m.hoophaap.com/article/shreemas-new-instagram-reel-viral/50935 |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਕਨਿਸ਼ਕ ਸ਼ੇਠ<ref>{{Cite web |date=2022-02-26 |title=২৫-এ পা দিলেন শ্রীমা ভট্টাচার্য, জন্মদিনের শুভেচ্ছায় উত্তাল ইনস্টা |url=https://poridorshok.com/news/entertainment/actress-shreema-bhattacherjees-25th-birthday-celebration-see-pictures-with-rumored-boyfriend/ |access-date=2024-04-22 |website=poridorshok.com |language=bn |archive-date=2024-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422154350/https://poridorshok.com/news/entertainment/actress-shreema-bhattacherjees-25th-birthday-celebration-see-pictures-with-rumored-boyfriend/ |url-status=dead }}</ref> ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਫ਼ਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਇੰਦਰਨੀਲ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Goswami |first=Ranita |date=2023-10-04 |title=‘যার মর্ম শুধু মনের মানুষ জানে’! বৃষ্টির দিনেই ইন্দ্রনীলকে প্রেম নিবেদন শ্রীমার |url=https://bangla.hindustantimes.com/entertainment/actress-shreema-bhattacharjee-post-a-new-emotional-song-is-it-for-actor-indranil-chatterjee-31696412832213.html |access-date=2024-04-22 |website=Hindustantimes Bangla |language=bn |archive-date=2024-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422154409/https://bangla.hindustantimes.com/entertainment/actress-shreema-bhattacharjee-post-a-new-emotional-song-is-it-for-actor-indranil-chatterjee-31696412832213.html |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸ਼੍ਰੀਮਾ ਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਬੰਗਲਾ ਮੈਗਾਸੀਰੀਅਲ ''ਨਗਲੀਲਾ'' ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਾਫੀ ਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਜਮਾਈ ਰਾਜਾ ਨੇ'' ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਨੀਲਾਸ਼ਾ ਬੈਨਰਜੀ ਉਰਫ ਨੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਸ਼੍ਰੀਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਲਵਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਟੇਕੋ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਭਿਮਨਿਊ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/actress-shreema-bhattacharjee-to-feature-in-priyo-tarokar-andarmohol/articleshow/76003917.cms|title=Actress Shreema Bhattacharjee to feature in ‘Priyo Tarokar Andarmohol’|date=2020-05-26|work=The Times of India|access-date=2024-05-02|issn=0971-8257}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ ਮੈਗਾਸੀਰੀਅਲ ''ਗਾਚੋਰਾ'' (2021-2023) ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ, ਦਿਉਤੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=পর্দায় এবার 'গাঁটছড়া' বাঁধবেন গৌরব-শোলাঙ্কি, থাকবেন শ্রীমা, অনুষ্কা, অনিন্দ্য, রিয়াজও |url=https://bengali.abplive.com/photo-gallery/entertainment/bengali-serial-new-bengali-serial-gantchhora-to-be-coming-soon-853653 |access-date=2024-05-02 |website=ABP Bengali |language=bn}}</ref> ਦਿਉਤੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ! ਨੋਟਸ |- | 2019 | ''ਟੇਕੋ'' | ਰੂਪਾ | ਅਭਿਮਨਿਊ ਮੁਖਰਜੀ | ਰਿਤਵਿਕ ਚੱਕਰਵਰਤੀ | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ |- |} == ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਪਲੇਟਫਾਰਮ ! ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ! ਨੋਟਸ |- | 2022 | ''ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤੋ'' | ਸਨਿ ਘੋਸ ਰੇ ॥ | ਐਨੀ | ਹੋਇਚੋਈ | ਰਿਸ਼ਵ ਬਾਸੂ | [[ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਾ'' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ |- |} == ਟੀ.ਵੀ.ਸੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਬ੍ਰਾਂਡ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਹਿ-ਸਟਾਰ |- | 2017 | ''[[ਐਮਾਜ਼ਾਨ (ਕੰਪਨੀ)|ਐਮਾਜ਼ਾਨ]]'' | | ਅਰਜੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ |- | 2021 | ''ਬੈਕਟਰੋਲ ਸਾਬਣ'' | | |- | 2021 | ''SNV ਸ਼ੌਪੀ'' | ਸ਼ਿਬ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ | ਰਿਆ ਗਾਂਗੁਲੀ |- | 2022 | ''ਸ਼ਾਪਸੀ ਐਪ'' | | |- | 2022 | ''ਸਨਸਿਲਕ'' | | [[ਦਰਸ਼ਨਾ ਬਾਨਿਕ|ਦਰਸ਼ਨਾ ਬਨਿਕ]] ਅਤੇ ਬਿਬਰਿਤੀ ਚੈਟਰਜੀ |- | 2023 | ''ਅਮੀਰ ਮੈਰੀ'' | | ਅਨਿੰਦਿਆ ਚੈਟਰਜੀ |- | 2023 | ''[[ਐਮਾਜ਼ਾਨ (ਕੰਪਨੀ)|ਐਮਾਜ਼ਾਨ]]'' | | ਗੌਰਬ ਚੈਟਰਜੀ |- |} == ਮਹਲਿਆ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ |- | 2021 | ''ਨਾਬਰੂਪੇ ਮਹਾਦੁਰਗਾ'' <ref>{{Cite web |title=Shreema Bhattacherjee: মহালয়ার প্রাক্কালে ব্রহ্মাণি রূপে শ্রীমা! অভিনেত্রীর স্নিগ্ধ রুপে মুগ্ধ নেটিজেনরা |url=https://www.bharatbarta.com/you-look-like-a-real-thakur-shrima-as-brahmani-before-mahalaya-there-were-new-surprises/ |access-date=2024-03-20 |website=Bharat Barta |language=en-US}}</ref> | ਦੇਵੀ ਮਹਾਗੌਰੀ | ਰੰਗ ਬੰਗਲਾ |- |} == ਪੁਜੋ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸ਼ੋਅ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਚੈਨਲ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਸਹਿ-ਐਂਕਰ |- | 2021 | ''ਅਗਮੋਨਿ ਅਰਾਧੋਨਾ'' | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਅਨੀਕ ਧਰ |- |} == ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਪਲੇਟਫਾਰਮ ! ਸਹਿ-ਸਟਾਰ |- | 2019 | ''ਖਚਰ ਭੀਤੋਰ ਅਚਿਨ ਪਖੀ'' | [[ਯੂਟਿਊਬ]] | ਰਿਧੀਸ਼ |- | 2021 | ''ਤੋਰ ਦੁਚੋਖੇ'' | [[ਯੂਟਿਊਬ]] | ਰਿਧੀਸ਼ |- | 2021 | ''ਦੁੱਗਾ ਮਾਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ'' | [[ਯੂਟਿਊਬ]] | ਕੰਚਨ ਮਲਿਕ |- | 2021 | ''ਅਮੀ ਚਾਈਚਿ ਤੋਮੇ'' | [[ਯੂਟਿਊਬ]] | ਸਯੰਤਾ ਮੋਦਕ |- | 2023 | ''ਬੇਸ਼ ਤੋਹਿ ਚਿਲਮ ਅਮੀ'' | [[ਯੂਟਿਊਬ]] | ਈਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘਾ ਰਾਏ |- | 2023 | ''ਮੋਨੇਰ ਪਾਸਵਰਡ'' <ref>{{Cite web |title=Anupam Roy Song: ৬ বছর পর নতুন অ্যালবাম অনুপমের, গাইলেন শ্রীমা- রাহুলের 'মনের পাসওয়ার্ড' |url=https://bangla.aajtak.in/cinema-and-tv-serial-news/story/anupam-roy-new-album-moner-password-song-featuring-shreema-bhattacharjee-rahul-dev-bose-anupam-roy-romantic-song-soc-513779-2023-02-16 |access-date=2024-03-15 |website=Aaj Tak বাংলা |language=bn}}</ref> | [[ਯੂਟਿਊਬ]] | ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬੋਸ |- |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ/ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ! ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="1" | 2020 | ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਵਾਰਡ 2020 | ||ਜੇਤੂ |- | rowspan="1" | 2021 | ਬੰਗਾਲੀ ਆਈਕਨ ਅਵਾਰਡ | ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿਹਰਾ ||ਜੇਤੂ |- | rowspan="2" | 2022 | ਸੋਸ਼ਲ ਸਟਾਰ ਅਵਾਰਡ 2022 | ਟੀਵੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ||ਜੇਤੂ |- | ਬੰਗਾਲੀ ਆਈਕਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ | ''ਗਾਚੋਰਾ'' || ਜੇਤੂ |- | rowspan="2" | 2023 | ਜੋਸ਼ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ (ਸੋਨਾ) ||ਜੇਤੂ |- | TV9 ਬੰਗਲਾ ਘੋਰਰ ਬਾਇਓਸਕੋਪ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ-ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ | ''ਗਾਚੋਰਾ'' ||ਜੇਤੂ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|12391367|Shreema Bhattacharjee}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] mt01323qq5wvfrclc1yqpz64hooaiei 0 186876 846533 757524 2026-09-19T00:54:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846533 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੌਰਭ ਰਾਜ ਜੈਨ | image = Saurabh Raaj Jain at Iconic Gold Awards 2021 (cropped).jpg | image_size = 220px | caption = 2021 ਵਿੱਚ ਜੈਨ | pronunciation = | birth_date = {{birth_date and age|1985|12|1|df=yes}}<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/nach-baliye-9-fame-sourabh-raaj-jain-celebrates-birthday-and-anniversary-with-wife-ridhima-in-china/articleshow/72350974.cms|title=Nach Baliye 9 fame Saurabh Raaj Jain celebrates birthday and anniversary with wife Ridhima in China|work=[[Times of India]]}}</ref> | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = {{hlist|[[ਅਦਾਕਾਰ]]|ਮਾਡਲ}} | years_active = 2004–ਵਰਤਮਾਨ | height = {{height|ft=6|in=03}} | television = | spouse = {{marriage| ਰਿੱਧੀਮਾ ਜੈਨ|2010}} | children = 2 | mother = }} '''ਸੌਰਭ ਰਾਜ ਜੈਨ''' (ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1985) ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Nach Baliye 9 fame Saurabh Raaj Jain celebrates birthday and anniversary with wife Ridhima in China |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/nach-baliye-9-fame-sourabh-raaj-jain-celebrates-birthday-and-anniversary-with-wife-ridhima-in-china/articleshow/72350974.cms |website=[[Times of India]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਮਹਾਭਾਰਤ'' (2013-2014) ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ "ਗੇਮ-ਚੇਂਜਰ" ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Poonam Ahuja |date=2020-05-20 |title=Sourabh Raaj Jain: Playing Lord Krishna in Mahabharat was a game-changer quite literally |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/sourabh-raaj-jain-playing-lord-krishna-in-mahabharat-was-a-game-changer-quite-literally/articleshow/75821947.cms |access-date=2021-06-17 |publisher=Mumbaimirror.indiatimes.com |archive-date=2020-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627171406/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/sourabh-raaj-jain-playing-lord-krishna-in-mahabharat-was-a-game-changer-quite-literally/articleshow/75821947.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/saurabh-raj-jain-in-a-mythological-role-again/1122281|title=Sourabh Raj Jain in a mythological role, again|last=Kulkami|first=Onkar|date=31 May 2013|work=The Indian Express|access-date=14 December 2018}}</ref> ਦੇਵੋਂ ਕੇ ਦੇਵ ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤਰ...''ਦੇਵੋਂ ਕੇ ਦੇਵ...ਮਹਾਕਾਲੀ-ਅੰਥ ਹੀ ਆਰੰਭ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ''ਮਹਾਦੇਵ'' ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਵ|ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ]] ਨੂੰ ਵੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ''ਕਸਮ ਸੇ'', ''ਉਤਰਨ'', ''ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ'' ਅਤੇ ''ਪਟਿਆਲਾ ਬਾਬੇਜ਼'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=TV shows axed during lockdown leave lead actors heartbroken |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tv-shows-axed-during-lockdown-leave-lead-actors-heartbroken/photostory/75697036.cms |access-date= |website=The Times of India}}</ref> ਜੈਨ ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 9'' (2019) ਅਤੇ ''ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 11'' (2021) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2014-06-13 |title=I have become very calm: Saurabh Jain |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/i-have-become-very-calm-saurabh-jain/article1-1226326.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605221101/http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/i-have-become-very-calm-saurabh-jain/article1-1226326.aspx |archive-date=5 June 2014 |access-date=2021-06-17}}</ref><ref>{{Cite web |title=Exclusive! Saurabh Raaj Jain to participate in Khatron Ke Khiladi 11 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-sourabh-raaj-jain-to-participate-in-khatron-ke-khiladi-11/articleshow/81869609.cms |website=[[Times of India]]}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੌਰਭ ਰਾਜ ਜੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1985 ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਲ ਸਤਸੰਗੀ ਦੇ ਕਿਰਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਐਮ. ਬੀ. ਏ. ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੌਰਭ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਡੇਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2010 ਵਿੱਚ ਰਿਧੀਮਾ ਜੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ''ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 9'' ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾ 21 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਜੁੜਵਾਂ ਰਿਸ਼ੀਕਾ ਅਤੇ ਹਰਿਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਾਪੇ ਬਣੇ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-08-21 |title=First glimpse of TV actor Sourabh Raaj Jain's twins Hrishika & Hrishivh on their 1st birthday! |url=https://news.abplive.com/entertainment/television/first-glimpse-of-tv-actor-sourabh-raaj-jains-twins-hrishika-hrishivh-on-their-1st-birthday-790280 |access-date=2021-11-05 |website=news.abplive.com |language=en}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" |ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" scope="col" |ਰੈਫ. |- |2008 |''ਕਰਮ'' |ਵਿਜੇ |[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | |- |2015 |''ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਚੈੱਕ ਕਰੋ'' |ਕ੍ਰਿਸ਼ |[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ]] | |- |2017 |''ਓਮ ਨਮੋ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਯਾ'' |ਭਗਵਾਨ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ/ਭਗਵਾਨ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]]/ਭਗਵਾਨ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ/ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ/ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Indian-TVs-Krishna-Saurabh-Raaj-Jain-bags-an-Indonesian-movie/articleshow/45651093.cms|title=Indian TV's Krishna, Saurabh Raaj Jain bags an Indonesian movie|last=Maheshwri|first=Neha|date=27 December 2014|work=The Times of India|access-date=14 December 2018}}</ref> |} === ਰੇਡੀਓ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ. ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" |ਚੈਨਲ !ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" |ਰੈਫ. |- |2016 |ਆਰਥ |ਐਂਕਰ |92. 7 ਵੱਡਾ ਐੱਫ. ਐੱਮ. |ਪੋਡਕਾਸਟ |<ref>{{Cite web |title=Arth |url=https://open.spotify.com/show/4vEvPf7MesK9lp5taPmlO8 |access-date=2021-10-28 |website=Spotify |language=en}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" ! scope="col" |ਸਾਲ. ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ |- |2004–2006 |''ਰੀਮਿਕਸ'' |ਅਮਨ ਦੀਪ |- |2007–2008 |''ਕਸਮਹ ਸੇ'' |ਰੋਹਿਤ ਰਣਵਿਜੈ ਚੋਪੜਾ |- | rowspan="2" |2008 |''ਮਿਲੋ ਮਿਲੋ ਡੀ ਰੱਬਾ'' |ਸੁੱਖੀ |- |''ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ'' |ਭਗਵਾਨ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] |- |2009 |''ਜਹਾਂ ਮੈਂ ਘਰ ਘਰ ਖੇਲੀ'' |ਵਿਕਰਮ |- | rowspan="2" |2011 |''ਪਰੀਚੇ'' |ਆਨੰਦ ਰਾਜ ਚੋਪੜਾ |- |''ਚਿੰਟੂ ਚਿੰਕੀ ਔਰ ਏਕ ਬੜੀ ਸੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ'' |ਅਮਨ |- |2011–2014 |''ਦੇਵੋਂ ਕੇ ਦੇਵ...ਮਹਾਦੇਵ'' |ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਭਗਵਾਨ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਅ |- |2012–2013 |''ਉਤਰਨ'' |ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਬੁੰਦੇਲਾ |- |2013–2014 |''ਮਹਾਭਾਰਤ'' |ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਭਗਵਾਨ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] |- | rowspan="2" |2015 |''ਸਵਧਾਨ ਇੰਡੀਆ'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ |- |''ਹਜ਼ੀਰ ਜਵਾਬ ਬੀਰਬਲ'' |[[ਅਕਬਰ]] |- |2015–2016 |''ਭਗਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ'' | rowspan="2" |ਮੇਜ਼ਬਾਨ |- | rowspan="3" |2016 |''ਮਹਾਂਪੁਰਨ'' |- |''ਕਰਮਫਲ ਦਾਤਾ ਸ਼ਾਨੀ'' |ਆਵਾਜ਼ |- |''ਮਹਾਕਵੀ'' |ਮਹਾਪ੍ਰਾਣ ਨਿਰਾਲਾ |- |2017–2018 |''ਮਹਾਕਾਲੀ'' |ਭਗਵਾਨ [[ਸ਼ਿਵ]], ਵੀਰਭੱਦਰ, ਜਲੰਧਰ |- |2018 |''ਪੋਰਸ'' |[[ਧੰਨਾ ਨੰਦਾ|ਧਨਾ ਨੰਦਾ]] |- |2018–2023 |''ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ'' |ਕਹਾਣੀਕਾਰ |- |2018–2019 |''ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ'' |[[ਧੰਨਾ ਨੰਦਾ|ਧਨਾ ਨੰਦਾ]] |- | rowspan="2" |2019 |''ਰਸੋਈ ਚੈਂਪੀਅਨ 5'' |ਮਹਿਮਾਨ |- |''ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 9'' |ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ |- |2019 |''ਟੀਵੀ ਕਾ ਦਮ-ਇੰਡੀਆ ਟੀਵੀ ਦਾ ਮੈਗਾ ਕਨਕਲੇਵ'' |ਪੈਨਲਿਸਟ <ref>{{Cite web |date=15 February 2019 |title=TV Ka Dum: Siddharth Kumar Tewary, Mukesh Khanna, Debina Bonnerjee and others talk about impact of mythological shows |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-tv-ka-dum-mukesh-khanna-debina-bonnerjee-talk-about-impact-of-mythological-shows-502753 |access-date=1 August 2020 |publisher=India TV news}}</ref> |- |2019–2020 |''ਪਟਿਆਲਾ ਬਾਬੇਜ਼'' |ਸ਼ੈੱਫ ਨੀਲ ਓਬਰਾਏ |- |2020 |''ਦੇਵੀ ਆਦਿ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ'' |ਕਹਾਣੀਕਾਰ |- |2021 |''ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨਃ ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 11'' |ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ |- |2023 |ਸੌਰਭ ਨਾਲ ਡੀ. ਐੱਨ. ਏ. |ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ <ref>{{Cite web |title=Zee News के DNA में अब 'जनता का किस्सा जनता का हिस्सा बोलेगा', सौरभ उठाएंगे आम आदमी के मुद्दे |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/sourabh-raaj-jain-new-dna-host-on-zee-news-channel-monday-to-friday/1805890 |access-date=2023-08-03 |website=Zee News Hindi |language=hindi}}</ref> |} === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ. ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |2021 |''ਕੁਬੂਲ ਹੈ 2.'' |ਹਸਨ ਫਾਰੂਕੀ |<ref>{{Cite web |title=Qubool hai actress surbhi jyoti is trippy hippie |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2021/mar/31/qubool-haiactress-surbhi-jyoti-is-trippy-hippie-2283927.html}}</ref> |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ. ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ !ਗਾਇਕ !ਰੈਫ. |- |2021 |''ਦੇਵਾ ਓ ਦੇਵਾ'' |[[ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ]] | |- |2022 |''ਜਾਡੋ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸੀ'' |ਰਾਜ ਬਰਮਨ |<ref>{{Cite web |date=2022-05-24 |title=Shweta Tiwari, Sourabh Raaj Jain strike the right chord with the music video Jado Main Tere Kol Si |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/jado-main-tere-kol-si-released-shweta-tiwari-sourabh-raaj-jain-strike-right-chord-music-video-1104039 |access-date=2022-05-25 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708180454/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/jado-main-tere-kol-si-released-shweta-tiwari-sourabh-raaj-jain-strike-right-chord-music-video-1104039 |url-status=dead }}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ !ਪੁਰਸਕਾਰ !ਸ਼੍ਰੇਣੀ !ਕੰਮ !ਨਤੀਜਾ |- |2014 |ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ |ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਇਨ ਲੀਡ ਰੋਲ |''ਮਹਾਭਾਰਤ''|{{Won}} |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਆਈ. ਐਮ. ਡੀ. ਬੀ. ਉੱਤੇ [https://www.imdb.com/name/nm4824204/?ref_=rvi_nm ਸੌਰਭ ਰਾਜ ਜੈਨ][[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡੈਟਾਬੇਸ|ਆਈਐਮਡੀਬੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] 5j1cv70j2x34xvl3ssahvxs6qjg4bi2 0 193360 846511 845622 2026-09-18T20:51:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846511 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|Shabana Azmi}}{{Infobox person | name = Sehban Azim | image = Sehban Azim.jpg | image_size = | caption = Sehban Azim at the success bash of the web series Smoke | birth_date = {{Birth date and age|1986 |02|26|df=y}} | birth_place = [[Delhi]], [[India]]<ref name="college"/> | nationality = | alma_mater = Dayal Singh College | occupation = Actor | known_for = }} '''ਸਹਿਬਾਨ ਅਜ਼ੀਮ''' (ਜਨਮ 26 ਫਰਵਰੀ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਦਿਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਏਕ ਹਜਾਰਾਂ ਮੈਂ ਮੇਰੀ ਬੇਹਨਾ ਹੈ, ਹਮਸਫਰ, ਥਪਕੀ ਪਿਆਰ ਕੀ, ਬੇਪੰਨਾ ਅਤੇ ਤੁਝਸੇ ਹੈ ਰਾਬਤਾ ਵਰਗੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਮਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਪਿਤਾ ਅਬਦੁਲ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ, ਅਜ਼ੀਮ ਨੇ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ (ਦਿੱਲੀ) ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |title=Sehban Azim: The way people stare at girls in Delhi is unnerving - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sehban-Azim-The-way-people-stare-at-girls-in-Delhi-is-unnerving/articleshow/45779639.cms |access-date=26 November 2017 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> <ref name="college">{{Cite web |title=Master of his destiny: Sheban |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Master-of-his-destiny-Sheban/articleshow/6167288.cms |website=The Times of India}}</ref> ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਜਾਂ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। <ref>{{Cite web |title=Iqbal Khan to Tejasswi Prakash: TV celebs wish Eid Mubarak! |url=http://indiatoday.intoday.in/story/iqbal-khan-nausheen-ali-sardar-tv-celebs-eid-mubarak-lifetv/1/987672.html |access-date=29 November 2017 |publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=This actor is a poet, too - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/This-actor-is-a-poet-too/articleshow/50672166.cms |access-date=29 November 2017 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> == ਮੀਡੀਆ == {| class="wikitable" ! colspan="3" |[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਟਾਈਮਜ਼ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੁਰਸ਼]] |- ! ਦਰਜਾਬੰਦੀ ! ਸਾਲ ! ਰੈਫ |- | 10ਵੀਂ | 2018 | <ref>{{Cite web |title=Meet television's most desirable dudes - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/meet-televisions-most-desirable-dudes/articleshow/69268331.cms |access-date=2021-08-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | 19ਵਾਂ | 2019 | <ref>{{Cite web |title=THE TIMES 20 MOST DESIRABLE MEN ON TELEVISION 2019 - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/the-times-20-most-desirable-men-on-television-2019/articleshow/77917069.cms |access-date=2021-08-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | 14ਵਾਂ | 2020 | <ref>{{Cite web |title=Meet The Times 20 Most Desirable Men on Television 2020 - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/meet-the-times-20-most-desirable-men-on-television-2020/articleshow/83403113.cms |access-date=2021-08-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |} == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਰੈਫ. |- | rowspan="2" | 2008 | ''ਸਟੇਸ਼ਨ'' | ਅਗਿਆਤ | ਕੈਮਿਓ | |- | ''ਕਰਮਾ'' | ਰੌਕੀ | | <ref>{{Cite web |date=2021-07-30 |title=I want to start afresh with a new project soon: Sehban Azim |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/i-want-to-start-afresh-with-a-new-project-soon-sehban-azim-101627653253008.html |access-date=2021-10-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | 2010 | ''ਟਕੀਲਾ ਨਾਈਟਸ'' | ਅਗਿਆਤ | | |- | 2012 | ''੬੪ ਪੰਨੇ'' | ਅਗਿਆਤ | | <ref>{{Cite web |date=2012-04-28 |title=Sehban Azim is back with bang - Times Of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Sehban-Azim-is-back-with-bang/articleshow/12291857.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428174930/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-16/tv/31200645_1_lady-luck-international-festival-circuits-bang |archive-date=28 April 2012 |access-date=2021-10-21}}</ref> |- | 2018 | ''ਹੈਵ ਯੂ ਮੀਟ ਯੂ'' | ਕਰਨ ਵਾਹੀ | rowspan="3" | ਲਘੂ ਫਿਲਮ | <ref>{{Cite web |title=Karan Wahi has a question, 'Have You met You'. |url=https://www.peepingmoon.com/webcast-news/news/24110/Karan-Wahi-has-a-question-Have-You-met-You-Find-your-answer.html |access-date=2021-10-21 |website= |language=en}}</ref> |- | 2019 | ''ਬੰਜਰ'' | ਅਗਿਆਤ | <ref>{{Cite web |date=2018-07-04 |title=TV star Sehban Azim to be seen in short film Banjar |url=https://www.easterneye.biz/tv-star-sehban-azim-to-be-seen-in-short-film-banjar/ |access-date=2021-10-21 |website=EasternEye |language=en-GB}}</ref> |- | 2020 | ਰੂਹਸਾਥੀ | ਰਜਤ | <ref>{{Cite web |last= |first= |title=Eros Now Original Launches 'Soulsathi', Short Film Starring Adah Sharma |url=https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/eros-now-original-launches-soulsathi-short-film-starring-adah-sharma/article_3793f4fe-f532-11ea-be75-f77bee9d7564.html |access-date=2021-10-21 |website=India West |language=en |archive-date=2021-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717140326/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/eros-now-original-launches-soulsathi-short-film-starring-adah-sharma/article_3793f4fe-f532-11ea-be75-f77bee9d7564.html |url-status=dead }}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref. |- |2009–2010 |''Dill Mill Gayye'' |Dr. Yuvraj Oberoi | |<ref>{{Cite web |date=21 April 2015 |title=Sid and Riddhima reunite! - Urban Asian |url=https://urbanasian.com/whats-happenin/2015/04/sid-and-riddhima-reunite/ |access-date=29 November 2017 |publisher= |archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032105/https://urbanasian.com/whats-happenin/2015/04/sid-and-riddhima-reunite/ |url-status=dead }}</ref> |- |2012–2013 |''Ek Hazaaron Mein Meri Behna Hai'' |Karan Singh Shekhawat | |<ref name="ekhazaaron">{{Cite web |title=Sehban Azim returns to TV with EK Hazaaron..? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Sehban-Azim-returns-to-TV-with-EK-Hazaaron-/articleshow/16884804.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202174722/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-20/tv/34605623_1_sehban-azim-ek-hazaaron-production-house |archive-date=2014-02-02 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2013 |''Yeh Hai Aashiqui'' |Neel |Season 1; Episode 14 | |- |''Dil Dosti Dance'' |Aditya Khurana | | |- |2014 |''Pyaar Ka The End'' |Suraj Sharma | |<ref>{{Cite web |title=Discover love's different side on Pyaar Ka The End - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/discover-loves-different-side-on-pyaar-ka-the-end/articleshow/40194804.cms |access-date=2021-08-13 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2014–2015 |''Humsafars'' |Zaki Chaudhary | |<ref name="zaki">{{Cite web |title=Sehban Azim: Flirt like on-screen character Zaki |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sehban-Azim-Flirt-like-on-screen-character-Zaki/articleshow/43914001.cms |website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" |2015 |''Pyaar Tune Kya Kiya'' |Karan Singh | |<ref name="ptkk">{{Cite web |date=16 May 2015 |title=Sehban Azim to do an episodic of Pyaar Tune Kya Kiya? |url=http://urbanasian.com/featured/2015/05/sehban-azim-to-do-an-episodic-of-pyaar-tune-kya-kiya/ |website=UrbanAsian |access-date=19 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-date=2 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802204502/https://urbanasian.com/featured/2015/05/sehban-azim-to-do-an-episodic-of-pyaar-tune-kya-kiya/ |url-status=dead }}</ref> |- |''MTV Webbed'' |Rohit Kapoor | | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" |2016 |''Silsila Pyaar Ka'' |Akshay Singh Bansal | | |- |''Yeh Hai Aashiqui'' |Nick |Season 4; Episode 12 | style="text-align:center;" | |- |2016–2017 |''Thapki Pyar Ki'' |Kabir Katyal | | |- |2017 |''Udaan'' |Inspector Ajay Khurana | |<ref>{{Cite web |date=15 September 2017 |title=Sehban Azim admits he was hesitant to be a part of Udaan - Urban Asian |url=https://urbanasian.com/entertainment/2017/09/sehban-azim-admits-hesitant-part-udaan/ |access-date=29 November 2017 |publisher= |archive-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409015741/https://urbanasian.com/entertainment/2017/09/sehban-azim-admits-hesitant-part-udaan/ |url-status=dead }}</ref> |- |2018 |''Bepannaah'' |Yash Arora | |<ref>{{Cite web |title=After Beyhadh, Jennifer Winget to feature in Bepanah - Mumbai Mirror - |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/after-beyhadh-jennifer-winget-to-feature-in-bepanah/articleshow/61774846.cms |access-date=26 November 2017 |publisher=}}</ref> |- | rowspan="2" |2018–2021 | rowspan="2" |''Tujhse Hai Raabta'' |ACP Malhar Rane | | |- |Shera Choudhary |Cameo |<ref>{{Cite web |title=I had sleepless nights while learning Haryanvi accent for Tujhse Hai Raabta: Sehban Azim |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/i-had-sleepless-nights-while-learning-haryanvi-accent-for-tujhse-hai-raabta-sehban-azim/articleshow/80150929.cms |access-date=2022-01-17 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2019 |''Kitchen Champion'' |Himself/Contestant |Episode 22 |<ref>{{Cite web |title=Kitchen Champion - Sehban Azim VS Aishwariya Sakhuja - Episode 22 - JioCinema - Watch |url=https://www.jiocinema.com/watch/tv/kitchen-champion-2019/1/1/1551122799817/21ec50304fb911e992abebd4ad55a55f/0 |access-date=2021-08-13 |website=www.jiocinema.com}}</ref> |- |2022 |''Spy Bahu'' |Yohan Nanda | |<ref>{{Cite web |title=I would recommend a solo trip to everyone at least once in life: Sehban Azim on his life-changing experience & his new TV show Spy Bahu |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/i-would-recommend-a-solo-trip-to-everyone-at-least-once-in-life-sehban-azim-on-his-life-changing-experience-his-new-tv-show-spy-bahu/articleshow/89112943.cms |access-date=2022-02-19 |website=[[Times of India]]}}</ref> |} === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਰੈਫ. |- | 2023 | ''ਪਿਆਰੇ ਇਸ਼ਕ'' | ਅਭਿਮਨਿਊ ਰਾਜ਼ਦਾਨ | | <ref>{{Cite web |date=25 January 2023 |title=Sehban Azim and Niyati Fitnani come together for a new show titled Dear Ishq : Bollywood News - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/sehban-azim-niyati-fitnani-come-together-new-show-titled-dear-ishq/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- | 2024 | ''ਤੇਰਾ ਇਸ਼ਕ ਮੇਰਾ ਫਿਤੂਰ'' | ਰਾਘਵ | | |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਗਾਇਕ ! ਰੈਫ. |- | 2018 | ''ਮੈਂ ਤੇਨੁ ਸਮਝਾਂਵਾਂ (ਮੁੜ)'' | [[ਪਾਵਨੀ ਪਾਂਡੇ]] | <ref>{{Cite web |date=2018-04-14 |title=Sehban Azim romances Barkha Bisht on reprised version of Main Tenu Samjhawan |url=https://www.mid-day.com/entertainment/television-news/article/sehban-azim-romances-barkha-bisht-on-reprised-version-of-main-tenu-samjhawan-19318150 |access-date=2022-04-21 |website=Mid-Day |language=}}</ref> |- | 2020 | ''ਯਾਦ ਆਏਗਾ'' | ਅਭੈ ਜੋਧਪੁਰਕਰ, ਆਰ. ਨਾਜ਼ | <ref>{{Cite web |title=Latest Hindi Song 2020 'Yaad Aayega' Sung By Abhay Jodhpurkar & R Naaz {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/latest-hindi-song-2020-yaad-aayega-sung-by-abhay-jodhpurkar-r-naaz/videoshow/74889389.cms |access-date=2021-10-21 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" | 2022 | ''ਜੀਵ ਝਾਲਾ ਮੋਗਰਾ'' | ਚਿਨਮਯ ਹੁਲਯਾਲਕਰ, ਸਈ ਗੰਗਨ | <ref>{{Cite web |date=2022-01-10 |title=आई कुठे... फेम संजनाला मिळाला नवा प्रोजेक्ट, मालिकेबद्दल घेतला हा निर्णय |url=https://lokmat.news18.com/entertainment/tujhse-hai-raabta-fame-sehban-azim-and-rupali-bhosale-comes-together-for-a-marathi-music-video-titled-jeev-zala-mogra-update-sp-655081.html |access-date=2022-01-21 |website=News18 Lokmat |language=mr |archive-date=2022-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121151915/https://lokmat.news18.com/entertainment/tujhse-hai-raabta-fame-sehban-azim-and-rupali-bhosale-comes-together-for-a-marathi-music-video-titled-jeev-zala-mogra-update-sp-655081.html |url-status=dead }}</ref> |- | ''ਮਿਨਨਾਟੇਨ'' | rowspan="2" | ਮੁਹੰਮਦ ਇਰਫਾਨ | <ref>{{Cite web |title=Sehban Azim and Reem Sameer reunite for love ballad 'Minnatein' |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/watch-reem-sameer-and-sehban-azim-reunite-for-love-ballad-minnatein |access-date=2022-05-23 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref> |- | ''ਇਸ਼ਕ ਪਉੜੀਆਂ'' | <ref>{{Cite web |title=Ishq Paudiyan sung by Mohammed Irfan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/punjabi/check-out-latest-punjabi-song-music-video-ishq-paudiyan-sung-by-mohammed-irfan/videoshow/92073923.cms |access-date=2022-06-27 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|2961568}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] i6x9dc31z72vur2ywbxwyhg9xsz70tt 0 193374 846483 809989 2026-09-18T17:00:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846483 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Rohit Khurana | image = Rohit Khurana.jpg | alt = | caption = Khurana in 2011 | birth_date = {{birth date and age|1983|11|20|df=y}} | birth_place = [[Delhi]] India | nationality = Indian | occupation = [[Actor]], [[Model (person)|Model]] | years_active = 2008–present | known_for = {{ubl|''[[Uttaran]]''|''[[Shani (TV series)|Karmaphal Daata Shani]]''}} | spouse = Neha Khurana<ref name=RKM> [https://web.archive.org/web/20131109161303/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-21/news-and-gossip/35227729_1_personal-life-rohit-khurana-vansh Yes, I am married and have a son: Rohit Khurana]</ref> | children = 2 }} '''ਰੋਹਿਤ ਖੁਰਾਣਾ''' ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਰੋਹਿਤ ਖੁਰਾਣਾ ''ਉੱਤਰਨ'' ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ ਸਿੰਘ ਬੁੰਦੇਲਾ/ਰੌਕੀ ਅਤੇ ''ਕਰਮਫਲ ਦਾਤਾ ਸ਼ਨੀ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰੋਹਿਤ ਖੁਰਾਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਦੋਸਤ ਨੇਹਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Yes, I am married and have a son: Rohit Khurana - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Yes-I-am-married-and-have-a-son-Rohit-Khurana/articleshow/17294121.cms |access-date=2019-09-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2016-03-10 |title=CONGRATULATIONS: TV actor Rohit Khurana to become a proud father soon! |url=https://www.abplive.in/television/congratulations-tv-actor-rohit-khurana-to-become-a-proud-father-soon--304199 |access-date=2019-09-01 |website=www.abplive.in |language=en-US |archive-date=2019-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901234806/https://www.abplive.in/television/congratulations-tv-actor-rohit-khurana-to-become-a-proud-father-soon--304199 |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਮਾਡਲਿੰਗ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ (2001-13) === ਰੋਹਿਤ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ''ਛੋਟੀ ਮਾਂ: ਏਕ ਅਨੋਖਾ ਬੰਧਨ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਸੰਗਮਮ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਤ ਖੁਰਾਣਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਵਿੱਚ [[ਟੀਨਾ ਦੱਤਾ|ਟੀਨਾ ਦੱਤਾ ਦੇ]] ਉਲਟ, ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਉਤਰਨ'' ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ ਸਿੰਘ ਬੁੰਦੇਲਾ / ਰੌਕੀ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹੋਈ। <ref name="UTRN">{{Cite web |title=Hindustan Times - Archive News |url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |access-date=2019-09-01 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref>ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੱਤੀ। <ref name="Awards">{{Cite web |title=Awards |url=http://newtalentawards.tellychakkar.com/y2k12/previous_winners_2010.php |access-date=2025-01-20 |archive-date=2015-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150901144932/http://newtalentawards.tellychakkar.com/y2k12/previous_winners_2010.php |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://newtalentawards.tellychakkar.com/y2k12/previous_winners_2010.php "Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150901144932/http://newtalentawards.tellychakkar.com/y2k12/previous_winners_2010.php |date=2015-09-01 }}.</cite></ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == '''ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ''' {| class="wikitable sortable" !Year !Show !Role !Channel !Notes |- |2009–2012 |''Uttaran'' |Vansh Singh / Rocky Shah |Colors TV | |- |2010 |''Miley Jab Hum Tum'' |Dhruv / Chintu |Star One |<ref name="Rohit Khurana plays it smart">{{Cite web |date=2010-09-04 |title=Rohit Khurana plays it smart |url=https://daily.bhaskar.com/news/rohit-khurana-plays-it-smart-1330207.html |access-date=2019-09-01 |website=dailybhaskar |language=en |archive-date=2019-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901234806/https://daily.bhaskar.com/news/rohit-khurana-plays-it-smart-1330207.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Looks that matter">{{Cite web |date=2010-09-17 |title=Looks that matter |url=https://www.hindustantimes.com/tv/looks-that-matter/story-uqV5k7LxPndeiwDDhtCheK.html |access-date=2019-09-01 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- |2011 |''Maayke Se Bandhi Dor'' |Bhaskar |[[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ|Star Plus]] |<ref name="MSBD">{{Cite web |title=Maayke Se Bandhi Dor - Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/maayke-se-bandhi-dor/764341 |access-date=2019-09-01 |website=archive.indianexpress.com}}</ref> |- | rowspan="2" |2013 |''Dil Ki Nazar Se Khoobsurat'' |Madhav Periwal / Ehsaas |[[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|Sony TV]] |<ref name="Desk">{{Cite web |last=Desk |first=India TV News |date=2013-05-06 |title=Rohit Khurana plays ugly man on screen, says it's a risk |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/rohit-khurana-plays-ugly-man-on-screen-says-it-s-a-risk-7600.html |access-date=2019-09-01 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}</ref><ref name="zeenews.india.com">{{Cite web |date=2013-03-30 |title=TV show 'Khoobsurat' not the same as 'Saajan': Rohit Khurana |url=https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/tv-show-khoobsurat-not-the-same-as-saajan-rohit-khurana_131054.html |access-date=2019-09-01 |website=Zee News |language=en}}</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=Rohit Khurana to die in Sony TV's 'Khoobsurat' {{!}} TV - Times of India Videos |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/Rohit-Khurana-to-die-in-Sony-TVs-Khoobsurat/videoshow/20570000.cms |access-date=2019-09-01 |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> |- |''[[ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ|Sasural Simar Ka]]'' |Shaurya Singhania |Colors TV | |- |2015 |''Lajwanti'' |Jamaal Peshawari |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|Zee TV]] | |- |2015 |''Suhani Si Ek Ladki'' |Rohan |Star Plus | |- |2015–2016 |''Chatur aur Chalak, Birbal aur Viraat (Season 1& 2)'' |Viraat |Big Magic |<ref name="ReferenceC">{{Cite web |title=TV actors and movie actors are equally famous now: Rohit Khurana - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/TV-actors-and-movie-actors-are-equally-famous-now-Rohit-Khurana/articleshow/46541508.cms |access-date=2019-09-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite web |title=Rohit in season two of 'Birbal aur Viraat' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/Rohit-in-season-two-of-Birbal-aur-Viraat/articleshow/53285316.cms |access-date=2019-09-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2017 |''Kasam Tere Pyaar Ki'' |Dr. Manav Garewal | rowspan="4" |Colors TV |<ref name="timesnownews.com">{{Cite web |title=Rohit Khurana to enter 'Kasam Tere Pyaar Ki' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/telly-talk/article/rohit-khurana-to-enter-kasam-tere-pyaar-ki/149851 |access-date=2019-09-01 |website=www.timesnownews.com |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2017–2018 |''Karmaphal Daata Shani'' |Shanidev |<ref name="ReferenceD">{{Cite web |title=Rohit Khurana on playing the title role in 'Shani' {{!}} TV - Times of India Videos |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/rohit-khurana-on-playing-the-title-role-in-shani/videoshow/63364050.cms |access-date=2019-09-01 |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> |- |2017 |''Mahakali — Anth Hi Aarambh Hai'' |Shanidev | |- |2019 |''Tantra'' |Daksh Mehra |<ref name=":0">{{Cite web |title=Rohit Khurana to join 'Tantra' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rohit-khurana-to-join-tantra/articleshow/68034219.cms |access-date=2019-09-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2020 |''Devi Adi Parashakti'' |Shani Dev |DangalTV | |} '''ਫਿਲਮਾਂ''' {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ(ਸਾਲ) ! ਫਿਲਮ ! ਅੱਖਰ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2011 | ''ਮਰਦ ਮਰਦ ਹੋਣਗੇ'' | ਸੁੰਦਰ | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | <ref name="Glamsham">{{Cite web |last=Glamsham |title=Men Will Be Men Movie Review, Rating, Cast and Crew, Release Date |url=https://www.glamsham.com/en/movie-review-men-will-be-men |access-date=2019-09-01 |website=Glamsham |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" | 2012 | ''ਬਿੱਲਾ II'' | ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] | <ref name="BILLA">{{Citation |title=Billa 2 Movie Review {3/5}: Critic Review of Billa 2 by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/billa-2/movie-review/14864866.cms |access-date=2019-09-01}}</ref> |- | ''ਸੰਗਮ'' | ਅਭਿਰਾਮ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | <ref name="SGMM">{{Cite web |title=Sangamam (2008) {{!}} Sangamam Movie {{!}} Sangamam Telugu Movie Cast & Crew, Release Date, Review, Photos, Videos |url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/sangamam.html |access-date=2019-09-01 |website=FilmiBeat |language=en}}</ref> |- | ''ਦਿਲ ਤੈਨੂ ਕਰਦਾ ਏ ਪਿਆਰ'' | ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ | rowspan="2" | [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | <ref>{{Cite web |title=Dil Tainu Karda Ae Pyar is a romantic comedy - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Dil-Tainu-Karda-Ae-Pyar-is-a-romantic-comedy/articleshow/15290451.cms |access-date=2019-09-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | 2013 | ''[[ਸਿੰਘ ਵਰਸਿਸ ਕੌਰ|ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਕੌਰ]]'' | ਰੂਪ | <ref name="SVSK">{{Cite web |date=2013-04-03 |title='I can still pass off as a college kid,' says Rohit Khurana |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-can-still-pass-off-as-a-college-kid-says-rohit-khurana-1818295 |access-date=2019-09-01 |website=DNA India |language=en}}</ref> |- | 2016 | ''[[Girl in Red (film)|ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ]]'' | ਕਚਰੇ ਵਾਲਾ | ਹਿੰਦੀ | |- | 2017 | ''ਹੋਟਲ ਬਿਊਟੀਫੂਲ'' | | | <ref name="ReferenceA">{{Cite web |title=TV actor Rohit Khurana attempts to break his negative image - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/TV-actor-Rohit-Khurana-attempts-to-break-his-negative-image/articleshow/43436105.cms |access-date=2019-09-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref name="indianexpress.com">{{Cite web |date=2014-09-22 |title=TV actor Rohit Khurana plans makeover with Bollywood debut |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/tv-actor-rohit-khurana-plans-makeover-with-bollywood-debut/ |access-date=2019-09-01 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ == * 2010 - ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ - ਉਤਰਨ ਲਈ ਨਿਊ ਟੇਲੇਂਟ ਅਵਾਰਡ। <ref name="Awards"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name}} * {{Bollywood Hungama person}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] kz1yzbibnvghe8e3xytlvgjvji30mol 0 194668 846525 791763 2026-09-18T23:26:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846525 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਚੀ ਰੈੱਡੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Suchi Reddy''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਰੈਡੀਮੇਡ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ "me + you (ਮੈਂ + ਤੁਸੀਂ)" [[ਗੂਗਲ]] ਸਟੋਰ NYC,<ref>{{Cite web |last=Howarth |first=Dan |date=18 June 2021 |title=Google opens first physical retail space in NYC by Reddymade |url=https://www.dezeen.com/2021/06/18/google-store-first-physical-retail-space-reddymade-new-york-chelsea/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605020817/https://www.dezeen.com/2021/06/18/google-store-first-physical-retail-space-reddymade-new-york-chelsea/ |archive-date=5 June 2022 |access-date=31 January 2022 |website=[[Dezeen]] |language=en}}</ref> ਕਨੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ,<ref>{{Cite web |title=The Connective Project - Portfolio |url=https://rmdny.com/portfolio/the-connective-project/ |access-date=2022-01-31 |website=Reddymade |language=en-US |archive-date=2022-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131190011/https://rmdny.com/portfolio/the-connective-project/ |url-status=dead }}</ref> ਚੈਰੋਕੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ,<ref>{{Cite web |last=Hopping |first=Luke |date=12 April 2019 |title=Step Inside Will Arnett's Prefab-Hybrid Home |url=https://www.dwell.com/article/will-arnett-home-512d38ec |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202025458/https://www.dwell.com/article/will-arnett-home-512d38ec |archive-date=2 February 2022 |access-date=31 January 2022 |website=[[Dwell (magazine)|Dwell]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chen |first=Joyce |date=30 June 2020 |title=Will Arnett Lists Custom-Built Beverly Hills Post Office Mansion |url=https://www.architecturaldigest.com/story/will-arnett-beverly-hills-post-office-mansion |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202004126/https://www.architecturaldigest.com/story/will-arnett-beverly-hills-post-office-mansion |archive-date=2 December 2022 |access-date=31 January 2022 |website=[[Architectural Digest]] |language=en-US}}</ref> ਸਾਲਟ ਪੁਆਇੰਟ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ,<ref>{{Cite web |date=2 August 2021 |others=Photographed by Ashok Sinha |title=Salt Point Extension |url=https://www.gessato.com/salt-point-extension/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929231805/https://www.gessato.com/salt-point-extension/ |archive-date=29 September 2022 |access-date=31 January 2022 |website=Gessato |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਐਕੁਆਲੀਨਾ ਵਿਖੇ ਅਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Speros |first=Will |date=12 May 2017 |title=Circus Maximus Amenities Hub to Open at the Estates at Acqualina in 2020 |url=https://hospitalitydesign.com/news/hotels-resorts/circus-maximus-amenities-hub-open-estates-acqualina-2020/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212015616/https://hospitalitydesign.com/news/hotels-resorts/circus-maximus-amenities-hub-open-estates-acqualina-2020/ |archive-date=12 February 2023 |access-date=31 January 2022 |website=Hospitality Design |language=en-US}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == [[ਚੇਨਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲੀ, ਰੈਡੀ ਨੇ ਅੰਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡੇਟ੍ਰੋਇਟ ਮਰਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Ponchione |first=Alissa |date=31 August 2021 |others=Photos by Chloe Horseman, Ashok Sinha, Paul Warchol |title=Form Follows Feeling for Architect Suchi Reddy |url=https://hospitalitydesign.com/people/interviews/suchi-reddy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117152754/https://hospitalitydesign.com/people/interviews/suchi-reddy/ |archive-date=17 January 2022 |access-date=14 January 2022 |website=Hospitality Design}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟੋਨਿਕਾ, ਪੋਲਸ਼ੇਕ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ, ਅਤੇ ਗੈਬੇਲਿਨੀ ਸ਼ੈਪਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |last=Anderson |first=Nicole |date=20 March 2018 |title=Women in design: Suchi Reddy |url=http://modernmag.com/women-in-design-suchi-reddy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924170901/http://modernmag.com/women-in-design-suchi-reddy/ |archive-date=24 September 2022 |access-date=14 January 2022 |website=Modern Magazine |language=en-US}}</ref> ਰੈਡੀ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਐਸਥੈਟਿਕਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਆਪਣੀ ਫਰਮ, ਰੈਡੀਮੇਡ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ "ਰੂਪ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Gamolina |first=Julia |date=3 March 2021 |title=Form Follows Feeling: Reddymade's Suchi Reddy on the Space-Body Connection and Agency for Empathy |url=https://www.madamearchitect.org/interviews/2021/3/3/suchi-reddy |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230212020917/https://www.madamearchitect.org/interviews/2021/3/3/suchi-reddy |archive-date=12 February 2023 |access-date=14 January 2022 |website=Madame Architect |language=en-US}}</ref> ਰੈੱਡੀ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਪਲੈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Suchi Reddy |url=https://www.arch.columbia.edu/faculty/5277-suchi-reddy |access-date=2024-02-06 |website=Columbia GSAPP |language=en}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇਲੀਨੋਇਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਲਾਈਮ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Latterner |first=Timothy |date=12 August 2019 |title=Suchi Reddy Named Visiting Professor, Former Heath Ceramics Director Debuts Solo Show, and More News in New York |url=https://www.architecturaldigest.com/story/suchi-reddy-named-visiting-professor-former-heath-ceramics-director-debuts-solo-show-and-more-news-in-new-york |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207232615/https://www.architecturaldigest.com/story/suchi-reddy-named-visiting-professor-former-heath-ceramics-director-debuts-solo-show-and-more-news-in-new-york |archive-date=7 December 2022 |access-date=14 January 2022 |website=[[Architectural Digest]] |language=en-US}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 2023 ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਸਥਾਪਨਾ (ਇੱਥੇ ਦੇਖੋ) <ref>{{Cite web |title=Best of Year Awards: Reddymade |url=https://interiordesign.net/awards/best-of-year/2023/reddymade-exhibition-installation/ |access-date=2024-02-06 |website=Interior Design |language=en-US}}</ref> * 2022 NYCxDesign ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਗੂਗਲ ਸਟੋਰ NYC) <ref>{{Cite web |title=The 2022 NYCxDESIGN Awards Finalists Are Announced |url=https://interiordesign.net/designwire/the-2022-nycxdesign-awards-finalists-are-announced/ |access-date=2024-02-06 |website=Interior Design |language=en-US}}</ref> * 2021 ਗਲੋਬਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਵਾਰਡ (ਗੂਗਲ ਸਟੋਰ NYC) <ref>{{Cite web |date=17 September 2021 |title=GADA 2021 Winners: Google Store New York {{!}} Reddymade |url=https://awards.re-thinkingthefuture.com/gada-2021-winners/google-store-new-york-reddymade/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230212030847/https://awards.re-thinkingthefuture.com/google-store-new-york-reddymade/ |archive-date=12 February 2023 |access-date=17 January 2022 |website=Rethinking The Future Awards |language=en-US}}</ref> * 2019 ਟਾਈਮਜ਼ ਸਕੁਏਅਰ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਹਾਰਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮੁਕਾਬਲਾ <ref>{{Cite web |last=Franklin |first=Sydney |date=16 October 2018 |title=Reddymade wins the 2019 Times Square Valentine Heart Design competition |url=https://www.archpaper.com/2018/10/reddymade-2019-times-square-valentine-heart-design-competition/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626011443/https://www.archpaper.com/2018/10/reddymade-2019-times-square-valentine-heart-design-competition/ |archive-date=26 June 2022 |access-date=17 January 2022 |website=[[Architect's Newspaper]]}}</ref> * 2018 ਆਰਕੀਟਾਈਜ਼ਰ ਏ+ ਜਿਊਰੀ ਅਤੇ ਪਾਪੂਲਰ ਵੋਟ ਅਵਾਰਡ (ਚੈਰੋਕੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ) <ref>{{Cite web |date=2018 |title=2018 Plus Winners: Concepts - Plus > Architecture +Prefab |url=https://winners.architizerawards.com/2018/Plus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208220225/https://winners.architizer.com/2018/Plus/ |archive-date=8 December 2022 |access-date=17 January 2022 |website=Architizer A+Awards}}</ref> * 2018 NYCxDesign ਅਵਾਰਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਲਈ (ਦ ਕਨੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) <ref name=":4">{{Cite web |title=Design Awards |url=https://www.prospectpark.org/learn-more/what-we-do/advancing-the-park/design-awards/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128020636/https://www.prospectpark.org/learn-more/what-we-do/advancing-the-park/design-awards/ |archive-date=28 January 2022 |access-date=17 January 2022 |website=Prospect Park Alliance |language=en-US}}</ref> * 2018 ਏਆਈਏ ਬਰੁਕਲਿਨ + ਕਵੀਨਜ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਵਾਰਡ, ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ/ਪ੍ਰੋ ਬੋਨੋ (ਦ ਕਨੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) * 2018 ਐਕਸਲਸੀਅਰ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਫਾਰ ਪਬਲਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਵਾਰਡ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਇਨ ਪਬਲਿਕ ਆਰਟ (ਦ ਕਨੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ac8zndsgbrdvueeqjcjh2kwj25xkms2 0 195115 846494 818749 2026-09-18T18:28:18Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and background" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372534850|D. V. Paluskar]]" 846494 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = D. V. Paluskar | image = D._V._Paluskar.jpg | image_size = | caption = D. V. Paluskar | birth_name = Dattatreya Vishnu Paluskar | alias = | birth_date = 28 May 1921 | birth_place = | origin = [[kurundwad]], [[Maharashtra]], [[India]] | death_date = 26 October 1955 (aged 34) | death_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[India]] | genre = [[Hindustani Classical Music]] | occupation = [[Hindustani Classical Music|Hindustani]] Classical Vocalist '''recognised musician saved hindustani classical's name.. ''' | years_active = 1935–1955 | label = [[HMV]] | website = }} '''ਪੰਡਿਤ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਅ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਲੁਸਕਰ''' (28 ਮਈ 1921-26 ਅਕਤੂਬਰ 1955) ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਡੀ. ਵੀ. ਪਲੂਸਕਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਾਸ਼ਿਕ|ਨਾਸਿਕ]], [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਪਲੂਸਕਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਉਪਨਾਮ [http://giitaayan.com/satish/art-345.htm ਗਾਡਗਿਲ] ਸੀ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡ ਪਾਲੂਸ (ਸਾਂਗਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ "ਪਲੂਸਕਰ" ਪਰਿਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਵਿਨਾਇਕਰਾਓ ਪਟਵਰਧਨ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਵਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਚਿੰਤਾਮਨਰਾਓ ਪਲੁਸਕਰ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਮਿਰਾਸ਼ੀ ਬਾਵਾ ਨੇ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ == ਡੀ. ਵੀ. ਪਲੁਸਕਰ ਨੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਵਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰ ਘਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁਹਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2020}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2020)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ [[ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ]] ਵਿੱਚ [[ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਗਾਇਕ)|ਉਸਤਾਦ ਆਮਿਰ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਗਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ [[Shaap Mochan|ਸ਼ਾਪ ਮੋਚਨ]] ਸੀ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2020}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2020)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਡੀ. ਵੀ. ਪਲੂਸਕਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਾਸ਼ਿਕ|ਨਾਸਿਕ]], [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਪਲੂਸਕਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਉਪਨਾਮ [http://giitaayan.com/satish/art-345.htm ਗਾਡਗਿਲ] ਸੀ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡ ਪਾਲੂਸ (ਸੰਗਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ "ਪਲੂਸਕਰ" ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ । ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਵਿਨਾਇਕਰਾਓ ਪਟਵਰਧਨ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਵਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਚਿੰਤਾਮਨਰਾਓ ਪਲੁਸਕਰ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਮਿਰਾਸ਼ੀ ਬੁਵਾ ਨੇ ਵੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। == ਮੌਤ == 26 ਅਕਤੂਬਰ 1955 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗੀ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * [http://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/d%20v%20paluskar.htm ਡੀ. ਵੀ. ਪਲੁਸਕਰ ਦੀਆਂ 78 ਆਰਪੀਐਮ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513074942/http://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/d%20v%20paluskar.htm |date=2008-05-13 }} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1955]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921]] 587dm1v34twlz2tiswqv42hj23xiun8 0 195247 846531 836240 2026-09-19T00:27:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846531 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ਕੈਪਟਨ | name = ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ | image = Sony rana nepal airlines (cropped).jpg | caption = ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ [[ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] ਵਿਖੇ (2016) | native_name = ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ | native_name_lang = ne | other_names = ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ | birth_date = {{Birth date and age|1965|10|17|df=y}} | birth_place = [[ਕਾਠਮੰਡੂ]], [[ਨੇਪਾਲ]] | nationality = ਨੇਪਾਲੀ | occupation = ਪਾਇਲਟ | years_active = 1991–present | employer = [[ਨੇਪਾਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼]] | known_for = ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ (1991) | spouse = ਬਿਜੈ ਗਿਰੀ | children = ਇੱਕ | parents = {{Plainlist| *ਓਮ ਨਰਸਿੰਘ ਰਾਣਾ (ਪਿਤਾ) *ਕੰਚਨ ਰਾਣਾ (ਮਾਂ)}} | awards = [[ਗੋਰਖਾ ਦੱਖਣ ਬਾਹੂ ਦਾ ਆਦੇਸ਼]] (ਚੌਥੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ) | website = {{URL|https://sonyrana.com.np/|Official website}} }} '''ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ Sony Rana; ਜਨਮ 17 [[ਅਕਤੂਬਰ]] 1965) [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਮਹਿਲਾ]] [[ਪਾਇਲਟ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=यी १० महिला : जो नेपालको इतिहासमा नै पहिलो बने ! |url=https://samachardainik.com/news-details/14753/2019-03-08 |access-date=2022-06-09 |website=Samachar Dainik |language=ne |archive-date=2022-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616133914/https://samachardainik.com/news-details/14753/2019-03-08 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} 'लीडर' महिला |url=http://nepalihimal.com/ |access-date=2022-06-09 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ 29 ਮਾਰਚ 1991 ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਅਥਾਰਟੀ ਤੋਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨੰਬਰ 119 ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਪਣਾ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=आकाशमा महिला |url=https://annapurnapost.com/news/66424-66424 |access-date=2022-06-09 |website=आकाशमा महिला |language=en}}</ref> ਉਹ ਬੋਇੰਗ ਜੈੱਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ [[ਪਾਇਲਟ]] ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The wonderful women and their flying machines- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=295#.YqHI0HZBztU |access-date=2022-06-09 |website=archive.nepalitimes.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 17 [[ਅਕਤੂਬਰ]] 1965 (ਬੀ. ਐੱਸ. 2022) ਨੂੰ [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ]] ਦੇ ਦਿਨ ਪਿਤਾ ਓਮ ਨਰਸਿੰਘਾ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਕੰਚਨ ਰਾਣਾ ਦੇ ਘਰ ਥਮੇਲ, [[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐੱਸ.ਐੱਲ.ਸੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਹਿੰਦਰ ਭਵਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਦਮ ਕੰਨਿਆ ਮਲਟੀਪਲ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Kantipur-सोनीको आकाश यात्रा - कान्तिपुर समाचार |url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-01-17/402267.html |access-date=2022-06-09 |website=ekantipur.com |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609101022/https://ekantipur.com/ampnews/2015-01-17/402267.html |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਗਈ। == ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ 20 [[ਮਾਰਚ]] 1991 (26 ਕਾਰਤਿਕ 2047 ਬੀ. ਐੱਸ.) ਨੂੰ ਸੀ. ਏ. ਏ. ਐੱਨ. ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਪਾਇਲਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਇਲ ਨੇਪਾਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਆਰ. ਐਨ. ਏ. ਸੀ.) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਰ. ਐਨ. ਏ. ਸੀ. ਨੇ ਤਿੰਨ ਪਾਇਲਟਾਂ ਲਈ ਪੋਸਟਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ 10 ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੇ ਪੋਸਟਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਰਕਸ਼ਿਆ ਰਾਣਾ ਸਿਰਫ ਦੋ ਮਹਿਲਾ ਬਿਨੈਕਾਰ ਸਨ। 10 ਵਿੱਚੋਂ, ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਰ. ਐਨ. ਏ. ਸੀ. ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ [[ਪਾਇਲਟ]] ਬਣ ਗਈ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2016-04-04 |title=चंगा उडाउने रहरले पहिलो महिला क्याप्टेन बनीन् सोनी राणा |url=http://mulkhabar.com/archives/59941 |access-date=2022-06-09 |website=Mulkhabar |archive-date=2023-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102084031/http://mulkhabar.com/archives/59941 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ 12 ਨਵੰਬਰ 1990 ਨੂੰ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨੀ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, 31 ਮਾਰਚ 1991 ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਬਣੀ ਅਤੇ 14 ਜੁਲਾਈ 1992 ਨੂੰ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ 23 [[ਨਵੰਬਰ]] 2005 ਨੂੰ ਸੀ. ਏ. ਏ. ਐਨ. ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬੋਇੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 23 ਦਸੰਬਰ 2005 ਤੋਂ ਬੀ 757 ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਰਾਣਾ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਗੋਰਖਾ ਦੱਖਣ ਬਹੂ (ਚੌਥੀ ਕਲਾਸ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-04-04 |title=चंगा उडाउने रहरले पहिलो महिला क्याप्टेन बनीन् सोनी राणा |url=http://mulkhabar.com/archives/59941 |access-date=2022-06-09 |website=Mulkhabar |archive-date=2023-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102084031/http://mulkhabar.com/archives/59941 |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://mulkhabar.com/archives/59941 "चंगा उडाउने रहरले पहिलो महिला क्याप्टेन बनीन् सोनी राणा"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231102084031/http://mulkhabar.com/archives/59941 |date=2023-11-02 }}. ''Mulkhabar''. 2016-04-04<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-06-09</span></span>.</cite></ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2055 ਬੀ. ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਪਾਇਲਟ ਵਿਜੇ ਗਿਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 17 ਜੁਲਾਈ 2002 (1 ਸ਼ਰਵਣ 2059) ਨੂੰ ਸੁਰਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=आकाशमा महिला |url=https://annapurnapost.com/news/66424-66424 |access-date=2022-06-09 |website=आकाशमा महिला |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://annapurnapost.com/news/66424-66424 "आकाशमा महिला"]. ''आकाशमा महिला''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-06-09</span></span>.</cite></ref> ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਨਰਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਵੀ ਇੱਕ [[ਪਾਇਲਟ]] ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਗੰਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == 'ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ' ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ == ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਣਾ ਨੂੰ 29 ਮਾਰਚ 1991 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਰਕਸ਼ਿਆ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਕਸ਼ਿਆ ਰਾਣਾ ਨੂੰ 20 ਮਈ 1992 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਮਿਲਿਆ। ਸੀ. ਏ. ਏ. ਐਨ. ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਰਾਜੂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ ਨੇਪਾਲੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨੇਪਾਲੀ ਪਾਇਲਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=जहाँ उडान परीहरु दिनहुुँ बढ्दैछन् |url=https://www.janaaastha.com/archives/78895 |access-date=2022-06-09 |website=Jana Aastha News Online |archive-date=2024-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322133153/https://www.janaaastha.com/archives/78895/ |url-status=dead }}</ref> ਸੀ. ਏ. ਏ. ਐਨ. ਨੇ 22 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਗਰਿਕ ਲਾਇਸੈਂਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2016-05-26 |title=Civil Aviation Authority of Nepal's Statement letter |url=https://sonyrana.com.np/images/civil_aviation_authority_sony_rana_first_woman_pilot.jpg |access-date=2025-03-11 |archive-date=2022-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315023430/http://sonyrana.com.np/images/civil_aviation_authority_sony_rana_first_woman_pilot.jpg |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਠਮੰਡੂ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] j0kdkoces9dn71akgfcrt1t445k5v18 0 195909 846520 844014 2026-09-18T22:06:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846520 wikitext text/x-wiki '''ਸਾਈਮਾ ਠਾਕੋਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saima Thakor;''' ਜਨਮ 13 ਸਤੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]] ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Saima Thakor |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1990/1990005/1990005.html |website=CricketArchive}}</ref> ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼|ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Saima Thakor |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/saima-thakor-1255542 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਠਾਕੋਰ ਮੁੰਬਈ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਦੁਆਰਾ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹10 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Saima Thakor |url=https://www.wplt20.com/players/saima-thakor-wpl-profile-83651 |access-date=25 October 2024 |website=Women's Premier League |archive-date=12 ਮਾਰਚ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312131223/https://www.wplt20.com/players/saima-thakor-wpl-profile-83651 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 March 2024 |title=How nerveless Thakor and all-round Deepti kept Warriorz alive in the knockouts race |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-how-nerveless-saima-thakor-and-all-round-deepti-sharma-kept-up-warriorz-alive-in-knockouts-race-1424130 |access-date=25 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਹ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਟੀਮ ਲਈ ਗੋਲਕੀਪਰ ਸੀ<ref>{{Cite web |date=14 March 2024 |title=The many ambitions of Saima Thakor |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-many-ambitions-of-saima-thakor-1424619 |access-date=25 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਠਾਕੋਰ ਨੂੰ 2024 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=27 August 2024 |title=India's squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |access-date=25 October 2024 |website=Board of Control for Cricket in India |archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902170016/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=27 August 2024 |title=India name star-studded squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/india-name-star-studded-squad-for-the-icc-women-s-t20-world-cup-2024 |access-date=25 October 2024 |website=International Cricket Council}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ-ਅੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=India's Squad for IDFC First Bank ODI Series against New Zealand announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi |access-date=17 October 2024 |website=BCCI |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126233711/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਉਸੇ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Thakor makes a mark on debut to give India 1-0 lead |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-in-india-2024-25-1454389/india-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-1454391/match-report |access-date=25 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mandhana hopes for more brilliance after Saima Thakor's solid debut |url=https://www.cricket.com/news/smriti-mandhana-hopes-for-more-brilliance-after-saima-thakors-solid-debut-10242024-1729790136781 |access-date=25 October 2024 |website=Cricket.com |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203085215/https://www.cricket.com/news/smriti-mandhana-hopes-for-more-brilliance-after-saima-thakors-solid-debut-10242024-1729790136781 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Radha Yadav, Saima Thakor shine as India Women beat New Zealand in first ODI |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/indian-womens-cricket-team-beats-new-zealand-in-first-odi-narendra-modi-stadium-ahmedabad-13828858.html |access-date=25 October 2024 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |title=Patience pays off as Saima Thakor impresses on international debut against New Zealand |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/saima-thakor-indian-womens-cricket-team-bowler-international-debut-new-zealand-first-odi-score-news/article68796235.ece |access-date=27 October 2024 |website=Sportstar}}</ref> ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] ਨਾਲ 70 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ 9ਵੀਂ ਵਿਕਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=IND vs NZ: Radha Yadav, Saima Thakor fall short of breaking women's ODI world record after heroic fightback |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ind-vs-nz-radha-yadav-saima-thakor-fall-short-of-breaking-women-s-odi-world-record-after-heroic-fightback-2024-10-27-959185 |access-date=28 October 2024 |website=India TV}}</ref> ਉਸਨੇ 15 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Saima Thakor handed T20I debut as Hayley Matthews opts to bowl in Mumbai |url=https://www.cricket.com/news/saima-thakor-handed-t20i-debut-as-hayley-matthews-opts-to-bowl-in-mumbai-12152024-1734268992393 |access-date=18 December 2024 |website=Cricket.com |archive-date=19 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219132321/https://www.cricket.com/news/saima-thakor-handed-t20i-debut-as-hayley-matthews-opts-to-bowl-in-mumbai-12152024-1734268992393 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਕਿਆਨਾ ਜੋਸਫ਼ ਨੂੰ ਆਊਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ ਵਿਕਟ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Nalwala |first=Ali Asgar |title=India suffer nine-wicket defeat as West Indies level series |url=https://olympics.com/en/news/india-vs-west-indies-women-t20-2024-cricket-ind-w-wi-w-match-2-report |access-date=11 January 2024 |website=Olympics}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1255542}} * {{Cricketarchive|id=1990005}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] b99vvgviihxu3jw5p4ddgi6awoo09om 0 196572 846527 801678 2026-09-18T23:58:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846527 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess biography|name=ਸੁਹਾਨੀ ਲੋਹੀਆ|country=[[ਭਾਰਤ]]|birth_date={{Birth date and age|2009|08|11|df=y}}|birth_place=ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ|title=ਔਰਤ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਾਸਟਰ (2016)|FideID=45015961|rating=|image=Suhaani_Chess.jpg|image_size=250px|peakrating=1783 (ਮਾਰਚ 2024)}} '''ਸੁਹਾਨੀ ਲੋਹੀਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Suhaani Lohia;''' ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 2009) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ FIDE ਰੇਟਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਾਸਟਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Chess: Six-year-old Suhaani Lohia becomes Mumbai's first Woman Candidate Master |url=https://www.dnaindia.com/sports/report-chess-six-year-old-suhaani-lohia-becomes-mumbai-s-first-woman-candidate-master-2235696 |access-date=2023-07-12 |website=DNA India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=The girl who excels at everything she does – WCM Suhaani Lohia - ChessBase India |url=https://www.chessbase.in/news/profile-of-wcm-suhaani-lohia |access-date=2023-07-12 |website=www.chessbase.in}}</ref> (WCM) [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਬ। ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਸਿਖਰ ਰੇਟਿੰਗ 1783 ਹੈ।<ref name=":3">{{Cite web |title=Suhaani Lohia |url=https://ratings.fide.com/profile/45015961 |access-date=2023-07-12 |website=ratings.fide.com}}</ref> ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਤਰੰਜ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਲਾਜੀ ਗੁਟੂਲਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੁਹਾਨੀ ਲੋਹੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਲ ਲੋਹੀਆ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਰ ਲੋਹੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ, ਸਿਧਾਂਤ ਲੋਹੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ FIDE ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਸੁਹਾਨੀ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਧੀਰੂਭਾਈ ਅੰਬਾਨੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Dhirubhai Ambani International School |url=https://www.dais.edu.in/sports-chess-suhaani-lohia.html |access-date=2023-07-12 |website=www.dais.edu.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸ਼ਤਰੰਜ ਕਰੀਅਰ == ਸੁਹਾਨੀ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅੰਡਰ-5 ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਮਾਰਚ 2024 ਤੱਕ, ਸੁਹਾਨੀ ਦੀ FIDE ਰੇਟਿੰਗ 1783 ਹੈ।<ref name=":3" /> ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਸਥਾ, FIDE ਨੇ "ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ" ਗਲੋਬਲ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਔਨਲਾਈਨ ਕਿਤਾਬਚੇ ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਸੁਹਾਨੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਸੁਹਾਨੀ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਜੂਨ 2023 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਾਸਟਰ ਬਣਨਾ। * 2016 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੰਜ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ 6 ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ।<ref>{{Cite web |title=Chess: Mumbai girl Suhaani Lohia makes it to world's top six {{!}} India.com |url=https://www.india.com/sports/chess-mumbai-girl-suhaani-lohia-makes-it-to-worlds-top-six-949130/ |access-date=2023-07-12 |website=www.india.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-02-16 |title=Mumbai girl Suhaani Lohia makes it to world's top six chess players {{!}} Sanskriti - Hinduism and Indian Culture Website |url=https://www.sanskritimagazine.com/mumbai-girl-suhaani-lohia-makes-it-to-worlds-top-six-chess-players/ |access-date=2023-07-12 |language=en-US}}</ref> * ਚੌਥੀ ISSO ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2022 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ 14 ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ।<ref name=":0" /> * [[ਤਹਿਰਾਨ|ਈਰਾਨ ਦੇ ਤਹਿਰਾਨ]] ਵਿਖੇ ਅੰਡਰ 7 ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਕੂਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ।<ref>{{Cite web |date=30 July 2017 |title=Mumbai's Aditya Patil, Suhaani Lohia secure bronze at Asian School Chess |url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2017/jul/30/mumbais-aditya-patil-suhaani-lohia-secure-bronze-at-asian-school-chess-1635733.html |access-date=2023-07-12 |website=The New Indian Express}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=openingdoorz |date=2017-03-30 |title=Seven-year-old Suhaani Lohia at the Asian Youth Chess Championship |url=https://openingdoorz.com/seven-year-old-suhaani-lohia-at-the-asian-youth-chess-championship/ |access-date=2023-07-12 |website=Opening Doorz |language=en-US}}</ref> * [[ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ 9 ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਕੂਲ ਬਲਿਟਜ਼ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2018 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ।<ref name=":2">{{Cite web |date=2017-08-01 |title=City kids clinch bronze medals |url=https://www.asianage.com/sports/in-other-sports/010817/city-kids-clinch-bronze-medals.html |access-date=2023-07-12 |website=The Asian Age}}</ref> * ਅੰਡਰ 8 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2017 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ।<ref name=":2"/> * 2018 ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਕੂਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣਾ। * ਅੰਡਰ 9 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2018 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ।<ref>{{Cite web |date=2018-09-28 |title=Chess champ Suhaani Lohia wins silver |url=https://www.mid-day.com/sports/other-sports/article/chess-champ-suhaani-lohia-wins-silver-19843193 |access-date=2023-07-12 |website=Mid-day |language=en}}</ref> * ਅੰਡਰ 9 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2018 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ। * 2016 ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅੰਡਰ 7 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ।<ref name=":1"/> * 2014 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ 5 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ। * ਫਰਾਂਸ 2022 ਵਿੱਚ ਨੋਇਸੀਏਲ ਓਪਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ। * [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਸਟੇਟ ਰੈਪਿਡ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2019 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-11 ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ। * 2018, 2019, 2020, 2021, ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ MSSA ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ/ਚਾਂਦੀ ਜਿੱਤਣਾ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |date=2021-12-17 |title=Suhaani wins U-14 MSSA chess title |url=https://www.mid-day.com/sports/other-sports/article/suhaani-wins-u-14-mssa-chess-title-23205397 |access-date=2023-07-12 |website=Mid-day |language=en}}</ref> ਸੁਹਾਨੀ ਨੂੰ SMCA ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਐਫ ਐਮ ਬਾਲਾਜੀ ਗੁਟੂਲਾ ਅਤੇ SMCA ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕੋਚ ਪਵਨ BNB ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕੋਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ == ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੁਹਾਨੀ ਨੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਫਾਰ ਆਲ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਸਿਖਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਬੋਰਡ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕੀਮਤ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਾਹਤ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2018-08-23 |title=Chess prodigy Suhaani Lohia donates prize money to CM relief fund |url=https://www.asianage.com/sports/in-other-sports/230818/chess-prodigy-suhaani-lohia-donates-prize-money-to-cm-relief-fund.html |access-date=2023-07-12 |website=The Asian Age}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-09-01 |title=Young Chess player Suhani donates prize money to Kerala Floods relief fund |url=https://www.mumbailive.com/en/sports/mumbai-chess-prodigy-suhaani-lohia-donates-prize-money-to-cm-relief-fund-27696 |access-date=2023-07-12 |website=Mumbai Live |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{FIDE}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ]] 80ir2z3t4c1a4jr3umiq3mdyhrxq6rg 0 196861 846491 802474 2026-09-18T18:15:33Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Plot" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371018258|Naunihal]]" 846491 wikitext text/x-wiki '''ਨੌਨਿਹਾਲ''' 1967 ਦੀ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਾਜ ਮਾਰਬਰੋਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]], [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] ਅਤੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਕੈਫੀ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ "ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਨੋ ਪਿਆਰ ਕਾ ਰਾਜ਼ ਸੁਨੋ" ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਮਾਹਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਇਕ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੇ ਗੀਤ 'ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਨੋ' ਲਈ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਟੋਕਨ ਲਿਆ। ਗੀਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਕਹਾਣੀ == ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਨਾਥ ਰਾਜੂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਚਗਨੀ ਦੇ ਨਿਊ ਏਰਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵਧ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਾਚਾ ਨਹਿਰੂ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਰਾਜੂ ਚਾਚਾ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਣ ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ ਦਾ ਗਈਆਂ ਗੀਤ"ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੋ"ਚਲਦਾ ਹੈ। == ਕਿੱਸਾ == ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਨਾਥ ਰਾਜੂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਚਗਨੀ ਦੇ ਨਿਊ ਏਰਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਹੋਣਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਾਚਾ ਨਹਿਰੂ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਹਨ ,ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇਹਰੁ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਕਾਸਟ == * [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]]-ਰਾਕੇਸ਼ * [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ * ਉਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ * ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮਰਾਹ ਮਰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰਿੰਦਰਨਾਥ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ * ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਗਦੀਪ * ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਅਸਿਤ ਸੇਨ * ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵੀ * ਮਾਸਟਰ ਬਬਲੂ ਰਾਜੂ/ਭਿੱਖੂ ਵਜੋਂ * ਬ੍ਰਹਮਾ ਭਾਰਦਵਾਜ-ਰਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ * ਦਿਆਲੂ ਦਿੱਲੀ ਵਾਸੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ਗੋਪਾਲ ਰਾਜ ਭੂਟਾਨੀ * [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਛਾਇਆ]] ਡਾਂਸਰ/ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ * ਮਨਮੋਹਨ ਉਸਤਾਦ ਮਨਸ਼ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਬਿਲੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੂਦ ਜੂਨੀਅਰ == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਲ [[ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।<ref> {{Cite web |title=Naunihal : Lyrics and video of Songs from the Movie Naunihal (1967) |url=http://hindigeetmala.net/movie/naunihal.htm |access-date=2013-08-12}} </ref> * "ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਨੋ ਪਿਆਰ ਕਾ ਰਾਜ਼ ਸੁਨੋ"-[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] * "ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਜ਼ੁਲਫ ਕੇ ਸਾਯੇ ਮੇ ਸ਼ਾਮ ਕਰ ਲੁੰਗਾ"-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ * "ਪੱਥਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪਿਘਲ ਜਾ ਆਜ ਪਿਘਲਣਾ ਹੋਗਾ"-[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] * "ਹਾ ਹਾ ਹਾ ਛੁੱਟੀ ਆ ਗਈ"-[[ਕਮਲ ਬਾਰੋਟ|ਕਮਲ ਬਰੋਟ]], ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਲੇ * "ਨਾ ਰੇ ਨਾ ਰੇ ਬਾਬੂ, ਨਾ ਰੇ ਨਾ ਰੇ ਬਾਬਾ"-[[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ * "ਗੋਰੇ ਗਾਲੋਂ ਕੀ ਭੀ ਲੇ ਲੋ"-ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ * "ਰਿਨ ਰਿਨ ਟਿਨ ਟਿਨ, ਕਿਤਨਾ ਪ੍ਯਾਰਾ ਪ੍ਯਾਰਾ ਮੌਸਮ ਕਿਤਨਾ ਪ੍ਯਾਰਾ ਦਿਨ"-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਲੇ * "ਰੂਪ ਕੇ ਪੂਜਾਰੀਓ, ਹੁਸਨ ਕੇ ਭਿੱਖਾਰੀਓ"-ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਵਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] j3f6el64r4kf3ishaiu7q32fhu0h5fq 0 197063 846482 803046 2026-09-18T16:43:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846482 wikitext text/x-wiki ਰੈਂਡੀ ਸਟੇਸੀ ਬੂਟ-ਵਿਲਸਨ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜੋ 6 ਦਸੰਬਰ, 1995 ਨੂੰ ਜੈਕਸਨਵਿਲ, ਓਨਸਲੋ ਕਾਉਂਟੀ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਮਿਲੀ ਸੀ।<ref name="doenetwork">{{Cite web |title=Case File: 319UFNC |url=http://www.doenetwork.org/cases/319ufnc.html |access-date=8 May 2014 |publisher=[[The Doe Network]] |archive-date=17 ਮਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517035354/http://www.doenetwork.org/cases/319ufnc.html |url-status=dead }}</ref><ref name="hb">{{Cite web |title=Jacksonville Jane Doe 95-7000 |url=http://www.hellbeasts.com/?p=4953 |access-date=25 February 2014}}</ref><ref name="jd">{{Cite web |last=Kay |first=Lindell |date=17 December 2012 |title=Police investigate killer's possible connection to cold case |url=http://www.jdnews.com/news/local/police-investigate-killer-s-possible-connection-to-cold-case-1.66088 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302102157/http://www.jdnews.com/news/local/police-investigate-killer-s-possible-connection-to-cold-case-1.66088 |archive-date=2 March 2014 |access-date=25 February 2014 |publisher=JD News}}</ref><ref name="face">{{Cite web |last=Mike Sherrill and Kinea White |year=2003 |title=Putting a face to a mystery Featuring Project EDAN |url=http://www.doenetwork.org/media/news29.html |access-date=25 February 2014}}</ref> == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣਾ == ਬੂਥ-ਵਿਲਸਨ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮਰੀਨ ਸੀ[1] ਜਿਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਮਰੀਨ ਅਰਲ ਵਿਲਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, 1984 ਵਿੱਚ ਅਰਲ III ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਐਲੀਅਟ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਲੈਸਲੀ। [1] ਅਰਲ ਅਤੇ ਬੂਥ-ਵਿਲਸਨ ਦਾ ਵਿਆਹ 1994 ਵਿੱਚ ਵਿਗੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1994 ਵਿੱਚ ਮਰੀਨ ਕੋਰ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਰਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬੂਥ-ਵਿਲਸਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਚਲੇ ਗਈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੂਥ-ਵਿਲਸਨ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਘਰ। ਬੂਥ-ਵਿਲਸਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਨਹਟਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। 28 ਅਕਤੂਬਰ, 1994 ਨੂੰ, ਬੂਥ-ਵਿਲਸਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵੀਨਜ਼, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਣ ਲਈ ਛੱਡ ਗਈ, ਪਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਬੂਥ-ਵਿਲਸਨ ਦੀ ਗੱਡੀ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਿਤ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਮਿਲੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਮਿਲੇ ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ।[1] ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੂਥ-ਵਿਲਸਨ ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਸਮਾਨ ਸੀ।[2] == ਖੋਜ == ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਜੈਕਸਨਵਿਲ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸਨ।[1] ਉਸਦੀ ਉਚਾਈ ਲਗਭਗ 5 ਫੁੱਟ 5 ਇੰਚ (1.65 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ 5 ਫੁੱਟ 8 ਇੰਚ (1.73 ਮੀਟਰ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਭਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪੀੜਤਾ ਦੀ ਉਮਰ 30 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦ ਡੋ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰੇਂਜ ਕਲਾਉਡ 25 ਤੋਂ 40 ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਸੀ।[1][2] ਉਸਨੂੰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[3] ਪਿੰਜਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਾਲ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੈਂਡ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੇ ਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੰਦਾਂ 'ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਈ ਸਬੂਤ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਸਨ।[1] ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਪਸਲੀ ਸੀ।[2][3] ਘਟਨਾ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨਾਈਕੀ ਜੁੱਤੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਹੂਪ ਈਅਰਰਿੰਗਸ, ਲਾਲ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ, ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਦੀ ਚਾਬੀ, ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਸਬਵੇਅ ਟੋਕਨ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।[4][5] ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।[2][6] ਜਾਂਚ ਮਾਮਲਾ ਅਣਸੁਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ 2012 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਮੈਥਿਊ ਲੋਰਨ ਐਲਡਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਬੰਧ ਸੀ।[1] ਉਸਨੂੰ 1995 ਵਿੱਚ ਲੀਜ਼ਾ ਗਿਪਸਨ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਲਈ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[2][1] 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਾਂਡਾ ਮਸਕ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।[1][3] ਜੇਨ ਡੋ ਦਾ ਕੇਸ ਅਮਰੀਕਾਜ਼ ਮੋਸਟ ਵਾਂਟੇਡ[4] ਲਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।[4] 0bd192jjfxav8w1176dts4d9g41bkss 0 198204 846495 843798 2026-09-18T18:37:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846495 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = Vyomika Singh | image =Wing Commander Vyomika Singh addressing the media on ‘Operation Sindoor’ at National Media Centre.jpg | width = | caption = ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਵਿਓਮਿਕਾ ਸਿੰਘ 2025 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੀਡੀਆ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ' ਬਾਰੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ | native_name = ਵਿਓਮਿਕਾ ਸਿੰਘ | native_name_lang = pa | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | allegiance = {{IND}} | branch = {{ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ|ਭਾਰਤ}} | occupation = ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪਾਇਲਟ | rank = [[File:Indian IAF OF-4.svg|25px]] ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ | children = | awards = | alma_mater = ਦਿੱਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ }} '''ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਵਿਓਮਿਕਾ ਸਿੰਘ'''<ref>{{Cite web |date=2025-05-07 |title=Who is Wing Commander Vyomika Singh ? |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/who-is-wing-commander-vyomika-singh-education-qualification-career-details-awards-and-honours-1746603698-1 |access-date=2025-05-09 |website=Jagranjosh.com |language=en |archive-date=2025-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250510113712/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/who-is-wing-commander-vyomika-singh-education-qualification-career-details-awards-and-honours-1746603698-1 |url-status=dead }}</ref> ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Vyomika Singh''') [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ|ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ (IAF)]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਫਲਾਇੰਗ ਬ੍ਰਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ [[2025 ਭਾਰਤ–ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਮਲੇ|ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ]] ਲਈ ਮੀਡੀਆ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਗਾਮ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] (ਪੀਓਕੇ) ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=South First Desk |date=7 May 2025 |title=Col Sofiya Qureshi, Wg Cdr Vyomika Singh brief India about Operation Sindhoor: How and why it happened |url=https://thesouthfirst.com/news/col-sofiya-qureshi-wing-cmdr-vyomika-singh-brief-india-about-operation-sindhoor-how-and-why-it-happened/ |access-date=7 May 2025 |website=South First |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wing Commander Vyomika Singh and Col. Sofiya Qureshi steer India’s operation Sindoor briefing |url=https://ddnews.gov.in/en/wing-commander-vyomika-singh-and-col-sofiya-qureshi-steer-indias-operation-sindoor-briefing/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509191301/https://ddnews.gov.in/en/wing-commander-vyomika-singh-and-col-sofiya-qureshi-steer-indias-operation-sindoor-briefing/ |archive-date=2025-05-09 |access-date=2025-05-10 |website=ddnews.gov.in |language=en-US |url-status=live }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਵਿਓਮਿਕਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਸਹੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Who Is Vyomika Singh? All About IAF Wing Commander In Spotlight After Media Briefing On Operation Sindoor |url=https://www.news18.com/india/who-is-vyomika-singh-all-about-iaf-wing-commander-in-spotlight-after-media-briefing-on-operation-sindoor-9326849.html |access-date=7 May 2025 |website=News18 |language=en}}</ref> ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "''ਇੱਕ ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ'' " ਜਾਂ " ''ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਧੀ''", ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Operation Sindoor: Know about Wing Commander Vyomika Singh and Colonel Sophia Qureshi |url=https://odishatv.in/news/national/operation-sindoor-know-about-wing-commander-vyomika-singh-and-colonel-sophia-qureshi-262366 |access-date=7 May 2025 |website=Operation Sindoor: Know about Wing Commander Vyomika Singh and Colonel Sophia Qureshi |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ (ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ 2002 ਦੇ ਬੈਚ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਈਏਐਫ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ]] ਡੰਡੀਗਲ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/meet-the-women-who-led-operation-sindoor-col-sophia-qureshi-and-wing-commander-vyomika-singh/articleshow/120961281.cms|title=Meet the women who briefed on Operation Sindoor: Col Sophia Qureshi and Wing Commander Vyomika Singh|date=7 May 2025|work=The Times of India|access-date=7 May 2025|issn=0971-8257}}</ref> == ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ == === ਕਮਿਸ਼ਨਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੇਵਾ === ਸਿੰਘ ਨੂੰ 18 ਦਸੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਫਲਾਇੰਗ ਬ੍ਰਾਂਚ ਵਿੱਚ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ]] ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਕ ਅਤੇ ਚੀਤਾ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 2,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਡਾਣ ਘੰਟੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸੀ, ਫੌਜ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਚਾਅ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=India TV News Desk |date=7 May 2025 |title=Operation Sindoor: Who is Wing Commander Vyomika Singh? The IAF officer who led the briefing |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/wing-commander-vyomika-singh-briefs-media-on-operation-sindoor-know-all-about-the-iaf-officer-2025-05-07-989067 |access-date=7 May 2025 |website=India TV News |language=en}}</ref> 18 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਲਾਇੰਗ ਬ੍ਰਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕੀ।<ref>{{Cite web |date=7 May 2025 |title=Who is Wing Commander Vyomika Singh ? Check Education Qualification, Career Details, Awards and Honours |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/who-is-wing-commander-vyomika-singh-education-qualification-career-details-awards-and-honours-1746603698-1 |access-date=7 May 2025 |website=Jagranjosh.com |language=en |archive-date=10 ਮਈ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250510113712/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/who-is-wing-commander-vyomika-singh-education-qualification-career-details-awards-and-honours-1746603698-1 |url-status=dead }}</ref> === ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਰੰਗ ਮੁਹਿੰਮ === 2021 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 75 ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਹੋਤਸਵ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਰੰਗ (21,625 ਫੁੱਟ) ਲਈ ਤਿੰਨ-ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ-ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=ABP Live News Desk |date=7 May 2025 |title=Meet Wing Commander Vyomika Singh Who Presented The Brief On Operation Sindoor |url=https://news.abplive.com/news/india/wing-commander-vyomika-singh-operation-sindoor-indian-air-force-1770568 |access-date=7 May 2025 |website=ABP Live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women in Uniform: Vyomika Singh and Sophia Qureshi Lead Operation Sindoor Briefing |url=https://www.deccanherald.com/india/who-are-wing-commander-vyomika-singh-and-colonel-sophia-qureshi-the-women-who-jointly-led-the-media-briefing-on-operation-sindoor-3528750 |access-date=7 May 2025 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> === ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ === {{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|2025 ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟਕਰਾਅ}} 7 ਮਈ 2025 ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਰਨਲ ਸੋਫੀਆ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਵਿਕਰਮ ਮਿਸਰੀ ਨਾਲ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Mishra |first=Urvashi |date=7 May 2025 |title=Operation Sindoor: Col Sofiya Qureshi, Wg Cdr Vyomika Singh make history leading briefing on India's cross-border strike |url=https://www.fortuneindia.com/business-news/operation-sindoor-col-sofiya-qureshi-wg-cdr-vyomika-singh-make-history-leading-briefing-on-indias-cross-border-strike/122838 |access-date=7 May 2025 |website=Fortune India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-05-07 |title=Biography of Wing Commander Vyomika Singh: Soaring to New Heights in the Indian Air Force – Leaders Wiki |url=https://leaders-wiki.com/2025/05/biography-of-wing-commander-vyomika-singh-soaring-to-new-heights-in-the-indian-air-force/ |access-date=2025-05-08 |language=en-US |archive-date=2025-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515135406/https://leaders-wiki.com/2025/05/biography-of-wing-commander-vyomika-singh-soaring-to-new-heights-in-the-indian-air-force/ |url-status=dead }}</ref> 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਨੂੰ [[2025 ਪਹਲਗਾਮ ਹਮਲਾ|ਪਹਿਲਗਾਮ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ]] ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 26 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਸਵੇਰੇ 1:05 ਵਜੇ ਤੋਂ 1:30 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੀਓਕੇ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕੈਂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ " '''''ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ''''' " ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨੌਂ ਕੈਂਪਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=7 May 2025 |title='If provoked again...': Wing Commander Vyomika Singh warns Pak in cold sign-off after Operation Sindoor - 'If provoked again...': Wing Commander Vyomika Singh warns Pak in cold sign off after Operation Sindoor BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/india/story/if-provoked-again-wing-commander-vyomika-singh-warns-pak-in-cold-sign-off-after-operation-sindoor-475066-2025-05-07 |access-date=7 May 2025 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 May 2025 |title=Who are officers Sofiya Qureshi and Vyomika Singh who briefed on Operation Sindoor? |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/who-are-indian-officers-sofiya-qureshi-vyomika-singh-powering-operation-sindoor-2720862-2025-05-07 |access-date=7 May 2025 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਆਰ.ਐਸ.ਨਿਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਰੁਣਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਸਕੂਲ- ਹੌਜ਼ ਖਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ 2 ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ- ਭੂਮਿਕਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲਿਕਾ ਸਿੰਘ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਭੂਮਿਕਾ ਸਿੰਘ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਰੰਗ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Women in Uniform: Vyomika Singh and Sophia Qureshi Lead Operation Sindoor Briefing |url=https://www.deccanherald.com/india/who-are-wing-commander-vyomika-singh-and-colonel-sophia-qureshi-the-women-who-jointly-led-the-media-briefing-on-operation-sindoor-3528750 |access-date=7 May 2025 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] lxrc9r1xm8yd9qs2yikey5bgrh6nhfs 0 200072 846461 821910 2026-09-18T12:07:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 846461 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਮਿਤਾਲੀ ਬੈਗ | office1 = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ]] | constituency1 = [[ਅਰਾਮਬਾਗ਼ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਰਾਮਬਾਗ਼]] | termstart1 = 4 ਜੂਨ 2024 | termend1 = | predecessor1 = [[ਅਪਾਰੂਪਾ ਪੋੱਡਰ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)| ਅਪਾਰੂਪਾ ਪੋੱਡਰ]] | successor1 = | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | party = [[ਆਲ ਇੰਡੀਅਨ ਤ੍ਰਿਣਾਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] | occupation = [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] }} '''ਮਿਤਾਲੀ ਬੈਗ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਆਰਾਮਬਾਗ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S2529.htm |access-date=5 June 2024 |website=results.eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bag Mitali, All India Trinamool Congress Representative for Arambagh (SC), West Bengal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-elections/west-bengal/arambagh/candidateshow/bag-mitali-502 |access-date=6 June 2024 |publisher=[[Times of India]]}}</ref> ਉਹ [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bag Mitali, TMC Election Results LIVE: Latest Updates On Bag Mitali |url=https://www.ndtv.com/elections/lok-sabha-election-candidates-2024/bag-mitali-25029-3 |access-date=6 June 2024 |publisher=[[NDTV]]}}</ref> ਸਾਲ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਿਤਾਲੀ ਬੈਗ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਅਰੂਪ ਕਾਂਤੀ ਦਿਗਰ ਨੂੰ 712587 ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Arambagh constituency Lok Sabha Election Results 2024 |url=https://www.brutimes.com/news/politics/arambagh-constituency-lok-sabha-election-results-2024 |website=Bru Times News |language=en |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307020643/https://www.brutimes.com/news/politics/arambagh-constituency-lok-sabha-election-results-2024 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=General Election to Parliamentary Constituencies: Trends & Results June-2024 |url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S2529.htm |website=results.eci.gov.in}}</ref><ref name="Ex-local body heads {{!}} High jumpers">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/18th-lok-sabha-the-debutants/story/20240722-ex-local-body-heads-high-jumpers-2565844-2024-07-13|title=Ex-local body heads {{!}} High jumpers|last=India Today|date=13 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731162655/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/18th-lok-sabha-the-debutants/story/20240722-ex-local-body-heads-high-jumpers-2565844-2024-07-13|archive-date=31 July 2024|language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * 18ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ * [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] * ਆਰਾਮਬਾਗ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2024–2029]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] al21jdtdqtkrobbfph80pd29374a8cb 0 204839 846550 843168 2026-09-19T08:37:27Z Anudip Ghosh 62025 /* */ 846550 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature|background_color=#FF9933|text_color=white|name=ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|legislature=[[੧੮ਵੀਂ ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]|coa_pic=[[File:Coat of Arms of the West Bengal Legislative Assembly.png|180px]]|motto=समानो मन्त्रः समितिः समानी समानं व्रतं सहचित्तमेषाम् ([[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]]) <br> samāno mantraḥ samitiḥ samānī samānaṃ vrataṃ sahacittameṣām ([[IAST]]) <br> সমানো মন্ত্রঃ সমিতিঃ সমানী সমানং ব্রতং সহচিত্তমেষাম্ ([[ਬੰਗਾਲੀ ਵਰਣਮਾਲਾ|ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ]])|house_type=[[ਇੱਕ ਸਦਨੀ]]|term_limits=੫ ਸਾਲ|leader1_type=[[ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ|ਸਪੀਕਰ]]|leader1='''[[ਰਥੀਂਦ੍ਰ ਬਸੂ]]'''|party1='''[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]]'''|election1=੧੫ ਮਈ ੨੦੨੬|leader2_type=[[ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ|ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ]]|leader2=|party2=|election2=|leader3_type=[[ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]]<br />(ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ)|leader3='''[[ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ]]'''|party3='''[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]]'''|election3=੯ ਮਈ ੨੦੨੬|leader4_type=[[ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ]]|leader4='''[[ਰਿਤੱਬ੍ਰਤ ਬੰਦਿਓਪਾਧਿਆਏ]]'''|party4='''[[੨੦੨੬ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੋਫਾੜ ਹੋ ਗਈ|ਏ.ਆਈ.ਟੀ.ਸੀ. (ਬਾਗੀ ਬਲਾਕ)]]'''<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/west-bengal-trinamool-congress-rebellion-ritabrata-banerjee-rebels-seize-legislature-party-10722985/|title=TMC fault lines in the open: 58 of 80 MLAs back rebel as Leader of Opposition|publisher=The Indian Express|date=4 June 2026}}</ref>|election4=ਤੀਜੀ ਜੂਨ ੨੦੨੬|leader5_type=ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਲੀਡਰ|leader5=[[ਜਾਵੇਦ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ]]<br />[[ਸੰਦੀਪਨ ਸਾਹਾ]]<br />[[ਸਬੀਨਾ ਯਾਸਮੀਨ]]<br />[[ਸ਼ਿਉਲੀ ਸਾਹਾ]]|party5=<br/>[[੨੦੨੬ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੋਫਾੜ ਹੋ ਗਈ|ਏ.ਆਈ.ਟੀ.ਸੀ. (ਬਾਗੀ ਬਲਾਕ)]]<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/politics/news/tmc-vs-tmc-58-rebel-mlas-back-suspended-ritabrata-banrjee-as-legislature-party-leader-party-dissolves-all-panels-mamat-11780474476641.html|title=TMC vs TMC: 59 rebel MLAs back suspended Ritabrata Banerjee as legislature party leader, party dissolves all panels|publisher=The Mint|date=3 June 2026}}</ref>|election5=ਤੀਜੀ ਜੂਨ ੨੦੨੬|members=੨੯੪|structure1={{Switcher|[[File:WB Legislative Assembly, September 2026.svg|300px]]|ਪਾਰਟੀ-ਵਾਰ|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Alliance Wise 2026.svg|300px]]|ਗਠਜੋੜ-ਵਾਰ}}|structure1_res=|political_groups1='''[[ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਸਰਕਾਰ|ਸਰਕਾਰ]] (੨੦੭)''' * {{Color box|#FF9933}} [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] (੨੦੭){{efn|name=SA}} '''[[ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧ]] (੬੫)''' * {{Color box|#20C646}} [[੨੦੨੬ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੋਫਾੜ ਹੋ ਗਈ|ਏ.ਆਈ.ਟੀ.ਸੀ. (ਬਾਗੀ ਬਲਾਕ)]] (੬੫)<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/india/no-tie-up-in-assembly-ritabrata-banerjee-distances-rebel-tmc-mlas-from-ncpi-merger-ws-l-10151527.html|title='No Tie-Up In Assembly': Ritabrata Banerjee Distances Rebel TMC MLAs From NCPI Merger|publisher=News18|date=15 June 2026}}</ref> '''[[ਸੰਸਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ|ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ]] (੨੦)''' * {{Color box|#20C646}} [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਏ.ਆਈ.ਟੀ.ਸੀ.]] (੧੫) * {{Color box|#00BFFF}} [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਆਈ.ਐਨ.ਸੀ.]] (੨) * {{Color box|{{Party color|Secular Democratic Alliance}}}} [[ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ ਗਠਜੋੜ|ਐਲ.ਐਫ.]] (੨)<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-election-results-2026-cpim-led-left-front-votes-updates/article70938216.ece|title=West Bengal election 2026: CPI(M)-led Left Front, its ally AISF lead in one seat each|publisher=The Hindu|date=4 May 2026}}</ref> ** {{Color box|#CC0D0D}} [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ)]] (੧) ** {{Color box|{{Party color|Indian Secular Front}}}} [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੈਕੂਲਰ ਫਰੰਟ|ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ.]] (੧) * {{Color box|#8AB800}} [[ਆਮ ਜਨਤਾ ਉੱਨਯਨ ਪਾਰਟੀ|ਏ.ਜੇ.ਯੂ.ਪੀ.]] (੧) '''ਖਾਲੀ (੨)''' : {{Color box|#FFFFFF}} ਖਾਲੀ (੨){{efn|name=SA|[[ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ]] ਨੇ [[ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ]] ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; [[ਭਵਾਨੀਪੁਰ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਭਵਾਨੀਪੁਰ]] ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।}}{{efn|​[[ਹੁਮਾਯੂੰ ਕਬੀਰ (ਏ.ਜੇ.ਯੂ.ਪੀ. ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਹੁਮਾਯੂੰ ਕਬੀਰ]] ਨੇ [[ਰੇਜੀਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਰੇਜੀਨਗਰ]] ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; [[ਨਓਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨਓਦਾ]] ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।}} <!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' -->|voting_system1=[[ਫਰਸਟ-ਪਾਸਟ-ਦ-ਪੋਸਟ ਵੋਟਿੰਗ]]|last_election1=[[2026 ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|੨੩ ਅਤੇ ੨੯ ਅਪ੍ਰੈਲ ੨੦੨੬]]|next_election1=2031|session_room=West Bengal State Legislative Assembly House, Kolkata.jpg|session_res=|meeting_place=ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਭਵਨ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ]]|website={{URL|https://assembly.wb.gov.in/}}|footnotes=ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ੧੮੬੨ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਬੇਂਗੌਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ੧੯੫੦ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ]] ਵਿੱਚ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ]] ਰਾਜ ਬਣ ਗਈ; ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਰਾਜ ਦਾ ਗਠਨ ੧ ਮਈ ੧੯੬੦ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।|preceded_by=[[ਬੇਂਗੌਲ ਲੇਜਿਸਲੇਟਿਵ ਅਸੈਂਬਲੀ]]|foundation=੨੧ ਨਵੰਬਰ ੧੯੪੭}} '''ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ''' [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|ਪੱਛਿਮ ਬੰਗ]] ਦਾ ਇੱਕ-ਸਦਨੀ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਬੀ. ਬੀ. ਡੀ. ਬਾਗ਼ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ੨੯੪ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਿੰਗਲ-ਸੀਟ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੰਗ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ==ਨੋਟਸ== {{notelist}} ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} scrx2mbodga8ecqf1wghonfmv2mhb30 0 205209 846489 2026-09-18T18:09:20Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1368100780|Khandan (1965 film)]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 846489 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Khandan | image = Khandaan.jpg | caption = | director = [[A. Bhimsingh]] | writer = | screenplay = A. Bhimsingh | story = M. S. Solaimalai | based_on = [[Bhaaga Pirivinai]] (Tamil) | producer = Vasu Menon | starring = {{ubl|[[Sunil Dutt]]|[[Nutan]]|[[Om Prakash]]}} | narrator = | cinematography = V. Babasaheb | editing = A. Paul Doraisingham | music = [[Ravi (music director)|Ravi]] | distributor = | released = {{film date|df=y|1965|9|23}} (India) | runtime = | country = India | language = Hindi | budget = }} ਫਿਲਮ ਖਾਨਦਾਨ ਏ. ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]], ਨੂਤਨ, [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]], ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]], [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ 1965 ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ , ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,80,00,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1.40,00,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਇਆ।<ref name="lee">{{Cite web |title=Top Earners 1965 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210134027/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |archive-date=10 February 2012 |access-date=22 July 2008 |publisher=Box Office India}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਗਾ ਪੀਰੀਵਿਨਾਈ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Guide, Waqt, Jaanwar: Bollywood classics turning 50 this year! |url=https://www.rediff.com/movies/report/guide-waqt-jaanwar-bollywood-classics-turning-50-this-year/20150504.htm}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਸ਼ਵਰੂਪ ਲਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਜੀਵਨਦਾਸ ਭਗਵੰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਔਲਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ (ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ) ਕਾਰਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਣ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁਡ਼ੱਤਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ-ਜੀਵਨਦਾਸ, ਭਗਵੰਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਵਰੰਗੀ ਅਤੇ ਨੀਲਿਮਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਧਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ। ਉਹ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸ਼ਿਆਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚੇ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਤਣੇ ਤੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਨਵਰੰਗੀ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਰੰਗੀ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]]...ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਨੁਤਨ...ਰਾਧਾ ਗੋਵਿੰਦ ਲਾਲ * ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ...ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]]...ਨੀਲਿਮਾ ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ * [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]]...ਨਵਰੰਗੀ * ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼...ਜੀਵਨ ਦਾਸ ਲਾਲ * [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]]...ਭਗਵੰਤੀ ਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ...ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਸੁਲੋਚਨਾ ਚੈਟਰਜੀ]]...ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਮੋਹਨ ਚੋਟੀ...ਮਨਮੌਜੀ * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]]...ਜਾਤੀ (ਡਾਂਸਰ) * ਜੀਵਨਕਲਾ...ਸਤੀ (ਡਾਂਸਰ) == ਸੰਗੀਤ == ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਸਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। {| class="wikitable" !ਗੀਤ. !ਗਾਇਕ |- |"ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਰ, ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲਾ ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਤਕੇ ਬ੍ਰਿਜਬਾਲਾ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਕਲ ਚਮਨ ਥਾ, ਆਜ ਏਕ ਸੇਹਰਾ ਹੁਆ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੈਂ ਸੁਨਾਤਾ ਹੂਂ ਤੁਝੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਨ ਲੇ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਨੀਲ ਗਗਨ ਪਰ ਉੜਤੇ ਬਾਦਲ, ਆ ਆ ਆ" |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]], ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਓ ਬੱਲੋ, ਸੋਚਕੇ ਮੇਲੇ ਜਾਨਾ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਆ ਡਾਂਸ ਕਰੇਂ, ਥੋੜਾ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰੇਂ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਗਈ ਜਵਾਨੀ, ਹੇ ਰਾਮ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] 3pionh8dg52805p0e8lao3551ugg1b8 846540 846489 2026-09-19T04:27:08Z Nitesh Gill 8973 846540 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Khandan | image = Khandaan.jpg | caption = | director = [[A. Bhimsingh]] | writer = | screenplay = A. Bhimsingh | story = M. S. Solaimalai | based_on = [[Bhaaga Pirivinai]] (Tamil) | producer = Vasu Menon | starring = {{ubl|[[Sunil Dutt]]|[[Nutan]]|[[Om Prakash]]}} | narrator = | cinematography = V. Babasaheb | editing = A. Paul Doraisingham | music = [[Ravi (music director)|Ravi]] | distributor = | released = {{film date|df=y|1965|9|23}} (India) | runtime = | country = India | language = Hindi | budget = }} ਫਿਲਮ ਖਾਨਦਾਨ ਏ. ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]], ਨੂਤਨ, [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]], ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]], [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ 1965 ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ , ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,80,00,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1.40,00,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਇਆ।<ref name="lee">{{Cite web |title=Top Earners 1965 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210134027/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |archive-date=10 February 2012 |access-date=22 July 2008 |publisher=Box Office India}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਗਾ ਪੀਰੀਵਿਨਾਈ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Guide, Waqt, Jaanwar: Bollywood classics turning 50 this year! |url=https://www.rediff.com/movies/report/guide-waqt-jaanwar-bollywood-classics-turning-50-this-year/20150504.htm}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਸ਼ਵਰੂਪ ਲਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਜੀਵਨਦਾਸ ਭਗਵੰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਔਲਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ (ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ) ਕਾਰਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਣ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁਡ਼ੱਤਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ-ਜੀਵਨਦਾਸ, ਭਗਵੰਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਵਰੰਗੀ ਅਤੇ ਨੀਲਿਮਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਧਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ। ਉਹ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸ਼ਿਆਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚੇ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਤਣੇ ਤੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਨਵਰੰਗੀ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਰੰਗੀ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]]...ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਨੁਤਨ...ਰਾਧਾ ਗੋਵਿੰਦ ਲਾਲ * ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ...ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]]...ਨੀਲਿਮਾ ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ * [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]]...ਨਵਰੰਗੀ * ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼...ਜੀਵਨ ਦਾਸ ਲਾਲ * [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]]...ਭਗਵੰਤੀ ਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ...ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਸੁਲੋਚਨਾ ਚੈਟਰਜੀ]]...ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਮੋਹਨ ਚੋਟੀ...ਮਨਮੌਜੀ * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]]...ਜਾਤੀ (ਡਾਂਸਰ) * ਜੀਵਨਕਲਾ...ਸਤੀ (ਡਾਂਸਰ) == ਸੰਗੀਤ == ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਸਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। {| class="wikitable" !ਗੀਤ. !ਗਾਇਕ |- |"ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਰ, ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲਾ ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਤਕੇ ਬ੍ਰਿਜਬਾਲਾ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਕਲ ਚਮਨ ਥਾ, ਆਜ ਏਕ ਸੇਹਰਾ ਹੁਆ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੈਂ ਸੁਨਾਤਾ ਹੂਂ ਤੁਝੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਨ ਲੇ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਨੀਲ ਗਗਨ ਪਰ ਉੜਤੇ ਬਾਦਲ, ਆ ਆ ਆ" |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]], ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਓ ਬੱਲੋ, ਸੋਚਕੇ ਮੇਲੇ ਜਾਨਾ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਆ ਡਾਂਸ ਕਰੇਂ, ਥੋੜਾ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰੇਂ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਗਈ ਜਵਾਨੀ, ਹੇ ਰਾਮ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] 5ondez0zdq47xo85zrqk9k3tdew1hcf 846541 846540 2026-09-19T04:33:40Z Nitesh Gill 8973 846541 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਖ਼ਾਨਦਾਨ | image = Khandaan.jpg | caption = | director = [[ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ]] | writer = | screenplay = ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ | story = ਐਮ. ਐਸ. ਸੋਲਾਈਮਲਾਈ | based_on = [[ਭਾਗਾ ਪਿਰੀਵਿਨਾਈ]] (ਤਾਮਿਲ) | producer = ਵਾਸੂ ਮੈਨਨ | starring = {{ubl|[[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]]|[[ਨੂਤਨ]]|[[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]]}} | narrator = | cinematography = ਵੀ. ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ | editing = ਏ. ਪੌਲ ਦੋਰਾਈਸਿੰਘਮ | music = [[ਰਵੀ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] | distributor = | released = {{film date|df=y|1965|9|23}} (ਭਾਰਤ) | runtime = | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = }} ਫਿਲਮ ਖਾਨਦਾਨ ਏ. ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]], ਨੂਤਨ, [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]], ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]], [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ 1965 ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ , ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,80,00,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1.40,00,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਇਆ।<ref name="lee">{{Cite web |title=Top Earners 1965 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210134027/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |archive-date=10 February 2012 |access-date=22 July 2008 |publisher=Box Office India}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਗਾ ਪੀਰੀਵਿਨਾਈ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Guide, Waqt, Jaanwar: Bollywood classics turning 50 this year! |url=https://www.rediff.com/movies/report/guide-waqt-jaanwar-bollywood-classics-turning-50-this-year/20150504.htm}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਸ਼ਵਰੂਪ ਲਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਜੀਵਨਦਾਸ ਭਗਵੰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਔਲਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ (ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ) ਕਾਰਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਣ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁਡ਼ੱਤਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ-ਜੀਵਨਦਾਸ, ਭਗਵੰਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਵਰੰਗੀ ਅਤੇ ਨੀਲਿਮਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਧਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ। ਉਹ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸ਼ਿਆਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚੇ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਤਣੇ ਤੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਨਵਰੰਗੀ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਰੰਗੀ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] - ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਨੁਤਨ - ਰਾਧਾ ਗੋਵਿੰਦ ਲਾਲ * ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ - ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] - ਨੀਲਿਮਾ ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ * [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]] - ਨਵਰੰਗੀ * ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਜੀਵਨ ਦਾਸ ਲਾਲ * [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]] - ਭਗਵੰਤੀ ਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ - ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਸੁਲੋਚਨਾ ਚੈਟਰਜੀ]] - ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਮੋਹਨ ਚੋਟੀ - ਮਨਮੌਜੀ * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] - ਜਾਤੀ (ਡਾਂਸਰ) * ਜੀਵਨਕਲਾ - ਸਤੀ (ਡਾਂਸਰ) == ਸੰਗੀਤ == ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਸਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। {| class="wikitable" !ਗੀਤ. !ਗਾਇਕ |- |"ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਰ, ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲਾ ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਤਕੇ ਬ੍ਰਿਜਬਾਲਾ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਕਲ ਚਮਨ ਥਾ, ਆਜ ਏਕ ਸੇਹਰਾ ਹੁਆ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੈਂ ਸੁਨਾਤਾ ਹੂਂ ਤੁਝੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਨ ਲੇ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਨੀਲ ਗਗਨ ਪਰ ਉੜਤੇ ਬਾਦਲ, ਆ ਆ ਆ" |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]], ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਓ ਬੱਲੋ, ਸੋਚਕੇ ਮੇਲੇ ਜਾਨਾ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਆ ਡਾਂਸ ਕਰੇਂ, ਥੋੜਾ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰੇਂ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਗਈ ਜਵਾਨੀ, ਹੇ ਰਾਮ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] sb6o6gelyg6yukf1k693b9vd13li80v 846542 846541 2026-09-19T04:39:31Z Nitesh Gill 8973 846542 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਖ਼ਾਨਦਾਨ | image = Khandaan.jpg | caption = | director = [[ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ]] | writer = | screenplay = ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ | story = ਐਮ. ਐਸ. ਸੋਲਾਈਮਲਾਈ | based_on = [[ਭਾਗਾ ਪਿਰੀਵਿਨਾਈ]] (ਤਾਮਿਲ) | producer = ਵਾਸੂ ਮੈਨਨ | starring = {{ubl|[[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]]|[[ਨੂਤਨ]]|[[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]]}} | narrator = | cinematography = ਵੀ. ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ | editing = ਏ. ਪੌਲ ਦੋਰਾਈਸਿੰਘਮ | music = [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] | distributor = | released = {{film date|df=y|1965|9|23}} (ਭਾਰਤ) | runtime = | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = }} '''ਖ਼ਾਨਦਾਨ''' ਏ. ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ [[1965]] ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]], [[ਨੂਤਨ]], [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]], ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]], [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ 1965 ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ , ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,80,00,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1.40,00,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ।<ref name="lee">{{Cite web |title=Top Earners 1965 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210134027/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |archive-date=10 February 2012 |access-date=22 July 2008 |publisher=Box Office India}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਗਾ ਪੀਰੀਵਿਨਾਈ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Guide, Waqt, Jaanwar: Bollywood classics turning 50 this year! |url=https://www.rediff.com/movies/report/guide-waqt-jaanwar-bollywood-classics-turning-50-this-year/20150504.htm}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਸ਼ਵਰੂਪ ਲਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਜੀਵਨਦਾਸ ਭਗਵੰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਔਲਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ (ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ) ਕਾਰਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ- ਜੀਵਨਦਾਸ, ਭਗਵੰਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਵਰੰਗੀ ਅਤੇ ਨੀਲਿਮਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਧਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸ਼ਿਆਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚੇ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਤਣੇ ਤੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਨਵਰੰਗੀ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਰੰਗੀ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] - ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਨੁਤਨ - ਰਾਧਾ ਗੋਵਿੰਦ ਲਾਲ * ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ - ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] - ਨੀਲਿਮਾ ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ * [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]] - ਨਵਰੰਗੀ * ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਜੀਵਨ ਦਾਸ ਲਾਲ * [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]] - ਭਗਵੰਤੀ ਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ - ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਸੁਲੋਚਨਾ ਚੈਟਰਜੀ]] - ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਮੋਹਨ ਚੋਟੀ - ਮਨਮੌਜੀ * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] - ਜਾਤੀ (ਡਾਂਸਰ) * ਜੀਵਨਕਲਾ - ਸਤੀ (ਡਾਂਸਰ) == ਸੰਗੀਤ == ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਸਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। {| class="wikitable" !ਗੀਤ !ਗਾਇਕ |- |"ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਰ, ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲਾ ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਤਕੇ ਬ੍ਰਿਜਬਾਲਾ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਕਲ ਚਮਨ ਥਾ, ਆਜ ਏਕ ਸੇਹਰਾ ਹੁਆ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੈਂ ਸੁਨਾਤਾ ਹੂੰ ਤੁਝੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਨ ਲੇ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਨੀਲ ਗਗਨ ਪਰ ਉੜਤੇ ਬਾਦਲ, ਆ ਆ ਆ" |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]], ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਓ ਬੱਲੋ, ਸੋਚਕੇ ਮੇਲੇ ਜਾਨਾ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਆ ਡਾਂਸ ਕਰੇਂ, ਥੋੜਾ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰੇਂ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਗਈ ਜਵਾਨੀ, ਹੇ ਰਾਮ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] msi7n60p5zu8k37ywfbs77mg53nmy2j 846543 846542 2026-09-19T04:43:57Z Nitesh Gill 8973 846543 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਖ਼ਾਨਦਾਨ | image = Khandaan.jpg | caption = | director = [[ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ]] | writer = | screenplay = ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ | story = ਐਮ. ਐਸ. ਸੋਲਾਈਮਲਾਈ | based_on = [[ਭਾਗਾ ਪਿਰੀਵਿਨਾਈ]] (ਤਾਮਿਲ) | producer = ਵਾਸੂ ਮੈਨਨ | starring = {{ubl|[[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]]|[[ਨੂਤਨ]]|[[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]]}} | narrator = | cinematography = ਵੀ. ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ | editing = ਏ. ਪੌਲ ਦੋਰਾਈਸਿੰਘਮ | music = [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] | distributor = | released = {{film date|df=y|1965|9|23}} (ਭਾਰਤ) | runtime = | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = }} '''ਖ਼ਾਨਦਾਨ''' ਏ. ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ [[1965]] ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]], [[ਨੂਤਨ]], [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]], ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]], [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ 1965 ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ , ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,80,00,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1.40,00,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ।<ref name="lee">{{Cite web |title=Top Earners 1965 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210134027/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |archive-date=10 February 2012 |access-date=22 July 2008 |publisher=Box Office India}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਗਾ ਪੀਰੀਵਿਨਾਈ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Guide, Waqt, Jaanwar: Bollywood classics turning 50 this year! |url=https://www.rediff.com/movies/report/guide-waqt-jaanwar-bollywood-classics-turning-50-this-year/20150504.htm}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਸ਼ਵਰੂਪ ਲਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਜੀਵਨਦਾਸ ਭਗਵੰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਔਲਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ (ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ) ਕਾਰਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ- ਜੀਵਨਦਾਸ, ਭਗਵੰਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਵਰੰਗੀ ਅਤੇ ਨੀਲਿਮਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਧਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸ਼ਿਆਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚੇ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਤਣੇ ਤੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਨਵਰੰਗੀ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਰੰਗੀ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] - ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਨੁਤਨ - ਰਾਧਾ ਗੋਵਿੰਦ ਲਾਲ * ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ - ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] - ਨੀਲਿਮਾ ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ * [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]] - ਨਵਰੰਗੀ * ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਜੀਵਨ ਦਾਸ ਲਾਲ * [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]] - ਭਗਵੰਤੀ ਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ - ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਸੁਲੋਚਨਾ ਚੈਟਰਜੀ]] - ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਮੋਹਨ ਚੋਟੀ - ਮਨਮੌਜੀ * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] - ਜਾਤੀ (ਡਾਂਸਰ) * ਜੀਵਨਕਲਾ - ਸਤੀ (ਡਾਂਸਰ) == ਸੰਗੀਤ == ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਸਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। {| class="wikitable" !ਗੀਤ !ਗਾਇਕ |- |"ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਰ, ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲਾ ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਤਕੇ ਬ੍ਰਿਜਬਾਲਾ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਕਲ ਚਮਨ ਥਾ, ਆਜ ਏਕ ਸੇਹਰਾ ਹੁਆ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੈਂ ਸੁਨਾਤਾ ਹੂੰ ਤੁਝੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਨ ਲੇ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਨੀਲ ਗਗਨ ਪਰ ਉੜਤੇ ਬਾਦਲ, ਆ ਆ ਆ" |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]], ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਓ ਬੱਲੋ, ਸੋਚਕੇ ਮੇਲੇ ਜਾਨਾ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਆ ਡਾਂਸ ਕਰੇਂ, ਥੋੜਾ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰੇਂ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਗਈ ਜਵਾਨੀ, ਹੇ ਰਾਮ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |} == ਹੁੰਗਾਰਾ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਰਹੀ।<ref name=lee/> ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/sunil-dutt-birth-anniversary-most-memorable-movie-roles-of-the-dazzling-actor-3815363.html|title=Sunil Dutt Memorable Roles|website=News18|access-date=25 May 2025}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਰਵੀ ​​ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * "ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਿਰ" ਗੀਤ ਲਈ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * "ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਿਰ" ਗੀਤ ਲਈ ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] tgl0tjq83o8pnmorjb7sysnuz41zv7n 846544 846543 2026-09-19T04:46:14Z Nitesh Gill 8973 846544 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਖ਼ਾਨਦਾਨ | image = Khandaan.jpg | caption = | director = [[ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ]] | writer = | screenplay = ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ | story = ਐਮ. ਐਸ. ਸੋਲਾਈਮਲਾਈ | based_on = [[ਭਾਗਾ ਪਿਰੀਵਿਨਾਈ]] (ਤਾਮਿਲ) | producer = ਵਾਸੂ ਮੈਨਨ | starring = {{ubl|[[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]]|[[ਨੂਤਨ]]|[[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]]}} | narrator = | cinematography = ਵੀ. ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ | editing = ਏ. ਪੌਲ ਦੋਰਾਈਸਿੰਘਮ | music = [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] | distributor = | released = {{film date|df=y|1965|9|23}} (ਭਾਰਤ) | runtime = | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = }} '''ਖ਼ਾਨਦਾਨ''' ਏ. ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ [[1965]] ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]], [[ਨੂਤਨ]], [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]], ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]], [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ 1965 ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ , ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,80,00,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1.40,00,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ।<ref name="lee">{{Cite web |title=Top Earners 1965 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210134027/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |archive-date=10 February 2012 |access-date=22 July 2008 |publisher=Box Office India}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਗਾ ਪੀਰੀਵਿਨਾਈ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Guide, Waqt, Jaanwar: Bollywood classics turning 50 this year! |url=https://www.rediff.com/movies/report/guide-waqt-jaanwar-bollywood-classics-turning-50-this-year/20150504.htm}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਸ਼ਵਰੂਪ ਲਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਜੀਵਨਦਾਸ ਭਗਵੰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਔਲਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ (ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ) ਕਾਰਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ- ਜੀਵਨਦਾਸ, ਭਗਵੰਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਵਰੰਗੀ ਅਤੇ ਨੀਲਿਮਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਧਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸ਼ਿਆਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚੇ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਤਣੇ ਤੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਨਵਰੰਗੀ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਰੰਗੀ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] - ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਨੁਤਨ - ਰਾਧਾ ਗੋਵਿੰਦ ਲਾਲ * ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ - ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] - ਨੀਲਿਮਾ ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ * [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]] - ਨਵਰੰਗੀ * ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਜੀਵਨ ਦਾਸ ਲਾਲ * [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]] - ਭਗਵੰਤੀ ਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ - ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਸੁਲੋਚਨਾ ਚੈਟਰਜੀ]] - ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਮੋਹਨ ਚੋਟੀ - ਮਨਮੌਜੀ * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] - ਜਾਤੀ (ਡਾਂਸਰ) * ਜੀਵਨਕਲਾ - ਸਤੀ (ਡਾਂਸਰ) == ਸੰਗੀਤ == ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਸਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। {| class="wikitable" !ਗੀਤ !ਗਾਇਕ |- |"ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਰ, ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲਾ ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਤਕੇ ਬ੍ਰਿਜਬਾਲਾ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਕਲ ਚਮਨ ਥਾ, ਆਜ ਏਕ ਸੇਹਰਾ ਹੁਆ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੈਂ ਸੁਨਾਤਾ ਹੂੰ ਤੁਝੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਨ ਲੇ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਨੀਲ ਗਗਨ ਪਰ ਉੜਤੇ ਬਾਦਲ, ਆ ਆ ਆ" |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]], ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਓ ਬੱਲੋ, ਸੋਚਕੇ ਮੇਲੇ ਜਾਨਾ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਆ ਡਾਂਸ ਕਰੇਂ, ਥੋੜਾ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰੇਂ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਗਈ ਜਵਾਨੀ, ਹੇ ਰਾਮ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |} == ਹੁੰਗਾਰਾ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਰਹੀ।<ref name=lee/> ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/sunil-dutt-birth-anniversary-most-memorable-movie-roles-of-the-dazzling-actor-3815363.html|title=Sunil Dutt Memorable Roles|website=News18|access-date=25 May 2025}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਰਵੀ ​​ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * "ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਿਰ" ਗੀਤ ਲਈ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * "ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਿਰ" ਗੀਤ ਲਈ ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1965 ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] eoxdcxkyqaqrf29x6a819ish91p1yjo 846545 846544 2026-09-19T04:46:50Z Nitesh Gill 8973 Nitesh Gill ਨੇ [[ਖਾਨਦਾਨ (1965 ਫ਼ਿਲਮ)]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਖ਼ਾਨਦਾਨ (1965 ਫ਼ਿਲਮ)]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ 846544 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਖ਼ਾਨਦਾਨ | image = Khandaan.jpg | caption = | director = [[ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ]] | writer = | screenplay = ਏ. ਭੀਮਸਿੰਘ | story = ਐਮ. ਐਸ. ਸੋਲਾਈਮਲਾਈ | based_on = [[ਭਾਗਾ ਪਿਰੀਵਿਨਾਈ]] (ਤਾਮਿਲ) | producer = ਵਾਸੂ ਮੈਨਨ | starring = {{ubl|[[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]]|[[ਨੂਤਨ]]|[[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]]}} | narrator = | cinematography = ਵੀ. ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ | editing = ਏ. ਪੌਲ ਦੋਰਾਈਸਿੰਘਮ | music = [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] | distributor = | released = {{film date|df=y|1965|9|23}} (ਭਾਰਤ) | runtime = | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = }} '''ਖ਼ਾਨਦਾਨ''' ਏ. ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ [[1965]] ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]], [[ਨੂਤਨ]], [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]], ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]], [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ 1965 ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ , ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,80,00,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1.40,00,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ।<ref name="lee">{{Cite web |title=Top Earners 1965 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210134027/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&catName=MTk2NQ== |archive-date=10 February 2012 |access-date=22 July 2008 |publisher=Box Office India}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਗਾ ਪੀਰੀਵਿਨਾਈ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Guide, Waqt, Jaanwar: Bollywood classics turning 50 this year! |url=https://www.rediff.com/movies/report/guide-waqt-jaanwar-bollywood-classics-turning-50-this-year/20150504.htm}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਸ਼ਵਰੂਪ ਲਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਜੀਵਨਦਾਸ ਭਗਵੰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਔਲਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ (ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ) ਕਾਰਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅਪਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ- ਜੀਵਨਦਾਸ, ਭਗਵੰਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਵਰੰਗੀ ਅਤੇ ਨੀਲਿਮਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਧਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸ਼ਿਆਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚੇ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਤਣੇ ਤੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਨਵਰੰਗੀ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਕਾਰਨੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨਦਾਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਰੰਗੀ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਨਵਰੰਗੀ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨਦਾਸ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਵਰੰਗੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨਦਾਸ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] - ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਨੁਤਨ - ਰਾਧਾ ਗੋਵਿੰਦ ਲਾਲ * ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ - ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੁਮਤਾਜ]] - ਨੀਲਿਮਾ ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ * [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]] - ਨਵਰੰਗੀ * ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਜੀਵਨ ਦਾਸ ਲਾਲ * [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]] - ਭਗਵੰਤੀ ਜੀਵਨਦਾਸ ਲਾਲ * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ - ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * [[ਸੁਲੋਚਨਾ ਚੈਟਰਜੀ]] - ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ * ਮੋਹਨ ਚੋਟੀ - ਮਨਮੌਜੀ * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] - ਜਾਤੀ (ਡਾਂਸਰ) * ਜੀਵਨਕਲਾ - ਸਤੀ (ਡਾਂਸਰ) == ਸੰਗੀਤ == ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਵੀ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਸਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। {| class="wikitable" !ਗੀਤ !ਗਾਇਕ |- |"ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਰ, ਤੁਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲਾ ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਤਕੇ ਬ੍ਰਿਜਬਾਲਾ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਕਲ ਚਮਨ ਥਾ, ਆਜ ਏਕ ਸੇਹਰਾ ਹੁਆ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੈਂ ਸੁਨਾਤਾ ਹੂੰ ਤੁਝੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਨ ਲੇ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਨੀਲ ਗਗਨ ਪਰ ਉੜਤੇ ਬਾਦਲ, ਆ ਆ ਆ" |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]], ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਓ ਬੱਲੋ, ਸੋਚਕੇ ਮੇਲੇ ਜਾਨਾ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਆ ਡਾਂਸ ਕਰੇਂ, ਥੋੜਾ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰੇਂ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ |- |"ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਗਈ ਜਵਾਨੀ, ਹੇ ਰਾਮ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |} == ਹੁੰਗਾਰਾ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਰਹੀ।<ref name=lee/> ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/sunil-dutt-birth-anniversary-most-memorable-movie-roles-of-the-dazzling-actor-3815363.html|title=Sunil Dutt Memorable Roles|website=News18|access-date=25 May 2025}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਰਵੀ ​​ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * "ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਿਰ" ਗੀਤ ਲਈ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * "ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੀ ਮੰਦਿਰ" ਗੀਤ ਲਈ ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1965 ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] eoxdcxkyqaqrf29x6a819ish91p1yjo 0 205210 846501 2026-09-18T19:11:09Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1369975772|Roop K. Shorey]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 846501 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Roop Kishore Shorey | image = Roop K Shorey.jpg | image_size = 250px | caption = Shorey {{circa|mid-1940s}} | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1914|1|28}} | birth_place = [[Quetta]], [[Balochistan]], [[British India]] | death_date = {{Death date and age|1973|6|3|1914|1|28}} | death_place = [[Mumbai|Bombay]], [[Maharashtra]], India | occupation = {{hlist|Director|film producer}} | years_active = 1931–1971 | organization = Shorey Films | spouse = {{ubl|{{marriage|Savitri|1944|}}|{{marriage|[[Meena Shorey]]|1949|1956|reason=separated}}}} | children = | father = [[Roshan Lal Shorey]] }} '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' (28 ਜਨਵਰੀ 1914-3 ਜੂਨ 1973) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੰਜੀਤ ਨਾਰਵੇਕਰ '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ "ਸਥਾਈ ਯੋਗਦਾਨ" ਦਿੱਤਾ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1914 ਨੂੰ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਖੇਤਰ)|ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਕਵੇਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{Sfn|Narwekar|1994|p=309}}ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਸ਼ੋਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ-ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1924 ਵਿੱਚ ਕਮਲਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀਆਂ [[ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ|ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ]] ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ।{{Sfn|Siddique|2022|p=29}} === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ (1929-1939) === '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1929 ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀ 'ਅਨਲੱਕੀ ਲਵਜ਼' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦੋਸਤ ਹੈਰੋਲਡ ਲੇਵਿਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।{{Sfn|Narwekar|2005|p=9}}'''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮਲਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਏ।{{Sfn|Narwekar|1994|p=309}} 1935 ਵਿੱਚ,'''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਨੇ ਲੈਲਾ ਅਤੇ ''ਮਜਨੂੰ'' ਦੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੈਰੋਡੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਮਜਨੂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੇਵਿਸ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਾਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।{{Sfn|Siddique|2022|p=29}}ਫਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੰਜੀਤ ਨਾਰਵੇਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਫਿਲਮ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਟੰਟ, ਰੇਲਵੇ-ਟ੍ਰੈਕ ਬਚਾਅ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਤਜਰਬਾ ਸੀ।{{Sfn|Narwekar|2005|p=158}}''ਬੰਬੇ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ''ਮਜਨੂੰ'' ਨੂੰ ਇੱਕ "ਚੰਗੀ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ" ਤਸਵੀਰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।<ref name="TBC">{{Cite news|url=https://archive.org/details/india.history.resource.14264/page/33/mode/1up?q=Majnu|title=Majnu 1935|date=19 July 1936|work=The Bombay Chronicle|access-date=11 August 2026|pages=27, 33}}</ref> ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਰਜ਼ਨ ਕੀ ਬੇਟੀ (1938) ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਖੂਨੀ ਜਾਦੁਗਰ'' (1939) ਜੋ ਕਿ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਾਇਲੈਂਸ ਵਜੋਂ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{Sfn|Siddique|2022|p=29}} === ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ (1940-1945) === 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ,'''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਉੱਧਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਗਜ਼ਦਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਮੁਗਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ"।{{Sfn|Gazdar|1997|p=18}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ '<nowiki/>''ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ''<nowiki/>' ਅਤੇ '''ਸੋਹਨੀ ਮਹਿਵਾਲ''<nowiki/>' (ਦੋਵੇਂ 1940) ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢਾਲਿਆ।{{Sfn|Siddique|2022|p=29}}ਸੰਗੀਤਕ ਫਿਲਮ ਮੰਗਤੀ ਵਿੱਚ (1942) ਸ਼ੋਰੀ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ|ਮੁਮਤਾਜ ਸ਼ਾਂਤੀ]] ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਜੀਨਤ ਬੇਗਮ|ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।{{Sfn|Gazdar|1997|p=18}}{{Sfn|Gokulsing|Dissanayake|2013|p=165}} ਫਿਲਮ ਮੰਗਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਸਫਲਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{Sfn|Gokulsing|Dissanayake|2013|p=165}} 1944 ਵਿੱਚ, ਡਸਕਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ,'''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਵਿਆਹੇ ਰਹੇ।{{Sfn|Abbasi|2018|p=446}} ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' 1945 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite journal|last=Natesan|first=G. A.|date=1945|title=Film World|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.144603/page/n694/mode/1up?q=Roop+Shorey|journal=The Indian Review|volume=46|issue=1|pages=485}}</ref> ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਫ਼ਦ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਰਾਮਾਉਂਟ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਸਮੇਤ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite journal|last=Lewis|first=Charles E.|date=29 September 1945|title=Indians Study Picture Making|url=https://archive.org/details/showmenstraderev4243lewi/page/n670/mode/1up?q=Roop+Shorey|journal=Showmen's Trade Review|pages=35}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://books.google.co.in/books?id=prI-AAAAIBAJ&pg=PA5|title=Indian Film Mission In United States|date=19 October 1945|publisher=The Indian Express|pages=5|language=en}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਨੇ [[ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖਯਾਮ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਰੰਗੀਨ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਨਾਲ [[ਹਾਲੀਵੁੱਡ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ|ਹਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1945/10/14/archives/hollywood-seeks-authors-visitor-from-india.html|title=HOLLYWOOD SEEKS AUTHORS; Visitor From India|last=Stanley|first=Fred|date=14 October 1945|work=The New York Times|access-date=11 July 2026|pages=1|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://books.google.co.in/books?id=zSVSAAAAIBAJ&pg=PA5|title=India to Enter Field of Hollywood|date=3 October 1945|work=The Deseret News|access-date=11 July 2026|pages=10}}</ref> === ਰੁਕਾਵਟਾਂਃ ਵੰਡ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ (1946-1948) === '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਦੀ ਆਖਰੀ ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ'' (1946) ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਬੇਗਮ ਪਾਰਾ]] ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ੋਰੇ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।{{Sfn|Siddique|2022|pp=29–30}}24 ਅਗਸਤ 1946 ਨੂੰ, ਇੱਕ ਨੁਕਸਦਾਰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਫਿਊਜ਼ ਕਾਰਨ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਸ਼ੋਰੇ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈਆਂ।{{Sfn|Siddique|2022|p=30}} ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਰੇ ਸਟੂਡੀਓ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੁਲਤਾਨ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ ਪਏ ਹਨ। ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]'' ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਵਾਂ ਸ਼ੋਰੇ ਸਟੂਡੀਓ "ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਉੱਭਰਿਆ" ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੂਰਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਸੀ।<ref>{{Cite news|title=Shorey Studios Arise Again|date=8 September 1946|work=Sunday Tribune}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕੇ, ਇਸ ਉੱਤੇ 1947 ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਵੰਡ]] ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੋਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।{{Sfn|Siddique|2022|p=30}}ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਸਟੂਡੀਓ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{Sfn|Gazdar|1997|p=28}}{{Efn|Post-partition, the burnt down studio was alloted to Pakistani director Shaukat Hussain Rizvi.{{sfn|Gazdar|1997|p=28}}}} '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ {{Sfn|Ahmad|Khan|2016|p=32}}{{Sfn|Gazdar|1997|p=18}}ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਮੀਨਾ ਸ਼ੋਰੇ|ਮੀਨਾ]] ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੋਇਲ (1943) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਰਨ ਦੀਵਾਨ ਨੂੰ ''ਚਮਨ'' (1948) ਵਿੱੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ-ਜੋ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।{{Sfn|Gokulsing|Dissanayake|2013|p=166}}ਇਹ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਫਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। {{Sfn|Siddique|2022|pp=149–150}}1948 ਵਿੱਚ, '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ, ਸ਼ੋਰੇ ਫਿਲਮਜ਼, ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।{{Sfn|Gazdar|1997|p=19}} === ''ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ'' ਅਤੇ ਮੀਨਾ ਸ਼ੋਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ (1949-1956) === 1949 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਬੈਨਰ ਹੇਠ, ਸ਼ੋਰੇ ਨੇ [[ਮੋਤੀ ਲਾਲ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੋਤੀਲਾਲ]] ਅਤੇ ਮਜਨੂੰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰਿਊਬਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ''ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ'' ਵਿੱਚ ਮੀਨਾ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ (ਮੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਕਤਲ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।{{Sfn|Narwekar|2005|p=158}}[[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ, '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।{{Sfn|Siddique|2022|p=168}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, '''ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੇ''' ਅਤੇ ਮੀਨਾ ਦੀ ਅਕਸਰ ਜਨਤਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਮੇਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।{{Sfn|Siddique|2022|p=168}} 1949 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ'' ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ-ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਗਾਣਾ "ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ" ਇੰਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਮੀਨਾ ਨੂੰ "ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ ਗਰਲ" ਦਾ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।{{Sfn|Gazdar|1997|p=19}}ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਨ, ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਨੇ ਫਿਲਮ ਨੂੰ "ਰੌਲਿੱਕਿੰਗ ਸਲੈਪਸਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ" ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਲਮਇੰਡੀਆ ਦੇ ਬਾਬੂਰਾਵ ਪਟੇਲ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰੂਪ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੋਰੇ ਨੇ "ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੱਚਾ ਸਲੈਪਸਟਕ ਮਜ਼ਾਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.proquest.com/docview/609655304/AF3A4A181AA441B6PQ/7?sourcetype=Newspapers|title=Shorey-Meena Triumph In Rollicking Slapstick Comedy "Ek Thi Larki": Our Review|date=21 January 1950|work=The Times of India|access-date=11 July 2026|pages=10|language=en|id={{ProQuest|609655304}}}}</ref>{{Sfn|Siddique|2022|p=162}} '''ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ''<nowiki/>' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਸ਼ੋਰੇ ਅਤੇ ਮੀਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 1949 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿਆਹ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਦੇ ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਨੇ [[ਇਸਲਾਮ]] ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਰਨ ਸ਼ੋਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਰਦੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।{{Sfn|Siddique|2022|p=150}} '<nowiki/>''ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੋਰੇ ਅਤੇ ਮੀਨਾ ਨੇ '<nowiki/>''ਢੋਲਕੀ''<nowiki/>' (1951), 'ਏਕ ਦੋ ਤੀਨ' (1953) ਅਤੇ '''ਜਲਵਾ''<nowiki/>' (1955) ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮਾਂ ਆਪਣੇ ਸਲੈਪਸਟਿਕ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਕਾਮਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਸ਼ੋਰੇ ਸਟੰਟ ਕਾਮੇਡੀਜ਼" ਅਤੇ "ਤੇਜ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ" ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।{{Sfn|Siddique|2022|p=150}}"ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ ਥੀਮ" ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ, ਏਕ ਦੋ ਤੀਨ, ਨੂੰ ''ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ'' ਦੁਆਰਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 1953 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।{{Sfn|Narwekar|2005|p=170}}<ref>{{Cite news|url=https://www.proquest.com/docview/595054986/AF3A4A181AA441B6PQ/18|title="Ek Do Teen" Still Tops In Popularity At Bombay: Our Film Critic|date=24 April 1953|work=The Times of India|access-date=11 July 2026|pages=8|language=en|id={{ProQuest|595054986}}}}</ref> 1956 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੋਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਜੇ. ਸੀ. ਆਨੰਦ ਦੀ ''ਮਿਸ 56'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਾਮੇਡੀ ''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਜ਼ '55'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਹੈ।{{Sfn|Siddique|2022|p=151}}''ਮਿਸ 55'' ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮੀਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਰੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਸ਼ੋਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਗਜ਼ਦਾਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਸ਼ੋਰੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਉਹ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।"{{Sfn|Gazdar|1997|pp=52–53}} === ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ (1957-1973) === ਬੰਬਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦਿਆਂ, ਸ਼ੋਰੇ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ '''ਏਕ ਲੜਕੀ ਸਾਤ ਲੜਕੇ''<nowiki/>' (1961) 'ਅਪ੍ਲਮ ਚਪਲਮ' (1961-) 'ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੇ ਚਲਾ' (1962-) ਅਤੇ 'ਅਕਲਮੰਦ' (1966-) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਫਿਲਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਹਿੰਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਇੱਕ ਥੀ ਰੀਟਾ (1971) ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰਖ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1998|p=216}} ਸ਼ੋਰੇ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਜੂਨ 1973 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।{{Sfn|Narwekar|1994|p=309}} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ === ਰੂਪ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੋਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=216}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਸਾਡਾ ਉੱਤਰੀ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾਃ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਸਟਮਜ਼, ਅਜ਼ਰਾ ਮੀਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ 11 ਮਿੰਟ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ।{{Sfn|Thorpe|Pronay|1980|p=231}} === ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੋਟਸ !ਰੈਫ. |- |1935 |''ਮਜਨੂੰ'' | rowspan="3" |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=615}} |- |1938 |''[[Tarzan Ki Beti (1938 film)|ਟਾਰਜਨ ਕੀ ਬੇਟੀ]]'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=649}} |- |1939 |''[[Khooni Jadugar|ਖੂਨੀ ਜਾਦੁਗਰ]]'' |ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਇਲੈਂਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਖਮੋਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।''ਸ਼ਹਰ-ਏ-ਖਮੋਸ਼ਾ'' | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=609}} |- | rowspan="2" |1940 |''[[Dulla Bhatti (1940 film)|ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ]]'' |[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=593}} |- |''[[Ik Musafir|ਇਕ ਮੁਸਾਫਿਰ]]'' | rowspan="3" |ਹਿੰਦੀ |ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਸ਼ੋਰੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=601}} |- |1941 |''ਹਿੰਮਤ'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=600}} |- | rowspan="2" |1942 |''[[Nishani (film)|ਨਿਸ਼ਾਨੀ]]'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=625}} |- |''[[ਮੰਗਤੀ]]'' |ਪੰਜਾਬੀ | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=616}} |- |1943 |''[[Koel (1943 film)|ਕੋਇਲ]]'' | rowspan="4" |ਹਿੰਦੀ | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=610}} |- |1945 |''[[Din Raat|ਦਿਨ ਰਾਤ]]'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=592}} |- |1946 |''ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=643}} |- |1948 |''ਚਮਨ'' |ਪੰਜਾਬੀ | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=586}} |- |1949 |''ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ'' | rowspan="6" |ਹਿੰਦੀ | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=594}} |- | rowspan="2" |1951 |''[[Dholak (film)|ਢੋਲਕੀ]]'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=591}} |- |''[[Mukhda (1951 film)|ਮੁਖੜਾ]]'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=621}} |- | rowspan="2" |1953 |''ਆਗ ਕਾ ਦਰਿਆ'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=572}} |- |''ਇਕ ਦੋ ਤਿੰਨ'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=594}} |- |1955 |''ਜਲਵਾ'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=603}} |- |1956 |''ਮਿਸ 56'' |ਉਰਦੂ |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਫ਼ਿਲਮ | style="text-align: center;" |{{Sfn|Gazdar|1997|p=245}} |- | rowspan="2" |1961 |''[[Ek Ladki Saat Ladke|ਏਕ ਲੜਕੀ ਸਾਤ ਲੜਕੇ]]'' | rowspan="4" |ਹਿੰਦੀ | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=594}} |- |''[[Aplam Chaplam|ਅਪਲਮ ਚਪਲਮ]]'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=578}} |- |1962 |''ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੇ ਚਾਲਾ'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=615}} |- |1966 |''ਅਕਲਮੰਦ'' | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=574}} |- |1971 |''ਏਕ ਥੀ ਰੀਟਾ'' |ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] (ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ) | | style="text-align: center;" |{{Sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=594}} |} == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੰਜੀਤ ਨਾਰਵੇਕਰ ਨੇ ਸ਼ੋਰੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ "ਕਾਮਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਯੋਗਦਾਨ" ਦਿੱਤਾ।{{Sfn|Narwekar|2005|p=157}} ਵਿਦਵਾਨ ਸਲਮਾ ਸਿੱਦੀਕੀ ਨੇ ਇਵੈਕਯੂ ਸਿਨੇਮਾਃ ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਇਨ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, (ਆਈਡੀ 1) (2022) ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਮੀਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਪਰਵਾਸ, ਵਿਸਥਾਪਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Arora|first=Anupama|date=26 May 2024|title=Book review: Salma Siddique, Evacuee Cinema: Bombay and Lahore in Partition Transit (1940–1960)|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/09749276241253804|journal=BioScope: South Asian Screen Studies|volume=15|issue=1}}</ref> == ਫੁਟਨੋਟ == {{Notelist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] impyeezcwww3rseh8xi4cfwhrxcsbuo 3 205211 846535 2026-09-19T01:27:46Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 846535 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=51D3N7}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:27, 19 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 78dp8p19cf9mem1plm4qfluf17rktzo 0 205212 846547 2026-09-19T07:09:13Z Kumarram87 61644 "ਵਸੁਧਾਰਾ ਝਰਨਾ ਬਦਰੀਨਾਥ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ 400 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਝਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਰਹੱਸ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੀ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>[https://..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 846547 wikitext text/x-wiki ਵਸੁਧਾਰਾ ਝਰਨਾ ਬਦਰੀਨਾਥ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ 400 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਝਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਰਹੱਸ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੀ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/vasudhara-falls/ ਵਸੁਧਾਰਾ ਝਰਨੇ ਦਾ ਜਾਦੂ]</ref> == ਸਥਾਨ == ਵਸੁਧਾਰਾ ਝਰਨਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਦਰੀਨਾਥ ਨੇੜੇ, ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਚੌਖੰਭਾ, ਨੀਲਕੰਠ ਅਤੇ ਬਾਲਕੁਨ ਵਰਗੀਆਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>[https://musafirresort.in/vasudhara-falls/ ਬਦਰੀਨਾਥ ਨੇੜੇ ਵਸੁਧਾਰਾ ਝਰਨਾ]</ref> 122 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਚੱਟਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਝਰਨਾ 12,000 ਫੁੱਟ (3,658 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਰੀਨਾਥ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। == ਪਹੁੰਚ-ਯੋਗਤਾ == ਇੱਥੇ ਮਾਨਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ (ਟਰੈਕ) ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਰੀਨਾਥ<ref>[https://www.manchalamushafir.com/badrinath-temple/ ਸ਼੍ਰੀ ਬਦਰੀਨਾਥ ਮੰਦਰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ]</ref> ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਗੱਡੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਨਾ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦਾ ਜੌਲੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (308 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ (291 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਜਾਂ ਹਰਿਦੁਆਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ (316 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਹੈ। bgbwg468q8g6h9dwwwodbkl7cl859y0 3 205213 846548 2026-09-19T07:11:20Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 846548 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Jobanpeet}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:11, 19 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) gi50om8mnd1wvfparbz3l31z9nmi9mj 3 205214 846549 2026-09-19T07:13:17Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 846549 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Jobanpreet591}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:13, 19 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) tvvbgsulbilmx3w9p40q9uiga1g0wfj 3 205215 846551 2026-09-19T08:37:28Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 846551 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Anudip Ghosh}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:37, 19 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) gy9a59kitdt37njk9i23fpwfi5uehvi 0 205216 846553 2026-09-19T09:02:41Z ~2026-50166-68 61973 "ਚੋਪਟਾ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਅਛੂਤੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਘਾਟੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 'ਮਿੰਨੀ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਚੋਪਟਾ ਹਰ ਮੌ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 846553 wikitext text/x-wiki ਚੋਪਟਾ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਅਛੂਤੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਘਾਟੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 'ਮਿੰਨੀ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਚੋਪਟਾ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨ, ਪਤਝੜ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦ੍ਰਿਸ਼।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/chopta-uttarakhand/ ਚੋਪਤਾ ਘਾਟੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ]</ref> ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ 'ਚੋਪਟਾ-ਤੁੰਗਨਾਥ ਟ੍ਰੈਕ' (ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ) ਲਈ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ ਕੈਂਪ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 3.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਇਹ ਟ੍ਰੈਕ 12,073 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਤੁੰਗਨਾਥ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>[https://www.manchalamushafir.com/tungnath-temple-twelve-fascinating-facts/ ਤੁੰਗਨਾਥ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ]</ref>, ਜੋ ਕਿ 'ਪੰਚ ਕੇਦਾਰ ਯਾਤਰਾ'<ref>[https://www.manchalamushafir.com/panch-kedar/ ਪੰਚ ਕੇਦਾਰ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ]</ref> ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ 13,123 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਚੰਦਰਸ਼ਿਲਾ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ। mxq824n8vmkq1lkyl5a5iv7mzlbgkp5