ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 2540 847170 838329 2026-09-23T16:27:11Z Mulkh Singh 9921 847170 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਲਾਹੌਰ | official_name = | native_name = {{hlist|{{lang|pa|{{Nastaliq|لہور}}}}|{{lang|ur|{{Nastaliq|لاہور}}}}}} | settlement_type = [[ਸ਼ਹਿਰ]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = centre | image1 = Lahore collage.jpg }} | nickname = ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਿਲ'',<ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/935031/landing-in-the-heart-of-Pakistan|title=Landing in the heart of Pakistan|date=9 August 2015|website=The Express Tribune}}</ref> ''ਪੂਰਬ ਦਾ ਪੈਰਿਸ'',<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/lists/cities-with-an-identity-crisis/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/travel/lists/cities-with-an-identity-crisis/ |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Paris of the East? Athens of the North? The cities with ideas above their station|first=Oliver|last=Smith|newspaper=The Telegraph|date=12 June 2018|via=www.telegraph.co.uk}}{{cbignore}}</ref> ''ਬਾਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ'',<ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/179492/city-lights-vs-city-gardens/|title=The 'City of Lights' vs 'City of Gardens'|date=12 January 2018}}</ref> ''ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ'' ([[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ)<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1605305|title=Unesco confers 'City of Literature' title on Lahore|date=4 February 2021}}</ref> | pushpin_map = Pakistan Punjab | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{ਝੰਡਾ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} | subdivision_type1 = ਪ੍ਰਾਂਤ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] <!-- Seat of government and towns--> <!-- Area --------------------->| founder = | named_for = | seat_type = ਮਹਾਂਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ | seat = | parts_type = | parts_style = | parts = | government_footnotes = | government_type = ਮਹਾਂਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ | leader_title = | leader_name = | leader_title2 = | leader_name2 = | area_footnotes = <ref name="pportal">{{cite web| url=http://www.punjab.gov.pk/?q=punjab_quick_stats| title=Punjab Portal| publisher=Government of Punjab| access-date=7 July 2014| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20140625115713/http://punjab.gov.pk/?q=punjab_quick_stats| archive-date=25 June 2014| df=dmy-all}}</ref> | area_total_km2 = 1,772 <!-- Elevation -------------------------->| elevation_footnotes = | elevation_m = 217 <!-- Population ----------------------->| population_total = 11,126,285 | population_as_of = 2017 | population_rank = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ਲਹੌਰੀਏ,<ref>{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/915916-a-lahori-for-life|title=A Lahori for life|date=12 December 2021|access-date=6 January 2022|work=The News International (newspaper)|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106010126/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/915916-a-lahori-for-life|url-status=dead}}</ref> ਲਹੌਰੀ | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]] | postal_code = 54000 | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- General information --------------->| timezone = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset = +5 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | website = {{URL|https://lahore.punjab.gov.pk/}} | pushpin_map_alt = Pakistan, with Lahore pinpointed at the northeast | area_rank = |latm=54|latNS=N|latd=31|longm=34|longEW=E|longd=74|lats=22|longs=36|pushpin_label_position=left}} '''ਲਹੌਰ''' ([[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]]: ‎لاہور; [[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]]: لہور) [[ਰਾਵੀ|ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਵਸਿਆ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ [[ਕਰਾਚੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਸਿਆਸੀ, ਸਨਅਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਿਲ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਲਹੌਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲਾ]], [[ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼]], [[ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ]], ਮਕਬਰਾ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਅਤੇ ਮਕਬਰਾ [[ਨੂਰ ਜਹਾਂ|ਨੂਰਜਹਾਂ]] [[ਮੁਗ਼ਲ]] ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਹੌਰ ’ਚ [[ਸਿੱਖ]] ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://sites.ualberta.ca/~rnoor/sites.html|title=Lahore Sites of Interest|website=sites.ualberta.ca|access-date=2018-12-02|archive-date=2016-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016135813/https://sites.ualberta.ca/~rnoor/sites.html|dead-url=yes}}</ref> == ਅਬਾਦੀ == 1998 ਦੀ ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 6,318,745 ਸੀ। 2006 ’ਚ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਬਾਦੀ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਨਗਨਣਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ11,126,285 ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਏਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇਹ ਦੱਖਣੀ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ 26ਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਲਹੌਰ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ [[ਚੀਨ]] ਦੇ ਵਾਸੀ ਸੋਜ਼ੋ ਜ਼ੀਨਗ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਹੜਾ 630 ਈ. [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ]] ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਆਰੰਭਿਕ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਮੁਤੱਲਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਏ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਕਿ [[ਰਾਮ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਲੌਹ]] ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲੋਹੋਪੋਰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਗੜਦਾ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲੇ ਲਹਾਵਰ ਤੇ ਫਿਰ ਲਹੌਰ/ਲਾਹੌਰ ਬਣਿਆ। ਕਦੀਮ [[ਹਿੰਦੂ]] ਪੁਰਾਣਾਂ ’ਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ " ਲੋਹ ਪੁਰ" ਯਾਨੀ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ’ਚ "ਲੋਹ ਕੋਟ" ਯਾਨੀ ਲੋਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿਆਹ ਅਲਾਦਰੀਸੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲਹਾਵਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮੋਸੋਮ ਕੀਤਾ। ਲਹੌਰ [[ਰਾਵੀ|ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕੰਡੇ ’ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ [[ਦਿੱਲੀ]] ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਵਾਕਿਅ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬੈਰੁਨੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੜਾਉ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ। "ਫ਼ਤਿਹ ਅਲਬਲਾਦਨ" ਚ ਸੁਣਾ 664 ਈ. ਦੇ ਵਾਕਿਆਤ ’ਚ ਲਹੌਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ’ਚ ਲਹੌਰ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਚੌਹਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਾਆ ਤਖ਼ਤ ਸੀ। ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੁਣਾ 662ਈ. ਕਰਮਾਂ ਤੇ [[ਪਿਸ਼ਾਵਰ]] ਦੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਪਠਾਣ]] ਕਬਾਇਲ ਇਸ ਰਾਜਾ ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਏ, 5 ਮਹੀਨੇ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤੇ ਗੱਖੜ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੋਲੋਂ ਕੁੱਝ ਇਲਾਕਾ ਖੋਹਣ ’ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ [[ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ|ਚਿਤੌੜ]] ਦੇ ਦਫ਼ਾ ਲਈ ਮੁਕਾਮੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨੂੰ ਗਏ। ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ’ਚ ਖ਼ਰਾਸਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ [[ਸੁਬਕਤਗੀਨ]] ਲਹੌਰ ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਇਆ। ਲਹੌਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜੈ ਪਾਲ ਜਿਸਦੀ ਸਲਤਨਤ [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਤੋਂ ਲਮਘਾਨ ਤੱਕ ਤੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਤੋਂ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਤੱਕ ਵਸੀ ਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਭੱਟੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਸ਼ਵਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਜੈ ਪਾਲ ਨੇ ਪਠਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਤਹਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ। ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਬਕਤਗੀਨ ਇੱਕ ਦਫ਼ਾ ਫਿਰ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਇਆ। ਲਮਘਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘਮਸਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਰਾਜਾ ਮਗ਼ਲੂਬ ਹੋਕੇ ਅਮਨ ਦਾ ਤਾਲਿਬ ਹੋਇਆ। ਤੈਅ ਇਹ ਪਾਇਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਤਾਵਾਨ ਜੰਗ ਭਰੇਗਾ, ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਬਕਤਗੀਨ ਦੇ ਹਰਕਾਰੇ ਰਾਚਾ ਨਾਲ ਲਹੌਰ ਆਏ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰਾਜਾ ਮੁਆਹਦੇ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਗਇਆ ਤੇ ਹਰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਇੱਤਲਾਅ ਤੇ ਸਬਕਤਗੀਨ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਬ ਹੈਬਤ ਹੋ ਕੇ ਲਹੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਦਫ਼ਾ ਫਿਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦਫ਼ਾ ਵੀ ਰਾਜਾ ਜੈ ਪਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਹੋਈ ਤੇ ਦਰਿਆ [[ਸਿੰਧ]] ਦੇ ਪਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਿਕਸਤ ਤੋਂ ਦਲਬਰਦਾਸ਼ਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਪਾਲ ਨੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੀ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ==ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ== ਨਵੰਬਰ 1760 ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ, ਲਹੌਰ ਦਾ ਨਾਜ਼ਮ ਸੀ। 7 ਨਵੰਬਰ, 1760 ਦੇ ਦਿਨ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬੈਠਕ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਈ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲਹੌਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੁਰਮਤੇ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾ। [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]], ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਘਨਈਆ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ, [[ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲਹੌਰ ਵਲ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿਤੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਕਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਘੇਰਾ 11 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਸਿੱਖ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਾਜ਼ਮ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ 30000 ਰੁਪਏ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਦੇਵੇ ਤੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕੜਾਹ ਵਰਤਾਵੇ। ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲ ਏਨੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਸਰੂਰ ਤੋਂ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਰਕਮ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਕਮ ਤਾਰੀ ਗਈ ਤੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੀ ਵਰਤਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। == ਮੌਸਮ == ਇੱਥੇ ਸਾਲ ’ਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀ। ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਅਪਰੈਲ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਈ, ਜੂਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ’ਚ ਸਖ਼ਤ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਜ ਹਰਾਰਤ ([[ਤਾਪਮਾਨ]]) 40 ਤੋਂ 50 ਦਰਜੇ [[ਸੈਲਸੀਅਸ]] ਤੱਕ ਜਦਕਿ ਸਰਦੀ ’ਚ 0 ਤੋਂ 1 ਦਰਜੇ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਪੈਂਦੀ ਏ। == ਇੰਤਜ਼ਾਮੀ ਢਾਂਚਾ == ਇੰਤਜ਼ਾਮੀ ਨੁਕਤਾ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਨੌਂ (9) ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ “ਟਾਊਨ” ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਟਾਊਨ ’ਚ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। # [[ਰਾਵੀ ਟਾਊਨ]] # [[ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਟਾਊਨ]] # [[ਵਾਹਗਾ ਟਾਊਨ]] # [[ਅਜ਼ੀਜ਼ ਭੱਟੀ ਟਾਊਨ]] # [[ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਟਾਊਨ]] # [[ਗੁਲਬਰਗ]] # [[ਸੁਮਨ ਆਬਾਦ ਟਾਊਨ]] # [[ਆਲਮਾ ਇਕਬਾਲ ਟਾਊਨ]] # [[ਨਸ਼ਤਰ ਟਾਊਨ]] ==ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ == [[ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ|ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ]] ਲਹੌਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੰਧ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਲਹੌਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਆਸਤੇ ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮਕਸਦ ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ, ਮੁਆਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲੇ ਇਹਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਲਹੌਰ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਸਲਤਨਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ, ਗਜ਼ਨਵੀਡ, ਘੁਰੀਡ ਅਤੇ ਮੱਧਯੁਗ ਯੁੱਗ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ. ਲਹੌਰ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 1739 ਵਿਚ ਅਫਸ਼ਰੀਦ ਸ਼ਾਸਕ ਨਾਦੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਭਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਹੌਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁਆਚੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਲਹੌਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਮਤੇ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਲਹੌਰ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। 1947 ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲਹੌਰ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ, ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਵੇਵਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਸਮੇਤ. ਲਹੌਰ ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟਾਂ ਹਨ। == ਮਈਸ਼ਤ == ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਈਸ਼ਤ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ੲਿਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਲਹੌਰ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਢਾਂਚਾ, ਇਹਦਾ [[ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਸਰਹੱਦ]] ਤੀਕਰ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤੇ ਆਸਤੇ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਰਾਹਵਾਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਭਾਰਤ]] ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਤੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ [[ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ, ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਵੇਵਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਸਮੇਤ. ਲਹੌਰ ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟਾਂ ਹਨ। == ਰਹਿਤਲ == ਲਹੌਰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਦਿਲ ਤੇ ਅਹਿਮ ਸਕਾਫ਼ਤੀ ਵਿਰਸਾ ਏ। ਇਹਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਅਪਣੀ ਤਰਜ਼ ਚ ਨਾਯਾਬ ਏ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ [[ਹਿੰਦੂ]],[[ਸਿੱਖ]], [[ਮੁਗ਼ਲ]] ਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼|ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ]] ਦੇ ਦੌਰ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨੇ। ਇਹ ਹਰ ਜ਼ਮਾਨੇ ਚ ਅਪਣੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਜੁੱਗ ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੱਵਜਾ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਰਿਹਾ ਏ। ਇਹਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਈ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਰਿਹਾ ਏ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਕਰਾਚੀ]] ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਏ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਕੂਮਤ ਚ ਆਇਆ। ਇਹ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇ ਨਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜੀਹਦਾ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਫ਼ਾਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ 48 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਚ ਇਥੋਂ ਇੰਡੀਆ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਤੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅਬਾਦੀ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A1-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%86%E0%A8%AA%E0%A8%B8%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B6%E0%A8%A4%E0%A8%BF/|title=ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਣ - Tribune Punjabi|date=2018-12-01|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-12-02|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A1-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82/|title=ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਪਿਕਨਿਕਾਂ - Tribune Punjabi|date=2018-11-24|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-12-02|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਚ ਖ਼ੂਨ ਖ਼ਰਾਬਾ ਤੇ ਝਗੜੇ ਫ਼ਸਾਦ ਹੋਏ ਜਿਨਾਂ ਚ ਬੜੇ ਲੋਕੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੰਦੜੀਆਂ ਤੋਂ ਗਏ। [[ਬਸੰਤ]] ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ ਏ ਤੇ ਏ ਜਸ਼ਨ ਵਾਂਗੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਬਸੰਤ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਏ। ਇਹ [[ਪੰਜਾਬ]] ਚ [[ਫ਼ਰਵਰੀ]] ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ [[ਮਾਰਚ]] ਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚ ਬਸੰਤ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਲਹੌਰ ਏ ਤੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕੀ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਲਹੌਰ ਆਂਉਦੇ ਨੇ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਪਰਾਹੁਣੇ ਕੋਠਿਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗੁੱਡੀਆਂ (ਪਤੰਗ) ਉਡਾਉਂਦੇ ਤੇ ਪੇਚੇ ਲਾਂਉਦੇ ਨੇ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਵੀ ਬਸੰਤ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਏ ਪਰ ਲਹੌਰ ਚ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕੀ ਲਹੌਰ ਦੀ ਬਸੰਤ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਲੈਣ ਜ਼ਰੂਰ ਆਂਉਦੇ ਨੇਂ। ਇਸ ਪਤੰਗ ਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਈ ਮਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਪਣੀ ਹਯਾਤੀ ਛੱਡ ਗਏ ਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਲਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਬਸੰਤ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਾਈ ਐ। 2007 ਚ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਰੋਕ ਹਟਾਈ ਗਈ ਪਰ ਹਾਦਸੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਪੱਕੀ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜੇ। [[ਮੇਲਾ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ]] ਵੀ ਲਹੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗ ਤਿਉਹਾਰ ਏ। ਏ ਬਸੰਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਚ ਈ [[ਮਾਰਚ]] ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਜੁਮੇ ਨੂੰ [[ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼]] ਦੇ ਬਾਹਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਲਹੌਰੀ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਜੱਗ ਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੇ। ਇੱਥੇ ਵਣ ਸੋਹਣੇ ਦੇਸੀ ਵਲਾਇਤੀ ਹੋਟਲ ਤੇ ਖਾਣੇ ਲੱਭਦੇ ਨੇ। == ਤਾਲੀਮ == ਲਹੌਰ ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਤਲੀਮੀ ਰਾਜਕਾਰ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਿਸੀ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰੇ ਨੇਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਜੱਗ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਚੋਂ ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਆਂਦੇ ਨੇਂ ਤੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਦੂਜੇ ਦੇਸਾਂ ਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਘੱਲਦੇ ਨੇਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਤਲੀਮ ਦੀ ਮਦ ਚ ਬਹੁਤੇ ਫ਼ੰਡ ਦਿੰਦੀ ਏ ਏਸ ਕਰ ਕੇ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਜੱਗ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਲੀਮੀ ਮਰਕਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਲਹੌਰ ਮੁਲਕ ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ [[ਡਾਕਟਰ]], [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]], [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ]] ਤੇ ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਟਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਫ਼ਰਾਹਮ ਕਰਨ ਆਲ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰ ਏ। ਏਥੋਂ ਜੱਗ ਦੇ ਹਰ ਸ਼ੋਅਬੇ ਤੇ ਇਲਮ ਬਾਰੇ ਤਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਲਹੌਰ ਦੀ ਤਲੀਮੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ 64% ਹੈਗਾ ਏ ਤੇ ਈਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਲਈ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਰਲ਼ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਨੇਂ। ਲਹੌਰ ਚ ਜੱਗ ਦੇ ਮਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਤੇ ਬੈਨ-ਉਲ-ਅਕਵਾਮੀ ਮਿਆਰ ਦੇ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰੇ ਹੈਗੇ ਨੇਂ ਜਿਥੋਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਜੁੱਗ ਚ ਚੰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇਂ। ਲਹੌਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਨੇ ਹੋਏ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਚੋਂ [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ]] (1864ਈ.) [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਹੌਰ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (1882ਈ.) [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟਕਨਾਲੋਜੀ ਲਹੌਰ|ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (1921ਈ.) ਤੇ [[ਫ਼ਾਰਮੀਨ ਕਰਿਸਚਨ ਕਾਲਜ]] (1865ਈ.) ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੇਂ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇਂ। ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਭੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਰਟ (ਕਲਾ) ਦਾ ਕਾਲਜ ਏ। ਇੱਥੇ ਜੱਗ ਦੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਰਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਏ। [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਹੌਰ]] ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰਾ ਏ। ਏਸ ਅਦਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਟਕਨਾਲੋਜੀ, ਸੈਂਸ, ਬਿਜ਼ਨਸ, ਤੇ ਬਾਈਵ ਟਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਤਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਏ। * [[ਲਹੌਰ ਦੇ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰੇ]] == ਖੇਡਾਂ == [[ਗਦਾਫੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਲਹੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਹਿਰ ਤਾਮੀਰਾਤ ਨੀਰ ਅਲੀ ਦਾਦਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਮੈਦਾਨ 1959ਈ. ਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਹ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੈਦਾਨਾਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 1996ਈ. ਦੇ [[ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਇਸਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹੁਣ ਇੱਥੇ 60,000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਐਥੀਲੀਟਕ ਦਾ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਪਿੱਚ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ([[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਲਹੌਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਲਹੌਰ]]) ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਵੀ ਹੈ। == ਮੂਰਤ ਨਗਰੀ == <gallery> Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg |ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ Image:Shalamar Garden July 14 2005-South wall pavilion with fountains.jpg | ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਘ Image:Lahore railway station.jpeg| ਰੇਲਵੇ ਸ੍ਤਾਤਿਓਂ ਲਾਹੋਰੇ Image:July 9 2005 - The Lahore Fort-Hall of public audience pic2.jpg | ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ|alt=ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ Image:July 9 2005 - The Lahore Fort-Another sideview of Naulakha pavillion.jpg| ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ - ਨੌਲੱਖਾ ਮੈਦਾਨ|alt=ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ - ਨੌਲੱਖਾ ਮੈਦਾਨ File:Jahangir's tomb-6.JPG| ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ|alt=ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ File:Chauburji-Lahore.jpg| ਚੋਬ੍ਰਾਜੀ File:Food street lahore by kamran.jpg| ਫ਼ੂਡ ਸਟਰੀਟ - ਅਨਾਰਕਲੀ|alt=ਫ਼ੂਡ ਸਟਰੀਟ - ਅਨਾਰਕਲੀ </gallery> ==ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ (ਸਿੱਖ)== ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਯਾਤਰੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। #ਹਵੇਲੀ ਭਾਈ ਦੁਨੀ ਚੰਦ। #ਲਾਲ ਖੋਈ , ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। #ਅੱਠ ਧਰਾ ਸ਼ੇਰ ਏ ਪੰਜਾਬ , ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ। #Princess bamba gallery , ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾ ਹਵੇਲੀ। #ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਹਵੇਲੀ। #ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਸਥਾਨ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ। #ਸਿੱਖ ਗੈਲਰੀ , ਲਾਹੌਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ , ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ। #ਹਵੇਲੀ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ , ਮੋਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। #ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰਾਂ ਦਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਧ , ਕੋਟ ਖੁਵਾਜਾ ਸਈਦ। #ਬੁੱਧੂ ਦਾ ਆਵਾ। #ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ ਬੰਬਾ ਕਬਰ। # ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ। #ਫ਼ਕੀਰ ਖਾਨਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਭਾਟੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.imagesofasia.com/city/html/pakistan_Lahore.html ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510184959/http://imagesofasia.com/city/html/pakistan_Lahore.html |date=2012-05-10 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਹੌਰ]] l4t6oqk2s1i2my4qa5xrbaujomkiwn7 0 5348 847362 841668 2026-09-24T04:21:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847362 wikitext text/x-wiki {{about|ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ|ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ}} {{redirect|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ}} {{Infobox person | name = ਭਗਤ ਸਿੰਘ | image = Lahore conspiracy case poster 9th Oct 193o jindal sunam 12x9 copy (cropped).jpg | caption = ਸਿੰਘ 1929 ਵਿੱਚ | party = | native_name = | native_name_lang = | other_names = ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ'' | birth_date = {{birth date|df=yes|1907|09|27}}{{efn|name=birth}} | birth_place = [[ਬੰਗਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਬੰਗਾ]], [[ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]<br />(ਹੁਣ [[ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1931|03|23|1907|09|27}} | death_place = [[ਲਾਹੌਰ]] [[ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਲਾਹੌਰ|ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]<br />(ਹੁਣ [[ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ) | death_cause = ਫ਼ਾਂਸੀ | monuments = [[ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]] | movement = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]] | criminal_charges = ਜੌਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ<ref name=odnb-bhagat_singh>{{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|year=2004|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu|quote=The trial of Bhagat Singh and a number of his associates from the Hindustan Socialist Republican Association for the killing of Saunders and Channan Singh followed. On 7 October 1929 Bhagat Singh, Rajguru, and Sukhdev Thapar were sentenced to death.Bhagat Singh, Sukhdev Thapar, and Shiv Ram Hari Rajguru were executed by hanging at the central gaol, Lahore, on 23 March 1931.}}</ref> | criminal_penalty = [[ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ]] | criminal_status = | mother = ਵਿਦਯਾਵਤੀ | father = ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | signature = Bhagat Singh signature.svg | notable_works = ''[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]'' | organization = [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]]<br />[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] }} '''ਭਗਤ ਸਿੰਘ{{efn|{{langx|pa|ਭਗਤ ਸਿੰਘ|Bhagat Siṅgh}}; {{IPA|pa|pə˩.ɡət̪ sɪŋ˥|IPA}}}}''' (27 ਸਤੰਬਰ 1907{{efn|name=birth}}&nbsp;– 23 ਮਾਰਚ 1931) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ<ref>{{citation |last=Jeffrey |first=Craig |title=Modern India: A Very Short Introduction |url=https://books.google.com/books?id=R3w7DwAAQBAJ&pg=PA30 |page=30 |year=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-876934-7 |quote=Congress was often split on the question of the extent to which all protests should be non-violent. Gandhi, though highly influential, had opponents. It is particularly important to recognize the existence of a socialist, radical wing within the nationalist movement. Historians often discuss this wing with reference to Bhagat Singh, a charismatic Indian revolutionary executed by the British with two other revolutionaries in 1931 for murdering a British police officer.}}</ref> ਜਿਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ]] ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਸੀ।<ref name="assassination-cimbined2">* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ |pages=106&ndash;107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's life epitomized the political journeys of many disaffected youths who took to revolutionary and militant activism. Involved in a (mistaken) high-profile assassination of John Saunders, ...}} * {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&pg=PA78 |pages=78–79 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=One month after Lajpat Rai's death, at 4:30 pm on 17 December 1928, members of the HSRA ambushed Assistant Superintendent of Police J. P. Saunders as he was leaving the police station on Lahore's College Road. He was shot once by Shivaram Rajguru, and then again by Bhagat Singh." As the two fled through the gates of the DAV College located opposite the station, their comrade Chandrashekhar Azad fired at the pursuing officer, Constable Chanan Singh. Both Singh and Saunders died from their wounds. Amid the chaos, there was some room for farce. Saunders was not the primary target; the HSRA's Jaigopal mistook the assistant for his boss, Mr. Scott, the man who had ordered police to charge the Simon Commission protestors two months earlier. Once it was clear this was a subordinate and not Scott, the revolutionaries scrambled to amend posters prepared in advance to announce the act.}}</ref><ref name="combined-misplaced2">* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&pg=PA121 |page=121 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=The memoirs poignantly recount how they would be filled with agony and remorse after the assassinations and the deaths of the innocent. For instance, Azad shot the Indian constable Chanan Singh, who had chased Bhagat and Rajguru as they escaped through the DAV College after shooting Saunders. Azad was standing guard a few metres away from Bhagat and Rajguru supervising the operation and, if needed, was supposed to give them cover. Azad called out to Chanan Singh to give up the chase before shooting but Chanan did not heed the warning and kept running. Azad lowered his gun and aimed at his legs and shot a preventive bullet. It got Chanan in the groin and he eventually bled to death. The well-being of Chanan Singh's family kept nagging Azad, who would voice his worries time and again to his associates.}} * {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&pg=PA121 |pages=121–122 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Despite it being a vengeful act, even Rajguru and Bhagat Singh were deeply disturbed and filled with remorse after shooting Saunders. Rajguru opined: "Bhai bada sundar naujawan tha [Saunders!]. Uske gharwalon ko kaisa lag raha hoga?' (Brother, he [Saunders] was a very handsome young man. How his family must be feeling?)! Similar was Bhagat's state. Mahour recounts that he met Bhagat after the Saunders murder and found him deeply shaken. 'Kitna udvelit tha unka manas. Unke sayant kanth se unka uddveg ubhara pada tha. Baat karte karte ruk jaate the aur der tak chup raha kar phir baat ka sutra pakad kar muskaraane ke prayatn karte aage badte the' (How shaken his mind was. Despite his measured tone his discomposure was visible. He would suddenly stop talking mid-sentence and then stay quiet for a while before making an effort to smile and move forward.)}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ - ਭਾਰਤੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੇ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ - ਉਸਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ, 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="combined-hero2">* {{Citation |last=Maclean |first=Kama |title=Anxieties, Fear and Panic in Colonial Settings: Empires on the verge of a Nervous Breakdown |page=154 |year=2016 |editor1-last=Fischer-Tine |editor1-first=Harald |series=Cambridge Imperial and Post-Colonial Studies |chapter=The Art of Panicking Quietly: British Expatriate Responses |chapter-url=https://books.google.com/books?id=MosJDgAAQBAJ&pg=PA154 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-3-319-45136-7 |quote=Several HSRA members, including Bhagat Singh and Sukhdev, had dabbled in journalism and enjoyed friendships with journalists and editors in nationalist newspapers in Punjab, UP and Delhi, with the result that much of the coverage in Indian-owned newspapers was sympathetic to the revolutionary cause. By the end of 1929, Bhagat Singh was a household name, his distinctive portrait widely disseminated ...}} * {{Citation |last=Grant |first=Kevin |title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890–1948 |url=https://books.google.com/books?id=RWWTDwAAQBAJ&pg=PA143 |page=143 |year=2019 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-97215-5 |quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case. This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, the charismatic leader of the group, had participated in both actions.}} * {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}</ref> ਬੋਲਸ਼ੇਵਵਾਦ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ,<ref name="combined-bolshev-anarchist2">* {{citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s. But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |author-link=Christophe Jaffrelot |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}} * {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&pg=PA66 |pages=66–67 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=the HSRA emerged out of the ashes of the Hindustan Republican Association, its leadership decimated in the 1926–1927 Kakori Conspiracy Case ... This shift is immediately signified in the addition of 'Socialist' to the organization's name. The decision to do so, often attributed to Bhagat Singh, indicates a reading of the Indian present through the lens of the Bolshevik revolution and the emergence of the Soviet state, developments which populated Indian newspaper columns throughout the 1920s.}} * {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action |pages=73&ndash;89; 82 |year=2015 |editor1-last=Maclean |editor1-first=Kama |chapter=Experiments in Political Truth |location=London and New York |publisher=Routledge |isbn=978-1-138-79497-9 |quote=For Bhagat Singh and his comrades, the precedent set by Lenin and his 'professional revolutionaries' is enabling: the Bolshevik stands as the signal of a 'New Age' and an unfolding world-historical moment. This is not, then, the 'textbook' Lenin of post-war Soviet Studies, tied casually to statism and Stalinism via the party and interventionist vanguard. |editor2-last=Elam |editor2-first=J. David}} * {{citation |last=Elam |first=J. Daniel |title=World Literature for the Wretched of the Earth: Anticolonial Aesthetics, Postcolonial Politics |url=https://books.google.com/books?id=hEBOEAAAQBAJ&pg=PA8 |page=8 |year=2021 |publisher=Fordham University Press |quote=Despite their significant disagreements, the thinkers presented here share a common theoretical belief: that the true practice of anticolonialism must be uninhibited by the telos of its realization. In Bhagat Singh's Bolshevik-inspired terms, this was permanent revolution.}} * {{Citation |last=Balinisteanu |first=Tudor |title=Violence, Narrative and Myth in Joyce and Yeats: Subjective Identity and Anarcho-Syndicalist Traditions |page=141 |year=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-29095-2 |quote=To capture better the political value of the manifestation of the contrary tendencies of monoglossia and heteroglossia in Joyce and Sorel, we might employ a term used to define the identity of the Indian anarchist Bhagat Singh: 'mystical atheism'. Singh developed his own brand of anarchism in the context of anti-colonial movements in India led by Gandhi and partly in relation to Irish anti-imperialism. Singh read anarchist philosophy extensively and translated Daniel Breen's ''My Fight for Irish Freedom'' (1924) under the name of Balwant Singh (Dublin, 1982, p. 54). In his 'Why I am an Atheist's, written in jail awaiting execution, Singh reflected on the role of religious belief in producing the romantic conviction required of the revolutionaries, but reasserted his faith in reason.}} * {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |year=2019 |location=Cambridge, UK, and New York |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108655194 |isbn=978-1-108-49690-2 |quote=(p. 34) The worldliness of these spaces and print areas – rallies against the bombing of Medina at Mochi Bagh, reports from Munich in Lajpat Rai's weekly. The People, speeches on South Africa at the Bradlaugh Hall, books on the Soviet Union smuggled into Lahore by underground booksellers – allows us to approach a problem related to Bhagat Singh's biography: the manner in which the young man negotiated transnational currents so deftly, citing French anarchists in manifestos and regularly alluding to revolutionary Moscow, without ever once leaving India. (p. 151) The second function of the journey metaphor is to posit the eventual arrival at something refined, comprehensive, stable. If Bhagat Singh is separated from a 'terrorist' past above, here he is propelled into the future, beyond the event of death. The nature of his destination varies across the corps: for some it is most certainly Marxist, for others anarchist. <Footnote 128:<small>Regarding the move from 'libertarian socialism' to 'decentralized collectives', the American historian and anarchist activist Maia Ramnath writes on Bhagat Singh that 'one revolutionary who might have been capable of persuasively elaborating such a synthesis died too soon to do so.' Ramnath, ''Decolonizing Anarchism'', 145</small>> |s2cid=158993652 |doi-access=free}} * {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaries |page=123 |year=2021 |location=Cambridge, UK and New York |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-83808-5 |lccn=2021005366 |quote=As Bhagat wrote in one his essays: 'All forms of government rest on violence.' The state, in the Marxist–anarchist conception, was the focal point of violence. "at is, the state created and perpetuated conditions of violence. If elimination of structural violence was the aim then the state as a form of human governance had to be done away with. Bhagat Singh questioned the desirability of all forms of state systems, democratic or otherwise: 'They say: "Undermine the whole conception of the State and then only we will have liberty worth having."' In Bhagat's conception, anti-statism (or astatism) was almost indistinguishable from anarchism. The post-revolutionary society was to be one with absolute individual freedom: a society created, maintained and experienced collectively, and where military and bureaucracy were no longer needed. The statement the HSRA revolutionaries made to the Commissioner of the Special Tribunal, for instance, declared: 'Revolutionaries by virtue of their altruistic principles are lovers of peace – a genuine and permanent peace based on justice and equity, not the illusory peace resulting from cowardice and maintained at the point of bayonets.' Here ''poorna swaraj'' transformed into an 'astatist' and 'aviolent' utopia for absolute political and human freedom even if the means of achieving this goal were violent or involved staging an armed revolution.}}</ref> 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਅਹਿੰਸਕ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{multiref|{{cite book|last=Chenoy|first=Kamal Mitra|chapter=Russian Revolution and the Global South|publisher=Palgrave Macmillan|year=2021|title=Hundred Years of the Russian Revolution: Its Legacies in Perspective|isbn=9789813347854|editor1-first=Anuradha M.|editor1-last=Chenoy|editor2-first=Archana|editor2-last=Upadhyay |chapter-url=https://books.google.com/books?id=XxIoEAAAQBAJ&pg=PA73|quote=Indian communists, who became active in the early 1920s and called for independence from Great Britain in 1925, became a significant force in the 1930s and 1940s and influenced several other progressive movements inspired by the Russian Revolution. Most popular and well known among them were the Hindustan Socialist Revolutionary Army established in 1928, whose '''charismatic leader Bhagat Singh''' and his comrades were all executed and buried in unmarked graves by the British colonialists.}}|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&ndash;1948|publisher=University of California Press|page=143|year=2019|isbn=9780520301009|lccn=2018057018|quote=In this year (1929) the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case. This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions}}|{{cite book|last=Misra|first=Maria|author-link=Maria Misra|title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion|url=https://archive.org/details/vishnuscrowdedte0000misr|location=New Haven|publisher=Yale University Press|page = [https://archive.org/details/vishnuscrowdedte0000misr/page/174 174]| year=2007|isbn=978-0-300-13721-7|lccn=2007936529|quote=The slavishly pro-Moscow communists left room for another form of Marxism, more fully blended with nationalism. In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore. Led by a '''charismatic 22-year-old student''', Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology. The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}}|{{cite book|last=Maclean|first=Kama|title=A Revolutionary History of Interwar India: Violence, Image, Voice and Text|publisher=Penguin Books|isbn=978-0143426332|year=2016|page=184|quote=Chapter 8, Controlling Political Violence, Prisoner as Pedagogy: The bulk of the memoirs, oral histories and visual artefacts that I have drawn on to demonstrate the intersection between revolutionary and Congress activity in 1929&ndash;1930 are so heavily focused on the lives and adventures of personalities, especially '''the charismatic Bhagat Singh''' and the more enigmatic Chandrashekhar Azad, that evidence of revolutionary energies being chanelled into Congress activity in the aftermath of their deaths becomes elusive. From the perspective of Manmathnath Gupta, after the loss of these two figureheads, the revolutionary movement 'became divorced from its moorings and was more artificial and people came into it because of romantic glamour attached to it, not out of any deep idealism.'}}|{{cite book|last=Young|first=Robert J. C.|title=Postcolonialism: An Historical introduction|publisher=Wiley Blackwell|edition=Anniversary|page=324|year=2016|orig-year=2001|isbn=9781405120944|lccn=2016025068|quote=Even within Gandhi's own closest political entourage his prohibitions against violence were interpreted with some liberality, the understanding being that violence against people was unacceptable, but violence against property was permissible. In political terms Gandhics position also served to distinguish him clearly from the violence of the Bengali Hindu, Maharashtran chitpavan Brahmin, and communist terrorists, such as the celebrated group under Surjya Sen that carried out the Chittagong Armoury Raid in 1930, the followers of Vinayak Damodar Savarkar, or the '''charismatic Bhagat Singh’s Hindustan Socialist Republic Association'''. Although this terrorism was carried out by small groups and never seriously endangered British rule, its militancy, its increasing frequency from 1930 onwards, and its popularity greatly worried the British Government of India and led to fierce repression. It also made the government much more receptive to the liberal Congress Party that adopted Gandhi’s stance of non-violence. As always in liberation struggles, militant ‘extremists’ encouraged the administration to negotiate with the moderates.}}|{{harvnb|Nair|2011|p=258}}: "The '''charisma and sacrifice of Bhagat Singh''' and thirteen other prisoners could unite the entire spectrum of political opinion in the Punjab and beyond, a significant achievement for a particularly fractured Congress, but for reasons never clear, the non-violent hunger strikers failed to move Gandhi very much. At any rate, the “Punjab wrongs” brought Indians from the rest of India into the politics of the province, courting arrest, writing in the press, and returning their medals of honour in protest against British imperialism."|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&ndash;1948|location=Oakland, CA|publisher=University of California Press|series=Berkeley series in British studies|date=18 June 2019 |isbn=9780520301009|lccn=2018057018|page=143|quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case.” This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions.}}|{{cite book|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian English Literature, 1830&ndash;1947|series=Routledge Research in Postcolonial Literatures series|date=17 June 2013 |location=London and New York|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-87715-2|lccn=2011019599|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C&pg=PT221|quote='''Under its charismatic leader, Bhagat Singh''', the HSRA carried out several high-profile terror-attacks, including the assassination of J. P.Saunders, the Lahore assistant superintendent of police, whom they wrongly held responsible for Lala Lajpat Rai's death as the result of police brutality during a demonstration.' The HSRA also carried out two bombings: the first, a daring attack on the Legislative Assembly in session at Delhi, in which bombs were thrown from the public gallery but little damage was caused; and a subsequent attempt to blow up the viceroy's train. Bhagat Singh and a co-revolutionary, Sukhdev, were soon arrested and underwent a highly publicized trial before being executed in 1931. Baghwati Charan Vohra, another leading light of the association, died testing a bomb that would have been used to try to liberate Bhagat Singh from the Lahore Central Jail.}}}}</ref><ref name="raza-lead-12">* {{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s. But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}} * {{Citation |last=Misra |first=Maria |title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion |url=https://books.google.com/books?id=QjxiMSd0YwoC&pg=PA174 |page=174 |year=2008 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-14523-6 |quote=In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore. Led by a charismatic 22-year-old student, Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology. The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}} * {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&pg=PA75 |page=75 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Bhagat's use of the 'socialist' language in his later writings has created the assumption of him being a theoretically sophisticated author. Daniel Elam in his analysis of Bhagat's jail notebook, however, observes that there has been 'a politically sympathetic attempt to place Bhagat Singh in line with other radical writers, especially Antonio Gramsci'. While Bhagat was believed to be a singular anti-colonial 'author' figure of his jail notebook, the text was actually an assemblage of quotations, fragments and notes. He is also believed to have authored all the HSRA propaganda materials (pamphlets, posters, court statements and essays) that were in fact a product of brainstorming and collective authorial contribution of Shiv Verma, Bhagwati Charan Vohra, Yashpal and others.}} * {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's hanging further galvanized a radical and militantly nationalistic politics that was in a state of ferment from the mid-1920s onwards.<Footnote 22: A point made, among others, by Kama Maclean in ''A Revolutionary History of Interwar India'' ...> It also lent an added urgency to the ongoing civil disobedient movement.}} * {{cite book|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC&pg=PA289|title=A History of India|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|year=2010|isbn=978-1-4051-9509-6|editor-last=Arnold|editor-first=D.|edition=2nd|place=Oxford|page=289|quote=Gandhi was the leading genius of the later, and ultimately successful, campaign for India's independence.}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ, [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਮੂਹ, [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਜੋ ਕਿ ਆਰਮੀ, ਜਾਂ ਐਚਐਸਆਰਏ ਵੀ ਹੈ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਨੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ 21 ਸਾਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ, [[ਜੇ ਪੀ ਸਾਂਡਰਸ|ਜੌਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ]] ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੀ, ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ, ਜੇਮਜ਼ ਸਕਾਟ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।{{sfn|Moffat|2016|pp=83, 89}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਂਡਰਸ ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼, ਦੁਆਰਾ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}} ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।{{sfn|Moffat|2016|p=89}} ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ, ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}} ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੋਸਟਰ ਲਗਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਮਸ ਸਕਾਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਬਦਲਿਆ ਸੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}} ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ]] ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਬੈਂਚਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਘੱਟ-ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਘਰੇਲੂ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ 'ਤੇ ਗੈਲਰੀ ਤੋਂ ਪਰਚੇ ਵਰ੍ਹਾਏ, ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=84}} ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਹਮਦਰਦੀ ਉਦੋਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਜੇਲ੍ਹ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀ [[ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ|ਜਤਿਨ ਦਾਸ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੜਤਾਲ ਸਤੰਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1931 ਵਿੱਚ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ: "ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਭੁੱਲ ਗਈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।"{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਵਾਦ|ਸਮਾਜਵਾਦੀ]] ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਜਿੱਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਵੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਘ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ "ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ") ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="raza-lead-22">{{citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ, 1907 ਨੂੰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਲਾਇਲਪੁਰ]] (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] (ਹੁਣ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]] ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਦਿਆਵਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੱਟ ਸਿੱਖ{{sfnp|Gaur|2008|p=53|ps=}} ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਚਿਆਂ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਉਸ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ, ਕੁਝ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref name=s380>{{citation |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |editor1-first=Anshu |editor1-last=Malhotra |editor2-first=Farina |editor2-last=Mir |year=2012 |isbn=978-0-19-807801-2 |chapter=Bhagat Singh: A Politics of Death and Hope |first=Simona |last=Sawhney |doi=10.1093/acprof:oso/9780198078012.003.0054 |publisher=Oxford University Press|page=380}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ]] ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]], ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਭਗਤ ਸਿੱਘ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।{{sfnp|Gaur|2008|pp=54–55|ps=}} ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚਾਚੇ [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ]] ਅਤੇ [[ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ|ਹਰਦਿਆਲ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਸਰਗਰਮ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤਹਿਤ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਚਾਚੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=138|ps=}} ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ [[ਲਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਅੰਗਰੇਜ਼]] ਇਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ 'ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਇਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਲਹੌਰ]] ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|pp=20–21|ps=}} ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ''ਆਰਿਆ ਸਮਾਜੀ ਸੰਸਥਾ ਦਯਾਨੰਦ ਐਂਗਲੋ ਵੈਦਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ'' ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="Tribune2011">{{cite news |first=Roopinder |last=Singh |title=Bhagat Singh: The Making of the Revolutionary |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=17 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930145024/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm|archivedate=30 September 2015}}</ref> 1919 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ, 1921 ਨੂੰ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|p=13|ps=}} [[ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ [[ਅਹਿੰਸਾ]] ਦੇ [[ਦਰਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਨੌਜਵਾਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=20–21|ps=}} [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat singh noncooperation.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਪਰ ਸੱਜਿਓ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ [[ਪੱਗ]] ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ]] 1923 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਾਟ-ਕਲਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। 1923 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ [[ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ]] ਸੰਮੇਲਨ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੱਕ ਨਿਬੰਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref name="Tribune2011" /> ਇਹ ਉਸਨੇ [[ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਮਾਤਸੀਨੀ]] ਦੀ ਯੰਗ ਇਟਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref name=s380/> ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 1926 ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਗਠਨ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ,{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=14|ps=}} ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]], [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕਉਲਾ ਖ਼ਾਨ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੀਡਰ ਸਨ।{{sfnp|Singh|2007|ps=}} ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ [[ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਵਿਆਹ]] ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ [[ਕਾਨਪੁਰ|ਕਾਨਪੁਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref name="Tribune2011" /> ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਜੋ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: {{quote|ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਰਨ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੁਭਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।<ref name="Tribune2011" />}} ਪੁਲੀਸ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਹਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਈ 1926 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਈ 1927 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ, [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੇ ਗਏ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ [[ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ|ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਰਸਾਲੇ '''''ਕਿਰਤੀ'',''' ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ '''''ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ''''' ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਿਆ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਬਲਵੰਤ, ਰਣਜੀਤ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਰਗੇ ਲੁਕਵੇਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=100|ps=}} ==ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ== === ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ === 1928 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਲਈ [[ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਮਿਸ਼ਨ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਭੀੜ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਭੀੜ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਈ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਫ਼ਸਰ ''ਸਕਾਟ'' ਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 17 ਨਵੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਸੱਟਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।{{sfnp|Rana|2005a|p=36|ps=}}<ref name=Vaidya>{{citation |title=Historical Analysis: Of means and ends |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=14–27 April 2001 |first=Paresh R. |last=Vaidya |volume=18 |issue=8|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070829191713/http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archivedate=29 August 2007 |accessdate=9 October 2013}}</ref><ref name=Friend/> ਭਗਤ ਐੱਚ.ਆਰ.ਏ. ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।<ref name=s380/> ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], [[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ]] ਅਤੇ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ|ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ, ਜੋ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=39|ps=}} [[ਤਸਵੀਰ:Pamphlet by HSRA after Saunders murder.jpg|thumb|ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਵਲੋਂ, ਬਲਰਾਜ (ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜਾਦ ਦਾ ਗੁਪਤ ਨਾਮ) ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈਂਫਲਟ]] ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਦ ਪੀਪਲ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਏ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ।<ref name=Nair/> ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਤਲ ਦੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: {{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਕੰਮ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਬੋਲ ਬਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਣਗਿਣਤ ਗਾਣੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਣੇ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਸਨੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ।<ref name=Mittal>{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |authorlink2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065}} {{subscription required}}</ref><ref name=Nair>{{citation|last=Nair|first=Neeti|title=Changing Homelands|url=https://books.google.com/books?id=sbqF0z3d7cUC|year=2011|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06115-6}}</ref>|sign=|source=}} ===ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ=== ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਚੰਨ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਟਲਿਆ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Rana|2005b|p=65|ps=}} ਉਹ ਉਥੋਂ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੀਕੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ। ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲੁਕੇ ਗਏ। 19 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ [[ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਭਾਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ ਮੈਂਬਰ, ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਰਸਤੇ [[ਹਾਵੜਾ]] [[ਕੋਲਕਾਤਾ|(ਕੋਲਕਾਤਾ)]] ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਡਡ ਰਿਵਾਲਵਰ ਲੈ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਘਰ ਛੱਡ ਗਏ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} ਪੱਛਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨ ਲਈ ਸੀ), ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੇ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਨੌਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਟਿਕਟਾਂ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਕਵਨਪੋਰ (ਹੁਣ ਕਾਨਪੁਰ) ਆ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਲਖਨਊ ਲਈ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਕਿਉਂਕਿ [[ਹਾਵੜਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਤੇ 'ਸੀ ਆਈ ਡੀ' ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਆਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਤੇ ਸਵਾਰ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} [[ਲਖਨਊ]] ਵਿਖੇ, ਰਾਜਗੁਰੂ [[ਬਨਾਰਸ]] ਲਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਹਾਵੜਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।{{sfnp|Rana|2005a|p=39|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} [[File:A part from Bhagat Singh's Letter to Sukhdev, Hussainiwala.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖ਼ਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ]] === 1929 ਅਸੈਂਬਲੀ ਘਟਨਾ === ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ [[ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸਲਾਈਡ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਦੂ ਦੀ ਲਾਲਟਨ ਖਰੀਦਣਾ। 1929 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਚ. ਐਸ. ਆਰ. ਏ. ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਐਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਡਿਪਟੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਅਗਸਟਸ ਵੈੱਲਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਬ ਵਿਸਫੋਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਨਾਮਾਤਰ ਇਰਾਦਾ [[ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ|ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਬਿੱਲ]] ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿਵਾਦ ਐਕਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਸਲ ਇਰਾਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤ ਸਕਣ। ਐਚਐਸਆਰਏ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੰਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਨ ਕਿ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਹੀਨ ਆਗੂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ। ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਰਵਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਚੁਣਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ [[ਬੰਬ]] ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਬੰਬਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref name=Nair/> ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਇ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੈਂਬਰ ਜਾਰਜ ਅਰਨੇਸਟ ਸ਼ੂਟਰ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite news|title=Bombs Thrown into Assembly|url=https://news.google.com/newspapers?nid=vf0YIhSwahgC&dat=19290408&printsec=frontpage |page=1 |accessdate=29 August 2013 |newspaper=Evening Tribune |date=8 April 1930}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਕਬੂਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਭੱਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੰਬ ਫਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਇਨਕਲਾਬ-ਜਿੰਦਾਬਾਦ]] ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਦ ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ===ਅਸੈਂਬਲੀ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ=== ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੈਤੀ ਨਾਇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇਸ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਜਨਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।"<ref name=Nair/> ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਬਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ "ਡਰਾਮਾ" ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਲਿਖ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: {{quote|ਅਸੀਂ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹਾਂ ...ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ''ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮੰਨਣ ਅਨੁਸਾਰ 'ਪਾਗਲ' ਹਾਂ ... ਤਾਕਤ ਜਦੋਂ ਹਮਲਾਵਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 'ਹਿੰਸਾ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਨੈਤਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਹੈ।<ref name=Nair/>}} ਮਈ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਜੂਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 12 ਜੂਨ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ "ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਬਦਨੀਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ" ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=101|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=76–78|ps=}} ਦੱਤ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਅਸਫ਼ ਅਲੀ ਨੇ, ਜਦਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=Lal>{{citation |last=Lal |first=Chaman |title=April 8, 1929: A Day to Remember |date=11 April 2009 |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html |work=Mainstream |accessdate=14 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142556/http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html|archivedate=1 October 2015}}</ref> ===ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ === 1929 ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸੁਖਦੇਵ, [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ]] ਅਤੇ [[ਜੈ ਗੋਪਾਲ]] ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਾਰ ਮੁਖਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਲਿਸ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬਾਰੀ, ਅਤੇ ਬੰਬ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਈ।<ref name=Friend>{{citation |last=Friend|first=Corinne |title=Yashpal: Fighter for Freedom – Writer for Justice |journal=Journal of South Asian Literature |volume=13 |issue=1 |year=1977 |pages=65–90 [69–70]|jstor=40873491}} {{subscription required}}</ref> ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ 21 ਹੋਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name=Dam>{{citation |title=Presidential Legislation in India: The Law and Practice of Ordinances |first=Shubhankar |last=Dam |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-72953-7 |url=https://books.google.com/books?id=RvxGAgAAQBAJ&pg=PA44|page=44}}</ref> ====ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ==== ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ]] ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਬਿਆਨ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=ILJ>{{citation |title=The Trial of Bhagat Singh |journal=India Law Journal |url=http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |volume=1 |issue=3 |date=July–September 2008 |accessdate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html|archivedate=1 October 2015}}</ref> ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕੇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਣ ਤਕ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=81|ps=}} ਉਸ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਜੇਲ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਮਿਆਂਵਾਲੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=Lal/> ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਈਆ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ, ਸਵੈ-ਪਛਾਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮਿਆਰ, ਕੱਪੜੇ, ਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ-ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=83–89|ps=}}<ref name=Nair/> ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਨੇ ਜੂਨ 1929 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] ਅਖਬਾਰ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਜਨਤਕ ਬੈਠਕਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਇਕੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕੋਡ ਦੀ [[ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ#ਭਾਰਤ|ਧਾਰਾ 144]] ਲਾਗੂ ਕਰਨੀ ਪਈ।<ref name=Nair/> ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜੇਲ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: {{quote|ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 20 ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਖਾਣਾ ਖਿਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।}} [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ]] ਨੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: {{quote|ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰੂਹ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ... ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੰਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref>{{cite news |title=When Jinnah defended Bhagat Singh |date=8 August 2005 |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm |accessdate=2011-10-11 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150234/http://www.thehindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm|archivedate=30 September 2015}}</ref>}} ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੈਦੀ ਪਿਆਸੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਹੜਤਾਲ ਤੋੜ ਦੇਣ; ਕੋਈ ਵੀ ਲੜਖੜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੁੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਖਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਅਣਸੁਲਝਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛੁੱਟੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਂਡਰਜ਼ ਕਤਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੋਰਸਟਲ ਜੇਲ੍ਹ, ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ 10 ਜੁਲਾਈ, 1929 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਾਂਡਰਜ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 27 ਹੋਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕਾਟ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਖਾਕਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜੰਗ ਲੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=ILJ/> ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਵੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੇਚਰ 'ਤੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਾ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਲਿਜਾਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਭਾਰ 60 ਕਿਲੋ ਤੋਂ 6.4 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ "ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ" ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀ ਸਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾ, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ, ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗੜ ਗਈ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। 13 ਸਤੰਬਰ, 1929 ਨੂੰ, 63 ਸਾਲ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|title=ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ|website=The Lallantop|publisher=The Lallantop|access-date=Sept 13 2016|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408084915/https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|dead-url=yes}}</ref> ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ "ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਇਲਾਜ" ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਿੰਦਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਮੁਲਤਵੀ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.youngbites.com/newsdet.aspx?q=224328|title=ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਅਸਤੀਫਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ|website=youngbite|access-date=11/20/2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 1929 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/remembering-the-men-who-shook-up-the-british-raj/prison-hunger-strike/slideshow/57792766.cms|title=ਸਿਂਘ ਦਾ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ|website=economictimes|access-date=23 Mar 2017}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਐਚ. ਕਰਡਨ-ਨੌਡ, ਕਲੰਦਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਲਾਲ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਖਸ਼ੀ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name=ILJ/> ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਅੱਠ ਵਕੀਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। 27 ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਵਰਮਾ ਨੇ ਗੋਪਾਲ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੁੱਤਾ ਸੁੱਟਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਮੁੱਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤਗਾਸਾ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।<ref name=rare/> ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ&q=9780195796674&dq=9780195796674 |title=The Trial of Bhagat Singh |author-link=A. G. Noorani|author= Noorani, A.G.|publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0195796674 |page=339}}</ref><ref name="refusaltoattend">{{cite news |title=Reasons for Refusing to Attend the Court |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court |accessdate=16 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150741/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court|archivedate=30 September 2015}}</ref> ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਜਾਂ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਫੋਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ====ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ==== ਹੌਲੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ 1 ਮਈ, 1930 ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਪੀਲ ਸੀ।<ref name=ILJ/> 2 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਇੱਕ ''[[ਹੇਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ]]'' ਪਟੀਸ਼ਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਅਤਿ ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ; ਵਾਇਸਰਾਏ ਕੋਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name=ILJ/> ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1915 ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ-ਅਤੇ-ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਰਡਨ-ਨੌਡ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name=ILJ/> ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੁਲਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਜੀ. ਟੀ. ਐਚ. ਹੈਮਿਲਟਨ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਬੂਤ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ [[ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ.]] ਰਿਪੋਰਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਸ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ। ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀ. ਐਨ. ਘੋਸ਼, ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਸਬੂਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੇ ਸਨ। 10 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ 18 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 15 ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 30 ਸਤੰਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਹੋਈ।<ref name=ILJ/> ਤਿੰਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=117|ps=}} ਆਰਡੀਨੈਂਸ (ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ) 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 300 ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।<ref name=ILJ/> ਦੂਜੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ (ਅਯੋਜਿਆ ਘੋਸ਼, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ ਅਤੇ ਦੇਸ ਰਾਜ) ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ 27 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=IndiaToday.in |date=2015-03-23 |title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23 |access-date=2025-09-21 |website=India Today |language=en}}</ref> ====ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨੀ==== [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਅਪੀਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰੇਗੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਅਯੋਗ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਜੱਜ ਵਿਸਕਾਊਂਟ ਡੂਨਡੇਨ ਨੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜਨਤਕ ਅਪੀਲ 17 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਅੜਿੱਕਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 17 ਮਾਰਚ, ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ ਭੇਜੀ ਤਾਰ ਨੰਬਰ 797-ਐੱਸ. ਰਾਹੀਂ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਸੋਮਵਾਰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਲਸਰੂਪ 18 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜੀ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ 24 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗੇਗੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/|title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? - Punjabi Tribune|work=Punjabi Tribune|access-date=2025-09-23|language=pa-IN}}</ref>। ਆਖ਼ਰੀ ਉਪਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਕੀਲਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਰਖਾਸਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉਪਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪਾਈ ਗਈ ‘ਨਾਜਾਇਜ਼ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੀ ਪੜਤਾਲ’ (ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ) ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸ਼ੀਰ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਪਟਾਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਇੱਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਆਪ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੁਣਵਾਈ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 10 ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਜੋ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਦਰਖ਼ਾਸਤਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਤਰੀਕ ਦੱਸਿਆਂ, ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਸਰ ਐਲਨ ਬਰਾਡਵੇ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਜੌਹਨਸਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਬਦਰੀ ਦਾਸ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਬੈਂਚ ਨੇ ਸੁਣਵਾਈ ਉਪਰੰਤ 3 ਵਜੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਕਪੂਰ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵੀ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵਾਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਅੜਿੱਕਾ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਅਮਲ ਹੋਣਾ ਸੁਰੂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/ |access-date=2025-09-21 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ====ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ==== ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ]] ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ, 1931 ਨੂੰ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.myindiamyglory.com/2017/02/13/save-bhagat-singh-mercy-appeal-filed-14-february-1931/|title=ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਦਾ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕਰਨਾ|website=myindiamyglory.com}}</ref> ਕੁਝ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੇ ਆਪਣੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿਚ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: {{quote|ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਖਬਰ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਮੰਦਭਾਗਾ ਦਿਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਤਰਕ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|title=ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਨੋਟ|website=Daily Sikh Updates|accessdate=23 March, 2015|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420192915/http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|dead-url=yes}}</ref>}} ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ: {{quote|ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਆਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫੁੱਲੀ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦਮਨਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।}} ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈ। ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਮੈਂਬਰ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਤੀ ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਨੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਬੰਬ ਫਟਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। === ਫ਼ਾਂਸੀ === [[ਤਸਵੀਰ:BhagatSingh DeathCertificate.jpg|thumb|300px|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਮੁਤਾਬਕ 24 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23|title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary (updated)|website=India Today|language=en|access-date=23 March 2019}}</ref> ਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੌਤ ਵਾਰੰਟਾਂ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਵਾਰੰਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news |first=Haroon |last=Khalid |title=In Bhagat Singh's memory |date=March 2010 |url=http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm#1 |work=[[Daily Jang]] |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151305/http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm|archivedate=30 September 2015}}</ref> ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਫਿਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਭੰਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਤੋਂ ਕਰੀਬ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਦੂਰ [[ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।<ref name="ferozepur.nic.in">{{cite web |url=http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html |title=National Martyrs Memorial, Hussainiwala |accessdate=11 October 2011 |publisher=District Administration, Firozepur, Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151411/http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html|archivedate=30 September 2015}}</ref> ====ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ==== ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ "ਅਪਰਾਧਿਕ ਨਿਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਉਲਟ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name=supremecourt>{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html |title=Supreme Court of India&nbsp;– Photographs of the exhibition on the "Trial of Bhagat Singh" |accessdate=11 October 2011 |work=Supreme Court of India |publisher=[[Supreme Court of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151530/http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html|archivedate=30 September 2015}}</ref> ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਹੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਜ਼ਮ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹੋ ਗਏ।<ref name=rare>{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Rare documents on Bhagat Singh's trial and life in jail |date=15 August 2011 |url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece |work=The Hindu |accessdate=31 October 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151706/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece|archivedate=30 September 2015}}</ref> ====ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ==== [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh's execution Lahore Tribune Front page.jpg|thumb|right|280px|[[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ|ਸੁਖਦੇਵ]], ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਹੇ ਲਟਕਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ - ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਟ੍ਰੀਬਿਊਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਰਕੇ ਤੇ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh The Tribune.jpg|thumb|right| ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ 25 ਮਾਰਚ 1931 ਦੀ ਕਾਪੀ ਜੋ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ’ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ]] ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿਖੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Indian executions stun the Congress |date=25 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0B11F83F5E1B7A93C7AB1788D85F458385F9"Bhagat |accessdate=11 October 2011 }}</ref> ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਝੰਡੇ ਦਿਖਾਏ ਸਨ। ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ: {{quote|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਾਨਪੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉੱਤੇ ਹੋਏ, ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਸਨ।<ref>{{cite news|title=50 die in India riot; Gandhi assaulted as party gathers |date=26 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C15F93F5E1B7A93C4AB1788D85F458385F9|accessdate=2011-10-11 |df=dmy }}</ref>}} ਕਰਾਚੀ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ: {{quote|ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖ ਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਹਰੀ ਫਾਂਸੀ ਬੇਤੁਕੀ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਬ-ਮੰਗ ਦਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਕਿ [ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਗੀ-ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=India: Naked to Buckingham Palace |date=6 April 1931 |work=[[Time (magazine)|Time]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741366-2,00.html |page=3 |accessdate=2011-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152125/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C741366-2%2C00.html |archivedate=30 September 2015 |deadurl=yes |df=dmy-all }}</ref>}} 29 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਸਾਰੇ ਵਿਅਰਥ ਸਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ, ਜਾਂ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਧਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੇਵੱਸੀ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸਨੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਫਾਂਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਵੋ।" ਇਹਨਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਓ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਝੁੱਕਣੇ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਤਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸਥਿਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਡੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਧਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਟਾਈ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਂਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਸਾਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ, ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html |title=Bhagat Singh |accessdate=2012-01-13 |publisher=Research, Reference and Training Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, New Delhi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152238/http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html|archivedate=30 September 2015}}</ref>}} ====ਗਾਂਧੀ ਵਿਵਾਦ==== ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਰੋਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ,<ref name="The Sunday Tribune">{{cite news |first=V.N. |last=Datta |title=Mahatma and the Martyr |date=27 July 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152335/http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm|archivedate=30 September 2015}}</ref> ਪਰ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |first=Varun |last=Suthra |title=Gandhiji tried hard to save Bhagat Singh |date=16 December 2012 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=14 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152449/http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm|archivedate=30 September 2015}}</ref> ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਰਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name=Vaidya/> ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="The Sunday Tribune" /> ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ 'ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਜ਼ਰੂਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ।"<ref>{{cite web | title=Bhagat Singh, Martyr Vs. Reformer | website=Our Heritage | date=2015-03-20 | url=https://vikramjits.wordpress.com/2015/03/20/bhagat-singh-martyr-vs-reformer/ | access-date=2025-11-14}}</ref> ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਿਰਫ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੀ ਲੈ ਸਕਦਾ।"<ref>{{cite news |first=Rajindar |last=Sachar |title=Death to the death penalty |date=17 May 2008 |work=[[Tehelka]] |url=http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |archive-url=https://archive.today/20120913161434/http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |dead-url=yes |archive-date=13 September 2012 |accessdate=1 November 2011 }}</ref> ਗਾਂਧੀ ਨੇ 90,000 ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀ, ਜੋ [[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ|ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਨੂੰ [[ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਪੈਕਟ]] ਅਧੀਨ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name=Vaidya/> ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ [[ਫਰੰਟਲਾਈਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਦੌਰੇ ਸਮੇਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਮੁਅੱਤਲ ਦੇ ਦਿਨ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਦਲਾਓ ਲਈ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।<ref name=Vaidya/> ==ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ== ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ। ਭਗਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਪਕ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref>{{cite journal |title=The Influence of Ghadar Movement on Bhagat Singh's Thought and Action |journal=Journal of Pakistan Vision |year=2008 |first=Harish K. |last=Puri |volume=9 |issue=2|url=http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf |accessdate=18 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152717/http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf|archivedate=30 September 2015}}</ref> ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ]] ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=Rao1997/> ਉਹ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਕੂਨਿਨ]] ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]], [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ [[ਤ੍ਰੋਤਸਕੀ]] ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਖੀਰਲੇ ਵਸੀਅਤਨਾਮੇ, "ਟੂ ਯੰਗ ਪਲੀਟੀਕਲ ਵਰਕਰਜ਼", ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ" ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ "ਨਵੇਂ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਰਥਾਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ, ਆਧਾਰ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Bhagat|title=To Young Political Workers|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|publisher=Marxists.org|accessdate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001153755/https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ - ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਵੇਗੀ।<ref name=HINDUBSMP>{{cite news|title=Bhagat Singh an early Marxist, says Panikkar |work=The Hindu |date=14 October 2007 |url=http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|accessdate=1 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115200414/http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|archivedate=15 January 2008 |deadurl=no |location=Chennai, India}}</ref> ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1928 ਤਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਕਿਰਤੀ'' ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲੜੀਬੱਧ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਕਿ ਜਨਤਾ ਨੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ: "ਲੋਕ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਾਜਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।" ਉਸਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ: "ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ''ਵਸੁਧਿਵ ਕੁਟੂਮਬਾਕ'' ਆਦਿ ਦਾ ਅਰਥ ਇਕੋ ਅਰਥ ਹੈ।" ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ: {{quote|ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੱਬ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਈ ਪਾਗਲ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੇਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਰਚ, ਰੱਬ ਅਤੇ ਧਰਮ; ਰਾਜ; ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਾਇਦਾਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name=Rao1997/>}} ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ।<ref name=HINDUBSMP /> ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਜੇਸਨ ਐਡਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਲੇਨਿਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ<ref name=Adams/> 1926 ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟਰੌਟਸਕੀ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੰ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਪੁੱਛੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|author=Chinmohan Sehanavis |url=http://www.mainstreamweekly.net/article351.html |title=Impact of Lenin on Bhagat Singh's Life |work=Mainstream Weekly |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153113/http://www.mainstreamweekly.net/article351.html|archivedate=30 September 2015}}</ref> ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਦੇ ਵੀ [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref name=Adams/> ===ਨਾਸਤਿਕਤਾ=== ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਕੂਨਿਨ, ਲੈਨਿਨ, ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ - ਸਾਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੋਹੰਮ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਕਾਮਨ ਸੇਂਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ। 1930-31 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਕੈਦੀ [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ|ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜੱਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ, ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ: "ਤੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਉਮੈ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਪਰਦੇ ਵਾਂਗ ਹੈ"। ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ "[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]" ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਘਮੰਡ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰ-ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: {{quote|ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤਦ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਪੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸਫੋਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਯੋਗ ਫੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਲਈ ਖਤਰਾ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਬੇਬੱਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|2=|title=Why I am an Atheist|website=http://thedemocraticbuzzer.com|access-date=2019-04-15|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328124834/http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|dead-url=yes}}</ref>|sign=|source=}} ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਆਉਣਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓਗੇ।" ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰੇ ਸ੍ਰੀਮਾਨ, ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਤਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਛੋਟੇ ਸੁਆਰਥੀ ਇਰਾਦੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। "ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤੋ, ਕੀ ਇਹ ਘਮੰਡ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ।<ref>{{Cite web|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1930/10/05.htm|title=Why I am an Atheist|website=marxists}}</ref>}} ==="ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ"=== ਉਸ ਨੇ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਲੀਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ: "ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ। ਮਹਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਬਚ ਗਏ।"<ref>{{cite web |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8 |work=Letters, Writings and Statements of Shaheed Bhagat Singh and his Copatriots |title=Leaflet thrown in the Central Assembly Hall, New Delhi at the time of the throwing bombs. |accessdate=11 October 2011 |publisher=Shahid Bhagat Singh Research Committee, Ludhiana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153306/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8|archivedate=30 September 2015}}</ref> ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |first=Pamela |last=Philipose |title=Is this real justice? |date=10 September 2011 |url=http://www.thehindu.com/arts/magazine/article2442039.ece |work=The Hindu |accessdate=20 November 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151534/http://www.thehindu.com/features/magazine/article2442039.ece|archivedate=1 October 2015}}</ref> ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰਣਥ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਖਰੜਾ ਪੱਤਰ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=Vaidya/> ==ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ== [[ਤਸਵੀਰ:Shaheed Bhagat Singh. Rewalsar, Himachal Pradesh.jpg|right|frameless]] ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।" ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕੌਮੀ ਜਾਗਰਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਲੜਾਕੂ ਸੀ ਜੋ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ... ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਜੋ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।" ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ: "ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/happy-birthday-shaheed-bhagat-singh-interview-professor-chaman-lal|title=ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ|last=|first=|date=28 Sep 2016|website=newsclick|publisher=newsclick|access-date=28 Sep 2016}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ == ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ।<ref name="Pinney" /> ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਘਵਾਦ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: {{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ, ਸੰਸਦੀ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਨਕਸਲੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਤਰੀਕਾ ਸਮੱਸਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਤਿਕਥਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.sacw.net/article22.html |title=Book review: Why the Story of Bhagat Singh Remains on the Margins? |accessdate=2011-10-29|last=Singh |first=Pritam |date=24 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151416/http://www.sacw.net/article22.html|archivedate=1 October 2015}}</ref>}} * 15 ਅਗਸਤ, 2008 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 18 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news |first=Aditi |last=Tandon |title=Prez to unveil martyr's 'turbaned' statue |date=8 August 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm#16 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152945/http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp |title=Bhagat Singh and B.K. Dutt|accessdate=3 December 2011 |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151310/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp|archivedate=1 October 2015}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:National Martyrs Memorial Hussainiwala closeup.jpg|thumb|ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]] * ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। 17 ਜਨਵਰੀ, 1961 ਨੂੰ, ਸੂਲੇਮੰਕੀ ਹੈਡ ਵਰਕਜ਼ ਨੇੜੇ 12 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ferozepur.nic.in" /> ਉਥੇ ਹੀ 19 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਬੱਤੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="tribuneindia.com" /> 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971)|1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਲੜਾਈ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ<ref name="ferozepur.nic.in" /><ref>{{cite web |title=ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ |url=https://vaisakhi.co.in/%e0%a8%b6%e0%a8%b9%e0%a9%80%e0%a8%a6-%e0%a8%ad%e0%a8%97%e0%a8%a4-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%98/ |url-status=dead |accessdate=26 ਸਤੰਬਰ 2023 |publisher=Vaisakhi Publisher, Punjab, India |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926033533/https://vaisakhi.co.in/%E0%A8%B6%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%A6-%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98/ }}</ref> ਪਰ 1973 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name="tribuneindia.com">{{cite news |title=Shaheedon ki dharti |date=3 July 1999 |work=The Tribune |location=India |url=http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm#3 |accessdate=11 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150708/http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> * ''ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ'' 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਾਰਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm |title=Dress and Ornaments |accessdate=21 October 2011|work=Gazetteer of India, Punjab, Firozpur (First Edition) |year=1983 |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150557/http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |first=Chander |last=Parkash |title=National Monument Status Eludes Building |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#9 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> * ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ 50 ਵੀਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ, ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਰੇਤ, ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਨੂੰ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=museum>{{cite news |first=Sarbjit |last=Dhaliwal |author2=Amarjit Thind |title=Policemen make a beeline for museum |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#2 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> ਪਹਿਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਪੰਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਨੋਟਸ ਭੇਜੇ ਸਨ,<ref name=museum /> ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲੀ ''[[ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ]]'' ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm |title=Chapter XIV (f) |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Jalandhar |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150255/http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm |title=Chapter XV |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Nawanshahr|publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150114/http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> * ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2009 ਵਿੱਚ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ {{INR}}168 ਮਿਲੀਅਨ ($ 2.3 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|title=Bhagat Singh memorial in native village gets go ahead|date=30 January 2009|publisher=[[Indo-Asian News Service]]|accessdate=22 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150011/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|archivedate=1 October 2015}}</ref> * ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 28 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=supremecourt /><ref name=rare /> == ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ == [[ਤਸਵੀਰ:Statues of Bhagat Singh, Rajguru and Sukhdev.jpg|thumb|210px|ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news |first=Sharmila |last=Ravinder |title=Bhagat Singh, the eternal youth icon |date=13 October 2011 |url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/entry/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon |work=The Times of India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145727/http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon/|archivedate=1 October 2015}}</ref><ref>{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=Bhagat Singh: Hero then, hero now |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#6 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref><ref>{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=We salute the great martyr Bhagat Singh |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#8 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਸ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ'' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ "ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ" ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |first=S. |last=Prasannarajan |title=60 greatest Indians |date=11 April 2008 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/60+greatest+Indians/1/6964.html |work=[[India Today]] |accessdate=7 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152706/http://indiatoday.intoday.in/story/60%2Bgreatest%2BIndians/1/6964.html |archivedate=1 October 2015 |deadurl=yes }}</ref> ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ''ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੰਸਥਾਨ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |title=In memory of Bhagat Singh |date=1 January 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145058/http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm|archivedate=1 October 2015}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ, 2001<ref>{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2001 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015706/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |archivedate=26 April 2012 }}</ref> ਅਤੇ 2005<ref>{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2005 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015242/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |archivedate=26 April 2012 }}</ref> ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੌਨ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਦਮਾਨ ਚੌਂਕ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{ cite news |title=Bhagat Singh: ‘Plan to rename chowk not dropped, just on hold’| date= 18 December 2012|url=http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/ |newspaper=The Express Tribune |accessdate=26 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144830/http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/|archivedate=1 October 2015}}</ref><ref>{{cite news |title=It's now Bhagat Singh Chowk in Lahore |date=30 September 2012 |url=http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true |work=[[The Hindu]] |accessdate=2 October 2012 |location=Chennai, India |first=Anita |last=Joshua|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144058/http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true|archivedate=1 October 2015}}</ref> 6 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੌਕ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref name="BSMFP">{{cite news |title=Plea to prove Bhagat's innocence: Pak-based body wants speedy hearing |url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |date=6 September 2015 |work=Hindustan Times |accessdate=8 September 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6bOhkydCu?url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |archivedate=8 September 2015 |deadurl=yes }}</ref> === ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1954) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਅਬੀਦ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1963) ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ''ਸ਼ਹੀਦ'' (1965) ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]] ਨੇ ਅਤੇ ''ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1974) ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੱਤ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 2002 ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ'', ''23 ਮਾਰਚ ,1931: ਸ਼ਹੀਦ'' ਅਤੇ ''ਦੀ ਲੈਜੇਡ ਆਫ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਸੋਨੂੰ ਸੂਦ]], [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/dara-singhs-best-bollywood-moments-shaheed-bhagat-singh-109052-2012-07-12|title=Dara Singh's best Bollywood moments: Amar Shaheed Bhagat Singh|date=12 July 2012|accessdate=1 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.freepressjournal.in/featured-blog/bhagat-singh-death-anniversary-7-movies-based-on-the-life-of-bhagat-singh/1241877|title=Bhagat Singh death anniversary: 7 movies based on the life of Bhagat Singh|accessdate=22 March 2018}}</ref> ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ]]'' (2006), ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news|first=Rajiv |last=Vijayakar |title=Pictures of Patriotism |date=19 March 2010 |publisher=[[Screen (magazine)|Screen]] |url=http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100809025848/http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |archivedate=9 August 2010 }}</ref> [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] ਨੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ'' ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਰਮ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਸਟਾਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ'', ਜੋ ਕਿ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ive-been-wanting-to-play-bhagat-singh-karam-rajpal/articleshow/64115143.cms|title=I've been wanting to play Bhagat Singh: Karam Rajpal|accessdate=27 May 2018}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ''[[ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]]'' ਅਤੇ ''[[ਅਨਹਦ (ਐਨਜੀਓ)|ਅਨਹਦ]]'', ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 40-ਮਿੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਨਕਲਾਬ'' ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=New film tells 'real' Bhagat Singh story |date=13 July 2008 |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoL36hh?url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |archivedate=1 April 2012 }}</ref><ref>{{cite news |title=Documentary on Bhagat Singh |date=8 July 2008 |url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoGmFaz?url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |archivedate=1 April 2012 }}</ref> === ਥੀਏਟਰ === ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਭੀੜ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Partitions within |date=26 January 2012 |url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |work=The Hindu |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoBEUJC?url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |archivedate=1 April 2012 }}</ref><ref>{{cite news |first=Shreya |last=Ray |title=The lost son of Lahore |date=20 January 2012 |url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |work=[[Live Mint]] |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66ao4hUQ4?url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |archivedate=1 April 2012 }}</ref><ref>{{cite news |title=Sanawar students dramatise Bhagat Singh's life |date=n.d. |url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |work=Day and Night News |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anxTWhA?url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |archivedate=1 April 2012 }}</ref> === ਗਾਣੇ === [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਣੇ, "ਸਰਫਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮੰਨਾ" ਅਤੇ "ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਦੇ ਬੇਸੰਤ ਚੋਲਾ" ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite news |first=Yogendra |last=Bali |title=The role of poets in freedom struggle |date=August 2000 |publisher=[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |work=Press Information Bureau |accessdate=4 December 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anqlzCn?url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |archivedate=1 April 2012 }}</ref><ref name="films">{{cite news |title=A non-stop show&nbsp;... |date=3 June 2002 |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aovff0n?url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |archivedate=1 April 2012 }}</ref> === ਹੋਰ === 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ 61ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |title=Bhagat Singh and followers |accessdate=20 November 2011 |work=Indian Post |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anegLfh?url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |archivedate=1 April 2012 }}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ₹5 ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Issue of coins to commemorate the occasion of "Shahid Bhagat Singh Birth Centenary"|url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|website=rbi.org.in|publisher=Reserve Bank of India|accessdate=1 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001143633/https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|archivedate=1 October 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == === ਨੋਟ === {{Notelist|refs= {{efn|name=birth|Whereas most sources state 27 September 1907 to be Bhagat Singh's birth date,<ref name=combined-birth-date-27-9> * {{Citation|year=2021|chapter= Bhagat Singh|title=Encyclopedia Britannica|chapter-url= https://www.britannica.com/biography/Bhagat-Singh|quote=Quick Facts <br/>Born: September 27, 1907, Lyallpur, western Punjab, India [now in Pakistan] <br/> Died: March 23, 1931, Lahore [now in Pakistan] (aged 23)}} * {{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu]|year=2004|quote=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu] (1907–1931), revolutionary and writer, was born in the village of Banga, Punjab, India (now in Pakistan) on 27 September 1907}} * {{Citation|last=NCERT (India)|title=Modern India: a textbook for Class XII|series=Textbooks from India|volume=18|location=New Delhi|publisher=National Council for Educational Research and Training|page=242|year=2004|oclc=838284530|isbn=9788174501295|url=https://archive.org/details/modern-india-satish-chandra-mittal-ncert/page/241/mode/2up|quote=Sardar Bhagat Singh was born in a place called Banga in Lyalpur district on 27 September 1907}} * {{Citation|last1=Singh|first1=Bhagat|last2=Gupta|first2=D. N.|title=Selected Writings|location=New Delhi|publisher=National Book Trust|year=2007|editor1-last=Gupta|editor1-first=D. N.|editor2-last=Chandra|editor2-first=Bipan|isbn=9788123749419|oclc=607855643|page=xi|url=https://archive.org/details/bhagatsinghselectspeechesandwritingsguptad.n._590_s/page/n11/mode/2up| quote=Bhagat Singh was born in a patriotic family on 27 September 1907 in the village Khatkar Kalan, tehsil Banga, district Jalandhar, though his father Sardar Kishen Singh had shifted to Lyallpur (now Faislabad in Pakistan) sometime before his birth.}} * {{Cite book|last=Singh|first=Bhagat|title=Words of Freedom: Ideas of a Nation|publisher = Penguin Books|year=2010|isbn=9780143068884|url=https://books.google.com/books?id=1nQTv8c6V90C&pg=PR10|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in Lyallpur, Punjab into a family of revolutionaries. His uncles, Ajit Singh and Swaran Singh, as well as his father, Kishan Singh, were members of the Ghadar Party. (Swaran Singh was hanged in 1927, four years before his nephew, for his involvement in the Kakori train robbery of 1925.)}} * {{Cite book|last=Juss|first=Satvinder S.|title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&pg=PT30|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7 |quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in a small village by the name of 'Banga'. It was then in the Lyallpur district of undivided ... Punjab. Today it is located in Pakistan under the new name of Faisalabad.}} ** {{Cite book|last=Juss |first=Satvinder S. |title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&pg=PT297|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7|quote=At any rate, this is what Lajjawati appears to have said when she was interviewed for the oral history archive of the Nehru Memorial Museum & Library. The disclosure to Lala Feroz Chand of the bundle of documents enabled the publication of one of the writings of Bhagat Singh, namely, his celebrated, ‘Why I Am an Atheist’, on 27 September 1931. This was designed to coincide with what would have been Bhagat Singh's twenty-fourth birthday.}} * {{Citation|last=Noorani|first=A. G.|author-link=A. G. Noorani|title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice|publisher = Oxford University Press|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ|page=9|isbn=978-0-19-579667-4|quote=Bhagat Singh was born in the village Banga in Lyallpur, on September 27, 1907, in a family of revolutionaries and in a clime in which the spirit of revolt gripped a large number of people in the Punjab.}} * {{Citation|editor1-last=Dayal|editor1-first=Ravi|title=We Fought Together for Freedom: Chapters from the Indian National Movement|location=Delhi|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=vSZuAAAAMAAJ|year=1995|page=139|isbn=978-0-19-563286-6|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in the village of Banga in the Lyallpur district of Punjab (now in Pakistan) into a patriotic family.}} * {{Citation|last=Singh|first=Fauja|title=Eminent Freedom Fighters of Punjab|publisher=Punjab University, Department of Punjab Historical Studies|year=1972|oclc=504464385|page=80|quote=Bhagat Singh He belongs to the front rank of Punjabi heroes martyred in the cause of national movement . ... He was born on September 27 , 1907.}} * {{Citation|last=Aggarwal|first=Som Nath|title=The heroes of Cellular Jail: Study based on personal memoirs of Indian freedom fighters incarcerated in the Cellular Jail, Andaman and Nicobar Islands, in connection with freedom movement, 1857-1945; includes a list of prisoners period-wise and state-wise|location=Patiala|publisher=Publication Bureau, Punjab University|year=1995|isbn=9788173801075|oclc= 33970606|page=193|quote=In the Punjab , Lahore was once again agog with revolutionary activities and Bhagat Singh who was to become Shaheed - i - Azam in subsequent years was on the forefront . He was born on 27 September 1907 and belonged to village Khatkar}} * {{Citation|last=Communist Party of India (Marxist) History Commission|location=New Delhi|publisher=CPI (M) Publications and LeftWord Books|year=2005|title=History of the Communist Movement in India: The Formative Years, 1920&ndash;1933|isbn=9788187496496|oclc=493429162|url=https://books.google.com/books?id=KqLaAAAAMAAJ|page=231|quote=Bhagat Singh 1907-1931 One of the most outstanding revolutionaries of India, martyred at the age of 23. Born in a peasant family in Banga village of Lyallpur district of Punjab on September 27 , 1907}} </ref> some mention 28 September 1907.<ref name=sohi-parashar-birth> * {{Citation|last=Sohi|first=Seema|title=Echoes of Mutiny: Race, Surveillance, and Indian Anticolonialism in North America|publisher=Oxford University Press|page=195|year=2014|isbn=978-0-19-939044-1|url=https://books.google.com/books?id=x_D8AwAAQBAJ&pg=PT195|quote=... on March 23, 1931, twenty-three year old Bhagat Singh was hanged. Born on September 28, 1907, Bhagat Singh came from a family of freedom fighters}} * {{Citation|last=Parashar|first=Swati|chapter=Terrorism and the Postcolonial 'State'|title=Routledge Handbook of Postcolonial Politics|publisher=Routledge|editor1-first=Olivia U.|editor1-last=Rutazibwa|editor2-first=Robbie|editor2-last=Shilliam|year=2018|page=178|isbn=978-1-317-36939-4|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zEBNDwAAQBAJ&pg=PT178|quote=Footnote 2: Bhagat Singh (28 September 1907 – 23 March 1931) was an Indian freedom fighter with socialist revolutionary leanings.}}</ref> Some others mention both 27 and 28 September in different contexts;<ref name=chaman-yates-moffat> * {{Cite book|editor1-last=Lal|editor1-first=Chaman|editor2-last=Yates|editor2-first=Michael D.|title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=34|isbn=978-1-68590-067-0|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&pg=PA34|quote=Kumari Lajjawati, secretary of the Bhagat Singh Defence Committee and a Congress activist, frequently visited the Lahore jail to discuss the legal aspects of the case. In an interview with the Nehru Memorial Museum and Library’s oral history cell, she said that she brought some papers given to her by Bhagat Singh, which she later showed to Feroze Chand, editor of ''The People'', Lala Lajpat Rai’s well-established paper in Lahore. Feroze Chand was given the freedom to select whatever he wanted for publication in ''The People''. He did this and returned the rest to Lajjawati, who handed them over to Bejoy Kumar Sinha in 1938. From the papers he had, Feroze Chand published ‘Why I am an Atheist’ on 27 September 1931, Bhagat Singh’s first birthday after his execution on 23 March of that same year.}} * {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=127|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&pg=PA127|isbn=978-1-68590-066-3| quote=Bhagat Singh wrote an impassioned letter to Bhai Randir Singh, and the latter agreed to meet. However, he implored the young revolutionary to renounce his atheism and embrace the religion in which he was raised. He claimed his word convinced Bhagat Singh to repent and return to the religious fold. But Bhagat Singh, understanding that what he said could be distorted after his death, soon wrote this famous essay, so that people would know what he really believed. This was done in October 1930, and the essay was published in ''The People'' on 27 September 1931, the first birth anniversary of Bhagat Singh after his execution.<Footnote 1: Bhagat Singh's birth anniversary is now widely accepted to fall on 28 September>}} ** {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024|publisher=NYU Press|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&pg=PA12|page=12|isbn=978-1-68590-066-3 |quote=Bhagat Singh is a legend, but how he became one needs to be understood. He was born on 28 September 1907 in the village of Chak No. 105, Lyallpur Bange, as it was called in those days, which is now in Faisalabad, Pakistan, which itself was formerly known as Lyallpur.}} * {{Cite book|last=Moffat|first=Chris|title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=128|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&pg=PA128|quote=According to the scholar Chaman Lal, Lajjawati showed the contents of the bundle to Lala Feroz Chand, editor of The People. For Lal, this explains how the essay ‘Why I Am an Atheist’ came to appear in the Lahore weekly on 27 September 1931, selected from the smuggled documents and published near to what would have been the revolutionary’s twenty-fourth birthday.}} ** {{Cite book|last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=210|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&pg=PA210|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|quote=Solitude characterizes the biographies of all three sites. Each structure is relegated from the rhythms of everyday experience due to poor accessibility: Khatkar Kalan is a small village in rural Punjab, Hussainiwala, an outpost on the border with Pakistan, and the Lok Sabha grounds have been highly securitized since militant attacks on the complex in December 2001. Crowds gather at the first two sites on special occasions — the 23 March death anniversary or 28 September birth anniversary, specifically — but visitors are otherwise infrequent. }}</ref> One scholar has suggested that 27 September was widely celebrated in India as Bhagat Singh's birthday until the turn of the 21st century when [[Google]]'s celebration of its founding on that day began to critically affect Indian media's coverage of the birthday.<ref name=phanjoubam-2016>{{citation|last=Phanjoubam|first=Pradip|title=The Northeast Question: Conflicts and frontiers|location=London and New York|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-95798-5|url=https://books.google.com/books?id=YBStCwAAQBAJ&pg=PT53|quote=Consider this. 27 September is the birthday of Google. This day is also the birthday of well-known and respected Indian freedom fighter Bhagat Singh, though some claim 28 September to be his birthday. For all the years after Indian independence, Bhagat Singh’s birthday was what the Indian media remembered on 27 September, with the union government’s Directorate of Advertising and Visual Publicity (DAVP) issuing large eulogising display advertisements ahead of the day, reminding the nation of the day’s significance in the Indian independence movement and nation-building. But by the turn of the twenty-first century, amidst the excitement of changes brought about by the liberalisation of the Indian economy and its consequent growing integration with the global market, all major Indian news channels and newspapers began enthusiastically remembering Google, carrying features on this phenomenon of the digital age for days, and in the process, virtually marginalised the memory of Bhagat Singh to the periphery of the media’s, and therefore, the public’s consciousness.}}</ref>}} }} === ਹਵਾਲੇ === <references> <ref name=Adams>{{citation |url=http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&lang=en |first=Jason |last=Adams |title=Asian Anarchism: China, Korea, Japan & India |publisher=Raforum.info |year=2005 |access-date=28 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001143403/http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&lang=en|archive-date=1 October 2015}}</ref> <ref name=Dam/> <ref name=Friend/> <!-- <ref name=Govind>{{citation|last=Govind|first=Nikhil|title=Between Love and Freedom: The Revolutionary in the Hindi Novel|url=https://books.google.com/books?id=3Hk9BAAAQBAJ|year=2014|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-55975-7|pages=56–57}}</ref> --> <ref name=ILJ/> <ref name=Lal/> <ref name=Mittal>{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |author-link2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065|doi=10.2307/3517065 }} {{subscription required}}</ref> <ref name=Pinney>{{citation |last=Pinney |first=Christopher |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=8hhXq7hpzSwC |title='Photos of the Gods': The Printed Image And Political Struggle in India |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-184-6|pages=117, 124–126}}</ref> <ref name=Rao1997>{{citation |last=Rao |first=Niraja |date=April 1997 |title=Bhagat Singh and the Revolutionary Movement |journal=Revolutionary Democracy |volume=3 |issue=1 |access-date=18 November 2011|url=http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001141654/http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-date=1 October 2015}}</ref> <ref name=s380/> <ref name=Vaidya/> </references> === Works cited and bibliography === {{Refbegin|colwidth=40em}} * {{citation |last1=Bakshi |first1=S.R. |last2=Gajrani |first2=S. |last3=Singh |first3=Hari |title=Early Aryans to Swaraj |volume=10: Modern India |publisher=Sarup & Sons |location=New Delhi |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=7fXK3DiuJ5oC |isbn=978-8176255370 }} * {{Cite book |last=Datta |first=Vishwanath |year=2008 |title=Gandhi and Bhagat Singh |publisher=Rupa & Co. |isbn=978-81-291-1367-2 }} * {{citation|last=Gaur|first=I.D.|title=Martyr as Bridegroom|url=https://books.google.com/books?id=PC4C3KcgCv0C|year=2008|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-84331-348-9}} * {{citation|last=Grewal|first=J.S.|title=The Sikhs of the Punjab|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-63764-0}} * {{citation |last=Gupta|first=Amit Kumar |title=Defying Death: Nationalist Revolutionism in India, 1897–1938 |journal=Social Scientist |volume=25 |issue=9/10 |date=September–October 1997 |pages=3–27 |jstor=3517678|doi=10.2307/3517678 }} {{subscription required}} * {{Cite book|last2=Singh|first2=Bhagat|last1=Habib|first1=Irfan S.|author-link1=Irfan Habib|url=https://books.google.com/books?id=JoIMAQAAMAAJ|year=2007|title=To make the deaf hear: ideology and programme of Bhagat Singh and his comrades|publisher=Three Essays Collective|isbn=978-81-88789-56-6}} * {{cite book|last1=MacLean|first1=Kama|title=A revolutionary history of interwar India : violence, image, voice and text|url=https://archive.org/details/revolutionaryhis0000macl|date=2015|publisher=OUP|location=New York|isbn=978-0-19-021715-0}} * {{citation|last1=Maclean|first1=Kama|last2=Elam|first2=J. David|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7}} * {{citation|last=Moffat|first=Chris|editor1-first=Kama|editor1-last=Maclean|editor2-first=J. David|editor2-last=Elam|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ&pg=PA73|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7|pages=73–89|chapter=Experiments in political truth}} * {{cite book |title=Changing Homelands |first=Neeti |last=Nair |publisher=Harvard University Press |year=2011 |isbn=978-0-674-05779-1 |url=https://books.google.com/books?id=o-NoCp9Lc24C }} * {{citation |title=Bhagat Singh as 'Satyagrahi': The Limits to Non-violence in Late Colonial India |journal=[[Modern Asian Studies]] |date=May 2009 |first=Neeti |last=Nair |volume=43 |issue=3 |pages=649–681 |jstor=20488099 |doi=10.1017/S0026749X08003491 |s2cid=143725577 }} * {{citation |last=Nayar |first=Kuldip |author-link=Kuldip Nayar |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=bG9lA6CrgQgC |title=The Martyr Bhagat Singh: Experiments in Revolution |publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-0700-3 }} * {{cite book |last=Noorani |first=Abdul Gafoor Abdul Majeed |title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice |publisher=Oxford University Press |year=2001 |orig-year=1996 |isbn=978-0-19-579667-4}} * {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005a |url=https://books.google.com/books?id=PEwJQ6_eTEUC |title=Bhagat Singh |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0827-2 }} * {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005b |url=https://books.google.com/books?id=sudu7qABntcC |title=Chandra Shekhar Azad (An Immortal Revolutionary of India) |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0816-6 }} * {{cite book|last1=Sharma|first1=Shalini|title=Radical Politics in Colonial Punjab: Governance and Sedition|date=2010|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-45688-3}} * {{citation |last2=Hooja |first2=Bhupendra |last1=Singh |first1=Bhagat |url=https://books.google.com/books?id=OAq4N60oopEC |title=The Jail Notebook and Other Writings |publisher=LeftWord Books |year=2007 |isbn=978-81-87496-72-4 }} * {{citation |title=Review article |journal=Journal of Punjab Studies |date=Fall 2007 |first=Pritam |last=Singh |volume=14 |issue=2 |pages=297–326 |access-date=8 October 2013 |url=http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001140644/http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-date=1 October 2015 }} * {{cite book |last2=Singh |first2=Trilochan |last1=Singh |first1=Randhir |author-link1=Randhir Singh (Sikh) |title=Autobiography of Bhai Sahib Randhir Singh: freedom fighter, reformer, theologian, saint and hero of Lahore conspiracy case, first prisoner of Gurdwara reform movement |publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |year=1993}} * {{citation|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian-English Literature, 1830–1947|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-61840-6}} * {{cite book|last1=Waraich|first1=Malwinder Jit Singh|title=Bhagat Singh: The Eternal Rebel|date=2007|publisher=Publications Division|location=Delhi|isbn=978-8123014814}} * {{cite book |last2=Sidhu |first2=Gurdev Dingh |last1=Waraich |first1=Malwinder Jit Singh |title=The hanging of Bhagat Singh : complete judgement and other documents |url=https://archive.org/details/hangingofbhagats0000unse |publisher=Unistar |location=Chandigarh |year=2005}} {{Refend}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{Sister project links|d=Q377808|c=category:Bhagat Singh|s=ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|n=no|b=no|wikt=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no}} * [http://www.shahidbhagatsingh.org/ Bhagat Singh biography, and letters written by Bhagat Singh] * [https://web.archive.org/web/20131020032511/http://www.outlookindia.com/article.aspx?208908 His Violence Wasn't Just About Killing], ''[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]'' * [http://www.tribuneindia.com/2011/20110508/edit.htm#1 The indomitable courage and sacrifice of Bhagat Singh and his comrades will continue to inspire people], ''[[Tribune India|The Tribune]]'' * [https://www.thequint.com/news/world/pakistans-bhagat-singh-tracing-the-martyrs-footsteps-in-lahore Tracing the Martyr's Footsteps in Lahore], ''[[The Quint]]'' {{Indian independence movement}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1931]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਇਨਕਲਾਬੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]] i162h1lccrtzqlqap3ox4nxbufza035 0 5405 847306 816518 2026-09-24T00:42:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 29 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847306 wikitext text/x-wiki {{ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ}} [[Image:PennCityHall.png|thumb|right|300px|The Philadelphia skyline, prior to the construction of [[Comcast Center (office building)|Comcast Center]], showing (from left to right) the [[Ritz-Carlton Hotel Company|Ritz-Carlton Philadelphia]], [[Two Liberty Place]], [[Centre Square|Centre Square I]] and [[Centre Square|II]], [[One Liberty Place]], the [[Mellon Bank Center]], the [[Philadelphia City Hall]], and the [[Bell Atlantic Tower]]]] ਇਹ ਉਚਾਈ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ [[ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ (ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ)|ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ]] (ਜੋ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ [[ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ) ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ 57 ਸਟੋਰੀ ਉੱਚਾ ਕਾਮਕੇਸਟ ਸੇਂਟਰ ਹੈ, ਜੋ 975&nbsp;[[ਫੁੱਟ]] (297&nbsp;[[ਮਿਟਰ]]) ਹੈ।<ref name=comc>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=4894|title=Comcast Center|accessdate=2007-08-21|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> ਕਾਮਕੇਸਟ ਸੇਂਟਰ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੀ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|14ਵੀਂ ਉੱਚੀ]] ਅਤੇ ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.lfdriscoll.com/news/article.php?id=121|title=L.F. Driscoll Co. tops out Comcast Center|last=Cynwyd|first=Bala|accessdate=2007-08-22|publisher=L.F. Driscoll}}</ref> ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੁਰ ਇਮਾਰਤ ਵੱਨ ਲਿਬਰਟੀ ਪਲੇਸ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੁਜੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ 17ਵੀਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ।<ref name=onelib>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1libertyplace-philadelphia-pa-usa|title=One Liberty Place|accessdate=2007-08-21|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103211403/http://www.emporis.com/building/one-liberty-place-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref> ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ ਰਾਜ ਦਿਆਂ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਚਾਰ [[ਪਿਟਸਬਰਗ (ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ)|ਪਿਟਸਬਰਗ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦਾ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ 1744 ਨੂੰ ਕਰਾਈਸਟ ਚਰਚ (Christ Church), ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਸੀ, ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।<ref name=church>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=christchurch-philadelphia-pa-usa|title=Christ Church|accessdate=2007-08-17|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦਿਆਂ ਦੋ ਇਮਾਰਤਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੁਨਿਆਂ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਰਹਿਆਂ ਸਨ:- ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਾਈਸਟ ਚਰਚ (Christ Church) ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਟੀ ਹਾਲ (City Hall)। ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦਾ ਸਿਟੀ ਹਾਲ (City Hall), 1901 ਤੋਂ 1908 ਤੱਕ ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.galenfrysinger.com/philadelphia_city_hall.htm|title=City Hall|accessdate=2007-08-21|publisher=GalenFrysinger.com}}</ref> ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਚ ਜਿਆਦਾ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ 1970s ਤੋਂ 1980s ਤੱਕ ਬਣਨਿਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣੀਆਂ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 11 ਇਮਾਰਤਾਂ 500&nbsp;ਫੁੱਟ (152&nbsp;ਮੀਟਰ) ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ। __TOC__ {{Wide image|GardenStreetBridgeSchuylkillRiverSkylinePhiladelphiaPennsylvania.jpg|1000px|}} ==ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ== [[Image:Comcastcenter vertical.jpg|thumb|upright|[[Comcast Center (office building)|Comcast Center]], Philadelphia's and Pennsylvania's tallest building]] [[Image:One liberty place.JPG|thumb|upright|[[One Liberty Place]], with [[Two Liberty Place]] visible in the distance, Philadelphia's 2nd and 3rd-tallest buildings]] [[Image:Cira Centre, Philadelphia-east.JPG|thumb|upright|[[Cira Centre]], the city's 20th-tallest building]] ਇਹ ਸੂਚੀ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦਿਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਲਾਨ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਉਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਜੋ 400 ਫੁੱਟ (122 ਮੀਟਰ) ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |last=Cooperman |first=Emily T. |url=http://phillyskyline.com/bldgs/50tallest.htm |title=Philly's 50 tallest buildings |accessdate=2007-08-16 |publisher=phillyskyline.com |archive-date=2007-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706002925/http://phillyskyline.com/bldgs/50tallest.htm |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਚਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਅਨਟੀਨੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ (=) ਦੋ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਇਮਾਰਤਾ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ-ਚਿਨ੍ਹ ਹੈ। "ਸਾਲ" ਕਾਲਮ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਸਾਲ ਇਮਾਰਤ ਪੁਰੀ ਹੋਈ। ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਢਾਈ ਗਈ ਇਮਾਰਤ (ਵੱਨ ਮਰਿਡੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ - One Meridian Plaza - 492-ਫੁੱਟ (150 ਮੀਟਰ)) ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1meridianplaza-philadelphia-pa-usa|title=One Meridian Plaza|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013120023/http://www.emporis.com/building/one-meridian-plaza-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ਦਰਜਾ ! ਨਾਂ ! ਉਚਾਈ<br><small>[[ਫੁੱਟ]] / [[ਮੀਟਰ]]</small> ! ਮੰਜਲਾਂ ! ਸਾਲ !class="unsortable"| ਨੋਟ <!--MAKE SURE, AS MORE BUILDINGS ACROSS THE US/WORLD ARE BUILT THAT THIS LIST IS UPDATED FOR THE RANKINGS!!!--> |- | 1 || ਕਾਮਕੇਸਟ ਸੇਂਟਰ (Comcast Center) || 975 / 297 || 58 || 2008 | ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ; [[ਅਮਰੀਕਾ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 14ਵੀਂ ਉੱਚੀ]], [[ਦੁਨਿਆਂ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ 55ਵੀਂ ਉੱਚੀ]]।<ref name=comc/><ref name=comcast>{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=comcastcenter-philadelphia-pa-usa |title=Comcast Center |accessdate=2008-05-12 |publisher=Emporis.com |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103205042/http://www.emporis.com/building/comcastcenter-philadelphia-pa-usa |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | quotes=no | title=Comcast Center Overview | publisher=Liberty Property Trust |url=http://www.libertyproperty.com/comcast.asp?sel=0 | accessdate=2009-03-30}}</ref> |- | 2 || ਵੱਨ ਲਿਬਰਟੀ ਪਲੇਸ (One Liberty Place) || 945 / 288 || 61 || 1987 | ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਦੁਜੀ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ; ਦੇਸ਼ ਦੀ 19ਵੀਂ ਉੱਚੀ, ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ 62ਵੀਂ ਉੱਚੀ।<ref name=onelib/><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=133|title=One Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010031|title=One Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 3 || ਟੂ ਲਿਬਰਟੀ ਪਲੇਸ (Two Liberty Place) || 848 / 258 || 58 || 1990 | ਦੇਸ਼ ਦੀ 35ਵੀਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ 121ਵੀਂ ਉੱਚੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2libertyplace-philadelphia-pa-usa|title=Two Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120907191959/http://www.emporis.com/building/two-liberty-place-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=206|title=Two Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010034|title=Two Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 4 || ਮੇਲਨ ਬੇਂਕ ਸੇਂਟਰ (Mellon Bank Center) || 792 / 241 || 54 || 1990 | ਦੇਸ਼ ਦੀ 47ਵੀਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ 187ਵੀਂ ਉੱਚੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਈਨ ਪੇਨ ਸੇਂਟਰ (Nine Penn Center) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=mellonbankcenter-philadelphia-pa-usa|title=Mellon Bank Center|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930130052/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=mellonbankcenter-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2319|title=Mellon Bank Center|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010032|title=Mellon Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 5 || ਬੇਲ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਟਾਵਰ (Bell Atlantic Tower) || 739 / 225 || 55 || 1991 | 89th-tallest building in the United States; also known as Verizon Tower<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=bellatlantictower-philadelphia-pa-usa|title=Bell Atlantic Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825035556/http://www.emporis.com/building/bellatlantictower-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=323|title=Bell Atlantic Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010030|title=Verizon Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 6 || ਜੀ. ਫਰੇਡ ਡਿਬੋਨਾ ਬਿਲਡੀੰਗ (G. Fred DiBona Jr. Building) || 625 / 191 || 45 || 1990 | Formerly known as the Blue Cross-Blue Shield Tower and the IBX Tower<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=gfreddibona,jcoronelbuilding-philadelphia-pa-usa|title=G. Fred DiBona, Jr. Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929135823/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=gfreddibona,jcoronelbuilding-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=419|title=G. Fred DiBona, Jr. Building|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010035|title=Independence Blue Cross Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 7= || ਵੱਨ ਕਮਰਸ ਸਕੂਏਅਰ (One Commerce Square) || 565 / 172 || 41 || 1992 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1commercesquare-philadelphia-pa-usa|title=One Commerce Square|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930064141/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1commercesquare-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref name=commerce>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=282|title=Commerce Square|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 7= || ਟੂ ਕਮਰਸ ਸਕੁਏਅਰ (Two Commerce Square) || 565 / 172 || 41 || 1987 |<ref name=commerce/><ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2commercesquare-philadelphia-pa-usa|title=Two Commerce Square|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929155429/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2commercesquare-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref> |- | 9 || ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਸਿਟੀ ਹਾਲ (Philadelphia City Hall) || 548 / 167 || 9 || 1901 | Tallest building in the United States and the world from 1901 until the completion of the [[Singer Building]] in 1908<ref name=cityh>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=cityhall-philadelphia-pa-usa|title=Philadelphia City Hall|accessdate=2007-08-21|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929144129/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=cityhall-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=178|title=Philadelphia City Hall|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-date=2017-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831102432/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=178|url-status=dead}}</ref> |- | 10 || ਦਾ ਰੇਜ਼ੀਡੇਂਸਜ਼ ਐਟ ਦਾ ਰਿਟਜ਼-ਕਾਰਲਟਨ (The Residences at The Ritz-Carlton) || 518 / 158 || 48 || 2009 |<ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=30855|title=Residences at the Ritz-Carlton|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=residencesatstreetritzcarlton-philadelphia-pa-usa|title=Residences at the Ritz-Carlton, Philadelphia|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930065319/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=residencesatstreetritzcarlton-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite press release | title=The Residences at The Ritz-Carlton, Philadelphia Is Now Open | publisher=AGC Partners, LC and Gencom Group | date=January 13, 2009 | url=http://www.philadelphiaresidences.com/pdfs/01.13.09%20-%20Press%20Release.pdf | format=PDF | accessdate=2009-04-20 | archivedate=2011-07-15 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715074108/http://www.philadelphiaresidences.com/pdfs/01.13.09%20-%20Press%20Release.pdf | deadurl=yes }}</ref> |- | 11 || 1818 ਮਾਰਕਟ ਸਟਰੀਟ (1818 Market Street) || 500 / 152 || 40 || 1974 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1818marketstreet-philadelphia-pa-usa|title=1818 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930191247/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1818marketstreet-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=424|title=1818 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 12 || [[The St. James]] || 498 / 152 || 45 || 2004 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=streetstreetjames-philadelphia-pa-usa|title=The St. James|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930155955/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=streetstreetjames-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=3775|title=The Saint James|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 13 || [[Loews Philadelphia Hotel]] || 492 / 150 || 36 || 1932 | ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਐਸਐਫਐਸ ਬਿਲਡੀੰਗ (PSFS Building) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ<ref>{{cite book |last= Dupré |first= Judith | title = Skyscrapers | publisher = Black Dog & Leventhal Publishers, Inc. | year = 1996 | location = New York | pages = page 41 | id = ISBN 1-884822-45-2 }}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਟਲ<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=loewsphiladelphiahotel-philadelphia-pa-usa|title=Loews Philadelphia Hotel|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929145120/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=loewsphiladelphiahotel-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=425|title=Loews Philadelphia Hotel|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0002375|title=PSFS Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 14 || [[PNC Bank Building]] || 491 / 150 || 40 || 1983 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=pncbankbuilding-philadelphia-pa-usa|title=PNC Bank Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930150851/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=pncbankbuilding-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2378|title=PNC Bank Center|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 15= || [[Centre Square|Centre Square II]] || 490 / 149 || 40 || 1973 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centresquareii-philadelphia-pa-usa|title=Centre Square II|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930120728/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centresquareii-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=455|title=Centre Square II|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 15= || [[Five Penn Center]] || 490 / 149 || 36 || 1970 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=5penncenter-philadelphia-pa-usa|title=Five Penn Center|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930160106/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=5penncenter-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6834|title=Five Penn Center|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 17 || [[Murano (skyscraper)|Murano]] || 475 / 145 || 43 || 2008 |<ref name=mura>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=streetmurano-philadelphia-pa-usa|title=The Murano|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929160018/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=streetmurano-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref name=murano>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=38663|title=The Murano|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite journal | quotes=no | last=Kostelni | first=Natalie | date=November 11, 2005 | title=Murano will heighten West Market's residential thrust | journal=[[Philadelphia Business Journal]] |url=http://www.bizjournals.com/philadelphia/stories/2005/11/14/story6.html | accessdate=2009-04-20}}</ref> |- | 18 || [[One South Broad]] || 472 / 144 || 28 || 1932 | Formerly known as the PNB Building<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1southbroad-philadelphia-pa-usa|title=One South Broad|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930191153/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1southbroad-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=4129|title=One South Broad|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 19= || 2000 ਮਾਰਕਟ ਸਟਰੀਟ (2000 Market Street) || 435 / 133 || 29 || 1973 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2000marketstreet-philadelphia-pa-usa|title=2000 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326205721/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2000marketstreet-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=457|title=2000 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 19= || [[Two Logan Square]] || 435 / 133 || 35 || 1987 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2logansquare-philadelphia-pa-usa|title=Two Logan Square|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929125822/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2logansquare-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5295|title=2 Logan Square|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 21 || [[Cira Centre]] || 434 / 133 || 28 || 2005 | Tallest building in Philadelphia located outside of [[Center City, Philadelphia|Center City]]<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=ciracentre-philadelphia-pa-usa|title=Cira Center|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929115543/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=ciracentre-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5270|title=Cira Center|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 22 || 1700 ਮਾਰਕਟ (1700 Market) || 430 / 131 || 32 || 1968 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1700market-philadelphia-pa-usa|title=1700 Market|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929120725/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1700market-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=454|title=1700 Market|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 23 || 1835 ਮਾਰਕਟ ਸਟਰੀਟ (1835 Market Street) || 425 / 130 || 29 || 1986 | Name was changed from Eleven Penn Center in 2003<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=1835marketstreet-philadelphia-pa-usa|title=1835 Market Street|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-07-31|archive-url=https://archive.today/20120731041746/http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=1835marketstreet-philadelphia-pa-usa|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7277|title=1835 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 24 || [[Centre Square|Centre Square I]] || 417 / 127 || 32 || 1973 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centresquarei-philadelphia-pa-usa|title=Centre Square I|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930145823/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centresquarei-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=456|title=Centre Square I|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 25 || [[Aramark Tower]] || 412 / 126 || 32 || 1984 | Formerly known as One Reading Center<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=aramarktower-philadelphia-pa-usa|title=Aramark Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930144053/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=aramarktower-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=453|title=Aramark Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 26 || [[Wachovia Building (Philadelphia)|Wachovia Building]] || 405 / 123 || 29 || 1927 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=wachoviabuilding-philadelphia-pa-usa|title=Wachovia Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929145806/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=wachoviabuilding-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9221|title=Wachovia Building|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 27 || [[One Logan Square]] || 400 / 122 || 31 || 1983 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1logansquare-philadelphia-pa-usa|title=One Logan Square|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930162219/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1logansquare-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=4624|title=1 Logan Square|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- |} <nowiki>*</nowiki> Indicates still under construction, but has been topped out. ==Tallest under construction, approved and proposed== [[Image:Murano philadelphia construction.jpg|thumb|right|upright|[[The Murano]] under construction in October 2007]] This lists buildings that are under construction, approved, or proposed in Philadelphia that are at least 400 feet (122 meters) in height. Under construction buildings that have already been topped out are also included. The rank that each building would hold if it were completed is listed. However, its rank is not dependent on any other buildings that are not currently completed or topped off. {| class="wikitable sortable" |- ! Name ! Height*<br><small>[[Foot (length)|feet]] / [[Metre|m]]</small> ! Floors* ! Year<br><small>(est.)</small> ! Status !class="unsortable"| Notes |- | [[American Commerce Center]] || <span style="display:none">01.0</span>1,510 / 460 || 63 || 2012 || Approved || Would become the tallest building in Philadelphia and the 3rd-tallest in the United States upon completion, as well as the tallest building east of Chicago and west of New York City, surpassing the Comcast Center.<ref>{{cite web|title=American Commerce Center|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=americancommercecenter-philadelphia-pa-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2008-03-24|archive-date=2012-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025012122/http://www.emporis.com/building/americancommercecenter-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=American Commerce Center|url=http://forum.skyscraperpage.com/showthread.php?t=147514|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2008-03-14}}</ref> |- | [[World Trade Square|Old City Harbor Tower II]] | <span style="display:none">03.0</span>636 / 194 || 37 || 2010 || Proposed | Would stand as the 6th-tallest building in the city upon completion. Planned to be the same height as Old City Harbor Tower III.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=oldcityharbortowerii-philadelphia-pa-usa|title=Old City Harbor Tower II|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=oldcityharbortoweriii-philadelphia-pa-usa|title=Old City Harbor Tower III|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[World Trade Square|Old City Harbor Tower III]] | <span style="display:none">04.0</span>636 / 194 || 37 || 2010 || Proposed | Would stand as the 6th-tallest building in the city upon completion. Planned to be the same height as Old City Harbor Tower II.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=oldcityharbortoweriii-philadelphia-pa-usa|title=Old City Harbor Tower III|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930180002/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=oldcityharbortoweriii-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref> |- | [[Mandeville Place]] | <span style="display:none">05.0</span>607 / 185 || 41 || 2008 || Proposed | Would stand as the 7th-tallest building and the tallest all-residential building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=mandevilleplace-philadelphia-pa-usa|title=Mandeville Place|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=37107|title=Mandeville Place|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | [[Waldorf Astoria Hotel & Residences Philadelphia]] | <span style="display:none">06.0</span>585 / 178 || 48 || 2009 || Approved | Would stand as the 7th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=1441chestnut-philadelphia-pa-usa|title=1441 Chestnut|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5100|title=1441 Chestnut|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | [[Trump Tower (Philadelphia)|Trump Tower Philadelphia]] | <span style="display:none">07.0</span>528 / 161 || 45 || 2008 || Proposed | Would stand as the 10th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=trumptowerphiladelphia-philadelphia-pa-usa|title=Trump Tower Philadelphia|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=47217|title=Trump Tower Philadelphia|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | [[World Trade Square|Old City Harbor Tower I]] | <span style="display:none">10.0</span>435 / 132 || 42 || 2010 || Proposed | Would stand as the 20th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=oldcityharbortowerresidential-philadelphia-pa-usa|title=Old City Harbor Tower (Residential)|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[The Horizon (Philadelphia)|The Horizon]] | <span style="display:none">11.0</span>409 / 125 || 37 || 2009 || Approved | Would stand as the 24th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=streethorizon-philadelphia-pa-usa|title=The Horizon|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=24674|title=The Horizon|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | [[Parkway22|Parkway22 Tower I]] | <span style="display:none">12.0</span>407 / 124 || 35 || 2009 || Approved | Would stand as the 24th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=bestwesterncondominiumredevelopmentphasei-philadelphia-pa-usa|title=Parkway22 Tower I|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=47216|title=Parkway22 Tower I|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | [[Cira Centre South|Cira Centre South Office Tower]] <span style="display:none">13.0</span> | || 40 || 2012 || Approved | Height figures have not yet been released.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=ciracentresouthofficetower-philadelphia-pa-usa|title=Cira Centre South Office Tower|accessdate=2008-04-17|publisher=emporis.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pennconnects.upenn.edu/find_a_project/planned/planned_a_to_f/cira_centre_south_overview.php|title=Cira Centre South|accessdate=2007-10-31|publisher=University of Pennsylvania}}</ref><ref name="cira approved">{{cite web|url=http://www.philly.com/philly/news/local/20071018_Cira_Centre_South_project_gets_Council_panels_OK.html|title=Cira Centre South project gets Council panel's OK|accessdate=2007-10-31|last=Shields|first=Jeff|publisher=Philly.com}}</ref> |- |} <nowiki>*</nowiki> Table entry without text indicates that information regarding a building's height has not yet been released. {{clear}} ==Timeline of tallest buildings== Philadelphia has seen few city record-holders compared to other cities with comparable skylines. The City Hall stood as the tallest structure in the city for 86 years, and was also a world record holder for tallest habitable building from 1901 until the 1908 completion of the [[Singer Building]] in [[New York City]]. {| class="wikitable sortable" |- ! Name ! Street address ! Years as tallest ! Height<br><small>[[Foot (length)|feet]] / [[Metre|m]]</small> ! Floors !class="unsortable"| Notes |- | [[Christ Church, Philadelphia|Christ Church]] | 20 N. American St. | 1754–1854 || 196 / 60 || | [[Robert Smith (architect)|Robert Smith]], architect<ref name=church/><ref>{{cite book |last=Avery|first=Ron | title = A Concise History of Philadelphia |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000aver| publisher = Otis Books | year = 1999 | location = Philadelphia | pages = page 27 | id = ISBN 0-9658825-1-9 }}</ref> |- | [[Tenth Presbyterian Church]] | 17th & Spruce Sts. | 1854-1901 || 250 / 76 || | [[John McArthur, Jr.]], architect. <br />The church's 150-foot (45 m) wooden spire was removed in 1912.<ref>{{cite web | last=Barfield | first=Jennifer | coauthors=Dot Boersma and Matthew White | date=September 25, 2005 | title=Architecture | publisher=Tenth Presbyterian Church (Presbyterian Church in America) |url=http://www.tenth.org/index.php?id=144 | accessdate=2009-01-21}}</ref> |- | [[Philadelphia City Hall]] | [[Broad Street (Philadelphia)|Broad]] & [[Market Street (Philadelphia)|Market Street]] | 1901–1987 || 548 / 167 || 9 | [[John McArthur, Jr.]], architect<ref name=cityh/><ref>{{cite web|url=http://www.aviewoncities.com/philadelphia/cityhall.htm|title=City Hall|accessdate=2007-08-17|publisher=A View On Cities|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927223029/http://www.aviewoncities.com/philadelphia/cityhall.htm|dead-url=yes}}</ref> |- | [[One Liberty Place]] | 1650 [[Market Street (Philadelphia)|Market Street]] | 1987–2008 || 945 / 288 || 61 | [[Helmut Jahn]], architect<ref name=onelib/><ref>{{cite book |last= Terranova |first= Antonino | title = Skyscrapers |url= https://archive.org/details/skyscrapers0000terr | publisher = White Star S.r.l. | year = 2003 | location = Vercelli, Italy | pages = pages 153 - 154 | id = ISBN 0-7607-4733-4 }}</ref> |- | [[Comcast Center (office building)|Comcast Center]] | 1701 John F. Kennedy Boulevard | 2008–present || 975 / 297 || 57 | [[Robert A. M. Stern|Robert A. M. Stern Architects]]<ref name=comc/><ref name=comcast/> |- |} {{clear}} == ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://skyscraperpage.com/diagrams/?c326 Diagram of Philadelphia skyscrapers] on SkyscraperPage * [http://www.philadelphiaCFA.org Philadelphia Center for Architecture] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ|ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ]] mi7j0m30a7l1dwpgj7k3tow2q1f2h9x 0 6762 847420 593192 2026-09-24T08:22:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847420 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Miroslav klose2.jpg|thumb|ਮੀਰੋਸਲਾਵ ਕਲੋਜ਼]] '''ਮੀਰੋਸਲਾਵ ਕਲੋਜ਼''' ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਐਫ.ਸੀ.ਬਾਯਰਨ, ਮੀਊਨਿਕ ਵੱਲੋਂ ਭੀ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਕਲੋਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੂਨ 1978 ਨੂੰ ਓਪੋਲੇ, ਪੌਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।<ref name="Opole">{{cite web|url=http://www.tvn24.pl/12694,1554994,wiadomosc.html|title=Nie damy uciec talentom za Odrę!|work=www.tvn24.pl|date=25 June 2008|accessdate=18 June 2010|language=Polish}}</ref>)ਪੌਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਲੋਜ਼ ਕੋਲ ਜਰਮਨ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ। ==ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="2" style="margin:auto; background:ivory; font-size:95%; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; clear:center;" |+ '''<big>ਕਲੱਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ</big>''' |- style="background:beige" !rowspan="2"|Club !rowspan="2"|Season !colspan="2"|Domestic League !colspan="2"|Domestic Cup* !colspan="2"|European Competition !colspan="2"|Total |- style="background:beige" !App !Goals !App !Goals !App !Goals !App !Goals |- style="text-align:center;" | rowspan="4" style="vertical-align:center;"|'''[[ਬਾਯਰਨ ਮੀਊਨਿਕ]]''' ||09–10 ||25 ||3 ||5 ||2 ||8 ||1 ||38 ||6 |- style="text-align:center;" ||08–09 ||26 ||10 ||4 ||3 ||8 ||7 ||38 ||20 |- style="text-align:center;" ||07–08 ||27 ||10 ||8 ||6 ||12 ||5 ||47 ||21 |- style="background:lemonchiffon" ! Total !! 78 !! 23 !! 17 !! 11 !! 28 !! 13 !! 123 !! 47 |- style="text-align:center;" | rowspan="4" style="vertical-align:center;"|'''[[ਵਰਡਰ ਬ੍ਰੇਮਨ]]''' ||06–07 ||31 ||13 ||3 ||0 ||13 ||2 ||47 ||15 |- style="text-align:center;" ||05–06 ||26 ||25 ||5 ||2 ||9 ||4 ||40 ||31 |- style="text-align:center;" ||04–05 ||32 ||15 ||5 ||0 ||8 ||2 ||44 ||17 |- style="background:lemonchiffon" ! Total !! 89 !! 53 !! 13 !! 2 !! 30 !! 8 !! 132 !! 63 |- style="text-align:center;" | rowspan="6" style="vertical-align:center;"|'''[[ਐਫ਼.ਸੀ. ਕੈਸਰਸਲੌਟਰਨ]]''' ||03–04 ||26 ||10 ||1 ||1 ||2 ||1 ||29 ||12 |- style="text-align:center;" ||02–03 ||32 ||9 ||4 ||4 ||0 ||0 ||36 ||13 |- style="text-align:center;" ||01–02 ||31 ||16 ||4 ||0 ||- ||- ||35 ||16 |- style="text-align:center;" ||00–01 ||29 ||9 ||4 ||0 ||12 ||2 ||45 ||11 |- style="text-align:center;" ||99–00 ||2 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||2 ||0 |- style="background:lemonchiffon" ! Total !! 120 !! 44 !! 13 !! 5 !! 14 !! 3 !! 147 !! 52 |- ! style="background:beige"|Career Totals ! style="background:beige;"| ! style="background:beige"| 287 ! style="background:beige"| 120 ! style="background:beige"| 43 ! style="background:beige"| 18 ! style="background:beige"| 72 ! style="background:beige"| 24 ! style="background:beige"| 402 ! style="background:beige"| 162 |} ^* Includes [[Liga-Pokal]]. == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.miroslav-klose.de/ Klose's official site] {{de icon}} * [http://www.fcbayern.t-home.de/en/teams/profis/12267.php?fcb_sid=920614dc63479042d4bcaa09703b4f9b Profile at official Bayern Munich site] * [https://web.archive.org/web/20100106061200/http://www.uefa.com/competitions/ucl/players/player=56589/index.html Profile at UEFA.com] * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/spielersteckbrief/object/23709/saison/2008-09 Profile at Kicker.de] {{de icon}} * [http://www.fussballdaten.de/spieler/klosemiroslav/ Career stats at Fussballdaten.de] {{de icon}} * [http://www.transfermarkt.de/de/spieler/10/klosemiroslav/profil.html Profile at Transfermarkt.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222194358/http://www.transfermarkt.de/de/spieler/10/klosemiroslav/profil.html |date=2008-12-22 }} {{de icon}} * [http://www.fitzek-genealogie.info/ Klose´s ancestors from Upper Silesia, Poland] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ]] 1sbetm3cbt27eob5mbt0f82y87iigb7 0 6972 847263 843005 2026-09-23T21:14:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847263 wikitext text/x-wiki '''ਪਾਰਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜੀ]]: Mercury) ਇੱਕ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ]] 80 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ '''Hg''' ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ]] 200.59(2) g·mol⁻¹ ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.atsdr.cdc.gov/tfacts46.html ATSDR — ToxFAQs: Mercury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991006164446/http://www.atsdr.cdc.gov/tfacts46.html |date=1999-10-06 }} * [http://www.cdc.gov/niosh/topics/mercury/ Centers for Disease Control and Prevention - Mercury Topic] * [https://web.archive.org/web/20030120143306/http://www.epa.gov/ostwater/fishadvice/advice.html EPA fish consumption guidelines] * [http://www.chem.unep.ch/mercury/Report/Final%20Assessment%20report.htm Global Mercury Assessment report 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208234217/http://www.chem.unep.ch/mercury/Report/Final%20Assessment%20report.htm |date=2015-02-08 }} by the [[United Nations Environment Programme|UNEP]]. * [http://www.globalmercuryproject.org/ Global Mercury Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120801091854/http://www.globalmercuryproject.org/ |date=2012-08-01 }} * [http://www.theodoregray.com/PeriodicTable/Elements/080/index.s7.html Hg 80 Mercury] * [http://www.foxnews.com/wires/2008Jan25/0,4670,JapanTaintedTuna,00.html Japanese Sushi Lovers Shrug at Mercury] * [http://www.jtbaker.com/msds/englishhtml/m1599.htm Material Safety Data Sheet — Mercury] * [http://www.oceana.org/mercury Mercury Contamination in fish and Source Control, Oceana]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.intox.org/databank/documents/chemical/mercury/ukpid27.htm Mercury (UK PID)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401030938/http://www.intox.org/databank/documents/chemical/mercury/ukpid27.htm |date=2009-04-01 }}. National Poisons Information Service: Medical Toxicology Unit (London Centre) - Kolev, S.T. Bates, N. * [http://www.nrdc.org/health/effects/mercury/index.asp Natural Resources Defense Council (NRDC): Mercury Contamination in Fish guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706062829/http://www.nrdc.org/health/effects/mercury/index.asp |date=2008-07-06 }} — [[NRDC]] * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/r?dbs+hsdb:@term+@rn+@rel+7439-97-6 NLM Hazardous Substances Databank — Mercury] * [http://commons.ucalgary.ca/mercury/ University of Calgary: How Mercury Causes Brain Neuron Degeneration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324044132/http://commons.ucalgary.ca/mercury/ |date=2012-03-24 }} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Hg/index.html WebElements.com — Mercury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071111024931/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Hg/index.html |date=2007-11-11 }} * [http://www.rsc.org/chemistryworld/podcast/element.asp Chemistry in its element podcast] (MP3) from the [[Royal Society of Chemistry]]'s [[Chemistry World]]: [http://www.rsc.org/images/CIIE_Mercury_48kbps_tcm18-133983.mp3 Mercury] {{ਪੀਰੀਆਡਿਕ ਟੇਬਲ}} {{ਕਾਮਨਜ਼|Mercury (element)|ਪਾਰੇ}} {{ਵਿਗਿਆਨ-ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] kmefmhpon9n29rhkfnls1zamg8erc8h 0 7181 847265 822285 2026-09-23T21:22:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847265 wikitext text/x-wiki '''ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ ਸਟੀਲਰਜ਼''' (Pittsburgh Steelers) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ]] ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ ਅਤੇ [[ਨੇਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ (ਅਮਰੀਕਾ)|ਏਨ ਏਫ ਏਲ]] (NFL) ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ [[ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ, ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ]] ਵਿੱਚ 1933 ਨੂੰ ''ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ ਪਾਇਰੈਟਜ਼'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1940 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ''ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ ਸਟੀਲਰਜ਼'' ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। == ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Pittsburgh Steelers|ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ ਸਟੀਲਰਜ਼}} * [http://www.steelers.com Pittsburgh Steelers official website] * [http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/ Pittsburgh Tribune-Review Steelers page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923054444/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/ |date=2010-09-23 }} * [https://web.archive.org/web/20100821042407/http://www.post-gazette.com/steelers/ Pittsburgh Post-Gazette Steelers page] * [http://www.sportsecyclopedia.com/nfl/pitt/steelers.html Sports E-Cyclopedia.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203223042/http://www.sportsecyclopedia.com/nfl/pitt/steelers.html |date=2007-02-03 }} * [http://www.pittsburghsportslive.com Pittsburgh Steelers - Pittsburgh Sports Live] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121092531/http://pittsburghsportslive.com/ |date=2012-01-21 }} * [http://www.steelcitymafia.com Steel City Mafia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302112632/http://www.steelcitymafia.com/ |date=2021-03-02 }} * [http://www.steelersfever.com Steelers Fever] {{ਏਨ ਏਫ ਏਲ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਿਆਂ ਟੀਮਾਂ]] pwrtdd1zdxvxttnviniie4bj4zb05km 0 14939 847342 768628 2026-09-24T02:52:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847342 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name=ਘਰੋਗੀ ਬਿੱਲੀ |status=DOM |image=Cat poster 2.jpg |image_width=250px |image_caption= |regnum=Animalia (ਐਨੀਮੇਲੀਆ) |phylum=Chordata (ਕੋਰਡਾਟਾ) |classis=Mammalia (ਮੈਮੇਲੀਆ) |ordo=Carnivora (ਕਾਰਨੀਵੋਰਾ) |familia=Felidae (ਫ਼ੇਲੀਡੀ) |genus=''Felis'' (ਫ਼ੇਲੀਸ) |species='''''F. catus'''''(ਐੱਫ਼. ਕੈਟਸ) |binomial=''Felis catus'' (ਫ਼ੇਲੀਸ ਕੈਟਸ) |binomial_authority=[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]<ref name="Linaeus1758">{{Cite book|last=Linnaeus |first=Carolus |authorlink=Carl Linnaeus |title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |publisher=Holmiae (Laurentii Salvii) |year=1766 |page=62 |url= http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k99004c/f62.chemindefer |accessdate=2 April 2008 |language={{la icon}} |volume=1 |edition=12th |origyear=1758}}</ref> |synonyms=''ਫ਼ੇਲੀਸ ਸਿਲਵੈਸਟਰਿਸ ਕੈਟਸ''<ref name="Driscoll">{{Cite journal |title=In the Light of Evolution III: Two Centuries of Darwin Sackler Colloquium: From Wild Animals to Domestic Pets – An Evolutionary View of Domestication |last=Driscoll |first=C. A. |last2=MacDonald |first2=D. W. |last3=O'Brien |first3=Stephen J. |journal=Proceedings of the National Academy of Science of the United States |volume=106 |issue=S1 |pages=9971–9978 |year=2009 |pmid=19528637 |doi=10.1073/pnas.0901586106 |pmc=2702791 |bibcode = 2009PNAS..106.9971D }}</ref><br />''ਫ਼ੇਲੀਸ ਕੈਟਸ ਡੋਮੈਸਟਿਕਾ''<ref name="ITIS F.c.d.">{{cite web |url= http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=727487 |title=ITIS Standard Report Page: Felis catus domestica |work=ITIS Online Database |work=op. cit. |accessdate=14 December 2011}}</ref> }} '''ਘਰੋਗੀ ਬਿੱਲੀ'''('''''Felis catus''''' ਜਾਂ '''''Felis silvestris catus''''') ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮੂਰਦਾਰ ਪਾਲਤੂ ਮਾਸਖੋਰਾ ਥਣਧਾਰੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਰੱਖਣ ਸਮੇਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਿੱਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref name="AHD">{{cite web |url=http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/housecat |title=Housecat |work=American Heritage Dictionary of the English Language |edition=Education.Yahoo.com online |publisher=Houghton Mifflin |location=Boston |year=2010 |accessdate=6 October 2010 |archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022174554/http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/housecat |dead-url=yes }}</ref> ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਿੱਲੀ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਿੱਲੀ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੋਟੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਚੂਹੇ ਆਦਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਣ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਕਰ ਕੇ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿੱਲੀਆਂ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਲਿਫ਼ਵਾਂ ਸਰੀਰ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀਲੇ ਜਲਵੇ, ਤਿੱਖੇ ਸੁੰਗੜਨ-ਯੋਗ ਪੰਜੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਰੂਪਾਂਤਰਤ ਦੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਸੰਧਿਆਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰਖੋਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿੱਲੀਆਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੀਬਰ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੂਹਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ, ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ 'ਚ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਥਣਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰੰਗ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਕੱਲਮ-ਕੱਲੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ (ਮਿਆਊਂ ਕਰਨਾ, ਘੁਰ-ਘੁਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਬਵੀਂ ਅਵਾਜ਼ ਕੱਢਣਾ, ਫੁੰਕਾਰਨਾ, ਬੁੜਬੁੜਾਉਣਾ), ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਿੰਡ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।<ref name="Moelk">{{Cite journal |title=Vocalizing in the House-cat; A Phonetic and Functional Study |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychology_1944-04_57_2/page/184 |last=Moelk |first=Mildred |journal=The American Journal of Psychology |date=1944-04 |volume=57 |issue=2 |pages=184–205 |doi=10.2307/1416947 |jstor=1416947 }}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਬਿੱਲੀਆਂ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ-ਪੱਧਤੀ ਜਾਨਵਰ ਸਨ, ਇਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਈਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ<ref name="NYT">{{Cite news |url= http://www.nytimes.com/2007/06/29/science/29cat.html |title=Study Traces Cat's Ancestry to Middle East |last=Wade |first=Nicholas |date=29 June 2007 |work=New York Times |publisher=[[New York Times Company|NYTC]] |location=New York |accessdate=2 April 2008}}</ref> ਪਰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਕੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੇ "ਨਵ-ਪੱਥਰ ਕਾਲੀਨ ਯੁੱਗ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="ChinaDaily">{{Cite news |title=Meet Helen and Aphrodite, Cyprus's Indigenous Cats |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url= http://www.chinadaily.com.cn/life/2009-11/03/content_8904093.htm |work=China Daily |date=2009-11-03 |accessdate=3 November 2009}}</ref> 2007 ਦੀ ਇੱਕ ਗੁਣਸੂਤਰਕ ਘੋਖ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਲਤੂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਇਲਾਕੇ (8000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਲਾਗੇ) ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਾਦਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀਆਈ ਜੰਗਲੀ-ਬਿੱਲੀਆਂ (''Felis silvestris lybica'') ਦੇ ਵੰਸ਼ 'ਚੋਂ ਹਨ।<ref name="NYT" /><ref name="9500 years">{{cite web |title=Oldest Known Pet Cat? 9500-year-old Burial Found on Cyprus |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html |accessdate=March 6, 2007 |date=April 8, 2004 |work=National Geographic News |publisher=National Geographic Society |archive-date=ਜੂਨ 12, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612150738/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/oldest-known-pet-cat-9500-year-old-burial-found-on-cyprus |url-status=dead }}</ref> ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="SciAm">{{cite web |url= http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-taming-of-the-cat |title=The Evolution of House Cats |work=Scientific American |first=Carlos A. |last=Driscoll |coauthors=Clutton-Brock, Juliet; Kitchener, Andrew C.; O'Brien, Stephen J. |publisher=Nature Pubg. Group |location=New York |date=June 10, 2009 |accessdate=August 26, 2009 }}</ref> ==ਉਤਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ== ਘਰੋਗੀ ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੀ ਜੰਗਲੀ ਪੂਰਵਜ, ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਦੁ-ਗੁਣਸੂਤਰਕ (ਡਿਪਲਾਇਡ) ਪ੍ਰਾਣੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 38 ਗੁਣਸੂਤਰ (ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ)<ref name="Nie 2002">{{Cite journal |last=Nie |first=W. |last2=Wang |first2=J. |last3=O'Brien |first3=P. C. |title=The Genome Phylogeny of Domestic Cat, Red Panda and Five Mustelid Species Revealed by Comparative Chromosome Painting and G-banding |journal=Chromosome Research |volume=10 |issue=3 |pages=209–222 |year=2002 |pmid=12067210 |doi=10.1023/A:1015292005631 }}</ref> ਅਤੇ ਲਗਭਗ 20,000 ਜੀਵਾਣੂ (ਜੀਨ)<ref name="pmid17975172">{{Cite journal |last=Pontius |first=J. U. |coauthors=Mullikin, J. C.; Smith, D. R.; ''et. al'' |title=Initial Sequence and Comparative Analysis of the Cat Genome |journal=Genome Research |volume=17 |issue=11 |pages=1675–89 |year=2007 |pmid=17975172 |pmc=2045150 |doi=10.1101/gr.6380007 }}</ref> ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 250 ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਜੀਵਾਣੂ ਰੋਗ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜਮਾਂਦਰੂ ਗੜਬੜਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।<ref name="O'Brien">{{Cite journal |title=State of Cat Genomics |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2008-06_24_6/page/268 |last=O'Brien |first=Stephen J. |coauthors=Johnson, W.; Driscoll, C.; Pontius, J.; Pecon-Slattery, J.; Menotti-Raymond, M. |journal=Trends in Genetics |volume=24 |issue=6 |pages=268–279 |year=2008 |pmid=18471926 |doi=10.1016/j.tig.2008.03.004 }}</ref> ਇਸ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੂ-ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰ ਕੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਰੋਗ ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਪਰੀਖਣਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਈ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਘੋਖ ਲਈ ਬਿੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵ-ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Sewell 2007">{{Cite journal |title=Inherited Metabolic Disease in Companion Animals: Searching for Nature's Mistakes |url=https://archive.org/details/sim_veterinary-journal_2007-09_174_2/page/252 |last=Sewell |first=A. C. |last2=Haskins |first2=M. E. |last3=Giger |first3=U. |journal=Veterinary Journal |volume=174 |issue=2 |pages=252–259 |year=2007 |pmid=17085062 |doi=10.1016/j.tvjl.2006.08.017 |pmc=3132193 }}</ref><ref name="OBrien">{{Cite journal |last=O'Brien |first=Stephen J. |coauthors=Menotti-Raymond, M.; Murphy, W. J.; Yuhki, N. |title=The Feline Genome Project |journal=Annual Review of Genetics |volume=36 |pages=657–686 |year=2002 |pmid=12359739 |doi=10.1146/annurev.genet.36.060602.145553 }}</ref> ==ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ== [[File:Girl and cat.jpg|thumb|ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਆਪਣੀ ਬਿੱਲੀ ਨਾਲ]] ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲੀਆਂ ਆਮ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 50 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।<ref name="NYT"/> ਚਾਹੇ ਬਿੱਲੀ-ਪਾਲਣ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref name="Ellin">{{Cite news |url= http://www.nytimes.com/2008/10/05/fashion/05cats.html |title=More Men Are Unabashedly Embracing Their Love of Cats |work=New York Times |author=Abby Ellin |accessdate=30 August 2009|date=5 October 2008}}</ref> ਪਰ 2007 ਦੀ ਗੈਲਅੱਪ ਵੋਟ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਬਿੱਲੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।<ref name="Gallup">{{cite web |url= http://www.gallup.com/poll/102952/companionship-love-animals-drive-pet-ownership.aspx |title=Companionship and Love of Animals Drive Pet Ownership |publisher=Gallup, Inc |first=Jeffrey M. |last=Jones |date=30 November 2007 |accessdate=30 August 2009}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮਾਨਵ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੱਲ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ<ref>{{cite web |url=http://www.hsus.org/web-files/PDF/What-is-that-they-re-wearing_FurBooklet.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061201153853/http://www.hsus.org/web-files/PDF/What-is-that-they-re-wearing_FurBooklet.pdf |archivedate=1 ਦਸੰਬਰ 2006 |title=What Is That They're Wearing? |publisher=Humane Society of the United States |accessdate=22 October 2009 |dead-url=no }}</ref>; ਕੋਟ, ਦਸਤਾਨੇ, ਟੋਪੀਆਂ, ਜੁੱਤੀਆਂ, ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ। ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ-ਖੱਲ ਕੋਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 24 ਬਿੱਲੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6165786.stm |title=EU proposes cat and dog fur ban |publisher=BBC News |accessdate=22 October 2009|date=20 November 2006}}</ref> ਇਹ ਵਰਤੋਂ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.hsus.org/about_us/humane_society_international_hsi/hsi_europe/dog_cat_fur/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090217153420/http://www.hsus.org/about_us/humane_society_international_hsi/hsi_europe/dog_cat_fur/ |archivedate=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2009 |title=EU Announces Strict Ban on Dog and Cat Fur Imports and Exports |date=27 June 2007 |publisher=Humane Society International |first=Carly |last=Ikuma |work=HSUS.org |accessdate=14 December 2011 |dead-url=yes }}</ref> ਫੇਰ ਵੀ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖੱਲਾਂ ਦੇ ਕੰਬਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਠੀਏ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/switzerland-finds-a-way-to-skin-a-cat-for-the-fur-trade-and-high-fashion-815426.html |title=Switzerland Finds a Way to Skin a Cat for the Fur Trade and High Fashion |work=The Independent |location=London, England |accessdate=23 October 2009 |first=Tony |last=Paterson |date=25 April 2008 |archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040103/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/switzerland-finds-a-way-to-skin-a-cat-for-the-fur-trade-and-high-fashion-815426.html |url-status=dead}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ਿਕਾਰ ਚੂਹੇ ਹਨ। ਬਿੱਲੀ ਪਾਲਤੂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਦੋਨੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਲਤੂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਸਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਰ ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ ਇਸ ਬਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਤੇਂਦੂਆ, ਤਿੱਬਤੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਟਾਨੀ ਬਿੱਲੀ, ਬਰਮੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ==ਕਿਸਮਾਂ== [[File:Large Siamese cat tosses a mouse.jpg|thumb|ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਚੂਹੇ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਿੱਲੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ।]] [[File:Kot z myszą.jpg|thumb|ਬਿੱਲੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾਲ]] *ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਤੇ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਰੋਏਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਅੰਗੋਰਾ ਤੇ ਪਰਸ਼ਿਅਨ ਨਾਮੀ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਵਾਲ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਰਾਇਲ ਸਿਆਮੀ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲੰਬੇ ਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਵਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਸਿਆਮੀ ਬਿੱਲੀਆਂ 130 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੰਗਲੈਂਡ ’ਚ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ। *ਟੈਬੀ, ਬਲੈਕ, ਮਨਕਸ, ਪਰਸ਼ਿਅਨ ਅਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ’ਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। *ਪਰਸ਼ਿਅਨ ਬਿੱਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਰੇਸ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਅੰਗੋਰਾ ਬਿੱਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਮਿਜਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। *ਟੈਬੀ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਰੰਗੇ ਦਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਮਨਕਸ ਨਸਲ ਦੀ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਪੂਛ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ==ਰੰਗ== ਬਿੱਲੀਆਂ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਲਕੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਜਿਸ 'ਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਕੋਈ ਧੱਬਾ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬਾਘ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸਾਲ ’ਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਖੱਲ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [[File:Domestic cat.2.jpg|thumb|ਬਿੱਲੀ]] ==ਸਥਾਨ== ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਿੱਲੀ ਤਿੱਬਤ ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ, ਦੱਖਣੀ ਬਰਮਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਤੇ ਸੁਮਾਤਰਾ ’ਚ ਪਾਈਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਅੰਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਮਲ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ ਚੀਤਾ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਖੱਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਕਰਿਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀਆਂ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਈਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਸ਼ਿਅਨ ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਪਾਲਤੂ ਬਿੱਲੀ ਜਿੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲੜਾਕੂ ਤੇ ਕਰੂਰ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੱਲ ਹਲਕੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਮੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਦੀ ਬਰਫਾਨੀ ਠੰਢ ’ਚ ਬਚਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਬੁਸ਼ ਬਿੱਲੀ ਜਾਂ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਿਅੰਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਕਾਟ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਪੂਛ ’ਤੇ ਚਾਰ ਤੋਂ ਛੇ ਤਕ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਗੋਲ ਛੱਲੇ ਵਰਗੇ ਦਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਨਸਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਰਬਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ’ਚ ਤੇ ਨੇਪਾਲ ’ਚ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗਮਰਮਰੀ ਬਿੱਲੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੱਲ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਲੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ]] o2yb91xm1hbmf9h4t194396tgd1p37d 0 15608 847344 598955 2026-09-24T02:55:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847344 wikitext text/x-wiki [[File:BBC logo (1997-2021).svg|thumb|200px|alt=ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਦੀ ਲੋਗੋ|ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਦੀ ਲੋਗੋ]] '''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੌਰਪੋਰੇਸ਼ਨ''' (ਜਾਂ '''ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ'''; [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: British Broadcasting Corporation (BBC)) ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਪਬਲਿਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਲੰਡਨ ([[ਇੰਗਲੈਂਡ]]) ਵਿਖੇ ਹਨ।<ref name="mn">{{cite web | url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html | title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand | publisher=[http://www.medianewsline.com MediaNewsline.com] | date=ਅਗਸਤ 13, 2009 | accessdate=ਨਵੰਬਰ 7, 2012 | archive-date=2010-10-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101005004930/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html | dead-url=yes }}</ref> ਇਹ ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ<ref name=mn/> ਜਿਸਦੇ 23,000 ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ 18 ਅਕਤੂਬਰ 1922<ref name="bbc2">{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/insidethebbc/whoweare/ | title=Inside the BBC | publisher=ਬੀ ਬੀ ਸੀ | accessdate=ਨਵੰਬਰ 7, 2012 | archive-date=2013-06-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130615131719/http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/insidethebbc/whoweare/ | url-status=dead}}</ref> ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟਿਡ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref name="bbc">{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/keydates.shtml | title=Key Facts | publisher=ਬੀ ਬੀ ਸੀ | accessdate=ਨਵੰਬਰ 7, 2012 | archiveurl=https://archive.today/20120722085208/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/keydates.shtml | archivedate=2012-07-22 | dead-url=no }}</ref> ਜਿਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਉਸੇ ਸਾਲ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਮਾਰਕੋਨੀ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 2 ਐਲ.ਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਹੀ ਸਾਲ 14 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਜੌਨ ਰੀਥ ਇਸਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਪ੍ਰਬੰਧਕ) ਬਣੇ।<ref name=bbc/> 1 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੌਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਬਣੀ।<ref name=mn/> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.bbc.com/punjabi ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ]] daxjaf14dnhj0h0ulkt1qzex2ncnv4b 0 16203 847242 687099 2026-09-23T20:21:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847242 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Nun's Well, Europa Point, Gibraltar.jpg|200px|thumbnail|right|ਯੂਰਪਾ ਉੱਤੇ ਨੰਜ਼ ਵੈੱਲ]] '''ਨੰਜ਼ ਵੈੱਲ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Nuns Well) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭੂਮੀਗਤ ਜਲਾਸ਼ੀਅ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪਾ ਪਾਈਂਟ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੂਰਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਨਿੰਦਾ ਗਵਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਰਿਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਪੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੁੰਡ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਸ਼ਿਰਾਇਨ ਆਫ ਆਰ ਲੇਡੀ ਆਫ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੱਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਉਤਪੰਨ ਹੈ। ਅਠਾਰਹਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਨੰਜ਼ ਵੈੱਲ ਮਿਲਿਟਰੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਪੂਰਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਂਨੀਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਮਦਿਅਨਿਰਮਾਣਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਲ 1988 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਇੰਜੀਨਿਅਰਸ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕੈਸਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। 2010-2011 ਵਿੱਚ ਨੰਜ਼ ਵੈੱਲ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਥਾਂ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Captain John Drinkwater.jpg|left|thumb|ਜਾਨ ਡਰਿੰਕਵਾਟਰ ਬੇਥਿਊਨ|180px]] ਨੰਜ਼ ਵੈੱਲ [[ਇਬੇਰੀਆ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ|ਇਬੇਰਿਆਈ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ]] ਦੇ ਇੱਕਦਮ ਦੱਖਣ ਨੋਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭੂਮੀਗਤ ਜਲਾਸ਼ਏ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=List of Crown Dependencies & Overseas Territories|url=http://www.fco.gov.uk/en/publications-and-documents/treaties/uk-overseas-territories/list-crown-dependencies-overseas|work=fco.gov.uk|publisher=Foreign and Commonwealth Office|accessdate=11 ਨਵੰਬਰ 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Neandertals' Last Stand Was in Gibraltar, Study Suggests|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/09/060913-neanderthals.html|accessdate=14 ਨਵੰਬਰ 2012|newspaper=National Geographic News|date=13 ਸਿਤੰਬਰ 2006|author=Roach, John|agency=National Geographic Society|archive-date=2006-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114082310/http://news.nationalgeographic.com/news/2006/09/060913-neanderthals.html|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਯੂਰਪਾ ਪਾਈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ [[ਯੂਰਪਾ ਸੜਕ]] ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name=about/><ref>{{cite web|title=The Essential Gibraltar|url=http://www.liftedmagazine.com/travel-1.asp?ID=6|work=liftedmagazine.com|publisher=Lifted Magazine|accessdate=14 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-date=2011-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713204847/http://www.liftedmagazine.com/travel-1.asp?ID=6|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਕੁੰਡ ਯੂਰੋਪਾ ਨਿਊ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਯੂਰੋਪਾ ਫਲੈਟਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕੇਟਲੀ ਉਹ ਟਨਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤਥਾ ਇਬ੍ਰਾਹੀਮ-ਅਲ-ਇਬਰਹੀਮ ਮਸਜਦ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਪੂਰਵ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਲਾਸ਼ਏ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਭੂਮੀਗਤ ਤਲ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੈ।<ref>{{cite book|title=The shores and islands of the Mediterranean|year=1840|url=http://books.google.com/books?id=yy8BAAAAQAAJ&pg=PA26&lpg=PA26&dq=Moorish+cistern,+Gibraltar&source=bl&ots=qGyI_XowvX&sig=_MqdjpxYMwy5GbzhaxZIKM9wqs4&hl=en&sa=X&ei=tS1zUPjAO6byyAGQiYGYCw&ved=0CD4Q6AEwBzgU#v=onepage&q=Moorish%20cistern%2C%20Gibraltar&f=false|author=Wright, George Newenham|accessdate=14 ਨਵੰਬਰ 2012|page=26}}</ref><ref name=costa>{{cite web|title=Nun's Well Gibraltar|url=http://gibraltar.costasur.com/en/nunswell.html|work=gibraltar.costasur.com|publisher=CostaSur.com|accessdate=14 ਨਵੰਬਰ 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Map - Nun's Well|url=http://maps.google.com/?q=36.111556,-5.345739&num=1&t=h&z=20 |work=maps.google.com|publisher=Google Maps|accessdate=14 ਨਵੰਬਰ 2012}}</ref> ਜਲਾਸ਼ਇਅ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੂਮੀਗਤ ਮਹਿਰਾਬ ਵਾਲੇ ਚੈਮਬਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਨਿਕਾਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨੰਜ਼ ਵੈਲ ਮੂਰਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਨਿੰਦਾ ਗਵਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਰਿਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਪੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=about>{{cite web|title=Nunswell|url=http://www.aboutourrock.com/sites/nunswell.htm|work=aboutourrock.com|publisher=About Our Rock|accessdate=14 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-date=2012-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831102550/http://www.aboutourrock.com/sites/nunswell.htm|url-status=dead}}</ref><ref name=costa/><ref name=aquagib>{{cite web|title=Gibraltar Water Supply|url=http://aquagib.gi/doc_bin/040319-Gib%20Water%20Supply%20History.pdf|work=aquagib.gi|publisher=AquaGib|accessdate=14 ਨਵੰਬਰ 2012}}</ref> ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੁੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਰਾਇਨ ਆਫ ਆਰ ਲੇਡੀ ਆਫ ਯੂਰੋਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਨੰਜ਼ ਤੋਂ ਉਦਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਯੂਰੋਪਾ ਪਾਈਂਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਂ ਹੈ।<ref name=about/> ਨੰਜ਼ ਵੈੱਲ ਯੂਰਪਾ ਪਾਈਂਟ ਲਾਇਟਹਾਉਸ ਦੀ ਨੇੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|title=A popular history of Gibraltar, its institutions, and its neighbourhood on both sides of the Straits, and a guide book to their principal places and objects of interest|year=1881|publisher=Garrison Library Printing Establishment|pages=208|url=http://books.google.com/books?id=2J5CAAAAIAAJ&pg=PA35&lpg=PA35&dq=Moorish+cistern,+Gibraltar&source=bl&ots=qC03jbUQ6D&sig=PQ3hNrOyVUlmRJPngGbH26KDXes&hl=en&sa=X&ei=tS1zUPjAO6byyAGQiYGYCw&ved=0CDYQ6AEwBTgU#v=onepage&q=Moorish%20cistern%2C%20Gibraltar&f=false|author=Gilbard, Lieutenant Colonel George James|accessdate=14 ਨਵੰਬਰ 2012|page=35}}</ref> ਸਾਲ 1753 ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਹੰਫਰੀ ਬਲੈਂਡ ਨੇ ਜਲਾਸ਼ਿਅ ਦੇ ਚੈਂਬਰਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਦ ਇਸ ਜਲਾਸ਼ਿਅ ਤੋਂ ਮਿਲਿਟਰੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਪੂਰਤੀ ਕਰੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।<ref name=costa/> ਨੰਜ਼ ਵੈਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜਾਨ ਡਰਿੰਕਵਾਟਰ ਬੇਥਿਊਨ ਦੇ ਜਰਨਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਜਰਨਲ "ਅ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਦ ਲੇਟਰ ਸੀਜ ਆਫ ਜਿਬਰਾਲਟਰ" ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 1786 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਥਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੋਇਆ ਉਹ ਹੈ: "ਟੁਵਰਡਸ ਯੂਰਪਾ ਅਡਵਾਂਸ ਇਜ ਅ ਮੂਰਿਸ਼ ਬਾਥ,<ref>{{cite book|title=A history of the late siege of Gibraltar|year=1786|url=http://books.google.com/books?id=yT4OAAAAQAAJ&q=Moorish+bath#v=snippet&q=Moorish%20bath&f=false|author=Bethune, John Drinkwater|edition=2|accessdate=11 नवम्बर 2012|page=34}}</ref><ref>{{cite book|title=History of the Late Siege of Gibraltar|year=1786|url=http://www.dotcom.gi/siege/chapter02.htm|author=Bethune, John Drinkwater|accessdate=14 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041357/http://www.dotcom.gi/siege/chapter02.htm|dead-url=yes}}</ref> ਕਾਲਡ ਬਾਏ ਦ ਗੈਰੀਸਨਸ, ਦ ਨੰਜ਼ ਵੈੱਲ। ਇਟ ਇਜ ਸੰਕ ਐਟ ਫੀਟ ਡੀਪ ਇਸ ਦ ਰਾਕ, ਇਜ 72 ਫੀਟ ਲਾਂਗ, ਐਂਡ 42 ਫੀਟ ਬਰਾਡ, ਐਂਡ, ਟੂ ਪ੍ਰਿਜਰਵ ਦ ਵਾਟਰ, ਹਜ ਏਨ ਆਰਚਡ ਰੂਫ, ਸਪੋਰਟਿਡ ਬਾਏ ਪਿਲਰਸ"। == ਗੈਲਰੀ == <center> <gallery> File:Abdulaziz Mosque Gibraltar.jpg|ਇਬਰਹੀਮ-ਆਲ-ਇਬ੍ਰ੍ਹੀਮ ਮਸਜਿਦ File:Shrine of Our Lady of Europe in Gibraltar (3).jpg|ਸ਼ਿਰਾਇਨ ਆਫ ਆਰ ਲੇਡੀ ਆਫ ਯੂਰਪ File:Europa Point Lighthouse and cottages.jpg|ਯੂਰੋਪਾ ਪਾਈਂਟ ਲਾਇਟਹਾਉਸ </gallery> </center> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 8qbh9infn0bxyh3ygz4cj605ye75unz 0 16246 847219 685163 2026-09-23T18:47:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847219 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:North Front Cemetery.jpg|300px|thumbnail|right|ਨਾਰਥ ਫ਼ਰੰਟ ਸਿਮੇਟਰੀ।]] '''ਨਾਰਥ ਫਰੰਟ ਸਿਮੇਟਰੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: North Front Cemetery) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ '''ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਿਮੇਟਰੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Gibraltar Cemetery) ਅਤੇ '''ਗੈਰੀਸਨ ਸਿਮੇਟਰੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Garrison Cemetery) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਮਨਵੇਲਥ ਵਾਰ ਗਰੇਵਸ ਕਮੀਸ਼ਨ (ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੜਾਈ ਕਬਰ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਦਾ ਵੀ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕਮਾਤਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਹੈ। ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੜਾਈ ਕਬਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸਮਾਰਕ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਮੇਮੋਰਿਅਲ ਅਤੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਸ ਆਫ ਸੈਕਰਿਫਾਇਸ, ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਐਵੈਨੀਊ ਅਤੇ ਡੇਵਿਲਸ ਟਾਵਰ ਰੋਡ ਦੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਨਾਰਥ ਫਰੰਟ ਸਿਮੇਟਰੀ ਔਬੇਰਿਅਨ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=List of Crown Dependencies & Overseas Territories|url=http://www.fco.gov.uk/en/publications-and-documents/treaties/uk-overseas-territories/list-crown-dependencies-overseas|work=fco.gov.uk|publisher=Foreign & Commonwealth Office|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Neandertals' Last Stand Was in Gibraltar, Study Suggests|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/09/060913-neanderthals.html|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012|newspaper=National Geographic News|date=13 September 2006|author=John Roach|archive-date=14 ਨਵੰਬਰ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114082310/http://news.nationalgeographic.com/news/2006/09/060913-neanderthals.html|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਰਾਕ ਆਫ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਚਿਹਰੇ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣੀ ਤੱਕ ਅਤੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name=cwgc>{{cite web|title=Gibraltar (North Front) Cemetery|url=http://www.cwgc.org/find-a-cemetery/cemetery/54318/GIBRALTAR%20(NORTH%20FRONT)%20CEMETERY|work=cwgc.org|publisher=Commonwealth War Graves Commission|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012}}</ref><ref name=aor>{{cite web|title=North Front Cemetery|url=http://www.aboutourrock.com/sites/nfcemetery.htm|work=aboutourrock.com|publisher=About Our Rock|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-date=2012-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831102730/http://www.aboutourrock.com/sites/nfcemetery.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Gibraltar|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Gibraltar_map-en-edit2.svg|work=upload.wikimedia.org|publisher=Wikimedia Commons|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012}}</ref> ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਿਮੇਟਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰੀਸਨ ਸਿਮੇਟਰੀ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1756 ਵਿੱਚ ਤਟਸਥ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਹੈ।<ref name=gov>{{cite web|title=Department of the Environment - Cemetery|url=http://www.gibraltar.gov.gi/environment/environment|work=gibraltar.gov.gi|publisher=Government of Gibraltar|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-date=2012-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915035552/http://gibraltar.gov.gi/environment/environment|dead-url=yes}}</ref> == ਕਾਮਨਵੇਲਥ ਵਾਰ ਗਰੇਵਜ਼ == [[ਤਸਵੀਰ:War memorial in Gibraltar 2005.jpg|left|thumb|150px|ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਸ ਆਫ ਸੈਕਰਿਫਾਈਸ]] ਨਾਰਥ ਫਰੰਟ ਸਿਮੇਟਰੀ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕਮਾਤਰ ਕਾਮਨਵੇਲਥ ਵਾਰ ਗਰੇਵਸ ਕਮੀਸ਼ਨ (ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੜਾਈ ਕਬਰ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Cemetery Search|url=http://www.cwgc.org/find-a-cemetery.aspx?cpage=1|work=cwgc.org|publisher=Commonwealth War Graves Commission|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012}}</ref> ਇੱਥੇ 750 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੋ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ 41 ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦਫਨ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੰਣਿਇਸਮਰਣ ਸਮਾਰਕ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸਵਿੱਚ ਦੋ ਕਬਰਾਂ ਹਿਬਰੂ ਅਨੁਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=news/> ਸਾਰਾ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੜਾਈ ਕਬਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਦੋ ਭੂਖੰਡੋਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਇੱਕ ਤਿਕੋਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਇਤਾਕਾਰ। ਹੋਰ ਕਬਰਾਂ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ]] ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=cwgc/><ref name=stiwot/> ਮੁੱਖਤ: ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੜਾਈ ਕਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name=stiwot>{{cite web|title=Commonwealth War Graves Gibraltar|url=http://www.ww2museums.com/article/4279/Commonwealth-War-Graves-Gibraltar.htm|work=ww2museums.com|publisher=STIWOT (Stichting Informatie Wereldoorlog Twee)|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-date=2012-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712143240/http://www.ww2museums.com/article/4279/Commonwealth-War-Graves-Gibraltar.htm|dead-url=yes}}</ref> ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਦ ਕਰਾਸ ਆਫ ਸੈਕਰਿਫਾਇਸ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸਮਾਰਕ ਕਰਾਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਦ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਮਾਰਕ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਮੇਮੋਰਿਅਲ, 98 ਬੇਪਤਾ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ।<ref name=cwgc/><ref name=aor/><ref name=news>{{cite news|title=The Commonwealth War Graves Commission in Gibraltar|url=http://www.cwgc.org/APRIL%202012%20Gibraltar.pdf|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012|newspaper=Commonwealth War Graves Commission Newsletter|date=April 2012}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਕਬਰਿਸਤਾਨ]] jqumabv62l0yclnrpe0mszdv6j50w4m 0 16465 847374 830761 2026-09-24T05:06:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847374 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਲੇਖਕ | ਨਾਮ = '''ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ''' | ਤਸਵੀਰ = Bhishamsahni.jpg | ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ = | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = | ਉਪਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 8 ਅਗਸਤ 1915 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]], ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = 11 ਜੁਲਾਈ 2003 | ਮੌਤ_ਥਾਂ = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] | ਭਾਸ਼ਾ = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ | ਕਾਲ = 1955–2003 | ਵਿਧਾ = ਨਾਟਕ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ | ਵਿਸ਼ਾ = | ਲਹਿਰ = ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ | ਮੁੱਖ_ਰਚਨਾ = | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ = <!--ਇਹ ਲੇਖਕ ਕਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ--> | ਦਸਤਖਤ = Bhisham Sahni.jpg | ਜਾਲ_ਪੰਨਾ = | ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ = | ਮੁੱਖ_ਕੰਮ = | image = Bhisham_Sahni_2017_stamp_of_India.jpg }} '''ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ''' ([[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]: भीष्म साहनी; 8 ਅਗਸਤ 1915 – 11 ਜੁਲਾਈ 2003) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਲੇਖਕ]], [[ਨਾਟਕਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਆਪਣੇ [[ਤਮਸ (ਨਾਵਲ)]] ਲਈ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਤਮਸ|ਟੀ.ਵੀ. ਫਿਲਮ]] ਵੀ ਬਣੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਸਨ। ==ਜੀਵਨ== ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਦਾ ਜਨਮ [[8 ਅਗਸਤ]] [[1915]] ਨੂੰ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[1937]] ਵਿੱਚ [[ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਹਨੀ ਨੇ [[1958]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਨਰੇਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਆਕੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਇਪਟਾ]] ਨਾਲ ਰਲ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਦ [[ਅੰਬਾਲਾ]] ਅਤੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ। [[1957]] ਤੋਂ [[1963]] ਤੱਕ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]], ਆਸਤਰੋਵਸਕੀ ਆਦਿ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੀਬ ਦੋ ਦਰਜਨ ਰੂਸੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕੀਤਾ। [[1965]] ਤੋਂ [[1967]] ਤੱਕ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਮਕ ਪੱਤਰਿਕਾ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ]] ਅਤੇ [[ਐਫਰੋ - ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੇਖਕ ਸੰਘ]] (ਐਫਰੋ - ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਾਈਟਰਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। [[1993]] ਤੋਂ [[1997]] ਤੱਕ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] [[ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਗੂ [[ਲੇਖਕ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url= http://in.jagran.yahoo.com/news/national/general/5_1_5611338/ |title= प्रेमचंद की परंपरा के लेखक थे भीष्म साहनी |format= |publisher= जागरण |language= }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਮਾਨਵੀ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਨਵੀ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅੱਖੋਂ ਓਝਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪਾਧਾਪੀ ਅਤੇ ਉਠਾਪਟਕ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਿਲਕੁੱਲ ਵੱਖ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਲਈ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[1975]] ਵਿੱਚ ਤਮਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ, [[1975]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਲੇਖਕ ਅਵਾਰਡ (ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ), [[1980]] ਵਿੱਚ ਐਫਰੋ - ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਾਈਟਰਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ [[ਲੋਟਸ ਅਵਾਰਡ]], [[1983]] ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ [[1998]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ [[ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ == ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਚਨਾ '' ਤਮਸ '' (ਹਨੇਰਾ, ਅਗਿਆਨਤਾ 1974) 1947 [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੇ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿਖੇ ਦੇਖੇ ਸੀ।<ref>[https://www.vedamsbooks.com/no21939.htm Tamas] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061022150021/https://www.vedamsbooks.com/no21939.htm |date=22 October 2006 }}</ref> '' ਤਮਸ '' ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਸੰਵੇਦਹੀਣ ਫਿਰਕੂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ; ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਨਤੀਜੇ - ਮੌਤ, ਤਬਾਹੀ, ਮਜਬੂਰਨ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਜਰਮਨ, ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਮਲਿਆਲਮ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। '' ਤਾਮਸ '' ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ 1975 [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ]] ਦੁਆਰਾ 1987 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤਮਸ (ਫਿਲਮ) | ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਫਿਲਮ]] ਬਣਾਈ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਕਹਾਣੀਆਂ, ‘ਪਾਲੀ’ ਅਤੇ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ’ ਵੀ ਵੰਡ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ। ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਇਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ: ਝਰੋਖੇ (1967), ਕਾਦਿਆਂ (1971), ਬਸੰਤੀ (1979), ਮਾਇਆਦਾਸ ਕੀ ਮਾੜੀ (1987), ਕੁੰਤੋ (1993) ਅਤੇ ਨੀਲੂ, ਨੀਲੀਮਾ, ਨੀਲੋਫਰ (2000) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, (ਜਿਸ ਵਿਚ ''[[ਭਾਗਯ ਰੇਖਾ]]'' (1953), ''ਪਹਿਲਾ ਪਾਠ '' (1956), ਭਟਕਤੀ ਰਾਖ (1966), ਪਤਰੀਆਂ (1973), ਵਾਂਗ ਚੂ (1978), ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ (1981), ਨਿਸ਼ਾਚਰ (1983), [[ਪਾਲੀ]] (1989), ਅਤੇ ਦਯਾਨ (1996); ‘ਹਨੂਸ਼’, ‘ਕਬੀਰਾ ਖੜਾ ਬਜ਼ਾਰ ਮੇਂ’, 'ਮਾਧਵੀ ’ ,‘ ਮੁਵੇਜ਼ ’ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਨਾਟਕ ',' ਆਲਮਗੀਰ ', ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਗੁਲਾਲ ਕਾ ਕੀਲ"। ਪਰੰਤੂ ਉਸਦਾ ਨਾਵਲ ' ਮਾਇਆਦਾਸ ਕੀ ਮਾੜੀ ' ਉਸਦੀ ਉੱਤਮ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਾਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਨਿਘਰਦੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। .<ref>{{cite web |url=http://mystudyroom.org/hobbies |title=Archived copy |accessdate=9 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140802214217/http://mystudyroom.org/hobbies |archivedate=2 August 2014 }}</ref> ਉਸਨੇ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਹਨੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਕਸਬਾ '' (1991) ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਜੋ ਐਂਤਨ ਚੇਖੋਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '' ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ '' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ''ਆਜ ਕੇ ਅਤੀਤ'' (''[https://www.amazon.com/Todays-Pasts-Memoir-Bhisham-Sahni-ebook/dp/B018M71YZM Today's Pasts]'', Penguin 2016) ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਬਲਰਾਜ ਮਾਈ ਬ੍ਰਦਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ) ਲਿਖੀ ਹੈ।<ref>[https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/bhishamsahni.html Bhishma Sahni at U.S. Library of Congress]. Loc.gov (8 August 1915). Retrieved on 2018-11-06.</ref> === ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ === ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਲਦੇਵ ਵੈਦ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਅਥਾਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪੱਠੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਣਾਂ - ਉਸਦੀ ਤਿੱਖੀ ਬੁੱਧੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਲਕੀ ਵਿਅੰਗਾਬਾਜ਼ੀ, ਉਸਦੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹਾਸੇ, ਚਰਿੱਤਰ ਵਿਚਲੀ ਉਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੂਝ, ਟੋਟਕੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦੇ ਸਦਕਾ ਸੀ। <ref name="outlookindia1">[http://www.outlookindia.com/article/trailings-of-a-lonely-voice/220872 Trailings Of A Lonely Voice] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Outlookindia.com (28 July 2003). Retrieved on 2018-11-06.</ref> ==ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ== === ਨਾਵਲ=== *ਝਰੋਖੇ *[[ਤਮਸ (ਨਾਵਲ)|ਤਮਸ]] *ਬਸੰਤੀ *ਮਾਇਆਦਾਸ ਕੀ ਮਾੜੀ *ਕੁੰਤੋ ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ=== *ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਹਾਨੀਆਂ *ਭਾਗਿਆਰੇਖਾ *ਵਾਂਗਚੂ *ਨਿਸ਼ਾਚਰ‌ ===ਨਾਟਕ=== *ਹਨੂਸ਼ ([[1977]]) *ਮਾਧਵੀ ([[1984]]) *ਕਬੀਰਾ ਖੜਾ ਬਜਾਰ ਮੇਂ ([[1985]]) *ਮੁਆਵਜ਼ੇ ([[1993]]) ===ਹੋਰ=== * ਆਜ ਕੇ ਅਤੀਤ (ਆਤਮਕਥਾ) *ਬਲਰਾਜ ਮਾਈ ਬਰਦਰ (ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨੀ)<ref>http://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/bhishamsahni.html</ref> *ਬਾਲਕਥਾ - ਗੁਲੇਲ ਕਾ ਖੇਲ *ਪਹਲਾ ਪਥ *ਭਟਕਤੀ ਰਾਖ *ਪਟਰਿਯਾਂ *ਸ਼ੋਭਾਯਾਤਰਾ *ਪਾਲੀ * ਦਯਾਂ *ਕੜਿਯਾਂ *ਆਜ ਕੇ ਅਤੀਤ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] shlq3gobwlqpozlmrzr5589sielbwfu 0 18154 847322 720019 2026-09-24T01:33:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847322 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | common_name = ਬਰਮੂਡਾ | conventional_long_name = ਬਰਮੂਡਾ | image_flag = Flag of Bermuda.svg | image_coat = Coat of arms of Bermuda.svg | image_map = Bermuda in United Kingdom.svg | national_motto = {{unbulleted list |"Quo Fata Ferunt" ([[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]]) |{{small|"ਜਿੱਧਰ ਹਵਾਵਾਂ (ਸਾਨੂੰ) ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ"}}}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html CIA World Factbook], Field Listing – Languages (World).</ref> |national_anthem = ''God Save the Queen''{{nbsp|2}}(ਅਧਿਕਾਰਕ)<br/>''ਰੱਬ ਰਾਣੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ |territorial_anthem = ''Hail to Bermuda''{{nbsp|2}}(ਗ਼ੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ) ^ਅ<ref name="CIA World Factbook"><br/>''ਬਰਮੂਡਾ ਦੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ'' | official_languages = [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]<ref name="CIA World Factbook" /> | ethnic_groups = {{unbulleted list |54% ਕਾਲੇ |31% ਯੂਰਪੀ |8% ਬਹੁ-ਨਸਲੀ |4% ਏਸ਼ੀਆਈ |2% ਹੋਰ}} | ethnic_groups_year = 2010<ref name="Bermuda 2010 Census">{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/bermuda/Bermuda_new.pdf |title=Bermuda 2010 Census |publisher=Bermuda Department of Statistics |date=December 2011 |accessdate=20 November 2012 |archive-date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130228051323/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/bermuda/Bermuda_new.pdf |dead-url=yes }}</ref> | capital = ਹੈਮਿਲਟਨ | latd=32 |latm=18 |latNS=N |longd=64 |longm=47 |longEW=W | government_type = ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ | leader_title2 = ਰਾਜਪਾਲ | leader_name2 = ਜਾਰਜ ਫ਼ਰਗੂਸਨ | leader_title3 = ਮੁਖੀ | leader_name3 = ਪੌਲਾ ਕਾਕਸ | area_rank = 221ਵਾਂ | area_magnitude = 1 E7 | area_km2 = 53.2 | area_sq_mi = 20.6 | percent_water = 27% | population_census = 64,268 | population_census_year = 2010 | population_density_km2 = 1,275 | population_density_sq_mi = 3,293 | population_density_rank = 8ਵਾਂ | GDP_PPP = $5.85 ਬਿਲੀਅਨ<ref name="Gazette17Dec08" /> | GDP_PPP_rank = 149ਵਾਂ <small>(ਅੰਦਾਜ਼ਾ)</small> | GDP_PPP_year = 2009<ref name="Gazette17Dec08" /> | GDP_PPP_per_capita = $97,000<ref name="Gazette17Dec08" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ਪਹਿਲਾ | HDI = n/a | HDI_rank = n/a | HDI_year = 2003 | HDI_category = <span style="color:#006000;white-space:nowrap;">ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ</span> | demonym = ਬਰਮੂਡੀ | currency = ਬਰਮੂਡੀ ਡਾਲਰ^ਸ | currency_code = BMD | country_code = | time_zone = ਅੰਧ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਜੋਨ | utc_offset = –4 | time_zone_DST = ਅੰਧ ਚਾਨਣੀ ਸਮਾਂ | utc_offset_DST = –3 | date_format = ਦਦ/ਮਮ/ਸਸਸਸ | drives_on = ਖੱਬੇ | cctld = .bm | calling_code = +1-441 | footnote_ਅ = ਇਹ ਗੀਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਮੌਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।({{cite web |title=Bermuda - London 2012 Olympics |publisher=Telegraph |date=July 2012 |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/countries/8662625/Bermuda-London-2012-Olympics.html |accessdate=18 November 2012 |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141117002435/http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/countries/8662625/Bermuda-London-2012-Olympics.html |url-status=dead}}) | footnote_ਬ = ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਾਸਤੇ। | footnote_ਸ = ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ। }} '''ਬਰਮੂਡਾ''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਬਰਮੂਡਾਸ ਜਾਂ ਸੋਮੇਰ ਟਾਪੂ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref name=constitution1967>{{cite web |accessdate=26 March 2012 |title=United Kingdom Act of Parliament{{spaced ndash}}Bermuda Constitution Act 1967 |url=http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_3191_476_1959_43/http%3B/ptpublisher.gov.bm%3B7087/publishedcontent/publish/bic/dept___bic___reports_docs/articles/bermuda_constitution_act_1967_4.pdf |archive-date=3 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903184646/http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_3191_476_1959_43/http%3B/ptpublisher.gov.bm%3B7087/publishedcontent/publish/bic/dept___bic___reports_docs/articles/bermuda_constitution_act_1967_4.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref name=constitution1968>{{cite web |accessdate=10 April 2012 |title=United Kingdom Statutory Instrument{{spaced ndash}}The Constitution of Bermuda{{spaced ndash}}Bermuda Constitution Order 1968 |url=http://www.bermudalaws.bm/Laws/Consolidated%20Laws/Bermuda%20Constitution%20Order%201968.pdf |archive-date=2 ਅਗਸਤ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802003755/http://www.bermudalaws.bm/laws/Consolidated%20Laws/Bermuda%20Constitution%20Order%201968.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=samplelaw>{{cite web |accessdate=10 April 2012 |title=Emancipation Act 1834 |url=http://www.bermudalaws.bm/Laws/Consolidated%20Laws/Emancipation%20%20Act%201834.pdf |archive-date=1 ਅਗਸਤ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130801151053/http://www.bermudalaws.bm/Laws/Consolidated%20Laws/Emancipation%20%20Act%201834.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref name=apostille>{{cite web |accessdate=10 April 2012 |title=The Apostille – Hague Convention of 1960 |url=http://www.uce.edu.do/admision/Asuntos_internacionales/Documentos%20relevantes/Places%20To%20Apostille%20Per%20Country.pdf |archive-date=7 ਅਗਸਤ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130807151538/http://www.uce.edu.do/admision/Asuntos_internacionales/Documentos%20relevantes/Places%20To%20Apostille%20Per%20Country.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਉੱਤਰੀ [[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਭੂ-ਖੰਡ ਕੇਪ ਹਾਤਰਾਸ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ 1,030 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਪ ਸੇਬਲ ਟਾਪੂ, ਨੋਵਾ ਸਕਾਟੀਆ ਤੋਂ 1,239 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਮਿਆਮੀ, ਫ਼ਲਾਰਿਡਾ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਤੋਂ 1,770 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈਮਿਲਟਨ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ]] bjzx0d5fibveoo7jktam5swkrbnmo80 0 19637 847457 841761 2026-09-24T10:44:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847457 wikitext text/x-wiki ਇਹ ਸੂਚੀ 4,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰਫਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਕ੍ਰਮਬਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite encyclopedia|title=Historical Estimates of Limnicity|editor-last=Likens|editor-first=Gene E.|encyclopedia=Encyclopedia of inland waters|year=2009|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|isbn=0120884623|edition=1st}} Table 1: The world's lakes >2000 km² in area, arranged in decreasing order of lake area. See also [http://stream.loe.org/images/110819/Downing%20&%20Duarte.pdf Lakes (Formation, Diversity, Distribution)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222131039/http://stream.loe.org/images/110819/Downing%20%26%20Duarte.pdf |date=2014-02-22 }}</ref><ref>{{cite book|last=Marsh|first=William M.|coauthors=Martin M. Kaufman|title=Physical geography: great systems and global environments|year=2013|url=https://archive.org/details/physicalgeograph0000mars|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=0521764289|pages=[https://archive.org/details/physicalgeograph0000mars/page/399 399]|others=Table 16.2: Great lakes of the world by lake type}}</ref><ref>{{cite book|editor-last=van der Leeden|editor-first=Frits|editor2-first=Fred L.|editor2-last=Troise|editor3-first=David Keith|editor3-last=Todd|title=The water encyclopedia|url=https://archive.org/details/waterencyclopedi0000vand|year=1991|publisher=Lewis|location=Chelsea, Mich.|isbn=9780873711203|pages=[https://archive.org/details/waterencyclopedi0000vand/page/198 198]&ndash;200|edition=2nd}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.factmonster.com/ipka/A0001777.html|title=Large Lakes of the World|work=FactMonster|publisher=Pearson Education|accessdate=14 September 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/od/lists/a/largestlakes.htm|title=Largest lakes in the world|author=Matt Rosenberg|work=About.com|publisher=The New York Times Company|accessdate=14 September 2012|archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217040540/http://geography.about.com/od/lists/a/largestlakes.htm|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਤਟਵਰਤੀ ਝੀਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ [[ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਗਰਬੋਗਜ਼ਕੋਲ, [[ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ]] ਦੀ ਮਾਰਾਕਾਈਬੋ ਝੀਲ ਅਤੇ [[ਘਾਨਾ]] ਦੀ ਵੋਲਟਾ ਝੀਲ 15ਵੇਂ, 17ਵੇਂ ਅਤੇ 19ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੌਸਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਜਾਂ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸੁੱਕੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ। == ਟਿਕਾਊ ਝੀਲਾਂ == {| class="wikitable" align="center" |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="8" align="center"| [[ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਰੰਗ ਕੂੰਜੀ |- |bgcolor="#CCCCFF"|ਅਫ਼ਰੀਕਾ |bgcolor="#FFCBCB"|ਏਸ਼ੀਆ |bgcolor="#FFCCFF"|ਯੂਰਪ |bgcolor="#CCFFFF"|ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ |bgcolor="#CCFF66"|ਓਸ਼ੇਨੀਆ |bgcolor="#FFEBAD"|ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |bgcolor="#FFFFFF"|ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ |bgcolor="#FFFCVC"|ਹੋਰ/ਕੋਈ ਨਹੀਂ |} ===ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਝੀਲਾਂ=== ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਚਿਲਮਚੀ ਹੈ (ਜੋ 1.1 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ) ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਪੂਰਨ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਪਰਤ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| title = Plume over the Caspian Sea| work =| publisher = NASA| date =| url = http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=8665| doi =| accessdate = 2010-11-29}}</ref><ref>{{Cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| title = Caspian Sea| work =| publisher = Britannica| date =| url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/98044/Caspian-Sea| doi =| accessdate = 2010-11-29}}</ref><ref>{{Cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Endorheic Lakes| work = | publisher = United Nations| date = | url = http://www.unep.or.jp/ietc/publications/short_series/lakereservoirs-2/10.asp| doi = | accessdate = 2010-11-29| archive-date = 2007-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20070927023634/http://www.unep.or.jp/ietc/Publications/Short_Series/LakeReservoirs-2/10.asp| dead-url = yes}}</ref><ref>{{Cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| title = Titan's largest lake rivals Earth's Caspian Sea| work =| publisher = New Scientist| date =| url = http://www.newscientist.com/article/dn11271-titans-largest-lake-rivals-earths-caspian-sea.html| doi =| accessdate = 2010-11-29}}</ref><ref name="DuMont">{{Cite web| last = DuMont| first = H.J.| authorlink =| coauthors =| title = The Caspian Lake: History, biota, structure, and function| work =| publisher = [[American Society of Limnology and Oceanography]]| date =| url = http://www.vliz.be/imisdocs/publications/127855.pdf| doi =| accessdate = 2010-11-29}}</ref><ref>''Planet Earth And the New Geoscience'' (2003:154). Victor Schmidt, William Harbert, University of Pittsburgh</ref> {| class="wikitable sortable" ! align="left" valign="bottom"| &nbsp; ! align="left" valign="bottom"| ਨਾਂ ! align="left" valign="bottom"| ਤਟ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੇ ਦੇਸ਼ ! align="center" valign="bottom"| ਖੇਤਰਫਲ ! align="center" valign="bottom"| ਲੰਬਾਈ ! align="center" valign="bottom"| ਵੱਧੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂਘਾਈ ! align="center" valign="bottom"| ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ! align="left" valign="bottom"| ਲਘੂ-ਤਸਵੀਰ (ਸਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਪੈਮਾਨਾ) [[File:Scale outline.png]] ! align="center" valign="bottom"| ਟਿੱਪਣੀਆਂ |- align="right" valign="top" |- |bgcolor="#FFCBCB"| 1 | align="left"| [[ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ]]* | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਇਰਾਨ}} | {{convert|371000|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|1199|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|1025|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|78200|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Caspian outline.png]] | align="left"| ਕਈ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਸਾਗਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਹੈ।<ref name="DuMont"/><ref>Jan Golonka (2000) "Geodynamic Evolution of the South Caspian Basin". In Yilmaz, Isaksen, & AAP, eds., ''Oil and Gas of the Greater Caspian Area.''</ref><br>*ਗਰਬੋਗਜ਼ਕੋਲ ਐਲਾਗੀ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ। |} ===ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਝੀਲਾਂ=== {| class="wikitable sortable" ! align="left" valign="bottom"| &nbsp; ! align="left" valign="bottom"| ਨਾਂ ! align="left" valign="bottom"| ਤਟ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੇ ਦੇਸ਼ ! align="center" valign="bottom"| ਖੇਤਰਫਲ ! align="center" valign="bottom"| ਲੰਬਾਈ ! align="center" valign="bottom"| ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾਈ ! align="center" valign="bottom"| ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ! align="left" valign="bottom"| ਲਘੂ-ਤਸਵੀਰ (ਸਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਪੈਮਾਨਾ) [[File:Scale outline.png]] ! align="center" valign="bottom"| ਟਿੱਪਣੀਆਂ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 2<ref group=n name="longest"/> | align="left"| [[ਸੁਪੀਰਿਅਰ ਝੀਲ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | {{convert|82414|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|616|km|mi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|406|m|ft|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|12100|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | align="center"| [[File:Superior outline.gif]] | align="left"| {{#tag:ref|Although Lake Michigan and Lake Huron are usually considered distinct sometimes they are regarded as a single lake known as [[Lake Michigan–Huron]]. When treated as a single entity, it is the largest freshwater lake by surface area in the world, at {{convert|117400|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name=CG>David Lees in ''[[Canadian Geographic]]'' writes, "Contrary to popular belief, the largest lake in the world is not Lake Superior but mighty Lake Michigan–Huron, which is a single hydrological unit linked at the Straits of Mackinac."Lees, David. "High and Dry" ''[[Canadian Geographic]]'' (May/June 2004) pp.94-108.</ref><ref name=GLERL>"Lakes Michigan and Huron are considered to be one lake hydraulically because of their connection through the deep Straits of Mackinac." Great Lakes Environmental Research Laboratory, part of the [[National Oceanic and Atmospheric Administration]]. "[http://www.glerl.noaa.gov/res/Programs/glscf/hydrology.html Great Lakes Sensitivity to Climatic Forcing: Hydrological Models] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808074846/http://www.glerl.noaa.gov/res/Programs/glscf/hydrology.html |date=2010-08-08 }}." NOAA, 2006.</ref><ref name=USACE>"Lakes Michigan and Huron are considered to be one lake, as they rise and fall together due to their union at the Straits of Mackinac." U.S. Army Corps of Engineers, "Hydrological Components" [http://www.edisonsault.com/CustServ/USACOE%20LS%20WATER%208%2007.pdf ''Record Low Water Levels Expected on Lake Superior''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015125647/http://www.edisonsault.com/CustServ/USACOE%20LS%20WATER%208%2007.pdf |date=2008-10-15 }}. August 2007. p.6</ref><ref name=DEQ>{{cite web|url=http://www.michigan.gov/deq/0,4561,7-135-3313_3677-15926--,00.html|title=Great Lakes Map|publisher=[[Michigan Department of Environmental Quality]]|accessdate=20 September 2012}}</ref><ref name=geologydotcom>{{cite web|url=http://geology.com/records/largest-lake.shtml|title= Largest Lake in the World|publisher= geology.com|accessdate= 28 September 2012}}</ref>|name=longest|group=n}} |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCCCFF"| 3 | align="left"| [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਝੀਲ|ਵਿਕਟੋਰੀਆ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਯੁਗਾਂਡਾ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਕੀਨੀਆ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ}} | {{convert|69485|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|322|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|84|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|2750|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Victoria outline.gif]] | align="left"| ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 4 | align="left"| [[ਹੂਰਨ ਝੀਲ|ਹੂਰਨ]]<ref group=n name="longest"/> | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | {{convert|59600|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|332|km|mi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|229|m|ft|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|3540|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | align="center"| [[File:Huron outline.png]] | align="left"| |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 5 | align="left"| [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਝੀਲ|ਮਿਸ਼ੀਗਨ]]<ref group=n name="longest"/> | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | {{convert|58000|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment>http://www.epa.gov/glnpo/atlas/gl-fact1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223054338/http://www.epa.gov/glnpo/atlas/gl-fact1.html |date=2015-02-23 }} Great Lakes Factsheet No. 1 US Environmental Protection Agency website retrieved September 9, 2012</ref> | {{convert|494|km|mi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|281|m|ft|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|4900|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | align="center"| [[File:Michigan outline.gif]] | align="left"| ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCCCFF"| 6 | align="left"| [[ਤੰਗਨਾਇਕਾ ਝੀਲ|ਤੰਗਾਨਾਇਕਾ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਬੁਰੂੰਡੀ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਜ਼ਾਂਬੀਆ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ}} | {{convert|32893|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|676|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|1470|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|18900|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Tanganyika outline.gif]] | align="left"| ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCBCB"| 7 | align="left"| [[ਬੈਕਾਲ ਝੀਲ|ਬੈਕਾਲ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} | {{convert|31500|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|636|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|1637|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|23600|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Baikal outline.gif]] | align="left"| ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲੀ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 8 | align="left"| [[ਗਰੇਟ ਬੀਅਰ ਝੀਲ|ਗਰੇਟ ਬੀਅਰ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} | {{convert|31080|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|373|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|446|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|2236|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Great bear outline.gif]] | align="left"|ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCCCFF"| 9 | align="left"| [[ਮਲਾਵੀ ਝੀਲ|ਮਲਾਵੀ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਮਲਾਵੀ}} | {{convert|30044|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|579|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|706|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|8400|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Nyasa outline.gif]] | align="left"|ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਝੀਲ। ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ ਮੱਛੀ-ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 10 | align="left"| [[ਗਰੇਟ ਸਲੇਵ ਝੀਲ|ਗਰੇਟ ਸਲੇਵ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} | {{convert|28930|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|480|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|614|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|2090|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Great slave outline.gif]] | align="left"|ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 11 | align="left"| [[ਇਰੀ ਝੀਲ|ਇਰੀ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | {{convert|25719|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|388|km|mi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|64|m|ft|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|489|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | align="center"| [[File:Erie outline.gif]] | align="left"|ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 12 | align="left"| [[ਵਿਨੀਪੈਗ ਝੀਲ|ਵਿਨੀਪੈਗ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} | {{convert|23553|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|425|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|36|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|283|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Winnipeg outline.gif]] | align="left"| ਇਹ ਝੀਲ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 13 | align="left"| [[ਓਂਟਾਰੀਓ ਝੀਲ|ਓਂਟਾਰੀਓ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | {{convert|19477|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|311|km|mi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|244|m|ft|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | {{convert|1639|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}}<ref name = USGovernment/> | align="center"| [[File:Ontario outline.gif]] | align="left"| |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCBCB"| 14 | align="left"| [[ਬਲਖ਼ਾਸ਼ ਝੀਲ|ਬਲਖ਼ਾਸ਼]]* | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ}} | {{convert|18428|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|605|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|26|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|106|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Balkhash outline.gif]] | align="left"|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCCFF"| 15 | align="left"| [[ਲਦੋਗਾ ਝੀਲ|ਲਦੋਗਾ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} | {{convert|18130|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|219|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|230|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|908|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Ladoga outline.gif]] | align="left"|ਯੂਰਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFFFFF"| 16 | align="left"| [[ਵੋਸਤੋਕ ਝੀਲ|ਵੋਸਤੋਕ]] | align="left"| [[ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ]] | {{convert|15690|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|250|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|900|-|1000|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|5400|+/-|1600|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} |align="center"| [[File:Vostok outline.gif]] | align="left"| ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ; ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਪ-ਯਖ-ਦਰਿਆਈ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCCFF"| 17 | align="left"| [[ਓਨੇਗਾ ਝੀਲ|ਓਨੇਗਾ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} | {{convert|9891|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|248|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|120|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|280|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Onega outline.gif]] | align="left"|ਯੂਰਪ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFEBAD"| 18 | align="left"| [[ਤੀਤੀਕਾਕਾ ਝੀਲ|ਤੀਤੀਕਾਕਾ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਪੇਰੂ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਬੋਲੀਵੀਆ}} | {{convert|8135|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|177|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|281|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|893|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Titicaca outline.gif]] | align="left"| ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਜੇਕਰ ਮਾਰਾਕਾਈਬੋ ਝੀਲ ਨੂੰ ਨਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਵੇ; 3,811 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਨਾਲ਼ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 19 | align="left"| [[ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ ਝੀਲ|ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ}} | {{convert|8001|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|177|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|26|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|108|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Nicaragua outline.gif]] | align="left"|ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 20 | align="left"| [[ਅਥਬਾਸਕਾ ਝੀਲ|ਅਥਬਾਸਕਾ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} | {{convert|7920|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|335|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|243|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|204|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Athabasca outline.png]] | align="left"|ਸਾਸਕਾਚੀਵਾਨ/ਐਲਬਰਟਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCBCB"| 21 | align="left"| [[ਤੈਮੀਰ ਝੀਲ|ਤੈਮੀਰ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} | {{convert|6990|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|250|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|26|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|12.8|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Taymyr outline.png]] | align="left"|ਆਰਕਟਿਕ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCCCFF"| 22 | align="left"| [[ਤੁਰਕਾਨਾ ਝੀਲ|ਤੁਰਕਾਨਾ]]* | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਇਥੋਪੀਆ}}<br/>{{KEN}} | {{convert|6405|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|248|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|109|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|204|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Turkana outline.gif]] | align="left"|ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਥਾਈ ਮਾਰੂਥਲੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਾਰ ਵਾਲੀ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 23 | align="left"| [[ਰੇਂਡੀਅਰ ਝੀਲ|ਰੇਂਡੀਅਰ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} | {{convert|6330|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|245|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|337|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | | align="center"| [[File:Reindeer outline.gif]] | align="left"| |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCBCB"| 24 | align="left"| [[ਇਸੀਕ-ਕੁਲ ਝੀਲ|ਇਸੀਕ-ਕੁਲ]]* | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ}} | {{convert|6200|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|182|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|668|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|1738|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Issyk-kul outline.gif]] | align="left"| |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCBCB"| 25 | align="left"| [[ਉਰਮੀਆ ਝੀਲ|ਉਰਮੀਆ]]* | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਇਰਾਨ}} | {{convert|6001|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|130|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|16|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | | align="center"| [[File:Urmia outline.gif]] | align="left"|ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCCFF"| 26 | align="left"| [[ਵਾਨਰਨ ਝੀਲ|ਵਾਨਰਨ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਸਵੀਡਨ}} | {{convert|5545|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|140|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|106|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|153|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Vänern outline.gif]] | align="left"| [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 27 | align="left"| [[ਵਿਨੀਪੈਗੋਸਿਸ ਝੀਲ|ਵਿਨੀਪੈਗੋਸਿਸ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} | {{convert|5403|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|245|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|18|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | | align="center"| [[File:Winnipegosis outline.gif]] | align="left"| |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCCCFF"| 28 | align="left"| [[ਐਲਬਰਟ ਝੀਲ|ਐਲਬਰਟ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਯੁਗਾਂਡਾ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ}} | {{convert|5299|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|161|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|58|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|280|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Albert outline.png]] | align="left"| |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCCCFF"| 29 | align="left"| [[ਮਵੇਰੂ ਝੀਲ|ਮਵੇਰੂ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਜ਼ਾਂਬੀਆ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ}} | {{convert|5120|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|131|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|27|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|38|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Mweru outline.png]] | align="left"| |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 30 | align="left"| [[ਨੈਟੀਲਿੰਗ ਝੀਲ|ਨੈਟੀਲਿੰਗ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} | {{convert|5066|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|113|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|132|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | | align="center"| [[File:Nettilling outline.gif]] | align="left"| ਬਾਫ਼ਿਨ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ। ਕਿਸੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 31 | align="left"| [[ਨਿਪੀਗਾਨ ਝੀਲ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} | {{convert|4843|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|116|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|165|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | | align="center"| [[File:Nipigon outline.gif]] | align="left"|ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬੇ ਓਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ। |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 32 | align="left"| [[ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਝੀਲ|ਮੈਨੀਟੋਬਾ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} | {{convert|4706|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|225|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|7|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | | align="center"| [[File:Manitoba outline.gif]] | align="left"| |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 33 | align="left"| [[ਗਰੇਟ ਸਾਲਟ ਝੀਲ|ਗਰੇਟ ਸਾਲਟ]]* | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | {{convert|4662|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|121|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|10|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | | align="center"| [[File:Great salt outline.gif]] | align="left"| ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCBCB"| 34 | align="left"| [[ਛਿੰਘਾਈ ਝੀਲ|ਛਿੰਘਾਈ]]* | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਚੀਨ}} | {{convert|4489|km2|abbr=on|sortable=on}} (2007) | | | | align="center"| [[File:Qinghai outline.png]] | align="left"|ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCCFF"| 35 | align="left"| [[ਸਾਈਮਾ ਝੀਲ|ਸਾਈਮਾ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ}} | {{sort|0000000000004400|≈ {{convert|4400|km2|abbr=on}}}} | | {{convert|82|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|36|km3|cumi|abbr=on|sortable=on}} | align="center"| [[File:Saimaa outline.gif]] | align="left"| Numerous basins; 14,000 islands, shoreline {{convert|13700|km|abbr=on|sortable=on}} |- align="right" valign="top" |bgcolor="#CCFFFF"| 36 | align="left"| [[ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਝੀਲ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | {{convert|4350|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|110|km|mi|abbr=on|sortable=on}} | {{convert|64|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | | align="center"| [[File:Lake of the Woods outline.gif]] | align="left"| |- align="right" valign="top" |bgcolor="#FFCBCB"| 37 | align="left"| [[ਖਾਂਕਾ ਝੀਲ|ਖਾਂਕਾ]] | align="left"| {{ਝੰਡਾ|ਚੀਨ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} | {{convert|4190|km2|sqmi|abbr=on|sortable=on}} | | {{convert|10.6|m|ft|abbr=on|sortable=on}} | | align="center"| [[File:Khanka outline.png]] | align="left"| |} <nowiki>*</nowiki> ਖਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਲਈ ਹੈ। == ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ == * '''[[ਅਫ਼ਰੀਕਾ]]''': [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਝੀਲ]] * '''[[ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ]]''': [[ਵੋਸਤੋਕ ਝੀਲ]] (ਉਪ-ਯਖ-ਨਦੀ ਝੀਲ) * '''[[ਏਸ਼ੀਆ]]''': [[ਬੈਕਾਲ ਝੀਲ]] (ਜਾਂ [[ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ]], ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮਹਾਂਸਾਗਰ) * '''[[ਓਸ਼ੇਨੀਆ]]''': [[ਕਾਤੀ ਥੰਦਾ-ਆਇਰ ਝੀਲ]], ਜਦੋਂ ਹੜ੍ਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ (ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ: [[ਤੋਬਾ ਝੀਲ]] (ਮੋਕਲਾ ਓਸ਼ੇਨੀਆ), [[ਮੁਰੇ ਝੀਲ (ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ)|ਮੁਰੇ ਝੀਲ]] (ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਓਸ਼ੇਨੀਆ), [[ਤੌਪੋ ਝੀਲਾ]] ਜਾਂ [[ਤੇਗਾਨੋ ਝੀਲ]] (ਸੀਮਤ ਓਸ਼ੇਨੀਆ)) * '''[[ਯੂਰਪ]]''': [[ਲਦੋਗਾ ਝੀਲ]] * '''[[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]]''': [[ਸੂਪੀਰਿਅਰ ਝੀਲ]] * '''[[ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਟਾਪੂ]]''': [[ਐਨਰੀਕੀਯੋ ਝੀਲ]] * '''[[ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ]]''': [[ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ ਝੀਲ]] * '''[[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ]]''': [[ਤੀਤੀਕਾਕਾ ਝੀਲ]] (ਜਾਂ [[ਮਾਰਾਕਾਈਬੋ ਝੀਲ]], ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਸਾਗਰ ਦੀ ਖਾਰੀ ਖਾੜੀ) == ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ == ''ਨੋਟ: ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।'' ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== *[http://books.google.com/books?id=2dk_SC5TIl8C&pg=PA8 ਪੂਰਵਲੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਝੀਲਾਂ], ''ਪੂਰਵਲੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ'' (1998) ISBN 0419239200 *[http://books.google.com/books?id=XtZnWjnjahsC&pg=PA627 ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ: ਭੌਤਕੀ ਲੱਛਣ], ''ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦਾ ਗਾਈਡ'' (2011) ISBN 0312643020 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] p5k0mp0i1ddo20ben3pgq7zjsos1mud 0 20885 847387 843579 2026-09-24T06:17:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847387 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation | short_title = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005 | legislature = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ]] | image = | imagesize = 100px | imagealt = ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ | caption = | long_title = ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਲਗ ਮੈਂਬਰ ਗੈਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਐਕਟ ਹੈ। | citation = {{cite act | index = 42 | language = en-mc | date = 2005 | url = http://164.100.47.193/BillsPDFFiles/synopsis/2005-106-Synop.pdf }} | territorial_extent = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਣਰਾਜ]] | enacted_by = [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] | date_enacted = | date_passed = 23 ਅਗਸਤ 2005<ref name=FAQs>{{cite web |title=Frequently Asked Questions (FAQs) on MGNREGA Operational Guidelines 2013 |date=June 2014 |url=https://nrega.nic.in/Circular_Archive/archive/nrega_doc_FAQs.pdf}}</ref> | enacted_by2 = [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] | date_enacted2 = | date_passed2 = 24 ਅਗਸਤ 2005<ref name=act>{{cite web |title=National Rural Employment Guarantee Act, 2005 |url=http://164.100.47.193/BillsPDFFiles/synopsis/2005-106-Synop.pdf |access-date=14 September 2022}}</ref> | date_assented = 5 ਸਤੰਬਰ 2005<ref name=act/> | royal_assent = | date_commenced = 2 ਫਰਵਰੀ 2006<ref name=FAQs/> | bill = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਬਿੱਲ, 2005 | bill_citation = | bill_date = 22 ਮਾਰਚ 2005 | introduced_by = [[ਰਘੂਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ]], ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ | 1st_reading = | 2nd_reading = | 3rd_reading = | committee_report = | bill2 = | bill_citation2 = | bill_date2 = | introduced_by2 = | 1st_reading2 = | 2nd_reading2 = | 3rd_reading2 = | committee_report2 = | white_paper = | amended_by = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2009<ref name=amd>{{cite web |title=National Rural Employment Guarantee (Amendment) Act, 2009 |url=http://164.100.47.193/BillsPDFFiles/synopsis/2009-102-Synop.pdf |website=loksabhaph.nic.in |access-date=14 September 2022}}</ref> | repeals = | related_legislation = | summary = | keywords = ਮਗਨਰੇਗਾ, ਨਰੇਗਾ, ਮਨਰੇਗਾ | status = in force }} '''ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005''' ਜਾਂ '''ਮਨਰੇਗਾ''', ਪਹਿਲਾਂ '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005''' ਜਾਂ '''ਨਰੇਗਾ''',<ref name=amd/> ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ]] ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ 'ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ' ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਟ 23 ਅਗਸਤ 2005<ref name="FAQs" /> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਦੀ [[ਯੂਪੀਏ|ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਰਘੂਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਰੇਕ ਘਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਲਗ ਮੈਂਬਰ ਗੈਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵੈਸੇਵੀ ਹਨ।{{sfn|Ministry of Rural Development|2005|p=1}}{{sfn|Comptroller and Auditor General of India|2013b|p=i}} ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਤਹਿਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਗਰੰਟੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last1=Chandra|first1=Bipan |url=https://books.google.com/books?id=dE9qEg-NgHMC|title=India Since Independence|last2=Mukherjee|first2=Aditya|last3=Mukherjee|first3=Mridula|date=2008|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310409-4|pages=374}}</ref> ਮਨਰੇਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਟਿਕਾਊ ਸੰਪਤੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੜਕਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ, ਛੱਪੜ ਅਤੇ ਖੂਹ) ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਬਿਨੈਕਾਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਜਰਤਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬਿਨੈ ਕਰਨ ਦੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨੈਕਾਰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤੇ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਭਾਵ, ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨਰੇਗਾ ਤਹਿਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੰਪੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਰੇਗਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਪੇਂਡੂ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।"{{sfn|Ministry of Rural Development|2005|pp=1–2}} ਐਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1991 ਵਿੱਚ ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਰਾਓ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="lion">{{cite book|last1=Seetapati |first1=Vinay|title=Half - Lion: How P.V Narasimha Rao Transformed India|url=https://archive.org/details/liang.halflionhowpvnar0000sita |date=1 February 2015|edition=1st |publisher=Penguin Books |location=New Delhi|isbn=978-0670088225}}</ref> ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 625 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਨਰੇਗਾ ਨੂੰ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ "ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Ministry of Rural Development|2012|p=ix}} 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਦੋਲਨ 'ਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news |date=15 March 2009 |title=World Bank sees NREGA as a barrier to economic development |work=The Economic Times |agency=PTI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/world-bank-sees-nrega-as-a-barrier-to-economic-development/articleshow/4266622.cms |access-date=2022-04-18}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ 2014 ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ" ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |date=10 October 2013 |title=World Bank calls NREGA a stellar example of rural development |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-10/news/42902947_1_world-bank-world-development-report-safety-net |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013043250/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-10/news/42902947_1_world-bank-world-development-report-safety-net |archive-date=2013-10-13 |work=The Economic Times}}</ref> ਮਨਰੇਗਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ (ਜੀਪੀਜ਼) ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਕਟ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਵਿੱਤੀ ਪੈਟਰਨ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite report |url=https://ideas.repec.org/p/zbw/wzbisp/spi2015201.html |title=An uneven path to accountability: A comparative study of MGNREGA in two states of India |last=Dutta |first=Sujoy |date=2015 |publisher=[[Research Papers in Economics]]}}</ref> ==ਪੜਾਅ ਵਾਰ== ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ 625 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਇਸ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 200 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 130 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 295 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == 1960 ਤੋਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੇਂਡੂ ਪਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੀਆਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਚਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪੇਂਡੂ ਮੈਨਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ 'ਤੇ 'ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਕਰੈਸ਼ ਯੋਜਨਾ', ਕਿਰਤ-ਅਧਾਰਤ ਕੰਮਾਂ ਦਾ 'ਪਾਇਲਟ ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ', ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ 'ਸੋਕਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ', ਪੇਂਡੂ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ 'ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੋਜਨਾ', ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ 'ਕੰਮ ਲਈ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' (FWP), ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' (NREP), ਅਤੇ ਭੂਮੀਹੀਣ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ 'ਪੇਂਡੂ ਭੂਮੀਹੀਣ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਰੰਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' (RLEGP) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।{{sfn|Planning Commission|2001|pp=12–20}} ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news |last=ANI |date=2013-07-01 |title=President Mukherje pays tribute to former Maharashtra CM Vasantrao Naik |work=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/president-mukherje-pays-tribute-to-former-maharashtra-cm-vasantrao-naik-113070100989_1.html |access-date=2022-04-18}}</ref> [[File:Burden of life.jpg|thumb|ਮਨਰੇਗਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੁੱਕੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਰਾ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ।]] ਅਪ੍ਰੈਲ 1989 ਵਿੱਚ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ NREP ਅਤੇ RLEGP[a] ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਜਵਾਹਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ (JRY) ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਸਥਾਨਕ ਗ੍ਰਾਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (PRIs) ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਘਟਦੀ ਗਈ।{{sfn|Planning Commission|2001|p=15}}}} ਅਕਤੂਬਰ 1993 ਵਿੱਚ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਭਰੋਸਾ ਯੋਜਨਾ (EAS) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 'ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਥਾਰਟੀ ਵਜੋਂ PRIs ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{sfn|Planning Commission|2001|pp=16, 24–27}} ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 2001 ਵਿੱਚ EAS ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ (SGRY) ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{sfn|Planning Commission|2001|pp=17–19}} 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1999 ਨੂੰ, JRY ਨੂੰ ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਵਾਹਰ ਗ੍ਰਾਮ ਸਮਰਿਧੀ ਯੋਜਨਾ (JGSY) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 'ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਥਾਰਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ PRIs ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 2001 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ SGRY ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{sfn|Planning Commission|2001|pp=21–23}}<ref>{{Cite news |last=Ranganna |first=T.S. |date=16 November 2001 |title=PR Dept. loses Central assistance |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2001/11/17/stories/0417210g.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105045341/http://www.hindu.com/2001/11/17/stories/0417210g.htm |archive-date=5 November 2013}}</ref> 25 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ EAS ਅਤੇ JGSY ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ SGRY ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ। PRIs ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ 'ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ' ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਥਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news |last=Dorairaj |first=S. |date=15 August 2006 |title=CAG report reveals irregularities in Sampoorna Rozgar Yojana |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2006/08/15/stories/2006081506090500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060827103337/http://www.hindu.com/2006/08/15/stories/2006081506090500.htm |archive-date=27 August 2006}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2001 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ FWP ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਰੇਗਾ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{sfn|Planning Commission|2001|p=20}} ਨਰੇਗਾ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਪੂਰਵਗਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸਰਕਾਰੀ ਵੰਡ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ₹1 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ (US$12 ਬਿਲੀਅਨ) ਸੀ।[28] 2005 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਏ ਗਏ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (PMEGP) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।{{sfnp|Chapter 1, Employment Guarantee Programme and Dynamics of Rural Transformation in India|2018|p=5}} ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਇੱਕਤਰਫਾ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪੈਟਰਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਅਨਾਜ ਫਸਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਕਦੀ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਘਟੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬਸਤੀਵਾਦ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਅਜੇ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘੱਟ ਫੰਡਿੰਗ, ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਣਗਹਿਲੀ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਦਦ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, ਜਾਂ ਮਨਰੇਗਾ, ਬਣਾਈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਰੇਗਾ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪਛੜੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਮਨਰੇਗਾ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਲ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੇਂਡੂ ਘਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 100 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਹਰੇਕ ਘਰ ਕੋਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਰਤ-ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸੜਕ ਨਿਰਮਾਣ, ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਰਗੇ ਉਪਰਾਲੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਬਿਊਰੋ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ, ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ। ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ - ਪੇਂਡੂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਤ ਸਨ। ==ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ== [[ਤਸਵੀਰ:MGNREGA_Labour_at_work.jpg|thumb|ਪਿੰਡ [[ਅਸੀਰ]], [[ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ ਛੱਪੜ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਰ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ ਮਗਨਰੇਗਾ ਕਾਮੇ]] [[ਭਾਰਤ]] ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਮਨਰੇਗਾ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।<br/>'''ਛੱਪੜਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ, ਸਕੂਲਾਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਪੁਲਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣਾ, ਪਾਰਕ ਬਣਾਉਣਾ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ''' ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨਰੇਗਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਗਰਾਮ ਸਭਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 5 ਏਕੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਸਕੀਮ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/nationwide-review-of-rural-job-scheme-nregs-ordered-by-government/articleshow/49264512.cms|title=Nationwide review of rural job scheme NREGS ordered by government|last=Chitravanshi|first=Ruchika|date=8 October 2015|work=The Economic Times|access-date=2022-04-10|archive-url=https://archive.today/20160406145800/http://economictimes.com/news/economy/policy/nationwide-review-of-rural-job-scheme-nregs-ordered-by-government/articleshow/49264512.cms|archive-date=6 April 2016}}</ref> ==ਬਜ਼ਟ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ== ਵਿੱਤੀ '''ਸਾਲ 2010-11''' ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਲਈ '''40,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ''' ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਪੇਂਡੂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ 100 ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ '''ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਕਾਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਔਰਤਾਂ''' ਲਈ ਰੱਖੀ ਜਾਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ। =='''[[ਡਾ. ਜੀਨ ਡਿਰੇਜ਼]]''' ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ== ਇਸ ਵਿਉਂਤੀ ਗਈ ਯੋਜਨਾ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬੈਲਜੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਡਾ. ਜੀਨ ਡਿਰੇਜ਼]] ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਕੇ ਕੁੱਲ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਰਕਮ ਦਾ ''ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ‘ਤੇ ਤੇ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਤੇ ਖਰਚੇ ਜਾਣ'' ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਜੌਬ ਕਾਰਡ158== ਚਾਹਵਾਨ ਪੇਂਡੂਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੋਟੋ ਸਮੇਤ ਜੌਬ ਕਾਰਡ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਜਰਤ ਵੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ==ਸਾਲ ਦਾ ਬਜ਼ਟ== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਮਨਰੇਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਸਾਲ 2006-07 ਵਿੱਚ ਖਰਚੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ '''11300 ਕਰੋੜ''' ਸੀ ਜੋ 2011-12 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ '''47934 ਕਰੋੜ''' ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤਕ '''20.25 ਕਰੋੜ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ''' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਸਾਲ 2008-09 ਵਿੱਚ '''84 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ''', 2009-10 ਵਿੱਚ '''90 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ''', 2010-11 ਵਿੱਚ '''100 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ''' ਅਤੇ 2010-11 ਵਿੱਚ '''117 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ'' ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ 48 ਫ਼ੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਮਨਰੇਗਾ ਅਧੀਨ ਸਾਲ 2011-12 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 47934 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚੇ ਜਾਣੇ ਸਨ ਪਰ 37657 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੀ ਖਰਚੇ ਜਾ ਸਕੇ ਹਨ। ==ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ== [[ਤਸਵੀਰ:Distribution of MNREGA works 2012 13 in Punjab.png|thumbnail|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨਰੇਗਾ ਦੇ ਕੰਮ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ]] ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਈਟ ਤੇ ਗਰਾਫ਼ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ੍ਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆਂ ਹੈ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕੜੀ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। *ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ੨੦੦੮-੦੯ ਵਿੱਚ ੨੪% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ੨੦੧੩-੧੪ ਵਿੱਚ ੫੨% ਹੋਈ ਹੈ। *ਤਨਖਾਹ ੧੦੦ ਰੁ: ਤੋਂ ੧੮੪ ਰੁ: ਤੱਕ ਵਧੀ ਹੈ। * ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ੩ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ੮੦% ਤੋਂ ੯੪% ਤੱਕ ਵਧੀ ਹੈ। [http://164.100.129.6/GRAPH/State_graphs_xml.aspx ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਲਈ ਮਨਰੇਗਾ ਦੇ ਗਰਾਫ਼] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140217103708/http://164.100.129.6/GRAPH/State_graphs_xml.aspx |date=2014-02-17 }} == ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਆਲੋਚਨਾ == {{Quote box | quote = ਮੇਰੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨਰੇਗਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ... ਇਹ 60 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਇੰਨੇ ਸਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੁਸੀਂ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੀ ਟੋਏ ਪੁੱਟਣ ਲਈ ਦੇ ਸਕੇ। | author = ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ | source = ਫਰਵਰੀ 2015 <ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 February 2015 |title=Modi says MNREGA will continue as a living monument to Congress failure |url=http://scroll.in/article/710095/modi-says-mnrega-will-continue-as-a-living-monument-to-congress-failure |access-date=2022-04-18 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-02-02 |agency=PTI |title=Now Modi govt praises MGNREGA, 'living monument of UPA's failure' |url=https://www.firstpost.com/india/u-turn-on-mgnrega-now-nda-govt-terms-scheme-cause-of-national-pride-2606330.html |access-date=2022-04-18 |website=Firstpost |language=en}}</ref>. ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ (ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ)। | width = 250px }} ਮਨਰੇਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਲੋਚਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੜੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨਰੇਗਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਜਾਂ ਮਿਆਰੀ ਤਨਖਾਹ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਦੇ ਮਹੂਆਦੰਡ ਵਿੱਚ, ਮਨਰੇਗਾ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ 5 ਕਿਲੋ ਚੌਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref name="wire1">{{cite news|last1=Narayanan|first1=Rajendran|title=Communalism Has Been Injected Even in Bread and Butter Issues of Jharkhand|url=https://thewire.in/151604/communalism-has-been-injected-even-in-the-bread-and-butter-issues-ofjharkhand/|access-date=27 June 2017|publisher=The Wire|date=27 June 2017}}</ref> ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, NDA ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਮਨਰੇਗਾ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref name=":0" /><ref>{{citation |last=Bhalla |first=Surjeet S. |title=No proof required: Move from NREGA to cash transfers |date=12 December 2014 |url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/no-proof-required-move-from-nrega-to-cash-transfers |publisher=The Indian Express}}</ref>2017 ਅਤੇ 2021 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਸ਼ਵਤ, ਜਾਅਲੀ ਖਾਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਅਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਰਾਂ (ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਦਰ 0.4% ਸਾਲਾਨਾ ਹੈ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1000 ਕਰੋੜ ਫੰਡ ਚੋਰੀ ਦੇ ਆਂਕੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।<ref>{{Cite web |date=21 August 2021 |title=Nearly Rs 1,000 Crore Misappropriated In Last Four Years Under NREGA Schemes |url=https://thewire.in/government/rs-935-crore-misappropriated-last-four-years-nrega-schemes-government-audits |access-date=2022-04-18 |website=The Wire}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਸਮਰਥਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰੇਗਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਫਲ ਹੈ। ਨਰੇਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਲੋਚਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mahapatra |first=Richard |date=15 March 2013 |title=Victim of its success |url=https://www.downtoearth.org.in/coverage/victim-of-its-success-40443 |access-date=2022-04-18 |website=Down to Earth}}</ref> ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਮੀਹੀਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਲਸੀ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਰੇਗਾ ਕਾਰਜ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੁਝ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਨਰੇਗਾ ਕਾਰਜ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੁੱਗਣਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਤਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਸਮੋਸਾ ਅਤੇ ਚਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਜਗਦੀਸ਼ ਨਟਵਰਲਾਲ ਭਗਵਤੀ|ਜਗਦੀਸ਼ ਭਗਵਤੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਵਿੰਦ ਪਣਗਰੀਆ]] ਵਰਗੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਨਰੇਗਾ ਨੂੰ "ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਆਮਦਨੀ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਕੁਸ਼ਲ ਸਾਧਨ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ - ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਰੇਗਾ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ, ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਅਤਿਕਥਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ (ਹੈਦਰਾਬਾਦ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਾਂ ਦੇ ਹਰੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। [[ਸੁਰਜੀਤ ਭੱਲਾ]] ਸਮੇਤ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਨਰੇਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ 85 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੀਕੇਜ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ "ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੰਮ ਕਰਨ" ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Akanksha |date=2016-02-11 |title=11 Years of NREGA: Surjit Bhalla on the Failure of the Scheme |url=https://www.thequint.com/news/india/nrega-has-been-a-horrendous-failure-economist-surjit-bhalla |access-date=2022-04-16 |website=TheQuint |language=en}}</ref> ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਾਲ/ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਤਨਖਾਹ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦੇ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Delays in processing of MGNREGA wage payment |url=https://www.dvara.com/research/blog/2021/05/03/delays-in-processing-of-mgnrega-wage-payments/ |access-date=2025-12-25 |archive-date=2023-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004223502/https://www.dvara.com/research/blog/2021/05/03/delays-in-processing-of-mgnrega-wage-payments/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://theprint.in/india/governance/inordinate-delay-in-release-of-funds-for-mgnrega-workers-discouraging-parliamentary-panel/620037/|title='Inordinate delay' in release of funds for MGNREGA workers discouraging — Parliamentary panel |date=11 March 2021 }}</ref> == ਮਨਰੇਗਾ 'ਤੇ ਹਾਲੀਆ ਬਹਿਸ == ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਨਰੇਗਾ (MGNREGA) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮਾਡਲ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਰਚਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ, ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ, ਅਤੇ ਸਕੀਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੁਭਾਅ 'ਤੇ ਹੈ। ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨਰੇਗਾ ਗਰੀਬ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਬਣਤਰ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ - ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 2009 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਰੇਗਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਨੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1lr980vvjpo</ref> ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ, ਮਨਰੇਗਾ ਸਕੀਮ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਭਾਰਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਅਤੇ ਆਜੀਵਿਕਾ ਮਿਸ਼ਨ (VB- G RAM G) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/india/rural-jobs-scheme-mnrega-set-to-replaced-by-vbg-ram-g-what-it-is-and-what-changes/articleshow/125974086.cms?utm_source=chatgpt.com</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਗਰੀਬੀ]] * [[ਮਿਡ-ਡੇਅ-ਮੀਲ ਸਕੀਮ]] * [[ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] * [[ਕੌਮੀ ਅੰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਆਈ ਕਾਰਕੁਨਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ]] * [[ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ]] * [[ਸਵਰਨ ਜੈਅੰਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਸਰੋਤ == {{refbegin|2}} * {{cite journal |last1=Goetz |first1=A.M. |last2=Jenkins |first2=J. |name-list-style=amp |title=Accounts and Accountability: Theoretical Implications of the Right to Information Movement in India |year=1999 |journal=Third World Quarterly |volume=20 |series=3}} * {{Citation |last=Planning Commission |title=Report Of The Working Group On Rural Poverty Alleviation Progammes For The Tenth Five Year Plan (2002-2007) |date=2001 |url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp/wg_rulpovty.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819105834/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp/wg_rulpovty.pdf |publisher=Planning Commission |archive-date=19 August 2019 }} * {{cite web |author=Ministry of Rural Development |year=2002 |url=http://megcnrd.gov.in/forms/SGRY.pdf |title=Sampoorna Grameen Rozgar Yojana (SGRY) Guidelines |access-date=29 October 2013 |website=" Ministry of Rural Development", [[Government of India]] }} * {{cite web |last=Dreze |first=Jean |title=Employment Guarantee as a Social Responsibility |url=http://www.thehindu.com/2004/11/22/stories/2004112205071000.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041223002938/http://www.thehindu.com/2004/11/22/stories/2004112205071000.htm |url-status=dead |archive-date=23 December 2004 |year=2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=17 November 2014 }} * {{cite web |author=Ministry of Rural Development |year=2005 |url=http://nrega.nic.in/Nrega_guidelines.pdf |access-date=5 November 2013 |publisher=Ministry of Rural Development, [[Government of India]] |work=The National Rural Employment Guarantee Act 2005 (NREGA) |title=Operational Guidelines |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414230959/http://nrega.nic.in/Nrega_guidelines.pdf |archive-date=2013-04-14 }} * {{cite web |author=Ministry of Rural Development |year=2005a |url=https://rural.nic.in/sites/downloads/right-information-act/02%20_CIC_PartII_MG_NREGA(F).pdf |access-date=5 November 2013 |publisher=Ministry of Rural Development, [[Government of India]] |work=Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act (Mahatma Gandhi NREGA) |title=6. Division-wise Information |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504092211/https://rural.nic.in/sites/downloads/right-information-act/02%20_CIC_PartII_MG_NREGA(F).pdf |archive-date=4 May 2012 }} * {{cite web |last=Malekar |first=Anosh |title=The big hope: Transparency marks the NREGA in Dungarpur |url=http://infochangeindia.org/governance/features/the-big-hope-transparency-marks-the-nrega-in-dungarpur.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026150853/http://infochangeindia.org/governance/features/the-big-hope-transparency-marks-the-nrega-in-dungarpur.html |url-status=usurped |archive-date=26 October 2013 |publisher=InfoChange News & Features |access-date=25 October 2013 |date=21 May 2006 }} * {{cite book |author=Chandoke |year=2007 |title=Engaging with Civil Society: The democratic Perspective |publisher=Center for Civil Society, London School of Economics and Political Science}} * {{cite web |url=http://cseindia.org/challenge_balance/readings/NREGA.pdf |access-date=29 October 2013 |website=cseindia.org |title=The National Rural Employment Guarantee Act (NREGA) Opportunities and Challenges (DRAFT) |author=Centre for Science and Environment |year=2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015956/http://cseindia.org/challenge_balance/readings/NREGA.pdf |archive-date=4 November 2013 |url-status=dead }} * {{cite web |year=2007 |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/11th/11_v1/11v1_ch4.pdf |url-status=dead |title=Chapter 4: Employment Perspective and Labour Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222015111/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/11th/11_v1/11v1_ch4.pdf |archive-date=22 December 2019 |access-date=29 October 2013 |website="Planning Commission", [[Government of India]] |author=Planning Commission }} * {{cite web |last=Menon |first=Sudha |title=Right To Information Act and NREGA: Reflections on Rajasthan |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/7351/ |publisher=Munich Personal RePEc Archive |access-date=25 October 2013 |date=10 January 2008 }} * {{cite web |author=World Bank |year=2008 |url=http://www.rd.ap.gov.in/SAudit/Draft_SocialAudits_Feb08.pps |access-date=5 November 2013 |title=Social Audits: from ignorance to awareness. The AP experience |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185840/http://www.rd.ap.gov.in/SAudit/Draft_SocialAudits_Feb08.pps |archive-date=29 October 2013 }} * {{cite web |author=Ministry of Law and Justice |year=2007 |title=Constitution of India |url=http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |access-date=5 November 2013 |website="Ministry of Law and Justice", [[Government of India]] |ref={{sfnref|Constitution of India|2007}} |url-status=dead |archive-date=9 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909230437/http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf }} * {{cite web |last=Aiyar |first=Yamini |year=2009 |url=http://knowledge.nrega.net/193/1/transparency-accountability_Andhra.pdf |access-date=29 October 2013 |title=Transparency and Accountability in NREGA – A Case Study of Andhra Pradesh |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191334/http://knowledge.nrega.net/193/1/transparency-accountability_Andhra.pdf |archive-date=29 October 2013 }} * {{cite web |author=NewsYaps |year=2009 |url=http://www.newsyaps.com/nrega-effects-and-implications/101064/ |access-date=12 March 2014 |title=NREGA: Effects and Implications |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315212637/http://www.newsyaps.com/nrega-effects-and-implications/101064/ |archive-date=15 March 2014 }} * {{cite book |last=Pasha |first=Dr. Bino Paul GD and S M Fahimuddin |title=Role of ICT in Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act (MGNREGA) |url=https://books.google.com/books?id=5mZK7MSYdEgC&pg=PT59 |publisher=S M Fahimuddin Pasha |year=2011 |isbn=978-81-921475-0-5 |page=59 }} * {{cite web |last=Khera |first=Reetika |title=The Battle for Employment Guarantee |url=http://www.oup.co.in/product/academic-general/economics/welfare-economics-political-economy/664/the-battle-employment-guarantee/9780198070627 |publisher=Oxford University Press |year=2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129041159/http://www.oup.co.in/product/academic-general/economics/welfare-economics-political-economy/664/the-battle-employment-guarantee/9780198070627 |archive-date=29 November 2014 }} * {{cite book|last=Dobhal|first=Harsh|title=Writings on Human Rights, Law, and Society in India: A Combat Law Anthology : Selections from Combat Law, 2002–2010|url=https://books.google.com/books?id=CcbLvuT1jbkC&pg=PA419|year=2011|publisher=Socio Legal Information Cent|isbn=978-81-89479-78-7|page=420}} * {{cite book|last=Devonshire-Ellis|first=Chris|collaboration=Dezan Shira & Associates|title=Doing Business in India|url=https://books.google.com/books?id=aIx9E5I9LB8C&pg=PA23|date=31 May 2012|publisher=Springer|isbn=978-3-642-27617-0}} * {{cite book|author=Ministry of Rural Development|year=2012|url=http://nrega.nic.in/netnrega/writereaddata/Circulars/MGNREGA_SAMEEKSHA.pdf|access-date=21 November 2013|title=MGNREGA Sameeksha, An Anthology of Research Studies on the Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act, 2005, 2006–2012|location=New Delhi|publisher=Orient BlackSwan|isbn=978-81-250-4725-4|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921125532/http://nrega.nic.in/netnrega/writereaddata/Circulars/MGNREGA_SAMEEKSHA.pdf|archive-date=21 September 2013}} * {{cite web |author=Comptroller and Auditor General of India |year=2013a |title=Chapter V. The Comptroller and Auditor General of India |url=http://www.cag.gov.in/html/aboutusconstiution.htm |access-date=29 October 2013 |website=The Comptroller and Auditor General of India (CAG) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120911193831/http://www.cag.gov.in/html/aboutusconstiution.htm |archive-date=11 September 2012 }} * {{cite web |author=Comptroller and Auditor General of India |year=2013b |title=Report of the Comptroller and Auditor General of India on Performance Audit of Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme |url=http://saiindia.gov.in/english/home/Our_Products/Audit_Report/Government_Wise/union_audit/recent_reports/union_performance/2013/Civil/Report_6/Report_6.html |access-date=5 November 2013 |website=saiindia.gov.in |url-status=dead |archive-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816020142/http://saiindia.gov.in/english/home/Our_Products/Audit_Report/Government_Wise/union_audit/recent_reports/union_performance/2013/Civil/Report_6/Report_6.html }} * {{cite news|author=The Times of India|year=2013|title=CAG finds holes in enforcing MNREGA|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/CAG-finds-holes-in-enforcing-MNREGA/articleshow/21498524.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803173702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-31/bangalore/40913695_1_cag-report-mnrega-20-lakh|url-status=live|archive-date=3 August 2013|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=23 November 2013}} * {{cite journal |last1=Novotny |first1=J. |last2=Kubelkova |first2=J. |last3=Joseph |first3=V. |year=2013 |title=A multi-dimensional analysis of the impacts of the Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme: a tale from Tamil Nadu |journal=Singapore Journal of Tropical Geography |volume=34 |issue=3| pages=322–341 |doi=10.1111/sjtg.12037}} * {{Cite book |last1=Dutta |first1=Puja |url=https://books.google.com/books?id=XmjwAgAAQBAJ |title=Right to Work?: Assessing India's Employment Guarantee Scheme in Bihar |last2=Murgai |first2=Rinku |last3=Ravallion |first3=Martin |last4=Walle |first4=Dominique van de |date=2014 |publisher=World Bank Publications |isbn=978-1-4648-0130-3 |language=en }} * {{cite book|last=Dutta|first=Puja|title=Right to Work? Assessing India's Employment Guarantee Scheme in Bihar|year=2014|url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/17195|publisher=World Bank|doi=10.1596/978-1-4648-0130-3|hdl=10986/17195|isbn=978-1-4648-0130-3}} * {{Cite news|last1=Mehra|first1=Puja|date=4 April 2015|title=Rain-hit areas to get NREGS boost|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/centre-to-increase-work-days-under-the-mnregs-rainhit-areas/article7066323.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427220414/https://www.thehindu.com/news/national/centre-to-increase-work-days-under-the-mnregs-rainhit-areas/article7066323.ece|archive-date=27 April 2020}} * {{Citation |last1=Narayanan |first1=Rajendran |title=Analysis of Payment Delays and Delay Compensation in NREGA Findings across Ten States for Financial Year 2017-18 |date=2019 |url=https://ideas.repec.org/a/spr/ijlaec/v62y2019i1d10.1007_s41027-019-00164-x.html |publisher=Inclusive Media for Change |last2=Dhorajiwala |first2=Sakina |last3=Golani |first3=Rajesh }} * {{Citation |last=Doungel |first=Jangkhongam |title=Genesis of the Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme (MGNREGS) and its constitutional basis |date=2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/331950970 |via=ResearchGate |ref={{sfnref|Doungel, Genesis of the MGNREGS and its constitutional basis|2019}} }} * {{Citation |last1=Nikhil |title=NREGA Job Card New List- State Wise List Here |date=2022 |url=https://bharatpmyojna.in/nrega-job-card-list-2022/ |publisher=Bharat Pm Yojana |first1=Nikhil |access-date=4 November 2022 |archive-date=21 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321042940/https://bharatpmyojna.in/nrega-job-card-list-2022/ |url-status=dead }} {{refend}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite book |last1=Sudha |first1=Narayanan |url=https://books.google.com/books?id=jgPIDgAAQBAJ |title=The "Discouraged Worker Effect" in public works programs: Evidence from the MGNREGA in India |last2=Upasak |first2=Das |last3=Yanyan |first3=Liu |last4=Barrett |first4=Christopher |date=2017 |publisher=Intl Food Policy Res Inst }} * {{Cite web |last1=Narayanan |first1=Rajendran |last2=Dhorajiwala |first2=Sakina |last3=Buddha |first3=Chakradhar |date=January 2021 |title=Can a Machine Learn Democracy? |url=https://cse.azimpremjiuniversity.edu.in/wp-content/uploads/2021/01/Narayanan_Dhorajiwala_Buddha_Machine_Democracy_Jan_2021.pdf |publisher=Centre for Sustainable Employment, Azim Premji University}} * {{Cite journal |last1=Reddy |first1=A. Amarender |last2=Singha Roy |first2=Namrata |last3=Pradeep |first3=Divya |date=2021 |title=Has India's Employment Guarantee Program Achieved Intended Targets? |journal=SAGE Open |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=215824402110522 |doi=10.1177/21582440211052281 |s2cid=239609046 |issn=2158-2440|doi-access=free }} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=dDlfDwAAQBAJ |title=Employment Guarantee Programme and Dynamics of Rural Transformation in India: Challenges and Opportunities |date=2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-10-6262-9 |veditors=Madhusudan B, PK V, Rudra NM, Cynthia B |ref={{sfnref|Chapter 1, Employment Guarantee Programme and Dynamics of Rural Transformation in India|2018}}}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{Commons-inline|Category:NREGA|NREGA}} * {{Official website|https://mgnrega.in/}} * [https://ruraldiksha.nic.in/RuralDashboard/MGNREGA_NEW.aspx# Ministry of Rural Development, Government of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523023402/https://ruraldiksha.nic.in/RuralDashboard/MGNREGA_New.aspx |date=23 May 2022 }} * [https://web.archive.org/web/20130816020142/http://saiindia.gov.in/english/home/Our_Products/Audit_Report/Government_Wise/union_audit/recent_reports/union_performance/2013/Civil/Report_6/Report_6.html Report of the CAG on Performance Audit of MGNREGA] * [https://web.archive.org/web/20130921125532/http://nrega.nic.in/netnrega/writereaddata/Circulars/MGNREGA_SAMEEKSHA.pdf MGNREGA Sameeksha, An Anthology of Research Studies on MGNREGA] * [https://nrega.nic.in/Netnrega/WriteReaddata/Circulars/AMC_2018-19_nk_v3_21.03.18.pdf MGNREGA Master Circular Guide FY2018-19] * [https://nrega.nic.in/Netnrega/Data/SPS_Watershed_Works_Manual_Eng.pdf National Rural Employment Guarantee Act Watershed Works Manual 2006] * [https://www.cwds.ac.in/wp-content/uploads/2018/07/NREGA_Report.pdf Women in NREGA: Issues of Child Care. Case Studies from Rajasthan and Uttar Pradesh] * [https://web.archive.org/web/20260209214500/https://mgnrega.org/ NREGA website] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੋਜਨਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ]] d6j7wqd9sqxq5ss7wzvekfabumknige 0 20952 847323 842207 2026-09-24T01:33:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847323 wikitext text/x-wiki {{TOC right}} [[file:Bermuda Triangle.png|thumb| ਬਰਮੂਡਾ ਤ੍ਰਿਭੁਜ]] '''ਬਰਮੂਡਾ ਤਿਕੋਣ''' ਜਾਂ '''ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਤਿਕੋਣ''': [[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]] ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਰਮੂਡਾ ਤਿਕੋਣ ਅਜਿਹਾ ਤਿਕੋਣਾ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਤਿਕੋਣ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਭਾਵਤ ਤਿਕੋਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿਖਰ [[ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ]] ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦਾ ਨਗਰ [[ਮਿਆਮੀ]], ਦੂਜਾ ਸੇਨ ਜੁਆਨ [[ਪੁਇਰਤੋ ਰੀਕੋ]] ਤੇ ਤੀਜਾ ਸਿਖਰ [[ਬਰਮੂਡਾ|ਬਰਮੂਡਾ ਦੀਪ]] ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਤਿਕੋਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 15 ਲੱਖ ਵਰਗ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜ-ਤੇੜ ਹੈ। ==ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਲੋਪ ਹੋਣਾ== ਇਸ ਤਿਕੋਣੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਖੇਤਰ ਨੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਬਾਰੇ [[ਐਡਵਰਡ ਵੇਨ]] ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਮ [[ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ]] ਲਈ 16 ਸਤੰਬਰ 1950 ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਿਕੋਣੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਭੇਦਾਂ ਬਾਰੇ ਫੇਟ ਰਸਾਲੇ ’ਚ ‘ਸਾਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਹੱਸ’ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਜਾਰਜ ''ਐਕਸ ਸੈਂਡ'' ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂ.ਐੱਸ. ਨੇਵੀ ਫਲਾਇਟ-19 ਭੇਦ ਭਰੇ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਇਸ ਤਿਕੋਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਫਲਾਈਟ ਲੀਡਰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਚਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ’ਚ ਹਾਂ, ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ ਚਿੱਟਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਯੂ.ਐੱਸ. ਨੇਵੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪੜਤਾਲੀਆ ਟੀਮ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਲਾਈਟ ਦਾ ਰੁਖ਼ ''[[ਸ਼ੁੱਕਰ (ਗ੍ਰਹਿ)]]'' ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਵੇਂ ਹੀ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ‘ਬਰਮੂਡਾ ਤਿਕੋਣ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ<ref>{{cite web|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq8-1.htm|title=USCG: Frequently Asked Questions|publisher=Uscg.mil|date=2008-07-22|access-date=2013-08-12|archive-date=2002-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20020802035846/http://www.history.navy.mil/faqs/faq8-1.htm|dead-url=yes}}</ref> ਪਰ ਇਹ ਖੁੰਢ ਚਰਚਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਤਿਕੋਣੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਕੁਝ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ ਜਾਂ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Cochran,2003">{{cite journal | last = Cochran-Smith | first = Marilyn | year = 2003 | title = Bermuda Triangle: dichotomy, mythology, and amnesia | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-teacher-education_september-october-2003_54_4/page/275 | journal = Journal of Teacher Education | volume = 54 | doi = 10.1177/0022487103256793 | page = 275 | issue = 4 }}</ref> ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਗਵਾਹੀਆਂ ਜਹਾਜ਼ ਗੁੰਮ ਜਾਣਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਅਫਵਾਹਾਂ ਹਨ।<ref name=navy,2011>{{cite web |url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq8-1.htm |title=Bermuda Triangle |publisher=History.navy.mil |date=2003-07-13 |access-date=2013-08-12 |archive-date=2002-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020802035846/http://www.history.navy.mil/faqs/faq8-1.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name=navy,1996>{{cite web |url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq8-3.htm |title=Bermuda Triangle |publisher=History.navy.mil |date=1996-05-12 |access-date=2013-08-12 |archive-date=2014-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222175848/http://www.history.navy.mil/faqs/faq8-3.htm |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uscg.mil/history/faqs/triangle.asp |title=USCG: Frequently Asked Questions |publisher=Uscg.mil |date=2008-07-22 }}</ref> ‘[[ਅਰਗੋਸੀ ਜਹਾਜ਼]]’ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨੇ ਇਸ ਤਿਕੋਣ ਨੂੰ '''ਮਾਰੂ ਬਰਮੂਡਾ ਤਿਕੋਣ''' (The deadly Bermuda Triangle) ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਵਿਨਸੈਂਟ ਗਾਦੀਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਬਰਮੂਡਾ ਤਿਕੋਣ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖੇ ਕਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ‘ਅਦਿੱਖ ਦਿਗ-ਮੰਡਲ’ ਨਾਮੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਿਕੋਣ ਨੇ ਹੁਣ ਤਕ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਪ ਹੋਏ ਅਟਲਾਂਟਿਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਦੁਰਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ [[ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਅਟਲਾਂਟਿਕ]] ਦੇ ਧਰੁਵੀ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। [[ਮੈਕਸੀਕੋ ਖਾੜੀ]] ’ਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤਿਕੋਣੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਅਚਨਚੇਤੀ ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਓ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਤੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਮਿਲਣ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਧੁੰਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਕੋਣੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਚੁੰਬਕੀ ਸੂਈ ’ਚ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚੁੰਬਕੀ ਸੂਈ ‘ਚੁੰਬਕੀ ਉੱਤਰ’ ਅਤੇ ‘ਭੂਗੋਲਿਕ ਉੱਤਰ’ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ==ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਹੱਸ== ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਜਾਂ ਦੈਵੀ ਤਿਕੋਣ ਦੇ ਰਹੱਸ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਨਵਾਂ ਦੋਸ਼ੀ [[ਮੀਥੇਨ]] ਗੈਸ (CH₄) ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਸ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਤਲ ’ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ’ਚੋਂ ਰਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹਲਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਣਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਣਤਾ ਘਟਣ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਪਾਣੀ ’ਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬਹੁਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਗਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਡੁੱਬ ਜਾਣਾ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਈ ਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰ ਕੇ ਘਣਤਾ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਲੈਬ ਤਜਰਬੇ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਣਤਾ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ‘ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਜਹਾਜ਼’ ਵੀ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਪਾਣੀ ’ਚ ਅਨੰਤਮਾਤਰਾ ’ਚ ਗੈਸੀ ਬੁਲਬੁਲੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਗਾਰ ਦੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ’ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਛਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ’ਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। '''ਬਰਮੂਡਾ ਤਿਕੋਣ''' ਦੇ ਸੱਚ ਪਿੱਛੇ ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਦਾ ਗਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨੰਤ ਮਾਤਰਾ ’ਚ ਰਿਸਾਵ ਵਾਲਾ ਤਰਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਘਣਤਾ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਵਾਂ ’ਚ ਵਸਤਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਤ ਸਾਗਰ (DEAD SEA) ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕੋਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਹੱਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਦੀਪ]] dnatglq0vlo7bvrhue9xyhuhqoorz4a 0 21188 847356 589987 2026-09-24T03:48:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847356 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਨਾਂ = ਬੌਸਟਨ |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = Boston |ਅਧਿਕਾਰਕ_ਨਾਂ = ਬੌਸਟਨ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ |ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਰਾਜਧਾਨੀ |ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = Boston Montage.jpg |ਚਿੱਤਰਅਕਾਰ = 300px |ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਘੜੀ ਦੇ ਰੁਖ ਨਾਲ਼: ਚਾਰਲਸ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਬੈਕ ਬੇ ਦਾ ਦਿੱਸਹੱਦਾ, ਫ਼ੈਨਵੇ ਪਾਰਕ, ਇਸਾਈ ਵਿਗਿਆਨ ਗਿਰਜਾ, ਬੌਸਟਨ ਕਾਮਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਚੌਰਾਹੇ ਦਾ ਦਿੱਸਹੱਦਾ, ਵਪਾਰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬੌਸਟਨ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਦਿੱਸਹੱਦਾ, ਅਤੇ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਰਾਜ ਭਵਨ |ਚਿੱਤਰ_ਝੰਡਾ = Flag of Boston.svg |ਚਿੱਤਰ_ਮੋਹਰ = Seal of Boston.svg |ਉਪਨਾਮ = ਬੀਨਟਾਊਨ,<ref name="Nicknames1">{{cite news |url=http://www.boston.com/travel/boston/boston_nicknames/ |title=What's in a nickname? |accessdate=2009-04-08 |last=Dalager |first=Norman |work=The Boston Globe |date=2006-08-10 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907082325/http://www.boston.com/travel/boston/boston_nicknames/ |url-status=dead}}</ref> ਕੇਂਦਰ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ),<ref name="Nicknames1"/> ਖ਼ਲਾਸੀ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ,{{sfn|Wechter|2009|p=14}} ਆਧੁਨਿਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ,<ref name="Nicknames1"/> ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਐਥਨਜ਼,{{sfn|Wechter|2009|p=14}} ਤੁਰਦਾ ਸ਼ਹਿਰ<ref name="Nicknames1"/> |ਮਾਟੋ = ''Sicut patribus sit Deus nobis'' ([[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]] "ਜਿਵੇਂ ਰੱਬ ਸਾਡੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸੀ, ਓਵੇਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਵੇ") |ਚਿੱਤਰ_ਨਕਸ਼ਾ = Boston ma highlight.png |ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ]] ਦੀ ਸਥਿਤੀ। ਬਾਕੀ ਸਫ਼ੋਕ ਕਾਊਂਟੀ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ। |latd=42 |latm=21 |lats=29 |latNS=N |longd=71 |longm=03 |longs=49 |longEW=W |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ2 |pushpin_label_position = left |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |coordinates_ਖੇਤਰ = US-MA |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਵਰਤਮਾਨ ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = {{ਝੰਡਾ|ਇੰਗਲੈਂਡ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = ਰਾਜ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ]] |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਸਤੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਖਾੜੀ ਦੀ ਬਸਤੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ4 = ਕਾਊਂਟੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ4 = ਸਫ਼ੋਕ |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਵਸਿਆ (ਨਗਰ) |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 7 ਸਤੰਬਰ 1630 |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਸੰਮਿਲਤ (ਸ਼ਹਿਰ) |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ2 = 4 ਮਾਰਚ 1822 |ਸਰਕਾਰ_ਕਿਸਮ = ਮੇਅਰ-ਕੌਂਸਲ |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ =ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ = ਥਾਮਸ ਮ. ਮਨੀਨੋ (ਲੋ) |area_footnotes = |unit_pref = US |ਖੇਤਰਫਲ_magnitude = 1 E+8|ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਵਰਗ_ਮੀਲ= 89.63|ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 232.14 |ਖੇਤਰਫਲ_ਥਲ_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 48.43|ਖੇਤਰਫਲ_ਥਲ_ਕਿਮੀ2 = 125.43 |ਖੇਤਰਫਲ_ਜਲ_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 41.21|ਖੇਤਰਫਲ_ਜਲ_ਕਿਮੀ2 = 106.73 |ਖੇਤਰਫਲ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 1774|ਖੇਤਰਫਲ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਕਿਮੀ2 = 4595 |ਖੇਤਰਫਲ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 4511|ਖੇਤਰਫਲ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਕਿਮੀ2 = 11683 |ਖੇਤਰਫਲ_ਖ਼ਾਲੀ1_ਸਿਰਲੇਖ = ਇਕੱਤਰਤ ਅੰਕੜਾ ਖੇਤਰ |ਖੇਤਰਫਲ_ਖ਼ਾਲੀ1_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 10644|ਖੇਤਰਫਲ_ਖ਼ਾਲੀ1_ਕਿਮੀ2 = 27568 |ਉੱਚਾਈ_ਫੁੱਟ = 141 |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 2011 |ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ =<ref name="2010census" /><ref name="quickfacts" /><ref name="Urban population">{{cite web |url=http://www.census.gov/geo/www/ua/ua2k.txt |title=Alphabetically sorted list of Census 2000 Urbanized Areas |accessdate=2009-04-11|publisher=United States Census Bureau, Geography Division |format=TXT}}</ref><ref name="Metro population">{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/data/metro/totals/2011/tables/CBSA-EST2011-01.csv |title=Table 1. Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2010 to July 1, 2011 (CBSA-EST2011-01) |accessdate=2013-01-18|publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division |format=[[Comma-separated values|CSV]]}}</ref><ref name="CSA population">{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/data/metro/totals/2011/tables/CBSA-EST2011-02.csv |title=Table 2. Annual Estimates of the Population of Combined Statistical Areas: April 1, 2010 to July 1, 2011 (CBSA-EST2011-02) |accessdate=2013-01-18|publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division |format=[[Comma-separated values|CSV]]}}</ref> |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 625,087 (US: 21ਵਾਂ) |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 12752|ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 = 4924 |ਅਬਾਦੀ_ਸ਼ਹਿਰੀ = 4181019 (US: 10ਵਾਂ) |ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = 4591112 (US: 10ਵਾਂ) |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ1_ਸਿਰਲੇਖ = ਇਕੱਤਰਤ ਅੰਕੜਾ ਖੇਤਰ |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ1 = 7601061 (US: 5ਵਾਂ) |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ2_ਸਿਰਲੇਖ = [[ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ]] |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ2 = ਬੌਸਟਨੀ |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ = ਪੂਰਬੀ ਸਮਾਂ ਜੋਨ|utc_offset = -5 |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ_DST = ਪੂਰਬੀ ਦੁਪਹਿਰੀ ਸਮਾਂ|utc_offset_DST = -4 |ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = [[ZIP code|ZIP code(s)]]|postal_code = {{Collapsible list |title=ਕੁੱਲ 53 ਜ਼ਿਪ ਕੋਡ:<ref>{{cite web |url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |title=ZIP Code Lookup – Search By City |accessdate=2009-04-20|publisher=United States Postal Service}}</ref> |02108–02137, 02163, 02196, 02199, 02201, 02203, 02204, 02205, 02206, 02210, 02211, 02212, 02215, 02217, 02222, 02228, 02241, 02266, 02283, 02284, 02293, 02295, 02297, 02298}} |ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 617 ਅਤੇ 857 |ਵੈੱਬਸਾਈਟ = [http://www.cityofboston.gov/ cityofboston.gov] }} '''ਬੌਸਟਨ''' (ਉੱਚਾਰਨ {{IPAc-en|audio=en-us-Boston.ogg|ˈ|b|ɒ|s|t|ən}} ਜਾਂ {{IPA-en|ˈbɔːstən|}}) [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ]] [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ]], ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ, ਦੀ [[ਰਾਜਧਾਨੀ]] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ<ref>{{cite web|title=Population and Housing Occupancy Status: 2010 - State -- County Subdivision 2010 Census Redistricting Data (Public Law 94-171) Summary File|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_PL_GCTPL2.ST16&prodType=table|publisher=[[United States Census Bureau]]|year=2010|accessdate=2013-03-04}}</ref> ਅਤੇ ਸਫ਼ੋਕ ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਕਾਊਂਟੀ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 49 ਵਰਗ ਮੀਲ (125 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਅਤੇ 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਬਾਦੀ 626,000 ਹੈ<ref name="quickfacts">{{cite web| url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/25/2507000.html| title=State & County QuickFacts - Boston (city), Massachusetts| date=2013-01-10| publisher=[[United States Census Bureau]]| accessdate=2013-02-05| archive-date=2012-12-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20121203013517/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/25/2507000.html| dead-url=yes}}</ref> ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ 21ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।<ref name="2010census">{{cite web |url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_PL_GCTPL2.ST16&prodType=table |title=Population and Housing Occupancy Status: 2010 – State – County Subdivision, 2010 Census Redistricting Data (Public Law 94-171) Summary File|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=2011-03-23}}</ref> [[File:Panoramic Boston.jpg|thumb|left|650px|ਬੌਸਟਨ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਿੰਡ 2 ਤੋਂ ਬੌਸਟਨ ਦਿੱਸਹੱਦਾ]] [[File:Boston skyline at earlymorning.jpg|thumb|left|650px|alt=Boston skyline looking west with Boston Harbor in the foreground|ਲੋਗਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ-ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਬੌਸਟਨ ਦਾ ਤੜਕਸਾਰੀ ਦਿੱਸਹੱਦਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 7u7t4b4van1q4g49t5phlkn89lh6ufc 0 21396 847251 579110 2026-09-23T20:53:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847251 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਨਾਂ =ਪਲੀਮਥ |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ =Plymouth |ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਸ਼ਹਿਰ |ਅਧਿਕਾਰਕ_ਨਾਂ =ਪਲੀਮਥ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ |ਉਪਨਾਮ =ਖੋਜ ਦੀ ਰੂਹ<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/devon/discovering/famous/pilgrim_fathers.shtml|title=A new life in the New World|publisher=The [[BBC]]|date=1 February 2008|accessdate=2 September 2008|archive-date=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412234112/http://www.bbc.co.uk/devon/discovering/famous/pilgrim_fathers.shtml|url-status=dead}}</ref> |ਮਾਟੋ =''Turris fortissima est nomen Jehova''<br><small>"The name of Jehovah is the strongest tower"</small><ref name="brief history"/> |ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ =Plymouth from Mount Batten - geograph.org.uk - 1580485.jpg |ਚਿੱਤਰਅਕਾਰ =280px |ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇਖ =ਮਾਊਂਟ ਬੈਟਨ ਤੋਂ ਪਲੀਮਥ ਹੋ |ਚਿੱਤਰ_ਖ਼ਾਲੀ_ਚਿੰਨ੍ਹ =PlymouthCoatArms.jpg |ਖ਼ਾਲੀ_ਚਿੰਨ੍ਹ_ਕਿਸਮ =City Council's Coat of Arms |ਖ਼ਾਲੀ_ਚਿੰਨ੍ਹ_ਅਕਾਰ =227px |ਚਿੱਤਰ_ਨਕਸ਼ਾ =Plymouth UK locator map.svg |ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ =200px |ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ =ਡਿਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਲੀਮਥ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |coordinates_ਖੇਤਰ =GB |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ =ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ =ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 =ਸੰਘਟਕ ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 =ਇੰਗਲੈਂਡ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 =ਖੇਤਰ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 =ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਇੰਗਲੈਂਡ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ4 =ਰਸਮੀ ਕਾਊਂਟੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ4 =[[ਡਿਵਾਨ]] |ਸਰਕਾਰ_ਕਿਸਮ =ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ =ਲਾਟ ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ =ਮਾਈਕ ਰਾਈਟ |leader_title2 =HQ |leader_name2 =Civic Centre Precinct |leader_title3 =Wards |leader_name3 =[[List of wards in Plymouth|20]] |leader_title4 =[[Parliament of the United Kingdom|UK Parliament]] |leader_name4 =[[Plymouth Moor View (UK Parliament constituency)|Moor View]]<br>[[Plymouth Sutton and Devonport (UK Parliament constituency)|Sutton and Devonport]]<br>[[South West Devon (UK Parliament constituency)|South West Devon]] |leader_title5 =[[European Parliament]] |leader_name5 =[[South West England (European Parliament constituency)|South West England]] |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =ਸ਼ਹਿਰੀ ਦਰਜਾ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ =1928 |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ1 =ਇਕਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭੁਤਾ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ1 =1998 |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =79.29 |ਉੱਚਾਈ_ਵੱਧ_ਮੀਟਰ =155 |ਉੱਚਾਈ_ਘੱਟ_ਮੀਟਰ =0 |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ =2010 |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =258700 |ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ =326 ਵਿੱਚੋਂ 45ਵਾਂ ਦਰਜਾ |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =3188 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਵਰਗ_ਮੀਲ=8261 |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ1_ਸਿਰਲੇਖ =[[ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ]] |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ1 =ਪਲੀਮਥੀ (ਰਸਮੀ)<br>ਜੈਨਰ (ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ) |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ2_ਸਿਰਲੇਖ = ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ <small>(2001)</small><ref>{{cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce622769cf7f90b46bc8e8b839dc8fcefac?a=3&b=3567670&c=Plymouth&d=180&e=13&g=401145&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1220132918269&enc=1&dsFamilyId=47&nsjs=true&nsck=true&nssvg=false&nswid=1003|title=Ethnic Group|publisher=[[Office for National Statistics]]|date=9 October 2004|accessdate=30 August 2008|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224045741/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce622769cf7f90b46bc8e8b839dc8fcefac?a=3&b=3567670&c=Plymouth&d=180&e=13&g=401145&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1220132918269&enc=1&dsFamilyId=47&nsjs=true&nsck=true&nssvg=false&nswid=1003|dead-url=yes}}</ref> |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ2 ={{Collapsible list |title =98.35% ਗੋਰੇ |frame_style =border:none; padding: 0; |list_style =text-align:left;display:none; |3 =96.53% ਗੋਰੇ ਬਰਤਾਨਵੀ |4 =0.56% ਗੋਰੇ ਆਇਰਲੈਂਡੀ |5 =1.26% ਹੋਰ ਗੋਰੇ |6 = |7 = '''0.30% ਏਸ਼ੀਆਈ''' |8 =0.11% ਭਾਰਤੀ |9 =0.03% ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ |10 =0.06% ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ |11 =0.10% ਹੋਰ ਏਸ਼ੀਆਈ |12 = |13 ='''0.19% ਕਾਲੇ''' |14 =0.07% ਕਾਲੇ ਕੈਰੇਬੀਆਈ |15 =0.10% ਕਾਲੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ |16 =0.02% ਹੋਰ ਕਾਲੇ |17 = |18 ='''0.64% ਮਿਸ਼ਰਤ''' |19 =0.17% ਗੋਰੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕੈਰੇਬੀਆਈ |20 =0.10% ਗੋਰੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ |21 =0.21% ਗੋਰੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ |22 =0.16% ਗੋਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ |23 = |24 ='''0.49% ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਹੋਰ''' |25 =0.28% ਚੀਨੀ |26 =0.21% ਹੋਰ }} |population_footnotes =<ref name="2009pop"/> |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ =ਗ੍ਰੀਨਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਮਾਂ |utc_offset =0 |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ_DST =ਬਰਤਾਨਵੀ ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਸਮਾਂ |utc_offset_DST =+1 |latd =50 |latm=22 |lats=17 |latNS=N |longd =4 |longm=08 |longs=32 |longEW=W |ਵੈੱਬਸਾਈਟ =[http://www.plymouth.gov.uk www.plymouth.gov.uk] }} '''ਪਲੀਮਥ''' {{IPAc-en|audio=En-uk-Plymouth.ogg|ˈ|p|l|ɪ|m|ə|θ}} ਡਿਵਾਨ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਕਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ [[ਲੰਡਨ]] ਤੋਂ 190 ਮੀਲ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਲਿਮ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤਮਾਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦਹਾਨਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦਰਿਆ ਪਲੀਮਥ ਸਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਲ਼ਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] s2izq9rdgzhiyos02bjcf6qexaoed65 0 22928 847175 708891 2026-09-23T16:50:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847175 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਓਲਡ ਮੈਨ ਐਂਡ ਦ ਸੀ | image =The Old Man and the Sea (1958 film).jpg | image size = | alt = | caption = | director = [[ਜ਼ਹਨ ਸਟਰੂਜ]] | producer = [[ਲੇਲੈਂਡ]] | writer = [[ਪੀਟਰ ਵੀਰਤਲ]]<br/>[[ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] (ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ) | narrator = [[ਸਪੈਂਸਰ ਟ੍ਰੇਸੀ]]<ref name="tcmnotes">{{cite web | url=http://www.tcm.com/tcmdb/title.jsp?stid=85500&category=Notes | title=Notes for ''The Old Man and the Sea'' (1958) | publisher=[[Turner Classic Movies]] | access-date=2013-06-08 | archive-date=2010-09-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100907080529/http://www.tcm.com/tcmdb/title.jsp?stid=85500 | url-status=dead}}</ref> | starring = [[ਸਪੈਂਸਰ ਟ੍ਰੇਸੀ]] | music = [[ਦਮਿਤਰੀ ਤਿਓਮਕਿਨ]] | cinematography = [[ਜੇਮਜ ਵੋਂਗ ਹੋ]]<br/>Add'l photography: [[ਫਿਲੋਇਡ ਕ੍ਰਾਸਬਾਈ]], [[ਟੌਮ ਟੁਟਵੈਲੀਅਰ]]<br/>[[ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ]]: [[ਲਾਮਾਰ ਬੋਰੇਨ]]<ref>{{cite web | url=http://www.tcm.com/tcmdb/title.jsp?stid=85500&category=Full%20Credits | title=Full Credits for ''The Old Man and the Sea'' (1958) | publisher=[[Turner Classic Movies]] | access-date=2013-06-08 | archive-date=2010-09-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100907080529/http://www.tcm.com/tcmdb/title.jsp?stid=85500 | url-status=dead }}</ref> | editing = [[ਆਰਥਰ ਪੀ ਸਮਿਜਸ]],<br/>[[ਫੋਲਮਾਰ ਬਲਾਂਗਸਟਿਡ]] | distributor = [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਸ]] | released = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD}} --> | runtime = 86 ਮਿੰਟ<ref name="nytimes">{{cite web| url=http://movies.nytimes.com/movie/review?res=980DE2DA1E3EE63BBC4053DFB6678383649EDE | title=''Old Man and the Sea'' Stars Spencer Tracy | date= October 8, 1958 | publisher=The New York Times | author=[[Bosley Crowther]] | }}</ref> | country = ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = 50 ਲੱਖ ਡਾਲਰ<ref name="timemag">{{cite news | url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,937625,00.html | title=Cinema: Two with Tracy | date=October 27, 1958 | publisher=[[ਟਾਈਮ (ਮੈਗਜੀਨ)|ਟਾਈਮ]] | 5= | access-date=ਜੂਨ 8, 2013 | archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 4, 2013 | archive-url=https://archive.today/20130204193728/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937625,00.html | dead-url=yes }}</ref> | gross = | preceded by = | followed by = }}'''''ਦ ਓਲਡ ਮੈਨ ਐਂਡ ਦ ਸੀ''''' 1958 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ [[ਸਪੈਂਸਰ ਟ੍ਰੇਸੀ]] ਨੂੰ [[31ਵਾਂ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ#ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ|ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਆਸਕਰ ਲਈ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ]]। [[ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] ਦੇ ਲਿਖੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਨਾਵਲ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਟਕਥਾ ਨੂੰ [[ਸਪੈਂਸਰ ਟ੍ਰੇਸੀ]] ਨੇ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ" ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="tcmnotes"/> ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਜਾਹਨ ਸਟਰੂਜ]] ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 1trfrfjf3lddlbl156a5o4i6zwv7bo6 0 23328 847275 536539 2026-09-23T22:04:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847275 wikitext text/x-wiki [[File:Pangaea continents.svg|thumb|ਆਧੁਨਿਕ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਸਮੇਤ ਪੈਂਜੀਆ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] '''ਪੈਂਜੀਆ''' ({{IPAc-en|p|æ|n|ˈ|dʒ|iː|ə}} {{respell|pan|JEE|ə}};<ref>OED</ref>) ਇੱਕ [[ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਸੀ ਜੋ ਲਗਭਗ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰੇ ਪੈਲੀਓਜ਼ੋਇਕ ਅਤੇ ਅਗੇਤਰੇ ਮੀਸੋਜ਼ੋਇਕ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite news | last = Lovett | first = Richard A. | title = Supercontinent Pangaea Pushed, Not Sucked, Into Place | publisher = National Geographic News | date = September 5, 2008 | url = http://news.nationalgeographic.com/news/2008/09/080905-pangaea-suction_2.html | access-date = ਜੂਨ 22, 2013 | archive-date = ਸਤੰਬਰ 10, 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080910032754/http://news.nationalgeographic.com/news/2008/09/080905-pangaea-suction_2.html | url-status = dead }}</ref> ਲਗਭਗ 200 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>Plate Tectonics and Crustal Evolution, Third Ed., 1989, by Kent C. Condie, Pergamon Press</ref> ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਜਿਹਨੇ ਪੈਂਜੀਆ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦਾ ਨਾਂ [[ਪੈਂਥਾਲਾਸਾ]] ਹੈ। '''ਪੈਂਜੀਆ''' ਨਾਮ [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ]] ਦੇ πᾶν ਪੈਨ (ਪੂਰਨ) ਅਤੇ Γαῖα ਗਾਯਾ (ਧਰਤੀ), (ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੇਆ ਤੋਂ) ਪਿਆ ਹੈ।<ref name=OnlineEtDict>{{cite web|title=Pangaea|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Pangaea&allowed_in_frame=0|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref> ਇਹ ਨਾਮ ਅਲਫਰੈਡ ਵੇਜੇਨਰ ਦੇ [[ਮਹਾਦੀਪੀ ਖਿਸਕਾਓ]] ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਚਰਚਾ ਲਈ 1927 ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੌਰਾਨ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1915 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਦ ਓਰਿਜਿਨ ਆਫ ਕਾਂਟੀਨੈਂਟਸ ਐਂਡ ਓਸ਼ਨਜ'' (''Die Entstehung der Kontinente und Ozeane'') ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਖੰਡਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੂਰ ਖਿਸਕਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇੱਕੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ''ਉਰਕਾਂਟੀਨੈਂਟ'' ਕਿਹਾ ਸੀ।<ref>cf. Willem A. J. M. van Waterschoot van der Gracht (and 13 other authors): Theory of Continental Drift: a Symposium of the Origin and Movements of Land-masses of both Inter-Continental and Intra-Continental, as proposed by Alfred Wegener. X + 240 S., Tulsa, Oklahoma, USA, The American Association of Petroleum Geologists & London, Thomas Murby & Co, 1928.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਹਾਂਦੀਪ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਇਤਹਾਸ]] egxto7rvmoq3glfhr8jww26tuf5wjgy 0 24330 847176 534207 2026-09-23T16:51:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847176 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਡਿਕਟੇਟਰ<br>The Great Dictator | image = The Great Dictator.jpg | image_size = 215px | alt = | caption =ਰਿਲੀਜ ਪੋਸਟਰ |director = [[ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ]] |producer = ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ | starring = ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ <br />[[ਪੌਲੇਟ ਗੋਡਾਰਡ]]<br />[[ਜੈਕ ਓਕੀ]] | music = ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ <br />[[ਮੇਰੇਡਿਥ ਵਿਲਸਨ]] | cinematography = [[ਕਾਰਲ ਸ੍ਟ੍ਰੱਸ]]<br />[[ਰੋਲਾਂ ਟੋਥਰੋ]] | editing = ਵਿਲਾਰਡ ਨੀਕੋ<br />ਹੈਰਲਡ ਰਾਈਸ | studio = ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ | distributor = [[ਯੂਨਾਇਟਡ ਆਰਟਿਸਟਸ]] | released = 15 ਅਕਤੂਬਰ 1940 (ਨਿਊਯਾਰਕ)<br> 7 ਮਾਰਚ 1941 | runtime = 124ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 124:01--><ref>{{cite web|title=''THE GREAT DICTATOR'' (U)|url=http://www.bbfc.co.uk/AFF012787/|work=[[British Board of Film Classification]]|date=1940-12-09}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | country = ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ | language = English<br />Esperanto | budget = 2 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ | world-wide = 11 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ | gross = $2,000,000<ref>{{cite news|author=Jones, Lon|url=http://nla.gov.au/nla.news-article11816878 |title=WHICH CINEMA FILMS HAVE EARNED THE MOST MONEY SINCE 1914?. |newspaper=[[The Argus (Australia)|The Argus (Melbourne, Vic.: 1848 - 1956)]] |location=Melbourne, Vic. |date=4 March 1944 |page=3 Supplement: ''The Argus Weekend'' magazine |publisher=[[National Library of Australia]]}}</ref> }} '''ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਡਿਕਟੇਟਰ''' 1940 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ [[ਕਮੇਡੀ- ਡਰਾਮਾ|ਕਮੇਡੀ- ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਅਨੇਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਖੁਦ ਆਪ [[ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ]] ਸਨ। ਉਹ [[ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ]] ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਚੈਪਲਿਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ।<ref>'The Tramp and the Dictator'', directed by Kevin Brownlow, Michael Kloft 2002, 88 mn.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] mrdbm5hotr4kbqvr1kxrwmvqryz8mca 0 24438 847364 763196 2026-09-24T04:29:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847364 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਭਾਗ ਮਿਲਖਾ ਭਾਗ | image = Bhaag Milkha Bhaag SoHaM.jpg | alt = | starring = ਫ਼ਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ<br>ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ<br>ਦੇਵ ਗਿੱਲ<br>ਮੀਸ਼ਾ ਸ਼ਫ਼ੀ | caption = ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਪੋਸਟਰ | director = ਰਾਕੇਸ਼ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਹਿਰਾ<ref name=" News on HT ">{{cite news|title= News on HT |publisher=Hindustan Times url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Farhan-refuses-to-wear-fake-turban-for-Bhaag-Milkha-Bhaag/Article1-779362.aspx}}</ref><ref name=" Official Website ">{{cite news|title=Official Website|publisher=Bhag Milkha Bhag Website|accessdate=Jan 2012|url=http://www.bhaagmilkhabhaag.com/|archive-date=2012-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128202305/http://www.bhaagmilkhabhaag.com/|url-status=dead}}</ref> | producer = [[ਵੈਕੋਮ 18]]<br>ਰਾਕੇਸ਼ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਹਿਰਾ | music = ਸ਼ੰਕਰ-ਅਹਿਸਾਨ-ਲੌਏ | writer = ਪ੍ਰਸੂਮ ਜੋਸ਼ੀ<ref name="bollywoodhungama.com">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/542639 |title=Bhaag Milkha Bhaag (2013) &#124; Movie Review, Trailers, Music Videos, Songs, Wallpapers |publisher=Bollywood Hungama |date= |accessdate=2013-07-04}}</ref> | studio = ਵੈਕੋਮ 18 ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ | distributor = ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ | runtime = 189 ਮਿੰਟ<ref>{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/bhaag-milkha-bhaag-2013-0|title=''BHAAG MILKHA BHAAG'' (12A)|work=[[British Board of Film Classification]]|access-date=2013-07-15|archive-date=2013-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130715095630/http://www.bbfc.co.uk/releases/bhaag-milkha-bhaag-2013-0|url-status=dead}}</ref> | released =12 ਜੁਲਾਈ 2013 | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ]] | budget = {{INR}} 30 ਕਰੋੜ (US$5.2 ਮਿਲੀਅਨ)<ref>http://m.ibnlive.com/news/utv-pulls-out-of-bhaag-milkha-bhaag/223785-70.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | gross = }} '''ਭਾਗ ਮਿਲਖਾ ਭਾਗ''' ('''''भाग मिल्खा भाग''''') ਉੱਡਣੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਦੌੜਾਕ [[ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਉੱਤੇ ਬਣੀ 2013 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁਡ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਕੇਸ਼ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਹਿਰਾ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ [[ਫ਼ਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ]] ਅਤੇ [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ਮਿਲਖਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਦੌਰਾਕ ਸੀ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ]] lnizmde6jrzezvkh8uulgz0peeq817f 10 25313 847424 706831 2026-09-24T08:46:50Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847424 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template = Infobox person | _alias-map = other_name:other_names, relations:relatives, module:module2 | _exclude = allegiance, branch, service_years, rank, service_number, unit, units, commands, known_for, battles, awards, memorials, other_work, branch_label, service_years_label, rank_label, unit_label, battles_label, nickname, <!-- suppressing this for now --> burial_label | _reuse = known_for, awards | template_name = Infobox military person | embed_title = Military career | module = {{#if:{{{allegiance|}}}{{{branch|}}}{{{service_years|}}}{{{rank|}}}{{{service_number|}}}{{{unit|}}}{{{units|}}}{{{commands|}}}{{{known_for|}}}{{{battles|}}}{{{awards|}}}{{{memorials|}}}{{{other_work|}}}{{{nickname|}}} |{{Infobox | child = yes | title = {{#if:{{{child|}}}{{{embed|}}}||'''ਮਿਲਟਰੀ ਜੀਵਨ'''}} | label1 = ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ | data1 = {{{allegiance|}}} | label2 = {{longitem|{{if empty|{{{branch_label|}}}|ਬ੍ਰਾਂਚ}}}} | data2 = {{{branch|}}} | label3 = {{longitem|{{if empty|{{{service_years_label|}}}|ਸੇਵਾ ਦੇ&nbsp;ਸਾਲ}}}} | data3 = {{{service_years|}}} | label4 = {{longitem|{{if empty|{{{rank_label|}}}|ਰੈਂਕ}}}} | data4 = {{{rank|}}} | label5 = ਛੋਟਾ ਨਾਮ | data5 = {{{nickname|}}} | label6 = {{nowrap|[[ਸੇਵਾ ਨੰਬਰ]]}} | data6 = {{{service_number|}}} | label7 = ਯੂਨਿਟ | data7 = {{if empty|{{{unit|}}}|{{{units|}}}}} | label8 = Commands | data8 = {{{commands|}}} | label9 = ਲਈ&nbsp;ਮਸ਼ਹੂਰ | data9 = {{{known_for|}}} | label10 = {{longitem|{{if empty|{{{battles_label|}}}|ਲੜਾਈਆਂ/ਜੰਗਾਂ}}}} | data10 = {{{battles|}}} | label11 = ਇਨਾਮ | data11 = {{{awards|}}} | label12 = ਯਾਦਗਾਰਾਂ | data12 = {{{memorials|}}} | label13 = ਹੋਰ&nbsp;ਕੰਮ | data13 = {{{other_work|}}} }} }} }}{{Main other|{{#if:{{{embed|}}}{{{child|}}}|[[Category:Pages using infobox military person with embed|{{#if:{{{embed_title|}}}|Τ}}{{FULLPAGENAME}}]]}}}}</includeonly>{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox military person]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox military person with conflicting parameters}} | other_name; other_names | relations; relatives | module; module2 | unit; units }} <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 3i3qcv85xir9qwpz1mnvxthls249w98 10 25527 847425 655152 2026-09-24T08:47:22Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847425 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{{noheader|}}}|yes|| {{Documentation subpage}} {{Uses infobox person|wrapped=1}} {{Person infobox header}} {{High-use}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} }} A military person infobox may be used to summarize information about an individual military person, such as a soldier or military leader, or for uniformed officers in non-military branches of government. This template may be used as a module (sub-template) of {{tl|Infobox person}}; see [[Wikipedia:Infobox modules]] for guidance on such usage. == Usage == === Blank template === The infobox should be added as shown below: {{Parameter names example | _template= | embed | honorific_prefix | name | honorific_suffix | image | image_size | alt | caption | native_name | native_name_lang | birth_name | other_name | nickname | birth_date | birth_place | | disappeared_date | disappeared_place | death_date | death_place | death_cause | burial_label | burial_place | burial_coordinates | allegiance | branch_label | branch | service_years_label | service_years | rank_label | rank | service_number | unit | commands | known_for | battles_label | battles | awards | memorials | education | spouse | relations | other_work | signature | signature_size | signature_alt | website | module | children}} <syntaxhighlight lang="wikitext" style=overflow:auto;> {{Infobox military person | honorific_prefix = | name = | honorific_suffix = | image = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | other_name = | nickname = | birth_date = <!--{{birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{birth date|YYYY|MM|DD}} if dead--> | birth_place = | disappeared_date = | disappeared_place = | death_date = <!--{{death date and age|dYYYY|dMM|dDD|YYYY|MM|DD}}--> | death_place = | death_cause = | burial_place = | burial_label = | burial_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|display=inline,title}}--> | allegiance = | branch = | branch_label = <!--"Branch" or "Service"--> | service_years = | service_years_label = | rank = | rank_label = | service_number = | unit = | commands = | known_for = | battles = | battles_label = | awards = | memorials = | education = | spouse = <!--{{marriage|name|start date|end date}}; add spouse if reliably sourced--> | children = | relations = | other_work = | signature = | signature_size = | signature_alt = | website = <!--{{URL|example.com}}--> | module = }}</syntaxhighlight> === Parameters === '''Note''': When using parameters, avoid the ambiguous abbreviation "N/A", and instead use "unknown" or "none". All subjective or qualitative judgements and numerical quantities or statistics must be cited to a reliable source (see [[WP:MILMOS#CITE]]). Please keep in mind [[WP:ICONDECORATION]] for the use of images. * '''honorific_prefix''' – titles such as "The Honourable". The ranks of professional military officers, active or retired, do not go in this field; use "rank" instead. * '''name''' – the full name of the person. * '''honorific_suffix''' – post-nominal honours such as "OBE" * '''image''' – ''optional'' – an image of the person. The image must be given in the form <code><nowiki>Example.jpg</nowiki></code>; an image of a nation's highest award, such as the [[Medal of Honor]] or [[Victoria Cross]], may be displayed for recipients of it, especially as a placeholder. * '''image_upright''' – ''optional'' – See [[WP:UPRIGHT]] * '''image_size''' – ''optional'' – the size of the image in px. Give the number without the px suffix (for example, ''220'' rather than ''220px''). {{para|image_upright}} is preferred. * '''alt''' [[Wikipedia:Alternative text for images|Alt text]], if used, must be placed here. * '''caption''' – ''optional'' – the text to be placed below the image. * '''native_name''' – the person's name in their own language * '''native_name_lang''' – [[List of ISO 639-2 codes|ISO 639-2 code]] e.g. "fre" or "fra" for French. If more than one, use {{Tl|lang}} for {{Para|native_name}} instead * '''birth_name''' – ''optional'' – the name the person was born with, if different from that used later in life. * '''other_name''' – ''optional'' – other names by which the person was known. * '''nickname''' – ''optional'' – nickname(s) by which the person was known. * '''birth_date''' – ''optional'' – the date of birth, if known, using {{Tl|Birth date}} or {{Tl|Birth date and age}}. * '''birth_place''' – ''optional'' – the person's birthplace. * '''disappeared_date''' - ''optional'' when the person disappeared. * '''disappeared_place''' - ''optional'' where the person disappeared. * '''death_date''' – ''optional'' – the date of death, if applicable and known, in {{Tl|Death date and age}}. * '''death_place''' – ''optional'' – the place where the person died. * '''death_cause''' – ''optional'' – the cause of death, if notable. * '''burial_place''' – ''optional'' – the place where the person's remains are buried or otherwise interred. * '''burial_label''' – ''optional'' – the label of the ''placeofburial'' field (above). The ''placeofburial'' field is normally preceded by the label "Buried"; if this is not appropriate for the particular manner in which the remains were disposed of, a different label can be specified here. * '''burial_coordinates''' – ''optional'' – the precise location where the person's remains are buried or otherwise interred. {{UF-coord}} * '''allegiance''' – ''optional'' – the country or other power the person served. Multiple countries may be indicated together with the corresponding dates. This field should not be used to indicate a particular service branch, which is better indicated by the <code>branch</code> field (below). * '''branch''' – ''optional'' – the service branch (Army, Navy, etc.) the person was a part of; this should be left blank for people who were not part of a formal armed service, or who predate the establishment of formal service branches. * '''branch_label''' – ''optional'' – the label of the ''branch'' field (above). The ''branch'' field is normally preceded by "Service / Branch"; to avoid word wrapping, one of "Service" or "Branch" can be specified. * '''service_years''' – ''optional'' – the years during which the person served. Use the format 1939–1945, or 2001–present if still active (note the use of an en dash, not hyphen) * '''service_years_label''' – ''optional'' – the label to use for the '''serviceyears''' field (above); defaults to "Years of service". * '''rank''' – ''optional'' – the highest rank achieved by the person. The rank being awarded posthumously, may be noted. In cases where the person held different ranks in different armies, multiple ranks should be specified with dates and country noted for each. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''rank_label''' – ''optional'' – the label to use for the '''rank''' field (above); defaults to "Rank". * '''service_number''' – ''optional'' – the [[service number]] held by the individual during military service. Do not supply for living persons unless published by secondary sources such as the ''[[London Gazette]]''. * '''unit''' – ''optional'' – for persons who are not notable as commanding officers, the unit (company, battalion, regiment, etc.) in which they served. This should be omitted if the commands are specified (as below). * '''commands''' – ''optional'' – for persons who are notable as commanding officers, the units they commanded. Dates should be given if multiple notable commands were held. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''known_for''' – ''optional'' – for other areas of notability such as war crimes or notable orders. * '''battles''' – ''optional'' – any notable battles or wars in which the person participated. This should be omitted if a {{tl|Campaignbox}} is used in conjunction with this template. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''battles_label''' – ''optional'' – the label to use for the '''battles''' field (above); defaults to "Battles/wars". * '''awards''' – ''optional'' – any ''notable'' awards or decorations the person received; exhaustive lists should be worked into the prose. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''memorials''' – ''optional'' – Memorials or monuments to the subject (e.g. statues, streets named after them). Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''education''' – ''optional'' – Educational institutions the subject graduated from and degree received, in parentheses. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}} * '''spouse''' – ''optional'' – list the service members spouse(s) if verifiable from a reliable source. * '''children''' – ''optional'' – Only if independently notable themselves or particularly relevant. Number of children (e.g., three or 3), or list of names if notable, in which case, separate entries using <nowiki>{{Plainlist}}</nowiki> or <nowiki>{{Unbulleted list}}</nowiki>. For privacy reasons, consider omitting the names of children of living persons, unless notable. * '''relations''' – ''optional'' – any notable relations. Only reasonably close ones should be indicated; an exhaustive listing of an extensive family tree should be avoided here. * '''other_work''' – ''optional'' – profession or positions held by the person other than military service (displays with the label "Other work"). Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''signature''' – ''optional'' – an image of the person's signature. The image must be given in the form <code><nowiki>example.jpg</nowiki></code>. * '''signature_size''' – ''optional'' – the size of the signature in px. Give the number without the px suffix. * '''signature_alt''' – ''optional'' – alt text for the signature. * '''website''' – ''optional'' – Use {{Tl|URL}} * '''module''' – ''optional'' – Embedded template === Lists === For parameters such as {{para|awards}}, {{para|unit}} or {{para|commands}}, which take lists of values, unbulleted or bulleted lists may be preferable. See [[MOS:VLIST]]. '''Unbulleted lists''' can be created with {{tl|plainlist}} or {{tl|ublist}}. The use of {{tag|br|s}} is common but {{dcr|semantically incorrect.}} See [[MOS:NOBR]]. {{markup|<nowiki>awards = {{plainlist| * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard }}</nowiki>|{{plainlist| * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard}} }} {{markup|<nowiki>awards = {{unbulleted list | Purple Heart (3) | Bronze Star (2) | World War II Victory Medal | Presidential Unit Citation | Orange Lanyard }}</nowiki>|{{unbulleted list | Purple Heart (3) | Bronze Star (2) | World War II Victory Medal | Presidential Unit Citation | Orange Lanyard}} }} '''Bulleted lists''' can be created with * markup. {{markup|<nowiki>awards = * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard </nowiki>| * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard }} === Embedding === Many military people and uniformed officers in other services are known primarily for something other than their military service (e.g. [[Douglas Fairbanks Jr.]], [[Vivek Murthy]], or [[James Stewart]]), and hence it may be desirable to merge this infobox with another one, like {{tl|Infobox person}}. By adding {{para|embed|yes}} to the first line of the infobox code, one can embed this infobox into another, displaying one continuous infobox. Though the process is a little complicated, it is possible to insert this infobox into most if not all other infoboxes. For {{tl|Infobox person}}, this infobox is passed as a "module" using the {{para|module}} syntax. The title for the embedded section can be changed using {{para|embed_title}}. {{Infobox person |name = John Infobox |birth_name = John Military Infobox |birth_date = {{birth date|1950|5|5|df=y}} |birth_place = Template City, Country |death_date = {{death date and age|2010|6|10|1950|5|5|df=y}} |occupation = Actor |years_active = 1970–1990 |module = {{Infobox military person |embed = yes |embed_title = Fictitious military career |allegiance = United States |branch = U.S. Army Air Forces |service_years = 1980–1985 |rank = Brigadier general |website = example.com }} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style=overflow:auto;> {{Infobox person |name = John Infobox |birth_name = John Military Infobox |birth_date = {{birth date|1950|5|5|df=y}} |birth_place = Template City, Country |death_date = {{death date and age|2010|6|10|1950|5|5|df=y}} |occupation = Actor |years_active = 1970–1990 |module = {{Infobox military person |embed = yes |embed_title = Fictitious military career |allegiance = United States |branch = U.S. Army Air Forces |service_years = 1980–1985 |rank = Brigadier general |website = {{URL|example.com}} }} }}</syntaxhighlight> === Example === '''Templates demonstrated:''' {{tl|birth date}}, {{tl|death date and age}}, {{tl|plainlist}}, {{tl|tree list}}, {{tl|tree list/end}}, and {{tl|ublist}}. {{Infobox military person |width_style = person |name = Carwood Lipton<!-- |image = Carwood lipton 506e.jpg |caption = First Lieutenant Lipton in dress uniform--> |birth_name = Clifford Carwood Lipton |nickname = "Lip" |birth_date = {{birth date|1920|01|30}} |birth_place = [[Huntington, West Virginia]] |death_date = {{death date and age|2001|12|16|1920|01|30}} |death_place = [[Pinehurst, North Carolina]] |allegiance = United States |branch_label = Branch |branch = [[United States Army]] |service_years_label = Service&nbsp;years |service_years = 1942–1945 |rank = [[First lieutenant (United States)|First lieutenant]] |unit = {{plainlist| * [[E Company, 506th Infantry Regiment (United States)|Easy Company]], * [[506th Infantry Regiment (United States)|506th Infantry Regiment]], * [[101st Airborne Division]]}} |battles_label = Conflict |battles = {{tree list}} * World War II ** [[American airborne landings in Normandy|Normandy landings]] ** [[Operation Market Garden|''Market Garden'']] ** [[Battle of the Bulge]] {{tree list/end}} |awards = {{unbulleted list|[[Bronze Star]] (2)|[[Purple Heart]] (3)}} |other_work = Glass executive }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox military person |width_style = person |name = Carwood Lipton<!-- |image = Carwood lipton 506e.jpg |caption = First Lieutenant Lipton in dress uniform--> |birth_name = Clifford Carwood Lipton |nickname = "Lip" |birth_date = {{birth date|1920|01|30}} |birth_place = [[Huntington, West Virginia]] |death_date = {{death date and age|2001|12|16|1920|01|30}} |death_place = [[Pinehurst, North Carolina]] |allegiance = United States |branch_label = Branch |branch = [[United States Army]] |service_years_label = Service&nbsp;years |service_years = 1942–1945 |rank = [[First lieutenant (United States)|First lieutenant]] |unit = {{plainlist| * [[E Company, 506th Infantry Regiment (United States)|Easy Company]], * [[506th Infantry Regiment (United States)|506th Infantry Regiment]], * [[101st Airborne Division]]}} |battles_label = Conflict |battles = {{tree list}} * World War II ** [[American airborne landings in Normandy|Normandy landings]] ** [[Operation Market Garden|''Market Garden'']] ** [[Battle of the Bulge]] {{tree list/end}} |awards = {{unbulleted list|[[Bronze Star]] (2)|[[Purple Heart]] (3)}} |other_work = Glass executive }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "honorific_prefix": { "required": false, "label": "Honorific prefix", "type": "string", "description": "Titles such as 'The Honourable'." }, "name": { "required": false, "label": "Name", "type": "string", "description": "The full name of the person." }, "honorific_suffix": { "required": false, "label": "Honorific suffix", "type": "string", "description": "Post-nominal honours such as 'OBE'" }, "native_name": { "required": false, "label": "Native name", "type": "string", "description": "The person's name in their own language" }, "native_name_lang": { "required": false, "label": "Native name language", "type": "string", "description": "Language in which the native name is given" }, "image": { "required": false, "label": "Image", "type": "wiki-page-name", "description": "The image must be given in the form Example.jpg" }, "image_upright": { "required": false, "label": "Image scaling", "type": "number", "description": "Image scaling factor, see WP:UPRIGHT" }, "image_size": { "required": false, "label": "Image size", "type": "number", "description": "Size of the image in pixels." }, "alt": { "required": false, "label": "Alt", "type": "string", "description": "Alternative text, if used, must be placed here." }, "caption": { "required": false, "label": "Caption", "type": "string", "description": "Caption for the image" }, "birth_date": { "required": false, "label": "Birth date", "type": "line", "description": "The date of birth, if known," }, "death_date": { "required": false, "label": "Death date", "type": "line", "description": "The date of death, if applicable and known," }, "birth_place": { "required": false, "label": "Birth place", "type": "string", "description": "The person's birth place." }, "death_place": { "required": false, "label": "Death place", "type": "string", "description": "The place where the person died." }, "death_cause": { "required": false, "label": "Death cause", "type": "string", "description": "The cause of the person's death, if notable." }, "disappeared_date": { "required": false, "label": "Disappeared date", "type": "string", "description": "When the person disappeared." }, "disappeared_place": { "required": false, "label": "Disappeared place", "type": "string", "description": "The place where the person disappeared." }, "nickname": { "required": false, "label": "Nickname", "type": "string", "description": "Nickname(s) by which the person was known." }, "birth_name": { "required": false, "label": "Birth name", "type": "string", "description": "The name of the person was born with." }, "allegiance": { "required": false, "label": "Allegiance", "type": "string", "description": "The country or other power the person served." }, "branch": { "required": false, "label": "Branch", "type": "string", "description": "The service branch (Army, Navy, etc.)" }, "rank": { "required": false, "label": "Rank", "type": "string", "description": "The highest rank achieved by the person" }, "unit": { "required": false, "label": "Unit", "type": "string", "description": "The unit in which the person served (company, battalion, regiment, etc.)", "aliases": [ "units" ] }, "commands": { "required": false, "label": "Commands", "type": "string", "description": "For persons who are notable as commanding officers, the units they commanded." }, "known_for": { "required": false, "label": "Known for", "type": "string", "description": "For other areas of notability such as war crimes or notable orders." }, "battles": { "required": false, "label": "Battles", "type": "string", "description": "Any notable battles or wars in which the person participated." }, "battles_label": { "required": false, "label": "Battles label", "type": "string", "description": "The label to use for the battles field" }, "awards": { "required": false, "label": "Awards", "type": "string", "description": "Any notable awards or decorations the person received" }, "education": { "required": false, "label": "Education", "type": "string", "description": "The linked name of attended higher education institution(s)." }, "spouse": { "required": false, "label": "Spouse", "type": "string", "description": "Notable spouse if verifiable from a reliable source." }, "children": { "required": false, "label": "Children", "type": "string", "description": "Notable children or number of children if verifiable from a reliable source." }, "relations": { "required": false, "label": "Relations", "type": "string", "description": "Any notable relations." }, "signature": { "required": false, "label": "Signature", "type": "string", "description": "An image of the person's signature." }, "website": { "required": false, "label": "Website", "type": "string", "description": "Military's website" }, "branch_label": { "label": "Branch label", "description": "The label of the branch field (above). The branch field is normally preceded by \"Service / Branch\"; to avoid word wrapping, one of \"Service\" or \"Branch\" can be specified.", "example": "Branch", "type": "string", "default": "Service / Branch" }, "noheader": {}, "embed": {}, "embed_title": {}, "serviceyears_label": {}, "burial_place": { "label": "Place of burial", "description": "The place where the person's remains are buried or otherwise interred.", "type": "string" }, "burial_label": { "label": "Place of burial label", "description": "The label to use for the place of burial field", "type": "string" }, "burial_coordinates": { "label": "Place of burial coordinates", "description": "The precise location where the person's remains are buried or otherwise interred. ", "type": "string" }, "service_years": { "label": "Service years", "description": "The years during which the person served. Use the format 1939–1945, or 2001–present if still active (note the use of an en dash, not hyphen)", "type": "number" }, "service_number": { "label": "Service number", "description": "The service number held by the individual during military service. ", "type": "string" }, "other_work": { "label": "Later work", "description": "Profession or positions held by the person other than military service", "type": "string" } }, "format": "{{_\n| _____________ = _\n}}\n", "paramOrder": [ "honorific_prefix", "name", "honorific_suffix", "native_name", "native_name_lang", "image", "image_upright", "image_size", "alt", "caption", "birth_date", "death_date", "birth_place", "death_place", "disappeared_place", "disappeared_date", "death_cause", "burial_place", "burial_label", "burial_coordinates", "nickname", "birth_name", "allegiance", "branch", "branch_label", "service_years", "rank", "service_number", "unit", "commands", "known_for", "battles", "battles_label", "awards", "education", "spouse", "children", "relations", "other_work", "signature", "website", "noheader", "embed", "embed_title", "serviceyears_label" ], "description": "An infobox for military people" } </templatedata> == Tracking categories == {{Infobox tracking cats}} * {{Category link with count|Infobox military person image param needs updating}} == See also == * {{tlg|Infobox military unit}} * {{tlg|Infobox officeholder}}<!-- --><includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Military infobox templates|Person]] [[Category:People and person infobox templates|Military person]] [[Category:Biographical templates usable as a module|Military person]] [[Category:Infobox templates with module parameter|Military person]] [[Category:Templates that add a tracking category|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> <noinclude> [[Category:WikiProject Military history template instructions|Military person infobox]] </noinclude> 303a6mrkdhq61jhvh52w763nmlbvos2 847445 847425 2026-09-24T09:37:44Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847445 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{{noheader|}}}|yes|| {{Documentation subpage}} {{Uses infobox person|wrapped=1}} {{Person infobox header}} {{High-use}}a {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} }} A military person infobox may be used to summarize information about an individual military person, such as a soldier or military leader, or for uniformed officers in non-military branches of government. This template may be used as a module (sub-template) of {{tl|Infobox person}}; see [[Wikipedia:Infobox modules]] for guidance on such usage. == Usage == === Blank template === The infobox should be added as shown below: {{Parameter names example | _template= | embed | honorific_prefix | name | honorific_suffix | image | image_size | alt | caption | native_name | native_name_lang | birth_name | other_name | nickname | birth_date | birth_place | | disappeared_date | disappeared_place | death_date | death_place | death_cause | burial_label | burial_place | burial_coordinates | allegiance | branch_label | branch | service_years_label | service_years | rank_label | rank | service_number | unit | commands | known_for | battles_label | battles | awards | memorials | education | spouse | relations | other_work | signature | signature_size | signature_alt | website | module | children}} <syntaxhighlight lang="wikitext" style=overflow:auto;> {{Infobox military person | honorific_prefix = | name = | honorific_suffix = | image = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | other_name = | nickname = | birth_date = <!--{{birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{birth date|YYYY|MM|DD}} if dead--> | birth_place = | disappeared_date = | disappeared_place = | death_date = <!--{{death date and age|dYYYY|dMM|dDD|YYYY|MM|DD}}--> | death_place = | death_cause = | burial_place = | burial_label = | burial_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|display=inline,title}}--> | allegiance = | branch = | branch_label = <!--"Branch" or "Service"--> | service_years = | service_years_label = | rank = | rank_label = | service_number = | unit = | commands = | known_for = | battles = | battles_label = | awards = | memorials = | education = | spouse = <!--{{marriage|name|start date|end date}}; add spouse if reliably sourced--> | children = | relations = | other_work = | signature = | signature_size = | signature_alt = | website = <!--{{URL|example.com}}--> | module = }}</syntaxhighlight> === Parameters === '''Note''': When using parameters, avoid the ambiguous abbreviation "N/A", and instead use "unknown" or "none". All subjective or qualitative judgements and numerical quantities or statistics must be cited to a reliable source (see [[WP:MILMOS#CITE]]). Please keep in mind [[WP:ICONDECORATION]] for the use of images. * '''honorific_prefix''' – titles such as "The Honourable". The ranks of professional military officers, active or retired, do not go in this field; use "rank" instead. * '''name''' – the full name of the person. * '''honorific_suffix''' – post-nominal honours such as "OBE" * '''image''' – ''optional'' – an image of the person. The image must be given in the form <code><nowiki>Example.jpg</nowiki></code>; an image of a nation's highest award, such as the [[Medal of Honor]] or [[Victoria Cross]], may be displayed for recipients of it, especially as a placeholder. * '''image_upright''' – ''optional'' – See [[WP:UPRIGHT]] * '''image_size''' – ''optional'' – the size of the image in px. Give the number without the px suffix (for example, ''220'' rather than ''220px''). {{para|image_upright}} is preferred. * '''alt''' [[Wikipedia:Alternative text for images|Alt text]], if used, must be placed here. * '''caption''' – ''optional'' – the text to be placed below the image. * '''native_name''' – the person's name in their own language * '''native_name_lang''' – [[List of ISO 639-2 codes|ISO 639-2 code]] e.g. "fre" or "fra" for French. If more than one, use {{Tl|lang}} for {{Para|native_name}} instead * '''birth_name''' – ''optional'' – the name the person was born with, if different from that used later in life. * '''other_name''' – ''optional'' – other names by which the person was known. * '''nickname''' – ''optional'' – nickname(s) by which the person was known. * '''birth_date''' – ''optional'' – the date of birth, if known, using {{Tl|Birth date}} or {{Tl|Birth date and age}}. * '''birth_place''' – ''optional'' – the person's birthplace. * '''disappeared_date''' - ''optional'' when the person disappeared. * '''disappeared_place''' - ''optional'' where the person disappeared. * '''death_date''' – ''optional'' – the date of death, if applicable and known, in {{Tl|Death date and age}}. * '''death_place''' – ''optional'' – the place where the person died. * '''death_cause''' – ''optional'' – the cause of death, if notable. * '''burial_place''' – ''optional'' – the place where the person's remains are buried or otherwise interred. * '''burial_label''' – ''optional'' – the label of the ''placeofburial'' field (above). The ''placeofburial'' field is normally preceded by the label "Buried"; if this is not appropriate for the particular manner in which the remains were disposed of, a different label can be specified here. * '''burial_coordinates''' – ''optional'' – the precise location where the person's remains are buried or otherwise interred. {{UF-coord}} * '''allegiance''' – ''optional'' – the country or other power the person served. Multiple countries may be indicated together with the corresponding dates. This field should not be used to indicate a particular service branch, which is better indicated by the <code>branch</code> field (below). * '''branch''' – ''optional'' – the service branch (Army, Navy, etc.) the person was a part of; this should be left blank for people who were not part of a formal armed service, or who predate the establishment of formal service branches. * '''branch_label''' – ''optional'' – the label of the ''branch'' field (above). The ''branch'' field is normally preceded by "Service / Branch"; to avoid word wrapping, one of "Service" or "Branch" can be specified. * '''service_years''' – ''optional'' – the years during which the person served. Use the format 1939–1945, or 2001–present if still active (note the use of an en dash, not hyphen) * '''service_years_label''' – ''optional'' – the label to use for the '''serviceyears''' field (above); defaults to "Years of service". * '''rank''' – ''optional'' – the highest rank achieved by the person. The rank being awarded posthumously, may be noted. In cases where the person held different ranks in different armies, multiple ranks should be specified with dates and country noted for each. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''rank_label''' – ''optional'' – the label to use for the '''rank''' field (above); defaults to "Rank". * '''service_number''' – ''optional'' – the [[service number]] held by the individual during military service. Do not supply for living persons unless published by secondary sources such as the ''[[London Gazette]]''. * '''unit''' – ''optional'' – for persons who are not notable as commanding officers, the unit (company, battalion, regiment, etc.) in which they served. This should be omitted if the commands are specified (as below). * '''commands''' – ''optional'' – for persons who are notable as commanding officers, the units they commanded. Dates should be given if multiple notable commands were held. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''known_for''' – ''optional'' – for other areas of notability such as war crimes or notable orders. * '''battles''' – ''optional'' – any notable battles or wars in which the person participated. This should be omitted if a {{tl|Campaignbox}} is used in conjunction with this template. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''battles_label''' – ''optional'' – the label to use for the '''battles''' field (above); defaults to "Battles/wars". * '''awards''' – ''optional'' – any ''notable'' awards or decorations the person received; exhaustive lists should be worked into the prose. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''memorials''' – ''optional'' – Memorials or monuments to the subject (e.g. statues, streets named after them). Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''education''' – ''optional'' – Educational institutions the subject graduated from and degree received, in parentheses. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}} * '''spouse''' – ''optional'' – list the service members spouse(s) if verifiable from a reliable source. * '''children''' – ''optional'' – Only if independently notable themselves or particularly relevant. Number of children (e.g., three or 3), or list of names if notable, in which case, separate entries using <nowiki>{{Plainlist}}</nowiki> or <nowiki>{{Unbulleted list}}</nowiki>. For privacy reasons, consider omitting the names of children of living persons, unless notable. * '''relations''' – ''optional'' – any notable relations. Only reasonably close ones should be indicated; an exhaustive listing of an extensive family tree should be avoided here. * '''other_work''' – ''optional'' – profession or positions held by the person other than military service (displays with the label "Other work"). Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''signature''' – ''optional'' – an image of the person's signature. The image must be given in the form <code><nowiki>example.jpg</nowiki></code>. * '''signature_size''' – ''optional'' – the size of the signature in px. Give the number without the px suffix. * '''signature_alt''' – ''optional'' – alt text for the signature. * '''website''' – ''optional'' – Use {{Tl|URL}} * '''module''' – ''optional'' – Embedded template === Lists === For parameters such as {{para|awards}}, {{para|unit}} or {{para|commands}}, which take lists of values, unbulleted or bulleted lists may be preferable. See [[MOS:VLIST]]. '''Unbulleted lists''' can be created with {{tl|plainlist}} or {{tl|ublist}}. The use of {{tag|br|s}} is common but {{dcr|semantically incorrect.}} See [[MOS:NOBR]]. {{markup|<nowiki>awards = {{plainlist| * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard }}</nowiki>|{{plainlist| * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard}} }} {{markup|<nowiki>awards = {{unbulleted list | Purple Heart (3) | Bronze Star (2) | World War II Victory Medal | Presidential Unit Citation | Orange Lanyard }}</nowiki>|{{unbulleted list | Purple Heart (3) | Bronze Star (2) | World War II Victory Medal | Presidential Unit Citation | Orange Lanyard}} }} '''Bulleted lists''' can be created with * markup. {{markup|<nowiki>awards = * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard </nowiki>| * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard }} === Embedding === Many military people and uniformed officers in other services are known primarily for something other than their military service (e.g. [[Douglas Fairbanks Jr.]], [[Vivek Murthy]], or [[James Stewart]]), and hence it may be desirable to merge this infobox with another one, like {{tl|Infobox person}}. By adding {{para|embed|yes}} to the first line of the infobox code, one can embed this infobox into another, displaying one continuous infobox. Though the process is a little complicated, it is possible to insert this infobox into most if not all other infoboxes. For {{tl|Infobox person}}, this infobox is passed as a "module" using the {{para|module}} syntax. The title for the embedded section can be changed using {{para|embed_title}}. {{Infobox person |name = John Infobox |birth_name = John Military Infobox |birth_date = {{birth date|1950|5|5|df=y}} |birth_place = Template City, Country |death_date = {{death date and age|2010|6|10|1950|5|5|df=y}} |occupation = Actor |years_active = 1970–1990 |module = {{Infobox military person |embed = yes |embed_title = Fictitious military career |allegiance = United States |branch = U.S. Army Air Forces |service_years = 1980–1985 |rank = Brigadier general |website = example.com }} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style=overflow:auto;> {{Infobox person |name = John Infobox |birth_name = John Military Infobox |birth_date = {{birth date|1950|5|5|df=y}} |birth_place = Template City, Country |death_date = {{death date and age|2010|6|10|1950|5|5|df=y}} |occupation = Actor |years_active = 1970–1990 |module = {{Infobox military person |embed = yes |embed_title = Fictitious military career |allegiance = United States |branch = U.S. Army Air Forces |service_years = 1980–1985 |rank = Brigadier general |website = {{URL|example.com}} }} }}</syntaxhighlight> === Example === '''Templates demonstrated:''' {{tl|birth date}}, {{tl|death date and age}}, {{tl|plainlist}}, {{tl|tree list}}, {{tl|tree list/end}}, and {{tl|ublist}}. {{Infobox military person |width_style = person |name = Carwood Lipton<!-- |image = Carwood lipton 506e.jpg |caption = First Lieutenant Lipton in dress uniform--> |birth_name = Clifford Carwood Lipton |nickname = "Lip" |birth_date = {{birth date|1920|01|30}} |birth_place = [[Huntington, West Virginia]] |death_date = {{death date and age|2001|12|16|1920|01|30}} |death_place = [[Pinehurst, North Carolina]] |allegiance = United States |branch_label = Branch |branch = [[United States Army]] |service_years_label = Service&nbsp;years |service_years = 1942–1945 |rank = [[First lieutenant (United States)|First lieutenant]] |unit = {{plainlist| * [[E Company, 506th Infantry Regiment (United States)|Easy Company]], * [[506th Infantry Regiment (United States)|506th Infantry Regiment]], * [[101st Airborne Division]]}} |battles_label = Conflict |battles = {{tree list}} * World War II ** [[American airborne landings in Normandy|Normandy landings]] ** [[Operation Market Garden|''Market Garden'']] ** [[Battle of the Bulge]] {{tree list/end}} |awards = {{unbulleted list|[[Bronze Star]] (2)|[[Purple Heart]] (3)}} |other_work = Glass executive }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox military person |width_style = person |name = Carwood Lipton<!-- |image = Carwood lipton 506e.jpg |caption = First Lieutenant Lipton in dress uniform--> |birth_name = Clifford Carwood Lipton |nickname = "Lip" |birth_date = {{birth date|1920|01|30}} |birth_place = [[Huntington, West Virginia]] |death_date = {{death date and age|2001|12|16|1920|01|30}} |death_place = [[Pinehurst, North Carolina]] |allegiance = United States |branch_label = Branch |branch = [[United States Army]] |service_years_label = Service&nbsp;years |service_years = 1942–1945 |rank = [[First lieutenant (United States)|First lieutenant]] |unit = {{plainlist| * [[E Company, 506th Infantry Regiment (United States)|Easy Company]], * [[506th Infantry Regiment (United States)|506th Infantry Regiment]], * [[101st Airborne Division]]}} |battles_label = Conflict |battles = {{tree list}} * World War II ** [[American airborne landings in Normandy|Normandy landings]] ** [[Operation Market Garden|''Market Garden'']] ** [[Battle of the Bulge]] {{tree list/end}} |awards = {{unbulleted list|[[Bronze Star]] (2)|[[Purple Heart]] (3)}} |other_work = Glass executive }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "honorific_prefix": { "required": false, "label": "Honorific prefix", "type": "string", "description": "Titles such as 'The Honourable'." }, "name": { "required": false, "label": "Name", "type": "string", "description": "The full name of the person." }, "honorific_suffix": { "required": false, "label": "Honorific suffix", "type": "string", "description": "Post-nominal honours such as 'OBE'" }, "native_name": { "required": false, "label": "Native name", "type": "string", "description": "The person's name in their own language" }, "native_name_lang": { "required": false, "label": "Native name language", "type": "string", "description": "Language in which the native name is given" }, "image": { "required": false, "label": "Image", "type": "wiki-page-name", "description": "The image must be given in the form Example.jpg" }, "image_upright": { "required": false, "label": "Image scaling", "type": "number", "description": "Image scaling factor, see WP:UPRIGHT" }, "image_size": { "required": false, "label": "Image size", "type": "number", "description": "Size of the image in pixels." }, "alt": { "required": false, "label": "Alt", "type": "string", "description": "Alternative text, if used, must be placed here." }, "caption": { "required": false, "label": "Caption", "type": "string", "description": "Caption for the image" }, "birth_date": { "required": false, "label": "Birth date", "type": "line", "description": "The date of birth, if known," }, "death_date": { "required": false, "label": "Death date", "type": "line", "description": "The date of death, if applicable and known," }, "birth_place": { "required": false, "label": "Birth place", "type": "string", "description": "The person's birth place." }, "death_place": { "required": false, "label": "Death place", "type": "string", "description": "The place where the person died." }, "death_cause": { "required": false, "label": "Death cause", "type": "string", "description": "The cause of the person's death, if notable." }, "disappeared_date": { "required": false, "label": "Disappeared date", "type": "string", "description": "When the person disappeared." }, "disappeared_place": { "required": false, "label": "Disappeared place", "type": "string", "description": "The place where the person disappeared." }, "nickname": { "required": false, "label": "Nickname", "type": "string", "description": "Nickname(s) by which the person was known." }, "birth_name": { "required": false, "label": "Birth name", "type": "string", "description": "The name of the person was born with." }, "allegiance": { "required": false, "label": "Allegiance", "type": "string", "description": "The country or other power the person served." }, "branch": { "required": false, "label": "Branch", "type": "string", "description": "The service branch (Army, Navy, etc.)" }, "rank": { "required": false, "label": "Rank", "type": "string", "description": "The highest rank achieved by the person" }, "unit": { "required": false, "label": "Unit", "type": "string", "description": "The unit in which the person served (company, battalion, regiment, etc.)", "aliases": [ "units" ] }, "commands": { "required": false, "label": "Commands", "type": "string", "description": "For persons who are notable as commanding officers, the units they commanded." }, "known_for": { "required": false, "label": "Known for", "type": "string", "description": "For other areas of notability such as war crimes or notable orders." }, "battles": { "required": false, "label": "Battles", "type": "string", "description": "Any notable battles or wars in which the person participated." }, "battles_label": { "required": false, "label": "Battles label", "type": "string", "description": "The label to use for the battles field" }, "awards": { "required": false, "label": "Awards", "type": "string", "description": "Any notable awards or decorations the person received" }, "education": { "required": false, "label": "Education", "type": "string", "description": "The linked name of attended higher education institution(s)." }, "spouse": { "required": false, "label": "Spouse", "type": "string", "description": "Notable spouse if verifiable from a reliable source." }, "children": { "required": false, "label": "Children", "type": "string", "description": "Notable children or number of children if verifiable from a reliable source." }, "relations": { "required": false, "label": "Relations", "type": "string", "description": "Any notable relations." }, "signature": { "required": false, "label": "Signature", "type": "string", "description": "An image of the person's signature." }, "website": { "required": false, "label": "Website", "type": "string", "description": "Military's website" }, "branch_label": { "label": "Branch label", "description": "The label of the branch field (above). The branch field is normally preceded by \"Service / Branch\"; to avoid word wrapping, one of \"Service\" or \"Branch\" can be specified.", "example": "Branch", "type": "string", "default": "Service / Branch" }, "noheader": {}, "embed": {}, "embed_title": {}, "serviceyears_label": {}, "burial_place": { "label": "Place of burial", "description": "The place where the person's remains are buried or otherwise interred.", "type": "string" }, "burial_label": { "label": "Place of burial label", "description": "The label to use for the place of burial field", "type": "string" }, "burial_coordinates": { "label": "Place of burial coordinates", "description": "The precise location where the person's remains are buried or otherwise interred. ", "type": "string" }, "service_years": { "label": "Service years", "description": "The years during which the person served. Use the format 1939–1945, or 2001–present if still active (note the use of an en dash, not hyphen)", "type": "number" }, "service_number": { "label": "Service number", "description": "The service number held by the individual during military service. ", "type": "string" }, "other_work": { "label": "Later work", "description": "Profession or positions held by the person other than military service", "type": "string" } }, "format": "{{_\n| _____________ = _\n}}\n", "paramOrder": [ "honorific_prefix", "name", "honorific_suffix", "native_name", "native_name_lang", "image", "image_upright", "image_size", "alt", "caption", "birth_date", "death_date", "birth_place", "death_place", "disappeared_place", "disappeared_date", "death_cause", "burial_place", "burial_label", "burial_coordinates", "nickname", "birth_name", "allegiance", "branch", "branch_label", "service_years", "rank", "service_number", "unit", "commands", "known_for", "battles", "battles_label", "awards", "education", "spouse", "children", "relations", "other_work", "signature", "website", "noheader", "embed", "embed_title", "serviceyears_label" ], "description": "An infobox for military people" } </templatedata> == Tracking categories == {{Infobox tracking cats}} * {{Category link with count|Infobox military person image param needs updating}} == See also == * {{tlg|Infobox military unit}} * {{tlg|Infobox officeholder}}<!-- --><includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Military infobox templates|Person]] [[Category:People and person infobox templates|Military person]] [[Category:Biographical templates usable as a module|Military person]] [[Category:Infobox templates with module parameter|Military person]] [[Category:Templates that add a tracking category|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> <noinclude> [[Category:WikiProject Military history template instructions|Military person infobox]] </noinclude> bzj2zuz4ndniomn4sceseycbbn6638k 847446 847445 2026-09-24T09:38:34Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847446 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{{noheader|}}}|yes|| {{Documentation subpage}} {{Uses infobox person|wrapped=1}} {{Person infobox header}} {{High-use}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} }} A military person infobox may be used to summarize information about an individual military person, such as a soldier or military leader, or for uniformed officers in non-military branches of government. This template may be used as a module (sub-template) of {{tl|Infobox person}}; see [[Wikipedia:Infobox modules]] for guidance on such usage. == Usage == === Blank template === The infobox should be added as shown below: {{Parameter names example | _template= | embed | honorific_prefix | name | honorific_suffix | image | image_size | alt | caption | native_name | native_name_lang | birth_name | other_name | nickname | birth_date | birth_place | | disappeared_date | disappeared_place | death_date | death_place | death_cause | burial_label | burial_place | burial_coordinates | allegiance | branch_label | branch | service_years_label | service_years | rank_label | rank | service_number | unit | commands | known_for | battles_label | battles | awards | memorials | education | spouse | relations | other_work | signature | signature_size | signature_alt | website | module | children}} <syntaxhighlight lang="wikitext" style=overflow:auto;> {{Infobox military person | honorific_prefix = | name = | honorific_suffix = | image = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | other_name = | nickname = | birth_date = <!--{{birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{birth date|YYYY|MM|DD}} if dead--> | birth_place = | disappeared_date = | disappeared_place = | death_date = <!--{{death date and age|dYYYY|dMM|dDD|YYYY|MM|DD}}--> | death_place = | death_cause = | burial_place = | burial_label = | burial_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|display=inline,title}}--> | allegiance = | branch = | branch_label = <!--"Branch" or "Service"--> | service_years = | service_years_label = | rank = | rank_label = | service_number = | unit = | commands = | known_for = | battles = | battles_label = | awards = | memorials = | education = | spouse = <!--{{marriage|name|start date|end date}}; add spouse if reliably sourced--> | children = | relations = | other_work = | signature = | signature_size = | signature_alt = | website = <!--{{URL|example.com}}--> | module = }}</syntaxhighlight> === Parameters === '''Note''': When using parameters, avoid the ambiguous abbreviation "N/A", and instead use "unknown" or "none". All subjective or qualitative judgements and numerical quantities or statistics must be cited to a reliable source (see [[WP:MILMOS#CITE]]). Please keep in mind [[WP:ICONDECORATION]] for the use of images. * '''honorific_prefix''' – titles such as "The Honourable". The ranks of professional military officers, active or retired, do not go in this field; use "rank" instead. * '''name''' – the full name of the person. * '''honorific_suffix''' – post-nominal honours such as "OBE" * '''image''' – ''optional'' – an image of the person. The image must be given in the form <code><nowiki>Example.jpg</nowiki></code>; an image of a nation's highest award, such as the [[Medal of Honor]] or [[Victoria Cross]], may be displayed for recipients of it, especially as a placeholder. * '''image_upright''' – ''optional'' – See [[WP:UPRIGHT]] * '''image_size''' – ''optional'' – the size of the image in px. Give the number without the px suffix (for example, ''220'' rather than ''220px''). {{para|image_upright}} is preferred. * '''alt''' [[Wikipedia:Alternative text for images|Alt text]], if used, must be placed here. * '''caption''' – ''optional'' – the text to be placed below the image. * '''native_name''' – the person's name in their own language * '''native_name_lang''' – [[List of ISO 639-2 codes|ISO 639-2 code]] e.g. "fre" or "fra" for French. If more than one, use {{Tl|lang}} for {{Para|native_name}} instead * '''birth_name''' – ''optional'' – the name the person was born with, if different from that used later in life. * '''other_name''' – ''optional'' – other names by which the person was known. * '''nickname''' – ''optional'' – nickname(s) by which the person was known. * '''birth_date''' – ''optional'' – the date of birth, if known, using {{Tl|Birth date}} or {{Tl|Birth date and age}}. * '''birth_place''' – ''optional'' – the person's birthplace. * '''disappeared_date''' - ''optional'' when the person disappeared. * '''disappeared_place''' - ''optional'' where the person disappeared. * '''death_date''' – ''optional'' – the date of death, if applicable and known, in {{Tl|Death date and age}}. * '''death_place''' – ''optional'' – the place where the person died. * '''death_cause''' – ''optional'' – the cause of death, if notable. * '''burial_place''' – ''optional'' – the place where the person's remains are buried or otherwise interred. * '''burial_label''' – ''optional'' – the label of the ''placeofburial'' field (above). The ''placeofburial'' field is normally preceded by the label "Buried"; if this is not appropriate for the particular manner in which the remains were disposed of, a different label can be specified here. * '''burial_coordinates''' – ''optional'' – the precise location where the person's remains are buried or otherwise interred. {{UF-coord}} * '''allegiance''' – ''optional'' – the country or other power the person served. Multiple countries may be indicated together with the corresponding dates. This field should not be used to indicate a particular service branch, which is better indicated by the <code>branch</code> field (below). * '''branch''' – ''optional'' – the service branch (Army, Navy, etc.) the person was a part of; this should be left blank for people who were not part of a formal armed service, or who predate the establishment of formal service branches. * '''branch_label''' – ''optional'' – the label of the ''branch'' field (above). The ''branch'' field is normally preceded by "Service / Branch"; to avoid word wrapping, one of "Service" or "Branch" can be specified. * '''service_years''' – ''optional'' – the years during which the person served. Use the format 1939–1945, or 2001–present if still active (note the use of an en dash, not hyphen) * '''service_years_label''' – ''optional'' – the label to use for the '''serviceyears''' field (above); defaults to "Years of service". * '''rank''' – ''optional'' – the highest rank achieved by the person. The rank being awarded posthumously, may be noted. In cases where the person held different ranks in different armies, multiple ranks should be specified with dates and country noted for each. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''rank_label''' – ''optional'' – the label to use for the '''rank''' field (above); defaults to "Rank". * '''service_number''' – ''optional'' – the [[service number]] held by the individual during military service. Do not supply for living persons unless published by secondary sources such as the ''[[London Gazette]]''. * '''unit''' – ''optional'' – for persons who are not notable as commanding officers, the unit (company, battalion, regiment, etc.) in which they served. This should be omitted if the commands are specified (as below). * '''commands''' – ''optional'' – for persons who are notable as commanding officers, the units they commanded. Dates should be given if multiple notable commands were held. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''known_for''' – ''optional'' – for other areas of notability such as war crimes or notable orders. * '''battles''' – ''optional'' – any notable battles or wars in which the person participated. This should be omitted if a {{tl|Campaignbox}} is used in conjunction with this template. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''battles_label''' – ''optional'' – the label to use for the '''battles''' field (above); defaults to "Battles/wars". * '''awards''' – ''optional'' – any ''notable'' awards or decorations the person received; exhaustive lists should be worked into the prose. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''memorials''' – ''optional'' – Memorials or monuments to the subject (e.g. statues, streets named after them). Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''education''' – ''optional'' – Educational institutions the subject graduated from and degree received, in parentheses. Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}} * '''spouse''' – ''optional'' – list the service members spouse(s) if verifiable from a reliable source. * '''children''' – ''optional'' – Only if independently notable themselves or particularly relevant. Number of children (e.g., three or 3), or list of names if notable, in which case, separate entries using <nowiki>{{Plainlist}}</nowiki> or <nowiki>{{Unbulleted list}}</nowiki>. For privacy reasons, consider omitting the names of children of living persons, unless notable. * '''relations''' – ''optional'' – any notable relations. Only reasonably close ones should be indicated; an exhaustive listing of an extensive family tree should be avoided here. * '''other_work''' – ''optional'' – profession or positions held by the person other than military service (displays with the label "Other work"). Separate multiple entries using {{Tl|Plainlist}}. * '''signature''' – ''optional'' – an image of the person's signature. The image must be given in the form <code><nowiki>example.jpg</nowiki></code>. * '''signature_size''' – ''optional'' – the size of the signature in px. Give the number without the px suffix. * '''signature_alt''' – ''optional'' – alt text for the signature. * '''website''' – ''optional'' – Use {{Tl|URL}} * '''module''' – ''optional'' – Embedded template === Lists === For parameters such as {{para|awards}}, {{para|unit}} or {{para|commands}}, which take lists of values, unbulleted or bulleted lists may be preferable. See [[MOS:VLIST]]. '''Unbulleted lists''' can be created with {{tl|plainlist}} or {{tl|ublist}}. The use of {{tag|br|s}} is common but {{dcr|semantically incorrect.}} See [[MOS:NOBR]]. {{markup|<nowiki>awards = {{plainlist| * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard }}</nowiki>|{{plainlist| * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard}} }} {{markup|<nowiki>awards = {{unbulleted list | Purple Heart (3) | Bronze Star (2) | World War II Victory Medal | Presidential Unit Citation | Orange Lanyard }}</nowiki>|{{unbulleted list | Purple Heart (3) | Bronze Star (2) | World War II Victory Medal | Presidential Unit Citation | Orange Lanyard}} }} '''Bulleted lists''' can be created with * markup. {{markup|<nowiki>awards = * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard </nowiki>| * Purple Heart (3) * Bronze Star (2) * World War II Victory Medal * Presidential Unit Citation * Orange Lanyard }} === Embedding === Many military people and uniformed officers in other services are known primarily for something other than their military service (e.g. [[Douglas Fairbanks Jr.]], [[Vivek Murthy]], or [[James Stewart]]), and hence it may be desirable to merge this infobox with another one, like {{tl|Infobox person}}. By adding {{para|embed|yes}} to the first line of the infobox code, one can embed this infobox into another, displaying one continuous infobox. Though the process is a little complicated, it is possible to insert this infobox into most if not all other infoboxes. For {{tl|Infobox person}}, this infobox is passed as a "module" using the {{para|module}} syntax. The title for the embedded section can be changed using {{para|embed_title}}. {{Infobox person |name = John Infobox |birth_name = John Military Infobox |birth_date = {{birth date|1950|5|5|df=y}} |birth_place = Template City, Country |death_date = {{death date and age|2010|6|10|1950|5|5|df=y}} |occupation = Actor |years_active = 1970–1990 |module = {{Infobox military person |embed = yes |embed_title = Fictitious military career |allegiance = United States |branch = U.S. Army Air Forces |service_years = 1980–1985 |rank = Brigadier general |website = example.com }} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style=overflow:auto;> {{Infobox person |name = John Infobox |birth_name = John Military Infobox |birth_date = {{birth date|1950|5|5|df=y}} |birth_place = Template City, Country |death_date = {{death date and age|2010|6|10|1950|5|5|df=y}} |occupation = Actor |years_active = 1970–1990 |module = {{Infobox military person |embed = yes |embed_title = Fictitious military career |allegiance = United States |branch = U.S. Army Air Forces |service_years = 1980–1985 |rank = Brigadier general |website = {{URL|example.com}} }} }}</syntaxhighlight> === Example === '''Templates demonstrated:''' {{tl|birth date}}, {{tl|death date and age}}, {{tl|plainlist}}, {{tl|tree list}}, {{tl|tree list/end}}, and {{tl|ublist}}. {{Infobox military person |width_style = person |name = Carwood Lipton<!-- |image = Carwood lipton 506e.jpg |caption = First Lieutenant Lipton in dress uniform--> |birth_name = Clifford Carwood Lipton |nickname = "Lip" |birth_date = {{birth date|1920|01|30}} |birth_place = [[Huntington, West Virginia]] |death_date = {{death date and age|2001|12|16|1920|01|30}} |death_place = [[Pinehurst, North Carolina]] |allegiance = United States |branch_label = Branch |branch = [[United States Army]] |service_years_label = Service&nbsp;years |service_years = 1942–1945 |rank = [[First lieutenant (United States)|First lieutenant]] |unit = {{plainlist| * [[E Company, 506th Infantry Regiment (United States)|Easy Company]], * [[506th Infantry Regiment (United States)|506th Infantry Regiment]], * [[101st Airborne Division]]}} |battles_label = Conflict |battles = {{tree list}} * World War II ** [[American airborne landings in Normandy|Normandy landings]] ** [[Operation Market Garden|''Market Garden'']] ** [[Battle of the Bulge]] {{tree list/end}} |awards = {{unbulleted list|[[Bronze Star]] (2)|[[Purple Heart]] (3)}} |other_work = Glass executive }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox military person |width_style = person |name = Carwood Lipton<!-- |image = Carwood lipton 506e.jpg |caption = First Lieutenant Lipton in dress uniform--> |birth_name = Clifford Carwood Lipton |nickname = "Lip" |birth_date = {{birth date|1920|01|30}} |birth_place = [[Huntington, West Virginia]] |death_date = {{death date and age|2001|12|16|1920|01|30}} |death_place = [[Pinehurst, North Carolina]] |allegiance = United States |branch_label = Branch |branch = [[United States Army]] |service_years_label = Service&nbsp;years |service_years = 1942–1945 |rank = [[First lieutenant (United States)|First lieutenant]] |unit = {{plainlist| * [[E Company, 506th Infantry Regiment (United States)|Easy Company]], * [[506th Infantry Regiment (United States)|506th Infantry Regiment]], * [[101st Airborne Division]]}} |battles_label = Conflict |battles = {{tree list}} * World War II ** [[American airborne landings in Normandy|Normandy landings]] ** [[Operation Market Garden|''Market Garden'']] ** [[Battle of the Bulge]] {{tree list/end}} |awards = {{unbulleted list|[[Bronze Star]] (2)|[[Purple Heart]] (3)}} |other_work = Glass executive }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "honorific_prefix": { "required": false, "label": "Honorific prefix", "type": "string", "description": "Titles such as 'The Honourable'." }, "name": { "required": false, "label": "Name", "type": "string", "description": "The full name of the person." }, "honorific_suffix": { "required": false, "label": "Honorific suffix", "type": "string", "description": "Post-nominal honours such as 'OBE'" }, "native_name": { "required": false, "label": "Native name", "type": "string", "description": "The person's name in their own language" }, "native_name_lang": { "required": false, "label": "Native name language", "type": "string", "description": "Language in which the native name is given" }, "image": { "required": false, "label": "Image", "type": "wiki-page-name", "description": "The image must be given in the form Example.jpg" }, "image_upright": { "required": false, "label": "Image scaling", "type": "number", "description": "Image scaling factor, see WP:UPRIGHT" }, "image_size": { "required": false, "label": "Image size", "type": "number", "description": "Size of the image in pixels." }, "alt": { "required": false, "label": "Alt", "type": "string", "description": "Alternative text, if used, must be placed here." }, "caption": { "required": false, "label": "Caption", "type": "string", "description": "Caption for the image" }, "birth_date": { "required": false, "label": "Birth date", "type": "line", "description": "The date of birth, if known," }, "death_date": { "required": false, "label": "Death date", "type": "line", "description": "The date of death, if applicable and known," }, "birth_place": { "required": false, "label": "Birth place", "type": "string", "description": "The person's birth place." }, "death_place": { "required": false, "label": "Death place", "type": "string", "description": "The place where the person died." }, "death_cause": { "required": false, "label": "Death cause", "type": "string", "description": "The cause of the person's death, if notable." }, "disappeared_date": { "required": false, "label": "Disappeared date", "type": "string", "description": "When the person disappeared." }, "disappeared_place": { "required": false, "label": "Disappeared place", "type": "string", "description": "The place where the person disappeared." }, "nickname": { "required": false, "label": "Nickname", "type": "string", "description": "Nickname(s) by which the person was known." }, "birth_name": { "required": false, "label": "Birth name", "type": "string", "description": "The name of the person was born with." }, "allegiance": { "required": false, "label": "Allegiance", "type": "string", "description": "The country or other power the person served." }, "branch": { "required": false, "label": "Branch", "type": "string", "description": "The service branch (Army, Navy, etc.)" }, "rank": { "required": false, "label": "Rank", "type": "string", "description": "The highest rank achieved by the person" }, "unit": { "required": false, "label": "Unit", "type": "string", "description": "The unit in which the person served (company, battalion, regiment, etc.)", "aliases": [ "units" ] }, "commands": { "required": false, "label": "Commands", "type": "string", "description": "For persons who are notable as commanding officers, the units they commanded." }, "known_for": { "required": false, "label": "Known for", "type": "string", "description": "For other areas of notability such as war crimes or notable orders." }, "battles": { "required": false, "label": "Battles", "type": "string", "description": "Any notable battles or wars in which the person participated." }, "battles_label": { "required": false, "label": "Battles label", "type": "string", "description": "The label to use for the battles field" }, "awards": { "required": false, "label": "Awards", "type": "string", "description": "Any notable awards or decorations the person received" }, "education": { "required": false, "label": "Education", "type": "string", "description": "The linked name of attended higher education institution(s)." }, "spouse": { "required": false, "label": "Spouse", "type": "string", "description": "Notable spouse if verifiable from a reliable source." }, "children": { "required": false, "label": "Children", "type": "string", "description": "Notable children or number of children if verifiable from a reliable source." }, "relations": { "required": false, "label": "Relations", "type": "string", "description": "Any notable relations." }, "signature": { "required": false, "label": "Signature", "type": "string", "description": "An image of the person's signature." }, "website": { "required": false, "label": "Website", "type": "string", "description": "Military's website" }, "branch_label": { "label": "Branch label", "description": "The label of the branch field (above). The branch field is normally preceded by \"Service / Branch\"; to avoid word wrapping, one of \"Service\" or \"Branch\" can be specified.", "example": "Branch", "type": "string", "default": "Service / Branch" }, "noheader": {}, "embed": {}, "embed_title": {}, "serviceyears_label": {}, "burial_place": { "label": "Place of burial", "description": "The place where the person's remains are buried or otherwise interred.", "type": "string" }, "burial_label": { "label": "Place of burial label", "description": "The label to use for the place of burial field", "type": "string" }, "burial_coordinates": { "label": "Place of burial coordinates", "description": "The precise location where the person's remains are buried or otherwise interred. ", "type": "string" }, "service_years": { "label": "Service years", "description": "The years during which the person served. Use the format 1939–1945, or 2001–present if still active (note the use of an en dash, not hyphen)", "type": "number" }, "service_number": { "label": "Service number", "description": "The service number held by the individual during military service. ", "type": "string" }, "other_work": { "label": "Later work", "description": "Profession or positions held by the person other than military service", "type": "string" } }, "format": "{{_\n| _____________ = _\n}}\n", "paramOrder": [ "honorific_prefix", "name", "honorific_suffix", "native_name", "native_name_lang", "image", "image_upright", "image_size", "alt", "caption", "birth_date", "death_date", "birth_place", "death_place", "disappeared_place", "disappeared_date", "death_cause", "burial_place", "burial_label", "burial_coordinates", "nickname", "birth_name", "allegiance", "branch", "branch_label", "service_years", "rank", "service_number", "unit", "commands", "known_for", "battles", "battles_label", "awards", "education", "spouse", "children", "relations", "other_work", "signature", "website", "noheader", "embed", "embed_title", "serviceyears_label" ], "description": "An infobox for military people" } </templatedata> == Tracking categories == {{Infobox tracking cats}} * {{Category link with count|Infobox military person image param needs updating}} == See also == * {{tlg|Infobox military unit}} * {{tlg|Infobox officeholder}}<!-- --><includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Military infobox templates|Person]] [[Category:People and person infobox templates|Military person]] [[Category:Biographical templates usable as a module|Military person]] [[Category:Infobox templates with module parameter|Military person]] [[Category:Templates that add a tracking category|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> <noinclude> [[Category:WikiProject Military history template instructions|Military person infobox]] </noinclude> 303a6mrkdhq61jhvh52w763nmlbvos2 0 26337 847180 762505 2026-09-23T16:53:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847180 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਮੈਟਰਿਕਸ | image = The_Matrix_Poster.jpg | image_size = 220px | alt = | caption = ਫਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = {{ubl|[[ਵਾਕੋਵਸਕੀ ਭਰਾ]]}} <!-- They were credited as brothers at the time --> | producer = [[ਜੋਲ ਸਿਲਵਰ]] | writer = ਵਾਕੋਵਸਕੀ ਭਰਾ | starring = {{ubl|[[ਕੀਆਨੂ ਰੀਵਸ]]|[[ਲਾਰੈਂਸ ਫਿਸ਼ਬਰਨ]]|[[ਕੈਰੀ ਐਨ ਮੌਸ]]|[[ਹੂਗੋ ਵੀਵਿੰਗ]]|[[ਜੋ ਪੈਨਤੋਲਿਆਨੋ]]|}} | music = [[ਡਾਨ ਡੇਵਿਸ]] | cinematography = [[ਬਿਲ ਪੋਪ]] | editing = [[ਜ਼ਾਕ ਸਟਨਬਰਗ]] | studio = {{ubl|[[ਵਿਲੇਜ ਰੋਡਸ਼ੋ ਪਿਕਚਰਜ਼]]|[[ਸਿਲਵਰ ਪਿਕਚਰਜ਼]]|ਗਰੂਚੋ II ਫਿਲਮ ਪਾਟਨਰਸ਼ਿਪ}} | distributor = [[ਵਾਰਨਰ ਬਰਦਰਜ਼]] | released = 31 ਮਾਰਚ 1999 | runtime = 136 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 136:10--><ref>{{cite web|title=''THE MATRIX'' (15) (!)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/matrix-1970-3|work=[[British Board of Film Classification]]|date=1999-05-21|accessdate=2013-05-12|archive-date=2017-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606123057/http://www.bbfc.co.uk/releases/matrix-1970-3|url-status=dead}}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ<br />ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $6.30 ਕਰੋੜ | gross = $46,35,17,383 }} '''ਦ ਮੈਟਰਿਕਸ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਾਇੰਸ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ 1999 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਾਕੋਵਸਕੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਕੀਆਨੂ ਰੀਵਸ]], [[ਲਾਰੈਂਸ ਫਿਸ਼ਬਰਨ]], [[ਕੈਰੀ ਐਨ ਮੌਸ]], [[ਜੋ ਪੈਨਤੋਲਿਆਨੋ]] ਅਤੇ [[ਹੂਗੋ ਵੀਵਿੰਗ]] ਨਾਂ ਦੇ ਐਕਟਰਾਂ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਬਾਹਸ਼ੁਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਕੀਕਤ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਬਣਾਉਟੀ ਹਕੀਕਤ, ਜਾਂ ਸਾਇਬਰ ਸਪੇਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ "ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ", ਅਤੇ ਜੋ ਸਜੀਵ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਇਨਸਾਨੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਕੇ ਦਬਾ ਸਕਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇੱਕ "ਨਿਓ" ਨਾਮੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਪਤਾ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਉਸ "ਸੁਪਨਈ ਦੁਨੀਆ" ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 9mytezq6xqyi1bgvmpm1zk7yruglyue 0 26371 847178 676285 2026-09-23T16:51:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847178 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਨੋਟਬੁਕ | orig_title= The Notebook | image = Posternotebook.jpg | image_size = 215px | alt = | caption = | director = ਨਿਕ ਕਾੱਸਵੇਤੇਸ | producer = ਲਿਨ ਹੈਰਿਸ<br />ਮਾਰਕ ਜਾਨਸਨ<br />'''ਐਗਜੈਕਟਿਵ:'''<br />ਟੋਬੀ ਐਮੇਰੀਚ<br />ਅਵਰਮ ਬੁਚ ਕਪਲਾਨ | screenplay = ਜੇਰਮੀ ਲੇਵਨ<br />''ਰੂਪਾਂਤਰ:'''<br />ਜਨ ਸਰਦੀ | based on = {{ਆਧਾਰਿਤ|''[[ਦ ਨੋਟਬੁਕ (ਨਾਵਲ)|ਦ ਨੋਟਬੁਕ]]''|ਨਿਕੋਲਸ ਚਾਰਲਸ ਸਪਾਰਕ }} | narrator = ਜੇਮਜ ਗਾਰਨਰ | starring = ਰਿਆਨ ਗੋਸਲਿੰਗ<br />[[ਰੇਚਲ ਮੈਕਐਡਮਜ]]<br />ਜੇਮਜ ਗਾਰਨਰ<br />ਗੇਨਾ ਰੋਵਲਾਨਡਜ | music = ਆਰੋਨ ਜ਼ਿਗਮਨ | cinematography = ਰਾਬਰਟ ਫ੍ਰੈੱਸੀ | editing = ਐਲਨ ਹੇਅਮ | studio = ਆਇਵਰੀ ਪਿਕਸ | distributor = ਨਿਊਲਾਈਨ ਸਿਨਮਾ | released = 20 ਮਾਈ 2004 | runtime = 124 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 123:41--><ref>{{cite web|title=''THE NOTEBOOK'' (12A)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/notebook-2004-0|work=[[British Board of Film Classification]]|date=2004-05-25|access-date=2013-08-11|archive-date=2013-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617095323/http://www.bbfc.co.uk/releases/notebook-2004-0|url-status=dead}}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $29 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="BoxOfficeMojo">{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=notebook.htm |title=The Notebook (2004) |publisher=ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਮੋਜੋ }}</ref> | gross = $115,603,229<ref name="BoxOfficeMojo" /> }} '''''ਦ ਨੋਟਬੁਕ''''' 2004 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਕ ਕਾੱਸਵੇਤੇਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ==ਕਥਾਨਕ== ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਅਲਾਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਅੜਿੱਚਣਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪੂਰਬਲਾ ਜੀਵਨ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ==ਕਲਾਕਾਰ== * ਰਿਆਨ ਗੋਸਲਿੰਗ - ਨਾਹ ਕਲ੍ਹਾਨ * [[ਰੇਚਲ ਮੈਕਐਡਮਜ]] - ਐਲੀਸਨ "ਐਲੀ" ਹੈਮਿਲਟਨ * ਜੇਮਜ ਗਾਰਨਰ - ਬਿਰਧ ਨਾਹ ਕਲ੍ਹਾਨ/"ਢੁਕੇ" * ਗੇਨਾ ਰੋਵਲਾਨਡਜ - ਬਿਰਧ ਐਲੀਸਨ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਜੋਆਨ ਐਲੇਨ - ਐਨੀ ਹੈਮਿਲਟਨ * [[ਜੇਮਜ ਮਾਰਸਡੇਨ]] - ਲਾਨ ਹੈਮੰਡ, ਜੂਨੀਅਰ * ਜੇਮੀ ਬ੍ਰਾਉਨ - ਮਾਰਥਾ ਸ਼ਾ * ਸੈਮ ਸ਼ੇਪਰਡ - ਫਰੈਂਕ ਕਲ੍ਹਾਨ * ਡੇਵਿਡ ਥਾਰਨਟਨ - ਜਾਨ ਹੈਮਿਲਟਨ * ਕੇਵਿਨ ਕੋਨੋਲੀ - ਫਿਨ * ਹੀਥਰ ਵਹਲਕਵਿਟਜ਼ - ਸਾਰਾ ਟੁੱਫ਼ਿੰਗਟਨ * ਐਡ ਗਰਦੀ - ਹੈਰੀ * ਸਟਾਰਲੈੱਟਾ ਡੁਫੋਇਸ - ਨਰਸ ਐਸਥਰ * ਓੱਬਾ ਬਾਬਾਤੁਂਦੇ - ਬੈਂਡਲੀਡਰ * ਮਾਰ੍ਕ ਜਾਨਸਨ - ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ==ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂਕਨ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2004 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 0sv9lpi0rilhfmrvzj1zaegivfo04nb 0 26860 847145 279732 2026-09-23T14:41:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847145 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ''ਡੇਲੀਆ'' |image = DahliaDahlstarSunsetPink.jpg |image_caption = ''Dahlia x hybrida'' |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Flowering plant|Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Asterales]] |familia = [[Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Coreopsideae]]<ref>{{cite web |url=http://www.uniprot.org/taxonomy/41562 |title=Genus '''Dahlia''' |work=Taxonomy |publisher=UniProt |accessdate=2009-10-15}}</ref> |genus = '''''Dahlia''''' |genus_authority = [[Antonio José Cavanilles|Cav.]] |synonyms = ''Georgina'' <small>[[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]]</small><ref>{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?3362 |title=''Dahlia'' Cav. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=1996-09-17 |accessdate=2009-10-15}}</ref> nom. illeg. |subdivision_ranks = [[Species]] |subdivision = ''30 species, 20,000 cultivars'' |}} '''ਡੇਲੀਆ''' ਜਾਂ '''ਡਹੇਲੀਆ''' ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਦਾ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ 50,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/gardening/plants/plantprofile_dahlia.shtml|title=डेलिया|accessmonthday=[[1 ਜੂਨ]]|format=|publisher=BBC|language=|access-date=2013-09-10|archive-date=2005-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20050509131747/http://www.bbc.co.uk/gardening/plants/plantprofile_dahlia.shtml|url-status=dead}} [ਖਰਾਬ ਲਿੰਕ]</ref> ਇਹ ਊਸ਼ਣ ਕਟੀਬੰਧੀ ਸ਼ੀਤਊਸ਼ਣ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਹੇਲਿਆ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਵਰਖਾ ਵਾਲੀ ਠੰਡੀ ਜਲਵਾਯੂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗਰਮ ਜਲਵਾਯੂ ਇਸ ਦੀ ਸਫਲ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ ਫਸਲ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਧੁੱਪ ਵਾਲੀ ਭੂਮੀ ਉੱਤਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਫੁੱਲ ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ]] 78wl5ioqpsqfvs6f1hoyxt15ubapyt0 10 27266 847411 769399 2026-09-24T07:56:59Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847411 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox|infoboxTemplate | child = {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}} | bodyclass = vcard | bodystyle = width: 25em; | headerstyle = {{#ifeq: {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||background-color: {{If empty|{{{header_color|}}}|#CCCC99}}; color: {{If empty|{{{text_color|}}}|black}}; }} | autoheaders = yes | title = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{#ifeq:{{{embed_header_large|}}}|yes|<div style="text-align: center; font-size: 125%; line-height: 1.2em; font-weight: bold;">{{If empty|{{{embed_header|}}}|Sports career}}</div>|{{#if: {{{embed_header|}}}|'''{{{embed_header|}}}'''|'''Sports career'''}}}}|{{#if: {{{honorific_prefix|}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 77%; font-weight: normal;">{{{honorific_prefix|}}}</div>}}<div class="fn">{{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div>{{#if: {{{honorific_suffix|}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 77%; font-weight: normal; display: inline;">{{{honorific_suffix|}}}</div>}}}} | titlestyle = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||font-size: 125%;}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if: {{#ifexpr: {{{image_size|}}}}}|300|{{{image_size|}}}}}}}x200px|{{{image_size|}}}}}|upright={{If empty|{{{image_upright|}}}|1}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{If empty||{{{caption|}}}|{{{image_caption|}}}}} | header1 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ}} | label2 = ਮੂਲ ਨਾਮ | data2 = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div> }} | class4 = nickname | label4 = ਪੂਰਾ ਨਾਮ | data4 = {{{full_name|}}} | class5 = nickname | label5 = ਛੋਟਾ ਨਾਮ | data5 = {{{nickname|}}} | class6 = nickname | label6 = ਹੋਰ ਨਾਮ | data6 = {{{other_names|}}} | class7 = category | label7 = {{#if:{{{national_team|}}}|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ}} | data7 = {{If empty|{{{national_team|}}}|{{{nationality|}}}}} | class8 = category | label8 = ਨਾਗਰਿਕਤਾ | data8 = {{{citizenship|}}} | label9 = ਜਨਮ | data9 = {{Br separated entries |1={{#if:{{{birth_name|}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|}}}</span>}} |2={{#invoke:Person date|birth}} |3={{#if:{{{birth_place|}}}|<div class="birthplace">{{{birth_place|}}}</div>}} }} | label10 = Disappeared | data10 = {{Br separated entries |1={{{disappeared_date|}}} |2={{{disappeared_place|}}} |3={{{disappeared_status|}}} }} | label11 = ਮੌਤ | data11 = {{Br separated entries |1={{#invoke:Person date|death}} |2={{#if:{{{death_place|}}}|<div class="deathplace">{{{death_place|}}}</div>}} }} | label12 = {{Longitem|ਮੌਤ&nbsp;ਦਾ ਕਾਰਨ}} | data12 = {{{death_cause|}}} | class13 = label | label13 = ਦਫ਼ਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ | data13 = {{Br separated entries|{{{resting_place|}}}|{{{resting_place_coordinates|}}}}} | label14 = ਸਮਾਰਕ | data14 = {{{monuments|}}} | label15 = ਘਰ | data15 = {{{hometown|}}} | label16 = ਸਿੱਖਿਆ | data16 = {{{education|}}} | class18 = role | label18 = ਕਿੱਤਾ | data18 = {{{occupation|}}} | label19 = ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਸਾਲ | data19 = {{{years_active|}}} | class20 = org | label20 = ਮਾਲਕ | data20 = {{{employer|}}} | class21 = agent | label21 = ਏਜੰਟ | data21 = {{{agent|}}} | label22 = ਕੱਦ | data22 = {{#if:{{{height_m|}}}{{{height_cm|}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}} | {{Convinfobox|{{If empty|{{{height_m|}}}|{{{height_cm|}}}}}|{{#if:{{{height_m|}}}|m|cm}}|{{{height_ft|}}}|ft|{{{height_in|}}}|in}}}}{{#if:{{{height|}}} | {{Infobox person/height|{{{height|}}}}}}} | label23 = ਭਾਰ | data23 = {{Convinfobox|{{{weight_kg|}}}|kg|{{{weight_st|}}}|st|{{{weight_lb|}}}|lb|{{#if:{{{weight_kg|}}}|0}}}}{{#if:{{{weight|}}}|{{Infobox person/weight|{{{weight}}}}}}} | label24 = ਪਤੀ/ਪਤਨੀ | data24 = {{{spouse|}}} | label25 = ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | data25 = {{{life_partner|}}} | label26 = ਬੱਚੇ | data26 = {{{children|}}} | label27 = ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ | data27 = {{#if:{{{parents|}}}|{{{parents}}}|{{Unbulleted list|{{#if:{{{father|}}}|{{{father}}} (father)}}|{{#if:{{{mother|}}}|{{{mother}}} (mother)}}}}}} | label28 = ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ | data28 = {{{relatives|}}} | label29 = ਪਰਿਵਾਰ | data29 = {{{family|}}} | label30 = ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪੀ | data30 = {{{other_interests|}}} | label31 = ਵੈੱਬਸਾਈਟ | data31 = {{{website|}}} | data32 = {{{module|}}} | header33 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{If empty|{{{career_header|}}}|ਖੇਡ}}}} | label34 = ਦੇਸ਼ | data34 = {{{country|}}} | label35 = ਖੇਡ | data35 = {{{sport|}}} | label36 = Handedness | data36 = {{{handedness|}}} | label37 = ਸਥਿਤੀ | data37 = {{{position|}}} | label38 = ਸ਼ੂਟਸ | data38 = {{{shoots|}}} | label39 = ਕੈਚ | data39 = {{{catches|}}} | label40 = ਅਪਾਹਜਤਾ | data40 = {{{disability|}}} | label41 = {{Longitem|{{If empty|{{{disability_class_type|}}}|ਅਪਾਹਜਤਾ ਵਰਗ}}}} | data41 = {{{disability_class|}}} | label42 = {{Longitem|{{If empty|{{{weight_class_type|}}}|ਭਾਰ&nbsp;ਵਰਗ}}}} | data42 = {{{weight_class|}}} | label43 = {{Longitem|{{If empty|{{{rank_type|}}}|ਰੈਂਕ}}}} | data43 = {{{rank|}}} | label44 = ਇਵੈਂਟ | data44 = {{{event|}}} | label45 = {{#if: {{{university_team|}}}|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਾਲਜ}} ਟੀਮ | data45 = {{If empty|{{{university_team|}}}|{{{college_team|}}}}} | class46 = org | label46 = {{If empty|{{{league_type|}}}|ਲੀਗ}} | data46 = {{{league|}}} | class47 = org | label47 = ਕਲੱਬ | data47 = {{{club|}}} | class48 = org | label48 = ਟੀਮ | data48 = {{{team|}}} | label49 = {{Longitem|{{If empty|{{{turned_pro_type|}}}|ਪ੍ਰੋ ਬਣੇ}}}} | data49 = {{{turned_pro|}}} | label50 = ਸਾਥੀ | data50 = {{{partner|}}} | label51 = ਸਾਬਕਾ&nbsp;ਸਾਥੀ | data51 = {{{former_partner|}}} | class52 = agent | label52 = ਨੇ ਕੋਚ ਕੀਤਾ | data52 = {{{coach|}}} | label53 = ਸੰਨਿਆਸ | data53 = {{{retired|}}} | label54 = ਹੁਣ ਕੋਚਿੰਗ | data54 = {{{coaching|}}} | data55 = {{{module2|}}} | header56 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{If empty|{{{embed_achievements_header|}}}|ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਿਤਾਬ}}|ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਿਤਾਬ}} | label57 = {{Longitem|{{If empty|{{{olympics_type|}}}|[[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ ਫਾਈਨਲ]]}}}} | data57 = {{{olympics|}}} | label58 = {{Longitem|{{If empty|{{{paralympics_type|}}}|[[ਪੈਰਾਲਿੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਪੈਰਾ ਉਲੰਪਿਕ ਫਾਈਨਲ]]}}}} | data58 = {{{paralympics|}}} | label59 = {{Longitem|{{If empty|{{{worlds_type|}}}|ਵਿਸ਼ਵ ਫਾਈਨਲ}}}} | data59 = {{{worlds|}}} | label60 = {{Longitem|{{If empty|{{{regionals_type|}}}|ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ}}}} | data60 = {{{regionals|}}} | label61 = {{Longitem|{{If empty|{{{nationals_type|}}}|ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਈਨਲ}}}} | data61 = {{{nationals|}}} | label62 = {{Longitem|{{If empty|{{{commonwealth_type|}}}|[[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਫਾਈਨਲ]]}}}} | data62 = {{{commonwealth|}}} | label63 = {{Longitem|ਸਰਵਉੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਜਾਬੰਦੀ}} | data63 = {{{highest_ranking|}}} | label64 = ਨਿੱਜੀ&nbsp;ਬੈਸਟ | data64 = {{{personal_best|}}} | header65 = {{Infobox medal templates | title = {{{medal_templates_title|}}} | medals = {{{medal_templates|}}} | expand = {{#ifeq:{{lc:{{{show_medals|}}}}}|no||yes}} }} <!-- This is required due to autoheaders logic --> | data66 = {{#if:{{{medal_templates|}}}|<nowiki/>}} | header67 = _BLANK_ | data68 = {{{module3|}}} | data69 = {{{module4|}}} | belowstyle = color: darkslategray; | below = {{#if:{{{updated|}}}|ਤੱਕ ਅੱਪਡੇਟ {{{updated}}}}} }}<!-- Tracking categories --><includeonly><!-- -->{{#if:{{{text_color|}}}|[[Category:Pages using infobox sportsperson with textcolor]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}} }}}}<!-- --></includeonly><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = {{main other|[[Category:Pages using {{If empty |{{lcfirst:{{{template_name|}}}}} |infobox sportsperson}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Page using [[Template:{{If empty |{{ucfirst:{{{template_name|}}}}} |Infobox sportsperson}}]] with unknown parameter "_VALUE_" |ignoreblank=y| agent | alt | birth_date | birth_name | birth_place | caption | career_header | catches | child | children | citizenship | club | coach | coaching | college_team | commonwealth | commonwealth_type | country | death_cause | death_date | death_place | disability | disability_class | disability_class_type | disappeared_date | disappeared_place | disappeared_status | education | embed | embed_achievements_header | embed_header | embed_header_large | employer | event | event_type | family | family_label | father | former_partner | full_name | handedness | header_color | height | height_cm | height_ft | height_in | height_m | highest_ranking | hometown | honorific_prefix | honorific_suffix | image | image_caption | image_size | image_upright | landscape | league | league_type | life_partner | medal_templates | medal_templates_title | module | module2 | module3 | module4 | monuments | mother | name | national_team | nationality | nationals | nationals_type | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | occupation | olympics | olympics_type | other_interests | other_names | paralympics | paralympics_type | parents | partner | personal_best | position | rank | rank_type | regionals | regionals_type | relatives | resting_place | resting_place_coordinates | retired | shoots | show_medals | sport | spouse | team | template_name | text_color | turned_pro | turned_pro_type | university_team | updated | website | weight | weight_class | weight_class_type | weight_kg | weight_lb | weight_st | worlds | worlds_type | years_active }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:{{If empty |{{ucfirst:{{{template_name|}}}}} |Infobox sportsperson}}]] | cat = {{main other|Category:Pages using {{If empty |{{lcfirst:{{{template_name|}}}}} |infobox sportsperson}} with conflicting parameters}} | child; embed | caption; image_caption | national_team; nationality | height; height_cm; height_ft; height_m | weight; weight_kg; weight_lb | parents; father | parents; mother | university_team; college_team }}<!-- --><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> dvq26lb3t5ow7d17jvhfny9hp2765b9 0 27829 847392 713735 2026-09-24T06:59:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847392 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name =ਮਾਈ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਖ਼ਾਨ | image = My Name Is Khan.jpg | caption = Theatrical poster | director = [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]] | producer = Hiroo Yash Johar<br>[[Karan Johar]]<br>[[ਗੌਰੀ ਖਾਨ]]<br>[[ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ]] | screenplay = [[ਸ਼ਿਬਾਨੀ ਭਟੀਜਾ]] | story = ਕਰਨ ਜੌਹਰ<br>ਸ਼ਿਬਾਨੀ ਭਟੀਜਾ | narrator = [[ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ]] | starring = {{ubl|[[ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ]]|[[ਕਾਜੋਲ]]|[[ਜਿਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿਲ]]}} | music = [[Shankar-Ehsaan-Loy]] | cinematography = [[ਰਵੀ ਕੇ ਚੰਦਨ]] | editing = [[ਦੀਪਾ ਭਾਟੀਆ]] | studio = [[Dharma Productions]]<br>[[Fox Star Studios]]<br>[[Red Chillies Entertainment]] | distributor = [[Fox Searchlight Pictures]] | released = 12 ਫਰਵਰੀ 2010 | runtime = 161 ਮਿੰਟ<ref name=release>{{cite news|title= BBFC Movie Information|work= [[British Board of Film Classification]]|date= 4 February 2010|url= http://www.bbfc.co.uk/releases/my-name-khan-2010|accessdate= 4 February 2010|archive-date= 9 ਮਾਰਚ 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160309055916/http://www.bbfc.co.uk/releases/my-name-khan-2010|url-status= dead}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ<br>ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = {{INRConvert|38|c}}<ref name=budg>{{cite web|url=http://www.allindianewssite.com/5797/shahrukhs-my-name-is-khan-already-made-rs-100-crore/|publisher=All India Today|title=MNIK earns 100 crore before release|accessdate=14 February 2010|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003101/http://www.allindianewssite.com/5797/shahrukhs-my-name-is-khan-already-made-rs-100-crore/|dead-url=yes}}</ref> | gross = {{INRConvert|200|c}} }} '''''ਮਾਈ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਖ਼ਾਨ''''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ '''''MNIK''''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=aka>{{cite web |url=http://www.entertainmentandshowbiz.com/my-name-is-khan-journey-of-my-name-is-khan-continues-2010030539510 |title=Entertainment and Showbiz |access-date=2013-11-11 |archive-date=2010-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308100150/http://www.entertainmentandshowbiz.com/my-name-is-khan-journey-of-my-name-is-khan-continues-2010030539510 |dead-url=yes }}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] q9n554zj2l2tyrhuixcrzi3f85zb33x 0 27959 847243 783176 2026-09-23T20:24:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847243 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ | image = NanditaDas2008.jpg | imagesize = | birthname = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1969|11|7|}} | birth_place = ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] | othername = | yearsactive = 1989, 1996–ਜਾਰੀ | spouse = ਸੌਮਿਆ ਸੇਨ (2002–2009) <br />ਸੁਬੋਧ ਮਸਕਾਰਾ (2010–ਵਰਤਮਾਨ) | children = ਵਿਹਾਨ |nationality =ਭਾਰਤੀ }} '''ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ''' (ਜਨਮ 7 ਨਵੰਬਰ 1969) ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]]। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੀਕ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ ''[[ਫਾਇਰ (1996 ਫਿਲਮ)|ਫ਼ਾਇਰ]]'' (1996), ''[[ਅਰਥ (1998 ਫਿਲਮ)|ਅਰਥ]]'' (1998), ''[[ਬਵੰਡਰ]]'' (2000), ''ਕੰਨਾਥਿਲ ਮੁਥਾਮਿੱਤਾ'' (2002), ''ਅਜ਼ਾਹਗੀ'' ਅਤੇ ''[[ਬਿਫ਼ੋਰ ਦ ਰੇਨਸ]]'' (2007) ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫਿਰਾਕ (2008), ਟੋਰਾਂਟੋ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉਸ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]<ref>{{Citation|title=Manto (2018 film)|date=2019-10-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Manto_(2018_film)&oldid=922072336|work=Wikipedia|language=en|access-date=2019-11-11}}</ref> ਸੀ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਦੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ<ref>{{Citation|title=Saadat Hasan Manto|date=2019-11-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saadat_Hasan_Manto&oldid=925367334|work=Wikipedia|language=en|access-date=2019-11-11}}</ref> ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ' 'ਅਨ ਸਾਈਨਰਟ ਰਿਜਾਰਡ' ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/reel/875407/nandita-dass-manto-to-be-premiered-at-cannes-film-festival|title=Nandita Das’s ‘Manto’ to be premiered at Cannes Film Festival|last=Staff|first=Scroll|date=Apr 12, 2018|work=Scroll.in|access-date=11 November 2019}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਦਾਸ ਨੇ ਦੋ ਮਿੰਟ ਦੀ ਸਰਵਜਨਕ ਸੇਵਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ "ਇੰਡੀਆ'ਜ਼ ਗੌਟ ਕਲਰ" ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸੰਗੀਤ ਵੀਡਿਓ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/newdelhi/about-this-office/single-view/news/indias_got_colour/|title='India’s Got Colour' {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|website=www.unesco.org|access-date=2019-11-11}}</ref> ਦਾਸ ਕੈਨਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਵਜੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਫਤਿਹ ਅਕਿਨ, ਜੇਵੀਅਰ ਬਾਰਡੇਮ, ਸਲਮਾ ਹੇਇਕ, ਬੇਨੋਟ ਜੈਕਕੋਟ, ਅਮੀਰ ਕਸਟੂਰੀਕਾ, ਟੋਨੀ ਮੋਰਿਸਨ, ਅਗਨੀਸ ਵਰਦਾ ਅਤੇ ਜੌਨ ਵੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਊਰੀ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜੇਨ ਕੈਂਪਿਅਨ, ਮਾਜੀ-ਡੇ ਅਬਦੀ, ਨਿਕੋਲੇਟਾ ਬ੍ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੇਮੀਹ ਕਪਲਾਨੋਲੂ ਨਾਲ ਸਿਨਫੋਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਰੈਂਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੇਵਾਲੀਅਰ ਡੀ ਲ ਓਡਰੈ ਡੇਸ ਆਰਟਸ ਏਟ ਡੇਸ ਲੈੱਟਰੇਸ (ਨਾਈਟ ਆਫ ਦਿ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਲੈਟਰਜ਼) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/French-honour-for-Nandita-Das/article14685471.ece|title=French honour for Nandita Das|last=Ians|date=2011-04-16|work=The Hindu|access-date=2018-01-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> "ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਫ੍ਰਾਂਸਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ" ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।”<ref>{{Cite web|url=https://in.ambafrance.org/Distinction-conferred-on-Actor|title=Distinction conferred on Actor-Director Nandita Das, 2011|website=La France en Inde / France in India|language=en|access-date=2018-01-13}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਕਲਾਕਾਰ ਟਿਯੂਆਨ ਲਾਮਾਜ਼ੂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ "ਵਿਮੈਨ ਆਫ਼ ਦਿ ਵਰਲਡ" ਵਿੱਚੋਂ ਦਾਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianphilately.net/nanditadas.html|title=Philatelic issues related to Nandita Das issued by Foreign Countries|website=www.indianphilately.net|access-date=2018-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/10/31/arts/31iht-lamazou.1.8125600.html|title=Titouan Lamazou: His vision of women around the world|last=Taber|first=Kimberly Conniff|date=2007-10-31|work=The New York Times|access-date=2018-01-13|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਦਾਸ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਮੰਚ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ “ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੁਸਤ ਸਿਨੇਮਾ ਕਲਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।”<ref>{{cite magazine|url=http://indiatoday.intoday.in/story/nandita-das-inducted-in-international-womens-forum-hall-of-fame/1/158674.html|title=Game for Fame -Nandita Das is first Indian to be inducted into the International Women's Forum Hall of Fame|magazine=[[India Today]] |date=5 November 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1111103/jsp/entertainment/story_14700103.jsp|title=The game changer|website=www.telegraphindia.com|access-date=2018-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-nandita-das-in-iwf-s-international-hall-of-fame-1604624|title=Nandita Das in IWF's International Hall of Fame {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2011-10-29|work=dna|access-date=2018-01-13|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://iwforum.org/programs/international-hall-of-fame/|title=International Women's Forum Programs|work=International Women's Forum|access-date=2018-01-13|language=en-US|archive-date=2018-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114190948/http://iwforum.org/programs/international-hall-of-fame/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਨਾ ਫੈਂਡੀ, ਹੇਡੀ ਕਲਮ, ਅਤੇ ਮੈਡਮ ਚੇਨ ਜ੍ਹੀਲੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://iwfdc.org/wp-content/uploads/2014/10/IWF-Brochure_2014_v1.pdf|title=International Women's Forum Brochure|last=|first=|date=|website=|access-date=|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811174745/https://iwfdc.org/wp-content/uploads/2014/10/IWF-Brochure_2014_v1.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਦਾਸ, ਭਾਰਤੀ ਓੜੀਆ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਜਤਿਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਜੈਨ ਲੇਖਿਕਾ, ਵਰਸ਼ਾ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?261783 |title=The Painter’s Daughter |publisher=www.outlookindia.com |date= |accessdate=2009-12-30 |archive-date=2010-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211194811/http://outlookindia.com/article.aspx?261783 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.openthemagazine.com/article/art-culture/i-am-still-searching-for-a-place-to-call-home |title=I am still searching for a place to call home |publisher=www.openthemagazine.com |date= |accessdate=2013-08-13}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਵਿਦਿਆਲਾ, ਲੋਧੀ ਅਸਟੇਟ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ (ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਤੋਂ ਜੌਗਰਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਦੀ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |last= Mendis |first= Isidore Domnick |title= Independent stardom |url= http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/06/23/stories/2003062300180100.htm |date= 23 June 2003 |work= Hindu Business Line |accessdate=2009-06-20}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ== ===ਅਦਾਕਾਰੀ=== ਦਾਸ ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਸੇਨ, ਅਦੂਰ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ, ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਟ੍ਰੀਟ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਜਾਨ ਨਾਟਿਆ ਮੰਚ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਫਾਇਰ (1996) ਅਤੇ ਅਰਥ (1998; ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ), ਬਾਵਾਂਦਰ (ਜਗਮੋਹਨ ਮੁੰਧਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ), ਅਤੇ ਨਲੂ ਪੇਨੰਗਲ (ਅਦੂਰ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਲਿਆਲਮ, ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਉਰਦੂ, ਮਰਾਠੀ, ਓਡੀਆ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਤਾਮਿਲ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੁਕੰਨਿਆ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਕਲਾਸਿਕ ਕੰਨਥਿਲ ਮੁਥਮਿੱਤਲ ਵਿੱਚ ਦਾਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਡਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਬਿਟਵਿਨ ਦ ਲਾਈਨਜ਼" (2014) ਹੈ।<ref>{{Citation|last=Menon|first=Ritesh|title=Nandita Das and Divya Jagdale's Between the Lines|date=2014-03-29|url=https://www.imdb.com/title/tt5180120/|others=Nandita Das, Subodh Maskara|accessdate=2018-04-04}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਖਾਮੋਸ਼! ਅਦਾਲਤ ਜਾਰੀ ਹੈ (2017) ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਸਿਨੇਪਲੇਅ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹੈ।<ref>{{Citation|last=Menon|first=Ritesh|title=Khamosh Adalat Jaari Hai|date=2017-03-14|url=https://www.imdb.com/title/tt5182656/|others=Nandita Das, Pravina Bhagwat Deshpande, Ajitesh Gupta|accessdate=2018-04-04}}</ref> ==ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ== 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਫਿਰਾਕ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |last= Saltz |first= Rachel |title= The Variety of Life, Real and Imagined, in Movie-Mad India |url= https://www.nytimes.com/2009/06/05/movies/05indi.html?ref=arts |date= 4 June 2009 |work= New York Times|accessdate=20 June 2009}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 'ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੱਠਜੋੜ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ 'ਚ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਬਕਿਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਲੰਬੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਦਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ "ਏਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਚੁੱਪ ਰਹੇ।"<ref>{{Cite book|title=Nandita Das talks about her directorial debut Firaaq|publisher=Radio Sargam|date=26 January 2009|url=http://www.radiosargam.com/films/archives/32209/nandita-das-talks-about-her-directorial-debut-firaaq.html}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਨੰਦਿਤਾ ਨੇ ਮੰਟੋ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/delhi/nandita-das-and-nawazuddin-siddiqui-bring-mantoiyat-to-jnu/articleshow/65887274.cms|title=Nandita Das and Nawazuddin Siddiqui bring Mantoiyat to JNU}}</ref> ਦਾਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੰਟੋ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਮੰਟੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਵਾਜ਼ੂਦੀਨ ਸਦੀਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/film/saadat-hasan-manto-nandita-das-firaaq-nawazuddin-siddiqui|title=Interview {{!}} If Manto Were Alive Today He Would Have Been Put Behind Bars: Nandita Das|website=The Wire|access-date=2018-10-07}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2018 ਵਿੱਚ ਕੈਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/sunday-herald/sunday-herald-entertainment/writing-writer-696326.html|title=Writing the writer|date=2018-10-07|work=Deccan Herald|access-date=2018-10-07|language=en}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੀ.ਐਸ.ਏ. ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ, 'ਇੰਡੀਆ'ਜ਼ ਗੌਟ ਕਲਰ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/anurag-kashyaps-manmarziyaan-nandita-das-manto-to-be-screened-at-toronto-international-film-festival-4813621.html|title=Anurag Kashyap's Manmarziyaan, Nandita Das' Manto to be screened at Toronto International Film Festival- Entertainment News, Firstpost|work=Firstpost|access-date=2018-10-07|language=en-US}}</ref> ==ਆਵਾਜ਼== ਦਾਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਡੀਓ ਬੁੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ "ਅੰਡਰ ਦ ਬਨਯਾਨ",<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/yw/2002/06/22/stories/2002062200060200.htm|title=The Hindu: Beneath the Banyan boughs|last=throh|website=www.thehindu.com|access-date=2018-04-04|archive-date=2003-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20031021122130/http://www.thehindu.com/thehindu/yw/2002/06/22/stories/2002062200060200.htm|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਚਰਖਾ ਆਡੀਓਬੁੱਕਸ, ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ ਵਿਦ ਟ੍ਰੁਥ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mkgandhi.org/gandhi-autobiography-audiobook.html|title=Mahatma Gandhi Autobiography - Audiobooks free download|website=www.mkgandhi.org|language=en|access-date=2018-04-04}}</ref> ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਵਾਂਡਰ ਪੇਟਸ' ਵਿੱਚ, ਦਿ ਸੇਵ ਦ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ (2007) ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Citation|title=Save the Bengal Tiger|url=https://www.imdb.com/title/tt1099821/|others=Brielle Barbusca, Nandita Das, Teala Dunn|accessdate=2018-04-04}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== 2002 ਵਿੱਚ, ਦਾਸ ਨੇ ਸੌਮਿਆ ਸੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title= Nandita, Saumya remain friends |url= http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/nandita-das-020806.html |date= 2 August 2006 |publisher= OneIndia |accessdate= 20 June 2009 |url-status= dead |archiveurl= https://archive.today/20120708195700/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/nandita-das-020806.html |archivedate= 8 July 2012 |df= dmy-all }}</ref> ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਲੀਪਫ੍ਰੋਗ, ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਸੰਗਠਨ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੇਤੰਨ ਐਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ,ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |title= Her own person |url= http://www.hindu.com/mag/2004/12/19/stories/2004121900440500.htm |work= The Hindu |date= 19 December 2004 |accessdate= 20 June 2009 |location= Chennai, India |archive-date= 30 ਸਤੰਬਰ 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080930210558/http://www.hindu.com/mag/2004/12/19/stories/2004121900440500.htm |dead-url= yes }}</ref> 2007 ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|last=Anand |first=Utkarsh |title=Actor Nandita Das files for divorce |url=http://in.news.yahoo.com/48/20090524/1251/ten-actor-nandita-das-files-for-divorce.html |date=24 May 2009 |publisher=Yahoo! India News |accessdate=20 June 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090531194241/http://in.news.yahoo.com/48/20090524/1251/ten-actor-nandita-das-files-for-divorce.html |archivedate=31 May 2009 }}</ref> ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸੁਬੋਧ ਮਸਕਾਰਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ 2 ਜਨਵਰੀ, 2010 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{cite news |url=http://movies.indiatimes.com/Gossip/Nandita-Das-is-dating-again/articleshow/5255407.cms |title=Nandita Das is dating again |publisher=Movies.indiatimes.com |date=21 November 2009 |accessdate=30 December 2009 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Nandita Das marries, moves to Mumbai by SUBHASH K JHA |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-06/news-interviews/28120885_1_nandita-das-subodh-maskara-milind-soman |work=[[The Times of India]] |date=6 January 2010 |first1=Subhash K |last1=Jha |access-date=2020-07-17 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025182743/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-06/news-interviews/28120885_1_nandita-das-subodh-maskara-milind-soman |dead-url=yes }}</ref> ਦਾਸ ਅਤੇ ਮਸਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਹਾਨ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=It's a baby boy for Nandita! |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-12/news-interviews/28276342_1_baby-boy-nandita-das-subodh-maskara |work=Times of India |accessdate=13 August 2010 |first1=Vickey |last1=Lalwani |date=12 August 2010 |archive-date=11 ਅਗਸਤ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811101655/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-12/news-interviews/28276342_1_baby-boy-nandita-das-subodh-maskara |dead-url=yes }}</ref> ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{cite news | title=Nandita Das and husband Subodh Maskara split after seven years of marriage. Here’s all the details|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nandita-das-husband-subodh-maskara-divorce-after-seven-years-of-marriage-split-details-4455401/|work=[[Indian Express]]|date=3 January 2017}}</ref> ਦਾਸ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾਸਤਿਕ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Atheism is the religion for these filmi folk |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/Atheism-is-the-religion-for-these-filmi-folk/Atheism-is-the-religion-for-these-filmi-folk/photostory/45543827.cms|website=The Times of India|accessdate=12 June 2016|date=17 December 2014}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ;ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ !Year !Award !Film !Category !Result |- |2000 |[[45th Filmfare Awards]] |''[[1947 Earth]]'' |Best Debut |{{Won}} |- |2001 |Santa Monica Film Festival |''Bawander'' |Best Actress |{{Won}} |- |2002 |Cairo International Film Festival |''Amaar Bhuvan'' |Best Actress |{{Won}} |- |2002 |[[Tamil Nadu State Film Awards]] |''[[Kannathil Muthamittal]]'' |Special Prize |{{Won}} |- |2006 |Nandi Awards |''Kamli'' |Best Actress |{{Won}} |- |2007 |Madrid International Film Festival |''Maati Maay (A Grave-keeper's Tale)'' |Best Actress |{{Won}} |- |2013 |60th Filmfare awards (South) |''Neerparavai'' |Best Supporting actor |{{Nominated}} |} ; ;ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ !Year !Award !Film !Category !Status |- |2008 |Asian Festival of First Films |rowspan="6"|''[[Firaaq]]'' | * Best Film * Best Screenplay * Foreign Correspondents Association Purple Orchid Award for Best Film |{{Won}} |- |2009 |Kara Film Festival |Best Film |{{Won}} |- |2009 |International Film Festival of Kerala |Special Jury Award |{{Won}} |- |rowspan="2"|2009 |rowspan="2"|Thessaloniki International Film Festival |Special Prize (Everyday Life: Transcendence or Reconciliation Award) |{{Won}} |- |Golden Alexander |Nominated |- |2010 |Filmfare Awards |Special Award |{{Won}} |- |2018 |Cannes Film Festival |rowspan="3"|''[[Manto (2018 film)|Manto]]'' |Un Certain Regard Award |{{Nominated}} |- |2018 |Toronto International Film Festival |People's Choice Award |{{Nominated}} |- |2018 |Asia Pacific Screen Award |FIAPF (films in the Asia Pacific region) |{{Won}} |} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} ===ਅਦਾਕਾਰ=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role !Director ! Language(s) ! Notes |- | || Bangle Box || || || Hindi ||Telefilm |- | 1989 || ''[[Parinati]]'' || |Prakash Jha|| Hindi || |- | 1995 || ''Ek Thi Goonja''|| Goonja |Bappa Ray|| Hindi || |- | 1996 || ''[[Fire (1996 film)|Fire]]''|| Sita |Deepa Mehta|| English || |- | rowspan="4"| 1998 || ''[[1947 Earth]]'' || Shanta, the Ayah |Deepa Mehta||[[Hindi]] || [[Filmfare Award for Best Female Debut]] |- | ''[[Hazaar Chaurasi Ki Maa]]'' || Nandini Mitra |Govind Nihalani | Hindi || |- | ''[[Janmadinam]]'' || Sarasu |Suma Josson||[[Malayalam]] || |- | ''[[Biswaprakash]]'' || Anjali |Susant Misra||[[Oriya language|Odia]]|| |- | rowspan="3"| 1999 || ''[[Deveeri]]'' || Deveeri (Akka) |Kavita Lankesh||[[Kannada]] || |- | ''[[Rockford (film)|Rockford]]'' || Lily Vegas |Nagesh Kukunoor|| English || |- | ''[[Punaradhivasam]]'' || Shalini |VK Prakash|| Malayalam || |- | rowspan="3"| 2000 || ''[[Hari-Bhari]]'' || Afsana |Shyam Benegal|| Hindi || |- | ''Saanjh'' || | ||[[Hindi]] || Short film |- | ''[[Bawandar]]'' || Sanwari |Jagmohan Mundhra|| Hindi,<br />[[Rajasthani language|Rajasthani]],<br />English || Best Actress at [[Santa Monica Film Festival]] |- | rowspan="2"| 2001 || ''[[Aks (2001 film)|Aks]]'' || Supriya Verma |Rakesh Mehra|| Hindi || |- | ''Daughters of the Century'' || Charu |Tapan Sinha|| Hindi || |- | rowspan="6"| 2002 || ''[[Aamaar Bhuvan]]'' || Sakina |Mrinal Sen||[[Bengali language|Bengali]] || Best Actress at [[Cairo Film Festival]]<br />[[Zee Cine Award for Best Actor – Female]] |- | ''[[Kannaki (film)|Kannaki]]'' || Kannaki | || Malayalam || |- | ''[[Pitaah]]'' || Paro | || Hindi || |- | ''[[Azhagi (2002 film)|Azhagi]]'' || Dhanalakshmi |Thangar Bachan||[[Tamil language|Tamil]] || |- | ''[[Kannathil Muthamittal]]'' || Shyama |Mani Ratnam|| Tamil || [[Tamil Nadu State Film Award Special Prize]] |- | ''Lal Salaam'' || Rupi(alias Chandrakka) |Gagan B. Borate|| Hindi || |- | rowspan="6"| 2003 || ''[[Ek Alag Mausam]]'' || Aparna Verma |KP Sasi|| Hindi || |- | ''Bas Yun Hi'' || Veda |Raja Menon|| Hindi || |- | ''[[Supari (film)|Supari]]'' || Mamta Sikri |Padam Kumar|| Urdu || |- | ''[[Shubho Mahurat]]'' || Mallika Sen |Rituporno Ghosh|| Bengali || |- | ''[[Kagaar: Life on the Edge]]'' || Aditi |N Chandra|| Hindi || |- | ''[[Ek Din 24 Ghante]]'' || Sameera Dutta |KP Sasi|| Hindi || |- | 2004 || ''[[Vishwa Thulasi]]'' ||Sita |Sumathy Ram|| Tamil || |- | 2005 || ''[[Fleeting Beauty]]'' ||Indian woman | || English || |- | rowspan="3"| 2006 ||''[[Maati Maay]]'' ||Chandi |Chitra Palekar||[[Marathi language|Marathi]] ||Madrid International Film Festival (2007), Best Actress |- | ''[[Podokkhep]]'' || Megha |Suman Ghosh|| Bengali || |- | ''[[Kamli (film)|Kamli]]'' || Kamli |KNT Sastry||[[Telugu language|Telugu]] || [[Nandi Award for Best Actress]] |- | rowspan="4"| 2007 ||''[[Before the Rains]]'' || Sajani |Santosh Sivan|| English,<br />Malayalam || |- |''[[Provoked (film)|Provoked]]'' || Radha Dalal |Jagmohan Mundhra|| English || |- | ''[[Naalu Pennungal]]'' || Kamakshi |Adoor Gopalakrishnan|| Malayalam || |- | ''Paani: A Drop of Life'' ||Mira Ben | || Hindi || Short film |- | 2008 ||''[[Ramchand Pakistani]]'' ||Champa |Mehreen Jabbar|| Urdu || Pakistani film |- | 2011 || ''[[I Am (2010 Indian film)|I Am]]'' || Afia |Onir|| Hindi|| |- | 2012 || ''[[Neerparavai]]'' || Esther |Seenu Ramaswamy|| Tamil || Nominated—[[2nd South Indian International Movie Awards|SIIMA Award for Best Actress in a Supporting Role – Tamil]]<br>Nominated—[[Filmfare Award for Best Supporting Actress – Tamil]] |- | 2014 || ''[[Traces of Sandalwood|Rastres de Sàndal]]'' || Mina | || English,<br />Catalan || |- |2017 |Khamosh! Adalat Jaari Hai |Leela Benare |Ritesh Menon |Hindi | |- | 2018 || ''Dhaad'' || Monghi |Paresh Naik||[[Gujarati language|Gujarati]]<ref>{{cite news|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/after-17-years-gujarati-film-dhaad-set-for-release.html|title=After 17 years, Gujarati film Dhaad starring Nandita Das set for release|publisher=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]|date=January 5, 2018|first=Nandini|last=Oza}}</ref> || shot in 2001 |- | 2019 ||''[[Albert Pinto Ko Gussa Kyun Aata Hai?]]'' || |Soumitra Ranade||Hindi||Remake of classic [[Albert Pinto Ko Gussa Kyoon Aata Hai]]<ref>{{cite tweet|user=taran_adarsh| author=Taran Adarsh|date=6 March 2019|number=1103226358522556416?s=19|title=Manav Kaul, Nandita Das and Saurabh Shukla... #AlbertPintoKoGussaKyunAataHai - an official remake of the cult classic by Saeed Akhtar Mirza - to release on 12 April 2019... Directed by Soumitra Ranade... The 1980 classic starred Naseeruddin Shah, Shabana Azmi and Smita Patil. https://t.co/e3JaquzPMI}}</ref> |} ===ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Language ! Notes |- || 2008 || ''[[Firaaq]]'' || [[Hindi]]<br />[[Urdu]] &<br />[[Gujarati language|Gujarati]] || Best Film and Best Screenplay at [[Asian Festival of First Films]]<br />Purple Orchid Award for Best Film at [[Asian Festival of First Films]]<br />Special Jury Award at [[International Film Festival of Kerala]]<br />Special Prize at [[International Thessaloniki Film Festival]]<br />[[Filmfare Special Award]]<br />Nominated—Golden Alexander at [[International Thessaloniki Film Festival]] |- || 2017 || ''In Defence of Freedom'' || Hindi || Short film |- || 2018 || ''[[Manto (2018 film)|Manto]]'' || [[Hindi]]<br />[[Urdu]] || |- |2019 |India's Got Colour |Hindi |Music Video |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਗੂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] 7kwtewc7y1y2bisa2qqlya2uixqrfd3 0 28009 847157 630504 2026-09-23T15:47:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847157 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤਰੁਨ ਤੇਜਪਾਲ | image = Tarun J Tejpal 2007.jpg | alt = | caption = | birth_name = ਤਰੁਨ ਜੇ ਤੇਜਪਾਲ | birth_date = {{Birth date|1963|03|15}} | birth_place = [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ਭਾਰਤ]]ੀ | other_names = | known_for = | occupation = [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] }} '''ਤਰੁਨ ਜੇ ਤੇਜਪਾਲ''' (ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1963) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ]]ੀ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਰਚ 2000 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ''[[ਤਹਿਲਕਾ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ [[ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ]] ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.tehelka.com/commoncode/team/dateam.asp|title=Who's Who @ Tehelka|publisher=Tehelka website|access-date=2013-11-22|archive-date=2012-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120902060215/http://www.tehelka.com/commoncode/team/dateam.asp|dead-url=yes}}</ref> 2001 ਵਿੱਚ ''[[ਬਿਜਨਸ ਵੀਕ]]'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਰਹੇ 50 ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਸੀ।<ref name=harper>{{Cite web |url=http://www.harpercollins.com/authors/30535/Tarun_J_Tejpal/index.aspx |title=Harper Collins |access-date=2013-11-22 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202223008/http://www.harpercollins.com/authors/30535/Tarun_J_Tejpal/index.aspx |dead-url=yes }}</ref> ਬਾਅਦ ਨੂੰ 2009, ਇਸੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ, "ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ 50 ਲੋਕ, 2009" ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ।<ref name="bs">{{cite news|url=http://www.businessweek.com/images/ss/09/04/0415_india_most_powerful/47.htm|title=India's 50 Most Powerful People 2009|date=April, 2009|publisher=Business Week}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੇ [[ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ|ਪਲੇਠੇ ਨਾਵਲ]] ''[[ਦ ਅਲਕੀਮੀ ਆਫ਼ ਡਿਜਾਇਰ]]'' (2006) ਨੇ ''ਲ ਪ੍ਰਿਕਸ ਮਿੱਲੇ ਪੇਜਿਜ਼'' ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਆਇਆ ''ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਅਸੈਸਨਜ'' (2010)।<ref>{{Cite web |url=http://www.taruntejpal.com/ALCHEMY_SYNOP.HTML |title=site Alchemy |access-date=2013-11-22 |archive-date=2013-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131208065816/http://taruntejpal.com/ALCHEMY_SYNOP.HTML |dead-url=yes }}</ref> "ਦ ਵੈਲੀ ਆਫ਼ ਮਾਸਕਸ"(2011) ਨੂੰ [[ਮੈਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਇਨਾਮ]], 2011 ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} c7c6heidonwnzwtbh6rgkeuwfoxxukz 0 28802 847254 579115 2026-09-23T20:57:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847254 wikitext text/x-wiki {{Infobox fencer | name = ਪਵੇਲ ਕੋਲੋਬਕੋਵ | image = Pavel Kolobkov 2015 WCh FS-IN t204259.jpg | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = ਰੂਸੀ | residence = | birth_date = {{birth date and age|1969|9|22|df=yes}} | birth_place = [[ਮਾਸਕੋ]], [[ਰੂਸ]] | death_date = | death_place = | height = {{convert|1.82|m|ftin|abbr=on}} | weight = {{convert|75|kg|lb|abbr=on}} | hand = right-handed | weapon = [[ਏਪੇ]] | club = CSKA | natlcoach = | headcoach = | country = | retired = 2008 | fieranking = [http://fie.org/fencers/fencer/5794 archive] | medaltemplates = {{Medal|Sport|Mens' [[ਏਪੇ]]}} {{Medal|Competition|Olympic Games}} {{Medal|W|1|(1 individual)}} {{Medal|RU|2|(1 individual)}} {{Medal|3rd|3|(1 individual)}} {{Medal|Competition|[[World Fencing Championships|World Championships]]}} {{Medal|W|4|(4 individual)}} {{Medal|RU|2|(1 individual)}} {{Medal|3rd|3|(2 individual)}} {{Medal|Competition|[[European Fencing Championships|European Championships]]}} {{Medal|W|2|(2 individual)}} {{Medal|RU|4|(3 individual)}} {{Medal|3rd|5|(4 individual)}} }} '''ਪਵੇਲ ਕੋਲੋਬਕੋਵ''' ([[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰੂਸੀ]]: Павел Анатольевич Колобков, ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ 1969) [[ਫੈਨਸਿੰਗ|ਫੈਂਨਸਿੰਗ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਫੈਂਨਸਿੰਗ ਦੇ [[ਏਪੇ]] ਏਵੰਟ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸਟ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="databaseolympics">{{cite web |url=http://www.databaseolympics.com/players/playerpage.htm?ilkid=KOLOBPAV01 |title=Olympics Statistics: Pavel Kolobkov |accessdate=2011-07-26 |work=databaseolympics.com |archive-date=2012-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019064408/http://www.databaseolympics.com/players/playerpage.htm?ilkid=KOLOBPAV01 |url-status=dead}}</ref><ref name="sports-reference">{{cite web |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ko/pavel-kolobkov-1.html |title=Pavel Kolobkov Olympic Results |accessdate=2011-07-26 |work=sports-reference.com |archive-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110316221508/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ko/pavel-kolobkov-1.html |dead-url=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ, ਦੋ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। [[File:Kolobkov.jpg|thumb|Kolobkov at the [[2007 World Fencing Championships]]]] ==ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ== ;[[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] *[[File:Gold medal.svg|20 px]] ਏਪੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ (2000) *[[File:Silver medal.svg|20 px]] ਏਪੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ (1992) ਅਤੇ ਏਪੇ ਟੀਮ (1996) *[[File:Bronze medal.svg|20 px]] ਏਪੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ (2004) ਅਤੇ ਏਪੇ ਟੀਮ (1988, 1992) ;[[ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] *[[File:Gold medal world centered-2.svg|20 px]] ਏਪੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ (1993, 1994, 2002, 2005) *[[File:Silver medal world centered-2.svg|20 px]] ਏਪੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ (1997) ਅਤੇ ਏਪੇ ਟੀਮ (2002) *[[File:Bronze medal world centered-2.svg|20 px]] ਏਪੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ (1989, 1999) ਅਤੇ ਏਪੇ ਟੀਮ (1988) ;[[European Fencing Championships|European Championships]] *[[File:Gold medal europe.svg|20 px]] ਏਪੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ (1996, 2000) *[[File:Silver medal europe.svg|20 px]] ਏਪੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ (2002, 2003, 2005) ਅਤੇ ਏਪੇ ਟੀਮ (2006) *[[File:Bronze medal europe.svg|20 px]] ਏਪੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ (1999, 2001, 2004, 2006) ਅਤੇ ਏਪੇ ਟੀਮ (1998) ;[[ਫੈਨਸਿੰਗ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] * [[File:Simple gold cup.svg|20px]] ਏਪੇ (1999) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਨਸਿੰਗ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ]] 00dzxiyuaqze9edd4gubku01evye8cg 0 29969 847183 675960 2026-09-23T16:53:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847183 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ | image = The Lunchbox poster.jpg | alt = | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਰਿਤੇਸ਼ ਬਤਰਾ]] | producer = ਅਰੁਨ ਰੰਗਾਚਾਰੀ<br />[[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]]<br />[[ਗੁਨੀਤ ਮੋਂਗਾ]] | writer = [[ਰਿਤੇਸ਼ ਬਤਰਾ]]<br />[[ਓਜ਼ਾ ਰੁਤਵਿਕ]]<ref>{{cite web|url=http://www.maastars.com/lunch-box-review-true-masterpiece/|title=‘The Lunch Box’ Review: A true masterpiece|publisher=Maastars.com|accessdate=30 September 2013}}</ref> | starring = [[ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]]<br />[[ਨਿਮਰਤ ਕੌਰ]]<br />[[ਨਵਾਜ਼ੁਦੀਨ ਸਿਦੀਕੀ]] | music = [[ਮੈਕਸ ਰਿਚਟਰ]] | cinematography = ਮਿਛੈਲ ਸਾਈਮੰਡਜ਼ | editing = ਜਾਨ ਐਫ ਲਿਓਨਜ਼ | studio = [[ਡਰ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼]]<br />[[ਯੂ.ਟੀ.ਵੀ. ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼]]<br />[[ਧਰਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼]]<br />[[ਸਿੱਖਿਆ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]]<br />[[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਡੈਵਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] | distributor = ਯੂ.ਟੀ.ਵੀ. ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ {{small|(ਭਾਰਤ)}}<br>[[ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਕਲਾਸਿਕਸ]] {{small|(International)}} | released = {{Film date|2013|05|19|ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|2013|09|20|ਭਾਰਤ|df=yes}} | runtime = 105 ਮਿੰਟ<ref name=Runtime>{{cite web|title=''THE LUNCHBOX'' (PG)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/lunchbox-film|work=[[British Board of Film Classification]]|accessdate=24 January 2014|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225121946/http://www.bbfc.co.uk/releases/lunchbox-film|url-status=dead}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ<br />ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = {{INRConvert|100|m}} | gross = {{INRConvert|200.9|m}}<br>(3 weeks domestic nett.)<ref name="boxofficeindia.com">http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6153&nCat=</ref> }} '''''ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ''''' 2013 ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਾਤਮਿਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਰਿਤੇਸ਼ ਬਤਰਾ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਅਰੁਨ ਰੰਗਾਚਾਰੀ, [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]] ਅਤੇ [[ਗੁਨੀਤ ਮੋਂਗਾ]] ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 91a8jkrngmulc5m4v6rtyg4x392a9kl 0 30168 847179 578500 2026-09-23T16:53:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847179 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਮਾਨਿਊਮੈਂਟਸ ਮੈੱਨ | image = The Monuments Men poster.jpg | image_size = 220px | border = yes | alt = | caption = Theatrical release poster | director = [[ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ]] | producer = {{Plain list | * ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ * [[ਗ੍ਰਾਂਟ ਹੇਸਲੋਵ]] }} | screenplay = {{Plain list | * ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ *ਗ੍ਰਾਂਟ ਹੇਸਲੋਵ }} | based on = {{based on|''The Monuments Men''|[[ਰਾਬਰਟ ਐਮ ਏਡੇਸਲ]]}} | starring = {{Plain list | * ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ * [[ਮੈੱਟ ਡੇਮਨ]] * [[ਬਿਲ ਮੁਰੇ]] * [[ਜਾਨ ਗੁਡਮੈਨ]] * [[ਯਾਂ ਦੁਜਾਰਡਨ]] * [[ਬਾਬ ਬਾਲਾਬਨ]] * [[ਹੂਘ ਬੋਨਵਿਲ]] * [[ਕੇਟ ਬਲਾਂਚੇ]] }} | music = [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੇਸਪਲਾਟ]] | cinematography = [[ਫੇਡੋਨ ਪਾਪਾਮਾਈਕਲ]] | editing = [[ਸਟੀਫਨ ਮਿਰਿਓਨ]] | studio = {{Plain list | * [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਪਿਕਚਰਜ]] * [[ਫਾਕਸ 2000 ਪਿਕਚਰਜ]] * [[ਸਮੋਕਹਾਊਸ ਪਿਕਚਰਜ]] * [[ਸਟੂਡੀਓ ਬੇਬਲਸਬਰਗ]] }} | distributor = {{Plain list | * [[ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰਜ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] {{small|(ਯੂਐਸ)}} * [[20ਥ ਸੈਂਚਰੀ ਫਾਕਸ]] {{small|(ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ)}} }} | released = {{Film date|2014|02|05|ਜਮੈਕਾ|2014|02|07|ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ|2014|02|20|ਜਰਮਨੀ|2014|02|14|ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ}}<!--- First release and countries of production per [[WP:FILMRELEASE]] ---> | runtime = 118 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 118:13--><ref>{{Cite web |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/monuments-men-film |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-03-07 |archive-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729060009/https://www.bbfc.co.uk/releases/monuments-men-film |url-status=dead}}</ref> | country = {{Plain list | *ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ * ਜਰਮਨੀ }} | language =ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ <br>{{small|(ਕੁਝ ਜਰਮਨ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਰੂਸੀ)}} | budget = $70 ਮਿਲੀਅਨ<ref>{{cite web |url= http://variety.com/2014/film/news/clooney-is-as-at-home-on-the-world-stage-as-he-is-on-the-soundstage-1201084932/ |title=George Clooney on the Epic Battle to Make ‘Monuments Men’ |date=February 4, 2014 |author=Setoodeh, Ramin |accessdate=February 5, 2014 |publisher=''Variety'' }}</ref><ref name="mojo">{{mojo title|monumentsmen|The Monuments Men}} Retrieved February 6, 2014</ref> | gross = $104,533,171<ref name="mojo"/> }} '''''ਦ ਮਾਨਿਊਮੈਂਟਸ ਮੈੱਨ ''''' 2014 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ-ਜਰਮਨ<ref>{{cite web | url=http://variety.com/2014/film/reviews/film-review-the-monuments-men-1201075441/ | title=In his fifth directorial feature, George Clooney transforms a fascinating art-world detective story into a surprisingly lifeless prestige picture. | publisher=[[Variety (magazine)|Variety]] | date=29 January 2014 | accessdate=28 February 2014 | author=Scott Foundas}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.screendaily.com/news/monuments-men-heading-to-berlin/5063441.article | title=Monuments Men heading to Berlin | publisher=[[Screen Daily]] | date=8 November 2013 | accessdate=28 February 2014 | author=Michael Rosser}}</ref> [[ਯੁੱਧ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ]] ਹਨ। ਇਹ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਹੇਸਲੋਵ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲੂਨੀ, [[ਮੈੱਟ ਡੇਮਨ]], [[ਬਿਲ ਮੂਰੇ]], [[ਜਾਨ ਗੁੱਡਮੈਨ]], [[ਯਾਂ ਦੁਜਾਰਡਨ]], [[ਬਾਬ ਬਾਲਾਬਨ]], [[ਹੂਘ ਬੋਨਵਿਲ]] ਅਤੇ [[ਕੇਟ ਬਲਾਂਚੇ]] ਇਸ ਵਿੱਚਲੇ ਸਿਤਾਰੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਰਾਬਰਟ ਐਮ ਏਡੇਸਲ]] ਦੀ ਪੁਸਤਕ, ''The Monuments Men: Allied Heroes, Nazi Thieves and the Greatest Treasure Hunt in History'' ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸੈਨਾ ਗੁੱਟ ਦੇ, ਮਾਨਿਊਮੈਂਟਸ, ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਐਂਡ ਆਰਕਾਈਵਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ|ਹਿਟਲਰ]] ਦੁਆਰਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਮਤੀ ਕਲਾ-ਨਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨਗ ਲਭਣ ਅਤੇ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=George Clooney Sets Daniel Craig, Bill Murray, Cate Blanchett, Jean Dujardin For WWII Drama ‘The Monuments Men’ |publisher=''Deadline'' |url=http://www.deadline.com/2012/10/george-clooney-sets-daniel-craig-bill-murray-cate-blanchett-jean-dujardin-for-wwii-drama-monuments-men/|accessdate=November 18, 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Directors' Page|url=http://www.monumentsmenfoundation.org/directors/|publisher=[[Monuments Men Foundation for the Preservation of Art]]|accessdate=March 5, 2013|archive-date=ਮਾਰਚ 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331050937/http://www.monumentsmenfoundation.org/directors/|dead-url=yes}}</ref> ==ਸੰਖੇਪ== ਇਹ ਫਿਲਮ [[ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ]] ਦੀ ਉਸ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਨਾਜੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਬਰਟ ਐਮ ਏਡੇਸਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ- ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਰੋਜੇਨਬਰਗ ਅਤੇ ਆਇਜਨਹਾਵਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵੱਲ ਵੱਧਦੀ ਜਰਮਨ ਫੌਜ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਰੋਹਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਨਾਜੀ ਫੌਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਰਹੀ ਸੀ ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਧਰੋਹਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਯੋਜਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉੱਥੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਧਰੋਹਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਲੱਖ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਣਾ ਸੀ। 1943 ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਫੌਜ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਹਵਾ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਧੁਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਢਕੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਐਪਰ, ਫ੍ਰੈਂਕ ਸਟੋਕਸ ([[ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ]]) ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਰਥ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ [[ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ]] ਦੇ ਕਲਾ ਖਜਾਨੇ ਵੈਸੇ ਹੀ ਜਾਂ ਨਾਜ਼ੀ ਲੁੱਟ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਫ੍ਰੈਂਕ ਸਟੋਕਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਤ ਆਰਕਾਈਵ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ, ਕਿਊਰੇਟਰਾਂ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ "ਮਾਨਿਊਮੈਂਟਸ ਮੈੱਨ" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਜਿਹੜਾ ਮਿੱਤਰ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਦਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਕਲਾ ਵਸਤੂਆਂ ਲਭਣ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸੇਧ ਦੇਵੇ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} dwu64slerhfj2ia0qrquev9y4qe3u6t 0 37622 847304 579565 2026-09-24T00:29:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847304 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਫ਼ਰੀਦਾ ਜਲਾਲ | image = Farida Jalal.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1949|3|14|df=y}} | birth_place =[[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ | years_active = 1960&ndash;ਹਾਲ ਤੱਕ | spouse = ਤਬਰੇਜ਼ ਬਾਰਮਾਵਾਰ | partner = | children = ਯਾਸੀਨ ਜਲਾਲ | parents = | website = | notable role = | filmfareawards= [[Filmfare Best Supporting Actress Award|Best Supporting Actress]]: '''''[[Paras]]''''' (1972) <br /> [[Filmfare Best Supporting Actress Award|Best Supporting Actress]]: '''''[[Henna]]''''' (1992) <br /> [[Filmfare Critics Award for Best Performance|Best Actree (critics)]]: '''''[[Mammo]]''''' (1995) <br />[[Filmfare Best Supporting Actress Award|Best Supporting Actress]]: '''''[[Dilwale Dulhania Le Jayenge]]''''' (1996) }} '''ਫ਼ਰੀਦਾ ਤਬਰੇਜ਼ ਬਾਰਮਾਵਾਰ''' ਜਨਮ ਸਮੇਂ '''ਜਲਾਲ''' (ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1949) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਜਲਾਲ ਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਲਾਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਦੋ ਬੰਗਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਵਰਗੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|title=Farida Jalal Awards: List of awards and nominations received by Farida Jalal {{!}} Times of India Entertainment|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Farida-Jalal/awards|access-date=2020-06-29|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> ਜਲਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ "ਤਕਦੀਰ" (1967) ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1970 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਸ (1971), ਹੈਨਾ (1991) ਅਤੇ "ਦਿਲਵਾਲੇ ਦੁਲਹਨੀਆ ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ" (1995) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਘਰੇਲੂ ਨਾਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ "ਮੰਮੋ" (1994) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ "ਏ ਗ੍ਰੇਨ ਪਲਾਨ" (2012) ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ 2012 ਹਰਲੇਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="indiatoday.in">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/this-is-what-filmmakers-tell-farida-jalal-on-her-wish-to-play-negative-character-1431190-2019-01-15|title=This is what filmmakers tell Farida Jalal on her wish to play negative character|first1=Indo-Asian News Service|last1=MumbaiJanuary 15|first2=2019UPDATED:|last2=January 15|first3=2019 15:08|last3=Ist|website=India Today}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮ ਸੀਟਕਾਮ "ਯੇ ਜੋ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ", "ਦੇਖ ਭਾਈ ਦੇਖ", "ਸ਼ਰਾਰਤ" ਅਤੇ "ਅੰਮਾਜੀ ਕੀ ਗਲੀ" ਉਹ ਚੈਨਲ ਹਨ। ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ. 'ਤੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਸਤਰੰਗੀ ਸਸੁਰਾਲ ਵਿੱਚ ਗੋਮਤੀ ਵਤਸਲ ਏ.ਕੇ.ਡੀ. ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="indiatoday.in"/> ==ਕੈਰੀਅਰ== ਫ਼ਰੀਦਾ ਜਲਾਲ, ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ]] ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਸੰਯੁਕਤ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ (United Film Producers Talent Hunt) ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਜੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਚ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਤਕਦੀਰ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਤਾਰਾਚੰਦ ਬੜਜਾਤੀਆ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ।<ref name="Farida Jalal – Interview 2000">[http://cineplot.com/farida-jalal-interview-2000/ Farida Jalal – Interview (2000)], "Cineplot.com"</ref> ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੰਚਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਦੇ ਕਨਵੈਂਟ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਾਂ "ਤਕਦੀਰ" ਸੀ।<ref name="Farida Jalal – Interview 2000"/> ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਕਾਕਾ (ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ) ਅਤੇ ਮੈਂ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅਰਾਧਨਾ' ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।"<ref name="2014 interview">{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/7616|title="I virtually grew up and grew old in the industry" – Farida Jalal|last=Ethiraj|first=|date=|work=|access-date=}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਗਭਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਮੀਖਿਆਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਬੌਬੀ" ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਮਾਰ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਭੈਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਮਾਸੀ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਨਾਨੀ ਤੱਕ ਵਧੀਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ "ਬਾਗਾਂ ਮੇਂ ਬਹਾਰ ਹੈ, ਕਾਲੀਓਂ ਪੇ ਨਿਖਾਰ ਹੈ" ਗਾਉਂਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਜਲਾਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਾਕਾਰ ਤਬਰੇਜ ਬਰਮਾਵਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭੱਟਕਲ, ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਯਾਸੀਨ ਹੈ। ਉਹ "ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ" ਦੇ ਸੈਟ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1978 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਾਬਣ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਯਾਸੀਨ ਨੂੰ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == * 1972: [[Filmfare Best Supporting Actress Award]] for: ''[[Paras (film)|Paras]]'' (1971) * 1972: Bengal Film Journalists Association Award for Best Supporting Actress (Hindi) for: ''Paras'' (1971) * 1992: Filmfare Best Supporting Actress Award for: ''[[Henna (film)|Henna]]'' (1991) * 1995: [[Filmfare Critics Award for Best Actress|Filmfare Critics Award for Best Performance]] for: ''[[Mammo]]'' (1994) * 1996: [[Bengal Film Journalists Association Awards]] - Best Actress (Hindi), ''Mammo'' (1994) * 1996: Filmfare Best Supporting Actress Award for ''[[Dilwale Dulhania Le Jayenge]]'' (1995) * 2012: Harlem International Film Festival—Best Actress for ''[[A Gran Plan]]''(2012) == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable" |- style="background:#CCC; text-align:center;" ! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਨੋਟਸ |- ||1967 ||''Taqdeer''|| Geeta (Youngest daughter of Gopal) || |- ||1968 || [[Baharon Ki Manzil (1968 film)|''Baharon ki Manzil'']] || || |- | rowspan="2"|1969 || [[Mahal (1969 film)|''Mahal'']] || || |- | [[Aradhana (1969 film)|''Aradhana'']]<ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/the-best-of-rajesh-khanna-1.382533|title=The best of Rajesh Khanna|website=The National}}</ref> || Renu ||Nominated—Filmfare Award for Best Supporting Actress |- | rowspan="4"|1970 || ''[[Puraskar]]'' || Reshma || |- |''[[Naya Raasta]]'' || Radha Pratap Singh || |- | ''[[Gopi (1970 film)|Gopi]]'' || Nandini || |- | ''[[Devi (1970 film)|Devi]]'' || Shobha || |- | rowspan="4"|1971||''[[Paras (film)|Paras]]''||Bela Singh||[[Filmfare Best Supporting Actress Award]]<br/> BFJA Awards for Best Supporting Actress (Hindi) |- | ''[[Khoj (1971 film)|Khoj]]'' || || |- | ''[[Amar Prem]]'' || Mrs. Nandkishore Sharma || |- | ''[[Pyar Ki Kahani]]'' || Lata || |- | rowspan="3"|1972 || ''[[Zindagi Zindagi]]'' || Shyama || |- | ''[[Rivaaj]]'' || || |- | ''[[Buniyaad]]'' || || |- | rowspan="5"|1973 || [[Heera (film)|''Heera'']] || || |- | [[Bobby (1973 film)|''Bobby'']] || Alka Sharma 'Nikki' || |- | [[Achanak (1973 film)|''Achanak'']] || Nurse Radha || |- | [[Raja Rani (1973 film)|''Raja Rani'']] || Anita || Uncredited |- | [[Loafer (1973 film)|''Loafer'']]|| Roopa (Gopinath's daughter) || |- | rowspan="5"|1974 ||''[[Naya Din Nai Raat]]'' || || |- | ''Jeevan Rekha'' || || |- | [[Majboor (1974 film)|''Majboor'']] || Renu Khanna || Nominated—Filmfare Award for Best Supporting Actress<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-raksha-bandhan-special-bollywoods-endearing-bhai-behan-portrayals/20120802.htm|title=Rakhi special: Bollywood's endearing bhai-bahen portrayals|website=Rediff}}</ref> |- | ''[[Uljhan]]'' || Kamla || |- | ''[[Sankalp]]'' || Geeta Sehgal || |- | rowspan="6"|1975 || [[Khushboo (1975 film)|''Khushboo'']] || Kusum's friend || |- | ''[[Kala Sona]]'' || Bela || |- | ''[[Do Jasoos]]'' || Hema Khushalchand || |- | ''[[Dhoti Lota Aur Chowpatty]]'' || Rajni || |- | ''[[Dharmatma]]'' || Mona || |- | ''[[Aakraman]]'' || Asha || |- | rowspan="4"|1976 || ''[[Shaque]]'' || Mrs. Subramaniam || Nominated—Filmfare Award for Best Supporting Actress |- | [[Sabse Bada Rupaiya (1976 film)|''Sabse Bada Rupaiya'']] || Bindiya/Shobha || |- | ''[[Koi Jeeta Koi Haara]]'' || || |- | ''[[Bandalbaaz]]'' || Malti || |- | rowspan="6"|1977 || ''[[Kasam Khoon Ki]]'' || Ganga || |- | ''[[Alaap]]'' || Sulakshana Gupta || |- | ''[[Abhi To Jee Lein]]'' || The Nun || |- | ''[[Aakhri Goli]]'' || || |- | ''[[Shatranj Ke Khiladi (film)|Shatranj Ke Khiladi]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-when-amjad-khan-attenborough-sanjeev-kumar-got-together/20120927.htm|title=Exclusive excerpt from Manik And I, My Life with Satyajit Ray|website=Rediff}}</ref> || Nafisa || |- | ''[[Palkon Ki Chhaon Mein]]'' ||Chhutki || |- | rowspan="2"|1978 || [[Naya Daur (1978 film)|''Naya Daur'']] || || |- | ''[[Ganga Ki Saugand]]'' || Champa || Guest appearance |- | rowspan="2"|1979 || ''[[Jurmana (1979 film)|Jurmana]]'' || Laila || Nominated—Filmfare Award for Best Supporting Actress |- | ''[[Dhongee]]'' || Geeta Khanna || |- | rowspan="3"|1980 || ''Patthar Se Takkar'' || || |- | ''[[Chambal Ki Kasam]]'' || || |- | [[Abdullah (1980 film)|''Abdullah'']] || Yashoda || Uncredited |- | rowspan="2"|1981 || ''[[Jwala Daku]]'' || Sita (Jwala's sister-in-law) || |- | [[Yaarana (1981 film)|''Yaarana'']] || Mary (Governess) || Uncredited |- | rowspan="1"|1983 || ''Salam e Mohabbat'' || || |- ||1987 || ''[[Pushpaka Vimana]]'' || Magician's wife || |- ||1991 || [[Henna (film)|''Henna'']] || Bibi Gul || Filmfare Best Supporting Actress Award |- | rowspan="4"|1992 || ''[[Paayal (1992 film)|Paayal]]'' || Shanti Devi || |- | ''[[Bekhudi]]'' || Aunty || |- | ''[[Bandhu (1992 film)|Bandhu]]'' || Mausi || |- | ''[[Dil Aashna Hai]]'' || Razia || |- ||1993 || ''[[Gardish]]'' || Lakshmi (Shiva's mother) || |- | rowspan="5"|1994 || ''[[Mammo]]'' || Mehmooda Begum Anwar Ali "Mammo" || [[Filmfare Critics Award for Best Performance]] <br/>[[Bengal Film Journalists Association Awards|Bengal Film Journalists Association Best Actress Award]] |- | ''[[Laadla (1994 film)|Laadla]]''<ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/163896/13-songs-to-dedicate-this-mothers-day/|title=13 songs to dedicate this Mother’s Day|date=7 May 2011|website=The Express Tribune}}</ref> || Gayetri Verma || |- | ''[[Krantiveer]]'' || Mrs. Tilak (Pratap's Mother) || |- | [[Elaan (1994 film)|''Elaan'']] || Revati Chaudhry || |- | ''[[Dulaara]]'' || Florence || |- | rowspan="4"|1995 || [[Andolan (1995 film)|''Andolan'']] || || |- | [[Jawab (1995 film)|''Jawab'']] || || |- | ''[[Veergati]]'' || || |- | ''[[Dilwale Dulhania Le Jayenge]]'' || Lajwanti, "Lajjo" || Filmfare Best Supporting Actress Award |- | rowspan="7"|1996 ||''Shastra''|| || |- | [[Rajkumar (1996 film)|''Rajkumar'']] || Panna (Dadi maa) || |- | [[Loafer (1996 film)|''Loafer'']] || Janki Kumar || |- | ''[[Dushman Duniya Ka]]'' || Manager of women's shelter || |- | ''[[Raja Hindustani]]'' || Chachi (Raja's aunt) || |- | ''[[Angaara]]'' || Saraswati || |- | [[Ajay (1996 film)|''Ajay'']] || Ajay's Mother || |- | rowspan="9"|1997 || ''[[Saat Rang Ke Sapne]]'' || Yashoda || |- | ''[[Mrityudaata]]'' || Mother Ghayal || |- | [[Mohabbat (1997 film)|''Mohabbat'']] || Geeta Kapoor || |- | [[Judaai (1997 film)|''Judaai'']] || Kajal's mom || |- |''Zor''|| || |- | [[Lahu Ke Do Rang (1997 film)|''Lahoo Ke Do Rang'']] || Halima || |- | [[Ziddi (1997 film)|''Ziddi'']] || Jaya's mother || |- | ''[[Dil To Pagal Hai]]'' || Ajay's mom || |- | [[Aflatoon (film)|''Aflatoon'']] || Raja's mother || |- | rowspan="5"|1998 || [[Salaakhen (1998 film)|''Salaakhen'']] || Mother || |- | [[Duplicate (1998 film)|''Duplicate'']] || Mrs. Chaudhary "Bebe" || |- | ''[[Jab Pyaar Kisise Hota Hai]]'' || Komal's mother || |- | [[Soldier (1998 Indian film)|''Soldier'']] || Shanti Sinha || |- | ''[[Kuch Kuch Hota Hai]]'' || Mrs. Khanna (Rahul's mom) || |- | rowspan="3"|1999 || ''[[Dil Kya Kare]]'' || || |- | ''[[Hindustan Ki Kasam]]'' || Mother of Ajay and Tauheed || |- | [[Khoobsurat (1999 film)|''Khoobsurat'']] || Sudha Chaudhary (Dadiji) || |- | rowspan="9"|2000 || ''[[Kaho Naa... Pyaar Hai]]'' || Lily (Rohit's landlady) || |- | ''[[Hey Ram]]'' || [[Kasturba Gandhi]] || Simultaneously made in Tamil and Hindi |- | ''[[Dulhan Hum Le Jayenge]]'' || Mrs. Oberoi || |- | [[Pukar (2000 film)|''Pukar'']] || Gayetri Rajvansh || |- | ''[[Khauff]]'' || Mrs. Jaidev Singh || |- | ''[[Kya Kehna]]''<ref>{{Cite web|url=https://bbfc.co.uk/releases/kya-kehna-2000-1|title=KYA KEHNA! &#124; British Board of Film Classification|website=bbfc.co.uk}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || Rohini Baxi || |- | ''[[Bichhoo]]'' || Jeeva's mom || |- | ''[[Tera Jadoo Chal Gayaa]]'' || Pooja's mother || |- | ''[[Gaja Gamini]]'' || Noorbibi || |- | rowspan="6"|2001 || [[Farz (2001 film)|''Farz'']] || Rukmani Singh || |- | ''[[Zubeidaa]]'' || Mammo || |- | ''[[Chori Chori Chupke Chupke]]'' || Asha Malhotra || |- | [[Lajja (2001 film)|''Lajja'']] || Mother of Bride || |- | ''[[Moksha: Salvation]]'' || Salim's mother || |- | ''[[Kabhi Khushi Kabhie Gham...]]'' || Sayeeda/Daijan/DJ || |- | rowspan="5"|2002 || ''[[Pyaar Diwana Hota Hai]]'' || Mrs. Chaudhary || |- | ''[[The Legend of Bhagat Singh]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/bhagat-singh-films/216170/__LINK__|title=Bhagat Singh Films &#124; Outlook India Magazine|website=https://www.outlookindia.com/|access-date=2020-08-14|archive-date=2020-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012021445/https://magazine.outlookindia.com/story/bhagat-singh-films/216170|url-status=dead}}</ref> || Vidyavati || |- | ''[[Badhaai Ho Badhaai]]'' || Mrs. Chaddha || |- | ''[[Kuch Tum Kaho Kuch Hum Kahein]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2002/jun/13sld1.htm|title=rediff.com, Movies: Kuch Tum Kaho Kuch Hum Kahein: Story in Pictures|website=rediff.com}}</ref> || Vishnupratap's wife || |- | ''[[Deewangee]]'' || Mrs. Goyal || |- | rowspan="6"|2003 || [[Pinjar (film)|''Pinjar'']] || Mrs. Shyamlal || |- | ''[[Aapko Pehle Bhi Kahin Dekha Hai]]'' || Jiji || |- | ''[[Kaise Kahoon Ke... Pyaar Hai]]'' || || |- | ''[[Main Prem Ki Diwani Hoon]]'' || Mrs. Kapoor || |- | ''[[Jaal: The Trap]]'' || Sudha Kaul || |- | ''[[Fun 2shh: Dudes In the 10th Century]]'' || Mrs. DiSouza/Hiraka || |- | rowspan="2"|2004 || ''[[Garv: Pride and Honour]]'' || Mrs. Shakuntala Dixit || |- | ''[[Taarzan: The Wonder Car]]'' || Mrs. Chaudhary<ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/taarzan-the-wonder-car-review-bollywood-pclv5lhaggeeh.html|title=Taarzan The Wonder Car|website=Sify}}</ref> || |- | rowspan="2"|2005 || ''[[Pyaar Mein Twist]]'' || Ms. Arya || |- | [[Barsaat (2005 film)|''Barsaat'']] || || |- | rowspan="2"|2006 || ''[[Big Brother (2007 film)|Big Brother]] ''|| || |- | ''[[Aryan (2006 film)|Aryan]]'' || || |- | rowspan="2"|2007 || ''[[Laaga Chunari Mein Daag]]'' || || |- | [[Dhol (2007 film)|''Dhol'']] || Dadi || |- | rowspan="2"|2010 || [[Aashayein (film)|''Aashayein'']] || Madhu<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/08/30/movies/30aashayein.html|title=Handsome Guy Is Dying, but He Can Afford Care|first=Rachel|last=Saltz|date=29 August 2010|via=NYTimes.com}}</ref> || |- | ''Krantiveer – The Revolution'' || || |- | rowspan="2"|2011 || ''[[Love Breakups Zindagi]]'' || || |- | ''[[Chala Mussaddi... Office Office]]'' || Shanti || special appearance |- | rowspan="3"|2012 || ''[[Chaar Din Ki Chandni]]''<ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/chaar-din-ki-chandni/921806/|title=Chaar Din Ki Chandni - Indian Express|website=archive.indianexpress.com}}</ref> || Pammi Kaur || |- | ''[[Student of the Year]]'' || Abhimanyu's grandmother || |- | ''[[A Gran Plan]]'' || Satvinder Kaur Bedi || Won — Best Actress Award at 2012 [[Harlem International Film Festival]] |- | rowspan="2"|2015 || ''[[Bezubaan Ishq]]'' || Savitri || |- | ''Tina Ki Chaabi'' || || |- | 2017 || ''[[:simple:I'm Not A Terrorist (Film)|I'm Not A Terrorist]]'' || Zabira || Malaysian-Bollywood film |- | 2018 || ''[[Batti Gul Meter Chalu]]'' || Lalita's Grandmother|| |- | 2020 || ''[[Jawaani Jaaneman]]'' || Jazz's Mother || |} ===ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ=== {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ !! ਸੀਰੀਅਲ/ਸ਼ੋਅ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਨੋਟਸ |- | 1984 || ''[[Yeh Jo Hai Zindagi]]''<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/funny-sweet-dadi-of-bollywood-turns-grumpy-i-haven-t-got-my-due-says-farida-jalal/story-SArpZIy7CcdOzBekPvfb3J.html|title=Funny, sweet dadi of Bollywood turns grumpy? I haven’t got my due, says Farida Jalal|date=21 November 2014|website=Hindustan Times}}</ref> || Ranjit's aunt || |- | 1993-1994 || ''[[Dekh Bhai Dekh]]''<ref name="auto2">https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Dekh-Bhai-Dekh-duo-Farida-Jalal-Bhavana-Balsaver-back-after-20-years/articleshow/45229749.cms?</ref> || Suhasini || |- | 1994 || ''[[The Great Maratha]]'' || Chimnabai || |- | 1993-98 || ''[[Junoon (1994 TV series)|Junoon]]'' || Ganga|| |- | 1999 || ''Star Yaar Kalakaar'' || Host || |- | 1999 || ''Aashiqui''<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/1999/99apr25/sunday/filmtv.htm|title=Tribuneindia... Film and tv|website=tribuneindia.com}}</ref> || Shobha || |- | 2003-2006 || ''[[Shararat (TV series)|Shararat]]'' || Sushma Mehra (Nani)<ref name="auto1">{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20030302/spectrum/tv.htm|title=The Sunday Tribune - Spectrum - Television|website=tribuneindia.com}}</ref> || |- | 2005 || ''[[Hero - Bhakti Hi Shakti Hai]]'' || Bebe || Guest<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/july/july174.htm|title=Frida Jalal meets 'Hero'|date=July 15, 2005|accessdate=December 31, 2017}}</ref> |- | 2009-2012 || ''[[Balika Vadhu]]''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Farida-Jalal-hurt-by-SRK-Karan-Chopra/articleshow/4388383.cms|title=Farida Jalal hurt by SRK-Karan-Chopra - Times of India|website=The Times of India}}</ref> || Badi Masiji || |- | 2010 || ''[[Rishta.com]]''<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/sethshruti/status/9411903789|title=Farida Jalal makes a guest appearance in RISHTA.COM tonight at 8PM on Sony. I hope you'll all be watching:)|first=Shruti|last=Seth|date=February 20, 2010}}</ref> || Ruchika's mother || |- | 2011 || ''[[Dolly Aunty Ka Dream Villa]]'' || Dolly Aunty || |- | 2011|| ''[[Ammaji Ki Galli]]'' || Ammaji<ref>{{cite web|url=http://www.afaqs.com/news/company_briefs/?id=50054_SAB+TV+launches+Ammaji+Ki+Galli|title=SAB TV launches 'Ammaji Ki Galli'|date=June 16, 2011|accessdate=March 14, 2018|archive-date=ਮਾਰਚ 15, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315134121/http://www.afaqs.com/news/company_briefs/?id=50054_SAB+TV+launches+Ammaji+Ki+Galli|dead-url=yes}}</ref> || |- | 2013 || ''[[Jeannie Aur Juju]]''<ref name="auto"/> || Duggu Dadi || |- | 2014–2016 || ''[[Satrangi Sasural]]''<ref name="auto2"/> || Gomti Devi Vatsal || |} === ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable" |+ !Year !Title !Role !Platform !Notes |- |2019 |Parchhayee |Ricky's Dadi |ZEE5 |<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/farida-jalal-parchhayee-zee5-5553836/|title=Farida Jalal: Want to play a negative character but no filmmaker wants to take that risk|date=2019-01-24|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-06-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-ruskin-bond-s-the-wind-on-haunted-hill-on-zee5-here-s-what-this-ghost-story-is-all-about-2710680|title=Ruskin Bond's 'The Wind On Haunted Hill' on ZEE5: Here's what this ghost story is all about!|date=2019-01-22|website=DNA India|language=en|access-date=2019-06-27}}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]] 7ncac1o268vsbul8uc98nxrul4c8ow8 0 39389 847229 768296 2026-09-23T19:33:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847229 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ | image = Nikki Haley (53299447738) (cropped).jpg | caption = 2023 ਵਿੱਚ ਹੈਲੀ | order = 29ਵੀਂ | ambassador_from = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ | president = [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ]] | deputy = {{unbulleted list|ਮਿਸ਼ੇਲ ਜੇ. ਸਿਸਨ|ਕੈਲੀ ਏਕਲਸ ਕਰੀ (ਅਦਾਕਾਰੀ)|ਜੋਨਾਥਨ ਕੋਹੇਨ}} | term_start = ਜਨਵਰੀ 27, 2017 | term_end = ਦਸੰਬਰ 31, 2018 | predecessor = ਸਮਾਂਥਾ ਪਾਵਰ | successor = ਕੈਲੀ ਕਰਾਫਟ | order2 = | office2 = ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ 116ਵੀਂ ਰਾਜਪਾਲ | term_start2 = ਜਨਵਰੀ 12, 2011 | term_end2 = ਜਨਵਰੀ 24, 2017 | lieutenant2 = {{unbulleted list|ਕੇਨ ਆਰਡ|ਗਲੇਨ ਐਫ. ਮੈਕਕੋਨੇਲ|ਯੈਂਸੀ ਮੈਕਗਿਲ|ਹੈਨਰੀ ਮੈਕਮਾਸਟਰ}} | predecessor2 = ਮਾਰਕ ਸੈਨਫੋਰਡ | successor2 = ਹੈਨਰੀ ਮੈਕਮਾਸਟਰ | office3 = 87ਵੇਂ ਜਿਲ੍ਹੇ ਤੋ ਸਾਊਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ ਦੀ ਮੈਂਬਰ | term_start3 = ਜਨਵਰੀ 11, 2005 | term_end3 = ਜਨਵਰੀ 11, 2011 | predecessor3 = ਲੈਰੀ ਕੂਨ | successor3 = ਟੌਡ ਆਟਵਾਟਰ | birth_name = ਨਿਮਰਤਾ ਨਿੱਕੀ ਰੰਧਾਵਾ<ref name=":3" /><ref name=UST>Vercellone, Chiara. [https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2021/05/05/fact-check-haley-didnt-white-wash-her-name-nikki-punjabi/4928061001/ "Fact check: Nikki Haley didn't 'white-wash' her name. It's Punjabi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211010180246/https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2021/05/05/fact-check-haley-didnt-white-wash-her-name-nikki-punjabi/4928061001/ |date=October 10, 2021 }}, [[USA Today]] (5 May 2021): "Haley, the daughter of Indian immigrants, was born Nimarata Nikki Randhawa ... [H]er [http://static.sepiamutiny.com/blog/wp-content/uploads/2012/01/NikkiHaley.yearbook-300x279.jpg yearbook photo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320150033/http://static.sepiamutiny.com/blog/wp-content/uploads/2012/01/NikkiHaley.yearbook-300x279.jpg |date=March 20, 2023 }} listed her full name: 'Nimarata Nikki Randhawa'."</ref> | birth_date = {{birth date and age|1972|01|20}} | birth_place = ਬੈਂਬਰਗ, [[ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] | death_date = | death_place = | occupation = {{flatlist| * ਸਿਆਸਤਦਾਨ * ਡਿਪਲੋਮੈਟ * ਲੇਖਕ *ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ}} | party = [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] | spouse = {{marriage|ਮਾਈਕਲ ਹੈਲੀ|1996}} | children = 2 | education = ਕਲੈਮਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ([[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਬੀਐਸ]]) | signature = Nikki Haley Signature.svg | website = {{Official website|nikkihaley.com}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Nikki Haley speaks in response to Syrian Gas Attacks.ogg|title=ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼|type=speech|description=ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ ਸੀਰੀਅਨ ਗੈਸ ਹਮਲੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੀ ਹੋਈ<br/>ਰਿਕਾਰਡ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2017}} }} '''ਨਿਮਰਤ ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ''' ([[née]] '''ਰੰਧਾਵਾ'''; ਜਨਮ 20 ਜਨਵਰੀ 1972<ref name=":3" /><ref name=UST /><ref>{{cite magazine|last=Cobb|first=Jelani|title=The Complicated History of Nikki Haley|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/the-complicated-history-of-nikki-haley|access-date=2020-11-03|magazine=The New Yorker|language=en-us|archive-date=November 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125225128/https://www.newyorker.com/news/news-desk/the-complicated-history-of-nikki-haley|url-status=live}}</ref>) ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ [[ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ|ਸਾਊਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ]] ਸਟੇਟ ਦੀ ਗਵਰਨਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਹ 2024 ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਤੋ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧੀ ‘ਨਿੱਕੀ ਹੇਲੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ |url=https://zeenews.india.com/hindi/zeephh/nri/nimrat-randhawa-nikki-haley-announces-to-run-us-presidential-election-2024-rbphh/1573008 |access-date=2023-11-19 |website=Zee News |language=hi}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ (ਜਨਮ 20 ਜਨਵਰੀ, 1972)<ref>{{cite news|title=Nikki Haley: 10 things you didn't know about the S.C. Republican|work=Washington Post Voices|date=2010-06-08|author=Rucker, Philip|url=http://voices.washingtonpost.com/44/2010/06/nikki-haley-10-things-you-didn.html|access-date=2014-05-01|archive-date=2012-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722235201/http://voices.washingtonpost.com/44/2010/06/nikki-haley-10-things-you-didn.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Don't say 'no' to South Carolina Gov. Nikki Haley |work=USA Today |date=2012-04-02 |author=Page, Susan |url=http://www.usatoday.com/news/politics/story/2012-04-02/nikki-haley-south-carolina/53957632/1}}</ref> ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਕੌਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਰਣ ਸਿੰਘ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ]]) ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੇ ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਕਟੜਾ ਦਲ ਸਿੰਘ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ 1960 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਰਹੇ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਰ ਗਲਿਆਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਨਿੱਕੀ ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਆ ਗਏ ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਗਏ। ਨਿੱਕੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ 2004 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ‘ਵਿੱਪ’ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਿੱਕੀ ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੀ ‘ਰੰਧਾਵਾ’ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਿਸਟਰ ਹੈਲੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਟੀ ਤੇ ਫਿਰ ਬੇਟੇ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਕੈਰੀਅਰ== ਕਲੇਮਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਐਫ.ਸੀ.ਆਰ. ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਕਸੋਟਿਕਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਕੰਪਲਟਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਵਿੱਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕਲ ਹੇਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਈ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਓਰੇਂਜਬਰਗ ਕਾਉਂਟੀ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਲੇਕਸਿੰਗਟਨ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੈਲੀ 2003 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। ਸਥਾਨਕ ਹਸਪਤਾਲ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈਲੀ ਨੇ ਲੇਕਸਿੰਗਟਨ ਗਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੇਕਸਿੰਗਟਨ ਮੈਡੀਕਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਲੇਕਸਿੰਗਟਨ ਕਾਉਂਟੀ ਸ਼ੈਰਿਫਜ਼ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਮੈਟਰੋ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਸਾਊਥ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਅਤੇ 2006 ਫ੍ਰੈਂਡਸ ਆਫ਼ਫ ਸਕਾਊਟਿੰਗ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ==ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ== ===ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ=== 2004 ਵਿੱਚ, ਹੈਲੀ ਲੈਕਸਿੰਗਟਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 87 ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਲੈਰੀ ਕੂਨ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਸਟੇਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਟੈਕਸ ਦੀ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite news |title=Nikki Randhawa wins in S Carolina |url=http://www.nriinternet.com/Section3Who/WhoUSA/NikkiRandhawa/110204_Elected.htm |publisher=NRI Internet |date=November 3, 2004}}</ref> ਮੁੱਢਲੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਬਤੌਰ ਕੂਨ ਬਹੁਮਤ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੀ, ਪਰ 42% ਵੋਟਾਂ ਪਈ।<ref>{{cite news |title=Nikki Randhawa-Haley eyes South Carolina assembly |url=http://www.nriinternet.com/Section3Who/WhoUSA/NikkiRandhawa/061004.htm |publisher=NRI Internet}}</ref> ਉਸ ਨੇ 40% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 55-45% ਹਰਾਇਆ।<ref>{{cite web |url=http://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=97598 |title=SC State House 087 – R Runoff Race – Jun 22, 2004 |publisher=Our Campaigns |access-date=July 19, 2013}}</ref> ਉਹ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ।<ref>{{cite web |url=http://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=41699 |title=SC State House 087 Race – Nov 02, 2004|publisher=Our Campaigns |access-date=July 19, 2013}}</ref> ਹੈਲੀ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Who is Nikki Haley? |url=http://www.voanews.com/a/who-is-nikki-haley/3608474.html |publisher=[[Voice of America]] |date=November 23, 2016 |access-date=ਜੁਲਾਈ 29, 2020 |archive-date=ਮਈ 13, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513102338/https://www.voanews.com/a/who-is-nikki-haley/3608474.html |url-status=dead}}</ref> ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਲਈ ਮੁੜ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ, ਡੈਮੋਕਰੇਟ ਐਡਗਰ ਗੋਮੇਜ਼ ਨੂੰ 83 - 17% ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{cite web |url=http://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=451745 |title=SC State House 087 Race – Nov 04, 2008 |publisher=Our Campaigns |access-date=July 19, 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=State House of Representatives District 87 |url=http://www.enr-scvotes.org/SC/8562/15723/en/summary.html |date=June 1, 2009}}</ref> ===ਕਾਰਜਕਾਲ=== ਹੈਲੀ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਸ਼ਮੈਨ ਆਦਮੀ ਕੌਕਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://awpc.cattcenter.iastate.edu/directory/nikki-haley/|title=Nikki Haley – Women's Political Communication Archives|first=Global Reach Internet Productions, LLC|last=globalreach.com|access-date=June 5, 2017}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਸ਼ਮੈਨ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵ੍ਹਿਪਟ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="chan">[http://www.tribuneindia.com/2006/20060118/world.htm#1 Sikh American woman is Republican whip], ''The Tribune'' (Chandigarh), January 18, 2006.</ref> ===ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀ=== ਹੈਲੀ ਦੇ ਦੱਸੇ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਟੈਕਸ ਘਟਾਉਣਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਾਰਕ ਸੈਨਫੋਰਡ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਸੀ, ਤਾਂ ਹੈਲੀ ਨੇ ਅਲੋਚਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਗਰੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਾਲੀਏ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੰਬਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਰੋਕਥਾਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ<ref>{{cite web|title=Project Vote Smart: Nikki Haley's Voting Records|url=http://votesmart.org/candidate/key-votes/47879/nikki-haley/10/budget-spending-and-taxes#.WIvQqvkrIuU|work=Votesmart.org|access-date=November 4, 2011}}</ref>। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਲਈ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਕਰੀ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਲਰ ਪੰਜ ਸੈਂਟ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਛੇ ਸੈਂਟ ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਲਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਤਿਆਰ ਖਰਚੇ ਜਿਵੇਂ ਡੱਬਾਬੰਦ ਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਵਿਕਰੀ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Project Vote Smart: Sales and Property Taxes|url=http://votesmart.org/bill/953/2770/47879/sales-and-property-taxes|work=Votesmart.org|access-date=November 10, 2011}}</ref> ===ਸਿੱਖਿਆ=== ਹੈਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਨੀਅਰਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਬਲਕਿ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Teacher pay bill expected to pass, but educators are worried|url=http://www.wistv.com/story/14222574/teacher-pay-bill-expected-to-pass-but-educators-are-worried|author=Taylor Kearns|publisher=Wistv.com|date=2011}}</ref> ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਚਾਰਟਰ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Nikki Haley Unveils Education Plan|url=http://www.wyff4.com/article/nikki-haley-unveils-education-plan/6993912|website=wyff4.com|date=August 20, 2010|access-date=November 23, 2016}}</ref> ==ਨੋਕਰੀ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ== ਨਿੱਕੀ ਕਲੈਮਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਕਾਉਂਟ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਡਾਲਰ ਦੀ ਗਾਰਮੈਂਟਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਿਜਨਸ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਰਿਪਬਲੀਕਨ (ਉਸ ਦੀ ਹੀ) ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਫਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਫਲ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਹੋਰ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਪਾ ਕੇ ਹਤਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ। ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚੇ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਤੇ ਕਾਰਜ ਕੁਸ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਸਤੰਬਰ 1996 ਵਿੱਚ, ਨਿੱਕੀ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਮਾਈਕਲ ਹੈਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਦੋਵਾਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਰਚਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/06/14/us/politics/14haley.html|work=New York Times|title=In South Carolina Governor's Race, Nikki Haley Focuses on Similarities|first1=Shaila|last1=Dewan|first2=Robbie|last2=Brown|date=June 13, 2010}}</ref> ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਬੇਟੀ ਰੇਨਾ (ਜਨਮ 8 ਜੂਨ 1998) ਅਤੇ ਬੇਟਾ ਨਲਿਨ (ਜਨਮ 6 ਸਤੰਬਰ, 2001) ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://www.twitter.com/nikkihaley/status/1005050202791841792|title=Nikki Haley on Twitter|date=June 8, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2016/11/23/nikki-haley-un-ambassador/94325672/|title=Trump adds Haley, DeVos to his Cabinet for UN, education posts|author=David Jackson and William Cummings|publisher=[[USA Today]]|date=November 23, 2016 }}</ref> ਹੈਲੀ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਬਦਲ ਲਿਆ।<ref name=Brody>{{cite web|url=http://www1.cbn.com/thebrodyfile/archive/2010/06/03/nikki-haley-reflects-more-christian-tone|title=Nikki Haley Reflects More Christian Tone|author=David Brody|publisher=[[CBN News]]|date=June 3, 2010}}</ref> ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਚਰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਰਤ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸਾਊਥ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਆਰਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗਵਰਨਰੀਅਲ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ-ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=South Carolina Gov. Nikki Haley's husband deploying to Afghanistan|url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2013/01/10/south-carolina-gov-nikki-haleys-husband-deploying-to-afghanistan/|publisher=CNN|access-date=January 11, 2013|date=January 10, 2013|archive-date=ਜਨਵਰੀ 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111010145/http://politicalticker.blogs.cnn.com/2013/01/10/south-carolina-gov-nikki-haleys-husband-deploying-to-afghanistan/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=S.C. Gov. Haley's husband deploys with Guard|author=Susanne M. Schafer|location=Fort Jackson, South Carolina|agency=[[Associated Press]] |url=http://www.armytimes.com/mobile/news/2013/01/ap-south-carolina-governor-haley-husband-deploy-guard-011013|newspaper=Army Times |date=January 10, 2013|access-date=January 12, 2013}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Nikki Haley|ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ}} * {{Official website|https://nikkihaley.com/}} * [https://twitter.com/nikkihaley/status/1625461899218280448 Announcement of presidential candidacy], via Twitter video, 14 Feb. 2023 * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20180724230149/https://usun.state.gov/leadership/7653 |date=July 24, 2018 |title=Ambassador Nikki R. Haley}} * {{C-SPAN|9268201}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ayik76zlif2fptxoqexmv50xf5gulhn 0 39543 847329 781515 2026-09-24T02:21:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847329 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer||<!-- [[Deepa Mehta]] --> | image = Bapsi sidhwa 2008.jpg<!-- only free-content images are allowed for depicting living people - see [[WP:NONFREE]] --> | image_size = 150px | name = ਬਾਪਸੀ ਸਿਧਵਾ <br/>{{lang|ur|بیپسی سدھوا}} | caption = 2008 ਦੇ ਟੈਕਸਾਸ ਬੁੱਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਬਾਪਸੀ ਸਿੱਧਵਾ। | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1938|08|11}} | birth_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] | death_date = | death_place = | occupation = ਲੇਖਕ | nationality = ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ | notable_works = | awards = [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] (1991) | relatives = }} '''ਬਾਪਸੀ ਸਿੱਧਵਾ''' ({{Langx|ur|بیپسی سدھوا}}; ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 1938) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਗੁਜਰਾਤੀ [[ਪਾਰਸੀ]] [[ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ|ਜੋਰੋਸਟ੍ਰੀਅਨ]] ਮੂਲ ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pranay |date=2 June 2014 |title=Those Nights In Nairobi |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/those-nights-in-nairobi/290794 |access-date=3 November 2021 |publisher=Outlook (India magazine) |archive-date=8 ਮਾਰਚ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308152230/https://magazine.outlookindia.com/story/those-nights-in-nairobi/290794 |url-status=dead}}</ref> ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ]] ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸਿੱਧਵਾ ਨੇ 1991 ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਆਈਸ ਕੈਂਡੀ ਮੈਨ'' ਜਿਸ 'ਤੇ ਮਹਿਤਾ ਦੀ 1998 ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਅਰਥ (1998 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅਰਥ]]'' ਅਤੇ 2006 ਦਾ ਨਾਵਲ ''[[ਵਾਟਰ (ਨਾਵਲ)|ਵਾਟਰ: ਏ ਨਾਵਲ]]'' , ਜਿਸ 'ਤੇ ਮਹਿਤਾ ਦੀ 2005 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਵਾਟਰ (2005 ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਾਟਰ]]'' ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਦੋਨੋਂ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। ਸਿੱਧਵਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ "ਬਾਪਸੀ: ਸਾਈਲੈਂਸਜ਼ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਲਾਈਫ" 28 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ "ਦ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਆਰਕਾਈਵ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ" ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ "ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ - ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: ਬਾਪਸੀ ਸਿੱਧਵਾ" ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="premio">{{Cite web |title=Bapsi Sidhwa wins Italy's Premio Mondello |url=http://www.milkweed.org/content/view/62/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927174918/http://www.milkweed.org/content/view/62/ |archive-date=September 27, 2007 |access-date=2021-11-03 |publisher=Milkweed.org website}}</ref><ref name="Explore">{{Cite web |title=Bapsi Sidhwa (profile) |url=https://www.exploretheirstories.org/project/bapsi-sidhwa/ |access-date=3 November 2021 |website=ExploreTheirStories.org website}}</ref><ref name="NYT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/10/06/books/life-with-electricaunt-and-slavesister.html|title=Life With Electric-aunt and Slavesister (A review of Bapsi Sidhwa's book)|last=Shashi Tharoor|date=6 October 1991|work=The New York Times|access-date=3 November 2021}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਸਿੱਧਵਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਬਾਂਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਵਿੱਚ [[ਪਾਰਸੀ]] [[ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ|ਜੋਰੋਸਟ੍ਰੀਅਨ]] ਮਾਪਿਆਂ ਪੇਸ਼ੋਤਨ ਅਤੇ ਤਹਿਮੀਨਾ ਭੰਡਾਰਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="LE">{{Cite web |date=18 July 2002 |title=Bapsi Sidhwa profile |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=5149 |access-date=2021-11-03 |website=The Literary Encyclopedia website |language=en}}</ref> ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ [[ਪੋਲੀਓ]] ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸਰਜਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭੁਗਤਦੀ ਰਹੀ।<ref name="LE" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938]] 40k9bfo22auh5c1vqqhc3qma9dvxu76 0 39960 847261 579156 2026-09-23T21:11:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847261 wikitext text/x-wiki '''ਪਾਮੇਲਾ ਚੌਧਰੀ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ [[1961]]), ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਪਾਮੇਲਾ ਬੋਰਡਸ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਅਤੇ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਾਮੇਲਾ [[ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਵਿੱਚ [[1988]] ਅਤੇ [[1989]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮਿਸਟਰੈਸ ਅਤੇ ਐਸਕੋਰਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹਿੰਗੇ ਐਤਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। <ref>Summerskill, Bill. [http://observer.guardian.co.uk/comment/story/0,,764496,00.html "Paper tiger"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''The Observer'', July 28, 2002, retrieved November 14, 2006.</ref><ref>Roy, Amit. [http://www.telegraphindia.com/1051009/asp/look/story_5332693.asp "A trip down memory lane"], ''The Telegraph'', October 9, 2005, retrieved November 14, 2006.</ref><ref>[http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23374156-details/Billionaire+arms+dealer+breaks+his+silence+over+claims+he+hired+Heather+Mills+as+escort/article.do "Billionaire arms dealer breaks his silence over claims he hired Heather Mills as escort"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221164349/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23374156-details/Billionaire+arms+dealer+breaks+his+silence+over+claims+he+hired+Heather+Mills+as+escort/article.do |date=2009-02-21 }}, ''ThisisLondon'', November 11, 2006, retrieved November 14, 2006.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] 4ezye2kf0oht5xopc9022ljd4cmb7at 0 40091 847216 834243 2026-09-23T18:44:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847216 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਨਾਦਿਰ ਦੀ ਸੀਮੀਨ ਤੋਂ ਜੁਦਾਈ | native_name = {{Infobox name module | language = ਫ਼ਾਰਸੀ | title = جدایی نادر از سیمین }} | image = A Separation.jpg | image_size = 215px | alt = | caption = ਥੀਏਟਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਅਸਗਰ ਫ਼ਰਹਾਦੀ]] | producer = ਅਸਗਰ ਫ਼ਰਹਾਦੀ | writer = ਅਸਗਰ ਫ਼ਰਹਾਦੀ | starring = [[ਲੈਲਾ ਹਾਤਮੀ]] <br />[[ਪੇਮਾਨ ਮੋਆਦੀ]]<br />[[ਸ਼ਹਾਬ ਹੋਸੈਨੀ]]<br />ਸਾਰੇਹ ਬਯਾਤ<br />ਸਰੀਨਾ ਫਰਹਾਦੀi<br />ਮੇਰੀਲਾ ਜ਼ਾਰੇ | music = ਸਤਾਰ ਔਰਕੀ | cinematography = ਮਹਿਮੂਦ ਕਲਾਰੀ | editing = ਹਾਐਦਹ ਸਫ਼ੀ‌ਯਾਰੀ | distributor = ਫ਼ਿਲਮਿਰਾਨ {{small|(ਇਰਾਨ)}}<br /> ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਕਲਾਸਿਕਜ਼ {{small|(ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)}} | released = {{Film date|df=y|2011|02|15|[[ਬਰਲਿਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਬਰਲਿਨ]]|2011|03|16|ਇਰਾਨ}} | runtime = 123 ਮਿੰਟ<ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/AFF278996/ | title=''Nader and Simin, A Separation'' (PG) | publisher=[[British Board of Film Classification]] | date=3 May 2011 | accessdate=25 March 2012 | archive-date=31 ਮਈ 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200531075522/https://www.bbfc.co.uk/releases/nader-and-simin-separation-film | url-status=dead}}</ref> | country = ਇਰਾਨ | language = ਫ਼ਾਰਸੀ | budget =$800,000<ref name="numbers">{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Jodaeiye-Nader-az-Simin#tab=summary|title=Jodaeiye Nader az Simin (2011) - Financial Information|work=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|publisher=Nash Information Services, LLC|access-date=30 June 2016|archive-date=23 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623165438/http://www.the-numbers.com/movie/Jodaeiye-Nader-az-Simin#tab=summary|url-status=dead}}</ref> | gross = $24.4 million<ref name="numbers"/> }} '''ਨਾਦਿਰ ਦੀ ਸੀਮੀਨ ਤੋਂ ਜੁਦਾਈ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]]:جدایی نادر از سیمین, romanized: Jodâyi-e Nâder az Simin, ਗੁਰਮੁਖੀ: ਜੋਦਾਈ-ਏ ਨਾਦਿਰ ਅਜ਼ ਸੀਮੀਨ ) [[ਈਰਾਨ]] ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਬਣੀ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ''ਅ ਸੇਪਰੇਸ਼ਨ'' (''A Separation'') ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਥਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਅਸਗਰ ਫ਼ਰਹਾਦੀ]] ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ [[ਲੈਲਾ ਹਾਤਮੀ]], ਪੇਮਾਨ ਮੋਆਦੀ, ਸ਼ਹਾਬ ਹੋਸੈਨੀ, ਸਾਰੇਹ ਬਯਾਤ ਅਤੇ ਸਰੀਨਾ ਫਰਹਾਦੀ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ [[ਤਹਿਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਧ-ਵਰਗੀ ਦੰਪਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ [[ਅਲਜਾਈਮਰ ਰੋਗ]] ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਲਈ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] nae4rq2hy9iprpefci3vum2x59flhjw 0 40482 847165 533892 2026-09-23T16:10:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847165 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ਤਿਕਰੀਤ |other_name = |native_name = {{lang|ar|تكريت}} <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ |motto = |image_skyline = Tikrit Palace.jpg |imagesize = |image_caption = ਅਪਰੈਲ 2013 ਵਿੱਚ ਦਜਲਾ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸੱਦਾਮ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹੱਲ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |pushpin_map = ਇਰਾਕ |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਤਿਕਰੀਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |pushpin_mapsize = |coordinates_region = IQ |subdivision_type = ਦੇਸ਼ |subdivision_name = ਇਰਾਕ |subdivision_type1 = ਰਾਜਪਾਲੀ |subdivision_name1 = [[ਸਲਾਹੁੱਦੀਨ ਰਾਜਪਾਲੀ|ਸਲਾਹੁੱਦੀਨ]] |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_note = |population_total = 260,000 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=34 |latm=36 |lats=36 |latNS=N |longd=43 |longm=40 |longs=48 |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''ਤਿਕਰੀਤ''' ({{lang-ar|تكريت}} ਹੋਰ ਨਾਂ ''ਤਕਰੀਤ'' ਜਾਂ 'ਉੱਤੇਕਰੀਤ'' ਵੀ ਹਨ, {{lang-syc|ܬܓܪܝܬ}} {{transl|syc|Tagriṯ}}) [[ਇਰਾਕ]] ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ [[ਦਜਲਾ ਦਰਿਆ]] ਉੱਤੇ ਵਸੇ [[ਬਗਦਾਦ]] ਤੋਂ 140 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਸਬਾ, ਜੀਹਦੀ 2002 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਅਬਾਦੀ 260,000 ਹੈ, [[ਸਲਾਹੁੱਦੀਨ ਰਾਜਪਾਲੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।<ref>{{cite news | url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,83580,00.html | work=Fox News | title=Iraqis � With American Help � Topple Statue of Saddam in Baghdad | date=April 9, 2003 | access-date=ਜੂਨ 13, 2014 | archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 26, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121026122111/http://www.foxnews.com/story/0,2933,83580,00.html | url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} gg9crbzxa8c22r74gu7zbwyu6ts32et 0 41352 847211 773651 2026-09-23T18:31:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847211 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ | name = ਨਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ<br/>New Development Bank BRICS | native_name = | image = | image_size = | alt = | caption = | map = BRICS.svg | map_size = | map_alt = | map_caption = | abbreviation = ਐੱਨ.ਡੀ.ਬੀ. (NDB BRICS) | motto = | formation = 15 ਜੁਲਾਈ 2014 | type = ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਾਲੀ ਸੰਸਥਾ | status = ਸੁਲ੍ਹਾਨਾਮਾ | purpose = | headquarters = [[ਸ਼ੰਘਾਈ]], [[ਚੀਨ]] | coords = | region = | services = | membership = {{ਝੰਡਾ|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ}}<br>{{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}}<br>{{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}<br>{{ਝੰਡਾ|ਚੀਨ}}<br>{{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} | language = | sec_gen = | leader_title = | leader_name = | leader_title2 = | leader_name2 = | board_of_directors = | key_people = | main_organ = | parent_organization = | subsidiaries = | secessions = | affiliations = [[ਬਰਿਕਸ]] | budget = | staff = | volunteers = | slogan = | website = | remarks = | formerly = | footnotes = }} '''ਨਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ''' ({{Lang-en|New Development Bank BRICS (NDB BRICS)}}), ਜਿਹਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ '''ਬਰਿਕਸ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ''' ਜਾਂ '''ਬਰਿਕਸ ਬੈਂਕ''' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ<ref>[http://indiasnaps.com/brics-bank-to-be-headquartered-in-shanghai-india-to-hold-presidency/ "BRICS Bank to be headquartered in Shanghai, India to hold presidency"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812062235/http://indiasnaps.com/brics-bank-to-be-headquartered-in-shanghai-india-to-hold-presidency/ |date=2014-08-12 }}. Indiasnaps.com. 16 July 2014</ref>, [[ਬਰਿਕਸ]] ਦੇਸ਼ਾਂ ([[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]], [[ਰੂਸ]], [[ਭਾਰਤ]], [[ਚੀਨ]] ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]]) ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ]] ਅਤੇ [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਾਲੀ ਪੂੰਜੀ]] ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name = "VOA">{{cite web |url=http://www.voanews.com/content/brics-summit-leaders-optimistic-about-new-development-bank/1629583.html |title=BRICS Leaders Optimistic About New Development Bank |last1=Powell |first1=Anita |last2= |first2= |date= |work= |publisher=[[Voice of America]] |accessdate=27 March 2013 |archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714093511/http://www.voanews.com/content/brics-summit-leaders-optimistic-about-new-development-bank/1629583.html |url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਪੰਜ ਉੱਭਰ ਰਹੀਆਂ ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਮਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ [[ਸ਼ੰਘਾਈ]], ਚੀਨ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗਾ<ref name = "BRICS Bank">{{cite web |url=http://online.wsj.com/articles/brics-agree-to-base-development-bank-in-shanghai-1405453660 |title=Brics Agree to Base Development Bank in Shanghai |last1=Lewis |first1= Jeffrey |last2=Trevisani |first2=Paulo |date= |work= |publisher= [[The Wall Street Journal]] |accessdate=16 July 2014}}</ref> ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name="BRICS Bank"/> = ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ = * [[ਬਰਿਕਸ]] ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://america.aljazeera.com/articles/2014/7/15/brics-bank-announced.html ਬਰਿਕਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ $200 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਪਾਈ] - ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਅਮਰੀਕਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} a98ur45jvmr8der4wvleh5n787zgdnt 0 41361 847129 578130 2026-09-23T13:19:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847129 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ਟੁਨੀਸ਼ੀਆਈ ਇਨਕਲਾਬ<br /><small>الثورة التونسية</small> | partof = [[ਅਰਬ ਬਹਾਰ]] | image = Tunisia Unrest - VOA - Tunis 14 Jan 2011 (3).jpg |image_size = 300px | caption = ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ "ਬੇਨ ਅਲੀ, ਚਲਿਆ ਜਾ" ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ | date = {{start date|df=yes|2010|12|18}} – 14 ਜਨਵਰੀ 2011 | place = ਤੁਨੀਸੀਆ | coordinates = | causes = <nowiki></nowiki> *[[ਸਰਕਾਰੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ]] *ਮਹਿੰਗਾਈ *ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ *[[ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਬਰ]] | result = Overthrow of [[History of modern Tunisia#The Era of Ben Ali|Ben Ali government]] *Resignation of Prime Minister [[Mohamed Ghannouchi|Ghannouchi]]<ref>{{cite news|author=Willsher, Kim |url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/feb/27/tunisian-prime-minister-ghannouchi-resigns |title=Tunisian prime minister Mohamed Ghannouchi resigns amid unrest &#124; World news |work=The Guardian |accessdate=23 November 2012 |location=London |date=27 February 2011}}</ref> *Dissolution of the political police<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12209621 |title=Tunisia forms national unity government amid unrest |publisher=BBC News |date=17 January 2011}}</ref> *Dissolution of the [[Constitutional Democratic Rally|RCD]], the former ruling party of Tunisia and liquidation of its assets<ref>{{cite news |title=Tunisia dissolves Ben Ali party |publisher=[[Al Jazeera]] |url=http://english.aljazeera.net/news/africa/2011/03/20113985941974579.html |date=9 March 2011 |accessdate=9 March 2011}}</ref> *Release of political prisoners<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/jan/19/tunisia-political-prisoners |title=Tunisia set to release political prisoners |work=The Guardian |date=19 January 2011 |location=London |first=Peter |last=Beaumont}}</ref> *Elections to a [[Tunisian Constituent Assembly election, 2011|Constituent Assembly]] on 23 October 2011<ref>{{Cite news |url=http://www.reuters.com/article/2011/06/08/us-tunisia-election-idUSTRE7571R020110608 |title=Tunisia election delayed until 23 October |agency=Reuters |date=8 June 2011 |accessdate=8 June 2011 |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001132603/http://www.reuters.com/article/2011/06/08/us-tunisia-election-idUSTRE7571R020110608 |dead-url=yes }}</ref> *[[2013 protests in Tunisia|Subsequent protests]] against the interim Islamist-led constituent assembly. Government agrees to resign and engages in dialogue discussing the country's new transition.<ref>{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/2013/10/23/uk-tunisia-crisis-idUKBRE99M0ML20131023|title=Thousands protest before Tunisia crisis talks|date=23 October 2013|publisher=Reuters|access-date=17 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006192850/http://uk.reuters.com/article/2013/10/23/uk-tunisia-crisis-idUKBRE99M0ML20131023|dead-url=yes}}</ref> | methods = <nowiki></nowiki> *[[Civil resistance]] *[[Demonstration (people)|Demonstrations]] *[[General strike]]s *[[Self-immolation]]s *[[Uprising|Spontaneous uprising]]s | side1 = | side2 = | side3 = | leadfigures1 = | leadfigures2 | leadfigures3 = | howmany1 = | howmany2 = | howmany3 = | fatalities = 338<ref name="fox8live.com">[http://www.foxnews.com/world/2012/05/05/report-338-killed-during-tunisia-revolution/ Report: 338 killed during Tunisia revolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131111151553/http://www.foxnews.com/world/2012/05/05/report-338-killed-during-tunisia-revolution/ |date=2013-11-11 }}. Associated Press via FoxNews. 5 May 2012.</ref> | injuries = 2,147<ref name="fox8live.com"/> | arrests = | casualties_label = | notes = }} '''ਟੁਨੀਸ਼ੀਆਈ ਇਨਕਲਾਬ'''<ref>{{cite web|author=Ryan, Yasmine |url=http://english.aljazeera.net/indepth/features/2011/01/2011126121815985483.html |title=How Tunisia's revolution began – Features |publisher=Al Jazeera |date=26 January 2011 |accessdate=13 February 2011}}</ref> ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਜੈਸਮੀਨ ਇਨਕ਼ਲਾਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ [[ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੀਬਰ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ 18 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜਿਨ ਅਲ ਅਬੀਦਿਨ ਬੇਨ ਅਲੀ|ਬੇਨ ਅਲੀ]] ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈਆਂ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 6rtmodnd2v6dajczpe2x214npcpxdd6 0 42787 847388 725314 2026-09-24T06:17:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847388 wikitext text/x-wiki {{ਬਾਰੇ|ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ|ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ|ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ|ਇਲਾਕੇ|ਗਰੇਟ ਲੇਕਸ ਇਲਾਕਾ}} [[File:Great Lakes from space crop labeled.jpg|thumb|290px|24 ਅਪਰੈਲ 2000 ਦੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ]] [[File:Overview of the Great Lakes from orbit.jpg|thumb|290px|ਓਂਟਾਰੀਓ, ਈਰੀ ਅਤੇ ਹਿਊਰਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ]] '''ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ''' ਜਾਂ '''ਵੱਡੀਆਂ ਝੀਲਾਂ''' (ਕਈ ਵਾਰ, '''ਲੌਰੈਂਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ'''<ref>{{cite journal|last=Waples|first=James T.|title=The Laurentian Great Lakes|journal=North American Continental Margins|year=2008|pages=73&ndash;81|url=http://www.glerl.noaa.gov/pubs/fulltext/2008/20080024.pdf|format=PDF|publisher=Great Lakes Environmental Research Laboratory}}</ref>) ਜਾਂ '''ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ''' ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ [[ਕੈਨੇਡਾ-ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਰਹੱਦ]] ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਸ 'ਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ [[ਝੀਲ|ਝੀਲਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ [[ਸੇਂਟ ਲਾਰੰਸ ਪਣਜੋੜ]] ਰਾਹੀਂ [[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]] ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਝੀਲ|ਸੁਪੀਰੀਅਰ]], [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਝੀਲ|ਮਿਸ਼ੀਗਨ]], [[ਹਿਊਰਾਨ ਝੀਲ|ਹਿਊਰਾਨ]], [[ਈਰੀ ਝੀਲ|ਈਰੀ]] ਅਤੇ [[ਓਂਟਾਰੀਓ ਝੀਲ|ਓਂਟਾਰੀਓ]] ਝੀਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਢਾਣੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਤਹੀ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦਾ 24% ਪਾਣੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.epa.gov/glnpo/basicinfo.html |title=Great Lakes – U.S. EPA |publisher=Epa.gov |date=2006-06-28 |accessdate=2011-02-19 |archive-date=2012-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121201211425/http://www.epa.gov/glnpo/basicinfo.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111122929/http://biology.usgs.gov/luhna/chap6.html |url=http://biology.usgs.gov/luhna/chap6.html |archivedate=2012-01-11 |title=LUHNA Chapter 6: Historical Landcover Changes in the Great Lakes Region |publisher=Biology.usgs.gov |date=2003-11-20 |accessdate=2011-02-19 |dead-url=no }}</ref><ref>{{cite book|first=Fereidoun|last=Ghassemi| year=2007|title=Inter-basin water transfer|url=https://archive.org/details/interbasinwatert0000ghas| publisher=Cambridge, Cambridge University Press|isbn=0-521-86969-2 }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] a4tyme59hksf4zg5v3wwoigg9scbwp3 0 44281 847400 803242 2026-09-24T07:15:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847400 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਾਰਕ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ | image = Mark Zuckerberg F8 2019 Keynote (32830578717) (cropped).jpg | image_size = 200px | caption =ਮਾਰਕ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ 2011 ਵਿੱਚ | birth_name =ਮਾਰਕ ਐਲੀਅਟ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|5|14}} | birth_place = ਵਾਈਟ ਪਲੇਨਜ਼, [[ਨਿਊਯਾਰਕ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] | occupation = [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ]] ਦਾ ਸਹਿ-ਥਾਪਕ, ਸੀ.ਈ.ਓ. (ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ | networth = [[ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ|$]]50 ਬਿਲੀਅਨ (ਦਸੰਬਰ 2016 ਅਨੁਸਾਰ) | spouse = ਪ੍ਰਿਸਿਲਾ ਚਾਨ | parents = | children = 1 }} '''ਮਾਰਕ ਐਲੀਅਟ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ''' ({{Lang-en|Mark Elliot Zuckerberg}}; ਜਨਮ: 14 ਮਈ 1984) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਉੱਦਮੀ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਸਾਈਟ [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ]] ਦੇ ਸਹਿ-ਥਾਪਕ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀਆਂ- ਡਸਟਿਨ ਮੌਸਕੋਵਿਟਸ, ਐਦੁਆਰਦੋ ਸੈਵਰਿਨ ਅਤੇ ਕਰਿਸ ਹੂਗਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕੈਂਪਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ 2012 ਤੱਕ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਫੈਲੀ। ਜੁਕਰਬਰਗ ਨੇ ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ। 2007 ਵਿੱਚ, 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਸੈਲਫ-ਮੇਡ ਅਰਬਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਉਸਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ $128 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ,<ref name="Bloomberg">{{cite magazine|date=|title=Bloomberg Billionaires Index: Mark Zuckerberg|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/mark-e-zuckerberg/|magazine=|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=January 2, 2022}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 6ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name=Bloomberg/> 2010 ਤੋਂ, ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="NetWorth">{{cite news|url=https://www.forbes.com/profile/mark-zuckerberg/|title=Mark Zuckerberg|work=Forbes|accessdate=May 19, 2012}}</ref><ref name=POTY>{{cite news|first=Lev|last=Grossman|authorlink=Lev Grossman|url=https://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|title=Person of the Year 2010: Mark Zuckerberg|date=December 15, 2010|work=Time|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130817081156/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|archivedate=August 17, 2013|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=The All-Time TIME 100 of All Time|url=https://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2112269_2112278,00.html|access-date=April 20, 2012|newspaper=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 18, 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120419230619/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2112269_2112278,00.html|archivedate=April 19, 2012|df=mdy-all}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, [[ਫੋਰਬਜ਼]] ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ 10 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=The World's Most Powerful People|url=https://www.forbes.com/sites/davidewalt/2016/12/14/the-worlds-most-powerful-people-2016/#26ec03f2368d|newspaper=Forbes|date=December 2016|access-date=December 14, 2016}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਵ੍ਹਾਈਟ ਪਲੇਨਜ਼, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿਖੇ 14 ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|last=Malone|first=Jasmine|url=http://www.telegraph.co.uk/technology/mark-zuckerberg/8204697/Mark-Zuckerberg-wins-Time-person-of-the-year-profile.html|title=Mark Zuckerberg wins Time person of the year: profile|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=Dec 15, 2010|location=London}}</ref> ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਐਡਵਰਡ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਕੈਰਨ ਕੇਂਪਨਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref>{{citation|title=The Zuckerbergs of Dobbs Ferry|url=http://nymag.com/news/features/zuckerberg-family-2012-5/index1.html|magazine=New York|issue=May 14, 2012|accessdate=May 21, 2012}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਂਣਾਂ ਰੈਂਡੀ, ਡੋਨਾ ਅਤੇ ਅਰੀਅਲ ਹਨ। ਆਰਡੀਸਲੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ, ਜਕਰਬਰਗ ਨੇ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਫਿਲਿਪਸ ਐਕਸੈਟਰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਜੂਨੀਅਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ (ਗਣਿਤ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ) ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਜੌਨਸ ਹਾਪਕਿੰਸਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟੈਲੈਂਟਿਉ ਯੂਥ'' ਸਮਰ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ 'ਤੇ, ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਹਿਬਰੂ ਭਾਸ਼ਾ, ਲਾਤੀਨੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਫੈਂਸਿੰਗ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ।<ref name=Kirkpatrick>{{cite book |title=The Facebook Effect: The Inside Story of the Company That Is Connecting the World |last=Kirkpatrick |first=David |year=2010 |publisher=[[Simon & Schuster]] |location=New York |isbn=978-1-4391-0211-4 |pages=20–21 |url=https://books.google.com/books?id=RRUkLhyGZVgC&pg=PA20#v=onepage&q&f=false|access-date=November 9, 2010}}</ref><ref name="whatwelearned">{{Cite news |first=Caitlin |last=McDevitt |title=What We Learned About Mark Zuckerberg This Week |date=March 5, 2010 |url=http://www.thebigmoney.com/blogs/facebook-status/2010/03/05/what-we-learned-about-mark-zuckerberg-week |work=The Big Money |access-date=March 5, 2010 |archive-date=ਮਾਰਚ 8, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308105506/http://www.thebigmoney.com/blogs/facebook-status/2010/03/05/what-we-learned-about-mark-zuckerberg-week |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |last=Grynbaum |first=Michael M. |url=http://www.thecrimson.com/article/2004/6/10/mark-e-zuckerberg-06-the-whiz |title=Mark E. Zuckerberg '06: The whiz behind thefacebook.com |newspaper=[[The Harvard Crimson]] |date=June 10, 2004}}</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ '''ਪ੍ਰਿਸਿਲਾ ਚਾਨ''' ਨਾਲ ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।<ref name="forbes1">{{citation |first=Clare |last=O'Connor |title=Mark Zuckerberg's Wife Priscilla Chan: A New Brand of Billionaire Bride |url=https://www.forbes.com/sites/clareoconnor/2012/05/20/mark-zuckerbergs-wife-priscilla-chan-a-new-brand-of-billionaire-bride/ |publisher=Forbes |date=May 20, 2012|access-date=May 21, 2012}}</ref><ref name="techstroke1">{{citation |title=Status Update: Mark Zuckerberg is married to Priscilla Chan |url=http://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/ |publisher=Techstroke |date=May 20, 2012 |access-date=May 21, 2012 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 19, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180119120050/https://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/ |url-status=dead }}</ref> ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਨੇ ਚਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਨੇ ਚੀਨ ਫੇਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |url=http://www.ecommercetimes.com/story/Zuckerberg-Goes-Searching-in-China-71499.html?wlc=1292882576 |title=Zuckerberg Goes Searching in China |first=Rob |last=Spiegel |date=December 20, 2010}}</ref><ref>{{cite web |work=ChineseTime.cn |url=http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx |title=Facebook founder Mark Zuckerberg learn chinese every morning |date=September 29, 2010 |access-date=ਮਈ 27, 2018 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 24, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124032855/http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx |dead-url=yes }}</ref> 19 ਮਈ 2012 ਨੂੰ, ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਅਤੇ ਚਾਨ ਨੇ ਜੁਕਰਬਰਗ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਵੀ ਮਨਾਿੲਆ।<ref>{{cite news |last=Stein |first=Joel |title=Facebook's Mark Zuckerberg marries sweetheart |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_FACEBOOK_CEO_MARRIED?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2012-05-19-21-31-02|access-date=May 19, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524030904/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_FACEBOOK_CEO_MARRIED?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2012-05-19-21-31-02 |archivedate=May 24, 2012 |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Facebook's Mark Zuckerberg marries Priscilla Chan |url=http://www.cbsnews.com/8301-501465_162-57437780-501465/facebooks-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/ |access-date=May 20, 2012 |newspaper=cbsnews.com |archive-date=ਅਗਸਤ 13, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813135358/http://www.cbsnews.com/8301-501465_162-57437780-501465/facebooks-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |first=Marcus |last=Wohlsen |title=Facebook's Mark Zuckerberg marries longtime girlfriend, Priscilla Chan: Palo Alto, Calif., ceremony caps busy week after company goes public |date=May 19, 2012 |agency=Associated Press |work=msnbc.com |url=http://www.msnbc.msn.com/id/47491836/ns/business/?gt1=54001 |access-date=May 20, 2012 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121119052039/http://www.msnbc.msn.com/id/47491836/ns/business/?gt1=54001 |url-status=dead}}</ref> 31 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ, ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਚਾਨ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਘੱਟ ਹੈ, ਕਿਉ ਕਿ ਚਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-us-canada-33743740 |title=Facebook founder Mark Zuckerberg to become a father |work=[[BBC News]] |publisher=[[BBC]] |date=July 31, 2015 |access-date=August 1, 2015}}</ref> 1 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਮੈਕਸਿਮਾ ਚੈਨ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ (ਮੈਕਸ) ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite web |title=The Switch Mark Zuckerberg and Priscilla Chan to give away 99 percent of their Facebook stock, worth $45 billion |url=https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2015/12/01/mark-zuckerberg-will-give-away-99-percent-of-his-facebook-stock/}}</ref><ref>{{Cite web |title=A letter to our daughter |url=https://www.facebook.com/notes/mark-zuckerberg/a-letter-to-our-daughter/10153375081581634 |website=www.facebook.com|access-date = December 1, 2015}}</ref> ਜੋੜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੀਨੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਵੀਡੀਓ, ਜੋ ਕਿ 6 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਕਸਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਚੀਨੀ ਨਾਂ ਚੇਨ ਮਿੰਗਯੁ ([[ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਚੀਨੀ]]: 陈明宇) ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Kell |first1=John |title=Mark Zuckerberg Reveals Daughter's Chinese Name |url=http://fortune.com/2016/02/08/facebook-zuckerberg-daughter/ |website=Fortune.com|access-date=February 29, 2016 |date=February 8, 2016 |quote=In a pretty adorable video shared by the tech executive over the weekend, Zuckerberg and his wife Priscilla Chan said their daughter Max's Chinese name is Chen Mingyu.}}</ref> ਅਗਸਤ, 2017 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਬੇਟੀ, ''ਅਗਸਟ'' ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Mark Zuckerberg and his wife just unveiled their new baby girl to the world |date=August 28, 2017 |accessdate=August 28, 2017 |url=http://www.foxnews.com/tech/2017/08/28/mark-zuckerberg-and-his-wife-just-unveiled-their-new-baby-girl-to-world.html |publisher=Fox News |archive-date=ਅਗਸਤ 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828205359/http://www.foxnews.com/tech/2017/08/28/mark-zuckerberg-and-his-wife-just-unveiled-their-new-baby-girl-to-world.html |url-status=dead}}</ref> ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਵੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੰਘਿੰਗਹੁਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਿਜਨੇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.businessinsider.com/mark-zuckerberg-visits-china-as-facebook-eyes-realistic-opportunity-to-enter-country-in-2018-2017-10 |title=Mark Zuckerberg is back in China as Facebook eyes opportunity to finally enter the country |website=Business Insider |date=October 28, 2017}}</ref> ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਨੂੰ [[ਯਹੂਦੀ]] ਬਣਾਿੲਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਨਾਸਤਿਕ]] ਬਣ ਗਿਆ।<ref name=Kirkpatrick /><ref>{{cite news |last=Vara |first=Vauhini |url=https://www.wsj.com/articles/SB119621309736406034 |title=Just How Much Do We Want to Share On Social Networks? |work=The Wall Street Journal |date=November 28, 2007|access-date=December 30, 2016}}</ref><ref name="Alef">{{cite book |author1=Daniel Alef |title=Mark Zuckerberg: The Face Behind Facebook and Social Networking |date=October 17, 2010 |publisher=Titans of Fortune Publishing |isbn=9781608043118 |url=https://books.google.com/books?id=z2z9y4uOy1QC&lpg=PP1&dq=Mark%20Zuckerberg%3A%20The%20Face%20Behind%20Facebook%20and%20Social%20Networking&pg=PP6#v=onepage&q=atheist&f=false|access-date=December 30, 2016}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] ਲਈ ਕਦਰਦਾਨੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/facebook-injects-buddhism-into-business-2013-6 |title=Facebook Is Injecting Buddhism Into Its Core Business So It Can Be More Compassionate | access-date=June 25, 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lionsroar.com/mark-zuckerberg-says-buddhism-is-an-amazing-religion/ |title=Mark Zuckerberg says "Buddhism is an amazing religion| access-date=October 27, 2015}}</ref> [[ਈਸਾਈ ਧਰਮ]] ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ [[ਪੋਪ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ]] ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਕੋਮਲਤਾ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਦੇ ਹਨ"।<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2016/08/29/pope-francis-and-facebooks-mark-zuckerberg-had-a-meeting-today/ |title=Pope Francis and Facebook’s Mark Zuckerberg had a meeting today - The Washington Post |last=Zauzmer |first=Julie |date=August 29, 2016 |publisher=[[The Washington Post]] |language=English|access-date=January 7, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.vanityfair.com/news/2016/08/mark-zuckerberg-pope-francis |title=Mark Zuckerberg Gives the Pope an Unusual Gift |last=Fox |first=Emily Jane |date=August 29, 2016 |publisher=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |language=English|access-date=January 7, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.americamagazine.org/issue/mark-zuckerberg-gets-facebook-time-pope-francis |title=Pope meets with Facebook founder Mark Zuckerberg |last=Esteves |first=Junno Arocho |date=August 29, 2016 |publisher=[[America (magazine)|America]] |language=English|access-date=January 7, 2017}}</ref> ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ== * [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ]] * [https://www.forbes.com/profile/mark-zuckerberg/ Mark Zuckerberg - Forbes] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਹਸਤੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] ano32uo90d20fo2evmvw1sefvx1obug 0 44597 847448 759220 2026-09-24T09:48:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847448 wikitext text/x-wiki {{Geobox|Desert | name =ਮੋਹਾਵੇ ਮਾਰੂਥਲ | native_name = Hayikwiir Mat'aar <ref>Munro, P., et al. ''A Mojave Dictionary'' Los Angeles: UCLA, 1992</ref> in [[Mojave language|Mojave]] | other_name =ਮੋਜਾਵੇ ਮਾਰੂਥਲ | category = | image = JT17M.jpg | image_caption = [[ਜੋਸ਼ੁਆ ਰੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਾਵੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਦਰਿਸ਼ | official_name = | etymology = | motto = | nickname = | flag = | symbol = | country = ਅਮਰੀਕਾ | state = [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]] | state1 = [[ਨੇਵਾਡਾ]] | state2 = [[ਯੂਟਾਹ]] | state3 = [[ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ]] | region = | district1 = | district2 = | district3 = | municipality = | parent = [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਰੂਥਲ]] ਈਕੋ ਖੇਤਰ <ref>[http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/na_eco.htm#Level%20I Western Ecology Division] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924144150/http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/na_eco.htm#Level%20I |date=2015-09-24 }}, US Environmental Protection Agency</ref> | range = | border = [[Great Basin Desert]] (north)<br>[[Sonoran Desert]] (south)<br>[[Colorado Plateau]] (east)<br>[[Colorado Desert]] (south) | part = | river = [[ਮੋਹਾਵੇ ਨਦੀ]] | tributary_left = | tributary_right = | child_left = | child_right = | city = | landmark = | building = | elevation_imperial = | prominence = | location = <!--previous coord syntax:{{coord|35|0.5|N|115|28.5|W|scale:5000000|display=title}}--> | coordinates_type = scale:2500000 | lat_d = 35 | lat_m = 0.5 | lat_s = | lat_NS = N | long_d = 115 | long_m = 28.5 | long_s = | long_EW = W | highest =[[Charleston Peak]] {{convert|11918|ft|abbr=on}}<ref name="State of Nevada">{{cite web|url=http://heritage.nv.gov/mosses/mojavems.htm|title=Bryophytes From the Northern Mojave Desert|first1=Lloyd R.|last1=Stark|first2=Alan T.|last2=Whittemore|work=Bryophytes of Nevada On-line|publisher=State of Nevada|accessdate=2010-04-26|archive-date=2003-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20030612171829/http://heritage.nv.gov/mosses/mojavems.htm|dead-url=yes}}</ref> | highest_location = [[ਮੌਤ ਦੀ ਘਾਟੀ|ਡੈਥ ਵੈਲੀ]]<ref name="biogucsb">{{cite web |url=http://www.biogeog.ucsb.edu/projects/gap/report/moj_rep.html |title=Appendix MOJ. The Mojave Desert Region |last=Thomas |first=Kathryn |author2=Stoms, David |author3=Davis, Frank |work=biogeog.ucsb.edu |publisher=Bio-Geography Lab at Donald Bren School of Environmental Science and Management at University of California Santa Barbara |accessdate=2012-04-08 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>| highest_region = | highest_state = | highest_elevation_imperial = | highest_lat_d =36 | highest_lat_m =10 | highest_lat_s =11 | highest_lat_NS =N | highest_long_d =117 | highest_long_m =05 | highest_long_s =21 | highest_long_EW =W | lowest = [[Badwater Basin]] {{convert|-282|ft|abbr=on}} | lowest_note = | lowest_location = [[ਮੌਤ ਦੀ ਘਾਟੀ|ਡੈਥ ਵੈਲੀ]]<ref>{{cite web |url=http://geology.com/below-sea-level/ |title=Land Below Sea Level| first= David K. |last=Lynch |work= Geology.com|publisher= |accessdate=2010-04-26}}</ref> | lowest_lat_d = 36 | lowest_lat_m = 51 | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = N | lowest_long_d = 117 | lowest_long_m = 17 | lowest_long_s = | lowest_long_EW = W | lowest_elevation_imperial = | watershed_imperial | length_imperial = | length_orientation = | width_imperial = | width_orientation = | height_imperial = | depth_imperial = | volume_imperial = | weight_imperial = | area = 124000 | area_land_imperial = | area_water_imperial = | area_urban_imperial = | area_metro_imperial = | population = | population_date = | population_urban = | population_metro = | population_density_imperial = | population_density_urban_imperial = | population_density_metro_imperial = | geology = [[Basin and Range Province]] | orogeny = | period = | biome = [[ਮਾਰੂਥਲ]] | plant = | animal = | author = | style = | material = | established = | date = | management = | management_location = | management_region = | management_country = | management_elevation_imperial = | management_lat_d = | management_lat_m = | management_lat_s = | management_lat_NS = | management_long_d = | management_long_m = | management_long_s = | management_long_EW = | government = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation_imperial = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | owner = | mayor = | leader = | public = [[Mojave National Preserve]], National Parks ([[Death Valley National Park|Death Valley]], [[Joshua Tree National Park|Joshua Tree]], [[Zion National Park|Zion]], and [[Grand Canyon National Park|Grand Canyon]]) | visitation = | visitation_date = | access = | ascent = | ascent_date = | discovery = | discovery_date = | postal_code = | area_code = | code = | free = | free_type = | map = Mojave Desert map.svg | map_caption = | map_background = | map_locator = | commons = | statistics = | website = | footnotes = }} '''ਮੋਹਾਵੇ ਮਾਰੂਥਲ''' ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]], ਕੁਛ ਹਿੱਸਾ ਮਧ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਪਛਮੀ [[ਨੇਵਾਡਾ]], ਉੱਤਰ ਪਛਮੀ [[ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ]] ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪਛਮੀ [[ਯੂਟਾਹ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੋਹਾਵੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ[[ਜੋਸ਼ੁਆ]] ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਰੂਥਲ ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਇਤਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮਗਰ ਕੁਛ ਬੜੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਲੀਨਕਸਟਰ]], [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]], [[ਵਿਕਟਰ ਵੱਲ]], ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੜਾ ਸ਼ਹਿਰ [[ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ]], [[ਨੇਵਾਡਾ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰੂਥਲ]] rr1co18kc9bmdu56pniei8z9nm8bjk8 0 45240 847453 701998 2026-09-24T10:36:33Z Sandeepchhattiana 24284 /* */ ਰਿਕਾਰਡ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ 2011 ਦੀ ਜਣਗਣਨਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰੈਫਰੈਂਸ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ 847453 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] t7fz8kfug1q234pabnxrqui2119yb9k 847454 847453 2026-09-24T10:38:29Z Sandeepchhattiana 24284 /* */ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। 847454 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] ejgz38weleshcn8jqboakj8jzdslecf 847465 847454 2026-09-24T11:01:42Z Sandeepchhattiana 24284 /* */ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਤੋਂ ਅੰਕੜੇ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਣਗਣਨਾ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਧਾਈ ਗਈ 847465 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 47nrm9h398wpnkoqvx9qb7ud9uepxg6 847467 847465 2026-09-24T11:07:42Z Sandeepchhattiana 24284 /* */ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੂਗੋਲਕ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਐਡ ਕੀਤੀ ਗਈ 847467 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] hu7jgf9vjupyz5ltp2o7i263dspxjfu 847468 847467 2026-09-24T11:10:46Z Sandeepchhattiana 24284 ਕ੍ਮਵਾਰ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ 847468 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 47nrm9h398wpnkoqvx9qb7ud9uepxg6 847469 847468 2026-09-24T11:14:47Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ */ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ 847469 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] jaqfiq7n0fg7mzem1qmiiw6xhht9ega 847471 847469 2026-09-24T11:18:40Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ */ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਕੀ ਢਾਂਚਾ ਐਡ ਕੀਤਾ 847471 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 65lxfps4fjgzox2m8kqm5w02hwjk3xc 847472 847471 2026-09-24T11:21:36Z Sandeepchhattiana 24284 /* 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ */ ਆਵਾਜਾਈ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ 847472 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}</ref> == 5. ਆਵਾਜਾਈ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] dlv3gzjmmn93dt1bs1kzr67doexdgac 847473 847472 2026-09-24T11:24:52Z Sandeepchhattiana 24284 /* 5. ਆਵਾਜਾਈ */ ਸਕੂਲਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ 847473 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}</ref> == 5. ਆਵਾਜਾਈ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। == 6. ਸਿੱਖਿਆ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] o0cw42cl21zsmbs0cthesc0sei3rsxi 847475 847473 2026-09-24T11:27:45Z Sandeepchhattiana 24284 /* 6. ਸਿੱਖਿਆ */ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ 847475 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}</ref> == 5. ਆਵਾਜਾਈ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। == 6. ਸਿੱਖਿਆ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}</ref> == 7. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਮ-III ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Sewa Kendra Sri Muktsar Sahib |url=https://muktsar.nic.in/sewa-kendra-sri-muktsar-sahib/ |publisher=District Sri Muktsar Sahib, Government of Punjab}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 3hmwmnb705xxg4y72oywghsz3rst1ij 847485 847475 2026-09-24T11:44:45Z Sandeepchhattiana 24284 /* 7. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ */ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ , ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋੜੀ ਗਈ 847485 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}</ref> == 5. ਆਵਾਜਾਈ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। == 6. ਸਿੱਖਿਆ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}</ref> == 7. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਮ-III ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Sewa Kendra Sri Muktsar Sahib |url=https://muktsar.nic.in/sewa-kendra-sri-muktsar-sahib/ |publisher=District Sri Muktsar Sahib, Government of Punjab}}</ref> == 8. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੀਰਮ ਦਾਸ ਡੇਰਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Punjab State Pharmacy Council record |url=https://pbspc.in/wp-content/uploads/2025/06/Pepsu-11-to-60673.pdf |publisher=Punjab State Pharmacy Council}}</ref> ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਡੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 7tr1trgifszuf8ai044o8fzqckbs5k3 847487 847485 2026-09-24T11:45:43Z Sandeepchhattiana 24284 /* 8. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ */ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਰੇ ਰੈਫਰੈਂਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ 847487 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name4 = ਦੋਦਾ | subdivision_type5 = ਬਲਾਕ | subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ | subdivision_type6 = ਥਾਣਾ | subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ | area_total_acre = 4706 | population_as_of = 2011 | population_total = 5228 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ਮਰਦ | population_blank1 = 2806 | population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ | population_blank2 = 2422 | postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 | registration_plate = PB-60 | official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ | blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117) | coordinates = | website = }} <small>ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।</small> == ਜਨਸੰਖਿਆ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |- | 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840 |- | 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994 |- | 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375 |} == ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Dulcha2024"/> ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।<ref name="Dulcha2024"/> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}</ref> == 5. ਆਵਾਜਾਈ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। == 6. ਸਿੱਖਿਆ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}</ref> == 7. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਮ-III ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Sewa Kendra Sri Muktsar Sahib |url=https://muktsar.nic.in/sewa-kendra-sri-muktsar-sahib/ |publisher=District Sri Muktsar Sahib, Government of Punjab}}</ref> == 8. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੀਰਮ ਦਾਸ ਡੇਰਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Punjab State Pharmacy Council record |url=https://pbspc.in/wp-content/uploads/2025/06/Pepsu-11-to-60673.pdf |publisher=Punjab State Pharmacy Council}}</ref> ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਡੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ। == 9. ਖੇਤੀਬਾੜੀ == ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਜੋਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}</ref> ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 3ssfv7wqs7rn2mqmm0r3120wlwn1njw 0 48430 847156 578335 2026-09-23T15:46:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847156 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site | name = ਤਰਾਖੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ | native_name = Museo del Traje | native_language = es | image = Museo del Traje.JPG | caption = | locmapin = ਸਪੇਨ | latitude = 40.44 | longitude = -3.728611 | location = [[ਮਾਦਰੀਦ]], [[ਸਪੇਨ]] | area = | built = 1973 | architect = Jaime López de Asiaín | architecture = ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ | governing_body = | designation1 = spain | designation1_offname = Museo del Traje | designation1_type = ਅਹਿੱਲ | designation1_criteria = ਸਮਾਰਕ | designation1_date = 1962<ref name="bic" /> | designation1_number = RI-51-0001379 }} '''ਤਰਾਖੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]]: ''Museo del Traje'') ਮਾਦਰੀਦ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਲਾ-ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ 1,60,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਲਾ-ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.saatchi-gallery.co.uk/museums/museum-profile/Museo+Del+Traje,+C.i.p.e./413.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-04 |archive-date=2013-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516145545/http://www.saatchi-gallery.co.uk/museums/museum-profile/Museo+Del+Traje,+C.i.p.e./413.html |dead-url=yes }}</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1973 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>http://everymuseummadrid.blogspot.com/2011/09/museum-of-costume-museo-del-traje-10.html</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਪੇਨੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਕਪੜੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ 1962 ਵਿੱਚ [[ਬੀਏਨ ਦੇ ਇੰਤੇਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਾਲ]] ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="bic">{{Bien de Interés Cultural}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਮੌਜੂਦਾ ਤਰਾਖੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ 2004 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ==ਇਮਾਰਤ== ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਖੇਮੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਦੇ ਆਸੀਆਈਨ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ 1969 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>http://www.esmadrid.com/en/tourist-information/museo-del-traje.pdf{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1971 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1973 ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1975 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>http://www.emporis.com/building/museodeltraje-madrid-spain {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Museo del Traje.JPG|ਤਰਾਖੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ File:Museo del Traje I.jpg|ਤਰਾਖੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{Commonscat|Museo del Traje (Madrid)}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] irvru8fdikrmcs8tk9kgtysohgbqk0y 0 50580 847106 566509 2026-09-23T12:21:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847106 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox stadium | stadium_name =ਜੇਰਲਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ | nickname = | image = [[Image:Stade-Gerland-RWC2007.JPG|250px]] | fullname = ਸਟੱਡ ਦ ਜੇਰਲਾਨ | location = [[ਲਿਓਂ]],<br /> [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] | coordinates = {{Coord|45|43|26|N|4|49|56|E|type:landmark_scale:2000|display=it}} | broke_ground = | built = 1914 | opened = 1926 | owner = ਲਿਓਂ ਸ਼ਹਿਰ | operator = [[ਓਲੰਪਿਕ ਲਿਓਨ]] | surface = ਘਾਹ | construction_cost = € 3,27,00,000 | tenants = [[ਓਲੰਪਿਕ ਲਿਓਨ]] | seating_capacity = 43,051<ref>http://www.olweb.fr/en/team/gerland-stadium-176.html</ref> | dimensions = 105 x 68 ਮੀਟਰ }} '''ਸਟੱਡ ਦ ਜੇਰਲਾਨ''', [[ਲਿਓਂ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਓਲੰਪਿਕ ਲਿਓਨ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 43,051 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/79/1676379_DOWNLOAD.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-27 |archive-date=2015-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150620231303/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/79/1676379_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}</ref> {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Stade de Gerland|ਸਟੱਡ ਦ ਜੇਰਲਾਨ}} * [http://www.olweb.fr/ ਓਲੰਪਿਕ ਲਿਓਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]] flp4t9x50cfrmm11kl9xmgbuspc1ukc 0 51366 847386 614558 2026-09-24T06:14:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847386 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Mahadev Desai and Gandhi 2 1939.jpg | image_size = 250px | name = ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਸਾਈ | caption = ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਸਾਈ ਬਾਪੂ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਲ | birth_name = | birth_date = 1 ਜਨਵਰੀ 1892 | death_date ={{death date and age|df=y|1942|08|15|1892|01|01}} | birth_place = [[ਸੂਰਤ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | known_for =ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ<br />ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ | education = ਐਲਐਲਬੀ | alma_mater = [[ਗੁਜਰਾਤ]] }} '''ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਸਾਈ''' ([[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]]: મહાદેવ દેસાઈ) (1 ਜਨਵਰੀ 1892 - 15 ਅਗਸਤ 1942) ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਵਧੇਰੇ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ (ਕਰੀਬ 25 ਸਾਲ) ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੂੰ "ਗਾਂਧੀ ਦਾ [[ਜੇਮਸ ਬਾਸਵੈੱਲ|ਬਾਸਵੈੱਲ]], ਗਾਂਧੀ ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ [[ਪਲੈਟੋ]], ਗਾਂਧੀ ਬੁੱਧ ਦਾ [[ਅਨੰਦ]]" ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news|title=Price of Freedom|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238154|accessdate=30 November 2012|newspaper=Outlook|date=15 August 2008|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407094911/http://www.outlookindia.com/article.aspx?238154|url-status=dead}}</ref><ref name="hindu">{{cite news|last=Guha|first=Ramachandra|title=Mahadev ..|url=http://www.hindu.com/mag/2005/10/23/stories/2005102300210300.htm|accessdate=30 November 2012|newspaper=The Hindu|date=23 October 2005|archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060112191452/http://www.hindu.com/mag/2005/10/23/stories/2005102300210300.htm|dead-url=yes}}</ref>== ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਮਹਾਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਸੂਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1 ਜਨਵਰੀ 1892 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 3 ਨਵੰਬਰ 1917 ਨੂੰ ਗੋਧਰਾ 'ਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ==ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮ== 1920 ਵਿੱਚ, ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਅਖਬਾਰ, ਸੁਤੰਤਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਸਾਈ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੰਗੀਆਂ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸਾਈਕਲੋਸਟਾਇਲਡ ਅਖਬਾਰ ਬਾਹਰ ਲਿਆ ਕੇ ਸਨਸਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]] 3jerhjev9a18t83gfeag2arg7u73dl7 0 51548 847245 715069 2026-09-23T20:33:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847245 wikitext text/x-wiki [[Image:Coal.jpg|thumb|right|ਕੋਲ਼ਾ, ਇੱਕ ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ]] '''ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ''' ਕੁਦਰਤੀ ਅਮਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣੇ ਹੋਏ [[ਬਾਲਣ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਬੇ ਹੋਏ [[ਪ੍ਰਾਣੀ]]ਆਂ ਦਾ ਹਵਾ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਗਲ਼ਨਾ। ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ 65 ਕਰੋੜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ<ref>Paul Mann, Lisa Gahagan, and Mark B. Gordon, "Tectonic setting of the world's giant oil and gas fields," in [[Michel T. Halbouty]] (ed.) [http://books.google.com/books?id=mrghwzjeU-AC&pg=PA50 ''Giant Oil and Gas Fields of the Decade, 1990–1999''], Tulsa, Okla.: [[American Association of Petroleum Geologists]], p. 50, accessed 22 June 2009.</ref> ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਾਰਬਨ]] ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲ਼ਾ]], [[ਕੱਚਾ ਤੇਲ]] ਅਤੇ [[ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{cite web|title=Fossil fuel|url=http://www.sciencedaily.com/articles/f/fossil_fuel.htm|work=ScienceDaily|access-date=2014-11-01|archive-date=2013-04-28|archive-url=https://www.webcitation.org/6GDV4LjPG?url=http://www.sciencedaily.com/articles/f/fossil_fuel.htm|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ [[ਮੀਥੇਨ]] ਵਰਗੇ ਘੱਟ [[ਕਾਰਬਨ]]:[[ਹਾਈਡਰੋਜਨ]] ਨਿਸਬਤ ਵਾਲ਼ੇ ਉੱਡਣਹਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਐਂਥਰਾਸਾਈਟ]] ਵਰਗੇ ਲਗਭਗ ਖ਼ਰੇ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਬਣੇ ਗ਼ੈਰ-ਉੱਡਣਹਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੀਥੇਨ [[ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨ]] ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ, ਤੇਲ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਾਂ [[ਮੀਥੇਨ ਕਲੈਥਰੇਟ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿ ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਲੱਖਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਵਿੱਚ ਤਾਪ ਅਤੇ ਦਾਬ ਹੇਠ ਪਏ ਮੁਰਦਾ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ [[ਪਥਰਾਟ|ਪਥਰਾਈ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ]] ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ,<ref>{{cite web|author=Novaczek, Irene|date=September 2000|title=Canada's Fossil Fuel Dependency|url=http://www.elements.nb.ca/theme/fuels/irene/novaczek.htm|publisher=Elements|accessdate=2007-01-18|archive-date=2019-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904215820/http://www.elements.nb.ca/theme/fuels/irene/novaczek.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Fossil fuel|url=http://oaspub.epa.gov/trs/trs_proc_qry.navigate_term?p_term_id=7068&p_term_cd=TERM|publisher=EPA|accessdate=2007-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312054557/http://oaspub.epa.gov/trs/trs_proc_qry.navigate_term?p_term_id=7068&p_term_cd=TERM|archivedate=2007-03-12|deadurl=yes}}</ref> ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1556 ਵਿੱਚ [[ਜੌਰਗ ਐਗਰੀਕੋਲਾ]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 18ਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿੱਚ [[ਮਿਖ਼ਾਈਲ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ]] ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। [[ਊਰਜਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ]] ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ 2007 ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿੱਚ 36.0% ਕੱਚਾ ਤੇਲ, 27.4% ਕੋਲ਼ਾ, 23.0% ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਊਰਜਾ ਖਪਾਅ ਵਿੱਚ ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤਕਰੀਬਨ 86.4% ਬਣਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://tonto.eia.doe.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm|title=U.S. EIA International Energy Statistics|accessdate=2010-01-12|archive-date=2013-04-28|archive-url=https://www.webcitation.org/6GDV3MMDx?url=http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm|dead-url=yes}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਪਥਰਾਟੀ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਪਣ-ਬਿਜਲੀ]] 6.3%, [[ਨਿਊਕਲੀ]] 8.5%, ਅਤੇ ਹੋਰ ([[ਭੂ-ਤਾਪੀ]], [[ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ|ਸੂਰਜੀ]], [[ਜਵਾਰੀ ਬਿਜਲੀ|ਬਿਜਲੀ]], [[ਹਵਾਈ ਬਿਜਲੀ|ਹਵਾਈ]], [[ਲੱਕੜ ਬਾਲਣ|ਲੱਕੜ]], [[ਕੂੜੇ ਤੋਂ ਊਰਜਾ|ਕੂੜਾ-ਕੱਟਾ]]) 0.9% ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/iea/overview.html|title=International Energy Annual 2006|accessdate=2009-02-08}}</ref> World energy consumption was growing about 2.3% per year. ਠੀਕ-ਠੀਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸਦਕਾ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਮਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੇਰ ਗਲ਼-ਸੜ ਕੇ ਗਾਦ ਹੇਠ ਦਫ਼ਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਗ਼ੈਰ-ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਸਰੋਤ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਭੰਡਾਰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੌਲ਼ੀ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ==ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ== * [http://www.wtrg.com/EnergyCrisis/index.html "The Coming Energy Crisis?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127015320/http://www.wtrg.com/EnergyCrisis/index.html |date=2020-11-27 }} – essay by James L. Williams of WTRG Economics and A. F. Alhajji of Ohio Northern University * [http://www7.nationalgeographic.com/ngm/0508/feature1/fulltext.html "ਪਾਵਰਿੰਗ ਦਾ ਫ਼ਿਊਚਰ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201124124/http://www7.nationalgeographic.com/ngm/0508/feature1/fulltext.html |date=2007-12-01 }} – ਮਾਈਕਲ ਪਾਰਫ਼ਿਟ (''ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੁਗਰਾਫ਼ਿਕ'') * [https://web.archive.org/web/20221201192554/https://priceofoil.org/fossil-fuel-subsidies/ "ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਸਬਸਿਡੀਆਂ "] * [https://www.oecd.org/fossil-fuels/publicationsandfurtherreading/OECD-IEA-G20-Fossil-Fuel-Subsidies-Reform-Update-2019.pdf ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣਾਂ ਉੱਤੇ ਇਮਦਾਰੀ ਰਕਮਾਂ (ਸਬਸਿਡੀਆਂ)] * [http://www.theregister.co.uk/2010/01/25/oil_companies_attacked Oil companies hit by 'state' cyber attacks] '''ਬਹਿਸ''' * [http://origeminorganicadopetroleo.blogspot.com/2011/01/thomas-gold-professional-papers.html The Origin of Methane (and Oil) in the Crust of the Earth] – Thomas Gold (Internet Archives) *[http://origeminorganicadopetroleo.blogspot.com/2011/02/normal-0-21-false-false-false-pt-br-x.html Abiotic theory debunked "fossil fuel" myth] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ]] 264tonuwwelriiahp05aqurtz7iznhq 0 51629 847324 825256 2026-09-24T01:37:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847324 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਟੀਵੀ | image = [[File:Breaking Bad logo.svg|250px|alt=A green montage with the name "Breaking Bad" written on it—the "Br" in "Breaking" and the "Ba" in "Bad" are denoted by chemical symbols]] | genre = [[ਜੁਰਮ ਸਾਂਗ]]<br />[[ਰੋਮਾਂਚ]]<ref name="AutoHY-1">{{cite web |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1995863,00.html |title=''Breaking Bad'': TV's Best Thriller |work=Time |first=James |last=Poniewozik |date=June 21, 2010 |accessdate=November 5, 2013 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181012193741/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1995863,00.html |url-status=dead }}</ref>[[ਸਮਕਾਲੀ ਪੱਛਮੀ]]<ref name="western">{{cite news |url=http://www.local-iq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3019&Itemid=56 |title=Contemporary Western: An Interview with Vince Gilligan |date=March 27, 2013 |publisher=Local IQ |first=Bill |last=Nevins |accessdate=May 31, 2013}}</ref><ref name="western2">{{cite news |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2013/09/29/breaking-bad-finale-lost-interviews-with-bryan-cranston-vince-gilligan.html |title=Breaking Bad Finale: Lost Interviews With Bryan Cranston & Vince Gilligan |date=September 29, 2013 |work=The Daily Beast |accessdate=March 6, 2014}}</ref><br /><!-- -->[[ਡਰਾਉਣਾ ਸੁਖਾਂਤ]]<ref name="black-comedy">Sources that refer to ''Breaking Bad'' being considered a [[black comedy]] include: *{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-writers-strike-of-200708-changed-breaking-bad,101217/ |title=The Writers' Strike of 2007–08 Changed ''Breaking Bad'' for the Better |work=[[The A.V. Club]] |date=August 6, 2013 |accessdate=August 31, 2013 |author=McFarland, Kevin |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 29, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200208/http://www.avclub.com/articles/the-writers-strike-of-200708-changed-breaking-bad,101217/ |url-status=dead }} *{{cite web |url=http://insidetv.ew.com/2012/07/13/breaking-bad-bryan-cranston-aaron-paul-season-5/ |title='Breaking Bad': Bryan Cranston, Aaron Paul, Vince Gilligan Reveal Season 5 Details |work=[[Entertainment Weekly]] |date=July 13, 2012 |accessdate=August 31, 2013 |author=Snierson, Dan |archive-date=ਜੁਲਾਈ 3, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703103123/http://insidetv.ew.com/2012/07/13/breaking-bad-bryan-cranston-aaron-paul-season-5/ |url-status=dead }} *{{cite web |url=http://www.hitfix.com/the-fien-print/comic-con-2012-live-blog-amcs-breaking-bad |title=Comic-Con 2012 Live-Blog: AMC's 'Breaking Bad' |work=[[HitFix]] |date=July 13, 2012 |accessdate=August 31, 2013 |author=Fienberg, Daniel |archive-date=ਸਤੰਬਰ 27, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927195933/http://www.hitfix.com/the-fien-print/comic-con-2012-live-blog-amcs-breaking-bad |url-status=dead }} *{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/breaking-bad-why-life-wont-be-the-same-without-this-radical-american-television-drama-8750844.html |title=Breaking Bad: Why Life Won't Be the Same Without This Radical American Television Drama |last=Bland |first=Archie |date=August 8, 2013 |work=[[The Independent]] |accessdate=September 1, 2013 }}</ref> | creator = [[ਵਿੰਸ ਗਿਲੀਗਨ]] | starring = {{plainlist| * [[ਬ੍ਰਾਇਨ ਕਰੈਨਸਟਨ]] * [[ਐਨਾ ਗੰਨ]] * [[ਐਰਨ ਪਾਲ]] * [[ਡੀਨ ਨੌਰਿਸ]] * [[ਬੈਟਸੀ ਬਰੈਂਟ]] * [[ਆਰਜੇ ਮਿਟ]] * [[ਬਾਬ ਓਡਨਕਰਕ]] * [[ਖ਼ਿਆਨਕਾਰਲੋ ਐਸਪੋਸੀਤੋ]] * [[ਜਾਨਥਨ ਬੈਂਕਸ]] * [[ਲੌਰਾ ਫ਼ਰੇਜ਼ਰ]] * [[ਜੈਸੀ ਪਲੀਮਨਜ਼]] }} | opentheme="ਬਰੇਕਿੰਗ ਬੈਡ ਥੀਮ" | composer = [[ਡੇਵ ਪੋਰਟਰ]] | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | num_seasons = 5 | num_episodes = 62 | list_episodes = | executive_producer = {{plainlist| * ਵਿੰਸ ਗਿਲੀਗਨ * [[ਮਾਰਕ ਜਾਨਸਨ]] * [[ਮੀਸੈਲ ਮੈਕਲਾਰਨ]] }} | producer = {{plainlist| * ਸਟੂਅਰਟ ਏ. ਲਿਓਨਜ਼ * [[ਸੈਮ ਕੈਟਲਿਨ]] * [[ਜਾਨ ਸ਼ੀਬਨ]] * [[ਪੀਟਰ ਗੋਲਡ]] * [[ਜਾਰਜ ਮੈਸਟਰਾਜ਼]] * [[ਤੋਮਾਸ ਸ਼ਨਾਊਤਸ]] * ਬ੍ਰਾਇਨ ਕਰੈਨਸਟਨ * [[ਮੋਇਰਾ ਵੈਲੀ-ਬੈੱਕਿਟ]] * ਕੈਰਨ ਮੋਰ * [[ਪੈਟੀ ਲਿੰਨ]] }} | location = [[ਐਲਬੂਕਰਕੀ, ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ|ਐਲਬੂਕਰਕੀ]], [[ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ]] | cinematography = {{plainlist| * [[ਮਾਈਕਲ ਸਲੋਵਿਸ]] * [[ਜਾਨ ਟੌਲ]] ("ਆਗੂ") }} | runtime = 47–58 ਮਿੰਟ | company = {{plainlist| * ਹਾਈ ਬ੍ਰਿੱਜ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ * ਗਰੈਨ ਵੀਆ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ * [[ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ]] }} | network = [[ਏ.ਐੱਮ.ਸੀ. (ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ)|ਏ.ਐੱਮ.ਸੀ.]] | picture_format = 16:9 ਐੱਚ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. | first_aired = 20 ਜਨਵਰੀ, 2008 | last_aired = 29 ਸਤੰਬਰ, 2013 | related = ''[[ਬੈਟਰ ਕਾਲ ਸਾਊਲ]]''<br />''[[ਮੈਟਾਸਟੈਸਿਸ]]'' | website = http://amctv.com/shows/breaking-bad }} '''''ਬਰੇਕਿੰਗ ਬੈਡ''''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਜੁਰਮ ਸਾਂਗ]] ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਵਿੰਸ ਗਿਲੀਗਨ]] ਨੇ ਸਿਰਜਿਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੜੀਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਏ.ਐੱਮ.ਸੀ. ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਰੁੱਤਾਂ ਵਾਸਤੇ 29 ਜਨਵਰੀ, 2008 ਤੋਂ 29 ਸਤੰਬਰ, 2013 ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ [[ਵਾਲਟਰ ਵਾਈਟ]] ([[ਬ੍ਰਾਇਨ ਕਰੈਨਸਟਨ]]) ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਮਾਰਦਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੜੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ [[ਫੇਫੜੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ]] ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਜਾਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਮਾਲੀ ਭਵਿੱਖ ਸੁਧਾਰਨ ਖ਼ਾਤਰ ਜੁਰਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ [[ਜੈਸੀ ਪਿੰਕਮੈਨ]] ([[ਐਰਨ ਪਾਲ]]) ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ [[ਮੈਥਮਫ਼ੈਟਾਮੀਨ]] ਬਣਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ [[ਅਲਬੂਕਰਕੀ, ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ == {{ਕਾਮਨਜ਼|Breaking Bad|ਬਰੇਕਿੰਗ ਬੈਡ}} *{{Official website|http://www.amctv.com/shows/breaking-bad|''Breaking Bad''}} – ਦਫ਼ਤਰੀ ਸਾਈਟ *{{Official website|http://www.sonypictures.com/tv/breakingbad|''Breaking Bad''}} – ਦਫ਼ਤਰੀ ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਸਾਈਟ *{{IMDb title|0903747}} *[http://www.emmys.com/shows/breaking-bad ''ਬਰੇਕਿੰਗ ਬੈਡ''] Emmys.com ਵਿਖੇ *{{tv.com show|breaking-bad}} *{{dmoz|Arts/Television/Programs/Dramas/Breaking_Bad|''ਬਰੇਕਿੰਗ ਬੈਡ''}} *[http://bettercallsaul.com/ ਬੈਟਰ ਕਾਲ ਸਾਊਲ!] *[http://savewalterwhite.com/ ਸੇਵ ਵਾਲਟਰ ਵਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰੇਕਿੰਗ ਬੈਡ]] 4xp7g4fdakdokk04q9qtnafxv745zfa 0 51633 847429 757005 2026-09-24T08:56:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847429 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name=ਮੇਜਰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ |image= |alt= |caption= |image_size= |landscape= |background=solo_singer |birth_name=ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ |alias= |birth_date= 14 ਜਨਵਰੀ 1961 |birth_place= |origin= |death_date= {{Death date and age|df=y|1999|12|14|1961|1|14}} |death_place= |genre=[[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]], [[ਦੋਗਾਣਾ|ਦੋਗਾਣੇ]] |occupation=[[ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]] |instrument= |years_active= |label= |associated_acts= |website= |notable_instruments= }} '''ਮੇਜਰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ''' (14 ਜਨਵਰੀ 1961 - 14 ਦਸੰਬਰ 1999) ਚੜ੍ਹਦੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਦਾਸ ਗੀਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=it>{{cite web|url=http://itunes.apple.com/us/artist/major-rajasthani/id443292503|title=iTunes - Music - Major Rajasthani|author=|date=|work=|publisher=www.itunes.apple.com|accessdate=14 January 2012}}</ref> ==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਮੇਜਰ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ 1961 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਪੰਜ ਕੇ ਕੇ ਜੀਦਾ ਬੁਟਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ, ਮਾਤਾ ਧਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।<ref>http://www.5abi.com/kala/015-major-rajasthani-ranjit-140112.htm</ref><ref name="TariButtar">{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?gl=IN&hl=en&client=mv-google&v=19raC24SwYw&fulldescription=1|title=Major Rajasthani Veera (A Tribute by Happy Randev)|author=|date=17 September 2011|work=|publisher=www.youtube.com|accessdate=14 January 2012}}</ref> ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸਹਿਜਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ [[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ|ਰਾਮਪੁਰੇ]] ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ, ਨਵੀ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।<ref name="TariButtar" /> ==ਗਾਇਕੀ== ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਮੇਜਰ ਨੂੰ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਨੇ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="TariButtar" /> ਉਸਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੈਸਟਾਂ ਦੇ ਨਾਮ:<ref>{{cite web|url=http://www.raag.fm/artist-153-Major_Rajasthani|title=Major Rajasthani music albums|author=|date=|work=|publisher=www.pz10.com|accessdate=14 January 2012|archive-date=9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180451/https://raag.fm/artist-153-Major_Rajasthani|dead-url=yes}}</ref> *ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ *ਕਾਰ ਰਿਬਨਾਂ ਵਾਲ਼ੀ *ਚੰਦਰੀ ਬੁਲਾਉਣੋ ਹਟ ਗਈ *ਧੰਨਵਾਦ ਵਿਚੋਲੇ ਦਾ<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/gp/aw/d/B0057UWQNM/ref=redir_mdp_mobile|title=Dhanwad Vichole Da:Amazon:MP3 Downloads|author=|date=|work=Buy music online|publisher=www.amazon.com|accessdate=24 Feb 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://itunes.apple.com/us/album/dhanwad-vichole-da/id443320877|title=iTunes - Music - Dhanwad Vichole Da - Apple|author=|date=|work=Buy music online|publisher=www.itunes.apple.com|accessdate=14 January 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਤੂੰ ਵੈਰਨੇ *ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ *ਤੇਰੇ ਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਨੀ ਕੁੜੀਏ *ਯਾਦ ਚੰਦਰੀ ;ਧਾਰਮਿਕ *ਆਜਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕਾ<ref>{{cite web|url=http://music.ovi.com/in/en/pc/Product/Aaja-Baba-Nanak/Aaja-Baba-Nanak/20387973|title=Download Aaja Baba Nanaka by Major Rajasthani on Nokia music|author=|date=|work=|publisher=www.music.nokia.com|accessdate=14 January 2012|archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120714094925/http://music.ovi.com/in/en/pc/Product/Aaja-Baba-Nanak/Aaja-Baba-Nanak/20387973|dead-url=yes}}</ref> *ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਦਿਆਂ ਜੰਗਲਾਂ ਚ<ref>{{cite web|url=http://www.sikhsangeet.com/albumid28-Major-Rajasthani-Machhiware-Dian-Janglan-Ch.html|title=Major Rajasthani - Machhiware Dian Janglan Ch - SikhSangeet|author=|date=|work=free download|publisher=www.sikhsangeet.com|accessdate=14 January 2012}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1999]] morxst0a1jodr8mkex98efu43tjmkuy 0 51900 847184 578515 2026-09-23T16:54:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847184 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name = ਦ ਹੌਬਿਟ: ਦ ਡੈਸੋਲੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸਮੌਗ |image = |caption = |border = yes |director = ਪੀਟਰ ਜੈਕਸਨ |producer = {{Plainlist| *[[ਕਾਰੋਲਿਨ ਕਨਿੰਘਮ]] *[[Zane Weiner]] *[[ਫ਼੍ਰਾਨ ਵਾਲਸ਼]] *[[ਪੀਟਰ ਜੈਕਸਨ]]}} |screenplay = {{Plainlist| *ਫ਼੍ਰਾਨ ਵਾਲਸ਼ *[[Philippa Boyens]] *ਪੀਟਰ ਜੈਕਸਨ *[[Guillermo del Toro]]}} |based on = {{based on|''ਦ ਹੌਬਿਟ''|ਜੇ. ਆਰ. ਆਰ. ਟੋਲਕੀਨ}} |starring = {{Plainlist|<!--PER BILLING POSTER. PLEASE DISCUSS ON TALK PAGE BEFORE CHANGING.--> *[[Ian McKellen]] *[[ਮਾਰਟਿਨ ਫ਼੍ਰੀਮੈਨ]] *[[ਰਿਚਰਡ ਆਰਮਿਟੇਜ]] *[[Benedict Cumberbatch]] *[[Evangeline Lilly]] *[[ਲੀ ਪੇਸ]] *[[ਲਿਊਕ ਈਵਨਸ]] *[[ਕੈਨ ਸਟੌਟ]] *[[ਜੇਮਜ਼ ਨੈਸਬਿਟ]] *[[ਓਰਲੈਂਡੋ ਬਲੂਮ]]}} |music = [[ਹੌਵਰਡ ਸ਼ੋਰ]] |cinematography = [[ਐਂਡ੍ਰਿਊ Lesnie]] |editing = [[Jabez Olssen]] |studio = {{Plainlist| *[[ਨਿਊ ਲਾਈਨ ਸਿਨੇਮਾ]] *[[ਮੈਟਰੋ-ਗੋਲਡਵਿਨ-ਮੇਅਰ]] *[[ਵਿੰਗਨਟ ਫ਼ਿਲਮਜ਼]]}} |distributor = [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼]] |released = {{Film date|df=yes|2013|12|02|[[ਲੌਸ ਏਂਜਲਸ]] ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ|2013|12|12|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ|2013|12|13|ਅਮਰੀਕਾ}} |runtime = 161 ਮਿੰਟ<ref name="Film Classification">{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/hobbit-desolation-smaug-2013|title=The Hobbit: The Desolation of Smaug (2013)|publisher=[[British Board of Film Classification]]|accessdate=5 April 2014|archive-date=11 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211200107/http://bbfc.co.uk/releases/hobbit-desolation-smaug-2013|url-status=dead}}</ref> |country = {{Plainlist| *ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ *ਅਮਰੀਕਾ<ref>{{cite web|title=The Hobbit The Desolation of Smaug (2013)|url=http://explore.bfi.org.uk/50c30c07b8b96|publisher=[[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ]]|accessdate=25 July 2014|archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112025704/http://explore.bfi.org.uk/50c30c07b8b96|dead-url=yes}}</ref>}} |language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |budget = $225 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="Los Angeles Times">{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-ct-box-office-hobbit-desolation-smaug-20131216,0,3005168.story#axzz2o6lzEKSk|title=The Hobbit: The Desolation of Smaug is king of the box office|publisher=[[Los Angeles Times]]|author=Jessica Gelt|accessdate=27 April 2014}}</ref> |gross = $958,366,855<ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=hobbit2.htm|title=The Hobbit: The Desolation of Smaug|work=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Amazon.com]]|accessdate=27 April 2014}}</ref> }} '''''ਦ ਹੌਬਿਟ: ਦ ਡੈਸੋਲੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸਮੌਗ''''' (ਪੰਜਾਬੀ: ਹੌਬਿਟ: ਸਮੌਗ ਦੀ ਤਬਾਹੀ) 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਦਲੇਰੀ ਭਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਪੀਟਰ ਜੈਕਸਨ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ [[ਵਿੰਗਨਟ ਫ਼ਿਲਮਸ]] ਨੇ [[ਨਿਊ ਲਾਈਨ ਸਿਨੇਮਾ]] ਅਤੇ [[ਮੈਟਰੋ-ਗੋਲਡਵਿਨ-ਮੇਅਰ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੰਟ ਇਨਕੌਰਪੋਰੇਟਡ]] ਨੇ ਵੰਡਿਆ। ਇਹ ਤਿੰਨ-ਹਿੱਸਾ, ਦ ਹੌਬਿਟ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜੇ. ਆਰ. ਆਰ. ਟੋਲਕੀਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ਦ ਹੌਬਿਟ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ''[[ਦ ਹੌਬਿਟ: ਐਨ ਅਨਐਕਸਪੈਕਟਡ ਜਰਨੀ|ਐਨ ਅਨਐਕਸਪੈਕਟਡ ਜਰਨੀ]]'' (2012) ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ''[[ਦ ਹੌਬਿਟ: ਦ ਬੈਟਲ ਆਫ਼ ਦ ਫ਼ਾਈਵ ਆਰਮੀਜ਼|ਦ ਬੈਟਲ ਆਫ਼ ਦ ਫ਼ਾਈਵ ਆਰਮੀਜ਼]]'' (2014) ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ [[3ਡੀ ਫ਼ਿਲਮ|3ਡੀ]] ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਰੇਮ ਰੇਟ|48 ਫ਼ਰੇਮ ਫ਼ੀ ਸੈਕਿੰਡ]] ਤੇ ਸ਼ੂਟ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ [[ਪਾਈਨਵੂਡ ਸਟੂਡੀਓਜ਼]] ਵਿਖੇ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref name="The Hollywood Reporter">{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/hobbit-completes-filming-peter-jackson-345996|title=The Hobbit Completes Filming - Peter Jackson Posts Facebook Message|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|author=Jordan Zakarin|accessdate=5 April 2014|date=6 July 2012}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] kj3y989qa0ag9ideh3y8dn03iknnygx 0 52099 847436 580634 2026-09-24T09:20:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847436 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਮੈਨ ਆਫ਼ ਸਟੀਲ | image = | alt = | caption = | director = [[ਜ਼ੈਕ ਸਨਾਈਡਰ]] | producer = {{plainlist| * [[ਚਾਰਲਸ ਰੋਵਨ]] * [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਨੋਲਨ]] * [[ਐਮਾ ਥੌਮਸ]] * [[ਡੇਬੋਰਾ ਸਨਾਇਡਰ]] }} | screenplay = [[ਡੇਵਿਡ ਐੱਸ. ਗੋਇਰ]] | story = {{plainlist| * ਡੇਵਿਡ ਐੱਸ. ਗੋਇਰ * ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਨੋਲਨ }} | based on = {{based on|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਤੇ|[[ਡੀ.ਸੀ. ਐਂਟਰਟੇਨਮੰਟ]]}} | starring = {{plainlist| * [[ਹੈਨਰੀ ਕੇਵਿਲ]] * [[ਐਮੀ ਐਡਮਸ]] * [[ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੈਨਨ]] * [[ਕੇਵਿਨ ਕੋਸਟਨਰ]] * [[ਡਿਆਨ ਲੇਨ]] * [[ਲੌਰੇਂਸ ਫ਼ਿਸਬਰਨ]] * [[Antje Traue]] * [[Ayelet Zurer]] * [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਮੇਲੋਨੀ]] * [[ਰੱਸਲ ਕ੍ਰੋ]]<ref>{{cite web |title = ''Man of Steel (2013)'' |url = http://www.dccomics.com/movies/man-of-steel-2013 |accessdate = 24 ਮਈ 2014}}</ref> }} | music = [[ਹੈਂਸ ਜ਼ਿਮਰ]] | cinematography = [[ਆਮਿਰ ਮੋਕਰੀ]] | editing = [[ਡੇਵਿਡ ਬ੍ਰੈਨਰ]] | studio = {{plainlist| * [[ਲੈਜੰਡਰੀ ਪਿਕਚਰਸ]] * [[ਸਿੰਕੌਪੀ ਇਨਕੌਰਪੋਰੇਟਡ|ਸਿੰਕੌਪੀ]] * ਡੀ.ਸੀ. ਐਂਟਰਟੇਨਮੰਟ }} | distributor = [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਪਿਕਚਰਸ]] | released = {{Film date|2013|06|12|ਲੰਡਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ|2013|06|14|ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|2013|06|14|ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ}} | country = ਅਮਰੀਕਾ<br />ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ<ref>{{cite web |title = ''MAN OF STEEL'' (12A) |url = http://explore.bfi.org.uk/5184366ec37bf |accessdate = 7 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-date = 2015-09-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150906052137/http://explore.bfi.org.uk/5184366ec37bf |dead-url = yes }}</ref> | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | runtime = 143 ਮਿੰਟ<ref>{{cite web |title = ''MAN OF STEEL'' (12A) |url = http://www.bbfc.co.uk/releases/man-steel-2013-7 |work = [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਕਲਾਸੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ]] |quote = 142m 50s |date = 21 ਮਈ 2013 |accessdate = 21 ਮਈ 2013 |archive-date = 21 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131021013313/http://www.bbfc.co.uk/releases/man-steel-2013-7 |url-status = dead}}</ref> | budget = $225 ਮਿਲੀਅਨ<ref>{{cite web |last = McNary |first = Dave |url = http://variety.com/2013/film/news/warner-bros-sets-bar-high-for-latest-and-priciest-incarnation-of-superman-1200493334/ |title = Warner Bros. Sets Bar High for Latest – and Priciest – Incarnation of Superman |work = Variety |date = 6 ਜੂਨ 2013 |accessdate = 6 ਜੂਨ 2013}}</ref> | gross = $668.05 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="mojo">{{cite web |url = http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=superman2012.htm |title = Man of Steel (2013) |publisher = [[ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਮੋਜੋ]] |accessdate = 2 ਅਕਤੂਬਰ 2013}}</ref> }} '''''ਮੈਨ ਆਫ਼ ਸਟੀਲ''''' 2013 ਦੀ ਇੱਕ [[ਸੂਪਰਹੀਰੋ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜੋ [[ਡੀ.ਸੀ. ਕਾਮਿਕਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ [[ਸੂਪਰਮੈਨ]] ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। [[ਲੈਜੰਡਰੀ ਪਿਕਚਰਸ]] ਅਤ [[ਸਿੰਕੌਪੀ ਫ਼ਿਲਮਸ]] ਦੀ ਸਹਿ-ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨੇ ਵੰਡਿਆ]]। ਜ਼ੈਕ ਸਨਾਈਡਰ ਇਸ ਦੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਐੱਸ. ਗੋਇਰ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰੇ [[ਹੈਨਰੀ ਕੇਵਿਲ]], [[ਐਮੀ ਐਡਮਸ]], [[ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੈਨਨ]], [[ਕੇਵਿਨ ਕੋਸਟਨਰ]], [[ਡਿਆਨ ਲੇਨ]], [[ਲੌਰੇਂਸ ਫ਼ਿਸਬਰਨ]] ਹਨ। ''ਮੈਨ ਆਫ਼ ਸਟੀਲ'' ਸੂਪਰਮੈਨ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ, ਕੋ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਾ ਇੱਕ ਰੀਬੂਟ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] pmst8cgmpqnvo3oaebd4gmu0albag1f 0 52975 847124 773245 2026-09-23T13:04:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847124 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਟਵਾਈਲਾਈਟ | image = ਤਸਵੀਰ:ਟਵਾਈਲਾਈਟ (2008 ਫਿਲਮ) poster.jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[ਕੈਥਰੀਨ ਹਾਰਡਵਿਕ]] | producer = ਵਿਕ ਗੌਡਫ੍ਰੇਅ<br />ਗ੍ਰੇਗ ਮੋਰਾਡੀਅਨ<br />ਮਾਰਕ ਮੋਰਗਨ | screenplay = [[ਮੇਲਿਸਾ ਰੋਸਨਬਰਗ]] | based on = [[ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ]] ਦੇ ਨਾਵਲ [[ਟਵਾਈਲਾਈਟ (ਨਾਵਲ)|''ਟਵਾਈਲਾਈਟ'']] ਉੱਪਰ | starring = [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਸਟੇਵਰਟ]]<br />[[ਰੌਬਰਟ ਪੈਟਿਨਸਨ]]<br />[[ਬਿਲੀ ਬਰੁੱਕ]]<br />[[ਪੀਟਰ ਫੈਸੀਨਲ]] | music = [[ਕਾਰਟਰ ਬਰਵੈੱਲ]] | cinematography = ਇੱਲੀਅਟ ਡੇਵਿਸ | editing = ਨੈਨਸੀ ਰਿਚਰਡਸਨ | studio = Temple Hill Entertainment<br />Maverick Films<br />Imprint Entertainment<br />DMG Entertainment | distributor = Summit Entertainment | released = {{Film date|2008|11|17|Los Angeles premiere|2008|11|21|United States}} | runtime = 121 ਮਿੰਟ<ref name="bbfc">{{cite news |url=http://www.bbfc.co.uk/website/Classified.nsf/0/634D764F90D0ECDC8025750000605A04?OpenDocument |title=TWILIGHT rated 12A by the BBFC |author=bbfc |date=2008-11-21 |publisher=bbfc |accessdate=2008-11-21 |archive-date=2008-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081209014608/http://www.bbfc.co.uk/website/Classified.nsf/0/634D764F90D0ECDC8025750000605A04?OpenDocument |url-status=dead }}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ | budget = $37 ਮਿਲੀਅਨ | gross = $392,616,625<ref name=boxoffice>{{cite web | url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=twilight08.htm | title=Twilight (2008) | publisher=[[Box Office Mojo]] | accessdate=2010-07-05}}</ref> It was released on DVD March 21, 2009 and became the most purchased DVD of the year.<ref>{{cite web | url=http://www.the-numbers.com/dvd/charts/annual/2009.php | title=Top Selling DVDs of 2009 | publisher=The Numbers | accessdate=2010-08-12 | archive-date=2011-05-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110515001903/http://www.the-numbers.com/dvd/charts/annual/2009.php | url-status=dead }}</ref> }} '''ਟਵਾਈਲਾਈਟ''' 2008 ਵਿੱਚ ਆਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ]] ਦੇ [[ਟਵਾਈਲਾਈਟ (ਨਾਵਲ)|ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ]] ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)|ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ==ਕਹਾਣੀ== ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾ '''ਬੇਲਾ''' ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਚਾਰਲੀ ਨਾਲ ਫੋਨਿਕਸ ਦੇ ਗਰਮ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਇੱਕ ਵੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੇਹਦ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਕੁੜੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿਚਣ ਲਈ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਪੁੱਠੀਆਂ-ਸਿਧੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ '''ਐਡਵਰਡ''' ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਉਸਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਪਰ ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਡਵਰਡ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਹੈ ਤੇ ਬੇਲਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਇੱਕ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਐਡਵਰਡ ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹਥ ਨਾਲ ਕਰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਐਡਵਰਡ ਤੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਈ ਸੁਆਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਐਡਵਰਡ ਉਸਨੂੰ ਨੂੰ ਉਸਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਿੱਤਰ '''ਜੈਕੋਬ''' ਤੋਂ ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਐਡਵਰਡ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਉਹ ਮ੍ਰਿਤ-ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜਿਓੰਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀ ਕੀ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਲਾ ਐਡਵਰਡ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਪਿਸ਼ਾਚ ਬਣਾ ਦਵੇ ਪਰ ਐਡਵਰਡ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ==ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ== * [[ਟਵਾਈਲਾਈਟ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਟਵਾਈਲਾਈਟ]] (Twilight) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ]] (New Moon) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ]] (Eclipse) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1]] (Breaking Dawn 1) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2]] (Breaking Dawn 2) ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2008 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)]] fyl6i61jj2ta2kofdfe0qtq44sx1scf 0 52995 847185 578552 2026-09-23T17:09:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847185 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ | image = Eclipse Theatrical One-Sheet.jpg | caption = ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | alt = <!-- [[WP:ALT]] description needed --> | director = [[ਡੇਵਿਡ ਸਲੇਡ]] | producer = {{ubl|ਵਿਕ ਗੌਡਫ੍ਰੇਅ|ਕੈਰਨ ਰੋਸਫੈਲਟ}} | screenplay = [[ਮੇਲਿਸਾ ਰੋਸਨਬਰਗ]] | based on = [[ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ]] ਦੇ ਨਾਵਲ [[ਇਕਲਿਪਸ (ਨਾਵਲ)|ਇਕਲਿਪਸ]] ਉੱਪਰ | starring = [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਸਟੇਵਰਟ]]<br />[[ਰੌਬਰਟ ਪੈਟਿਨਸਨ]]<br />[[ਬਿਲੀ ਬਰੁੱਕ]]<br />[[ਪੀਟਰ ਫੈਸੀਨਲ]] | music = [[ਹੋਵਰਡ ਸ਼ੋਰ]] | cinematography = [[ਜੇਵਿਯਰ ਅਗੁਇਰੇਸਰੋਬੇ]] | editing = [[ਨੈਨਸੀ ਰਿਚਰਡਸਨ]]<ref>{{cite web |author= Nicole Sperling |title= Summit replaces editor on 'The Twilight Saga: Eclipse' |url= http://hollywoodinsider.ew.com/2010/03/02/summit-replaces-editor-on-the-twilight-saga-eclipse/ |work= [[Entertainment Weekly]] |publisher= |date= 2010-03-02 |accessdate= 2010-03-02 |archive-date= 2010-03-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100303232042/http://hollywoodinsider.ew.com/2010/03/02/summit-replaces-editor-on-the-twilight-saga-eclipse/ |dead-url= yes }}</ref><br />Art Jones | studio = Temple Hill Entertainment<br />Maverick Films<br />Imprint Entertainment<br />Sunswept Entertainment | distributor = Summit Entertainment | released = {{Film date|2010|6|24|[[Los Angeles]] premiere|2010|6|30|United States}} | runtime = 123 ਮਿੰਟ<ref>{{Cite web |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/eclipse-2010 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-11-23 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809084146/https://www.bbfc.co.uk/releases/eclipse-2010 |url-status=dead}}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ | budget = $68 million<ref name="Mojo">{{cite web |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=eclipse.htm | title= The Twilight Saga: Eclipse (2010) | work= [[Box Office Mojo]] | publisher = [[Amazon.com]] |date= |accessdate=2010-07-12}}</ref> | gross = $698,491,347 }} '''ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ''' 2010 ਵਿੱਚ ਆਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ]] ਦੇ [[ਇਕਲਿਪਸ (ਨਾਵਲ)|ਇਕਲਿਪਸ]] ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫਿਲਮ ਲੜੀ)|ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ]] ਦੀ ਤੀਜੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ==ਕਹਾਣੀ== ਫਿਲਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵਧ ਰਹੇ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ| ਇਹ ਹਮਲੇ ਨਾ ਤਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਰ-ਭੇੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ| ਐਡਵਰਡ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਤੀਜੀ ਖਤਰਨਾਕ ਸ਼ੈਅ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਖੂਨ ਦੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਸੀ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਨਰ-ਭੇੜੀਏ ਮਿਲਕੇ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਸਾਥੀ ਜੇਮਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ।ਐਡਵਰਡ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜੈਕੋਬ ਬੇਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬੇਲਾ ਉਸਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੈਕੋਬ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਲਾ ਤੇ ਐਡਵਰਡ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਜਲਦ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੈਕੋਬ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਗੁੰਮਨਾਮ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਫੈਂਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬੇਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਰਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਗਾਈ ਬਾਰੇ ਜਲਦ ਈ ਦੱਸ ਦੇਣਗੇ| ==ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਫਿਲਮ ਲੜੀ== * [[ਟਵਾਈਲਾਈਟ (ਫਿਲਮ)|ਟਵਾਈਲਾਈਟ]] (Twilight) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ (ਫਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ]] (New Moon) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ (ਫਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ]] (Eclipse) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 (ਫਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1]] (Breaking Dawn 1) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 (ਫਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2]] (Breaking Dawn 2) ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2010 ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫਿਲਮ ਲੜੀ)]] 8n48rfk8jwlw4t0in5bkxuua33li4t7 0 53045 847186 676317 2026-09-23T17:09:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847186 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 | image = Breaking Dawn Part 1 Poster.jpg | alt = | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਬਿੱਲ ਕੰਡਨ]] | producer = {{ubl|ਵਿਕ ਗੌਡਫ੍ਰੇਅ|ਕੈਰਨ ਰੋਸਫੈਲਟ|ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ}} | screenplay = [[ਮੇਲਿਸਾ ਰੋਸਨਬਰਗ]] | based on = [[ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ]] ਦੇ ਨਾਵਲ [[ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ (ਨਾਵਲ)|ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧੇ ਭਾਗ ਉੱਪਰ | starring = [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਸਟੇਵਰਟ]]<br />[[ਰੌਬਰਟ ਪੈਟਿਨਸਨ]]<br />[[ਬਿਲੀ ਬਰੁੱਕ]]<br />[[ਪੀਟਰ ਫੈਸੀਨਲ]] | cinematography = [[ਗੁਲਿਰਮੋ ਨਵਾਰੋ]] | editing = ਵਰਜੀਨੀਆ ਕੈਟਜ਼ | studio = Temple Hill Entertainment<br />Sunswept Entertainment | distributor = Summit Entertainment | released = {{Film date|2011|10|30|ਰੋਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ|2011|11|18|ਅਮਰੀਕਾ}} | runtime = 117 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 117:00--><ref name=Runtime>{{cite web|title=''Breaking Dawn - Part 1''|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/breaking-dawn-part-1-1|work=[[British Board of Film Classification]]|date=October 27, 2011|accessdate=December 25, 2012|archive-date=ਸਤੰਬਰ 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915203331/http://www.bbfc.co.uk/releases/breaking-dawn-part-1-1|url-status=dead}}</ref><br />124 minutes<!--R1 DVD runtime: 124:07--> {{small|([[#Home media|Extended cut]])}} | country = ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ | budget = $110 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="mojopt1">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=breakingdawn.htm|title=The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 1|publisher=[[Box Office Mojo]]|accessdate=November 19, 2011}}</ref> | gross = $712,171,856 }} '''ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1''' 2011 ਵਿਚ ਆਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ]] ਦੇ [[ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ (ਨਾਵਲ)|ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ]] ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜੋ ਕਿ [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2]] ਸੀ| ਇਹ [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)|ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ| ==ਕਹਾਣੀ== ਫ਼ਿਲਮ [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ]] ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਬੇਲਾ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲਿਆ ਹੈ| ਬੇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ| ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਜੈਕੋਬ (ਉਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ) ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੱਗ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਬੇਲਾ ਐਡਵਰਡ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ| ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਿਚ ਬੇਲਾ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਦੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਉੱਪਰ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ| ਵਿਆਹ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਹੈ ਜੋ ਅਧਾ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਅਧਾ ਪਿਸ਼ਾਚ ਹੈ| ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਐਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ| ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਬੇਲਾ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਗਰਭ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਗਰਭ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਪਿਆਸ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਖੂਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬੁਝਦੀ ਹੈ| ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖੂਨ ਪੀਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ| ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਜਮੀਨ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਬੂੰਦ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ| ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕਦੀ ਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗਰਭ ਡਿਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਰੇਂਸਮੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਉਸਦਾ ਖੂਨ ਏਨਾ ਜਿਆਦਾ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਰਨ ਕੰਡੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਐਡਵਰਡ ਉਸਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਕੋਲ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਵਿਤ ਹੋ ਉੱਠਦੀ ਹੈ| ==ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ== * [[ਟਵਾਈਲਾਈਟ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਟਵਾਈਲਾਈਟ]] (Twilight) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ]] (New Moon) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ]] (Eclipse) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1]] (Breaking Dawn 1) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2]] (Breaking Dawn 2) ==ਹਵਾਲੇ== [[Category:2011 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[Category:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[Category:ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[Category:ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)]] i6h04hq9zyp0v19ogywt4e34wgyo3g0 0 53047 847187 676328 2026-09-23T17:10:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847187 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 | image = Breaking Dawn Part 2 Poster.jpg | alt = | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਬਿੱਲ ਕੰਡਨ]] | producer = {{ubl|ਵਿਕ ਗੌਡਫ੍ਰੇਅ|ਕੈਰਨ ਰੋਸਫੈਲਟ|ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ}} | screenplay = [[ਮੇਲਿਸਾ ਰੋਸਨਬਰਗ]] | based on = [[ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ]] ਦੇ ਨਾਵਲ [[ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ (ਨਾਵਲ)|ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ]] ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਧੇ ਭਾਗ ਉੱਪਰ | starring = [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਸਟੇਵਰਟ]]<br />[[ਰੌਬਰਟ ਪੈਟਿਨਸਨ]]<br />[[ਬਿਲੀ ਬਰੁੱਕ]]<br />[[ਪੀਟਰ ਫੈਸੀਨਲ]] | cinematography = [[ਗੁਲਿਰਮੋ ਨਵਾਰੋ]] | editing = ਵਰਜੀਨੀਆ ਕੈਟਜ਼ | music = [[ਕਾਰਟਰ ਬਰਵੈੱਲ]] | studio = Temple Hill Entertainment<br />Sunswept Entertainment | distributor = Summit Entertainment | released = {{Film date|2012|11|16}} | runtime = 115 ਮਿੰਟ<ref>{{Cite web |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/breaking-dawn-part-2-2012-0 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-11-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050226/http://www.bbfc.co.uk/releases/breaking-dawn-part-2-2012-0 |url-status=dead}}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ | budget = $120 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="bom">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=breakingdawn2.htm|title='The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 2'|publisher=[[Box Office Mojo]]|accessdate=November 13, 2013}}</ref> | gross = $829,685,377<ref name="bom"/><ref name="boxoffice.com">{{Cite web |url=http://www.boxoffice.com/statistics/movies/the-twilight-saga-breaking-dawn-part-2-2012 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-11-24 |archive-date=2021-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115183756/http://www.boxoffice.com/statistics/movies/the-twilight-saga-breaking-dawn-part-2-2012 |dead-url=yes }}</ref> }} '''ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2''' 2012 ਵਿਚ ਆਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ]] ਦੇ [[ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ (ਨਾਵਲ)|ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ]] ਨਾਵਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ 2011 ਵਿਚ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜੋ [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1]] ਸੀ| ਇਹ [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)|ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ| ==ਕਹਾਣੀ== ਬੇਲਾ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ ਉਹ ਅੰਸ਼ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ| ਉਸਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਬਦਲਾਵ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ| ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਐਡਵਰਡ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦਿਮਾਗ ਪੜ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨਤਾ ਢਲ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਰੇਂਸਮੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਬੜੇ ਅਜੀਬ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬਾਕੀ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਲਈ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਵੁਲਤ੍ਰੀ ਕੋਲ ਇਸਦੀ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਦੀ ਬੱਚੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਾਤਲ ਹੈ| ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬੀਜ ਬੋ ਦਿੰਦੇ ਹਨ| ਵੁਲਤ੍ਰੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਐਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਵੀ ਲੜਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਜੈਕੋਬ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਾਅ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਰੇਂਸਮੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਲ ਜੈਕੋਬ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਾਪਿਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਲਾ, ਐਡਵਰਡ, ਰੇਂਸਮੀ ਅਤੇ ਜੈਕੋਬ ਬਚੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ| ==ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ== * [[ਟਵਾਈਲਾਈਟ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਟਵਾਈਲਾਈਟ]] (Twilight) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ]] (New Moon) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ]] (Eclipse) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1]] (Breaking Dawn 1) * [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2]] (Breaking Dawn 2) ==ਹਵਾਲੇ== [[Category:2012 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[Category:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[Category:ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[Category:ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)]] 7blvyl8jkgg1n7dcbq4pcga4p8tyl3g 0 53367 847470 710602 2026-09-24T11:18:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847470 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name= ਰਾਉਡੀ ਰਾਠੋੜ | image=Rowdy Rathore.jpg | alt= | caption=Theatrical release poster | director=[[ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਾ]] | producer=[[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ]]<br/>[[ਰੋਨੀ ਸਕ੍ਰੇਵ੍ਵ੍ਲਾ]] | story= [[ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਅਹਮਦ]]<br/>[[ਐਸ. ਐਸ. ਰਾਜਾਮੋਉਲੀ]] | based on={{based on|''[[ਵਿਕਰਾਮਾਰਕੂੜੁ]]''|ਐਸ. ਐਸ. ਰਾਜਾਮੋਉਲੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਵੀ. ਵਿਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ <ref>{{Cite web |url=http://www.ifilmish.com/rajamouli-on-rowdy-rathore/ |title=Rajamouli about Rowdy Rathore |access-date=2014-11-28 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607044754/http://www.ifilmish.com/rajamouli-on-rowdy-rathore/ |dead-url=yes }}</ref>}} | screenplay=ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਅਹਮਦ | starring=[[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]]<br/>[[ਸੋਨਾਕਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ]] | music=[[ਸਾਜਿਦ-ਵਾਜਿਦ]] | cinematography=[[ਸੰਤੋਸ਼ ਥੁੰਦਇਆਲ]] | editing=ਸੰਤੋਸ਼ ਪਵਾਰ | studio=[[SLB Films]]<br/>Rawail Grandsons Entertainment and Software Pvt. Ltd. | distributor=[[UTV Motion Pictures]] | released= {{Film date|2012|6|1||df=y}} | runtime=143 minutes<ref name=Runtime>{{cite web|title=ROWDY RATHORE (15) – British Board of Film Classification|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/rowdy-rathore-2012-0|accessdate=8 October 2012|date=28 May 2012|archive-date=19 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819205221/http://www.bbfc.co.uk/releases/rowdy-rathore-2012-0|url-status=dead}}</ref> | country=ਭਾਰਤ | language=[[ਹਿੰਦੀ]] | budget={{INRConvert|450|m}} | gross={{INRConvert|4.1|b}}<ref name=gross/> }} '''''ਰਾਉਡੀ ਰਾਠੋੜ''''' 2012 ਦੀ ਇੱਕ [[ਬੌਲੀਵੁੱਡ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਾ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡੂਸਰ [[ਰਜਤ ਰਾਵੈਲ]], [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਰੋਨੀ ਸਕਰੂਵਾਲਾ]] ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ [[ਵਿਕਰਾਮਾਰਕੂੜੁ]] ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ [[ਐਸ. ਐਸ. ਰਾਜਾਮੋਉਲੀ]] ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਮਲਯਾਲਮ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਲਯਾਲਮ]] ਵਿੱਚ ''ਵਿਕਰਮਥਿਥਿਆ'', [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਵਿੱਚ ''ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਰਾਠੋੜ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ'', [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਵਿੱਚ "ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘਾ" ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ''ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ'' ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ |ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਦੂਹਰੇ ਰੂਪ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਸੋਨਾਕਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਪਰੇਸ਼ ਗੰਗਾਤ੍ਰਾ]], [[ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ]], [[ਗੁਰਦੀਪ ਕੋਹਲੀ]] ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੈ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਕਲਾਕਾਰ [[ਨਾਸਰ]] ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ |<ref>{{cite web|title=Full cast and crew for Rowdy Rathore |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/545805 |publisher=bollywoodhungama}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ[[ਸਾਜਿਦ-ਵਾਜਿਦ]] ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਫੈਜ਼ ਅਨਵਰ]] ਅਤੇ [[ਸਮੀਰ ਅੰਜਾਨ]] ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮ-ਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ [[ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ|ਐਕਸ਼ਨ ਅੰਦਾਜ਼]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ | <ref>{{cite web |author=Total Filmy |url=http://www.totalfilmy.com/feature/20120328/akshay_kumar_back_action_rowdy_rathore-35192.html |title=Akshay Kumar Back To Action With 'Rowdy Rathore' |publisher=Total Filmy |date=28 March 2012 |accessdate=18 April 2012 |archive-date=2 ਮਈ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502172134/http://www.totalfilmy.com/feature/20120328/akshay_kumar_back_action_rowdy_rathore-35192.html |dead-url=yes }}</ref> ਰਾਉਡੀ ਰਾਠੋੜ,ਇੱਕ ਚੋਰ ਸ਼ਿਵਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜੋ ਪਾਰੋ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਹਮਸ਼ਕਲ ਏ.ਸੀ.ਪੀ ਵਿਕਰਮ ਰਾਠੋੜ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਕਰਮ ਰਾਠੋੜ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਅਤੇ ਕ਼ਾਤਿਲ ਬਾਪਜੀ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੂਟ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਐਸ.ਐਲ.ਬੀ. ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੀਆਂ [[ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੇਰੀਟੇਜ]]ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ [[ਹੈਮਪੀ]] ਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ। <ref>{{cite web|title=Shanghai steady, Rowdy Rathore rocks |url=http://www.indianexpress.com/news/shanghai-steady-rowdy-rathore-rocks/960983 |publisher=indianexpress.com|accessdate=15 Jun 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Rowdy Rathore's shoot creates problems in Hampi |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1431564/Rowdy-Rathores-shoot-creates-problems-in-Hampi |publisher=bollywoodhungama |accessdate=24 April 2012}}</ref>''ਰਾਉਡੀ ਰਾਠੋੜ'' 1 ਜੂਨ 2012 ਨੂੰ INR 450 ਮਿਲੀਅਨ (US$7.3 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਬਜਟ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨੁਕਤਾਚੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਰਲਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ,ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਨੇ ਟਿਕਟ-ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਇੱਕਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ INR।2.01 ਬਿਲੀਅਨ (US$33 ਮਿਲੀਅਨ) ਕਮਾਏ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਿਕ ਕਾਮਯਾਬੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।{{INRConvert|2.01|b}}.<ref name=gross>{{cite web|title=Top Ten All Time Worldwide Grossers: EK THA TIGER 300 Crore Plus|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4889&nCat=|publisher=boxofficeindia|accessdate=13 September 2012|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915184004/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4889&nCat=|dead-url=unfit}}</ref> [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ "ਬਲਾੱਕਬਸਟਰ" ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਧਰ ਤੇ "ਐਵਰੇਜ" ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਈ ਗਈ।<ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4539&nCat= |title=Rowdy Rathore Is First BLOCKBUSTER of 2012 |date=11 June 2012 |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-date=16 ਜੂਨ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616011853/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4539&nCat= |dead-url=yes }}</ref> ''ਰਾਉਡੀ ਰਾਠੋੜ'' ਬੋਲੀਵੂਡ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] dzsvnk47qyy4ux1gbqo91vy8jwzjpje 0 53462 847099 676326 2026-09-23T12:04:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847099 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਜੈਂਗੋ ਅਨਚੇਨਡ | image = Django Unchained Poster.jpg | alt = | caption = ਥੀਏਟਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਕੁਇੰਟੀਨ ਤਾਰਾਂਤੀਨੋ]] | producer = {{Plainlist | * [[ਸਟੇਸੀ ਸ਼ੇਰ]] * [[ਰਿਜਿਨਾਲਡ ਹਡਲੀਨ]] * ਪਿਲਰ ਸ੍ਵੋਨੇ }} | writer = [[ਕੁਇੰਟੀਨ ਤਾਰਾਂਤੀਨੋ]] | starring = {{Plainlist | * [[ਜੇਮੀ ਫ਼ਾਕਸ]] * [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਵਾਲਟਜ]] * [[ਲੀਓਨਾਰਡੋ ਡਿਕੈਪਰੀਓ]] * [[ਕੈਰੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] * [[ਸੈਮੂਅਲ ਐੱਲ. ਜੈਕਸਨ]] }} | cinematography = [[ਰੋਬਰਟ ਰਿਚਰਡਸਨ]] | editing = [[ਫ਼੍ਰੇਡ ਰਾਸਕਿਨ]] | studio = [[ਵੇਨਸਟੇਨ ਕੰਪਨੀ]]<br /> [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਪਿਕਚਰਸ]] | distributor = ਦ ਵੇਇਨਸ਼ਟਾਈਨ ਕੰਪਨੀ {{small|(ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ)}}<br /> ਕੋਲੰਬੀਆ ਪਿਕਚਰਸ {{small|(ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ)}} | released = {{Film date|2012|12|11|[[Ziegfeld ਥੀਏਟਰ]]|2012|12|25|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | runtime = 165 ਮਿੰਟ<ref>{{cite web|title=''DJANGO UNCHAINED'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/django-unchained-2013-0|work=[[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਕਲਾਸੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ]]|date=17 ਦਿਸੰਬਰ 2012|accessdate=17 ਦਿਸੰਬਰ 2012|archive-date=2012-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231151926/http://www.bbfc.co.uk/releases/django-unchained-2013-0|url-status=dead}}</ref> | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget =$ 100,000,000<ref name="BOM">{{cite web |title= ''Django Unchained'' (2012) |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=djangounchained.htm|publisher=IMDB |work= [[ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਮੋਜੋ]]|accessdate=25 ਜਨਵਰੀ 2013}}</ref> | gross = $425,368,238<ref name="BOM" /> }} '''ਜੈਂਗੋ ਅਨਚੇਨਡ''' 2012 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। [[ਕੁਇੰਟੀਨ ਤਾਰਾਂਤੀਨੋ|ਕੁਇੰਟਨ ਤਾਰਾਂਤੀਨੋ]] ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ [[ਜੇਮੀ ਫਾਕਸ]], [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਵਾਲਟਜ]], [[ਕੈਰੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] ਅਤੇ [[ਸੈਮੂਅਲ ਐੱਲ. ਜੈਕਸਨ]] ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ।<ref name="ReleaseDate1">{{cite web |url=http://thefilmstage.com/news/quentin-tarantinos-django-unchained-sets-2012-release-date |title=Quentin Tarantino's 'Django Unchained' Sets 2012 Release Date |author=Raup, Jordan |date=14 ਜੂਨ 2011 |work=TheFilmStage.com |accessdate=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012}}</ref><ref name="ReleaseDate2">{{cite web |url=http://www.ropeofsilicon.com/tarantinos-django-unchained-set-christmas-2012-release |title=Tarantino's 'Django Unchained' Set for Christmas Day 2012 Release |author=Brevet, Brad |date=14 ਜੂਨ 2011 |work=RopeofSilicon.com |publisher=Rope of Silicon LLC |accessdate=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-date=2012-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215083937/http://www.ropeofsilicon.com/tarantinos-django-unchained-set-christmas-2012-release/ |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੈਂਗੋ (ਫ਼ਾਕਸ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਡਾ. ਸ਼ੁਲਤ੍ਜ਼ (ਵਾਲਟਜ) ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਇਨਾਮ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਸਫ਼ਰੀ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਸ਼ੁਲਤ੍ਜ਼, ਜੈਂਗੋ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਭਗੌੜੇ ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੱਡਾ ਇਨਾਮ ਖੱਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਂਗੋ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਹਿਲਡਾ (ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ) ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਉਹਨਾਂ ਵੇਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2012 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ]] fia7medw17o9cv4h78vdgger624wlfl 0 53926 847267 579199 2026-09-23T21:29:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847267 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox football club | clubname = ਪੀ. ਏਸ. ਵੀ. | image = [[File:PSV Eindhoven.png|225px|PSV's crest]] | fullname = ਫਿਲਿਪਸ ਸਪੋਰਟ ਵੇਰੇਨਿਗੈਨਗ | nickname = ''ਬੋਏਰੇਨ'' (ਕਿਸਾਨ) <br> ''ਲੇਮਪਕੇਸ'' (ਲਾਈਟ ਬਲਬ) | founded = 31 ਅਗਸਤ 1913<ref>{{Cite web |url=http://www.psv.nl/Club/Organisation.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-14 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714205757/http://www.psv.nl/Club/Organisation.htm |dead-url=yes }}</ref> | ground = [[ਫਿਲਿਪਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]]<br /> [[ਏਇਂਧੋਵੇਨ]] | capacity = 36,000<ref>{{Cite web |url=http://www.eredivisie.nl/Clubs/Clubdetails/club/PSV |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-14 |archive-date=2014-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023054127/http://www.eredivisie.nl/Clubs/Clubdetails/club/PSV |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/UEFACup/01/67/58/86/1675886_DOWNLOAD.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-14 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003231213/https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/UEFACup/01/67/58/86/1675886_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.psv.nl/Philips-Stadium.htm |title=Philips Stadium |work= |publisher=psv.nl |accessdate=4 December 2011 |archive-date=4 ਦਸੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111204080437/http://www.psv.nl/Philips-Stadium.htm |dead-url=yes }}</ref> | chairman = [[:nl:Toon Gerbrands|ਤੂਨ ਗੇਰਬ੍ਰਨਦਸ]] | manager = ਫਿਲਿਪ ਕੋਕੁ | league = [[ਏਰੇਡੀਵੀਸੀ]] | website = http://www.psv.nl | pattern_la1=_psv1415h|pattern_b1=_psv1415h|pattern_ra1=_psv1415h|pattern_sh1=_red_stripes|pattern_so1=_redtop | leftarm1=FF0000|body1=FFFFFF|rightarm1=FF0000|shorts1=000000|socks1=FFFFFF | pattern_la2=_psv1415a| pattern_b2=_psv1415a| pattern_ra2=_psv1415a | leftarm2=FFFFFF| body2=FFFFFF| rightarm2=FFFFFF| shorts2=FFFFFF| socks2=FFFFFF | pattern_la3=_psv1415t| pattern_b3=_psv1415t| pattern_ra3=_psv1415t | leftarm3=1655E9| body3=1655E9| rightarm3=1655E9| shorts3=1655E9| socks3=1655E9 }} '''ਫਿਲਿਪਸ ਸਪੋਰਟ ਵੇਰੇਨਿਗੈਨਗ ਏਇਂਧੋਵੇਨ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref name="fanrecord">{{cite web | title = 20 best bezochte wedstrijden in het Philips Stadion (1997-1998 - heden) | url = http://www.psvweb.nl/meestetoeschouwersthuis.php | publisher = PSVweb | accessdate = 22 June 2013 | archive-date = 17 ਅਕਤੂਬਰ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131017115457/http://www.psvweb.nl/meestetoeschouwersthuis.php | dead-url = yes }}</ref><ref name="edkaarten">{{cite web | title = PSV verkoopt weer 28.000 seizoenskaarten | url = http://www.ed.nl/sport/voetbal/psv/psv-verkoopt-weer-28-000-seizoenskaarten-1.3885561 | publisher = Eindhovens Dagblad | accessdate =5 August 2013|language=nl}}</ref><ref name="fanresearch">{{cite web | title = Vergeefse run op seizoenkaart PSV | url = http://www.ed.nl/sport/voetbal/psv/vergeefse-run-op-seizoenkaart-psv-1.2376727 | publisher = Eindhovens Dagblad | accessdate =22 June 2013}}</ref><ref name="supverpsv">{{cite web | title = Supportersvereniging PSV - Historie | url = http://www.supver-psv.nl/nl/vereniging/historie.html?refresh=1371751929 | publisher = Supportersvereniging PSV | accessdate =22 June 2013}}</ref>, ਇਹ [[ਏਇਂਧੋਵੇਨ]], [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਫਿਲਿਪਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਏਇਂਧੋਵੇਨ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref name="uefastadium">{{cite web | title = List of UEFA 4 Star Stadiums | url = http://www.worldstadiumdatabase.com/list-of-uefa-4-star-stadiums.htm | publisher = Sportgeschiedenis | accessdate =1 July 2013}}</ref><ref name="herdgang">{{cite web | title = Training facilities | url = http://www.psv.nl/De-Herdgang.htm | publisher = PSV.nl | accessdate = 1 July 2013 | archive-date = 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130430195909/http://www.psv.nl/De-Herdgang.htm | dead-url = yes }}</ref>, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|PSV Eindhoven|ਪੀ. ਏਸ. ਵੀ. ਏਇਂਧੋਵੇਨ}} * [http://www.psv.nl/ ਪੀ. ਏਸ. ਵੀ. ਏਇਂਧੋਵੇਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] hafhmtjdof47f1av2b82nkrc21qss1l 0 54366 847201 623826 2026-09-23T18:10:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847201 wikitext text/x-wiki   [[ਤਸਵੀਰ:Striped_Sun_at_Summer_Solstice_2016.jpg|right|thumb| ਸਾਂਤਾ ਬਾਰਬਰਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ|ਬੁਰਸ਼ ਅੱਗ]] ਤੋਂ [[ਮੋਹਾਵੇ ਮਾਰੂਥਲ|ਮੋਜਾਵੇ ਮਾਰੂਥਲ]] ਉੱਤੇ ਧੁੰਦ, 2016 ਦੇ ਜੂਨ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਫਿਲਟਰ ਦੇ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Smoke_haze_on_George_Street_(49197045361).jpg|thumb| ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ [[ਸਿਡਨੀ]] ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਬੁਸ਼ਫਾਇਰ|ਬੁਸ਼ਫਾਇਰ]] ਦਾ ਕਹਿਰ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Spooky_Summer_Sunset.jpg|thumb| ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਜੂਨ, 2016 ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਤੋਂ ਮੋਜਾਵੇ ਉੱਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਧੁੰਦ, [[ਸੂਰਜ]] ਦੇ ਉਲਟ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Smoky_Haze_with_Red_Clouds.jpg|thumb| ਧੁੰਦ ਕਾਰਨ ਲਾਲ ਬੱਦਲ, ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਕਣਾਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਖਿੰਡਣ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਰੇਲੇ ਸਕੈਟਰਿੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Haze_in_Mountains.jpg|thumb| ਮੌਨਟੇਰੀ, [[ਮੋਂਤੇਰੇਈ|ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਦੌਰਾਨ ਧੁੰਦ।]] '''ਧੁੰਦ''' ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀ ਘਟਨਾ|ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ]] ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੂੜ, ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁੱਕੇ ਕਣ ਹਵਾ ਦੀ ਅਸਪਸ਼ਟ [[ਦਿੱਖ]] ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਵਿੱਚ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ [[ਪਾਰਟੀਕੁਲੇਟ|ਹਨ]] । ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕੋਡਾਂ ਦੇ ਮੈਨੂਅਲ ਵਿੱਚ [[ਕੋਹਰਾ|ਧੁੰਦ]], [[ਬਰਫ਼ ਦੀ ਧੁੰਦ]], [[ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਧੂੰਆਂ|ਭਾਫ਼ ਦੀ ਧੁੰਦ]], [[ਧੁੰਦ]], ਧੁੰਦ, ਧੂੰਆਂ, [[ਵੋਗ|ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਸੁਆਹ]], [[ਧੂੜ ਤੂਫਾਨ|ਧੂੜ]], [[ਰੇਤ ਦਾ ਤੂਫ਼ਾਨ|ਰੇਤ]] ਅਤੇ [[ਬਰਫ਼ (ਵਰਖਾ)|ਬਰਫ਼]] ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿਤਿਜੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.wmo.int/pages/prog/www/WMOCodes/WMO306_vI1/Publications/1995edition2005update/WMO306_Vol-I-1-PartA.pdf|title=WMO Manual on Codes}}</ref> ਧੁੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ (ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ [[ਹਲ|ਹਲ ਵਾਹੁਣਾ]]), ਆਵਾਜਾਈ, ਉਦਯੋਗ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ [[ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਧੁੰਦ ਭੂਰੇ ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਧੁੰਦ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨੀਲੇ ਸਲੇਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਖੁਸ਼ਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧੁੰਦ ਦਾ ਗਠਨ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ, ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਧੁੰਦ ਦੇ ਕਣ [[ਬੱਦਲ ਸੰਘਣਾਕਰਨ ਨਿਊਕਲੀਅਸ|ਸੰਘਣਾਕਰਨ ਨਿਊਕਲੀਅਸ]] ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਸੰਘਣੀਕਰਨ ਅਤੇ ਧੁੰਦ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧੁੰਦ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ "ਗਿੱਲੀ ਧੁੰਦ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, ''ਧੁੰਦ'' ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਵਾਯੂਮੰਡਲ]] ਵਿੱਚ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਗਿੱਲੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਿੱਖ-ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ [[ਐਰੋਸੋਲ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਐਰੋਸੋਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ [[ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆ|ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ]] ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ [[ਦਹਿਨ|ਬਲਨ]] ਦੌਰਾਨ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਲਫਰ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ 'ਤੇ [[ਗੰਧਕ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ|ਸਲਫਰਿਕ ਐਸਿਡ]] ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਉੱਚ ਸਾਪੇਖਿਕ ਨਮੀ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਹਵਾ) ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿੱਲੇ-ਧੁੰਦ ਵਾਲੇ ਐਰੋਸੋਲ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਲਣ ਵੇਲੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਰਪੇਨਸ । ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਗਿੱਲੀ ਧੁੰਦ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਮ-ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਧੁੰਦ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਹਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ == ਧੁੰਦ ਅਕਸਰ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਕਣ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੁੱਕੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਲਟਕਣ ਵਾਲਾ ਕਫ਼ਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ [[ਸਾਹ]] ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੰਘਣੀ ਧੁੰਦ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਧੁੰਦ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1991 ਤੋਂ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੁੰਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸੁਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬੋਰਨੀਓ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1997 ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਧੁੰਦ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, [[ਆਸੀਆਨ|ਆਸੀਆਨ ਦੇਸ਼]] ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਧੁੰਦ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ (1997) 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ। 2002 ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਆਸੀਆਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰ- ਬਾਉਂਡਰੀ ਧੁੰਦ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ 'ਤੇ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਸੀਆਨ ਸਕੱਤਰੇਤ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.haze-online.or.id/ ASEAN action hazeonline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205080201/http://www.haze-online.or.id/|date=2005-02-05}}</ref> 2013 ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਧੁੰਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪੱਧਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, 3-ਘੰਟੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਇੰਡੈਕਸ 401 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-22998592|title=Singapore haze hits record high from Indonesia fires|date=21 June 2013|access-date=19 January 2014|publisher=BBC News}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਿਯੰਤਰਣ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਐਸ ਈਪੀਏ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨ ਵਜੋਂ ਇੰਟਰਏਜੈਂਸੀ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਆਫ਼ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਡ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟਸ (ਇੰਪ੍ਰੋਵ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੂਰਵ-ਉਦਯੋਗਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ<ref>{{Cite web|url=http://vista.cira.colostate.edu/Improve/|title=Improve – Interagency Monitoring of Protected Visual Environments|website=vista.cira.colostate.edu}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਲੀਨ ਏਅਰ ਐਕਟ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 156 ਕਲਾਸ I ਫੈਡਰਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਿਖਣਯੋਗਤਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਖਣਯੋਗਤਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ EPA ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.epa.gov/visibility/class1.html|title=Federal Class 1 Areas|access-date=2022-11-29|archive-date=2006-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20060412080716/http://www.epa.gov/visibility/class1.html|url-status=dead}}</ref> === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਾਦ === ==== ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਧੁੰਦ ==== ਧੁੰਦ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਹ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਧੁੰਦ ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਧੁੰਦ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਕਾਰਨ, [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਫੈਲੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਏ, ਜੋ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਆਹ ਅਤੇ ਕੋਲੇ ਦੀ ਗੰਧ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, 1997 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ। ਧੁੰਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੁਮਾਤਰਾ ਟਾਪੂ, ਬੋਰਨੀਓ ਦੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਰਿਆਉ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਬਾਗਬਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਅੱਗਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ। ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ [[ਮਲੱਕਾ ਪਣਜੋੜ|ਮਲਕਾ ਦੇ ਤੰਗ ਜਲਡਮਰੂ]] ਤੋਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna8908221|title=Hazardous haze shrouds Kuala Lumpur|website=NBC News}}</ref> 2015 ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਧੁੰਦ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ 2006 ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਧੁੰਦ ਵਰਗੇ ਮੌਕੇ ਸਨ ਜੋ 1997, 2013 ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਧੁੰਦ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਸਨ। == ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ == ਧੁੰਦ ਧਰਤੀ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਇਮੇਜਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੂਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਸੰਘਣੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਧੁੰਦ ਦੇ [[ਪਾਰਟੀਕੁਲੇਟ|ਕਣਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਖਿੰਡਣ ਅਤੇ [[ਝਲਕਾਰਾ|ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ]] ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਧੁੰਦਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਧੁੰਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੱਲ, ਸੂਰਜ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>''Figure 1''. "The setting sun dimmed by dense haze over State College, Pennsylvania on 16 September 1992". {{Cite web|url=http://www.spc.noa.gov/publications/corfidi/haze.html|title=Haze over the Central and Eastern United States|date=March 1996|publisher=The National Weather Digest|access-date=April 26, 2011}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਟਿੰਡਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਇੱਕ ਏਰੀਅਲ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸਲਈ ਬੱਦਲ, [[ਧੁੰਦ]] ਅਤੇ [[ਕੋਹਰਾ|ਧੁੰਦ]] ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਧੁੰਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੋਣਤਮਕ ਹੈ: ਛੋਟੀ (ਨੀਲੀ) ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ (ਲਾਲ/ [[ਲਾਲਹੇਠ ਕਿਰਨ|ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ]] ) ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਘੱਟ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਪਰ-ਟੈਲੀਫੋਟੋ ਲੈਂਸ ਅਕਸਰ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪੀਲੇ ਲਾਈਟ ਫਿਲਟਰ ਜਾਂ ਕੋਟਿੰਗਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://pages.mtu.edu/~shene/DigiCam/User-Guide/filter/filter-UV.html|title=UV, Skylight and Haze Filters|website=pages.mtu.edu|access-date=2022-05-06}}</ref> ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ (IR) ਇਮੇਜਿੰਗ ਨੂੰ IR-ਪਾਸ ਆਪਟੀਕਲ ਫਿਲਟਰਾਂ ਅਤੇ IR-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਡਿਟੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ, ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਆਰਕਟਿਕ ਧੁੰਦ]] * [[ਅੰਤਰ-ਬਾਉਂਡਰੀ ਧੁੰਦ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ 'ਤੇ ਆਸੀਆਨ ਸਮਝੌਤਾ]] * [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਭੂਰੇ ਬੱਦਲ]] * [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਧੂੜ]] * [[ਧੁੰਦ ਦਾ ਗੁਣਾਂਕ]] * [[ਲੰਬੀ-ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਬਾਉਂਡਰੀ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ 'ਤੇ ਸੰਮੇਲਨ]] * [[ਕੋਹਰਾ|ਧੁੰਦ]] * [[ਧੁੰਦ]] * [[ਸਹਾਰਨ ਏਅਰ ਲੇਅਰ]] * [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਧੁੰਦ]] * [[ਸਮੌਗ|ਧੁੰਦ]] * [[ਟ੍ਰੇਲ ਸਮੇਲਟਰ ਵਿਵਾਦ]] == ਨੋਟਸ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20060614172751/http://www.npi.gov.au/database/substance-info/profiles/69.html ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਲੂਟੈਂਟ ਇਨਵੈਂਟਰੀ - ਪਾਰਟੀਕੁਲੇਟ ਮੈਟਰ ਫੈਕਟ ਸ਼ੀਟ] * [http://www.spc.noaa.gov/publications/corfidi/hazeintro.html ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਉਹ ਧੁੰਦਲੇ ਦਿਨ] * [http://www.spc.noaa.gov/publications/corfidi/haze.html ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਧੁੰਦ] * [http://views.cira.colostate.edu/web/ ਯੂਐਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕਸ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਰਚਨਾ: ਵਿਊਜ਼ ਵਿਜ਼ੀਬਿਲਟੀ ਡੇਟਾਬੇਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215161506/http://views.cira.colostate.edu/web/ |date=2009-12-15 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ]] 40p079litpbsss1y5rv95eye5tm7rti 0 56589 847319 676344 2026-09-24T01:29:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847319 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ | name = ਬਰਡਮੈਨ<br/>Birdman | image = | caption = ਥੀਏਟਰੀ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਆਲੇਖ਼ਾਂਦਰੋ ਗੌਨਸਾਲਿਸ ਇਞਾਰੀਤੋ]] | producer = {{Plain list| * Alejandro G. Iñárritu * ਜੌਨ ਲੈਸ਼ਰ * [[ਆਰਨਨ ਮਿਲਚਨ]] * ਜੇਮਜ਼ ਡਬਲਿਊ ਸਕੌਚਡੋਪੋਲ }} | writer = {{Plain list| * Alejandro G. Iñárritu * [[Nicolás Giacobone]] * [[Alexander Dinelaris, Jr.]] * [[Armando Bó (screenwriter)|Armando Bo]] }} | starring = {{Plain list| * [[Michael Keaton]] * [[Zach Galifianakis]] * [[Edward Norton]] * [[Andrea Riseborough]] * [[Amy Ryan]] * [[Emma Stone]] * [[Naomi Watts]] <!--- Per poster order ---> }} | music = [[Antonio Sánchez (drummer)|Antonio Sánchez]] | cinematography = [[Emmanuel Lubezki]] | editing = {{Plain list| * [[Douglas Crise]] * [[Stephen Mirrione]] }} | production companies = {{Plain list| * [[Regency Enterprises]] * [[New Regency Pictures]] * M Productions * Le Grisbi Productions * [[TSG Entertainment]] * [[Worldview Entertainment]] }} | distributor = [[ਫ਼ੌਕਸ ਸਰਚਲਾਈਟ ਪਿਕਚਰਜ਼]] | released = 27 ਅਗਸਤ, 2014 (ਵੈਨਿਸ) | runtime = 119 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 119:12--><ref>{{cite web |url=http://bbfc.co.uk/releases/birdman-film |title=Birdman |publisher=[[British Board of Film Classification]] |date=September 11, 2014 |accessdate=October 29, 2014 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 30, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030092812/http://bbfc.co.uk/releases/birdman-film |url-status=dead }}</ref> | country = ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $16.5 ਮਿਲੀਅਨ<ref name=financiers /> | gross = $76.5 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="Mojo">{{cite web|title=Birdman (2014) |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=birdman.htm |publisher=[[Box Office Mojo]] |accessdate=February 22, 2015}}</ref> }} '''''ਬਰਡਮੈਨ ਜਾਂ (ਦੀ ਅਨਇਕਸਪੈਕਟਿਡ ਵਰਚੂ ਆਫ਼ ਇਗਨੋਰੈਂਸ)''''', ਜਿਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ '''''ਬਰਡਮੈਨ''''' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 2014 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਗੂੜ੍ਹ ਸੁਖਾਂਤ]] ਵਾਲ਼ੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਸਹਿ-ਲਿਖਾਰੀ, ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ [[ਆਲੇਖ਼ਾਂਦਰੋ ਗੌਨਸਾਲਿਸ ਇਞਾਰੀਤੂ]] ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ [[ਮਾਈਕਲ ਕੀਟਨ]] ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰੋਲ [[ਜ਼ੈਕ ਗੈਲੀਫ਼ੀਐਨਾਕਿਸ]], [[ਐਡਵਰਡ ਨੌਰਟਨ]], [[ਐਂਡਰੀਆ ਰਾਈਜ਼ਬੌਰੋ]], [[ਏਮੀ ਰਾਇਨ]], [[ਐਮਾ ਸਟੋਨ]] ਅਤੇ [[ਨਾਉਮੀ ਵਾਟਸ]] ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਚਾਰ [[ਔਸਕਰ ਇਨਾਮ]] ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Birdman (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਰਡਮੈਨ ਫ਼ਿਲਮ}} * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.birdmanthemovie.com}} * {{IMDb title|2562232|Birdman}} * {{AllRovi title|593157|Birdman}} * {{Mojo title|birdman|Birdman}} * {{Metacritic|birdman|Birdman}} * {{Rotten Tomatoes|birdman_2014|Birdman}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 21u0t0kx7jkkq0l8kx2vtdqubt6rial 0 56599 847105 764943 2026-09-23T12:13:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847105 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Jennifer Connelly 2012.jpg | caption = 2012 ਦੇ ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿਖੇ ਕੌਨਲੀ | alt = A woman with brown hair smiles into the camera. Behind her, there is a blue wall full of logos. | birth_date = 12 ਦਸੰਬਰ, 1970 | birth_place = [[ਕੈਰੋ, ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਯੂ.ਐੱਸ. | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | yearsactive = 1981–ਮੌਜੂਦਾ (ਮਾਡਲਿੰਗ)<br />1982–ਮੌਜੂਦਾ (ਅਦਾ) | birth_name = ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਲਿਨ ਕੌਨਲੀ | domesticpartner = ਡੇਵਿਡ ਡਗਨ (1990ਆਂ) | spouse = {{ਵਿਆਹ|[[ਪੌਲ ਬੈਟਨੀ]]|2003|}} | children = 3 }} '''ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਲਿਨ ਕੌਨਲੀ''' (12 ਦਸੰਬਰ, 1970 ਦਾ ਜਨਮ)<ref>{{cite journal|title=Monitor|url=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|journal=Entertainment Weekly|date=Dec 14, 2012|issue=1237|pages=26}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਹਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਬਾਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। 1984 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜੁਰਮ ਵਾਲ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਅ ਟਾਈਮ ਇਨ ਅਮੈਰੀਕਾ]]'' ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਰਸਾਲਿਆਂ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2000 ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਰੈੱਕਵੀਅਮ ਫ਼ਾਰ ਅ ਡਰੀਮ]]'' ਵਿੱਚ ਮੈਰੀਅਨ ਸਿਲਵਰ ਦੇ ਰੋਲ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇਹਨੇ ਵਾਹਵਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਕੌਨਲੀ ਨੇ ਨਿਰੰਤਰ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਫੈਨੋਮੀਨਾ" (1985), ਸੰਗੀਤਕ ਫੈਨਟੈਸੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਲਬ੍ਰੈਂਥ" (1986), ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ "ਕੈਰੀਅਰ ਓਪਰਨਿਚਿਟੀ" (1991), ਅਤੇ ਪੀਰੀਅਡ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫ਼ਿਲਮ "ਦਿ ਰਾਕੇਟੀਅਰ" (1991) ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ "ਡਾਰਕ ਸਿਟੀ" (1998) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡੈਰੇਨ ਅਰਨੋਫਸਕੀ ਦੇ ਨਾਟਕ "ਰੀਕੈਮ ਫਾਰ ਏ ਡਰੀਮ" (2000) ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਆਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਕੌਨਲੀ ਨੇ ਰੋਨ ਹਾਵਰਡ ਦੀ ਬਾਇਓਪਿਕ "ਏ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਮਾਈਂਡ" (2001) ਵਿੱਚ ਅਲੀਸਿਆ ਨੈਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਮਾਰਵਲ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫ਼ਿਲਮ "ਹਲਕ" (2003), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਰੂਸ ਬੈਨਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਖਿੱਚ "ਬੈਟੀ ਰੌਸ", ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਡਾਰਕ ਵਾਟਰ" (2005), ਨਾਟਕ "ਬਲੱਡ ਡਾਇਮੰਡ" (2006), ਸਾਇੰਸ ਗਲਪ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਦਿ ਡੇਅ ਦਿ ਸਟੂਡ ਸਟੂਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. ਸਟਿਲ (2008), ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ " ਹੀ ਇਜ਼ ਨਾਟ ਦਿਟ ਇਨਟੂ ਯੂ" (2009), ਅਤੇ "ਬਾਇਓਪਿਕ ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨ" (2009) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਰਨੋਫਸਕੀ ਦੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਫ਼ਿਲਮ "ਨੋਆਹ" (2014) ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ "ਅਲੀਤਾ: ਬੈਟਲ ਏਂਜਲ" (2019) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਕੌਨਲੀ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਲੈਂਸੀਗਾ ਫੈਸ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਵੇਲਨ ਕੈਸਮੈਟਿਕਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸੀਡੋ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿਹਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟਾਈਮ, ਵੈਨਿਟੀ ਫੇਅਰ ਅਤੇ ਐਸਕੁਆਇਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਖਬਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਕੌਨਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੈਸਕਿਲ ਮਾਉੰਟਟੇਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਕਾਇਰੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਈਲੇਨ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਡੀਲਰ, ਅਤੇ ਗਾਰਡ ਕਾਰਲ ਕੌਨਲੀ (1941-2008), ਇੱਕ ਕਪੜੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref name=Interview>{{cite journal|title=How holding out for something that mattered paid off|first=Ingrid|last=Sischy|date=April 1, 2002|work=Interview Magazine|publisher=Brant Publications|page=36}}</ref><ref name="Schneider">{{cite magazine|first=Karen S.|last=Schneider|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|magazine=[[People (magazine)|People]]|date=February 4, 2002|accessdate=September 1, 2009|pages=73, 74|issn=0093-7673|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 13, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ, ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇਈ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੌਨਲੀ ਦੀ ਮਾਂ ਯਹੂਦੀ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/jennifer-connelly-dark-victory|title=Jennifer Connelly: Dark Victory|last=Van Meter|first=Jonathan|date=October 23, 2007|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|access-date=May 26, 2018|language=|quote="I'm an Irish Jew," she says.}}</ref> Connelly's mother was [[Jewish]],<ref>{{Cite web|url=http://travelingboy.com/archive-travel-bev-jennifer_connelly.html|title=Jennifer Connelly On "American Pastoral" & Being A Working Mom|last=Cohn|first=Beverly|date=November 28, 2016|website=travelingboy.com|access-date=May 26, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.interfaithfamily.com/arts_and_entertainment/popular_culture/st/|title=A Pint of Guinness, A Cup of Manischevitz: Some Irish/Jewish Connections|last=Bloom|first=Nate|date=March 17, 2009|website=InterfaithFamily.com|language=|access-date=May 26, 2018}}</ref> ਤੇ ਇੱਕ ਯੀਸ਼ਿਵਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://atlantajewishtimes.timesofisrael.com/jews-making-news-bialik-and-connelly/|title=Jews Making News: Connelly and Bialik|last=|first=|date=August 20, 2013|work=Atlanta Jewish Times|access-date=May 26, 2018|language=}}</ref><ref>http://www.courant.com/news/connecticut/hc-xpm-2005-07-03-0507030261-story.html</ref>; ਕੌਨਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮੇ-ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਪਰਵਾਸੀ ਸਨ।<ref name="rf05">{{cite news|first=Ron|last=Dicker|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|newspaper=[[Hartford Courant]]|date=July 3, 2005|accessdate=December 14, 2008|archive-date=ਦਸੰਬਰ 15, 2015|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead}} She jokes that she was raised with a double dose of guilt, having an Irish Catholic father and a Jewish mother who was schooled at a yeshiva in New Rochelle.</ref><ref name=otc>{{cite interview |first=Jennifer|last=Connelly |interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo |location=New York |date=November 7, 2004 |work=Inside The Actors Studio}}</ref> ਕੌਨਲੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰੁਕਲਿਨ ਹਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਰੁਕਲਿਨ ਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਸੇਂਟ ਐਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਮਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ 1976 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਵੁੱਡਸਟਾਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਪਰਿਵਾਰ ਬਰੁਕਲਿਨ ਹਾਈਟਸ ਪਰਤਿਆ, ਅਤੇ ਕੌਨਲੀ ਸੇਂਟ ਐਨ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|url-status=dead|archive-date=January 18, 2013|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|accessdate=August 16, 2011}}</ref> ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਨਲੀ 1988 ਵਿੱਚ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਕੌਨਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ "ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਲਾਅ-ਸਕੂਲ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਜੋ ਕਿ 24 ਘੰਟੇ ਖੁੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਮੈਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/3645019/Over-achiever-and-proud-of-it.html|title=Over-achiever - and proud of it|date=2005-07-11|access-date=2019-07-21|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> ਯੇਲ ਵਿਖੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਨਲੀ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ 1990 ਵਿੱਚ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਏ ਲੰਡਨ, ਹਾਵਰਡ ਫਾਈਨ ਅਤੇ ਹੈਰੋਲਡ ਗੁਸਕਿਨ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="TCM">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/participant.jsp?spid=37880&apid=172219|title=Jennifer Connelly biography|year=2009|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System|accessdate=August 8, 2010|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023034310/http://www.tcm.com/tcmdb/participant.jsp?spid=37880&apid=172219|url-status=dead}}</ref> ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਕੌਨਲੀ ਨੇ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਜਦੋਂ ਕੌਨਲੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦੋਸਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਮਾਡਲ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਫੋਰਡ ਮਾਡਲਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੋਸਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੌਨਲੀ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਿੰਟ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। "ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ" ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ 1986 ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਸੈਵਨਟੀਨ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਕਵਰਾਂ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite journal|date=April 1986 |journal=Seventeen Magazine |title= Cover|url=https://archive.org/details/catloverscookboo00laws |publisher=Hearst Communications, Inc. |id=714356-04}}</ref><ref>{{cite journal|date=August 1986 |journal=Seventeen Magazine |title= Cover|url=https://archive.org/details/catloverscookboo00laws |publisher=Hearst Communications, Inc. |id=714356-08}}</ref><ref>{{cite journal|date=April 1987 |journal=Seventeen Magazine |title= Cover|url=https://archive.org/details/technicalpapo00inte |publisher=Hearst Communications, Inc. |id=714356-04}}</ref><ref>{{cite journal|date=December 1988 |journal=Seventeen Magazine |title= Cover|url=https://archive.org/details/highfrequencypow1988inte |publisher=Hearst Communications, Inc. |id=714357-12}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1986 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਪਾਨੀ ਬਜ਼ਾਰ ਲਈ ਦੋ ਪੌਪ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ: ਜੋ "ਮੋਨੋਲੌਗ ਆਫ਼ ਲਵ" ਅਤੇ "ਮੈਸੇਜ ਆਫ਼ ਲਵ" ਸਨ।<ref>{{cite AV media notes| title =Monologue of Love | others = Jennifer Connelly|year =1986|type= 7-inch disk|publisher=Toshiba East World Records|id=WTP-17908}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਫੋਨੇਟਿਕ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=mzTW9Nitee4C&pg=PA135&q=%22jennifer%20connelly%22%20stanford|title=Entertainment Celebrities|last=Laufenberg|first=Norbert B.|publisher=Trafford Publishing|year=2005|isbn=978-1-4120-5335-8|accessdate=April 17, 2011}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === Film === <!--DO NOT ADD ROWSPANS PER WP:FILMOGRAPHY--> {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! Director ! class="unsortable" | Notes |- | 1984 ! scope="row" | ''[[Once Upon a Time in America]]'' | Young Deborah Gelly |[[Sergio Leone]] | |- | rowspan="2" | 1985 ! scope="row" | ''[[Phenomena (film)|Phenomena]]'' | Jennifer Corvino |[[Dario Argento]] | |- ! scope="row" | ''[[Seven Minutes in Heaven (film)|Seven Minutes in Heaven]]'' | Natalie Becker |Linda Feferman | |- | 1986 ! scope="row" | ''[[Labyrinth (1986 film)|Labyrinth]]'' | Sarah Williams |[[Jim Henson]] | |- | 1988 ! scope="row" | ''[[Some Girls (film)|Some Girls]]'' | Gabriella d'Arc |[[Michael Hoffman (director)|Michael Hoffman]] | |- | 1989 ! scope="row" |''[[Etoile (film)|Etoile]]'' | Claire Hamilton / Natalie Horvath |[[Peter Del Monte]] | |- | 1990 ! scope="row" | ''[[The Hot Spot]]'' | Gloria Harper |[[Dennis Hopper]] | |- | rowspan="2" | 1991 ! scope="row" | ''[[Career Opportunities (film)|Career Opportunities]]'' | Josie McClellan |Bryan Gordon | |- ! scope="row" |''[[The Rocketeer (film)|The Rocketeer]]'' | Jenny Blake |[[Joe Johnston]] | |- | 1994 ! scope="row" | ''[[Of Love and Shadows]]'' | Irene |[[Betty Kaplan]] | |- | 1995 ! scope="row" | ''[[Higher Learning]]'' | Taryn |[[John Singleton]] | |- | rowspan="2" | 1996 ! scope="row" | ''[[Mulholland Falls]]'' | Allison Pond |[[Lee Tamahori]] | |- ! scope="row" | ''Far Harbor'' | Ellie |John Huddles | |- | 1997 ! scope="row" | ''[[Inventing the Abbotts]]'' | Eleanor Abbott |[[Pat O'Connor (director)|Pat O'Connor]] | |- | 1998 ! scope="row" |''[[Dark City (1998 film)|Dark City]]'' | Emma Murdoch / Anna |[[Alex Proyas]] | |- | rowspan="3" | 2000 ! scope="row" | ''[[Waking the Dead (film)|Waking the Dead]]'' | Sarah Williams |[[Keith Gordon]] | |- ! scope="row" | ''[[Requiem for a Dream]]'' | Marion Silver |[[Darren Aronofsky]] | |- ! scope="row" | ''[[Pollock (film)|Pollock]]'' | [[Ruth Kligman]] |[[Ed Harris]] | |- | 2001 ! scope="row" |''[[A Beautiful Mind (film)|A Beautiful Mind]]'' | [[Alicia Nash]] |[[Ron Howard]] | |- | rowspan="2" | 2003 ! scope="row" | ''[[Hulk (film)|Hulk]]'' | [[Betty Ross]] |[[Ang Lee]] | |- ! scope="row" | ''[[House of Sand and Fog (film)|House of Sand and Fog]]'' | Kathy Nicolo |[[Vadim Perelman]] | |- | 2005 ! scope="row" |''[[Dark Water (2005 film)|Dark Water]]'' | Dahlia Williams |[[Walter Salles]] | |- | rowspan="2" | 2006 ! scope="row" |''[[Little Children (film)|Little Children]]'' | Kathy Adamson |[[Todd Field]] | |- ! scope="row" |''[[Blood Diamond]]'' | Maddy Bowen |[[Edward Zwick]] | |- | 2007 ! scope="row" |''[[Reservation Road]]'' | Grace Learner |[[Terry George]] | |- | rowspan="2" | 2008 ! scope="row" |''[[The Day the Earth Stood Still (2008 film)|The Day the Earth Stood Still]]'' | Helen Benson |[[Scott Derrickson]] | |- ! scope="row" |''[[Inkheart (film)|Inkheart]]'' | Roxane |[[Iain Softley]] | |- | rowspan="3" | 2009 ! scope="row" |''[[He's Just Not That into You (film)|He's Just Not That Into You]]'' | Janine Gunders |[[Ken Kwapis]] | |- ! scope="row" |''[[9 (2009 animated film)|9]]'' | 7 |[[Shane Acker]] |Voice only |- ! scope="row" |''[[Creation (2009 film)|Creation]]'' | [[Emma Darwin]] |[[Jon Amiel]] | |- | 2010 ! scope="row" |''[[Virginia (2010 film)|Virginia]]'' | Virginia |[[Dustin Lance Black]] | |- | rowspan="2" | 2011 ! scope="row" |''[[The Dilemma]]'' | Beth |Ron Howard | |- ! scope="row" |''[[Salvation Boulevard]]'' | Gwen Vanderveer |George Ratliff | |- | 2012 ! scope="row" |''[[Stuck in Love]]'' | Erica |[[Josh Boone (director)|Josh Boone]] | |- | rowspan="4" | 2014 ! scope="row" |''[[Winter's Tale (film)|Winter's Tale]]'' | Virginia Gamely |[[Akiva Goldsman]] | |- ! scope="row" |''[[Aloft (film)|Aloft]]'' | Nana Kunning |[[Claudia Llosa]] | |- ! scope="row" |''[[Noah (2014 film)|Noah]]'' | [[Naamah (Genesis)|Naameh]] |Darren Aronofsky | |- ! scope="row" |''[[Shelter (2014 film)|Shelter]]'' | Hannah |[[Paul Bettany]] | |- | 2016 ! scope="row" |''[[American Pastoral (film)|American Pastoral]]'' | Dawn Dwyer Levov |[[Ewan McGregor]] | |- | rowspan="2" | 2017 ! scope="row" |''[[Spider-Man: Homecoming]]'' | Karen / Suit Lady |[[Jon Watts]] |Voice only |- ! scope="row" |''[[Only the Brave (2017 film)|Only the Brave]]'' | Amanda Marsh |[[Joseph Kosinski]] | |- | 2019 ! scope="row" |''[[Alita: Battle Angel]]'' | Dr. Chiren |[[Robert Rodriguez]] | |- | 2020 ! scope="row" |''[[Top Gun: Maverick]]'' | Penny Benjamin |Joseph Kosinski |Post-production |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਨਾਂ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | Notes |- | 1982 ! scope="row" | ''[[Tales of the Unexpected (TV series)|Tales of the Unexpected]] | The Girl | Episode: "Stranger in Town" |- | 1992 ! scope="row" |''[[The Heart of Justice]]'' | Emma Burgess | [[Television film]] |- | 1995 ! scope="row" | ''Out There'' | Woman in grocery line | Television film; [[Cameo appearance|uncredited]]<ref>{{citation needed|date=December 2016}}</ref> |- | 2000-2001 ! scope="row" | ''[[The Street (2000 TV series)|The $treet]]'' | Catherine Miller | Main role (12 episodes) |- |2020 ! scope="row" |''[[Snowpiercer (TV series)|Snowpiercer]]'' |Melanie Cavill |Confirmed for Pilot<ref>{{cite magazine|url=https://deadline.com/2018/06/snowpiercer-director-refuses-return-reshoots-showrunner-vision-scott-derrickson-1202420009/|title='Snowpiercer' Director Refuses To Return For Reshoots Over Showrunner's "Radically Different Vision"|magazine=[[Deadline Hollywood]]|first=Denise|last=Petski|date=June 30, 2018|accessdate=April 23, 2019}}</ref> (Planned 10 episodes) |} === ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ !ਸਾਲ !ਨਾਂ !ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |1982 ! scope="row" |''Space Age Love Song'' |[[Flock of Seagulls]] |Shopper | |- |1983 ! scope="row" |''[[Union of the Snake]]'' |[[Duran Duran]] |Underground cult member | rowspan="2" |Uncredited |- |1987 ! scope="row" |''Always with Me, Always with You'' |[[Joe Satriani]] |Girl |- |1992 ! scope="row" |''[[I Drove All Night]]'' |[[Roy Orbison]] |The Young Woman | |- |2007 ! scope="row" |''Killers Kill, Dead Men Die'' |Vanity Fair |The Informer |Credit only |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Jennifer Connelly|ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਕੌਨਲੀ}} * {{IMDb name|124|Jennifer Connelly}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] 1rduqf3fa4kxrtvmr3696bhc6lt6hk5 0 57310 847414 727012 2026-09-24T08:02:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847414 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | colour = #FD160F | colour text = #FFFFFF | name = ਮਿੱਕੀ ਮਾਉਸ | image = Famous mouse (3463764209).jpg | first = {{nowrap|''[[Steamboat Willie]]''}}<!-- Please do not change to "Plane Crazy" as The Walt Disney Company considers "Steamboat Willie" as Mickey's "screen debut." The earlier films were only previewed and were not distributed. Refer to Mickey's biography at the D23 website, an official Disney publication, given in the following citation. --><ref>[http://d23.disney.go.com/archives/biographies-of-10-classic-disney-characters/#MickeyMouse Biographies of 10 Classic Disney Characters] at [[Disney D23]]</ref><br/> {{nowrap|November 18, 1928}} | creator = [[ਵਾਲਟ ਡਿਜਨੀ]]<br>[[Ub Iwerks]] | voice = ਵਾਲਟ ਡਿਜਨੀ (1928–47),<br>[[Jimmy MacDonald (sound effects artist)|Jimmy MacDonald]] (1947–77),<br>[[Wayne Allwine]] (1977–2009),<ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/05/21/2576996.htm |title=Voice of Mickey Mouse dies - ABC News (Australian Broadcasting Corporation) |publisher=Abc.net.au |accessdate=2012-04-08 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022748/http://www.abc.net.au/news/stories/2009/05/21/2576996.htm |url-status=dead}}</ref><br>[[Bret Iwan]] (2009–present) <br> [[Chris Diamantopoulos]] (2013-present) ([[Mickey Mouse (TV series)|2013 TV series]] only) | lbl1 = Developed by | data1 = [[Floyd Gottfredson]], [[Les Clark]], [[Fred Moore (animator)|Fred Moore]] | species = [[ਚੂਹਾ]] | gender = [[Male]] | family = [[ਮਿੱਕੀ ਮਾਉਸ ਪਰਵਾਰ]] | significantother = [[ਮਿੱਨੀ ਮਾਉਸ]] | lbl21 = Pet dog | data21 = [[Pluto (Disney)|Pluto]] }} '''ਮਿੱਕੀ ਮਾਉਸ''' [[ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਹਸਾਉਣਾ ਕਾਰਟੂਨ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਮਿੱਕੀ ਮਾਉਸ ਇੱਕ ਚੂਹਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨ]] r5avx1rpktd2wjvk4slp3o51h5idhq6 0 57959 847098 532583 2026-09-23T12:04:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847098 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਜੈ ਹੋ | image = Jai Ho (2013 Hindi film) poster.jpg | caption = | director = [[ਸੁਹੇਲ ਖ਼ਾਨ]] | producer = ਸੁਹੇਲ ਖਾਨ<br>ਸੁਨੀਲ ਲੂਲਾ | screenplay =ਦੀਲੀਪ ਸ਼ੁਕਲਾ | writer =ਏ ਆਰ ਮੁਰੂਗਾਦਾਸ | based on = {{Based on|''ਸਟਾਲਿਨ''|ਏ ਆਰ ਮੁਰੂਗਾਦਾਸ}} | starring = [[ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ]]<br />[[ਤੱਬੂ]] | music = '''ਸੰਗੀਤ:'''<br>[[ਸਾਜਿਦ-ਵਾਜਿਦ]]<br>ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ<br>ਅਮਾਂਲ ਮਲਿਕ<br>'''ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਸਕੋਰ: '''<br/> ਸੰਦੀਪ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ | cinematography = | editing = ਹਰਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ | distributor = ਇਰੌਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ<ref>{{cite web | url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2192590/Eros-acquires-Salman-Khan's-Jai-Ho | title=Eros acquires Salman Khan's Jai Ho | publisher=Bollywood Hungama | accessdate=24 ਜਨਵਰੀ 2014}}</ref> | released = {{Film date|df=yes|2014|01|24}} | runtime = 135 ਮਿੰਟ<!-- 22 seconds. --><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/jai-ho-2014 | title=JAI HO (2014) | publisher=BBFC | date=14 ਜਨਵਰੀ 2014 | accessdate=24 ਜਨਵਰੀ 2014 | archive-date=2014-01-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140127020136/http://www.bbfc.co.uk/releases/jai-ho-2014 | url-status=dead}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language =ਹਿੰਦੀ | budget = <!--This figure has been contested. Do not add unless you also provide a reliably published source--> | gross = <!-- After theatrical run is complete, not before. --> }} '''''ਜੈ ਹੋ''''' 2014 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਅਤੇ [[ਤੱਬੂ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] kxoubhercgaw5rw4z8v95m3wi5sax5x 0 58320 847330 813604 2026-09-24T02:26:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847330 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack |title=ਬਾਰਦੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹਮਲਾ |image=Bardo Museum - Carthage room.jpg |caption=[[ਟਿਊਨਿਸ਼]] ਦੇ ਬਾਰਦੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹਮਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ, ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਅਤੇ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="guardian live updates">{{cite news|url=http://www.theguardian.com/world/live/2015/mar/18/terror-attack-tunisia-bardo-museum-live-updates|title=Tunisia terror attack: 19 dead after gunmen storm museum|work=The Guardian|date=18 March 2015|accessdate=19 March 2015|last=Siddique|first=Haroon|last2=Tran|first2=Mark}}</ref> |location=[[ਟਿਊਨਿਸ਼]], ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ |target=[[ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ]]<br/>[[ਬਾਰਦੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] |date=18 ਮਾਰਚ 2015 |time=12:30 p.m.<ref name="DavidKirkpatrick">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2015/03/19/world/africa/gunmen-attack-tunis-bardo-national-museum.html?_r=0|title=Tunisia Museum Attack Is Blow to Nation’s Democratic Shift|work=New York Times|date=18 March 2015|accessdate=19 March 2015}}</ref> |type=[[ਕਤਲਾਮ]], [[ਬੰਧਕ ਬਣਾਉਣਾ]] |fatalities=24 (2 ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ 20 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ 4 ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆਈ)<ref name=reuters>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2015/03/18/us-tunisia-security-idUSKBN0ME18E20150318|title=Gunmen storm Tunisian museum, kill two Tunisians, 17 foreign tourists site|author=Tarek Amara|work=Reuters|accessdate=19 March 2015|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924214524/http://www.reuters.com/article/2015/03/18/us-tunisia-security-idUSKBN0ME18E20150318|dead-url=yes}}</ref> |injuries=About 50 |perps=*{{flag|ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਲੇਵਾਂਤ ਦਾ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ}} (claimed by ISIL)<ref>{{cite web|url=http://www.wsj.com/articles/death-toll-in-tunisia-tourist-massacre-rises-to-21-1426770597?mod=e2tw|title=Islamic State Claims Responsibility for Tunisia Museum Attack|author=Tamer El-Ghobashy|date=19 March 2015|work=Wall Street Journal|accessdate=19 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/M/ML_TUNISIA_ATTACK|title=Islamic State Claims Responsibility for Tunisia Attack|work=Associated Press|author=Jamey Keaten and Paul Schemm|accessdate=19 March 2015|archive-date=20 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320163403/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/M/ML_TUNISIA_ATTACK|url-status=dead}}</ref> *Okba Ibn Nafaa Brigade (claimed by Tunisian government)<ref name="TarekAmara">{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2015/03/29/us-tunisia-security-idUSKBN0MP03O20150329|title=Thousands of Tunisians, leaders march after Bardo attack|work=Reuters|date=29 March 2015|accessdate=29 March 2015|archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001001341/http://www.reuters.com/article/2015/03/29/us-tunisia-security-idUSKBN0MP03O20150329|dead-url=yes}}</ref> |perpetrators=ਯਾਸੀਨ ਲਬਿਦੀ ਅਤੇ ਸਾਬਰ ਖਚਨੋਈ (ਦੋਨੋ ਮਾਰੇ ਗਏ)<br>ਤੀਜਾ ਅਣਪਛਾਤਾ (ਫਰਾਰ)<ref name="ThirdAttacker">{{cite web|url=http://news.yahoo.com/third-attacker-run-deadly-museum-attack-tunisian-president-105754039.html|title=Third Tunisia museum attacker 'on the run', says president|work=Yahoo! News|date=March 22, 2015|accessdate=March 22, 2015}}</ref> |weapons=*[[Kalashnikov rifle]]s *[[ਹੱਥਗੋਲੇ]]<ref>{{cite news|last1=Robson|first1=Steve|title=Tunisia Parliament attack|url=http://www.mirror.co.uk/news/world-news/tunisia-parliament-attack-live-updates-5356255#ICID=sharebar_twitter|accessdate=18 March 2015|work=The Mirror|date=18 March 2015}}</ref> }} 18 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਵਰਦੀ 'ਚ ਤਿੰਨ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ [[ਟਿਊਨਿਸ਼]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਬਾਰਦੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਲਿਆ।<ref name="reuters"/> ਇੱਕੀ ਲੋਕ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਯੂਰਪੀ ਯਾਤਰੀ,, ਮੌਕੇ ਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੀੜਤ ਦੀ ਦਸ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name="nytimes1">{{cite news|title=The Latest: French President Mourns Tunisia Victims|url=http://www.nytimes.com/aponline/2015/03/18/world/middleeast/ap-ml-tunisia-attack-the-latest.html|accessdate=19 March 2015|work=nytimes.com|date=18 March 2015}}</ref><ref name="latimes">{{cite news|title=Museum attack a 'great calamity' for Tunisia's young democracy|url=http://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-tunisia-museum-attack-20150318-story.html#page=1|accessdate=19 March 2015|work=latimes.com|date=18 March 2015}}</ref><ref name="auto">[http://www.msn.com/en-us/news/world/tunisia-death-toll-in-museum-attack-rises-to-23/ar-BBiqmqN Death toll rises to 23], msn.com; accessed 19 March 2015.</ref> ਦੋ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਯਾਸੀਨ ਲਬਿਦੀ ਅਤੇ ਸਾਬਰ ਖਚਨੋਈ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਜਦਕਿ ਤੀਜਾ ਹਮਲਾਵਰ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="ThirdAttacker"/> ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/3/18/tourists-killed-in-tunisia-museum-assault.html|title=21 dead in Tunisia attack, Including Gunmen|work=aljazeera.com|accessdate=19 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|last1=Marszal|first1=Andrew|title=Gunmen 'take hostages' in attack on Tunisia parliament.|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/tunisia/11479898/Gunmen-take-hostages-in-attack-on-Tunisia-parliament.html|accessdate=18 March 2015|work=The Telegraph|date=18 March 2015|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318130121/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/tunisia/11479898/Gunmen-take-hostages-in-attack-on-Tunisia-parliament.html|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਹਮਲੇ]] s3yrhtc5v98ftdvscuj3o8yblhp07sf 0 58333 847127 664144 2026-09-23T13:07:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847127 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਟਾਮ ਹਿਡਲਸਟਨ |image = Tom Hiddleston Thor 2 cropped.png |imagesize = 220px |caption = ''[[ਥੌਰ: ਦ ਡਾਰਕ ਵਰਲਡ]]'' ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮੌਕੇ, ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ |birth_name = ਥੌਮਸ ਵਿਲੀਅਮ ਹਿਡਲਸਟਨ |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1981|2|9}} |birth_place = [[ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ]], [[ਲੰਦਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] |education = [[ਡ੍ਰੈਗਨ ਸਕੂਲ]]<br>[[ਈਟਨ ਕਾਲਜ]] |alma_mater = {{unbulleted list|[[ਪੈਮਬ੍ਰੋਕ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ]]|[[ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾਟਿਕ ਆਰਟ|ਆਰ.ਏ.ਡੀ.ਏ.]]}} |home_town = {{nowrap|[[ਵਿਮਬਲੈਡਨ, ਲੰਦਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ}}<br>{{nowrap|[[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ]], ਇੰਗਲੈਂਡ}} |years_active = 2001–ਜਾਰੀ |occupation = ਅਦਾਕਾਰ |relatives = |signature = File:Tom Hiddleston Sign.png }} '''ਥਾਮਸ ਵਿਲੀਅਮ''' "'''ਟਾਮ'''" '''ਹਿਡਲਸਟਨ''' (ਜਨਮ 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1981) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।<ref name=tvg>{{cite web |title=Tom Hiddleston Biography |url=http://www.tvguide.com/celebrities/tom-hiddleston/bio/325607 |work=[[ਟੀਵੀ ਗਾਈਡ]] |accessdate=30 ਅਪਰੈਲ 2012 |archive-date=2016-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160613164230/http://www.tvguide.com/celebrities/tom-hiddleston/bio/325607/ |url-status=dead}}</ref> ਇਹ [[ਮਾਰਵਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼]] ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''[[ਥੌਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਥੌਰ]]'' (2011), ''[[ਦ ਅਵੈਂਜਰਸ (2012 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਅਵੈਂਜਰਸ]]'' (2012), ਅਤੇ ''[[ਥੌਰ: ਦ ਡਾਰਕ ਵਰਲਡ]]'' (2013) ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਏ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ [[ਲੋਕੀ (ਕਾਮਿਕਸ)|ਲੋਕੀ]] ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ''[[ਵਾਰ ਹੌਰਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਾਰ ਹੌਰਸ]]'' (2011), ''[[ਦ ਡੀਪ ਬਲੂ ਸੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਡੀਪ ਬਲੂ ਸੀ]]'' (2011), ''[[ਮਿਡਨਾਈਟ ਇਨ ਪੈਰਿਸ]]'' (2011), ''[[ਓਨਲੀ ਲਵਰਸ ਲੈਫ਼ਟ ਅਲਾਈਵ]]'' (2013) ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] h4uc3wp2x43wdmr9a39f4s93k91uoqm 0 58863 847213 472354 2026-09-23T18:40:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847213 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਾਏਉਮੀ ਵਾਟਸ | image = Naomi Watts Cannes 2014.jpg | caption = ਨਾਏਉਮੀ ਵਾਟਸ [[2014 ਕਾਨਜ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ | birth_name = ਨਾਏਉਮੀ ਐਲਨ ਵਾਟਸ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1968|9|28}} | birth_place = ਇੰਗਲੈਂਡ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ | years_active = 1986–ਵਰਤਮਾਨ | partner = [[ਲੀਏਵ ਸ਼ਰਾਇਬਰ]] (2005–ਵਰਤਮਾਨ) | children = 2 | relatives = [[ਬੈਨ ਵਾਟਸ]] (ਭਰਾ) }} '''ਨਾਏਉਮੀ ਐਲਨ ਵਾਟਸ''' (ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1968) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |first=Gill |last=Pringle |title=Naomi Watts on 'While We're Young', her roots and being a mum |date=30 March 2015 |work=[[The Independent]] |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/naomi-watts-on-while-were-young-her-roots-and-being-a-mum-10144541.html |accessdate=30 April 2015 |quote=The truth is that I've spent more time in America out of all three countries. I spent the first 14 years in England, just under 10 in Australia, and then the rest in America. I've still got only one passport and that's British and my mum still lives between there and Australia. I feel very much a part of both countries.}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਫਾਰ ਲਵ ਅਲੋਨ]] (1986), ਫੇਰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ "[[ਹੇ ਡੈਡ]]" (1990), ''[[ਬ੍ਰਾਈਡਸ ਆਫ ਕ੍ਰਾਈਸਟ]]'' (1991) ਅਤੇ ''[[ਹੋਮ ਐਂਡ ਅਵੈ]]'' (1991) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ [[ਨਿਕੋਲ ਕਿਡਮੈਨ]] ਅਤੇ [[ਥੈਂਡੀ ਨਿਉਟਣ]] ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਫਲਰਟਿੰਗ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਫਲਰਟਿੰਗ]]'' (1991) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ. ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਟਸ ਨੇ ''[[ਟੈੰਕ ਗਰਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਟੈੰਕ ਗਰਲ]]'' (1995), ''[[ਚਿਲਡਰਨ ਆਫ ਦ ਕੋਰਨ IV: ਦ ਗੈਦਰਿੰਗ]]'' (1996) ਅਤੇ ''[[ਡੇਂਜਰਸ ਬਿਊਟੀ]]'' (1998) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਸ ''[[ਸਲੀਪਵਾਲਕਰਸ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਸ)|ਸਲੀਪਵਾਲਕਰਸ]]'' (1997–1998) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. ==ਮੁਡਲਾ ਜੀਵਨ == ਵਾਟਸ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1968 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ.<ref name=contemporary /><ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/3671818/Naomi-Watts-on-Funny-Games.html |title=Naomi Watts on Funny Games |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |first=Sheila |last=Johnston |date=15 March 2008 |accessdate=19 April 2013}}</ref> ਉਹ ਕੋਸਟਿਊਮ ਤੇ ਸੇਟ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਮਾਈਫਾਨੀ ਐਡਵਰਡ >{{cite book|url=http://books.google.com/books?ei=eSoTToyWJ8W3twerg5yADg&ct=result&id=FORkAAAAMAAJ&dq=naomi+watts+antiques+dealer+costume&q=antiques+dealer+costume#search_anchor|title=Contemporary Theatre, Film and Television: A Biographical Guide Featuring Performers, Directors, Writers, Producers, Designers, Managers, Choreographers, Technicians, Composers, Executives, Dancers|publisher=Gale/Cengage Learning|year=2005|isbn=978-0-7876-9037-3|page=340}}</ref> ਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰੋਡ ਮਨੇਜਰ ਤੇ ਸਾਉੰਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, [[ਪੀਟਰ ਵਾਟਸ]] (1946–1976) ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ। .<ref name="Sams, Christine">{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/articles/2004/02/22/1077384633676.html|title=How Naomi told her mum about Oscar|accessdate=15 December 2008|author=Sams, Christine|date=23 February 2004|work=[[The Sun-Herald]]}}</ref><ref name=tca>Stated on ''[[Inside the Actors Studio]]'', 2003</ref> ਜਦ ਉਹ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ<ref name=tca/><ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2003/11/23/naomi_watts/|title=A role filled with rage and anguish reveals the fearless side of an actress who respects the power of emotion|work=Boston Globe|first=Scott|last=Heller|date=23 November 2003|accessdate=5 July 2011|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223621/http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2003/11/23/naomi_watts/|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} hufxh7ab2wrtxnzdo8581aj7v1qmvwe 0 59817 847433 615526 2026-09-24T09:09:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847433 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ | native_name = Centro Histórico de la Ciudad de México | image_skyline = Plaza de la Constitucion Ciudad de Mexico City.jpg | image_caption = ਸੋਕਾਲੋ ਚੌਂਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] | subdivision_type1 = ਸ਼ਹਿਰ | subdivision_name1 = [[ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ]] | latd=19|latm=25|lats=58.09|latNS=N | longd=99|longm=07|longs=59.68|longEW=W | timezone1 = [[Central Time Zone|CST]] | utc_offset1 = −6 | timezone1_DST = [[Central Daylight Time|CDT]] | utc_offset1_DST = −5 | footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname = ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ [[ਸੋਚੀਮੀਲਕੋ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ | designation1_date = 1987 <small>(11ਵਾਂ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ|ਸੈਸ਼ਨ]])</small> | designation1_type = ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ | designation1_criteria = ii, iii, iv, v | designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/412 412] | designation1_free1name = ਰਾਜ | designation1_free1value = ਮੈਕਸੀਕੋ | designation1_free2name = ਖੇਤਰ | designation1_free2value = [[ਅਮੈਰੀਕਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਆਈ]] }} }} '''ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ''' ({{lang-es|Centro Histórico de la Ciudad de México}};ਸੈਂਤਰੋ ਇਸਤੋਰੀਕੋ ਦੇ ਲਾ ਸੀਊਦਾਦ ਦੇ ਮੈਖ਼ੀਕੋ) [[ਸੋਕਾਲੋ]] ਚੌਂਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਆਲਾਮੇਦਾ ਸੈਂਟਰਲ]] ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Lonely">{{cite book |title=Lonely Planet Mexico City:Your map to the megalopolis |last=Noble |first=John |authorlink= |year=2000 |publisher=Lonely Planet |location=Oakland CA |isbn=1864500875|pages= |url=https://archive.org/details/mexicocity0000nobl}}</ref> ਸੋਕਾਲੋ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚੌਂਕ ਹੈ।<ref name="WHO">{{cite web |url= http://whc.unesco.org/en/list/412 |title= UNESCO World Heritage Sites Mexico City Historic Center and Xochimilco |accessdate=2008-08-30 }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,00,000 ਲੋਕ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="Fox">{{cite news |first= |last= |authorlink= |title=Mexicans protest nationwide against crime wave |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,414064,00.html |work= |publisher=Fox News |date=August 30, 2008 |accessdate=2008-08-31 |archive-date=2008-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080901172212/http://www.foxnews.com/story/0,2933,414064,00.html |url-status=dead }}</ref> ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 9 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 668 ਬਲਾਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 9,000 ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 1,550 ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਸਬੰਧ 1325 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਜ਼ਤੇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਨੋਸ਼ਤੀਤਲਾਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਪੂਰਬ-ਹਿਸਪਾਨੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ(ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ-ਦੱਖਣ) ਦੇ ਸਮਾਨੰਤਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।<ref name="MexDes">{{cite journal |last=Valdez Krieg |first=Adriana |authorlink= |date=September 2004 |title=Al rescate del centro histórico |journal=Mexico Desconocido |volume=331 |issue= |pages= |id= |url=http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/1307-Al-rescate-del-Centro-Hist%C3%B3rico-(Distrito-Federal) |accessdate=2008-09-02 |quote= |archive-date=2009-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305102136/http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/1307-Al-rescate-del-Centro-Hist%C3%B3rico-%28Distrito-Federal%29 |dead-url=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.centrohistorico.df.gob.mx/ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014163654/http://www.centrohistorico.df.gob.mx/ |date=2008-10-14 }}, ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ * [http://www.viveelcentro.com ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ], ''ਵੀਵੇ ਐਲ ਸੈਂਤਰੋ'' * [http://www.ciudadmexico.com.mx/images/zones/centrohistorico.htm ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ]] br29ocecle484r61aza3f9hi5qr5o27 0 59882 847291 709343 2026-09-23T22:51:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847291 wikitext text/x-wiki {{Infobox MP | honorific-prefix = | name = ਪ੍ਰੀਤੀ ਪਟੇਲ | honorific-suffix = | image =Priti Patel Minister.jpg | office = [[Exchequer Secretary to the Treasury]] | primeminister = [[ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰੌਨ]] | term_start = 15 ਜੁਲਾਈ 2014 | term_end = | predecessor = [[David Gauke]] | successor = | office2 = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਯੂਕੇ)|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] <br> for [[ਵਿਦਮ (ਯੂਕੇ ਸੰਸਦ ਹਲਕਾ)|ਵਿਦਮ]] | parliament2 = | term_start2 = 6 ਮਈ 2010 | term_end2 = | majority2 = 15,196 (32.4%) | predecessor2 = Constituency created | successor2 = | birth_date = {{Birth date and age|1972|03|29|df=yes}} | birth_place = [[ਲੰਡਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ | death_date = | death_place = | nationality = ਬਰਤਾਨਵੀ | spouse =ਅਲੈਕਸ ਸਾਇਅਰ | party = [[ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ (ਯੂ ਕੇ)|ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ]] | relations = | children = Freddie | residence = | alma_mater =[[Keele University]] | occupation = | profession = | signature = | website = | footnotes = }} '''ਪ੍ਰੀਤੀ ਪਟੇਲ''' ਐਮਪੀ (ਜਨਮ 29 ਮਾਰਚ 1972) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ (ਯੂ ਕੇ)|ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨ.ਹੈ ਸਾਲ 2010 ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਐਸੈਕਸ]] ਵਿੱਚ [[ਵਿਦਮ (ਯੂਕੇ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕਾ)|ਵਿਦਮ]] ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਪਟੇਲ ਨੇ ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਇਟ ਵਿੰਗ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਥੈਚਰਾਇਟ" ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਪਟੇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਗਾਂਡਾ-ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ "ਕੀਲੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ" ਅਤੇ "ਏਸੇਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ" ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਗਰੇਟ ਥੈਚਰ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੈਫਰੈਂਡਮ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ-ਸੰਪਰਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ ਵੇਬਰ ਸ਼ੈਂਡਵਿਕ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਲਾਬਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ 2005 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਟਿੰਘਮ ਨਾਰਥ ਤੋਂ ਅਸਫਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ "ਏ-ਸੂਚੀ" ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਾਲ 2010 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਥੈਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੀਟ, ਵਿਥਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਮ.ਪੀ. ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2015, 2017 ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਕੈਮਰੂਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਵੱਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਯੂਕੇ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਬਾਰੇ ਸਾਲ 2016 ਦੇ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਟੇਲ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਰਹੀ। ਕੈਮਰਨ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਟੇਲ ਨੇ ਥੈਰੇਸਾ ਮੇਅ ਨੂੰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬੋਰਿਸ ਜੌਨਸਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਸ਼ਿਪ ਅਧੀਨ, ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਈ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪਟੇਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲੰਡਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ<ref name= indnew>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/priti-patel-mp-who-is-the-new-treasury-minister-who-supports-death-penalty-and-rejects-plain-packaging-for-cigarettes-9608096.html|title=Priti Patel MP: Who is the new Treasury minister who supports death penalty and rejects plain packaging for cigarettes?|work=[[The Independent]]|date=15 July 2014|accessdate=15 July 2014|archive-date=25 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925171800/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/priti-patel-mp-who-is-the-new-treasury-minister-who-supports-death-penalty-and-rejects-plain-packaging-for-cigarettes-9608096.html|url-status=dead}}</ref> 29 ਮਾਰਚ 1972 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/democracylive/hi/representatives/profiles/37703.stm |title=Democracy Live: Priti Patel MP |publisher=BBC News |access-date=2015-05-08 |archive-date=2014-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413150804/http://news.bbc.co.uk/democracylive/hi/representatives/profiles/37703.stm |dead-url=unfit }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਯੂਗਾਂਡਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਪਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/explained/who-is-priti-patel-britains-new-home-secretary-5852090/ |title=Explained: Who's Priti Patel, Britain's new Home Secretary? |date=28 July 2019 |newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref> 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਯੂ.ਕੇ, ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹਰਟਫੋਰਡਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name=ibtnew>{{cite web |url=http://www.ibtimes.com/priti-patel-mp-new-face-britains-conservative-party-1000142 |title=Priti Patel, MP: The New Face Of Britain's Conservative Party |website=[[International Business Times]] |date=8 January 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530164139/http://www.ibtimes.com/priti-patel-mp-new-face-britains-conservative-party-1000142 |archivedate=30 May 2015}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.eadt.co.uk/news/east-meets-westminster-young-asian-and-female-essex-mp-priti-patel-is-modern-face-of-the-tories-1-1447039 |newspaper=[[East Anglian Daily Times]] |date=16 July 2012 |accessdate=10 February 2020 |title=East meets Westminster: Young, Asian and female – Essex MP Priti Patel is modern face of the Tories |archive-date=18 ਮਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518193743/https://www.eadt.co.uk/news/east-meets-westminster-young-asian-and-female-essex-mp-priti-patel-is-modern-face-of-the-tories-1-1447039 |dead-url=yes }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ਏਜੈਂਟਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=Warrell>{{cite news |url=https://www.ft.com/content/52fbc7c8-b50d-11e9-8cb2-799a3a8cf37b |title=How radical will Priti Patel be at the UK Home Office? |newspaper=[[Financial Times]] |last1=Warrell |first1=Helen |last2=Staton |first2=Bethan |date=4 August 2019}}{{subscription required}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="auto">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/uk/guardian-cartoon-of-cow-in-relation-to-priti-patel-sparks-outrage-amongst-diaspora-in-britain/articleshow/74557770.cms |title=Guardian cartoon of cow in relation to Priti Patel sparks outrage amongst diaspora in Britain |newspaper=[[The Hindu]] |date=9 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Priti Patel appointed Britain’s first Indian-origin Home Secretary |url=https://www.thehindu.com/news/international/priti-patel-appointed-britains-first-indian-origin-home-secretary/article28703129.ece |newspaper=The Hindu |date=25 July 2019}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕੀਲੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਸੈਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਟਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਸਾਬਕਾ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਗਰੇਟ ਥੈਚਰ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਪਟੇਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਐਲੇਕਸ ਸਾਵੇਅਰ ਨਾਲ 2004 ਤੋਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite book |first=Lucy |last=Hume |title=People of Today 2017 |url=https://books.google.com/books?id=oAM7DwAAQBAJ&pg=RA1-PA1817 |date=5 October 2017 |publisher=Debrett's |isbn=978-1-9997670-3-7 |page=1817 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180204164306/https://books.google.com/books?id=oAM7DwAAQBAJ&pg=RA1-PA1817 |archivedate=4 February 2018}}</ref> ਸਾਵੇਅਰ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼ ਨੈਸਡੈਕ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਲੰਡਨ "ਬੋਰੋ ਆਫ਼ ਬੈਕਸਲੇ" ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://democracy.bexley.gov.uk/mgUserInfo.aspx?UID=177 |title=Councillor Alex Sawyer |accessdate=24 September 2019 |website=Bexley Borough Council |archive-date=26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426081141/http://democracy.bexley.gov.uk/mgUserInfo.aspx?UID=177 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://directory.londoncouncils.gov.uk/directory/bexley/executive/ |title=London Borough of Bexley |website=London Councils |accessdate=9 November 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171110225244/http://directory.londoncouncils.gov.uk/directory/bexley/executive/ |archivedate=10 November 2017}}</ref> ਸਾਵੇਅਰ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2017 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=Kenber>{{cite news |url=https://www.thetimes.co.uk/article/priti-patels-husband-comes-off-the-payroll-brhr75j95 |title=Priti Patel's husband comes off the payroll |newspaper=The Times |date=8 August 2017 |last=Kenber |first=Billy}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/mps-expenses/11706561/One-in-four-MPs-employs-a-family-member-the-full-list-revealed.html |title=One in five MPs employs a family member: the full list revealed |newspaper=The Daily Telegraph |date=29 June 2015 |last=Hope |first=Christopher |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402065627/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/mps-expenses/11706561/One-in-four-MPs-employs-a-family-member-the-full-list-revealed.html |archivedate=2 April 2017}}</ref> ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਡਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite web |url=http://www.thisistotalessex.co.uk/news/Newborn-Freddie-Tory-party-s-youngest-member/article-268112-detail/article.html |archiveurl=https://archive.today/20130505130100/http://www.thisistotalessex.co.uk/news/Newborn-Freddie-Tory-party-s-youngest-member/article-268112-detail/article.html |url-status=dead |archivedate=5 May 2013 |title=Newborn Freddie is the Tory party's youngest member |work=This is Total Essex |date=14 August 2008 |accessdate=22 September 2011}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, "ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ" ਨੇ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੱਥ ਪਾਈ ਰੂਪ ਹੋਈ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਡਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/picture/2020/mar/04/steve-bell-on-boris-johnson-defending-priti-patel-at-pmqs-cartoon |title=Steve Bell on Boris Johnson defending Priti Patel at PMQs – cartoon |first=Steve |last=Bell |newspaper=The Guardian |date=4 March 2020}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] 0ewwnn0o81jck7sjt7xqqkrt6euwqby 0 60090 847366 839493 2026-09-24T04:40:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847366 wikitext text/x-wiki '''ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ''' ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ 'ਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਆਤਮਘਾਤੀ ਕਦਮ ਹੈ। ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ 'ਚ ਆ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਨੂੰ '''ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਾਇਮ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ ਨੇ 5,650 ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ<ref name=ncrb2012>National Crime Reports Bureau, [http://ncrb.nic.in/StatPublications/ADSI/ADSI2014/adsi-2014%20full%20report.pdf ADSI Report Annual – 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171214183235/http://ncrb.nic.in/StatPublications/ADSI/ADSI2014/adsi-2014%20full%20report.pdf |date=2017-12-14 }} Government of India, p. 242, table 2.11</ref> 2004 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ 18,241 ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਗਏ।<ref name="allindiancrb">{{cite web|title=NDA, UPA failed to curb farmer suicides|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/NDA-UPA-failed-to-curb-farmer-suicides/articleshow/39501676.cms}}</ref> 2005 ਰਾਹੀਂ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੇਂਜ 100,000 ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਪ੍ਰਤੀ 1.4 ਤੋਂ 1.8 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ।ਮੁਲਕ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੋਝ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀਆਂ।<ref name="ਮੋਦੀ ਦਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ">{{Cite news|url=http://punjabitribuneonline.com/2018/06/%E0%A8%AE%E0%A9%8B%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%A6/|title=ਮੋਦੀ ਦਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ|last=|first=|date=|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਰਾਇਮ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਬਿਓਰੋ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 1995 ਤੋਂ 2016 ਦੌਰਾਨ 3 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸੂਬੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2000 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਦੇ 16 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ 16000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%BF%E0%A8%95-%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%97%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%B5%E0%A9%80-%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%B0/|title=ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਪਛੜਿਆ - Tribune Punjabi|last=ਡਾ. ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ|first=|date=2018-09-24|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-25|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਵੱਡੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ’ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਛੋਟੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/02/%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%b8%e0%a9%b0%e0%a8%95%e0%a8%9f/|title=ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਸੰਕਟ|last=ਸਵਰਾਜਬੀਰ|first=|date=2019-02-11|website=Punjabi Tribune Online|publisher=|language=hi-IN|access-date=2019-02-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45 ਤੋਂ 50 ਫ਼ੀਸਦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://punjabitribuneonline.com/2018/06/%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%87-%E0%A8%B8/|title=ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕਿਉਂ ?|last=ਯਾਦਵ|first=ਯੋਗਿੰਦਰ|date=|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== [[File:Farmer suicide.png|thumb|400px|ਐਨਸੀਆਰਬੀਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆਵਾਂ<ref name="allindiancrb"/><ref name="bbc.com">{{cite web|title=Have India's farm suicides really declined?|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-28205741}}</ref><ref>{{cite web |title=Profile of suicide victims categorised by profession – 2013 |url=http://ncrb.gov.in/adsi2013/table-2.11.pdf |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150226020147/http://ncrb.gov.in/adsi2013/table-2.11.pdf |archivedate=26 February 2015 |df=dmy }}</ref><ref name="frequency">{{cite web|title=46 farmers commit suicide every day in India: Research|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081215/main6.htm}}</ref>]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ [[ਨਕਦ ਫਸਲਾਂ]] ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ, ਪਿੱਛੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name=catanach>I.J. Catanach (1971), Rural Credit in Western India, 1875-1930, University of California Press, {{ISBN|978-0520015951}}, pp. 10–55</ref><ref>Laxman Satya (1998), Colonial Encroachment and Popular Resistance: Land Survey and Settlement Operations in Berar: 1860-1877, Agricultural History, vol 72, no 1, pp. 55–76</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਨ।<ref name=dara/> 1870 ਦੇ ਉੱਚੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੈਕਸ,ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੈਂਦੇ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਨਕਦੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਕਰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਉਪਰੋਂ ਸੂਦਖੋਰਾਂ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੇ ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਆਖਿਰਕਾਰ 1875-1877 ਦੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ।<ref name=dara/><ref>Kranton and Swamy (1999), The hazards of piecemeal reform: British civil courts and the credit market in colonial India, Journal of Development Economics, Vol. 58, pp. 1–28</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1879 ਵਿੱਚ ਡੈਕਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰਿਸਟਸ ਰਿਲੀਫ਼ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੂਦਖੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਗਰਾਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਵੇਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਪਾਹ ਵਪਾਰ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=dara>[https://archive.org/stream/papersproceeding00bomb#page/n1/mode/2up Deccan Agriculturists’ Relief Act, XVII of 1879] Government Central Press, Bombay (1882)</ref><ref>Chaudhary and Swamy (2014), [http://economics.yale.edu/sites/default/files/anand.pdf Protecting the Borrower: An Experiment in Colonial India], Yale University</ref> ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਰ, 1850 ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।<ref>Mike Davis (2001), Late Victorian Holocausts, El Niño Famines and the Making of the Third World, Verso, {{ISBN|1-85984-739-0}}, Chapter 1</ref><ref>BM Bhatia (1963), Famines in India 1850-1945, Asia Publishing House, London, {{ISBN|978-0210338544}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "injuries" ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>Tim Dyson (1991), "On the Demography of South Asian Famines: Part I", Population Studies, volume 45, no. 1, pp. 5–25</ref> 1897 ਵਿੱਚ "njuries" ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਮੌਤ ਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ]] ਵਿੱਚ 79 ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਲੋਕ ਅਤੇ  [[ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਵਿੱਚ 37 ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਲੋਕ ਸੀ।<ref>Ajit Ghose (1982), Food Supply and Starvation: A Study of Famines with Reference to the Indian Subcontinent, Oxford Economic Papers, vol. 34, issue 2, pp. 368–389</ref> ਗਣਪਤੀ ਅਤੇ ਵੇਂਕੋਬੋ ਰਾਓ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਰਗਨੋ-ਫਾਸਫੋਰਸ ਯੋਗਿਕ (ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ) ਵੇਚਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ।<ref>Ganapathi, M. N. and Venkoba Rao, A. (1966), A study of suicide in Madurai, Journal of Indian Medical Association, vol. 46, pp. 18–23</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦੇ [[ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ|ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਨੇਮਬੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref>Nandi et al (1979), [http://www.indianjpsychiatry.org/temp/IndianJPsychiatry213251-3897191_104931.pdf "Is suicide preventable by restricting the availability of lethal agents? - A rural survey of West Bengal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126180905/http://www.indianjpsychiatry.org/temp/IndianJPsychiatry213251-3897191_104931.pdf |date=2018-11-26 }}{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Indian Journal of Psychiatry, vol. 21, pp. 251–255</ref> ਹੇਗੜੇ ਨੇ ਉੱਤਰੀ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 1962 ਤੋਂ 1 ਜੂਨ 1970 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਤਮਘਾਤ ਦੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਦੀ ਦਰ 5.7 ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਦੀ ਸੀ।<ref>Hegde RS (1980), Suicide in rural community, Indian Journal of Psychiatry, vol. 22, pp. 368–370</ref> ਰੈਡੀ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰ ਦਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ।<ref>Ratna Reddy (1993), New technology in agriculture and changing size-productivity relationships: a study of Andhra Pradesh, Indian Journal of Agricultural Economics, 48(4), pp. 633–648</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਮ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਛਪਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ [[ਪਲਾਗੁਮੀ ਸਾਈਨਾਥ]] ਨੇ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕੀਤੀਾ।<ref>P., Sainath, Everybody Loves a Good Drought: Stories from India's Poorest Districts, Penguin Books, {{ISBN|0-14-025984-8}}</ref> 2000 ਵਿਆਂ ਵਿਚ, ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |title=Debts and Drought Drive India's Farmers to Despair |url= https://www.nytimes.com/2004/06/06/world/debts-and-drought-drive-india-s-farmers-to-despair.html|date=6 June 2004|publisher=[[New York Times]] |page= | first=Amy | last=Waldman | accessdate=2 May 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=India acts over suicide crisis on farms |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/india-acts-over-suicide-crisis-on-farms-551762.html |date=2 July 2004 |publisher=[[The Independent]] |page= |location=London |first=Justin |last=Huggler |accessdate=2 May 2010 |archive-date=22 ਸਤੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110922060852/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/india-acts-over-suicide-crisis-on-farms-551762.html |url-status=dead}}</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਆਈਆਂ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਵੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸ਼ੁਰੁ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਦਰਭ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਜ ਅਪਰਾਧ ਲੇਖਾ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਪੂਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਨਗਦੀ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀ ਦਰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੇਵਲ ਘੱਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਸਨ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ੧੧੦ ਅਰਬ ਰੂਪਏ ਦੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਕਟ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਕੇਰਲ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੰਜਾਬ, ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਸ਼ੇਅਰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ’ਚ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਟਸਨ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਨਾਲ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2010/03/%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%A5%E0%A8%BF%E0%A8%95-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%85%E0%A9%B1%E0%A8%97%E0%A9%87-%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%9A%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%97%E0%A8%B0/|title=ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅੱਗੇ ਲਾਚਾਰ ਗਰੀਬ - Tribune Punjabi|date=2010-03-23|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-17|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ == ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਅੰਦਰ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇਣ ‘ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A1/|title=ਕਿਸਾਨ, ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ - Tribune Punjabi|date=2018-09-19|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-20|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/10/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9A%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%A4-%E0%A8%AE%E0%A9%B0%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8/|title=ਪੰਚਾਇਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀ - Tribune Punjabi|date=2018-10-05|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-10-07|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਦੇ ਮੁਦੱਈਆਂ ਨੇ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਤ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%95%E0%A9%B0%E0%A8%AA%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%86/|title=ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਚਾਂਦੀ - Tribune Punjabi|date=2018-11-14|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-15|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨੁਕਸਦਾਰ ਮੰਡੀਕਰਨ == ਮੁਲਕ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਕਿਸਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸੀਮਤ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤੀ ਮੰਡੀਕਰਨ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਕ ਨੂੰ ਜਿਣਸ ਦੀ ਖਪਤਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੀਮਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ) ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਨ|<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A9%9E%E0%A8%B8%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%85-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%87-%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%B8%E0%A8%95%E0%A9%80/|title=ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਸਕੀਮ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ - Tribune Punjabi|date=2018-09-23|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-23|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਖਰੀਦ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਕਣਕ ਹੀ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹੋਰਨਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਐੱਮਐੱਸਪੀ ਭਾਵੇਂ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੈਅ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਨਾਮਾਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਨੀ ਆਪਣੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਕੱਲਾ ਕਿਸਾਨ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਤਾਂ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਲਾਗਤ ਕੱਢਣਾ ਹੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਸਲ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਤੁਰੰਤ ਵੇਚਣਾ ਉਸਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਦੀ ਲਾਚਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁੱਲ ਗਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://satdeepgillrachna.wordpress.com/2010/07/28/%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A4-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A9%9C%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%95%E0%A8%9F-%E0%A8%A1/|title=ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਕਟ – ਡਾ. ਕ੍ਰਿਪਾਸ਼ੰਕਰ|date=2010-07-28|work=ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ مُخ دھارا Mukh Dhara|access-date=2018-10-21|language=en-US}}</ref><ref name="Tribune Punjabi">{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%9D%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%9A%E0%A9%81%E0%A9%B1/|title=ਖੇਤੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਪਿੱਠ’ ਲੁਆਈ - Tribune Punjabi|date=2018-11-04|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-05|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨਵੀਂ ਖਰੀਦ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ 8 ਰਾਜਾਂ ’ਚ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਲਈ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸੰਸਾਰ ਵਪਾਰ ਸੰਸਥਾ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਤਹਿਤ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮੱਰਥਨ ਮੁੱਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਭੰਡਾਰੀਕਰਨ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਪਨਾਏ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਮਾਡਲ ਦਾ ਤਰਕ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਨਿਰਬਾਹ ਦੇ ਸਾਧਨ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਧੀਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਚਣ ਦੇ ਪੁਰਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A9%9E%E0%A8%B8%E0%A8%B2-%E0%A9%99%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A6-%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%BE/|title=ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਖ਼ਰੀਦ ਨੀਤੀ: ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਫਰੇਬ - Tribune Punjabi|last=ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਡਾ:)|first=|date=2018-11-05|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-16|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਹੀ ਖ਼ਰੀਦ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜਿਣਸ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਮੋ-ਕਰਮ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2020/02/%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a9%80-%e0%a8%b8%e0%a9%b0%e0%a8%95%e0%a8%9f-2/|title=ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ|date=2020-02-19|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2020-02-20}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ == ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਲਾਗੂ [[ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ]] ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ-ਅਮੀਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪਾੜੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2017 ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦਾ 73 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬੁਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਣ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾਂ ਇਕੱਲੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://punjabitribuneonline.com/2018/06/%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%95-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%A7%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B2%E0%A8%9B%E0%A8%AE/|title=ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਲਛਮਣ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕੀ ਕਿਸਾਨ ਨੀਤੀ|last=ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ|first=|date=|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref>। ਭਾਰਤ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਹਾਇਤਾ (ਸਬਸਿਡੀ) ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੀਮਾਵਾਂ ‘ਕੁੱਲ ਸਹਾਇਤਾ ਮਾਪ’ (ਐਗਰੀਗੇਟ ਮੱਯਰ ਆਫ ਸਪੋਰਟ – ਏਐੱਮਐੱਸ) ਤਹਿਤ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%9F%E0%A8%B0%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%86-%E0%A8%A8%E0%A9%87-%E0%A8%A1%E0%A8%AC%E0%A8%B2%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%9F%E0%A9%80%E0%A8%93-%E0%A8%9A-%E0%A8%95/|title=ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵੱਲੋਂ ਡਬਲਯੂਟੀਓ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ - Tribune Punjabi|date=2018-11-16|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-17|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (ਐੱਮਐੱਸਪੀ) ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਲੋਹੜੇ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੁਲਕ ਜਿਹੜੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ, ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਨੇਮਾਂ-ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਹਾਇਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%AC%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%A4/|title=ਖੇਤੀ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਦਾਦਾਗਿਰੀ|last=ਦੇਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ|first=|date=2018-08-21|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-22|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਡਲ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਲਈ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਾਅ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%AF%E0%A9%81%E0%A8%95%E0%A8%A4-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B6%E0%A8%9F%E0%A8%B0-%E0%A8%85%E0%A8%A4/|title=ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਸਿਆਸਤ - Tribune Punjabi|last=ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ|first=|date=2018-09-20|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-23|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ == ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਭਾਵੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਫਾਰਮੂਲੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ 50 ਫ਼ੀਸਦ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਸੀ2 ਲਾਗਤ, ਭਾਵ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਠੇਕਾ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਉਂਝ ਹੀ ਰੁਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟਣ ਦੀ ਭਿਣਕ ਪੈਣੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੁਣ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਨੋਟਬੰਦੀ ਦਾ ਪਹਾੜ ਡਿਗਿਆ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਦਤਰ ਹੋ ਗਈ। ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਨੋਟਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%89%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A8%E0%A9%8B%E0%A8%9F%E0%A8%AC%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AE/|title=ਕਿਸਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨੋਟਬੰਦੀ ਦੀ ਮਾਰ - Tribune Punjabi|date=2018-11-23|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-24|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫ਼ਲ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2020/02/%e0%a8%ab%e0%a8%bc%e0%a8%b8%e0%a8%b2-%e0%a8%ac%e0%a9%80%e0%a8%ae%e0%a8%be-%e0%a8%a8%e0%a9%80%e0%a8%a4%e0%a9%80/|title=ਫ਼ਸਲ ਬੀਮਾ ਨੀਤੀ|date=2020-02-21|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2020-02-21}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਰੀ ਕਰਾਂਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ== ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ|ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ]] ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਡੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਵਾਜਬ ਭਾਅ ਵੀ ਮਿਲਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਘਟ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ।<ref>[http://www.mediapunjab.com/composition?id=99 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ - ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ]</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://punjabitribuneonline.com/2018/04/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A9%9C%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE/|title=ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ|last=|first=ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ*|date=|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ਫ਼ਸਲੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਛੜ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੱਚਾ ਖੇਤੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਵਡੇਰੇ ਚੌਖਟੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮਾਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੰਟਰੋਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://punjabitribuneonline.com/2018/06/%E0%A8%9D%E0%A9%8B%E0%A8%A8%E0%A9%87-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B2%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%88-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%A8/|title=ਝੋਨੇ ਦੀ ਲੁਆਈ, ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ|last=|first=|date=|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ਕੀਟ ਨਾਸ਼ਕ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਭਰੇ ਟਰੱਕਾਂ ਦੇ ਟਰੱਕ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਵਾਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਵਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਬੜਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਘਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੋਰ ਵਧੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਝਾੜ ਵਧਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੁਪਰਫਾਸਫੇਟ ਅਤੇ ਡੀਏਪੀ ਵਰਗੀਆਂ ਰਸਾਣਿਕ ਖਾਦਾਂ ਨਾਲ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਜਿਹੇ ਤੱਤ ਸਾਡੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਕੀੜੇ ਮਕੌੜੇ ਟਿੰਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਨਸਲਾਂ ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਆਕੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿਦ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਪਤੰਗੇ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%85%E0%A8%9C%E0%A9%8B%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A1%E0%A8%B2-%E0%A8%AE%E0%A8%A8%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%B2%E0%A8%88/|title=ਅਜੋਕਾ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਘਾਤਕ - Tribune Punjabi|last=ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ|first=|date=2018-09-26|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-28|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜਿਸ ਦਾ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਪਨ ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ। == ਵਧਦੀਆਂ ਖੇਤੀ ਲਾਗਤਾਂ == 132 ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਅ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਪੌਣ-ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਪਲੀਤ ਹੋ ਰਹੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਘਟ ਕੇ 14 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਿਸਾਨ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਖੇਤੀ ਲਾਗਤ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਿੰਗੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sarokar.ca/2015-04-08-03-15-11/2015-05-04-23-41-51/1256-2018-06-04-16-06-40|title=ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਲਈ ਸੰਸਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਜਲਾਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? --- ਗੁਰਮੀਤ ਪਲਾਹੀ - sarokar.ca|website=www.sarokar.ca|language=en-us|access-date=2018-09-24}}</ref> ਸਾਲ ੨੦੧੮ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਸਾਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਝੋਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡੀਏਪੀ ਖਾਦ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ 140 ਰੁਪਏ ਥੈਲਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਿਰ ਤਕਰੀਬਨ 224 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਹੋਰ ਬੋਝ ਪੈਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਬੇਰੋਕ ਵਾਧੇ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਤਕਰੀਬਨ 11 ਲੱਖ ਕਿਲੋਲਿਟਰ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਖ਼ਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਖੇਤੀ ਇਨਪੁਟਸ ਉੱਤੇ ਜੀਐੱਸਟੀ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਕੀਟਨਸ਼ਾਕ, ਨਦੀਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਵਧ ਗਏ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਵਧਣ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਘਟਣ ਕਰਕੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਗਾਤਾਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੀਤੀਗਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਛੋਟਾ ਝਟਕਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/10/%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%89%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B0-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%B0/|title=ਕਿਸਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਮਾਰ - Tribune Punjabi|date=2018-10-21|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-10-22|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ == ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਅ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਨਤ ਬੀਜਾਂ, ਕੀਮੀਆਈ ਖ਼ਾਦਾਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ, ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਨਵੀਂਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਦਾ ਅੰਨਦਾਤਾ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਆਰਥਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਕੇ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾ ਸਕੀਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਇਹ ਇਕਰਾਰ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>[http://nawanzamana.in/news_details.html?id=6802 ਬਰਬਾਦੀ ਕੰਢੇ ਪੁੱਜੀ ਕਿਸਾਨੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਗੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਆਸਮਾਨ ਹੇਠ ਖੜ੍ਹੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/05/%e0%a8%ae%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%b9-%e0%a8%a4%e0%a9%87-%e0%a8%97%e0%a9%9c%e0%a8%bf%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%a8%e0%a9%87-%e0%a8%ab%e0%a9%87%e0%a8%b0%e0%a8%bf%e0%a8%86-%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8/ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਗੜਿਆਂ ਨੇ ਫੇਰਿਆ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ]</ref> ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਦਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਹਰ ਚਾਰਾਜੋਈ ਕਰਦੇ ਹਨ<ref>{{Cite web |url=http://nawanzamana.in/news_details.html?id=7235 |title=ਅੱਛੇ ਦਿਨ? ਫ਼ਸਲਾਂ ਤਬਾਹ, ਕਿਸਾਨ ਬੱਚੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ |access-date=2015-05-22 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235252/http://nawanzamana.in/news_details.html?id=7235 |dead-url=yes }}</ref> ==ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ == [[ਬਿਜਲੀ]] ਦੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਕੇ ਫਸਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇਣਾ ਗੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਕਣਕ ਅਜਿਹੀ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/05/%e0%a8%aa%e0%a9%b0%e0%a8%9c%e0%a8%be%e0%a8%ac-%e0%a8%b5%e0%a8%bf%e0%a9%b1%e0%a8%9a-%e0%a8%a6%e0%a9%8b-%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%b5%e0%a9%b1%e0%a8%b2-2/ ਪਾਵਰਕੌਮ ਦੀ ਅੱਗ]</ref> ==ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ == ਭੂਮੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਬਿਲ ਅਤੇ ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਣਕ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਿਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪੱਧਰੀ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/05/%e0%a8%af%e0%a9%82%e0%a8%b0%e0%a9%80%e0%a8%86-%e0%a8%a8%e0%a9%80%e0%a8%a4%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%b8%e0%a9%b0%e0%a8%ad%e0%a8%be%e0%a8%b5%e0%a8%bf%e0%a8%a4-%e0%a8%85%e0%a8%b8%e0%a8%b0/ ਯੂਰੀਆ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸੰਭਾਵਿਤ ਅਸਰ]</ref> ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿਨਸਾਂ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮੰਡੀਆਂ'ਚ ਰੁਲ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="Tribune Punjabi"/><ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/04/%e0%a8%ae%e0%a9%8b%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%a4%e0%a9%87-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a6%e0%a8%b2-%e0%a8%b8%e0%a8%b0%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0-%e0%a8%a8%e0%a9%87-%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be/ ਮੋਦੀ ਤੇ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਡੀਆਂ ’ਚ ਰੋਲਿਆ]</ref> ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਕਿਸਾਨ ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਸੇਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਸਾਨੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਕਲੰਕ ਵਾਂਗ ਹਨ | ਏਨੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਹੋਈਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿਵਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲ ਹਨ ਜੋ ਵਿਵਸਥਾ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਨਾਢ ਨੂੰ ਹੋਰ ਧਨਾਢ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗ਼ਰੀਬ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬੰਧੀ ਗ਼ਲਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗਵਾ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅਮਲ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਮੇਤ ਉਹ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਕਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, 'ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਕੜਾਹ' ਬਣਾ-ਬਣਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਦੇ ਝੰਭੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਹਾਲੀ ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਲੰਘੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਲੈਣ ਲਈ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਰਿਪੋਰਟ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਭਾਜਪਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਗੋਂ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਰਗੇ ਬਿੱਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਅੱਡੀ-ਚੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/supplement/20150516/33.cms |title=ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਗ਼ਲਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹਨ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ |access-date=2015-05-16 |archive-date=2019-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717073033/http://beta.ajitjalandhar.com/supplement/20150516/33.cms |url-status=dead }}</ref> ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਗਲ ਪਾਉਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਹੱਲ ਕੇਂਦਰ ਕੋਲ: ਬਾਦਲ [http://nawanzamana.in/news_details.html?id=10949]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਰਕਾਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਕਟ ਮੌਕੇ ਬਾਂਹ ਫੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="ਮੋਦੀ ਦਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ"/> ==ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਾਲ== ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੈਰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ’ਤੇ ਭਾਰੀ ਵਿਆਜ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A9%82%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A9%9C%E0%A9%87-%E0%A8%B2/|title=ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾ ਕਰਜ਼ ਦੇ ਨਿਬੇੜੇ ਲਈ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ|last=|first=|date=2018-08-23|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-24|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%86%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%B6%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE/|title=ਆੜ੍ਹਤੀਆਂ ’ਤੇ ਸ਼ਿਕੰਜਾ?|last=|first=|date=2018-08-24|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-25|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=pa}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਖੇਤੀ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬੋਝ ਵੱਧਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/debt-ridden-farmer-commits-suicide-40556|title=ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ|last=|first=|date=|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090031/https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/debt-ridden-farmer-commits-suicide-40556|archive-date=2023-02-06|dead-url=|url-status=dead}}</ref>।<ref>{{Cite web |url=http://nawanzamana.in/news_details.html?id=7178 |title=ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਦੱਬੇ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ |access-date=2015-05-14 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235224/http://nawanzamana.in/news_details.html?id=7178 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/03/%e0%a8%95%e0%a8%b0%e0%a8%9c%e0%a8%bc%e0%a9%87-%e0%a8%a4%e0%a9%8b%e0%a8%82-%e0%a8%a4%e0%a9%b0%e0%a8%97-%e0%a8%86%e0%a8%8f-%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8-%e0%a8%b5%e0%a9%b1%e0%a8%b2-2/|title=ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਏ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ|date=2019-03-20|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-03-20}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਬਲਕਿ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤਰਾਸਦੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਕਟ ਘਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%A6%E0%A9%8B-%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A9%9B%E0%A8%BE%E0%A8%88-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%B5%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%96%E0%A9%81/|title=ਦੋ ਕਰਜ਼ਾਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ - Tribune Punjabi|date=2018-09-18|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-19|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/suicide-by-a-player-returning-from-delhi-morcha-40539|title=ਦਿੱਲੀ ਮੋਰਚੇ ’ਚੋਂ ਪਰਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221021723/https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/suicide-by-a-player-returning-from-delhi-morcha-40539|archive-date=2020-12-21|dead-url=|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੱਖਾਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਾਕ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/04/%e0%a9%9e%e0%a8%b8%e0%a8%b2%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%a6%e0%a9%87-%e0%a8%b8%e0%a8%b5%e0%a8%be%e0%a8%ae%e0%a9%80%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a5%e0%a8%a8-%e0%a8%b8%e0%a8%ae%e0%a8%b0%e0%a8%a5%e0%a8%a8/ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਦਾ ਮੁੱਦਾ]</ref> ਕਈ ਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਵੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ<ref>{{Cite news|url=http://punjabitribuneonline.com/2018/06/%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%A8%E0%A9%87-%E0%A8%AB%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BE-%E0%A8%B2%E0%A8%BF%E0%A8%86/|title=ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਫਾਹਾ ਲਿਆ|last=|first=|date=|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a9%80-%e0%a8%95%e0%a8%b0%e0%a8%9c%e0%a8%bc%e0%a8%bf%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%a4%e0%a9%87-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a8%86%e0%a8%b8%e0%a8%a4/|title=ਕਿਸਾਨੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਸਿਆਸਤ|date=2018-12-28|website=Tribune Punjabi|language=hi-IN|access-date=2019-01-02}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ == ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਸਾਨ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://punjabitribuneonline.com/news/punjab/debt-ridden-thuliwal-farmer-commits-suicide-88928|title=ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਠੁੱਲੀਵਾਲ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-08-04}}</ref>ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=":1" /> ==ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ == ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੀ ਮੰਦੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/05/%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8-%e0%a8%96%e0%a8%bc%e0%a9%81%e0%a8%a6%e0%a8%95%e0%a9%81%e0%a8%b6%e0%a9%80%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%a8%e0%a9%87-%e0%a8%b0%e0%a9%8b%e0%a8%b2-%e0%a8%95/ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰੋਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sarokar.ca/2015-04-08-03-15-11/2015-05-04-23-41-51/362-2016-06-29-03-38-56|title=ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ: ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ --- ਗੁਰਮੀਤ ਪਲਾਹੀ - sarokar.ca|website=www.sarokar.ca|language=en-us|access-date=2018-09-24|archive-date=2018-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917141345/http://sarokar.ca/2015-04-08-03-15-11/2015-05-04-23-41-51/362-2016-06-29-03-38-56|dead-url=yes}}</ref> ਅੱਜ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਘੱਟ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਧੰਦਾ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਫਾਰਮ ਸਾਈਜ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿੱਘਰ ਰਹੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 2000-01 ਤੋਂ 2010-11 ਦੌਰਾਨ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਜੋਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਕਰੀਬਨ 12 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 14 ਕਰੋੜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 67 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜੋਤਾਂ ਦਾ ਔਸਤਨ ਸਾਈਜ਼ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਏਕੜ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਪਲ ਸਰਵੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਤਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2012-13 ਦੌਰਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਆਮਦਨ 6426 ਰੁਪਏ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 3076 ਰੁਪਏ (48 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਗੈਰ ਖੇਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਅੰਕੜੇ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹ ਆਮਦਨ 18059 ਰੁਪਏ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ 1710 ਰੁਪਏ (9.5 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਗੈਰ ਖੇਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਭਾਵ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਖੇਤੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘੱਟ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/10/%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%95%E0%A8%9F-%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%A6%E0%A8%B0/|title=ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ, ਖੇਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰ - Tribune Punjabi|last=ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ|first=|date=2018-10-11|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-10-12|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਹੱਲ== ਅੱਜ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਸਾਨੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਬੇਵੱਸ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਨਾ ਕਰਨ ਬਲਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬੰਧੀ ਗ਼ਲਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ |ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਉਸਾਰੂ ਪਹੁੰਚ ਅਪਨਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਮਾਯੂਸੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਹੌਸਲਾ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਫ਼ਲਤਾ ਜ਼ਰੂੂਰ ਮਿਲੇਗੀ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/05/%e0%a9%99%e0%a9%81%e0%a8%a6%e0%a8%95%e0%a9%81%e0%a8%b6%e0%a9%80%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%b8%e0%a8%ae%e0%a9%b1%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a8%86-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%b9%e0%a9%b1%e0%a8%b2-%e0%a8%a8/ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ]</ref> === ਕੁਦਰਤ ਪੱਖੀ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ === ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਸਰਮਾਏਦਾਰ/ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ’ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ’ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਪੱਖੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਰਮਾਏਦਾਰ/ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਲੋਟੂ ਸੋਚ ਉੱਪਰ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਅਵਾਮ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।<ref name=":0" /> === ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ === ਮੁਲਕ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਿਣਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਮੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਿਣਸਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਡੇਗ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਘਟਣ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਗ਼ਰੀਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ 1965 ਵਿੱਚ ‘ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ’ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਕਾਇਮੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਜਿਣਸਾਂ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਇ ਹੀ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਥੁੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕੀਮਤਾਂ ਘਾਟੇ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਂਜ, ਇਹ ਕੀਮਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਪੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੀਮਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ, ਮੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਲੁੱਟ ਨੂੰ ਕੁਝ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://punjabitribuneonline.com/2018/06/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A9%9C%E0%A9%80-%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A9%87%E0%A8%82-%E0%A8%B5%E0%A8%A7%E0%A9%87-%E0%A8%B8/|title=ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੀਤੀ: ਕਿਵੇਂ ਵਧੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ|last=ਸਿੰਘ|first=ਗਿਆਨ|date=|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਣਕ ਤੇ ਧਾਨ ਦੀ ਹੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮੱਰਥਨ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇਵਲ ਸੱਤ ਰਾਜਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਦੇਸ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਐਲਾਨੀ ਘੱਟ-ਘੱਟ ਸਮੱਰਥਨ ਕੀਮਤ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਧਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮੱਰਥਨ ਮੁੱਲ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਐਲਾਨ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ਰੀਦ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਰਥਨ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਵੇਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਅੰਕੜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਧਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਛੱਬੀ ਕਰੋੜ ਤੀਹ ਲੱਖ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਾਨੀਆਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਸੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਿਸਾਨ ਇਹਨਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://nawanzamana.in/20705/%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%80%20%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%95%E0%A8%9F%20%E0%A8%A6%E0%A9%87%20%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%B2%20%E0%A8%B2%E0%A8%88%20%E0%A8%A0%E0%A9%8B%E0%A8%B8%20%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A9%80%20%E0%A8%A6%E0%A9%80%20%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A9%9C.html|title=ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਠੋਸ ਨੀਤੀ ਦੀ ਲੋੜ|last=|first=|date=|work=ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ|access-date=2018-08-12|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਕੀਮਤਾਂ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਕੇ ਐਲਾਣਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AB%E0%A8%B8%E0%A8%B2-%E0%A8%96%E0%A8%BC%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A6-%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%90%E0%A8%B2%E0%A8%BE/|title=ਨਵੀਂ ਫਸਲ ਖ਼ਰੀਦ ਨੀਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ - Tribune Punjabi|date=2018-09-12|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-13|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸੀਏਸੀਪੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਲਾਗਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਹਨ: ਏ2 (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਖਰਚੇ); ਏ2+ਐੱਫਐੱਲ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਖਰਚੇ + ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਕੀਮਤ) ਅਤੇ ਸੀ2 (ਵਿਆਪਕ ਲਾਗਤ + ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਠੇਕਾ + ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਵਿਆਜ)। ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਲਾਗਤ ਭਾਵ ਸੀ2 ਤੋਂ 50 ਫ਼ੀਸਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਏ2+ਐੱਫਐੱਲ ਲਾਗਤ (ਜੋ ਸੀ2 ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਬੈਠਦੀ ਹੈ) ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਐੱਮਐੱਸਪੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/10/%E0%A9%9E%E0%A8%B8%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%98%E0%A9%B1%E0%A8%9F%E0%A9%8B%E0%A8%98%E0%A9%B1%E0%A8%9F-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A8%A5%E0%A8%A8-%E0%A8%AE%E0%A9%81/|title=ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਘੱਟੋਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਦੀ ਹਕੀਕਤ - Tribune Punjabi|last=ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|first=|date=2018-10-06|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-10-07|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ == ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨ, ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਛੋਟੇ ਕਾਰੀਗਰ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਦਿਨ-ਕਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਪੰਡ ਅਤੇ ਘੋਰ ਗ਼ਰੀਬੀ ਛੱਡ ਕੇ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2016/12/%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b5%e0%a9%87%e0%a8%82-%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a8%a5%e0%a8%bf%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%a3%e0%a9%87-%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8-%e0%a9%99%e0%a9%81/] ਕਿਵੇਂ ਸਾਰਥਿਕ ਬਣੇ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਧਿਐਨ: ਡਾ. ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ</ref> ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਣ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾਂ ਇਕੱਲੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਗਏ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪੀ.ਸਾਈਂਨਾਥ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਸੰਕਟ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਸੰਕਟ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਆਲੂਪਣ, ਹਮਦਰਦੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੂਝ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਕੇ ਕੇਵਲ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਹਵਸ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀਵਾਦ ਭਾਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|title=http://punjabitribuneonline.com/2018/06/%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%95-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%A7%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B2%E0%A8%9B%E0%A8%AE/|last=ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਲਛਮਣ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕੀ ਕਿਸਾਨ ਨੀਤੀ|first=ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ|date=|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ਇਸ ਲਈ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਜ਼ਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਾੜੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8-%e0%a8%96%e0%a8%bc%e0%a9%81%e0%a8%a6%e0%a8%95%e0%a9%81%e0%a8%b6%e0%a9%80%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%b8%e0%a9%b1%e0%a8%ad%e0%a8%bf%e0%a8%86%e0%a8%9a/|title=ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ: ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭ|last=ਸਰਬਜੀਤ|first=|date=2018-12-17|website=Tribune Punjabi|publisher=|language=hi-IN|access-date=2019-01-08}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ == 1990ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੁੱਚੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਮੁਲਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤਰਾਸਦੀ ਵੱਲ ਧੱਕੇ ਗਏ। ਦੂਰ-ਦਿਹਾਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਜਨ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਅੰਕੜੇ ਹੁਣ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਮੰਦਹਾਲੀ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੁਲਕ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫੀ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿਣਸਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਭਾਅ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਮੁਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਆਏ ਦਿਨ ਅਜਿਹੇ ਮਸਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾੜਾ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨੀਤੀ ‘ਪਾੜੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ’ ਉੱਪਰ ਤੋਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧਾਂ ਤੇ ਬੇ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਵਾਲਾ ਮੁਲਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%95%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%96%E0%A9%B1%E0%A8%88%E0%A8%8F-%E0%A8%A6%E0%A8%BE/|title=ਕਿਸਾਨ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਮੁਲਖੱਈਏ ਦਾ ਸੰਸਦ ਵੱਲ ਮਾਰਚ - Tribune Punjabi|last=ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ|first=|date=2018-11-29|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-30|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਠਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਕੋਟ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਹੇਠ ਦਬ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/07/%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8-%e0%a9%99%e0%a9%81%e0%a8%a6%e0%a8%95%e0%a9%81%e0%a8%b6%e0%a9%80%e0%a8%86%e0%a8%82/|title=ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ|last=|first=|date=2019-07-10|website=Punjabi Tribune Online|publisher=|language=punjabi|access-date=2019-07-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਧੁੱਖਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਲਾਵਾ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਹੀ ਪਿਆ। ਇਹ ਲਾਵਾ ਭਾਰਤੀ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿਰਾਂ ਦੀਆਂ [[ਕਿਸਾਨ]] ਦੋਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਵੇਲੇ ਕਿਸਾਨ ਕਰਜ਼ੇ ’ਚ ਜੰਮਦਾ, ਕਰਜ਼ੇ ’ਚ ਪਲਦਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਸਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹੀ ਨੀਤੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ। ਮੋਦੀ ਨੇ 2022 ਤਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ‘ਅੱਛੇ ਦਿਨਾਂ ਲਈ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਪੰਡ ਹੌਲੀ ਹੋਈ, ਨਾ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਰੁਕੀਆਂ, ਨਾ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਵਾਜਬ ਮੁੱਲ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਭਾਰਤ ’ਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਰਿਪੋਰਟ ਲਾਗੂ ਹੋਈ। ਭਾਜਪਾ ਰਾਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ 42 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਗਰੂਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕਰੜੇ ਹੱਥ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਜੂਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਕਰਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ, ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਲਾਗਤ ਮੁੱਲ ਦਾ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦੇਣ, ਖੇਤੀ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਜ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸਕੀਮ ਦੇਣ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਕਰਨ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕੌਡੀਆਂ ਦੇ ਭਾਅ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੇਚਣਾ ਬੰਦ ਕਰਾਉਣ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਰੇਟ ਵਧਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਛੇ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘ ਨੇ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਦੋਲਨ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲਿਓਂ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਪਰ ਦੂਜੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਰੈਲੀ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹਾਈਵੇ ਜਾਮ ਕਰਕੇ ਰੋਸ ਰੈਲੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਖਦੇੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਗੋਲੀਆਂ ਵਰ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਛੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੋ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੌਹਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਬਾਅਦ ਰਾਜਵਿਆਪੀ ਬੰਦ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਆਪਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਦਸੌਰ, ਇੰਦੌਰ, ਸੀਹੋਰ, ਦੇਵਾਸ, ਨੀਮਚ, ਖੜਗੌਨ, ਧਾਰ, ਅਤੇ ਉਜੈਨ ਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਫੈਲਣ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਭੈਅਭੀਤ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਧਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਬਾਗੀ ਹੋ ਗਏ। ਯੂਪੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 36,359 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਰਾਜ ’ਚ 2014 ਵਿੱਚ 2,568 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ 3030 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਸੋਕਾ ਪੈਣ, ਗੰਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਿਰ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਬੋਝ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਜੂਨ ਤੋਂ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ, ਫ਼ਲ, ਸ਼ਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤੀ ਵਸਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੋ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗਲੀਆਂ, ਥੋਕ ਮੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਈਵੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਕਈ ਨਵੀਂਆਂ ਪਿਰਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਜਾਮ ਕਰਨ ਆਦਿ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨਾ, ਭਗਵੇਂਕਰਨ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਧਰਮ, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਤੰਗ ਕੌਮਵਾਦ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵੱਲੋਂ ਭੜਕਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਵਨਵਾਦ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣਾ, ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖੇਤੀ ਜਿਨਸਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਮੁੱਲ ਲੈਣ, ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਾਉਣ, ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇਣ, ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਹਮਾਇਤ ਜਿੱਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਮਹਾਂਸੰਘ ਦੀਆਂ 62, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅੱਠ, ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ, ਹਰਿਆਣਾ ਆਦਿ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਹਮਾਇਤ ਨੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ’ਚ ਮੋਹਰੀ ਰੋਲ ਹੋਣਾ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿੱਧ ਹੋਏਗਾ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2017/06/%e0%a8%a6%e0%a9%87%e0%a8%b6-%e0%a8%b5%e0%a8%bf%e0%a9%b1%e0%a8%9a-%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8-%e0%a8%85%e0%a9%b0%e0%a8%a6%e0%a9%8b%e0%a8%b2%e0%a8%a8-%e0%a8%a6%e0%a9%80%e0%a8%86/ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪਿਰਤਾਂ]</ref> ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਰਡਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ [[2020 ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ|ਤਿੰਨ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਧਰਨਾ]] ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵਿੱਚ 16 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਗਏ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇੇ ਫੋਟੋਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://punjabitribuneonline.com/news/nation/come-on-son-let39s-go-to-delhi-39798|title=ਚੱਲ ਵੇ ਪੁੱਤਾ! ਦਿੱਲੀ ਚੱਲੀਏ...|last=ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ|first=Tribune News Service|date=|website=Tribuneindia News Service|publisher=|language=pa|access-date=2020-12-17}}</ref> == ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਕਦਮ == ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕਰਜ਼ਾ ਮਾਫੀ ਵਰਗੇ ਕਦਮ ਵੀ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2017/06/%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%a6%e0%a9%87-%e0%a8%a6%e0%a9%8b-%e0%a8%b2%e0%a9%b1%e0%a8%96-%e0%a8%a4%e0%a9%b1%e0%a8%95-%e0%a8%a6%e0%a9%87-%e0%a8%ab%e0%a8%bc/ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੱਖ ਤੱਕ ਦੇ ਫ਼ਸਲੀ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਆਫ਼]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/01/%e0%a8%96%e0%a8%bc%e0%a9%81%e0%a8%a6%e0%a8%95%e0%a9%81%e0%a8%b6%e0%a9%80-%e0%a8%95%e0%a8%b0-%e0%a8%97%e0%a8%8f-%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%a6%e0%a8%be/|title=ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਗਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੇਗੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ|date=2019-01-07|website=Tribune Punjabi|language=hi-IN|access-date=2019-01-08}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜਾਂ ਵੋਟ ਬਟੋਰੂ ਸਕੀਮਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/02/%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%a8%e0%a9%82%e0%a9%b0-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%b9%e0%a8%a4-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%87-%e0%a8%b8%e0%a8%b5%e0%a8%be/|title=ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ|date=2019-02-04|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-02-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਲੌਲੀਪੌਪ (Lollipop) ਦੇ ਕੇ ਵਿਰਾਉਣ/ਵਰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/02/%e0%a8%ae%e0%a9%8c%e0%a8%9c%e0%a9%82%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%b8%e0%a8%b0%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0-%e0%a8%a4%e0%a9%87-%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a8%be/|title=ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਸੰਕਟ|last=ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|first=|date=2019-02-04|website=Punjabi Tribune Online|publisher=|language=hi-IN|access-date=2019-02-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਅੰਕੜੇ== ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਲੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ # ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਫਿਨਲੈਂਡ]] (22.5) [[ਜਰਮਨੀ]] (13.5), [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] (12.5), [[ਅਮਰੀਕਾ]] (10.8) [[ਭਾਰਤ]] (10.7) [[ਪੰਜਾਬ]] (10.6) ਅਤੇ [[ਬਰਤਾਨੀਆ]] (7.5)। # ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ [[ਅਲਾਸਕਾ]] (31), [[ਵਾਇਓਮਿੰਗ]] (23), [[ਮੋਂਟਾਨਾ|ਮੋਨਟੈਨਾ]] (22), [[ਦੱਖਣੀ ਡਕੋਟਾ]] (21), [[ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ]] (20), [[ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ]] (19), [[ਯੂਟਾ|ਊਟਾਹ]] (19), [[ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ]] (17), [[ਨਵਾਡਾ]] (16) [[ਆਇਡਾਹੋ]] (15), [[ਕੋਲੋਰਾਡੋ]] (15) ਅਤੇ [[ਟੈਕਸਸ|ਕੈਨਸਸ]] (15) ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਦਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 29.2 ਅਤੇ 33.9 ਹੈ। [[ਪੰਜਾਬ]] 16.13 ਅਤੇ [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] 19.1 ਹੈ। # ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੈ? [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਉੜੀਸਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਯੂਪੀ ਵਿਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਦਰ ਸਮੇਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲੱਖ ਪਿੱਛੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 0.7 ਅਤੇ 2.2 ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[2020 ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ]] * [[ਕਿਸਾਨ (ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਮੁੱਲ ਭਰੋਸਗੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕਾਨੂੰਨ-2020]] * [[ਕਿਸਾਨੀ ਉਪਜ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ (ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ) ਕਾਨੂੰਨ- 2020]] * [[ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨ]] * [[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ 2020]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਸਾਨੀ ਮਸਲੇ]] bbtf3doz8ykr4clnwsgxzmteymfljkd 0 60224 847355 706278 2026-09-24T03:48:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847355 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = ਬੌਬੀ ਜਿੰਦਲ |image = Governor Jindal in 2015.jpg |caption = ਗਵਰਨਰ ਜਿੰਦਲ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ |order = [[ਲੂਸੀਆਨਾ ਦੇ ਗਵਰਨਰ|ਲੂਸੀਆਨਾ ਦਾ 55ਵਾਂ ਗਵਰਨਰ]] |lieutenant = [[Mitch Landrieu]]<br>[[Scott Angelle]]<br>[[Jay Dardenne]] |term_start = 14 ਜਨਵਰੀ 2008 |term_end = |predecessor = [[Kathleen Blanco]] |successor = |state1 = [[ਲੂਸੀਆਨਾ]] |district1 = {{ushr|Louisiana|1|1st}} |term_start1 = 3 ਜਨਵਰੀ 2005 |term_end1 = 14 ਜਨਵਰੀ 2008 |predecessor1 = [[David Vitter]] |successor1 = [[Steve Scalise]] |birth_name = ਪਿਊਸ਼ ਜਿੰਦਲ |birth_date = {{birth date and age|df=y|1971|6|10}} |birth_place = [[ਬੈਟਨ ਰੂਜ, ਲੂਸੀਆਨਾ|ਬੈਟਨ ਰੂਜ]], [[ਲੂਸੀਆਨਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਯੂ ਐਸ]] |death_date = |death_place = |party = [[ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲੀਕਨ]] |spouse = ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਜੌਲੀ {{small|(1997–ਹੁਣ)}} |children = ਸੇਲੀਆ ਅਲਿਜਾਬੇਥ<br>ਰਾਬਰਟ ਸ਼ਾਨ<br>ਸਲੇਡ ਰਯਾਨ |residence =ਲੂਸੀਆਨਾ ਗਵਰਨਰ ਮੈਨਸ਼ਨ |alma_mater = [[ਬਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<br>[[ਨਿਊ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ]] |religion = [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ|ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ]] |website = [http://www.gov.louisiana.gov Government website] |signature = Bobby Jindal signature.svg }} '''ਪਿਊਸ਼''' "'''ਬੌਬੀ'''" '''ਜਿੰਦਲ'' (ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1971)<ref name=Tilove_20110506>{{cite news |accessdate= |author=Jonathan Tilove |url=http://www.nola.com/politics/index.ssf/2011/05/gov_bobby_jindal_releases_his.html |title=Gov. Bobby Jindal releases his birth certificate |work=[[New Orleans Times-Picayune]] |date=May 6, 2011 |archive-date=ਮਈ 9, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110509073052/http://www.nola.com/politics/index.ssf/2011/05/gov_bobby_jindal_releases_his.html |url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਲੂਸੀਆਨਾ ਦਾ 55ਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ [[ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਗਵਰਨਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਦਾ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।<ref>{{cite news|last=Hamby|first=Peter|title=How Chris Christie took over the Republican Governors Association|url=http://www.cnn.com/2013/11/21/politics/christie-rga-chairman/index.html|publisher=CNN|accessdate=November 22, 2013|date=November 22, 2013}}</ref> ==ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ== ਪੀਊਸ਼ ਜਿੰਦਲ ਦਾ ਜਨਮ ਬੈਟਨ ਰੂਜ, ਲੂਸੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਖਾਨਪੁਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੰਦਲ ਨੇ ਬੌਬੀ ਨਾਮ ਬਰੈਡੀ ਬੰਚ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਲੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਚਰਿੱਤਰ ਬੌਬੀ ਬਰੈਡੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਪਨਾਇਆ ਸੀ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਪੀਊਸ਼ ਜਿੰਦਲ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਿੰਦਲ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੰਦਲ ਨੇ ਪ੍ਰੋਵਿਡੇਂਸ ਰੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ਬਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਪੇਸਿਫਿਕਾ ਹਾਊਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਜਿੰਦਲ ਇੱਕ ਰਾਜ ਨੇਤਾ ਬਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਉਪਾਧੀ ਨਿਊ ਕਾਲਜ ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਰੋਡਸ ਸਕਾਲਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੈੱਕਿੰਜੇ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਜੋ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਫਾਰਚਿਊਨ 500 ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। 1996 ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਲ ਨੇ ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਜੌਲੀ (ਜਨਮ 1972) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਸੇਲੀਆ ਅਲਿਜਾਬੇਥ, ਰਾਬਰਟ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸਲੇਡ ਰਯਾਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] 43we4k3joiwozweau0cul5f2xflxpf9 0 60417 847277 709718 2026-09-23T22:10:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847277 wikitext text/x-wiki {{drugbox| Watchedfields = changed | verifiedrevid = 456349142 | IUPAC_name = ''N''-(4-hydroxyphenyl)ethanamide<br>''N''-(4-hydroxyphenyl)acetamide | image = Paracetamol-skeletal.svg | image2 = Paracetamol-from-xtal-3D-balls.png | drug_name = ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ (ਅਸੀਟਾਮਿਨੋਫ਼ਿਨ) | tradename = [[ਟਾਇਲੀਨੌਲ]] (ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਜਪਾਨ), [[ਪੈਨਾਡੌਲ]] (ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ<ref name=drugs.com-internatl/> | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|acetaminophen}} | MedlinePlus = a681004 | licence_US = ਅਸੀਟਾਮਿਨੋਫ਼ਿਨ | pregnancy_AU = A | pregnancy_US = C | pregnancy_category = ਪਰਖ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਪਰ ਸਲਾਮਤ ਜਾਪਦੀ ਹੈ | legal_AU = unscheduled | legal_UK = GSL | legal_US = OTC | routes_of_administration = ਮੂੰਹ, ਗੁਦਾ ਅਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ | bioavailability = 63-89%<ref>{{Cite book | isbn = 9780977517459 | title = Acute Pain Management: Scientific Evidence | author = Working Group of the Australian and New Zealand College of Anaesthetists and Faculty of Pain Medicine | year = 2010 | publisher = National Health and Medical Research Council | location = Melbourne, Australia | url = http://www.anzca.edu.au/resources/college-publications/pdfs/Acute%20Pain%20Management/books-and-publications/acutepain.pdf | format = PDF | edition = 3rd | editor = Macintyre, PE; Schug, SA; Scott, DA; Visser, EJ; Walker, SM | access-date = 2015-05-24 | archive-date = 2012-10-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121021093616/http://www.anzca.edu.au/resources/college-publications/pdfs/Acute%20Pain%20Management/books-and-publications/acutepain.pdf | dead-url = yes }}</ref>{{rp|73}} | protein_bound = 10-25%<ref>{{cite web|title=Tylenol, Tylenol Infants' Drops (acetaminophen) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more|work=Medscape Reference|publisher=WebMD|accessdate=10 May 2014|url=http://reference.medscape.com/drug/tylenol-acetaminophen-343346#showall}}</ref> | metabolism = Predominantly in the liver<ref name = TGA>{{cite web|title=Codapane Forte Paracetamol and codeine phosphate PRODUCT INFORMATION|work=TGA eBusiness Services|publisher=Alphapharm Pty Limited|date=29 April 2013|accessdate=10 May 2014|url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&id=CP-2010-PI-05623-3|format=PDF}}</ref> | elimination_half-life = 1–4 hours<ref name = TGA/> | excretion = Urine (85-90%)<ref name = TGA/> | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | CAS_number = 103-90-2 | ATC_prefix = N02 | ATC_suffix = BE01 | PubChem = 1983 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB00316 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 1906 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 362O9ITL9D | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D00217 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 46195 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 112 | PDB_ligand = TYL | C=8 | H=9 | N=1 | O=2 | molecular_weight = 151.163 g/mol | smiles = CC(NC1=CC=C(O)C=C1)=O | InChI = 1/C8H9NO2/c1-6(10)9-7-2-4-8(11)5-3-7/h2-5,11H,1H3,(H,9,10) | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C8H9NO2/c1-6(10)9-7-2-4-8(11)5-3-7/h2-5,11H,1H3,(H,9,10) | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = RZVAJINKPMORJF-UHFFFAOYSA-N | density = 1.263 | melting_point = 169 | melting_notes =<ref>{{cite doi|10.1021/ci0500132}}</ref><ref>{{cite web | url = http://lxsrv7.oru.edu/~alang/meltingpoints/meltingpointof.php?csid=1906 | title = melting point data for paracetamol | publisher = Lxsrv7.oru.edu | accessdate = 2011-03-19 | archive-date = 2012-06-30 | archive-url = https://archive.today/20120630213835/http://lxsrv7.oru.edu/~alang/meltingpoints/meltingpointof.php?csid=1906 | dead-url = yes }}</ref> | solubility = 12.78<ref>{{cite journal | doi = 10.1021/je990124v | title = Solubility of paracetamol in pure solvents | author = Granberg RA, Rasmuson AC | journal = [[Journal of Chemical & Engineering Data]] | volume = 44 | issue = 6 | pages = 1391–95 | year = 1999}}</ref> }} '''ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ''' ਜਾਂ '''ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੌਲ''', ਜਿਹਨੂੰ '''ਅਸੀਟਾਮਿਨੋਫ਼ਿਨ''' {{IPAc-en|audio=Acetaminophen.ogg|ə|ˌ|s|iː|t|ə|ˈ|m|ɪ|n|ə|f|ɨ|n}}, ਜਾਂ '''ਏਪੈਪ''' ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਰਸਾਇਣ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਐੱਨ-ਐਸਿਟਾਈਲ-ਪੀ-ਅਮੀਨੋਫ਼ਿਨੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਾਊਂਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਮ ਮਿਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਪੀੜਾਹਾਰੀ (ਦਰਦ ਘਟਾਊ) ਅਤੇ ਤਾਪਹਾਰੀ (ਬੁਖ਼ਾਰ ਵਿਰੋਧੀ) ਦਵਾਈ ਹੈ।<ref name="Aghababian2010">{{cite book|last=Aghababian|first=Richard V. |title=Essentials of Emergency Medicine|url=http://books.google.com/books?id=HnbKaRQAXOIC&pg=PA814|date=22 October 2010|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-1-4496-1846-9|page=814}}</ref><ref name="Ahmad2010">{{cite book|last=Ahmad|first=Jawad|title=Hepatology and Transplant Hepatology: A Case Based Approach|url=http://books.google.com/books?id=ssfSYYb1OHMC&pg=PA194|date=17 October 2010|publisher=Springer|isbn=978-1-4419-7085-5|page=194}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Paracetamol|ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੌਲ}} * [http://www.chemsynthesis.com/base/chemical-structure-18651.html Paracetamol at Chemsynthesis] * [http://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng1330.html Paracetamol International Chemical Safety Cards] * [http://profiles.nlm.nih.gov/HH/Views/Exhibit/narrative/amines.html The Julius Axelrod Papers] * [http://www.fda.gov/Drugs/ResourcesForYou/Consumers/BuyingUsingMedicineSafely/UnderstandingOver-the-CounterMedicines/SafeUseofOver-the-CounterPainRelieversandFeverReducers/ucm164977.htm FDA: Safe Use of Over-the-Counter Pain Relievers/Fever Reducers] * [https://web.archive.org/web/20130719052050/http://www.fda.gov/forconsumers/consumerupdates/ucm168830.htm FDA: Consumer Update "Acetaminophen and Liver Injury: Q and A for Consumers" (link)] * [https://web.archive.org/web/20130919040332/http://www.fda.gov/downloads/ForConsumers/ConsumerUpdates/UCM172664.pdf FDA: Consumer Update "Acetaminophen and Liver Injury: Q and A for Consumers" (PDF)] * [https://web.archive.org/web/20130703100637/http://druginfo.nlm.nih.gov/drugportal/dpdirect.jsp?name=ACETAMINOPHEN U.S. National Library of Medicine: Drug Information Portal–Paracetamol] * [http://www.ebi.ac.uk/pdbe-srv/PDBeXplore/ligand/?ligand=TYL Acetaminophen bound to proteins] in the [[Protein Data Bank|PDB]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੀੜਾਹਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਪ ਵਿਰੋਧੀ]] lhktniwgmc3al7xxi2nasum5miw2bs5 0 60472 847361 819284 2026-09-24T04:09:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847361 wikitext text/x-wiki {{Infobox famine | famine_name = <!-----Overrides {{PAGENAME}}, do not use without careful consideration-----> | famine_name_in_local = পঞ্চাশের মন্বন্তর | image_1 =Bengal famine 1943.png | image_title_1 = Photograph depicting Bengal famine, 1943 | image_width_1 = 200px | image_2 = | image_title_2 = | image_width_2 = | country = [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | location = [[ਬੰਗਾਲ]] | coordinates = <!-----(use {{coord}})-----> | period = 1943–44 | excess_mortality= <!-----Deaths directly due to famine starvation-----> | from_disease = <!-----Indirect famine deaths from subsequent diseases-----> | total_deaths =15 ਤੋਂ 40 ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ | death_rate = <!-----Death rate----> | observations = Policy failure, war | relief = <!-----Examples: 1 million tons of grain, no relief, etc-----> | food_situation = <!-----Net food imports, examples: 10 million tons of wheat, can be negative for repressive regimes/genocide cases-----> | consequences = <!-----Political consequences, example: Indian independence movement intensified, etc-----> | memorial = <!-----link to the memorial website or location of memorial, example: Ireland's Holocaust mural is located on the Ballymurphy Road, Belfast.-----> | preceded = <!-----Example: Orissa famine of 1866-----> | footnotes = <!-----Test footnote-----> }} ''' 1943 ਦਾ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਕਾਲ''' ({{lang-bn|পঞ্চাশের মন্বন্তর}}) [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਬੰਗਾਲ ਸੂਬਾ|ਬੰਗਾਲ ਸੂਬੇ]] (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਉੜੀਸਾ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਰਮਾ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਲਗਪਗ 30 ਲੱਖ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨਿਗਲ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Amartya Sen|title=Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation|url=https://archive.org/details/povertyfamineses0000sena|date=1981|publisher=Oxford University Press|location=London|isbn=9780195649543|page=[https://archive.org/details/povertyfamineses0000sena/page/203 203]|ref=bf431}}</ref><ref name=bf432>{{cite web|last1=Joseph Lazzaro|title=Bengal Famine Of 1943 - A Man-Made Holocaust|url=http://www.ibtimes.com/bengal-famine-1943-man-made-holocaust-1100525|website=ibtimes.com|accessdate=4 July 2014}}</ref> ਬੰਗਾਲ ਦੀ 60.3 ਲੱਖ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 15 ਅਤੇ 40 ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ।<ref name=bf434>{{cite web|last1=David Myers|title=Causes of the Great Bengal Famine 1943|url=https://suite.io/david-myers/3zq623p|website=suite.io|accessdate=4 July 2014|archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714145702/https://suite.io/david-myers/3zq623p|dead-url=yes}}</ref> ਪੀੜਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਸੰਬਰ [[1943]] ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref>See Dyson and Maharatna ([[1991]]) for a review of the data and the various estimates made.</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਭੋਜਨ]] ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀ ਆ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਨੀਤੀ ਨੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|last1=Soutik Biswas|title=How Churchill 'starved' India|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/thereporters/soutikbiswas/2010/10/how_churchill_starved_india.html|website=bbc.co.uk|accessdate=4 July 2014|archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419212307/http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/thereporters/soutikbiswas/2010/10/how_churchill_starved_india.html|url-status=dead}}</ref><ref name=bf433>{{cite web|title=The Bengal Famine of 1943:Amartya Sen and Satayajit Ray|url=http://pooreconomics.com/sites/default/files/14.73_Food_Lecture4.pdf|website=pooreconomics.com|accessdate=4 July 2014}}</ref> ਐਪਰ ਅਮਰਤੀਆ ਸੇਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ [[1943]] ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ 1941 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸੀ)।<ref name="bf434"/> ਪਿਛਲੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ,<ref>Frere ([[1874]]); Hunter (1873); Bengal Administration (1897).</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਚੀ, ਤਰਖਾਣ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸੀ।<ref>Mahalanobis, Mukkerjee, and Ghosh, ([[1946]]).</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] a4ehtymidmp47fskhaoc3crphg7avk8 0 61448 847152 586450 2026-09-23T15:07:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847152 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox stadium | name = ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ| nickname = | image = [[File:2014. Донбасс Арена (14072322363).jpg|250px]] | former_names = | location = [[ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]],<br> [[ਯੂਕਰੇਨ]] | coordinates = {{Coord|48|1|15|N|37|48|35|E}} | broke_ground = 27 ਜੂਨ 2006 | built = | opened = 29 ਅਗਸਤ 2009 | owner = [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]] | operator = [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]] | surface = ਘਾਹ | scoreboard = | construction_cost = ₴ 31,75,00,00,00,000 | suites = | architect = ਅਰੂਪ ਗਰੁੱਪ ਲਿਮਟਿਡ<ref>[http://www.arup.com/Projects/FC_Shakhtar_Stadium.aspx Official data of stadium issued by arup]</ref> | capacity = 52,187<ref name="uefa"/> | record_attendance = | dimensions = 105 x 68 ਮੀਟਰ | tenants = [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]]<ref name="shakhtar">http://int.soccerway.com/teams/ukraine/joint-stock-company-fc-shakhtar-donetsk/2254/</ref> }} '''ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ''', [[ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]], [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ।<ref>http://int.soccerway.com/teams/ukraine/joint-stock-company-fc-shakhtar-donetsk/2254/venue/</ref> ਇਹ [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ,<ref name="shakhtar"/> ਜਿਸ ਵਿੱਚ 52,187 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।<ref name="uefa">{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/79/1676379_DOWNLOAD.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-06-10 |archive-date=2015-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150620231303/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/79/1676379_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}</ref> {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{Commons category|Donbass Arena |ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ}} * [http://donbass-arena.com/en/ ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924084136/http://donbass-arena.com/en/ |date=2008-09-24 }} *[http://shakhtar.com/ ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]] m9upwmyrnfo1w1wv5vtseurqcvg42ep 0 63410 847159 751108 2026-09-23T16:02:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847159 wikitext text/x-wiki '''ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਪੈਲੇਸ ਹੋਟਲ''' ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਗੇਟਵੇ ਔਫ ਇੰਡੀਆ, ਤੋਂ ਅੱਗੇ [[ਕੋਲਾਬਾ]] ਖੇਤਰ ' ਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਹੈ। ਤਾਜ ਹੋਟਲ, ਰਿਜੌਟ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 560 ਕਮਰੇ ਅਤੇ 44 ਸਿਉਟਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 35 ਬਟਲਰ ਸਮੇਤ 1500 ਸਟਾਫ਼ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਭਿੰਨਾਤਮਕ ਬਿੰਦੂ ਪਖੋਂ, ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਟਾਵਰ ਦੋ ਇਮਾਰਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀਆ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਬਣਈਆਂ ਦੋ ਵੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ।<ref>"[http://www.tajhotels.com/About-Taj/Company-Information/Default.html Company Introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195222/http://www.tajhotels.com/about-taj/company-information/default.html |date=2016-03-04 }}." Taj Hotels. Retrieved 28 july 2015.</ref> ਇਹ ਹੋਟਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸਰਵ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਲਈ, ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/the-taj-mahal-palace-and-tower-259671 |title= The Taj Mahal Palace Hotel Features |publisher= cleartrip.com|accessdate=28 july 2015}}</ref>. ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਸ ਹੋਟਲ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟਾਟਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ 16 ਦਸੰਬਰ 1903 ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਖੋਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਮਸ਼ੇਦ ਜੀ ਟਾਟਾ ਨੇ ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਟਲ ਵਾਟਸਨ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਤੋ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਟਸਨ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗੋਰਿਆ ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਪਰ ਕੁੱਛ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਟਾਟਾ ਨੇ ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਧਾਰਣਾ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਿਕ ਬੰਬ‍ਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੌਗ ਹੋਟਲ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/dec/03/taj-mahal-hotel-mumbai | work=The Guardian | location=London | title=The Taj Mahal hotel will, as before, survive the threat of destruction | date=3 December 2008 | accessdate=2015-07-28 | first=Charles | last=Allen}}</ref> ਸੀਤਾਰਾਮ ਖਨਡਾਆਰੌ ਵੈਦਿਆ ਅਤੇ ਡੀ ਐਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਸਲੀ ਭਾਰਤੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਡਬਲਿਊ ਏ ਚੈਮਬਰਜ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ .ਖਾਨਸਾਬ ਸੋਰਾਬਜੀ ਰਤਨਜੀ ਇਸ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਿੰਨੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਿੰਜਾਇਨ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਦੀ ਲਾਗਤ £ 250,000 (£ 127 ਮਿਲੀਅਨ ਅੱਜ) ਸੀ .<ref>{{cite news | url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/27/mumbai-terror-attacks-india5 | work=The Guardian | location=London | title=Terrorists target haunts of wealthy and foreign | first=Sadie | last=Gray | date=27 November 2008 | accessdate=2015-07-28 | archive-date=2009-01-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090123075652/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/27/mumbai-terror-attacks-india5 | url-status=dead}}</ref> ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੌਟਲ ਨੂੰ 600 ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ .<ref>http://www.vogue.in/content/10-things-know-about-taj-mahal-palace-hotel</ref> ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਟਾਵਰ, ਹੌਟਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਵਿੰਗ, 1973 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ.<ref>http://www.business-standard.com/article/beyond-business/the-story-of-taj-111121700080_1.html</ref> ਇਹ ਮੈਲਟਨ ਬੈਕਰ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ.<ref>http://www.architecturaldigest.com/ad/travel/hotels/2008-09/taj_slideshow_092008{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==2008 ਹਮਲਾ== 26 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ, ਲਸ਼ਕਰ -ਏ- ਤੋਇਬਾ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮਿਸਟ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ, ਮੁੰਬਈ' ਚ ਹਮਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਹੌਟਲ (ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਓਬਰਾਏ) ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਦੀ ਛੱਤ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/27/mumbai-terror-attacks|title=Dozens still held hostage in Mumbai after a night of terror attacks|date=28 November 2008|publisher=The Guardian | location=London | first=Randeep | last=Ramesh|accessdate=2015-07-28}}</ref> ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਲਏ ਗਏ ਸੀ, ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 167 ਲੋਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ. ==ਹਵਾਲੇ== da4s79xhx6qvvv8q0r614e73x7p58vy 0 63997 847486 731103 2026-09-24T11:45:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847486 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਣੀ ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ | image = Gaidinliu.jpg | alt = | caption = 1970 ਵਿੱਚ ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1915|01|26|df=y}} | birth_place = ਨੁੰਗਗਾਓ, [[ਮਨੀਪੁਰ (ਰਿਆਸਤ)|ਮਨੀਪੁਰ]], ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|1993|02|17|1915|01|26|df=y}} | death_place = ਲੋਂਗਕਾਓ, [[ਮਨੀਪੁਰ]], ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | other_names = ਗਾਈਦੀਲਿਓ | occupation = ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰ | known_for = ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ }} '''ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ''' (1915–1993) ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰ ਸੀ ਜੋ [[ਨਾਗਾ ਲੋਕ|ਨਾਗਾ]] ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Kusumlata2002">{{cite book | author=Kusumlata Nayyar | title=Rani Gaidinliu | url=http://books.google.com/books?id=6Mm6puVRqGAC | accessdate=12 June 2013 | year=2002 | publisher=Ocean Books | isbn=978-81-88322-09-1}}</ref> 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਇਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਜ਼ਨ ਭਾਈ [[ਹਾਇਪੂ ਜਾਦੋਨਾਂਗ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਗਈ [[ਹੇਰਾਕਾ]] ਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਹਿਰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮਨੀਪੁਰ ਅਤੇ ਨਾਲਦੇ ਨਾਗਾ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇਰਾਕਾ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚੇਰਚਾਮਦਿਨਲਿਓ ਦੇਵੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ।<ref name="Arkotong2010">{{cite book | author=Arkotong Longkumer | title=Reform, Identity and Narratives of Belonging: The Heraka Movement in Northeast India | url=http://books.google.com/books?id=E6HR3bjokSUC&pg=PA176 | accessdate=12 June 2013 | date=4 May 2010 | publisher=Continuum International Publishing Group | isbn=978-0-8264-3970-3 | pages=162–176}}</ref> ਇਸਨੂੰ 1932 ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। [[1937]] ਵਿੱਚ [[ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਿਲੌਂਗ ਜੇਲ ਵਿਖੇ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ। ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਰਾਣੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ '''ਰਾਣੀ ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ''' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ 14 ਅਕਤੂਬਰ [[1947]] ਨੂੰ [[ਤੁਰਾ, ਮੇਘਾਲਿਆ|ਤੁਰਾ]] ਜੇਲ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਜੰਗ ਲਈ ਇਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/a-lonely-fighter-lost-among-patriarchs/article5665028.ece | title=A lonely fighter lost among patriarchs | publisher=The Hindu | date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 | accessdate=17 ਅਗਸਤ 2015 | author=Suchitra Vijayan}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ ਦਾ ਜਨਮ [[26 ਜਨਵਰੀ]], [[1915]] ਨੂੰ ਤਮੇਂਗਲਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਤੌਸਮ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੁੰਗਕਾਓ (ਜਾਂ ਲੋਂਗਕਾਓ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਂਗਮੀ ਨਾਗਾ ਕਬੀਲੇ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਬੂਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ<ref>[http://www.india-north-east.com/2011/07/rani-gaidinliu-true-freedom-fighter.html Rani Gaidinliu – the true freedom fighter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170909004038/http://www.india-north-east.com/2011/07/rani-gaidinliu-true-freedom-fighter.html |date=2017-09-09 }}, ''India-north-east.com''</ref>, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਲੋਥੋਨਾਗ ਪਾਮਈ ਅਤੇ ਕਾਚਕਲੇਨਲਿ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।</ref> She did not have a formal education due to the lack of schools in the area.<ref name="Outlook_2005">[http://www.outlookindia.com/article.aspx?228368 The Rani Of The Nagas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404192746/http://outlookindia.com/article.aspx?228368 |date=2013-04-04 }} by Pritam Sengupta. Outlook, 22 August 2005.</ref> ==ਹੈਪੌ ਜਾਦੋਂਗ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ== 1927 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਹੈਪੌ ਜਾਦੋਂਗ ਦੀ ਹੇਰਕਾ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨਕ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ ਸੀ। ਜਾਦੋਂਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਗਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾ ਰਾਜ (ਨਾਗਾ ਰਾਜ) ਦੇ ਸਵੈ-ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਜ਼ੇਲਿਯ੍ਰਾਂਗ ਕਬੀਲੇ (ਜ਼ੇਮ, ਲਿਆਂਗਮਾਈ ਅਤੇ ਰੋਂਗਮੀ) ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਾਦੋਂਗ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਰੀਲਾ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਗੂ ਬਣ ਗਈ। ==ਮੌਤ== [[File:Rani Gaidinliu 1996 stamp of India.jpg|thumb|ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ ਦੀ 1996 ਸਟੈਂਪ]] 1991 ਵਿੱਚ, ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਲੋਂਗਕਾਓ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ [[17 ਫਰਵਰੀ]], [[1993]] ਨੂੰ 78 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>[http://www.easternpanorama.in/index.php?option=com_content&view=article&id=345%3Arani-gaidinliu&catid=26%3Aaugust-&Itemid=8 Rani Gaidinliu]. Eastern Panorama.</ref><ref>[http://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=news_section.News_Links.News_Links_2012.Remembering_Rani_Gaidinliu_and_her_legacy_20120225 Remembering Rani Gaidinliu and her legacy]. E-pao.net. Retrieved on 29 November 2018.</ref> ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ, ਚਿੰਤਮਨੀ ਪਾਨੀਗ੍ਰਾਹੀ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ, ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇੰਫਾਲ ਵਿੱਚ, ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਆਰ.ਕੇ. ਡੋਰੇਂਦਰੋ ਸਿੰਘ, ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਰਿਸ਼ੰਗ ਕੀਸ਼ਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ 'ਚ 1996 ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 2015 'ਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਿੱਕਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>[http://indianexpress.com/article/india/india-others/pm-narendra-modi-honours-legendary-freedom-fighter-from-north-east Commemorative Coin]. Indianexpress.com. Retrieved on 29 November 2018.</ref> ==ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ== ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹੇਰਕਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਾਰਨ, ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ ਦੀਆਂ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਨਾਗਾ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੇਰਕਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੀ।<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/rani-gaidinliu-a-naga-queen-and-the-spin-machine/article1-1358573.aspx |title=Rani Gaidinliu: A Naga queen and BJP's spin machine |author=Rahul Karmakar |date=14 June 2015 |newspaper=Hindustan Times |access-date=28 ਮਾਰਚ 2020 |archive-date=27 ਅਗਸਤ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150827054214/http://www.hindustantimes.com/india-news/rani-gaidinliu-a-naga-queen-and-the-spin-machine/article1-1358573.aspx |dead-url=yes }}</ref> 2015 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟੀ. ਆਰ. ਜ਼ੇਲੀਆਂਗ ਦੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਾਈਦਿਨਲਿਓ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/nation/Nagaland-Outfit-Joins-Chorus-Against-Rani-Memorial/2015/08/23/article2988745.ece1 |title=Nagaland Outfit Joins Chorus Against Rani Memorial |date=23 August 2015 |author=Prasanta Mazumdar |newspaper=Indian Express |access-date=28 ਮਾਰਚ 2020 |archive-date=4 ਮਈ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504100141/http://www.newindianexpress.com/nation/Nagaland-Outfit-Joins-Chorus-Against-Rani-Memorial/2015/08/23/article2988745.ece1 |url-status=dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਗਾ ਲੋਕ]] 3co4pvu325hm3gg54tx5zpxt43b0zid 0 65599 847326 262686 2026-09-24T01:54:47Z Xqbot 927 Fixing double redirect from [[ਦ ਲਾਸਟ ਟੈਮਪਟੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰਾਈਸ਼ਟ (ਫ਼ਿਲਮ)]] to [[ਦ ਲਾਸਟ ਟੈਮਪਟੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰਾਈਸਟ (ਫ਼ਿਲਮ)]] 847326 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਦ ਲਾਸਟ ਟੈਮਪਟੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰਾਈਸਟ (ਫ਼ਿਲਮ)]] ec2ic7ppsf5qqzn4l6ybr3g4jtqacaq 0 65765 847287 473671 2026-09-23T22:34:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847287 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ | image = | birthname = | birth_date = {{birth date|df=yes|1937|07|15}} | birth_place = [[ਇੰਦੋਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | age = | death_date = {{death date and age|df=yes|2009|11|05|1937|07|15}} | death_place = | occupation = [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], [[ਸੰਪਾਦਨ|ਸੰਪਾਦਕ]] | alias = | gender = | status = | family = | spouse = | children = | relatives = | ethnicity = | religion = [[ਹਿੰਦੂ]] | salary = | networth = | agent = | URL = |}} '''ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ''' ([[ਹਿੰਦੀ]]: प्रभाष जोशी) (15 ਜੁਲਾਈ 1937 – 5 ਨਵੰਬਰ 2009) ਹਿੰਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦਾ ਮਾਹਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, ਭੂਦਾਨ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਡਾਕੂਆਂ  ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://sify.com/news/39-Fearless-39-journalist-Prabhash-Joshi-dies-at-72-news-jlgsucdehhf.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-10-07 |archive-date=2009-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109144924/http://sify.com/news/39-Fearless-39-journalist-Prabhash-Joshi-dies-at-72-news-jlgsucdehhf.html |url-status=dead}}</ref> == ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਸ਼ਟਾ ਵਿੱਚ ਪੰਡਾਰੀ ਨਾਥ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] n36cvgn4wt2jz6ije68ysf16vo3tjjx 0 66129 847114 612676 2026-09-23T12:32:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847114 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਜੋਤੀ ਆਮਗੇ |image =Jyoti_amge_(2).jpg |imagesize = |caption = ਆਮਗੇ 2012 ਵਿੱਚ |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|2|1}} |birth_place = [[ਨਾਗਪੁਰ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ |yearsactive = |known_for = ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦੀ ਜਿੰਦਾ ਔਰਤ |death_date = |death_place = |spouse = |height = {{height|ft=2|in=0.6|precision=2}} }} '''ਜੋਤੀ ਆਮਗੇ'''<ref>American Horror Story: Freak Show - Extra-Ordinary Artist: Jyoti Amege interview. January 2015, around minute 0:40.</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼]] ਅਨੁਸਾਰ ਜੋਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਜੀਵਤ ਔਰਤ ਹੈ।<ref>{{cite news | title=Tiny Teenager Stands Tall Despite Her Height of 23 Inches | url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,348248,00.html | work=foxnews.com | publisher=[[Fox News Channel]] | date=9 April 2008 | accessdate=20 July 2008 | archive-date=19 ਸਤੰਬਰ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080919164002/http://www.foxnews.com/story/0,2933,348248,00.html | url-status=dead}}</ref> ==ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ== {| class="wikitable sortable" |+ List of Films and Television Appearances |- ! Year !! Title !! Role !! Notes |- | 2009 || ''[[Body Shock]]'' || Herself || Episode- Two feet high teen |- | 2012–2013 || ''[[ਬਿਗ ਬੋਸ 6]]'' || ਖੁਦ || Guest appearance |- | 2014–2015 || ''[[American Horror Story: Freak Show]]'' || Ma Petite || 12 episodes |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons|Category:Jyoti Amge|Jyoti Amge}} * {{IMDb name|5956253}} *[http://www.demotix.com/news/2471670/largest-book-world-record-set-munishri-tarunsagarjis-jaipur-cit World's Smallest Woman, Jyoti Amge, releases the World's Biggest Book in Jaipur City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107053829/http://www.demotix.com/news/2471670/largest-book-world-record-set-munishri-tarunsagarjis-jaipur-cit |date=2014-01-07 }} *[http://news.rediff.com/slide-show/2009/jun/22/slide-show-1-indias-shortest-teenager.htm Rediff Slide Show] *[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/4001832/2ft-tall-Jyoti-Amge-is-the-worlds-smallest-woman.html ''Sun'' news article about Jyoti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140829205631/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/4001832/2ft-tall-Jyoti-Amge-is-the-worlds-smallest-woman.html |date=2014-08-29 }} fi7b90vm7rnv4prjrw7le5a936ydn9h 0 66364 847360 773262 2026-09-24T04:03:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847360 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬ੍ਰੂਸ ਵਿਲਿਸ | image = Bruce Willis by Gage Skidmore.jpg | caption = 2010 ਵਿੱਚ [[ਸੈਨ ਡੀਆਗੋ ਕਾਮਿਕ-ਕੌਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਵਿਖੇ | birth_name = ਵਾਲਟਰ ਬ੍ਰੂਸ ਵਿਲਿਸ | birth_date = {{Birth date and age|1955|3|19}}<ref>{{cite journal|title=Monitor|journal=[[ਐਂਟਰਟੇਨਮੰਟ ਵੀਕਲੀ]]|date=ਮਾਰਚ 22, 2013|issue=1251|page=25}}</ref> | birth_place = [[Idar-Oberstein]], Rhineland-Palatinate, ਪੱਛਮ ਜਰਮਨੀ | residence = [[ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ]], ਅਮਰੀਕਾ | citizenship = ਅਮਰੀਕੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ, ਲਿਖਾਰੀ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ | years_active = 1980–ਜਾਰੀ | other_names = ਡਬਲਿਊ. ਬੀ. ਵਿਲਿਸ, ਵਾਲਟਰ ਵਿਲਿਸ | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|[[ਡੈਮੀ ਮੂਰ]]|1987|2000}}|{{marriage|[[ਐਮਾ ਹੈਮਿੰਗ]]|2009}}}} | children = 5, [[ਰੂਮਰ ਵਿਲਿਸ]] ਸਮੇਤ }} '''ਵਾਲਟਰ ਬ੍ਰੂਸ ਵਿਲਿਸ''' (ਜਨਮ 19 ਮਾਰਚ 1955) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਆਫ਼-ਬਰਾਡਵੇ]] ਮੰਚ ਅਤੇ ਫਿਰ 80ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ''[[ਮੂਨਲਾਇਟਿੰਗ (ਟੀ.ਵੀ ਲੜੀਵਾਰ)|ਮੂਨਲਾਇਟਿੰਗ]]'' (1985–89)ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਡੇਵਿਡ ਐਡੀਸਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ [[ਡਾਈ ਹਾਰਡ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)|''ਡਾਈ ਹਾਰਡ'']] ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ [[ਜਾਨ ਮੈਕਲੇਨ]] ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਾਮਯਾਬ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਥ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''[[ਕਾਲਰ ਆਫ਼ ਨਾਇਟ]]'' (1994), ''[[ਪਲਪ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ]]'' (1994), ''[[12 ਮੰਕੀਜ਼]]'' (1995), ''[[ਦ ਫ਼ਿਫਥ ਐਲੀਮੰਟ]]'' (1997), ''[[ਦ ਸਿਕਸਥ ਸੈਂਸ]]'' (1999), ''[[ਅਨਬ੍ਰੇਕੇਬਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਅਨਬ੍ਰੇਕੇਬਲ]]'' (2000), ''[[ਸਿਨ ਸਿਟੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਿਨ ਸਿਟੀ]]'' (2005), ''[[ਰੈੱਡ (2010 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰੈੱਡ]]'' (2010) ਅਤੇ ''[[ਦ ਐਕਸਪੈਂਡਿਬਲ 2]]'' (2012) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਲਿਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉੱਤਰ ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸਾਂ ਵਿੱਚ $2.64 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ $3.05 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਲੀ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਆਗੂ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਅੱਠਵਾਂ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਰਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।<ref name="BOMlist">{{cite web|publisher=[[ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਮੋਜੋ]]|title=People Index|url=http://www.boxofficemojo.com/people/?view=Actor&sort=sumgross&p=.htm|accessdate=ਅਗਸਤ 29, 2010}}</ref><ref name="The Numbers">{{cite web|title=All Time Top 100 Stars at the Box Office|publisher=ਦ ਨੰਬਰਸ|url=http://www.the-numbers.com/people/records/|accessdate=ਅਗਸਤ 29, 2010|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 26, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091026043510/http://www.the-numbers.com/people/records/|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਦੋ ਵਾਰ [[ਐਮੀ ਇਨਾਮ]] ਜੇਤੂ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ]] ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਾਰ [[ਸੈਟਰਨ ਇਨਾਮ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਵਿਲਿਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਡੈਮੀ ਮੂਰ]] ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਦੇ 13 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2000 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲਈ ਲਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਡਲ [[ਐਮਾ ਹੈਮਿੰਗ]] ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਵਿਲਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਾਰਚ 1955 ਨੂੰ [[Idar-Oberstein]], [[ਪੱਛਮ ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="bbcnews" /><ref name="DailyM" /> ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਡੇਵਿਡ ਵਿਲਿਸ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੈਰਲੀਨ ਕੇ.,<ref>{{cite news | authorlink= Army Archerd | last= Archerd | first= Army | date= ਦਿਸੰਬਰ 11, 2003 | url= http://www.variety.com/article/VR1117897071?refCatId=1000 | title= Inside Move: Flu KOs Smart Set yule bash | work= [[ਵਰਾਇਟੀ (ਰਸਾਲਾ)|ਵਰਾਇਟੀ]] | accessdate= ਨਵੰਬਰ 14, 2011 | archive-date= 2013-01-20 | archive-url= https://web.archive.org/web/20130120104628/http://www.variety.com/article/VR1117897071/?refCatId=1000 | url-status= dead}}</ref> ਇੱਕ [[ਜਰਮਨ]] ਔਰਤ ਸੀ ਜੋ [[ਕੈਸਲ, ਜਰਮਨੀ|ਕੈਸਲ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ।<ref name="bbcnews">{{cite news|title=Surprise German visit from Willis|publisher=BBC News|date=ਅਗਸਤ 8, 2005 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/4132632.stm|accessdate=ਮਈ 9, 2009|quote=His mother Marlene was born in the nearby town of Kassel.}}</ref><ref name="DailyM">{{cite news|last=Lipworth|first=Elaine|title=Die Another Day: Bruce Willis|work=Daily Mail |location=UK|url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/live/live.html?in_article_id=462215&in_page_id=1889|date=ਜੂਨ 16, 2007|accessdate=ਮਈ 9, 2009}}</ref> ਵਿਲਿਸ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਫਲੋਰੈਂਸ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ, ਡੇਵਿਡ, ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਰਾਬਰਟ ਦੀ 42 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ਼ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1117802168|title=Robert Willis Obituary|date=ਜੁਲਾਈ 1, 2001|accessdate=ਜੂਨ 23, 2011|work=ਵਰਾਇਟੀ}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} inuu8yhk8ivsais72xr6o7rpuah5vv2 0 66380 847158 846382 2026-09-23T15:51:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847158 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Channel2_-_Tel_Aviv.webm|right|thumb|300x300px|thumbtime=00:03]] {{Infobox settlement |name = ਤਲ ਅਵੀਵ-ਯਾਫ਼ੋ |native_name ={{small|{{unbulleted list|{{lang|he|תל אביב יפו}}}}}} |ISO =Tell ʔabib Yapo |image = [[File:Tlv-skyline01.jpg|300px]] |image_caption = ਪੱਛਮ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਿਸਹੱਦਾ |image_flag = Flag of Tel Aviv.svg |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = Tel Aviv New Logo.svg |image_shield = TelAvivEmblem.svg |shield_alt = |nickname = {{unbulleted list| 'ਚਿੱਟਾ ਸ਼ਹਿਰ' | 'ਨਾ ਸੌਂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ' | 'ਬੁਲਬੁਲਾ' | 'ਟੀਐੱਲਵੀ'}} |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map =ਇਜ਼ਰਾਇਲ |pushpin_label_position = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |latd=32 |latm=4 |lats=|latNS=N |longd=34 |longm=47 |longs=|longEW=E |coor_pinpoint = |coordinates_type = |coordinates_display =inline |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ਦੇਸ਼ |subdivision_name = {{flag|ਇਜ਼ਰਾਇਲ}} |subdivision_type1 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |subdivision_name1 = ਤਲ ਅਵੀਵ |subdivision_type2 = ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ |subdivision_name2 = ਗੁਸ਼ ਦਨ |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = ਸਥਾਪਨਾ |established_date = {{start date|1909|04|11}} |established_title1 = |established_date1 = |founder = |named_for = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = ਸ਼ਹਿਰਦਾਰੀ ਕੌਂਸਲ |governing_body = ਤਲ ਅਵੀਵ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀ |leader_title = ਸ਼ਹਿਰਦਾਰ |leader_name = [[ਰੌਨ ਹੁਲਦਈ]] |unit_pref = |area_magnitude = |area_footnotes = |area_total_km2 =52 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 =176 |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 =1516 |area_metro_sq_mi = |area_note = |elevation_footnotes = |elevation_m =5 |elevation_ft = |population_footnotes =<ref name="population"/> |population_total =426,138 |population_rank =ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ |population_urban =1,339,238 |population_metro =3,642,000 |population_as_of =2014 |population_density_km2=8,195 |population_density_rank= ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ 12ਵਾਂ |population_density_urban_km2= 7504.4 |population_density_metro_km2= 2291.4 |population_est = |pop_est_as_of = |population_demonym =ਤਲ ਅਵੀਵੀ |population_note = |blank_name_sec1 =ਜੀਡੀਪੀ |blank_info_sec1=[[ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ|US$]] 153.3 ਬਿਲੀਅਨ<ref name ="brookingsgdp">{{cite web|url=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3|title=Global city GDP 2014|publisher=Brookings Institution|accessdate=18 November 2014}}</ref> |blank1_name_sec1 =ਜੀਡੀਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ |blank1_info_sec1 =US$ 42,614<ref name="brookingsgdp" /> |timezone1 =[[Israel Standard Time|IST]] |utc_offset1 =+2 |timezone1_DST =[[Israel Summer Time|IDT]] |utc_offset1_DST =+3 |postal_code_type =ਡਾਕ ਕੋਡ |postal_code = |area_code_type =ਖਿੱਤਾ ਕੋਡ |area_code =+972 (ਇਜ਼ਰਾਇਲ) 3 (ਸ਼ਹਿਰ) |website ={{URL|http://tel-aviv.gov.il/eng/Pages/HomePage.aspx|tel-aviv.gov.il}} |footnotes = }} '''ਤਲ ਅਵੀਵ-ਯਾਫ਼ੋ''' ({{lang-he|תל אביב-יפו,}}, {{lang-ar|تل أبيب يافا}}) ਜਾਂ '''ਤਲ ਅਵੀਵ''' ਜਾਂ '''ਤਲ ਐਬੀਬ''' ({{lang-he|תל־אביב}}, {{lang-ar|تل أبيب}}) [[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਮਗਰੋਂ [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ]] ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 426,138 ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ {{convert|52|km2|sqmi}} ਹੈ।<ref name="population">{{cite journal |url=http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls |title=לוח 3.- אוכלוסייה(1), ביישובים שמנו מעל 2,000 תושבים(2) ושאר אוכלוסייה כפרית Population (1) of localities numbering above 2,000 Residents (2) and other rural population |accessdate=2 October 2015 |journal= |archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003124527/http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls |dead-url=yes }}</ref> ਤਲ ਅਵੀਵ [[ਤਲ ਅਵੀਵ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ|ਤਲ ਅਵੀਵ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਗੁਸ਼ ਦਨ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ 3,464,100 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਦੇਸ਼ ਦੇ 42% ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਤਲ ਅਵੀਵ-ਯਾਫ਼ੋ ਇਸ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦ ਹਿੱਸ ਹੈ।<ref name=autogenerated4>{{cite web|title=Localities, Population and Density per km², by Metropolitan Area and Selected Localities|work=Statistical Abstract of Israel 2013|publisher=[[Israel Central Bureau of Statistics]]|url=http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_25&CYear=2013|format=PDF|accessdate=7 November 2013|year=2012|archive-date=13 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113175520/http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_25&CYear=2013|dead-url=yes}}</ref> ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Tel Aviv|ਤਲ ਅਵੀਵ}} * [http://tel-aviv.gov.il/eng/Pages/HomePage.aspx ਦਫ਼ਤਰੀ ਤਲ ਅਵੀਵ ਮਿਊਂਸਪਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016045011/http://tel-aviv.gov.il/eng/Pages/HomePage.aspx |date=2015-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20060126234610/http://www.tel-aviv.gov.il/Arabic/ ਦਫ਼ਤਰੀ ਤਲ ਅਵੀਵ ਮਿਊਂਸਪਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{he icon}} * [http://www.tel-aviv.gov.il/Arabic/ ਦਫ਼ਤਰੀ ਤਲ ਅਵੀਵ ਮਿਊਂਸਪਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060126234610/http://www.tel-aviv.gov.il/Arabic/ |date=2006-01-26 }} {{ar icon}} * [http://www.israelinarabic.com/?p=605 ਤਲ ਐਬੀਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324101315/http://www.israelinarabic.com/?p=605 |date=2012-03-24 }} {{ar icon}} * [http://www.visit-tlv.com/ visit-tlv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200821005747/http://www.visit-tlv.com/ |date=2020-08-21 }} - ਤਲ ਅਵੀਵ-ਜੱਫ਼ਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਾਈਟ * [http://www.telavivfoundation.org/ ਤਲ ਅਵੀਵ ਸੰਸਥਾ] * [http://telaviv.busmappa.com/p/bus-map.html ਤਲ ਅਵੀਵ ਬੱਸ ਨਕਸ਼ਾ] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 944uge2wvxrhv7shjmjkf7u89qgd9yb 0 67156 847116 532743 2026-09-23T12:36:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847116 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | image = Dr Jonas Edward Salk (cropped).jpg | caption = ਜੋਨਾਸ ਸਾਲਕ (ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ)[[ਮਈ|-ਮਈ]][[1959|-1959]] |birth_name=ਜੋਨਾਸ ਏਡਵਰਡ ਸਾਲਕ | birth_date = {{birth date|1914|10|28|df=y}} | birth_place = [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ|ਨਿਊ ਯਾਰਕ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] | death_date = {{death date and age|1995|6|23|1914|10|28|df=y}} | death_place = ਲਾਅ ਜੌਲਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ,<br> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | resting_place = ਐਲ ਕੈਮੀਓ ਮੋਮੈਰੀਅਲ<br>[[ਸੈਨ ਡਿਆਗੋ]], ਕੈਲੀਫੋਨਰੀਆ | residence = ਨਿਊ ਯਾਰਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ,<br>ਪਿਟਸਬਰਗ਼, ਪੈਨਸਲਵੇਨੀਆ<br>ਲਾਅ ਜੌਲਾ, ਕੈਲੀਫੌਰਨੀਆ | Nationality = ਅਮਰੀਕੀ | field = ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ,<br>ਵੀਰੋਲੌਜੀ ਅਤੇ ਇਪੀਡੀਮੀਓਲੌਜੀ | work_institution = ਪਿਟਸਬਰਗ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,<br>ਸਾੱਲਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ,<br>ਮਿਸ਼ੀਗ਼ਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | alma_mater = ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਨਿਉਯਾਰਕ,<br>ਨਿਉਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,<br>ਮਿਸ਼ੀਗ਼ਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | doctoral_advisor = ਥਾੱਮਸ ਫਰਾਂਸਿਸ, ਯੂਨੀਅਰ | known_for = ਪਹਿਲਾ ਪੋਲੀਓ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ | prizes = ਲਾਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ([[1956]]) | spouse = {{marriage|ਡੋਨਾ ਲਿੰਡਸੇ 1939|1968}}<br>{{marriage|ਫਰੈਨਕੋਇਸ ਗੀਲੀਅਟ|1970|1995}} | signature = Jonas Salk signature.svg }} ਜੋਨਾਸ ਐਡਵਰਡ ਸਾਲਕ ({{IPAc-en|s|ɔː|l|k}}; [[ਅਕਤੂਬਰ|ਅਕਤੂਬਰ 28]], [[1914]]{{spaced ndash}}[[ਜੂਨ|ਜੂਨ 23]], [[1995|1995)]] ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਚਿਕਤਸਾ ਖੋਜ-ਕਰਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਪੋਲੀਓ]] ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[1957]] ਤੱਕ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਾਲਕ ਨੇ ਇਸ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ, ਪੋਲੀਓ [[ਵਿਸ਼ਵ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ 'ਜਨ- ਸਿਹਤ' ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। [[1952]] ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਓ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਹੋਏ 58000 ਕੇਸਾਂ ਵਿਚੋਂ 3145, ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 21,269 ਲੋਕ ਵਿਕਲਾਂਗ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=Zamula>Zamula E (1991). "A New Challenge for Former Polio Patients." ''FDA Consumer'' 25 (5): 21–5. [http://www.fda.gov/bbs/topics/CONSUMER/CON00006.html FDA.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080126120646/http://www.fda.gov/bbs/topics/CONSUMER/CON00006.html |date=2008-01-26 }}, Cited in [[Poliomyelitis]] [Retrieved November 14, 2009].</ref> ''''ਐਟਮ ਬੰਬ'''' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਪੋਲੀਓ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ। ਜੋਨਸ ਸਾਲਕ ਨੇ ਇਸ ਦਵਾਈ ਦਾ [[ਪੇਟੈਂਟ]] (ਅਧਿਕਾਰ) ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਨਾਮ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਖਿਆ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਹਰ ਗਰੀਬ ਅਮੀਰ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈ ਸਕਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲੀਓ ਦਵਾਈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲੀਓ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 7n53d2h63ygjv72ef69dhzrgy4k24sf 0 67370 847313 579643 2026-09-24T01:07:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847313 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਫੈਬਰਿਕ ਜੀਨੇ | birth_name = | image = Escrime championnat d'Europe Fabrice Jeannet 1.jpg | caption = ਫੈਬਰਿਕ ਜੀਨੇ | fullname = | nickname = | nationality = | residence = | birth_date = {{birth date and age|1980|10|20|df=yes}} | birth_place = [[Fort-de-France]], [[Martinique]] | death_date = | death_place = | height = | weight = | website = | country = | sport = [[ਫੈਨਸਿੰਗ]] | event = | collegeteam = | club = | team = | turnedpro = | coach = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = | medaltemplates = {{MedalSport|Mens' [[Fencing (sport)|ਫੈਨਸਿੰਗ]]}} {{MedalCountry | {{FRA}} }} {{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}} {{MedalGold| [[2004 Summer Olympics|2004 Athens]] | [[Fencing at the 2004 Summer Olympics – Men's team épée|Team épée]]}} {{MedalGold| [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Fencing at the 2008 Summer Olympics – Men's team épée|Team épée]]}} {{MedalSilver| [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Fencing at the 2008 Summer Olympics – Men's épée|Epée]]}} {{MedalCompetition|[[FIE World Championships in Fencing|World Championships]]}} {{MedalGold|[[2002 World Fencing Championships|2002 Lisbon]]|Team épée}} {{MedalGold|[[2003 World Fencing Championships|2003 Havana]]|Epée}} {{MedalGold|[[2005 World Fencing Championships|2005 Leipzig]]|Team épée}} {{MedalGold|[[2006 World Fencing Championships|2006 Turin]]|Team épée}} {{MedalGold|[[2007 World Fencing Championships|2007 Saint Petersburg]]|Team épée}} {{MedalSilver|[[2002 World Fencing Championships|2002 Lisbon]]|Epée}} {{MedalSilver|[[2005 World Fencing Championships|2005 Leipzig]]|Epée}} {{MedalBronze|[[2001 World Fencing Championships|2001 Nîmes]]|Team épée}} {{MedalBronze|[[2001 World Fencing Championships|2001 Nîmes]]|Epée}} | show-medals = yes }} '''ਫੈਬਰਿਕ ਜੀਨੇ''' [[ਫਰਾਂਸ]] ਦਾ [[ਫੈਨਸਿੰਗ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਫੈਨਸਿੰਗ ਵਿੱਚ [[ਏਪੇ]] ਈਵੰਟ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਜੀਨੇ ਨੇ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਏਪੇ ਟੀਮ ਈਵੰਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗੇ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ<ref name="databaseolympics">{{cite web |url=http://www.databaseolympics.com/players/playerpage.htm?ilkid=JEANNFAB01 |title=Olympics Statistics: Fabrice Jeannet |accessdate=2012-06-04 |work=databaseolympics.com |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102080614/http://www.databaseolympics.com/players/playerpage.htm?ilkid=JEANNFAB01 |url-status=dead}}</ref><ref name="sports-reference">{{cite web |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/je/fabrice-jeannet-1.html |title=Fabrice Jeannet Olympic Results |accessdate=2012-06-04 |work=sports-reference.com |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604170234/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/je/fabrice-jeannet-1.html |dead-url=yes }}</ref>। ਉਸਦਾ ਭਰਾ [[ਜੇਰੋਮ ਜੀਨੇ]] ਵੀ ਫੈਨਸਿੰਗ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਨਸਿੰਗ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਫੈਨਸਿੰਗ ਖਿਡਾਰੀ]] thaviqwzugpbn554d8cvgzdvq6jemsh 0 67902 847294 815165 2026-09-23T22:56:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847294 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਪ੍ਰੇਮ ਰਤਨ ਧਨ ਪਾਇਓ | image = Prem_Ratan_Dhan_Payo_Release_Poster.jpg | alt = | caption = ਫਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | film name = प्रेम रतन धन पायो | director = [[ਸੂਰਜ ਬਰਜਾਤੀਆ]] | producer = {{Plainlist| * ਅਜਿਤ ਕੁਮਾਰ ਬਰਜਾਤੀਆ * ਕਮਲ ਕੁਮਾਰ ਬਰਜਾਤੀਆ * ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਰਜਾਤੀਆ }} | screenplay = ਸੂਰਜ ਬਰਜਾਤੀਆ | story = ਸੂਰਜ ਬਰਜਾਤੀਆ | starring = {{Plainlist| * [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] * [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] * [[ਨੀਲ ਨਿਤਿਨ ਮੁਕੇਸ਼]] * [[ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ]] }} | music = {{Plainlist| * '''Score:''' * [[ਸੰਜੋਯ ਚੌਧਰੀ]] * [[ਹਿਮੇਸ਼ ਰਸ਼ਮੀਆ]] * '''Songs:''' * ਹਿਮੇਸ਼ ਰਸ਼ਮੀਆ }} | cinematography = [[ਵੀ. ਮਨੀਕੰਦਨ]] | based on = ''[[ਦਾ ਪਰਿਸਨਰ ਆਫ ਜ਼ੇਂਡਾ]]''<br>by Wells Root and [[Donald Ogden Stewart]]<ref name=prdpcopy1>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-prem-ratan-dhan-payo-the-prisoner-of-zenda-2137828|title=Prem Ratan Dhan Payo = The Prisoner of Zenda?|publisher=[[Hindustan Times]]|work=Nayandeep Rakshit|date= October 24, 2015}}</ref><ref name=prdpcopy2>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Prem-Ratan-Dhan-Payo-Lesser-known-facts/photostory/49516719.cms|title=Prem Ratan Dhan Payo: Lesser known facts|publisher=[[The Times of India]]|date=October 2015}}</ref> | editing = ਸੰਜੇ ਸੰਕਲਾ | studio = [[ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ]] | distributor = [[ਫੌਕਸ ਸਟਾਰ ਸਟੂਡੀਓਸ]] | released = {{Film date|2015|11|12|df=yes}} | runtime = 164 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 163:49--><ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/prem-ratan-dhan-payo-film | title=''PREM RATAN DHAN PAYO'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=6 November 2015 | accessdate=10 November 2015 | archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190106220833/http://bbfc.co.uk/releases/prem-ratan-dhan-payo-film | url-status=dead}}</ref> | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | budget = {{INR}}80 ਕਰੋੜ–{{INR convert|100|C}}<ref name=FilmiBudget>{{cite news|url=http://www.filmibeat.com/bollywood/news/2015/prem-ratan-dhan-payo-lesser-known-facts-about-salman-khan-starrer-200073.html|title=Prem Ratan Dhan Payo: 10 Shocking Unknown Facts About Salman Khan Starrer|work=Filmibeat.com|date=1 October 2015|accessdate=5 November 2015}}</ref><ref name=ibtimesbudget>http://m.ibtimes.co.in/prem-ratan-dhan-payo-box-office-collection-salmans-film-earns-70-production-cost-before-654024</ref> | gross = <!--Do not remove-->{{Estimation}}<!--per discussion at WP:ICTF--> {{INR convert|250|C}}(4 days)<ref>http://m.ibtimes.co.in/prem-ratan-dhan-payo-opening-weekend-box-office-collection-salmans-film-inching-towards-rs-200-654988</ref> }} '''ਪ੍ਰੇਮ ਰਤਨ ਧਨ ਪਾਇਓ''' ([[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]: ''प्रेम रतन धन पायो'') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।<ref>[http://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sooraj-barjatya-and-salman-khans-next-finally-has-a-name-prem-ratan-dhan-payo-134224.html Sooraj Barjatya And Salman Khan's Next Finally Has A Name – Prem Ratan Dhan Payo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924035123/http://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sooraj-barjatya-and-salman-khans-next-finally-has-a-name-prem-ratan-dhan-payo-134224.html |date=2015-09-24 }}. Indiatimes.com (13 March 2014). Retrieved on 31 July 2015.</ref><ref>[http://www.masala.com/salman-khan-sooraj-barjatya-s-film-to-be-called-prem-ratan-dhan-payo-160591.html Salman Khan & Sooraj Barjatya’s Film to be Called Prem Ratan Dhan Payo]. Masala.com (22 July 2015). Retrieved on 31 July 2015.</ref> ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਸੂਰਜ ਬਰਜਾਤੀਆ]] ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]], [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]], [[ਨੀਲ ਨਿਤਿਨ ਮੁਕੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ]] ਹਨ। ਇਹ ਫਿਲਮ 12 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ==ਪਲਾਟ== ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਯੁਵਰਾਜ ਵਿਜਯ ਸਿੰਘ ([[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]]) ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੈਥਿਲੀ ([[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]]) ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਪਰ ਮੈਥਿਲੀ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਵਿਜੇ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਅਜੇ ([[ਨੀਲ ਨਿਤਿਨ ਮੁਕੇਸ਼]]) ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪ ਗੱਦੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਹਮਲਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਬਚ ਤਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਦਿਲਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਕੋਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮਗੜ੍ਹ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਜੇ ਦੀ ਜਗਾਹ ਗੱਦੀ ਉਪਰ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਥਲੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਜੇ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੈਥਲੀ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ==ਕਾਸਟ== * [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] (ਯੁਵਰਾਜ ਵਿਜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ) * [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] (ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੈਥਲੀ) * [[ਨੀਲ ਨਿਤਿਨ ਮੁਕੇਸ਼]] (ਯੁਵਰਾਜ ਅਜੇ) * [[ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ]] (ਰਾਜਾ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] kuss0i9k6wld8316n7i7kfgea7tdzjo 0 67961 847354 842378 2026-09-24T03:37:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847354 wikitext text/x-wiki '''ਬੋਤੁਲਿਨੁਮ ਟੋਕ੍ਸਿਨ''' (ਬੀਟੀਐਕਸ) ਇੱਕ ਨੀਉਰੋ ਟਾਕਸਿਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ ਜੋਕਿ ਬੈਕਟੀਰੀਅਮ ਕੈਲੋਸਟਰੀਡੀਅਮ ਬੋਤੁਲਿਨੁਮ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ I<ref>{{Cite journal | author = Montecucco C, Molgó J | title = Botulinal neurotoxins: revival of an old killer | journal = Current Opinion in Pharmacology | volume = 5 | issue = 3 | pages = 274–279 | year = 2005 | pmid = 15907915 }}</ref> ਇਸਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਡੀਕਲ, ਕਾਸ੍ਮੇਟਿਕ੍ਸ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ I ਇਸਦੀ ਦੋ ਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ- ਬੋਤੁਲਿਨੁਮ ਟੌਕਸਿਨ ਕਿਸਮ ਏ ਅਤੇ ਬੋਤੁਲਿਨੁਮ ਟੌਕਸਿਨ ਕਿਸਮ ਬੀ I<ref>{{Cite journal|author=Charles PD |title=Botulinum neurotoxin serotype A: a clinical update on non-cosmetic uses |journal=American journal of health-system pharmacy: AJHP: official journal of the American Society of Health-System Pharmacists |volume=61 |issue=22 Suppl 6 |pages=S11–23 |year=2004 |pmid=15598005 |doi=}}</ref> ਬੈਕਟੀਰੀਅਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਜੋ ਸੰਭਾਵੀ ਘਾਤਕ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਬੋਟੁਲੀਸਮ ਆਖਦੇ ਹਨ I ਬੋਟੁਲੀਨੀਅਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਜਾਨਲੇਵਾ ਟਾਕਸਿਨ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ (LD50) 1.3-2.1 ਐਨਜੀ/ਕੇਜੀ ਦੀ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 10-13 ਐਨਜੀ/ਕੇਜੀ ਜਦ ਸਾਹ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਇੰਸਾਨੀ ਔਸਤ ਜਾਨਲੇਵਾ ਖੁਰਾਕ ਹੈ I<ref name = "Arnon">{{Cite journal | last = Arnon | first = Stephen S. |author2=Schechter R |author3=Inglesby TV |author4=Henderson DA |author5=Bartlett JG |author6=Ascher MS |author7=Eitzen E |author8=Fine AD |author9=Hauer J |author10=Layton M |author11=Lillibridge S |author12=Osterholm MT |author13=O'Toole T |author14=Parker G |author15=Perl TM |author16=Russell PK |author17=Swerdlow DL |author18=Tonat K |author19=Working Group on Civilian Biodefense | date = February 21, 2001 | title = Botulinum Toxin as a Biological Weapon: Medical and Public Health Management | journal = Journal of the American Medical Association | volume = 285 | issue = 8 | pages = 1059–1070 | pmid = 11209178 | url = http://jama.ama-assn.org/cgi/reprint/285/8/1059.pdf | format = PDF, 0.5 MB}}</ref> ਬੋਤੁਲਿਨੁਮ ਟੋਕ੍ਸਿਨ ਕਿਸਮ ਏ ਅਤੇ ਕਿਸਮ ਬੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਪੱਰ ਮੋਟਰ ਨਿਉਰੋਨ ਸਾਇਨਡਰੋਮ, ਫੋਕਲ ਹਾਇਪਰ ਹਾਇਡਰੋਸਿਸ ਬਲੈਫਰੋਸਪੈਸਮ, ਸਟੈ੍ਬਿਸਮਸ, ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰੁਕਇਸਮ I ਇਹ ਕਾਸ੍ਮੇਟਿਕ੍ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੋਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਯੂਐਸ ਦੇ ਫੂਡ ਅਤੇ ਡਰਗਸ ਪ੍ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਡੱਬੇ ਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਣ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਸ ਟਾਕਸਿਨ ਦੀ ਲੋਕਲ ਚੁਕਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੰਨਜੈਕਸ਼ਨ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੌਟੂਲਿਸਮ ਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ I ਚੇਤਾਵਨੀ ਮੌਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਸੀ I<ref name=FDA08>[http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2008/ucm116857.htm FDA Notifies Public of Adverse Reactions Linked to Botox Use] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151006152439/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2008/ucm116857.htm |date=2015-10-06 }}. Fda.gov. Retrieved on May 6, 2012.</ref><ref name=FDA09>[http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2009/ucm175013.htm FDA Gives Update on Botulinum Toxin Safety Warnings; Established Names of Drugs Changed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924140939/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2009/ucm175013.htm |date=2015-09-24 }}, FDA Press Announcement, August 3, 2009</ref> ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਚ, ਇਸਦਾ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਬੌਟੋਕਸ ਨਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਤਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਬੌਟੋਕਸ ਐਲਰਗਨ<ref>{{cite web|last1=Egan|first1=Matt|title=Botox maker bought for $66 billion in biggest deal of 2014|url=http://money.cnn.com/2014/11/17/investing/allergan-actavis-merger-boom/|website=cnn.com|accessdate=18 November 2015|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304134831/http://money.cnn.com/2014/11/17/investing/allergan-actavis-merger-boom/|url-status=dead}}</ref> ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ I ==ਵਰਤੋਂ== ===ਮੈਡੀਕਲ ਵਰਤੋਂ=== ਬੋਤੁਲਿਨੁਮ ਟੌਕਸਿਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਡਾਕਟਰੀ ਤਕਲੀਫਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I<ref name=Barbano>{{Cite journal| last = Barbano| first = Richard| date = November 8, 2006| title = Risks of erasing wrinkles: Buyer beware!| journal = Neurology| volume = 67| issue = 10| pages = E17–E18| pmid = 17130399| url = http://www.neurology.org/cgi/content/full/67/10/E17| access-date = ਨਵੰਬਰ 18, 2015| archive-date = ਅਪ੍ਰੈਲ 2, 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20100402081355/http://www.neurology.org/cgi/content/full/67/10/E17| dead-url = yes}}</ref> ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਅਸਰਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਘੱਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ I<ref name=afis>{{cite web| author = Edwards, Michael | year = 2006| title = Anal fissure| publisher = Dumas Ltd| url = http://www.privatehealth.co.uk/private-operations/general-surgery/anal-fissure/| accessdate = 18 November 2015}}</ref> ਇਹ ਸਪਾਸਮਸ ਅਤੇ ਡਾਇਸਟੋਨਿਆਂਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I<ref>{{Cite journal| author = Bihari K|date=March 2005| title = Safety, effectiveness, and duration of effect of BOTOX after switching from Dysport for blepharospasm, cervical dystonia, and hemifacial spasm dystonia, and hemifacial spasm| url = https://archive.org/details/sim_current-medical-research-and-opinion_2005-03_21_3/page/433| journal = Current Medical Research and Opinion| volume = 21| issue = 3| pages = 433–438|| pmid = 15811212}}</ref> ਬੋਤੁਲਿਨੁਮ ਟੌਕਸਿਨ ਨਾਲ ਜਿਹਨਾਂ ਹਲਾਤਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਮੰਨਜ਼ੂਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਨ-<ref name=FDA08/><ref name=FDA09/><ref name=FDA09hc>FDA, 2009, "Information for Healthcare Professionals, FDA ALERT [08/2009]: OnabotulinumtoxinA (marketed as Botox/Botox Cosmetic), AbobotulinumtoxinA (marketed as Dysport) and RimabotulinumtoxinB (marketed as Myobloc)", see [http://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174949.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805030546/http://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174949.htm |date=2009-08-05 }}, accessed 18 November 2015.</ref><ref name=FDA10>FDA, 2010, "FDA News Release:FDA approves Botox to treat chronic migraine" see [http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm229782.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151113022747/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm229782.htm |date=2015-11-13 }}, accessed 18 November 2015.</ref> * ਸਰਵਾਇਕਲ ਡਾਇਸਟੋਨਿਆ (ਸਪਾਸਮੋਡਿਕ ਟੌਰਟੀਕੌਲਿਸ), ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦਾ ਨਿਉਰੋਮਸਕੂਲਰ ਡਿਸਓਡਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਝੱਟਕੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ I<ref>{{Cite journal|title = A pilot study on the use of botulinum toxin in spasmodic torticollis|journal = The Canadian Journal of Neurological Sciences. Le Journal Canadien Des Sciences Neurologiques|date = 1985-11-01|pmid = 4084867|pages = 314–316|volume = 12|issue = 4|first = J. K.|last = Tsui|first2 = A.|last2 = Eisen|first3 = E.|last3 = Mak|first4 = J.|last4 = Carruthers|first5 = A.|last5 = Scott|first6 = D. B.|last6 = Calne}}</ref><ref>{{Cite journal| author = Brin MF, Lew MF, Adler CH, Comella CL, Factor SA, Jankovic J, O'Brien C, Murray JJ, Wallace JD, Willmer-Hulme A, Koller M| date = October 22, 1999| title = Safety and efficacy of NeuroBloc (botulinum toxin type B) in type A-resistant cervical dystonia| url = https://archive.org/details/sim_neurology_1999-10-22_53_7/page/1431| journal = Neurology| volume = 53| issue = 7| pages = 1431–1438| pmid = 10534247}}</ref> * ਬਲੈਫਰੋਸਪਾਸਮ, ਬੇਕਾਬੂ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਿਕੁੜਣ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਝਟਕਾ I<ref>{{Cite journal| author = Shukla HD, Sharma SK| year = 2005| title = Clostridium botulinum: a bug with beauty and weapon| url = https://archive.org/details/critical-reviews-in-microbiology_2005_31_1/page/11| journal = Critical Reviews in Microbiology| volume = 31| issue = 1| pages = 11–18| pmid = 15839401}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.drbatul.com/treatments-procedures/botox-botulinum-toxin-injection/ |title=Botox Treatment |publisher=drbatul.com |date= |accessdate=18 November 2015}}</ref> * ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਖ ਅਗਜ਼ੀਲਰੀ ਹਾਇਪਰਹਾਇਡ੍ਰੋਸਿਸ, ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਸੀਨਾ ਆਉਦਾ ਹੈ I[<ref name="Eisenach JH, Atkinson JL, Fealey RD. 657–666">{{Cite journal| author = Eisenach JH, Atkinson JL, Fealey RD.|date=May 2005| title = Hyperhidrosis: evolving therapies for a well-established phenomenon| url = https://archive.org/details/sim_mayo-clinic-proceedings_2005-05_80_5/page/657| journal = Mayo Clinic Proceedings| volume = 80| issue = 5| pages = 657–666 | pmid = 15887434}}</ref><ref name="Primary">{{Cite journal|url=http://www.jaoa.org/content/106/10/609.long|last1=Felber|first1=ES|title=Botulinum toxin in primary care medicine.|journal=The Journal of the American Osteopathic Association|volume=106|issue=10|pages=609–614|year=2006|pmid=17122031|access-date=2015-11-18|archive-date=2014-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513062128/http://www.jaoa.org/content/106/10/609.long|dead-url=yes}}</ref> * ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ, ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਪਰਭਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਉਚ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਨਾਲ ਘਟਨਾ I<ref name=FDA10/><ref>Approved indication as of 2010, though the area has a history of conflicting reports, see the following.</ref><ref name="pmid18458231">{{Cite journal|author=Naumann M |title=Assessment: Botulinum neurotoxin in the treatment of autonomic disorders and pain (an evidence-based review): report of the Therapeutics and Technology Assessment Subcommittee of the American Academy of Neurology |url=https://archive.org/details/sim_neurology_2008-05-06_70_19/page/1706 |journal=Neurology |volume=70 |issue=19 |pages=1707–14 |date=May 2008 |pmid=18458231|author2=So Y|author3=Argoff CE|last4=Childers|first4=M. K.|last5=Dykstra|first5=D. D.|last6=Gronseth|first6=G. S.|last7=Jabbari|first7=B.|last8=Kaufmann|first8=H. C.|last9=Schurch|first9=B.| displayauthors = 8}}</ref> * ਸਟੈ੍ਬਿਸਮਸ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਅਨੁਕੂਲਤਾ(ਹੈਟਰੋਟਰੌਫਿਆ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ “ਕ੍ਰੌਸਡ ਆਈਸ”) I<ref name=Strabismus>{{cite journal|last1=Kowal|first1=Lionel|last2=Wong|first2=Elaine|last3=Yahalom|first3=Claudia|title=Botulinum Toxin in the treatment of strabismus. A review of its use and effects|url=https://archive.org/details/sim_disability-and-rehabilitation_2007-12-15_29_23/page/n69|journal=Disability and Rehabilitation|date=December 2007|volume=29|issue=23|pages=1823–1831}}</ref> ਬੋਤੁਲਿਨੁਮ ਟੌਕਸਿਨ ਕਿਸਮ ਏ ਦੀ ਹੋਰ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ- * ਓਸਿਓਫਾਗਿਅਲ ਐਕਾਲਾਸਿਆ, ਮਾਂਸਪੇਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਸਿਓਫਾਗਿਅਲ ਸਪਹਿਨਟਰ ਲੋੜ ਵੇਲੇ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ I<ref name=achalasia>{{cite journal|last1=Stavropoulos|first1=S. N.|last2=Friedel|first2=D.|last3=Modayil|first3=R.|last4=Iqbal|first4=S.|last5=Grendell|first5=J. H.|title=Endoscopic approaches to treatment of achalasia|journal=Therapeutic Advances in Gastroenterology|date=20 December 2012|volume=6|issue=2|pages=115–135|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3589133/|accessdate=18 November 2015}}</ref> * ਬ੍ਰੁਕਸਿਮ, ਪੈਰਾਫੰਕਸ਼ਨਲ ਦੰਦ ਦਾ ਪੀਹਣਾ/ਜਬਾੜਾ ਨੂੰ ਭੀਚਣਾ, ਮੈਸਕੇਟਿੰਗ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾ ਲਗਾਣ ਨਾਲ(ਜਿਵੇਂ- ਦ ਮੈਸੇਟਰ) I<ref name=Bruxism>{{cite journal|last1=Long|first1=Hu|last2=Liao|first2=Zhengyu|last3=Wang|first3=Yan|last4=Liao|first4=Lina|last5=Lai|first5=Wenli|title=Efficacy of botulinum toxins on bruxism: an evidence-based review|journal=International Dental Journal|date=February 2012|volume=62|issue=1|pages=1–5||url=http://onlinelibrary.wiley.com/enhanced/doi/10.1111/j.1875-595X.2011.00085.x/|accessdate=18 November 2015}}</ref> * ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਫੋਕਲ ਨਿਉਰੋਪੈਥੀਆਂ: ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਬੀਟੀਐਕਸ-ਏ ਦਾ ਇੰਨਟ੍ਰਾਡਰਮਲ ਟੀਕਾ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਦਾਂ ਕਿ ਐਨਲਜੈਸਿਕ ਪ੍ਭਾਵ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲਾਵ ਲਈ ਸਵਤੰਤਰ ਹੈI<ref>{{Cite journal|author=Ranoux D, Attal N, Morain F, Bouhassira D |title=Botulinum toxin type A induces direct analgesic effects in chronic neuropathic pain |journal=Annals of Neurology |volume=64 |issue=3 |pages=274–83 |date=September 2008 |pmid=18546285 |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_2008-09_64_3/page/n67}}</ref> * ਆਈਡਿਓਪੈਥਿਕ ਅਤੇ ਨਿਉਰੋਜੈਨਿਕ, ਡੈਸਟਰੁਸਰ ਓਵਰਐਕਟੀਵੀਟੀI<ref name="multiple">{{Cite journal|author=Mangera A, Andersson KE, Apostolidis A, Chapple C, Dasgupta P, Giannantoni A, Gravas S, Madersbacher S. |title=Contemporary management of lower urinary tract disease with botulinum toxin A: a systematic review of botox (onabotulinumtoxinA) and dysport (abobotulinumtoxinA)|journal=European Urology |volume=60 |issue=4 |pages=784–95 |year=2005 |pmid=21782318}}</ref> * ਵੈਜਾਨਲ ਮਾਸਂਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵੈਜਾਈਨਿਮਸ I<ref>{{cite journal|author=Pacik, PT |title=Botox Treatment for Vaginismus |pmid=19952618|journal=Plast Reconstr Surg|year= 2009 |volume=124|issue=6|pages=455e-6e}}</ref> * ਸੱਟ ਚੋਟ ਕਾਰਨ ਹਿਲਜੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਬਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- ਟ੍ਰਾਓਮਾ, ਸਟ੍ਰੋਕ, ਮਲਟੀਪਲ ਸਕਲਰੋਸਿਸ, ਪਾਰਕਿੰਨਸਨ ਬਿਮਾਰੀ, ਜਾਂ ਸੈਰੇਬਰਲ ਪੈਲਸੀ I * ਫੌਕਲ ਡਿਸਟੌਨਿਆਸ ਅੰਗਾਂ, ਚਿਹਰੇ, ਜਬਾੜੇ, ਜਾਂ ਵੋਕਲ ਕੌਰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ I ==ਹਵਾਲੇ== gvx74tku5xiin2zctamo9iaa8klw6y5 0 68950 847194 534524 2026-09-23T17:33:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847194 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦੀ ਆਵਰਸ | image = The_Hours_poster.jpg | alt = | caption = ਫਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਸਟੀਫਨ ਡਾਲਡਰੀ]] | producer = [[Scott Rudin]]<br />[[Robert Fox (producer)|Robert Fox]] | screenplay = [[David Hare (playwright)|David Hare]] | based on = {{Based on|''[[The Hours (novel)|The Hours]]''|[[Michael Cunningham]]}} | starring = [[Meryl Streep]]<br />[[Julianne Moore]]<br />[[Nicole Kidman]]<br />[[Ed Harris]]<br />[[Toni Collette]]<br />[[Claire Danes]]<br />[[Jeff Daniels]]<br />[[Stephen Dillane]]<br />[[Allison Janney]]<br />[[John C. Reilly]]<br />[[Miranda Richardson]] | music = [[Philip Glass]] | cinematography = [[Seamus McGarvey]] | editing = [[Peter Boyle (film editor)|Peter Boyle]] | studio = Scott Rudin Productions | distributor = [[Paramount Pictures]]<br />[[Miramax Films]] | released = {{Film date|2002|12|25|United States|2003|02|14|United Kingdom}} | runtime = 114 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 114:38--><ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/hours-2003-1 | title=''THE HOURS'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=January 10, 2003 | accessdate=ਨਵੰਬਰ 15, 2014 | archive-date=ਨਵੰਬਰ 29, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129033306/http://bbfc.co.uk/releases/hours-2003-1 | url-status=dead}}</ref> | country = ਯੂ.ਕੇ.<br />ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $25 ਮਿਲੀਅਨ | gross = $108.8 ਮਿਲੀਅਨ }} '''''ਦੀ ਆਵਰਸ'''''  2012 ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕਨ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਸਟੀਫਨ ਡਾਲਡਰੀ]] ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ [[ਮੇਰਿਲ ਸਟਰੀਪ|ਮੇਰਾਇਲ ਸਟਰੀਪ]], [[ਜੂਲੀਅਨ ਮੂਰੇ]], [[ਨਿਕੋਲ ਕਿਡਮੈਨ]], ਅਤੇ [[ਇਡ ਹੈਰਿਸ]] ਸਨ। ਇਸਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ [[ਡੇਵਿਡ ਹਰੇ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ [[ਮਿਸ਼ੇਲ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ [[ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ|ਪੁਲਤਿਜ਼ਰ ਸਨਮਾਨ]] ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] cjoh3wrmo3qczybn49xid3qdvcfxwsc 0 69091 847110 638327 2026-09-23T12:23:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847110 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name of cm = ਓ ਪਨੀਰਸੇਲਵਮ | birth_name = | native_name_lang = ਤਮਿਲ | image = File:Jayalalitha in 2016.jpg | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1948|02|24}} | birth_place = ਮੰਡਿਆ, ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ (ਮੌਜੂਦਾ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ, ਭਾਰਤ) | residence = ਚੇਨੱਈ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ | office = ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਪੰਜ ਵਾਰ ਬਣੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | honorific-suffix = | governor = ਕੋਨੀਜੇਤੀ ਰੋਸਾਇਹਾ | term_start = 23 ਮਈ 2015 | term_end = 5 ਦਸੰਬਰ 2016 | predecessor = ਓ. ਪਾਨੀਰਸੇਲਵਮ | successor = ਓ. ਪਨੀਰਸੇਲਵਮ | constituency = ਡਾ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਗਰ | term_start1 = 16 ਮਈ 2011 | term_end1 = 27 ਸਤੰਬਰ 2014 | predecessor1 = ਐਮ. ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ | successor1 =ਓ. ਪਾਨੀਰਸੇਲਵਮ<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Panneerselvam-sworn-in-as-Tamil-Nadu-chief-minister/articleshow/43796560.cms|title=Panneerselvam sworn in as Tamil Nadu chief minister|work=The Times of India|accessdate=7 ਅਕਤੂਬਰ 2014}}</ref> | constituency1 = [[ਸ੍ਰੀਰੰਗਮ (ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਸ੍ਰੀਰੰਗਮ]] | order3 = | term_start2 = 2 ਮਾਰਚ 2002 | term_end2 = 12 ਮਈ 2006 | predecessor2 = ਓ. ਪਾਨੀਰਸੇਲਵਮ | successor2 = ਐਮ. ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ | constituency2 = ਅੰਦੀਪਤੀ | office2 = | order2 = | term_start3 = 14 ਮਈ 2001 | term_end3 = 21 ਸਤੰਬਰ 2001 | predecessor3 = [[ਐਮ. ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ]] | successor3 = [[ਓ. ਪਾਨੀਰਸੇਲਵਮ]] | constituency3 = ਲੜੀ ਨਹੀਂ | office3 = | term_start4 = 24 ਜੂਨ 1991 | term_end4 = 12 ਮਈ 1996 | predecessor4 = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ | successor4 = [[ਐਮ. ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ]] | constituency4 = [[ਬਾਰਗੁਰ (ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਬਾਰਗੁਰ]] | Member of the upper house = |Term start = 1984 |Term end = 1990 | office4 = | order4 = | website = | religion = [[ਹਿੰਦੂ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | ethnicity = ਤਮਿਲ | party = ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ | party_position = ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰੇਤ }} '''ਜੈਲਲਿਤਾ ਜੈਰਾਮ'''(24 ਫਰਵਰੀ 1948- 5 ਦਸੰਬਰ 2016),ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ]]ੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੀਸਾਬਕਾ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-29390682|accessdate=27 September 2014|publisher=BBC News Online|date=27 September 2014|title=Top India politician Jayalalitha jailed for corruption}}</ref> ਉਹ 1991 ਤੋਂ 1996, 2001 ਵਿੱਚ, 2002 ਤੋਂ 2006 ਅਤੇ 2011 ਤੋਂ 2014 2015 ਤੋਂ 2016 ਦੌਰਾਨ ਚਾਰ ਵਾਰ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 140 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ [[ਤਾਮਿਲ]], [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/india/report-tamil-nadu-cm-jayalalithaa-disproportionate-assets-case-court-to-deliver-verdict-shortly-2021902 |title=Tamil Nadu CM J Jayalalithaa convicted to 4 years imprisonment in disproportionate assets case|work=[[DNA (newspaper)|DNA]] |date=27 Sep 2014 |accessdate=27 ਸਤੰਬਰ 2014}}</ref> [[File:Flex board of J Jayalalitha in Chennai 2.JPG|thumb|right| 200px|ਚੇਨੱਈ ਦੀਆਂ ਸਡ਼ਕਾਂ ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦਾ ਫਲੈਕਸ ਬੋਰਡ]] [[File:Secretary Clinton and Tamil Nadu Chief Minister Javalaithaa Shake Hands.jpg|thumb|right| 200px|[[ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ]] ਅਤੇ ਜੈਲਲਿਤਾ]] ==ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ== ਜੈਲਲਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਯਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ (ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ) ਦੇ ਮਾਂਡਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਂਡਵਪੁਰਾ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਮੇਲੁਰਕੋਟ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|author=Yogesh Pawar |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-j-jayalalithaa-s-victory-in-tamil-nadu-finds-resonance-in-mumbai-1989569 |title=J Jayalalithaa's victory in Tamil Nadu finds resonance in Mumbai &#124; Latest News & Updates at Daily News & Analysis |publisher=Dnaindia.com |date=2014-05-19 |accessdate=2016-12-05}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-j-jayalalithaa-s-victory-in-tamil-nadu-finds-resonance-in-mumbai-1989569|title=Jayalilathaa victory finds resonance|publisher=DNA|access-date=2016-02-02}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਤਤਕਾਲੀਨ [[ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ, ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਜਾ ਵਾਦੀਆਰ IV]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ, ਰੰਗਾਸਾਮੀ ਅਯੰਗਰ, "ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ" ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀਨੰਗਮ ਤੋਂ ਮੈਸੂਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ - ਅੰਬੂਜਾਵੱਲੀ, ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਅਤੇ ਪਦਮਾਵੱਲੀ ਸਨ। ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਰਸਿਮਹਨ ਰੇਂਗਾਚਾਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੈਰਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੈਰਾਮ-ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਕੋਲ ਦੋ ਬੱਚੇ: ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਜੈਅਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਜੈਲਲਿਤਾ ਸਨ।<ref name="thehansindia">{{cite news|last1=Chandrakanth|first1=W|title=A never-say-die leader|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/National/2016-12-06/A-never-say-die-leader/267247|access-date=11 December 2016|work=[[The Hans India]]|date=6 December 2016}}</ref> ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੈਰਾਮ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਦੌਲਤ ਖਰਾਬ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਵਿਧਵਾ ਵੇਦਾਵੱਲੀ 1950 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਲਰਕ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਟਾਈਪ ਰਾਈਟਿੰਗ ਸਿੱਖੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/the-road-to-ammahood/270858 |website=Outlook India |title=The Road To Ammahood |date=21 March 2011 |first=Sugata |last=Srinivasaraju |access-date=11 December 2016 |archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929101657/https://www.outlookindia.com/magazine/story/the-road-to-ammahood/270858 |url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅੰਬੂਜਾਵਾਲੀ ਏਅਰ ਹੋਸਟੇਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਦਰਾਸ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਵਥੀ ਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਵੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅੰਬੂਜਵੱਲੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ, ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਵੀ ਮਦਰਾਸ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1952 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਪਰਦੇ 'ਤੇ 1953 ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾਇਆ। ਜੈਲਲਿਤਾ 1950 ਤੋਂ 1958 ਤੱਕ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਪਦਮਾਵੱਲੀ ਅਤੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਵੀ, ਜੈਲਲਿਤਾ ਨੇ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="TNgov">{{cite web |url=http://www.tn.gov.in/tnassembly/assembly2001/archives/jjaya.htm |title=Profile |publisher= Government of Tamil Nadu |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303212850/http://tn.gov.in/tnassembly/assembly2001/archives/jjaya.htm |archive-date=3 March 2009|access-date=10 November 2013}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੈਲਲਿਤਾ ਨੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਪਲ ਰਹੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਪਦਮਾਵੱਲੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਲਲਿਤਾ ਮਦਰਾਸ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਕੂਲ (ਜੋ ਚਰਚ ਪਾਰਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਕਾਨਵੈਂਟ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਚਰਚ ਪਾਰਕ ਕਾਨਵੈਂਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite journal|last=Raman |first=A. S. |date=September 2001 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2242/is_1628_279/ai_79354002 |title=The Iron Lady of India |journal=The Contemporary Review |access-date=10 November 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912104146/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2242/is_1628_279/ai_79354002/ |archive-date=12 September 2011 }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੋਲਡ ਸਟੇਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਸਟੈਲਾ ਮਾਰਿਸ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Stella-Maris-remembers-former-CM/article16791819.ece | title=Stella Maris remembers former CM | newspaper=The Hindu | date=11 December 2016 | access-date=27 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/061216/so-singh-what-do-you-make-of-my-campaign-asked-jaya.html | title=So Singh, what do you make of my campaign, Jaya asked our reporter | publisher=Deccan Chronicle | work=R Bhagwan Singh | date=6 December 2016 | access-date=27 November 2018}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ, ਅਰਬੀ, ਤੇਲਗੂ, ਕੰਨੜ, ਹਿੰਦੀ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{cite news|agency=IANS |url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1872517.cms |archive-url=https://archive.today/20130629122520/http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1872517.cms |url-status=dead |archive-date=29 June 2013 |title=Jayalalithaa to debut in Hindi for campaigns |newspaper=The Economic Times |date=8 April 2007 |access-date=10 November 2013}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 1972 ਵਿੱਚ ਪੋਸ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵੇਦਾ ਨੀਲਾਯਮ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.thenewsminute.com/article/i-am-jayalalithaas-legal-heir-and-i-am-ready-fight-deepa-jayakumar-tnm-54131 |title=I am Jayalalithaa's legal heir and I am ready to fight: Deepa Jayakumar to TNM |publisher=The News Minute |date=10 December 2016 |access-date=3 May 2017}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਜੈਕੁਮਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਜਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦੀਪਾ ਜੈਕੁਮਾਰ 1978 ਤੱਕ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੋਸ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹੇ<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/politics/jayalalithaa-dead-deepa-jayakumar-questions-aunts-death-as-sasikala-readies-to-takeover-aiadmk-3151686.html |title=Jayalalithaa's niece Deepa Jayakumar aims to make things tricky for Sasikala |access-date=13 February 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219084533/http://www.firstpost.com/politics/jayalalithaa-dead-deepa-jayakumar-questions-aunts-death-as-sasikala-readies-to-takeover-aiadmk-3151686.html |archive-date=19 February 2017 }}</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ ਟੀ.ਨਗਰ ਮਦਰਾਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Crowd-continues-to-swell-at-Deepa's-house/article17009933.ece |title = Crowd continues to swell at Deepa's house|newspaper = The Hindu|date = 9 January 2017|last1 = Jesudasan|first1 = Dennis S.}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸਸੀਕਲਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੁਧਾਕਰਨ ਨੂੰ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਨਾਖੁਸ਼ ਸੀ।<ref>{{cite news|first=Somak |last=Ghoshal |url=http://www.huffingtonpost.in/2016/12/10/jayalithaas-niece-deepa-jayakumar-challenges-sasikala-to-claim/ |title=Jayalalithaa's Niece Deepa Jayakumar Challenges Sasikala To Claim Her Aunt's Legacy |work=Huffington Post |access-date=3 May 2017}}</ref> ਜੈਲਲਿਤਾ ਨੇ 1995 [[ਵੀਕੇ ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ]] ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸੁਧਾਕਰਨ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://newsable.asianetnews.tv/south/son-for-one-year-why-did-jayalalithaa-disown-sudhakaran|title=Son-for-one-year: Why did Jayalalithaa disown foster son Sudhakaran?|newspaper=Asianet News Network Pvt Ltd|access-date=22 February 2017|language=en|archive-date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170214101223/http://newsable.asianetnews.tv/south/son-for-one-year-why-did-jayalalithaa-disown-sudhakaran|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ 1995 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|author=Julie Mariappan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Niece-I-want-to-see-Jaya-aunt-they-stopped-me-at-the-gates/articleshow/54707118.cms |title=Jayalalithaa health: Jayalalitha News: Niece – I want to see Jaya aunt, they stopped me at the gates |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=6 October 2016 |access-date=5 December 2016}}</ref> ਜੈਲਲਿਤਾ ਕੁੱਤੇ ਪਾਲਨ ਵਾਂਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਪਰ 1998 ਵਿੱਚ ਜੂਲੀ, ਇੱਕ ਸਪਿਟਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Lesser-known-facets-of-Jayalalithaa/article16762804.ece1|title=Lesser known facets of Jayalalithaa|date=6 December 2016|via=www.thehindu.com|newspaper=The Hindu}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] 586g98y7btf09vi1i1xchgn75cexzdz 0 69378 847126 774221 2026-09-23T13:06:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847126 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Titanic | image = Titanic (Official Film Poster).png | alt = The film poster shows a man and a woman hugging over a picture of the Titanic's bow. In the background is a partly cloudy sky and at the top are the names of the two lead actors. The middle has the film's name and tagline, and the bottom contains a list of the director's previous works, as well as the film's credits, rating, and release date. | caption = Theatrical release poster | director = [[James Cameron]] | producer = James Cameron<br />[[Jon Landau (film producer)|Jon Landau]] | writer = James Cameron | starring = [[Leonardo DiCaprio]]<br />[[Kate Winslet]]<br />[[Billy Zane]]<br />[[Kathy Bates]]<br />[[Frances Fisher]]<br />[[Victor Garber]]<br />[[Bernard Hill]]<br />[[Jonathan Hyde]]<br />[[Danny Nucci]]<br />[[David Warner (actor)|David Warner]]<br />[[Bill Paxton]]<br/>[[Gloria Stuart]]<!--NAMES ON THE FILM POSTER ONLY--> | music = [[James Horner]] | cinematography = [[Russell Carpenter]] | editing = [[Conrad Buff IV|Conrad Buff]]<br />James Cameron<br />[[Richard A. Harris]] | studio = [[20th Century Fox]]<ref name=BFI>{{cite web|title=Titanic (1997)|work=Film & TV Database|publisher=[[British Film Institute]]|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/541102|accessdate=July 29, 2011|archive-date=ਅਗਸਤ 2, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110802052756/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/541102|dead-url=yes}}</ref><br />[[Paramount Pictures]]<ref name=BFI/><br />[[Lightstorm Entertainment]]<ref name=BFI/> | distributor = 20th Century Fox<br />{{small|(International)}}<br />Paramount Pictures<br />{{small|(North America)}} | released = {{Film date|1997|11|01|[[Tokyo International Film Festival|Tokyo]]|1997|12|19|United States}} <!-- PLEASE DO NOT ADD THE 2012 RE-RELEASE DATE! WP:FILM guidelines dictate we must use the earliest and country of origin release dates. Any attempts to add an international airdate will be removed, but can be added in the release section. Thank you.--> | runtime = 195 minutes<!--Theatrical runtime: 194:36--><ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/titanic-1998-0 | title=''TITANIC'' (12) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=November 14, 1997 | accessdate=November 8, 2014 | archive-date=ਨਵੰਬਰ 9, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141109085938/http://bbfc.co.uk/releases/titanic-1998-0 | url-status=dead}}</ref> | country = United States | language = English | budget = $200 million<ref>{{cite news|first=Diane|last=Garrett|title=Big-budget bang-ups.|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=April 20, 2007|accessdate=November 16, 2009|url=http://www.webcitation.org/5lLRXg73q|archive-date=ਨਵੰਬਰ 17, 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5lLRXg73q?url=http://www.variety.com/article/VR1117963551.html?categoryid=1019|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Wyatt |first1=Justin |last2=Vlesmas |first2=Katherine |year=1999 |title=The Drama of Recoupment: On the Mass Media Negotiation of Titanic|pages=[http://books.google.co.uk/books?id=q1Q8PlAnosQC&pg=PA29 29]–45}} In Sandler & Studlar (1999)</ref><ref>{{cite news|first=Robert W.|last=Welkos|title=The $200-Million Lesson of 'Titanic'|work=[[Los Angeles Times]]|date=February 11, 1998|accessdate=December 12, 2009|url=http://articles.latimes.com/1998/feb/11/entertainment/ca-17727|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015183327/http://articles.latimes.com/1998/feb/11/entertainment/ca-17727|dead-url=yes}}</ref> | gross = $2.187 billion<ref>{{cite web|title=Titanic (1997)|publisher=[[Box Office Mojo]]|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=titanic.htm |accessdate=June 8, 2012}}</ref> }} '''ਟਾਈਟੈਨਿਕ '''1997 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਟਾਈਟੈਨਿਕ]] ਜਹਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਜੇਮਸ ਕੈਮਰੌਨ]] ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਡੀ ਕਪੈਰਿਓ]] ਅਤੇ [[ਕੇਟ ਵਿੰਸਲੇਟ]] ਇਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜੈਕ ਡਾਵਸਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਹਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਟਾਈਟੈਨਿਕ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ [[ਗਲੋਰੀਆ ਸਤਰੁਅਟ]] ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਟਾਈਟੈਨਿਕ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਫਲਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 11 [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਆਮਦਨ $ 1.8 ਬਿਲੀਅਨ ਸਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category|Titanic (1997 film)|ਟਾਈਟੈਨਿਕ (1997 ਫਿਲਮ)}} {{wikiquote}} * {{official website|http://www.titanicmovie.com}} * {{IMDb title|id=0120338|title=ਟਾਈਟੈਨਿਕ}} * {{tcmdb title|id=454250|title=ਟਾਈਟੈਨਿਕ}} * {{Amg movie|158894|ਟਾਈਟੈਨਿਕ}} * {{rotten-tomatoes|id=titanic|title=ਟਾਈਟੈਨਿਕ}} * {{metacritic film|id=titanic|title=ਟਾਈਟੈਨਿਕ}} * {{mojo title|id=titanic|title=ਟਾਈਟੈਨਿਕ}} * [http://www.the-numbers.com/movie/Titanic#tab=summary ''ਟਾਈਟੈਨਿਕ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902192258/http://www.the-numbers.com/movie/Titanic#tab=summary |date=2014-09-02 }} [[ਦ ਨੰਬਰ (ਵੈਬਸਾਈਟ)|ਦ ਨੰਬਰ]] ਤੇ * [http://www.imsdb.com/scripts/Titanic.html ''ਟਾਈਟੈਨਿਕ'' ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ] [http://www.imsdb.com/all%20scripts/ imsdb.com/scripts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722124244/http://www.imsdb.com/all%20scripts/ |date=2018-07-22 }} ਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] apbn61p200zt6il5q48lnvvuhmlsml4 0 69808 847438 676346 2026-09-24T09:23:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847438 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | italic title = yes | name = ਮੈਰੀ ਕੌਮ | image = MaryKomPoster.jpg | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ |alt=Theatrical release poster depicts a boxer, looking sightly angry, standing. The boxing ring and audience are in the background. Text at the bottom of the poster reveals the title, tagline, production credits and release date. | director = [[ਉਮੰਗ ਕੁਮਾਰ]] | producer =[[ਵਿਆਕੋਮ 18 ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ]]<br>[[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ]] | writer = ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ<br>ਰਮੇਂਦਰਾ ਵਸ਼ਿਸਠ<br><small>(ਸੰਵਾਦ)</small> | screenplay = ਸਾਵਨ ਕੁਦਰਸ | story = ਸਾਵਨ ਕੁਦਰਸ | starring = [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]]<br>[[ਦਰਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ]]<br> [[ਸੁਨੀਲ ਥਾਪਾ]] |music='''Songs:'''<br>Shashi Suman and Shivam Pathak<br>'''Background Score:'''<br>Rohit Kulkarni | cinematography = Keiko Nakahara | editing = Rajesh G. Pandey<br>Sanjay Leela Bhansali | studio = [[Bhansali Productions]] | distributor = [[ਵਿਆਕੋਮ 18 ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ]] | released={{Film date|2014|9|5|df=y}} |runtime=122 ਮਿੰਟ<ref>{{cite web|title=''Mary Kom'' (2014)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/mary-kom-2014|work=[[British Board of Film Classification]]|accessdate=8 October 2014|archive-date=27 ਮਾਰਚ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327165510/http://www.bbfc.co.uk/releases/mary-kom-2014|url-status=dead}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = {{INRConvert|150|m}}<ref>{{cite web|last1=Malvania|first1=Urvi|title=Mary Kom packs a punch at box office Film on way to make profit in the first weekend|url=http://www.business-standard.com/article/companies/mary-kom-packs-a-punch-at-box-office-114090600545_1.html|website=[[Business Standard]]|accessdate=8 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141004012204/http://www.business-standard.com/article/companies/mary-kom-packs-a-punch-at-box-office-114090600545_1.html|archivedate=4 ਅਕਤੂਬਰ 2014|deadurl=no}}</ref> | gross = <!--Do not remove-->{{Estimation}}<!--per discussion at WP:ICTF--> {{INRConvert|1.04|b}}<ref name=koimoi>{{cite web|title=Mary Kom Worldwide Collections. |url=http://www.koimoi.com/box-office/mary-kom-grosses-100-crores-worldwide-box-office-collections/|publisher=[[Koimoi]]|date=29 October 2014|accessdate=27 July 2015}}</ref> }} '''ਮੈਰੀ ਕੌਮ''' 2014 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ [[ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ [[ਮੈਰੀ ਕੌਮ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਕੌਮ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 1tli02uczzg5u42sz4c4524vrcc4udw 0 69920 847452 842253 2026-09-24T10:10:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847452 wikitext text/x-wiki '''ਮੱਸਾ''' ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਦਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਜੋ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੀ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ I ਮੱਸਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਲਾਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਪੀਲੋਮਾਵਾਇਰਸ (ਐਚਪੀਵੀ) ਨਾਲ I ਮੱਸੇ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ 10 ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ- ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਹੁਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ I ਮੱਸੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਛੂਤ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਛੂਆਛੂਤ ਦਾ ਰੋਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਚਮੜੀ ਫੱਟੀ ਹੋਵੇ I<ref>{{cite web|url=http://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/tc/warts-and-plantar-warts-topic-overview |title=Warts Types, Causes, Symptoms, Treatments, Prevention |publisher=Webmd.com |date=2010-09-02 |accessdate=24th December 2015}}</ref> ==ਕਿਸਮਾਂ== ਮੱਸੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਪੀਲੋਮਾਵਾਇਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ I<ref>{{cite book|author1=Anderson, Keith, |author2=Keith, Jeff|author3=Novak, Patricia D.|author4=Elliot, Michelle A.|title=Mosby's Medical, Nursing & Allied Health Dictionary|url=http://books.google.com/books?id=5RXAAQAACAAJ|year=2005|publisher=C.V. Mosby|edition=5th}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/tc/warts-and-plantar-warts-topic-overview | title = MedlinePlus: Warts | year = 2010}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ- * ਆਮ ਮੱਸੇ (ਵੈਰੁਕਾ ਵਲਗੈਰਿਸ), ਇੱਕ ਉਬਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੱਸਾ ਜਿਸਦੀ ਸਤਹ ਖੁਰਦਰੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ I * ਫਲੈਟ ਮੱਸਾ (ਵੈਰੁਕਾ ਪਲਾਨਾ), ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਵੱਢਣੀ ਮੱਸਾ, ਚਮੜੀ ਰੰਗੀ, ਜੋਕਿ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਮੂੰਹ, ਗਰਦਣ, ਹੱਥਾਂ, ਗੁੱਟਾਂ ਅਤੇ ਗੋਢਿਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ I<ref>{{cite web|url=http://www.drbatul.com/treatments-procedures/wart-removal/ |title=Wart Removal |publisher=drbatul.com |date= |accessdate=24th December 2015}}</ref> * ਫੀਲੀਫੋਰਮ ਜਾਂ ਡਿਜੀਟੇਟ ਮੱਸਾ, ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਉਗਂਲੀ ਵਰਗਾ ਮੱਸਾ, ਜੋ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਮੂੰਹ, ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਪਲਕਾਂ ਅਤੇ ਬੂੱਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ I * ਜੈਨਿਟਲ ਮੱਸਾ, (ਵੈਨੇਰਿਯਲ ਮੱਸਾ, ਕੋਨਡਿਲੋਮਾ ਐਕੂਮੀਨੇਟਮ, ਵੈਰੂਕਾ ਐਕੂਮੀਨਾਟਾ), ਇੱਕ ਮੱਸਾ ਜੋ ਜਨਣ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈI * ਮੌਸੈਕ ਮੱਸਾ, ਤੰਗ ਕਲਸਟਰ ਪਲੈਂਟਰ ਕਿਮਸ ਦੇ ਮੱਸਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ I * ਪੈਰੀਉਂਗੁਲ ਮੱਸਾ, ਇੱਕ ਗੋਬੀ- ਦੀ ਤਰਾਂ ਮੱਸਿਆਂ ਦਾ ਝੂੰਡ ਜੋ ਨੋਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ I * ਪਲੈਂਟਰ ਮੱਸਾ (ਵੈਰੂਕਾ, ਵੈਰੂਕਾ ਪਲੈਂਟਰਿਸ), ਸਖ਼ਤ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਰਦਨਾਕ ਮਾਂਸ, ਕਈ ਵਾਰ ਵਿੱਚਕਾਰ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ; ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਤੇ ਦੱਬਾ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂ I ==ਕਾਰਨ== ਮੱਸੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਪੀਲੋਮਾਵਾਇਰਸ (ਐਚਪੀਵੀ) ਹੈ I ਪੈਪੀਲੋਮਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 130 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ I<ref name="deV2004">{{cite journal | author = de Villiers EM, Fauquet C, Broker TR, Bernard HU, zur Hausen H | title = Classification of papillomaviruses | url = https://archive.org/details/virology_2004-06-20_324_1/page/17 | journal = Virology | volume = 324 | issue = 1 | pages = 17–27 | date = Jun 2004 | pmid = 15183049}}</ref> ਐਚਪੀਵੀ ਸਕੁਆਮੋਸ ਇਪੀਥੈਲਿਅਮ ਨੂੰ ਲਾਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਚਮੜੀ ਜਾਂ ਜੈਨੀਟਲ, ਪਰ ਹਰ ਐਚਪੀਵੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗ ਕਰਦਾ ਹੈ I ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਐਚਪੀਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਲਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ “ਮੱਸਾ” ਜਾਂ “ਪੈਪੀਲੋਮਾ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ I ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਮ ਐਚਪੀਵੀ ਅਤੇ ਮੱਸਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ- * ਆਮ ਮੱਸੇ- ਐਚਪੀਵੀ ਕਿਸਮਾਂ 2 ਅਤੇ 4 (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ); ਕਿਸਮਾਂ 1,3,26,29 ਅਤੇ 57 ਅਤੇ ਹੋਰ I * [[ਕੈਂਸਰ]] ਅਤੇ ਜੈਨਿਟਲ ਡਿਸਪਲਾਸਿਆ- “ਜ਼ਿਆਦਾ-ਖਤਰੇ ਵਾਲਾ” ਐਚਪੀਵੀ ਕਿਸਮਾਂ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਖਾਸਕਰ ਸਰਵਾਇਕਲ ਕੈਂਸਰ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਵਲੱਵਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵੈਜਾਇਨਲ,<ref name=VulvarCA>{{cite web | url = http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2008/ucm116945.htm | title = FDA Approves Expanded Uses for Gardasil to Include Preventing Certain Vulvar and Vaginal Cancers | accessdate = 24th December 2015 | date = 2008-09-12 | archive-date = 2010-03-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100306073734/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2008/ucm116945.htm | url-status = dead}}</ref> ਪਿਨਾਇਲ, ਐਨਲ<ref name="Bloomberg">{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601202&sid=aajzweDaXZh0&refer=healthcare |author=Cortez, Michelle Fay and Pettypiece, Shannon |title=Merck Cancer Shot Cuts Genital Warts, Lesions in Men |work=Bloomberg News |date=2008-11-13 |accessdate=24th December 2015}}</ref> ਅਤੇ ਕੁਝ ਓਰੋਫਾਇਰਿਲਜਿਅਲ ਕੈਂਸਰ I “ਘੱਟ - ਖਤਰੇ ਵਾਲੀ” ਕਿਸਮਾਂ, ਮੱਸੇ ਜਾਂ ਕਿਸੀ ਹੋਰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ I<ref name="pmid16670757">{{cite journal | author = Lowy DR, Schiller JT | title = Prophylactic human papillomavirus vaccines | journal = J. Clin. Invest. | volume = 116 | issue = 5 | pages = 1167–73 | year = 2006 | pmid = 16670757 | pmc = 1451224}}</ref><ref name=VulvarCA/> * ਜ਼ਿਆਦਾ-ਖਤਰੇ ਵਾਲਾ: 16, 18 (ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਵਾਇਕਲ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕਾਰਨ); 31, 33, 35, 39, 45, 52, 58, 59 ਅਤੇ ਹੋਰ I ==ਹਵਾਲੇ== j9cnetrt73o9nktilqhnhyyqeoyepgx 0 75362 847393 594337 2026-09-24T06:59:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847393 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਈ ਫੋਰਚੂਨ, ਚੇਨਈ''' ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਹੈ ਜੋ ਕੈਥੇਡਰਲ ਰੋਡ ਚੇਨਈ, [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਹੋਟਲ ਚੋਲਾ ਸ਼ਿਰਾਟਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਈਸੀਟੀ ਬ੍ਰਾਂਡ “ਮਾਈ ਫੋਰਚੂਨ” ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਟਲ ਹੈ I ਮਾਈ ਫੋਰਚੂਨ, ਚੇਨਈ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਬੰਧਨ ਪ੍ਣਾਲੀਆਂ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਆਈਐਸਓ 14001-ਤਸਦੀਕ ਹੋਟਲ ਹੈ I ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਈਟੀਸੀ ਹੋਟਲਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I<ref>{{cite web | title = Chola Sheraton | work = | publisher = Emporis.com | date = | url = http://www.emporis.com/building/cholasheraton-chennai-india | doi = | accessdate = 16 Feb 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਸ ਹੋਟਲ ਹੋਟਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 18 ਅਕਤੂਬਰ 1975 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਹੋਟਲ ਚੋਲਾ ਸ਼ਿਰਾਟਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ I ਆਈਟੀਸੀ ਹੋਟਲਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਨੇ ਇਸ ਹੋਟਲ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਟਲ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ I 15 ਅਕਤੂਬਰ 2011, ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਦਾ ਨਾਂ ਫੋਰਚੂਨ ਪਾਰਕ ਹੋਟਲਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਤਹਿਤ “ਮਾਈ ਫੋਰਚੂਨ, ਚੇਨਈ” ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਪੂਰਣ ਤੋਰ ਤੇ ਆਈਟੀਸੀ ਲਿਮੇਟੇਡ ਕੋਲ ਹੈ I ਇਹ 1995 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਇਆ ਜੋ ਕੀ ਵਪਾਰਿਕ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਸੇਵਾਵਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਸੀ. ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਹੋਟਲ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਸਰਵਿਸ ਹੋਟਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ I<ref>{{cite web| title = My Fortune, Chennai—Factsheet| publisher = Fortune Hotels| url = http://www.fortunehotels.in/FactSheet/My_Fortune_Chennai_Fact_Sheet20111111649.pdf| format = PDF| accessdate = 16 Feb 2016| archive-date = 13 ਜਨਵਰੀ 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120113035907/http://www.fortunehotels.in/FactSheet/My_Fortune_Chennai_Fact_Sheet20111111649.pdf| dead-url = yes}}</ref> ==ਦ ਹੋਟਲ== ਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ 10 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 90 ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, 48 ਫੋਰਚੂਨ ਕਲੱਬ ਐਕਸਕਲੂਸਿਵ ਕਮਰੇ (650 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ), 26 ਫੋਰਚੂਨ ਕਲੱਬ ਕਮਰੇ (440 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ), ਅਤੇ 16 ਸਟੈਂਡਰਡ ਕਮਰੇ (220 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ) ਹਨ I<ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/my-fortune-chennai-330401 |title= My Fortune Chennai Rooms Time |publisher= cleartrip.com|accessdate= 16 Feb 2016}}</ref> ਖਾਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਅਰਦਨ ਓਵਨ ਹੈ ਜੋਕਿ ਉਤੱਰੀ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹੈ, ਮਾਈ ਕੈਫ਼ੇ, 24 ਘੰਟੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਬਹੁ-ਪਕਵਾਨਾਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹੈ I ਮਾਈ ਡੇਲੀ, ਹੱਲਕੇ ਫੁੱਲਕੇ ਸਨੈਕਸ ਅਤੇ ਕੰਨਫੈਕਸ਼ਨਰੀ, ਅਤੇ ਡੁਰੈਂਟ ਬਾਰ ਲਈ ਹੈ I ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੀਟਿੰਗ ਹਾਲ ਹਨ – ਮੰਦਾਪਨ ਦਾਅਵਤ ਹਾਲ, ਜੋਕਿ 1,880 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 200 ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ I ਸਗਾਰੀ ਦਾਅਵਤ ਹਾਲ, ਜੋਕਿ 1440 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 60 ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਾਪਨ ਬੋਰਡ ਕਮਰਾ, ਜੋਕਿ 480 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 18 ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ I ਉੱਥੇ ਬਿਜਨੈਸ ਸੈਂਟਰ ਬੋਰਡ ਲਈ ਕਮਰੇ ਵੀ ਸਨ ਜੋਕਿ 238 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 8 ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ I ਬਿਜਨੈਸ ਸੈਂਟਰ ਦਫ਼ਤਰ 156 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 4 ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ I ਪੂਲਸਾਇਡ ਤੇ 50 ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਸਮੱਰਥਾ ਹੈ I<ref>{{cite web| title = My Fortune, Chennai—Factsheet| publisher = Fortune Hotels| url = http://www.fortunehotels.in/FactSheet/My_Fortune_Chennai_Fact_Sheet20111111649.pdf| format = PDF| accessdate = 16 Feb 2016| archive-date = 13 ਜਨਵਰੀ 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120113035907/http://www.fortunehotels.in/FactSheet/My_Fortune_Chennai_Fact_Sheet20111111649.pdf| dead-url = yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== k5ngajcf1ag0jzxs976fp4si97bukwu 0 76299 847402 843692 2026-09-24T07:27:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847402 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਮਾਰੀਆ ਗੋਇਪਰਟ-ਮਾਇਰ | image = Maria Goeppert-Mayer.jpg | birth_date = {{Birth date|1906|6|28|mf=y}} | birth_place = [[Katowice|Kattowitz]], [[German Empire]]<br />(today [[Katowice]], Poland) | birth_name = Maria Göppert | death_date = {{death date and age|1972|2|20|1906|6|28|mf=y}} | death_place = [[San Diego, California]], United States | citizenship = Germany<br />United States | nationality = | field = [[Physics]] | work_institution = [[Sarah Lawrence College]]<br />[[Columbia University]]<br />[[Los Alamos Laboratory]]<br />[[Argonne National Laboratory]]<br />[[University of California, San Diego]] | alma_mater = [[University of Göttingen]] | doctoral_advisor = [[Max Born]] | doctoral_students = | known_for = [[Nuclear shell model|Nuclear Shell Structure]] | prizes = {{nowrap|[[Nobel Prize for Physics]] (1963)}} | signature = Maria Goeppert-Mayer signature.JPG }} '''ਮਾਰੀਆ ਗੋਇਪਰਟ-ਮਾਇਰ '''ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜੂਨ 1906 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। 1963 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== <span data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESachs1979312_4-0" class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESachs1979312_4-0" rel="dc:references" contenteditable="false"></span> ==ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:5%;" |- ![[ਤਸਵੀਰ:HD.3A.050_(10481713035).jpg|left|thumb|ਮਾਰੀਆ ਗੋਇਪਰਟ-ਮਾਇਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ]] ![[ਤਸਵੀਰ:Maria_Goeppert-Mayer_(3321963421).jpg|right|thumb|Maria Goeppert Mayer walking into the Nobel ceremony with King Gustaf VI Adolf of Sweden in 1963]] |} == ਮੋਤ ਅਤੇ ਸੰਪੰਤੀ == 20 ਫਰਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੀ ਮੋਤ ਹੋ ਗਈ। <span class="cx-segment" data-segmentid="322"></span> == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == * [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|List of female Nobel laureates]] == ਨੋਟਸ == {{Reflist|30em}} == ਹਵਾਲੇ == * {{Cite book|last=Dash|first=Joan|year=1973|title=A life of One's Own: Three Gifted Women and the Men they Married|url=https://archive.org/details/lifeofonesownthr0000dash|location=New York|publisher=Harper & Row|isbn=978-0-06-010949-3|oclc=606211|ref=harv}} * {{Cite book|last=Ferry|first=Joseph|title=Maria Goeppert Mayer|url=https://archive.org/details/mariagoeppertmay0000ferr|publisher=Chelsea House Publishers|location=Philadelphia|year=2003|isbn=0-7910-7247-9|oclc=50730923|ref=harv}} * {{Cite book|last=Kean|first=Sam|title=The Disappearing Spoon and Other True Tales from the Periodic Table of the Elements|url=https://archive.org/details/disappearingspoo0000samk|year=2010|location=New York|publisher=Little, Brown and Co|isbn=978-0-552-77750-6|ref=harv}} * {{Cite book|last=Sachs|first=Robert|authorlink=Robert G. Sachs|title=Maria Goeppert Mayer 1906–1972|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/mayer-maria.pdf Biographical Memoir|publisher=National Academy of Sciences|series=Biographical Memoirs|year=1979|accessdate=September 14, 2013|ref=harv|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017045225/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/mayer-maria.pdf|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Schiebinger|first=Londa|title=Has Feminism Changed Science?|url=https://archive.org/details/hasfeminismchang0000schi|year=1999|publisher=Harvard University Press|location=London, England|isbn=0-674-38113-0|ref=harv}} == ਹੋਰ ਪੜੋ == * {{Cite book|last=Wuensch|first=Daniela|title=Der letzte Physiknobelpreis für eine Frau? Maria Goeppert Mayer: Eine Göttingerin erobert die Atomkerne. Nobelpreis 1963. Zum 50. Jubiläum.|year=2013|publisher=Termessos Verlag|location=Göttingen, Germany|isbn=978-3-938016-15-2|pages=148, 44 photos, 2 diagrams}} * {{Cite book|last=Opfell|first=Olga S.|title=The Lady Laureates: Women who have won the Nobel Prize|url=https://archive.org/details/ladylaureateswom0000opfe|year=1978|publisher=Scarecrow Press|location=Metuchen, N.J.|isbn=0-8108-1161-8|pages=[https://archive.org/details/ladylaureateswom0000opfe/page/194 194]–208}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.osti.gov/accomplishments/mayer.html Biography and Bibliographic Resources], from the Office of Scientific and Technical Information, United States Department of Energy [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1906]] lhkxc3tu3909xua0y6usuf7nmtn9gs9 0 76382 847226 845574 2026-09-23T19:22:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847226 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਮੇਨਨ''' ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|last=Menon|first=Nivedita|url=http://jnu.academia.edu/NiveditaMenon|title=Nivedita Menon &#124; Jawaharlal Nehru University - Academia.edu|publisher=Jnu.academia.edu|date=1970-01-01|accessdate=2013-11-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.deshabhimani.com/periodicalContent2.php?id=719|title=Vaaranthappathippu - ലോകം ഒരു ഫെമിനിസ്റ്റിന്റെ കണ്ണിലൂടെ|publisher=Deshabhimani.com|date=|accessdate=2013-11-15|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224937/http://www.deshabhimani.com/periodicalContent2.php?id=719|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|author=|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/interviews/36174182_1_feminism-young-women-liberates-women|title=Nivedita Menon: We're witnessing new interventions by feminists of all genders - Times Of India|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=2013-01-07|accessdate=2013-11-15|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011329/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/interviews/36174182_1_feminism-young-women-liberates-women|dead-url=yes}}</ref><ref name="thehindu1">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/training-the-eye/article4413132.ece|title=Training the eye|publisher=The Hindu|date=2013-02-14|accessdate=2013-11-15}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 'ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ' ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ''ਰੀਕਵਰਿੰਗ ਸਬਵਹਰਸ਼ਨ: ਫੇਮਿਨਿਸਟ ਬਿਔਂਦਡ ਦ ਲਾ'' (2004) ਦੀ ਲੇਖਕ ; ਅਤੇ ''ਜੇਂਡਰ ਐਂਡ ਪਾਲਿਟਿਕਸ ਇਨ ਇੰਡੀਆ'' (1999) ''ਸੇਕਸ਼ਿਉਆਲਿਟੀਜ'' (ਵਿਮੈਨ ਅਨਲਿਮਿਟੇਡ, 2008) ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.womenunlimited.net/authors/authors_niveditamenon.htm|title=:::Welcome to the official website of Women Unlimited:::|publisher=Womenunlimited.net|date=|accessdate=2013-11-15|archive-date=2016-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328011542/http://www.womenunlimited.net/authors/authors_niveditamenon.htm|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀਇੰਗ ਲਾਇਕ ਏ ਫੇਮਿਨਿਸਟ (2012) ਦਾ ਖੂਬ ਸਵਾਗਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ''ਦ ਇਕਾਨਾਮਿਕ ਐਂਡ ਪੋਲਿਟਿਕਲ ਵੀਕਲੀ'', ਕਾਫਿਲਾ.org ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://kafila.org/about/|title=About|publisher=Kafila|date=2011-08-28|accessdate=2013-11-15|archive-date=2013-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112225416/http://kafila.org/about/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.epw.in/search/apachesolr_search/nivedita%20menon|title=Search &#124; Economic and Political Weekly|publisher=Epw.in|date=|accessdate=2013-11-15}}</ref> == ਵਿਦਵਾਨੀ ਕਰੀਅਰ == ਮੈਨਨ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 2009 ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (JNU) ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ।<ref name="Dixit"/><ref>{{cite web|last=Menon |first=Nivedita |url=https://jnu.academia.edu/NiveditaMenon |title=Nivedita Menon &#124; Jawaharlal Nehru University - Academia.edu |publisher=Jnu.academia.edu |date=1970-01-01 |access-date=2013-11-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/interviews/36174182_1_feminism-young-women-liberates-women |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011329/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/interviews/36174182_1_feminism-young-women-liberates-women |url-status=dead |archive-date=2013-12-03 |title=Nivedita Menon: We're witnessing new interventions by feminists of all genders |date=2013-01-07 |work=[[The Times of India]] |access-date=2013-11-15}}</ref><ref name="thehindu1"/> ਜੇਐਨਯੂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੀ। ਮੈਨਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਜਿਸ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੈਟੀ ਫ੍ਰੀਡਨਨ, ਜਰਮੇਨ ਗ੍ਰੀਰ ਅਤੇ ਗਲੋਰੀਆ ਸਟੀਨੇਮ ਵਰਗੇ ਗਲੋਬਲ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਮੈਨਨ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2004 ਵਾਲੀਅਮ ਰਿਕਵਰਿੰਗ ਸਬਵਰਸ਼ਨ: ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਇਓਂਡ ਦ ਲਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.womenunlimited.net/authors/authors_niveditamenon.htm |title=:::Welcome to the official website of Women Unlimited |publisher=Womenunlimited.net |access-date=2013-11-15 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328011542/http://www.womenunlimited.net/authors/authors_niveditamenon.htm |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਇਕਨਾਮਿਕ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟਿਕਲ ਵੀਕਲੀ ਜਰਨਲ, ਔਨਲਾਈਨ ਨਿਊਜ਼ ਬਲੌਗ kafila.org, ਅਤੇ ਕਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://kafila.org/about/ |title=About |publisher=Kafila |date=2011-08-28 |access-date=2013-11-15 |archive-date=2013-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112225416/http://kafila.org/about/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.epw.in/search/apachesolr_search/nivedita%20menon |title=Search &#124; Economic and Political Weekly |journal=Economic and Political Weekly |volume=50, 50, 50, 50, 50 |issue=23, 23, 23, 23, 23 |pages=7, 7, 7, 7, 7–8, 8, 8, 8, 8 |publisher=Epw.in |access-date=2013-11-15}}</ref> === ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ === ਸੀਇੰਗ ਲਾਈਕ ਏ ਫੈਮਿਨਿਸਟ, 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਨੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 2012 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਹੰਗਾਮੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://archive.asianage.com/books/manual-new-feminists-309 |title=A manual for new feminists &#124; The Asian Age |publisher=Archive.asianage.com |date=2013-04-21 |access-date=2013-11-15 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202232558/http://archive.asianage.com/books/manual-new-feminists-309 |url-status=dead }}</ref> ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਜੇਮਸ ਸੀ. ਸਕਾਟ ਦੁਆਰਾ ਸੀਇੰਗ ਲਾਈਕ ਏ ਸਟੇਟ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਦ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬ "[ਵਿਤਰਿਤ] ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਨੀਤੀ, ਅਤੇ "ਲਿੰਗ" ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਵਿਚਾਰ - ਇੱਥੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ 'ਲਿੰਗ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 'ਸੈਕਸ' ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। "ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਰੰਜਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ, [ਕਿਤਾਬ] ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਮੈਨਨ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਜੋ ਛੇ ਅਧਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।"<ref>{{cite web |url=http://www.epw.in/book-reviews/little-red-book-feminism.html |title=The Little Red Book of Feminism? &#124; Economic and Political Weekly |publisher=Epw.in |date=2013-05-04 |access-date=2013-11-15}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?284288 |title=It Comes Slowly Slowly... |first=Nivedita |last=Menon |newspaper=Outlook |date=2013-03-08 |access-date=2013-11-15 |archive-date=2013-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131122212052/http://www.outlookindia.com/article.aspx?284288 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://india.blogs.nytimes.com/2013/03/08/where-is-indias-feminist-movement-headed/?_r=1 |title=Where is India's Feminist Movement Headed? |author=Neha Thirani Bagri |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=2013-11-15}}</ref> ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਮੈਨਨ ਕੁਝ ਡੂੰਘੀਆਂ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਟਰਸੈਕਸ਼ਨਲ ਸਟ੍ਰੈਂਡਾਂ ਦਾ ਉਸਦਾ ਕੁਸ਼ਲ ਇਕੱਠ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਵਾਦਾਰ ਪਰ ਤਿੱਖਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।"<ref>{{cite web |author=Sharanya |url=http://www.sunday-guardian.com/bookbeat/sifting-through-the-myths-and-assumptions-about-feminism |title=Sifting through the myths and assumptions about feminism |publisher=Sunday-guardian.com |date=2013-02-16 |access-date=2013-11-15 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202221305/http://www.sunday-guardian.com/bookbeat/sifting-through-the-myths-and-assumptions-about-feminism |dead-url=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੈਨਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ 'ਨਿਵੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਜਾਤੀ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨਨ ਦੀ ਭੈਣ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਕੁਨ, ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰਮਦਾ ਮੈਨਨ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=http://arrow.org.my/people/pramada-menon/|title=pramada menon - Arrow|newspaper=Arrow|language=en-US|access-date=2016-10-18|archive-date=2016-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018215134/http://arrow.org.my/people/pramada-menon/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tarshi.net/inplainspeak/pramada-menon-why-do-families-occupy-so-much-of-our-headspace/|title=Pramada Menon: Why do families occupy so much of our headspace? • In Plainspeak|date=2015-05-01|work=In Plainspeak|access-date=2017-04-27|language=en-US|archive-date=7 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907050643/http://www.tarshi.net/inplainspeak/pramada-menon-why-do-families-occupy-so-much-of-our-headspace/|url-status=dead}}</ref>, ਜਿਸ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਤ ਬਣਾਉਣ (CREA) ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਰਾ ਦਿਲੀਪ ਮੈਨਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਟਵਾਟਰਸੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ।<ref name="princeton">{{Cite web|url=http://www.princeton.edu/gpn/profiles/menon/|title=Pramada Menon - Gender and Policy Network|website=Princeton University|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523142236/http://www.princeton.edu/gpn/profiles/menon/|archive-date=23 May 2017|access-date=2016-11-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tarshi.net/inplainspeak/interview-pramada-menon/|title=Interview: Pramada Menon • In Plainspeak|date=2014-05-01|work=In Plainspeak|access-date=2017-04-27|language=en-US|archive-date=15 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015154112/http://www.tarshi.net/inplainspeak/interview-pramada-menon/|url-status=dead}}</ref> Their brother is Dilip Menon, who is a historian at the University of Witwatersrand, South Africa.<ref name="Dixit"/><ref>{{Cite web|url=https://theconversation.com/profiles/dilip-menon-186260|title=Dilip Menon|website=The Conversation|access-date=2016-10-18}}</ref> == ਚੁਨਿੰਦਾ ਕਾਰਜ == * ''Power and Contestation: India since 1989 (Global History of the Present)'' (2007).<ref>{{Cite news|url=http://www.popmatters.com/review/120643-power-and-contestation-india-since-1989-by-nivedita-menon-and-aditya/|title=Power and Contestation: India since 1989 by Nivedita Menon and Aditya Nigam|newspaper=PopMatters|access-date=2016-10-18}}</ref> * ''Seeing Like a Feminist'' (2012).<ref>{{Cite web|url=http://feminisminindia.com/2016/08/19/book-review-seeing-like-a-feminist-nivedita-menon/|title=Book Review: Seeing Like a Feminist by Nivedita Menon|last=Sharma|first=Nalini|date=2016-08-19|website=Feminism in India|access-date=2016-10-18}}</ref> * ''Recovering Subversion: Feminist Politics Beyond The Law'' (2004).<ref>{{Cite web|url=http://www.press.uillinois.edu/books/catalog/37ckh8qc9780252029691.html|title=UI Press {{!}} Nivedita Menon {{!}} Recovering Subversion: Feminist Politics beyond the Law|last=Menon|first=Nivedita|website=www.press.uillinois.edu|access-date=2016-10-18}}</ref> * ''Gender And Politics In India'' <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qPcUAQAAIAAJ&q=nivedita+menon&pg=PA1 |title=Gender And Politics In India - Google Books |access-date=2013-11-15|isbn=9780195658934 |last1=Menon |first1=Nivedita |year=2001 }}</ref> * ''Sexualities'' (collected volume)<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jyoti|title=Feminist writings|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070708/spectrum/book2.htm|work=The Tribune|access-date=20 August 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] 6r8kgpes5gs8wskzrlwfgq7m1ieg9wq 0 76872 847281 706021 2026-09-23T22:25:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847281 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਣਏ ਰਾਏ | image = Prannoy Roy.jpg | image_size = 150px | caption = | birth_name = ਪ੍ਰਣਏ ਲਾਲ ਰਾਏ | birth_date = {{Birth date and age|1949|10|15|df=yes}} | birth_place = [[Calcutta]], [[West Bengal]], India | education = [[ਦੂਨ ਸਕੂਲ]], <br>, [[ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਅਤੇ <br> [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation =ਨਿਊਜ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ, <br/> [[Psephologist]], <br/> ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ | years_active = 1984 - ਹੁਣ | title = Executive Co-Chairperson [[New Delhi Television|NDTV]] | spouse = [[ਰਾਧਿਕਾ ਰਾਏ]] | children = ਤਾਰਾ ਰਾਏ | religion = | credits = '''World This Week''' "Election Specials" "Govt Budget Analysis" "Co-author: India Decides" | website = [http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/corporatepage/prannoy_roy.aspx Prannoy on ndtv.com] }} '''ਪ੍ਰਣਏ ਲਾਲ ਰਾਏ''' (ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1949) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰਾਧਿਕਾ ਰਾਏ ਨਾਲ  ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਡਾ. ਪ੍ਰਣਏ ਰਾਏ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਲਈ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ-2015 ਨਾਲ  ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  == ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਿਤਾ (ਜੋ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਇਕਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੀ) ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਮਾਤਾ, (ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ) ਦੇ ਘਰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦਾ ਅੰਕਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://zeenews.india.com/entertainment/bookworm/know-your-author/arundhati-roy_36.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-03-29 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031307/http://zeenews.india.com/entertainment/bookworm/know-your-author/arundhati-roy_36.htm |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਦੂਨ ਸਕੂਲ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="autogenerated1">http://www.aspenindia.org/bot/prannoy.pdf{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.outlookindia.com/article.aspx?213963 The Doon School, Dehra Dun | Arijit Barman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305072554/http://www.outlookindia.com/article.aspx?213963 |date=2016-03-05 }}.</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈਲੇਬਰੀ ਅਤੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਸਰਵਿਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਏ ਲੇਵਲਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਯੋਗਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite web|title=Famous Chartered Accountant|url=http://www.examideas.com/famous-chartered-accountants-in-india/|website=examideas|accessdate=18 January 2016|archive-date=28 ਦਸੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151228044732/http://www.examideas.com/famous-chartered-accountants-in-india|dead-url=yes}}</ref> ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟਟੈਂਟਸ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼) ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀਐੱਚਡੀ ਕੀਤੀ।<ref name="autogenerated1"/><ref>[http://www.allamericanspeakers.com/speakers/Dr.-Prannoy-Roy/7579 Dr. Prannoy Roy Speaker Bio Find booking agent contact to book top speakers bureau and celebrities].</ref> ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਫਸ਼ਟ ਕਲਾਸ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਕੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ  ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਵਰਹਿਊਮ ਟਰੱਸਟ (ਯੂਕੇ) ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲਈ ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹੈਲੇਬਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦੂਨ ਸਕੂਲ ਦਾ ਇੱਕ OPOS ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<span class="cx-segment" data-segmentid="87"></span> ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਪਰੇਸ਼ ਲਾਲ ਰਾਏ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਪਿਤਾ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰੇਸ਼ ਲਾਲ ਰਾਏ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਇੰਦਰ ਲਾਲ ਰਾਏ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਏਸ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਇਲ ਫਲਾਇੰਗ ਕਾਰਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪਾਇਲਟ ਸੀ।<span class="cx-segment" data-segmentid="92"></span> ਪਰਣਯ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਦੋਸਤ ਰਾਧਿਕਾ ਰਾਏ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ<ref name="Reddif 2006-09-14">{{Cite news|url=http://inhome.rediff.com/money/2006/sep/14forbes.htm|title=Prannoy Roy plans to take NDTV global|work=Rediff|publisher=Rediff.com|date=2006-09-14|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140321064313/http://inhome.rediff.com/money/2006/sep/14forbes.htm|archivedate=2014-03-21|accessdate=2014-03-21}}</ref> ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਤਾਰਾ ਰਾਏ ਹੈ।<ref name="Rediff 2005-05-31">{{Cite news|first=Bipin|last=Chandran|url=http://inhome.rediff.com/money/2005/may/31ndtv.htm|title=Prannoy Roy to gift NDTV stake to daughter|work=Rediff|publisher=Rediff.com|date=2005-05-31|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110808085739/http://inhome.rediff.com/money/2005/may/31ndtv.htm|archivedate=2014-03-21|accessdate=2014-03-21}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਪ੍ਰਣਯ ਰਾਏ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਟੀ ਵੀ / ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟਟੈਂਟ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਚੋਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਜਟ ਤੇ ਖਾਸ ਚਰਚਾ ਦੇ ਲਈ ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਕੁਐਸ਼ਨ ਟਾਈਮ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਮੋਹਰੀ ਐਂਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। <span class="cx-segment" data-segmentid="100"></span> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] l3ogxkul1g3b8bdric450n277zpx09g 14 76988 847484 362833 2026-09-24T11:43:40Z ~2026-51503-24 62142 847484 wikitext text/x-wiki 1970 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਬਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿਸਰਾਓ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1970]] 2cug69oqs0warkr3catrvobd6rnrw1p 847488 847484 2026-09-24T11:47:37Z ~2026-51503-24 62142 /* */ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਲੇਖਕਾ 847488 wikitext text/x-wiki 1970 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਬਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿਸਰਾਓ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਲੇਖਕਾ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1970]] g0413cov3dar3y80mcpeiyc17acyqxt 0 78601 847109 706261 2026-09-23T12:23:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847109 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Jared Kushner cropped.jpg | caption = ਕੁਸ਼ਨਰ 2008 ਵਿੱਚ | birth_name = ਜੈਰੇਡ ਕੋਰੀ ਕੁਸ਼ਨਰ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1981|1|10}} | birth_place = | education = [[The Frisch School]] | alma_mater = [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] <small>([[Bachelor of Arts|A.B.]])</small><br/>[[New York University]] <small>([[Juris Doctor|J.D.]])</small> | occupation = [[Real estate developer]], newspaper publisher, investor | known_for = Co-owner of [[Kushner Properties]]<br> Owner of ''[[The New York Observer]]'' | religion = [[Orthodox Judaism]] | ethnicity = [[ਯਹੂਦੀ]] | spouse = [[ਇਵਾਂਕਾ ਟਰੰਪ]] (2009–ਹੁਣ ਤੱਕ) | children = 3 | parents = Seryl Stadtmauer<br> [[Charles Kushner]] | residence = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਅਮਰੀਕਾ | relations = [[ਜੋਸ਼ੂਆ ਕੁਸ਼ਨਰ]] (ਭਰਾ)<br> ਨਿਕੋਲਾ ਕੁਸ਼ਨਰ (ਭੈਣ)<br> ਡਾਰਾ ਕੁਸ਼ਨਰ (ਭੈਣ)<br>[[ਚਾਰਲਸ ਕੁਸ਼ਨਰ]] (ਪਿਤਾ)<br>[[ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ]] (ਸੌਰਾ)<br>[[ਇਵਾਨਾ ਟਰੰਪ]] (ਸੱਸ)<br>[[Donald Trump Jr.]] (brother-in-law)<br>[[Eric Trump]] (brother-in-law)<br> Tiffany Trump (half sister-in-law)<br> [[ਬੈਰਨ ਟਰੰਪ]] (half brother-in-law)<br>[[ਮਿਲਾਨਿਆ ਟਰੰਪ]] (stepmother-in-law) }} '''ਜੈਰੇਡ ਕੁਸ਼ਨਰ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਕੰਪਨੀ [[ਕੁਸ਼ਨਰ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀਜ਼]] ਅਤੇ [[ਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਓਬਜ਼ਰਵਰ]] ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਚਾਰਲਸ ਕੁਸ਼ਨਰ]] ਦਾ ਬੇਟਾ ਅਤੇ [[ਇਵਾਂਕਾ ਟਰੰਪ]], ਜੋ ਕੀ [[ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ]] ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ, ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ। ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[http://www.observer.com ''The New York Observer'' official website] *[http://www.boston.com/news/globe/living/articles/2006/09/04/harvards_admissions_of_gilt?%20Boston%20Globe%20Article%20Charles%20Kushner%20buys%20Harvard%20admission%20for%20son "Harvard's Admissions of Gilt"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304140102/http://www.boston.com/news/globe/living/articles/2006/09/04/harvards_admissions_of_gilt/?%20Boston%20Globe%20Article%20Charles%20Kushner%20buys%20Harvard%20admission%20for%20son |date=2016-03-04 }}, boston.com, September 4, 2006; accessed December 26, 2014, *[http://www.nytimes.com/2011/06/26/fashion/life-in-the-fishbowl-for-jared-kushner.html?_r=1&ref=fashion Feature on Jared Kushner], nytimes.com; accessed December 26, 2014. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰੰਪ ਪਰਿਵਾਰ]] dnew8waw355zntjrr18bvaruklqpe8c 0 78776 847237 843311 2026-09-23T19:57:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847237 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ਨੇਮਾਰ | image = | image_size = | caption = | fullname = ਨੇਮਾਰ ਡਾ ਸਿਲਵਾ ਸੈਂਟੋਸ ਜੂਨਿਔਰ<br> | birth_date = {{Birth date and age|1992|02|05|df=y}} | birth_place = ਮੋਗੀ ਦਾਸ ਕਰੂਜ਼ਜ, Brazil | height = {{convert|1.74|m|ftin|0|abbr=on}} | position = ਫ਼ਾਰਵਰਡ/ਮਿਡਫ਼ੀਲਡਰ | currentclub = [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] | clubnumber = 11 | youthyears1 = 1999–2003 | youthclubs1 = ਪੁਰਤਗਾਜ਼ਾ ਸੈਂਤਿਸਤਾ | youthyears2 = 2003–2009 | youthclubs2 = ਸੈਂਟੌਸ | years1 = 2009–2013 | clubs1 = ਸੈਂਟੌਸ | caps1 = 103 <!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | goals1 = 54 <!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | years2 = 2013–2017 | clubs2 = [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] | caps2 = 16 <!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | goals2 = 6<!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | nationalyears1 = 2009 | nationalteam1 = ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅੰਡਰ 17 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2011 | nationalteam2 = ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅੰਡਰ 20 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 9 | nationalyears3 = 2012 | nationalteam3 = ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅੰਡਰ 23 | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 4 | nationalyears4 = 2010–2026 | nationalteam4 = [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] | nationalcaps4 = 46 | nationalgoals4 = 27 | medaltemplates = | club-update = 12:56, 12 January 2014 (UTC) | nationalteam-update = 00:35, 17 November 2013 (UTC) }} '''ਨੇਮਾਰ ਡਾ ਸਿਲਵਾ ਸੈਂਟੋਸ ਜੁਨਿਔਰ''' ({{IPA-pt|nejˈmaʁ dɐ ˈsiwvɐ ˈsɐ̃tus ˈʒũɲoʁ}};ਜਨਮ 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1992)<ref name="Neymar">{{cite web|url=http://espnfc.com/player/_/id/132948/neymar-da-silva-santos-j%C3%BAnior?cc=3888|title=Neymar|publisher=ESPN}}</ref> ਆਮ-ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਮਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਲਾ-ਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਕਲੱਬ [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਹ [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] [[ਦੇਸ਼]] ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੇਮਾਰ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ [[ਅਮਰੀਕੀ]] ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="goal.com">{{cite news | date = 31 दिसम्बर 2011 | url = http://www.goal.com/en/news/584/brazil/2011/12/31/2825160/santos-neymar-named-south-american-player-of-the-year | title = Santos' Neymar named South American Player of the Year |work=Goal.com | accessdate = 31 दिसम्बर 2011 }}</ref> ਨੇਮਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਗਤੀ, ਤੀਬਰਤਾ, ਪ੍ਰੀਖਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਲੇ, ਰੋਨਾਲਡਿਨਹੋ ਆਦਿ ਵੀ ਉਸਦੀ ਖੇਡ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news | date = 3 अगस्त 2011 | url = http://www.guardian.co.uk/football/2011/aug/03/pele-neymar-premier-league-santos | title = Neymar should reject Premier League and stay at Santos, says Pelé | work = The Times | accessdate = 3 अगस्त 2011 | location = London | archive-date = 2012-04-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120414025330/http://www.guardian.co.uk/football/2011/aug/03/pele-neymar-premier-league-santos | url-status = dead}}</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2128350/Pele-says-Neymar-better-Lionel-Messi.html "Messi, better than me? No chance, he's not even as good as Neymar, says Pele"]. Daily Mail</ref><ref>[http://www.goal.com/en-us/news/82/south-america/2012/12/07/3586215/ronaldinho-neymar-will-be-the-best-in-the-world "Ronaldinho: Neymar will be the best in the world"] Goal.com</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] ollrvul9hhtpxc8ic8zsq717yqlqsc1 0 79236 847318 537719 2026-09-24T01:25:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847318 wikitext text/x-wiki {{Infobox_University |name = ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |image_name = BHU Entrance.JPG |image_size = 200px |caption =ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |latin_name = |motto = '''विद्ययाऽमृतमश्नुते'''<br /> ''विद्या से अमृत की प्राप्ति होती है।'' |tagline = |established = 1916<ref name=bhu-history>{{cite web |title=History of BHU |url=http://www.bhu.ac.in/history1.htm |date= |publisher=Banaras Hindu University website |page= |access-date=2016-06-01 |archive-date=2001-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011006163822/http://www.bhu.ac.in/history1.htm |url-status=dead}}</ref> |type = [[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] |endowment = |staff = |faculty = |president = |provost = |principal = |rector = |chancellor = ਡਾ. ਕਰਣ ਸਿੰਘ |vice_chancellor = ਪ੍ਰੋ. ਗਿਰਿਸ਼ ਚੰਦਰ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ<ref>{{cite web|url=http://www.bhu.ac.in/admin/vc.php|title=Banaras Hindu University, Varanasi|publisher=|accessdate=25 July 2015}}</ref> |dean = |head_label = |head = |students = 29,865<ref name="Facts and Figures January 2014">{{cite web |title=Eng_Annual_Report on Number of Students |url=http://www.bhu.ac.in/factsheet2014/numberofstudents.pdf |date=2014 |publisher=Banaras Hindu University website |page=}}</ref> <small>(2013–14)</small> |undergrad = |postgrad = |doctoral = |profess = |city = [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] |state = [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |country = [[ਭਾਰਤ]] |campus = ਸ਼ਹਿਰੀ<br />ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ: {{convert|1300|acre|km2}}<br />ਪੇਂਡੂ<br />ਦੱਖਣੀ ਕੈਂਪਸ: {{convert|2700|acre|km2}} |free_label = |free = |colors = |colours = |mascot = |fightsong = |nickname = ਬੀ ਐਚ ਯੂ |affiliations = [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]]<br />[[ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਸੋਸ਼ੀਏਸ਼ਨ]]<br />ਨਾਰਕ |website = [http://www.bhu.ac.in],[http://www.bhuonline.in] |address = |publictransit = |telephone = |coor = |logo = [[चित्र:bhu-logo.jpg|150px]] }} '''ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ਇੱਕ [[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਹੈ। ਇਹ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1916 ਵਿੱਚ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ''ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ'' ਵੱਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬੀਐਚਯੂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ<ref>{{cite web | url = http://www.ias.ac.in/currsci/sep102005/899.pdf | title = Banaras Hindu University | publisher = [[Indian Academy of Sciences]] | date = 26 July 2005 | accessdate = 2007-04-19 | format = PDF}}</ref><ref name=red>{{cite web |title=University at Buffalo, BHU sign exchange programme |url=http://www.rediff.com/news/2007/oct/04univ.htm|publisher=[[Rediff]] News |date=4 October 2007}}</ref>। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਨਸਲ, ਜਾਤ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ]] df8fkuyev537ecua2goem5ixy3qh3i2 0 79293 847331 538142 2026-09-24T02:26:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847331 wikitext text/x-wiki {{Infobox Judge | name = ਬਾਰਬਰਾ ਲੇਂਕ | image = | imagesize = | caption = | office = Associate Justice of the [[Massachusetts Supreme Judicial Court]] | termstart = 8 ਜੂਨ 2011 | termend = | appointer = | nominator = [[Deval Patrick]] | predecessor = [[Judith A. Cowin]] | successor = | office2 = Judge of the [[Massachusetts Appeals Court]] | termstart2 = 20 ਜੂਨ 1995 | termend2 = 8 ਜੂਨ 2011 | appointer2 = | nominator2 = [[ਵਿਲੀਅਮ ਵੇਲਡ]] | predecessor2 = | successor2 = | office3 = Associate Justice of the [[Massachusetts Superior Court]] | termstart3 = 1993 | termend3 = 20 ਜੂਨ 1995 | appointer3 = | nominator3 = [[ਵਿਲੀਅਮ ਵੇਲਡ]] | predecessor3 = | successor3 = | birth_date = [[ਕਿਊਨਜ਼]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] | birth_place = | death_date = | death_place = | alma_mater = [[Fordham University]] <small>([[Bachelor of Arts|B.A.]])</small> <br> [[Yale University]] <small>([[Ph.D]])</small><br> [[Harvard Law School]] <small>([[Juris Doctor|J.D.]])</small> | spouse = Debra Krupp }} '''ਬਾਰਬਰਾ ਏ ਲੇਂਕ''' ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਸਪਰੀਮ ਜਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟ ਦਾ ਐਸੋਸੀਏਟ ਜਸਟਿਸ ਹੈ। 4 ਅਪਰੈਲ 2011, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਰਾਜਪਾਲ ਡੇਵਲ ਪੈਟਰਿਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਇਸ ਪਦਵੀ ਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name="bg">{{Cite news|work=[[Boston Globe]]|url=http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2011/04/source_patrick.html|first=Noah|last=Bierman|title=Patrick nominates first openly gay justice to Mass. high court|date=April 4, 2011|accessdate=April 4, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512020452/http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2011/04/source_patrick.html|archivedate=12 May 2011 <!--DASHBot-->|deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite news|work=[[Boston Herald]]|url=http://www.bostonherald.com/news/politics/view/2011_0404source_governor_names_lenk_to_sjc/|first=Hillary|last=Chabot|title=Governor names openly gay Barbara Lenk to SJC|date=April 4, 2011|accessdate=April 4, 2011}}</ref> ਅਤੇ ਉਹ 4 ਮਈ, 2011 ਨੂੰ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਕੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="confirm">{{Cite news|work=[[Boston Globe]]|url=http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2011/05/lenk_approved_f.html|first=Michael|last=Levenson|title=Lenk approved for SJC; first openly gay justice on state's highest court|date=May 4, 2011|accessdate=May 4, 2011|archive-date=ਮਈ 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110506002346/http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2011/05/lenk_approved_f.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ 8 ਜੂਨ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ 2016]] dc0alk9accl5uwwkkt8roo7g7qms3bf 0 80210 847191 534488 2026-09-23T17:18:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847191 wikitext text/x-wiki {{Infobox album <!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --> | Name = ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ | Type = ਸਟੂਡਿਓ | Artist = [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] | Cover = Amrinder Gill - Dildarian.jpg | Alt = | Released = 2005 | Recorded = | Genre = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਪੌਪ]] | Length = 34 ਮਿੰਟ | Label = [[ਮਊਸਿਕ ਵੇਵਸ]]/ਕਮਲੀ | Producer = [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] | Reviews = | Last album = ''ਦੇਸੀ ਫੀਵਰ'' <br> 2004 | This album = '''ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ''' <br> 2005 | Next album = ''ਕਮਲੀ ਕੁੜੀਏ'' <br> 2006 }} '''ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ''' ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਐਲਬਮ ''ਏਕ ਵਾਅਦਾ'' ਬਾਅਦ ਅਮਰਿੰਦਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਐਲਬਮ "ਸੰਗੀਤ ਆਦਮੀ", [[ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ]] ਨੇ ਕੰਪੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਕਾਕੜਾ]], ਦੇਵ ਰਾਜ ਜੱਸਲ, ਅਮਰਜੀਤ ਸੰਧਰ, ਜੱਸੀ ਜਲੰਧਰੀ, ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਸੱਤੀ ਖੋਖੇਵਾਲੀਆ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਹਨ। ==ਟ੍ਰੈਕ ਲਿਸਟਿੰਗ== ਸਾਰਾ ਸੰਗੀਤ [[ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ]] ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{Track listing | collapsed = | headline = ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/us/album/dildarian/id277963237 |title=Track list on iTunes |publisher=Itunes.apple.com |date=2005-01-01 |accessdate=2012-06-26 |archive-date=2012-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108142844/https://itunes.apple.com/us/album/dildarian/id277963237 |url-status=dead}}</ref> | extra_column = | total_length = 34:37 | all_writing = | all_lyrics = | writing_credits = | lyrics_credits = yes | music_credits = | title1 = ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ | lyrics1 = [[ਰਾਜ ਕਾਕੜਾ]] | extra1 = | length1 = 4:06 | title2 = ਦਾਰੂ | lyrics2 = ਦੇਵ ਰਾਜ ਜੱਸਲ | extra2 = | length2 = 4:37 | title3 = ਸੋਹਨੀ ਕੁੜੀ | lyrics3 = ਅਮਰਜੀਤ ਸੰਧਰ | extra3 = | length3 = 3:56 | title4 = ਪਰਦੇਸ | lyrics4 = [[ਰਾਜ ਕਾਕੜਾ]] | extra4 = | length4 = 5:01 | title5 = ਮਣਕੇ | lyrics5 = ਜੱਸੀ ਜਲੰਧਰੀ | extra5 = | length5 = 4:12 | title6 = ਹੰਝੂ | lyrics6 = ਅਮੇਰਦੀਪ ਗਿੱਲ | extra6 = | length6 = 4:48 | title7 = ਲੱਕ ਪਤਲੇ | lyrics7 =ਸੱਤੀ ਖੋਕੇਵਾਲੀਆ | extra7 = | length7 = 3:48 | title8 =ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡੇ | lyrics8 =ਸੱਤੀ ਖੋਕੇਵਾਲੀਆ | extra8 = | length8 = 4:19 }} ==ਇਨਾਮ== ਇਸ ਐਲਬਮ ਨੂੰ 2006 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: *'''ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ''' ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ '''ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡਿਓ''' *'''ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ''' ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ '''ਵਧੀਆ ਪੋਪ ਐਲਬਮ''' *'''ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ'''ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ '''ਵਧੀਆ ਪੋਪ ਅਵਾਜਾਂ'''<ref>[http://simplybhangra.com/news/bhangra-news/113--etc-channel-punjabi-music-awards-06 ETC Channel Punjabi Music Awards 06 - SimplyBhangra.com | Home of Bhangra Online<!-- Bot generated title -->]</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2005 ਐਲਬਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] sa00t6prt8izeks4kcp7w2su0dqulgy 0 80346 847483 821070 2026-09-24T11:43:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847483 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ | image = RANA AYYUB.jpg | caption = ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ 2016 ਵਿੱਚ |birth_date = {{birth date and age|df=y|1984|5|1}} |religion = [[ਇਸਲਾਮ]]<!-- Please do not change it since it is for religion, not for sects or other religious groupings --> |denomination = [[ਸ਼ੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ }} '''ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rana Ayyub''') ਇਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਤਹਿਲਕਾ]] ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਅਤੇ ਆਉਟਲੁੱਕ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ।<ref>http://www.ndtv.com/author/rana-ayyub</ref> ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਨੇ ''ਤਹਿਲਕਾ''  ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿਚ, ਇਸ ਦੇ ਐਡੀਟਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਤਰੁਣ ਤੇਜਪਾਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਪਰਬੰਧਨ ਵਲੋਂ ਕੁਤਾਹੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ.ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|title=DNA takes down article critical of Amit Shah|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Outrage-on-social-media-after-DNA-takes-down-article-critical-of-Amit-Shah/articleshow/38264714.cms|accessdate=12 July 2014}}</ref><ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.firstpost.com/india/tehelka-scandal-senior-editor-rana-ayyub-quits-in-protest-1250617.html|title=Tehelka scandal: Senior editor Rana Ayyub quits in protest|publisher=<nowiki>Firstpost]]</nowiki>}}</ref> ਉਹ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਕ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=DNA takes down article critical of Amit Shah |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Outrage-on-social-media-after-DNA-takes-down-article-critical-of-Amit-Shah/articleshow/38264714.cms |accessdate=12 July 2014}}</ref> ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਫਰਜ਼ੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਨੂੰ [[ਆਉਟਲੁੱਕ]] ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਸਭਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਮਹਾਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/the-20-greatest-magazine-stories/295660 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-06-29 |archive-date=2017-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412095327/http://www.outlookindia.com/magazine/story/the-20-greatest-magazine-stories/295660 |url-status=dead}}</ref> ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 25 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਰੀਲਿਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>[http://thewire.in/2015/12/28/ten-books-that-will-set-the-conversation-in-2016-18089/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਅਦਾਕਾਰਾ ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ  ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆ ਰਹੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਚਾਕ ਅਤੇ ਡਸਟਰ'' ਲਈ ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਰੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Richa-Chadda-to-play-a-journalist/articleshow/47813780.cms]</ref> ਉਸ ਇੱਕ ਸਵੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਾਠ "ਗੁਜਰਾਤ ਫਾਇਲਜ਼: ਅਨੌਟਮੀ ਆਫ਼ ਏ ਕਵਰ ਅੱਪ" ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>http://www.caravanmagazine.in/vantage/lone-soldier-excerpt-rana-ayyub-gujarat-files</ref> == ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਯੂਬ ਵਕੀਫ,<ref>{{cite tweet|user=RanaAyyub |number=1199756507451146240|title=A moment of immense joy and pride. Just discovered a list of my fathers books, digitised and sequenced on the @Rekhta website. Goosebumps |date=27 November 2019|accessdate=3 October 2020}}</ref>, ਬਲੀਟਜ਼ ਨਾਮੀ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 1992-93 ਵਿੱਚ ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਸਲਿਮ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਪਨਗਰ ਦੇ ਦੇਨੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਰਾਣਾ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਯੂਬ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Opinion: I Am A Practicing Muslim. My Concerns Right Now For India Are... |url=https://www.ndtv.com/opinion/in-response-to-naseeruddin-shah-1707581 |accessdate=27 September 2019 |work=NDTV.com |date=4 June 2017}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਰਾਣਾ ਨੇ ਤਹਿਲਕਾ (ਰੋਸ ਵਜੋਂ "ਦੰਗਾ/ਹੰਗਾਮਾ") ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ। ਰਾਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name=TOI>{{cite news |title=Outrage on social media after DNA takes down article critical of Amit Shah |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Outrage-on-social-media-after-DNA-takes-down-article-critical-of-Amit-Shah/articleshow/38264714.cms |website=Times Of India|date=14 July 2014|accessdate=14 December 2019}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਊਂਟ ਦੁਆਰਾ, ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ 2010 ਵਿੱਚ, ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸਾਥੀ, ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀ।<ref>{{cite news |last1=PTI |title=Modi aide Amit Shah arrested, jailed in Sohrabuddin case |url=https://www.indiatoday.in/india/story/modi-aide-amit-shah-arrested-jailed-in-sohrabuddin-case-79246-2010-07-25 |accessdate=18 September 2019 |work=India Today |date=25 July 2010 |language=en}}</ref> ਤਹਿਲਕਾ ਵਿਖੇ, ਰਾਣਾ ਨੇ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਗੁਜਰਾਤ ਫਾਈਲਜ਼" ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤਹਿਲਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਰਾਣਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਣਾ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਤਹਿਲਕਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਬੌਸ ਤਰੁਣ ਤੇਜਪਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਤਹਿਲਕਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਸਨ, ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਤੇਜਪਾਲ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਨੇ ਤਹਿਲਕਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news |url=http://www.firstpost.com/india/tehelka-scandal-senior-editor-rana-ayyub-quits-in-protest-1250617.html |title=Tehelka scandal: Senior editor Rana Ayyub quits in protest |website=Firstpost.com website|date=26 November 2013|accessdate=14 December 2019}}</ref> ਉਹ ਹੁਣ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/author/rana-ayyub|title=Rana Ayyub – Author |website=[[NDTV]] |accessdate=22 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/politics/tehelka-didnt-run-rana-ayyubs-gujarat-riots-story-because-it-was-incomplete-tarun-tejpal-2808414.html |title=We didn't run Rana Ayyub's Gujarat riots story because it was incomplete: Tarun Tejpal|date=31 May 2016|publisher=|accessdate=22 December 2017|website=[[Firstpost]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/authors/rana-ayyub|title=Rana Ayyub|work= Daily News & Analysis|accessdate=22 December 2017}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, "ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ" ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਸਲਾਹਾਂ ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।.<ref>{{cite news |last1=Washington |first1=Post |title=The Washington Post names Rana Ayyub Contributing Global Opinions Writer |url=https://www.washingtonpost.com/pr/2019/09/26/washington-post-names-rana-ayyub-contributing-global-opinions-writer/ |work=[[The Washington Post]] |date=26 September 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Rana Ayyub joins Washington Post to write on Indian politics |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/sep/26/rana-ayyub-joins-washington-post-to-write-on-indian-politics-2039580.html |work=The New Indian Express}}</ref><ref>{{cite news |last1=Staff |first1=Scroll |title=Journalist Rana Ayyub appointed 'Washington Post' contributor, will write about Indian politics |url=https://scroll.in/latest/938640/journalist-rana-ayyub-to-be-contributor-to-washington-post-will-write-about-indian-politics |work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite news |last1=Desk |first1=Caravan |title=Rana Ayyub Joins Washington Post to Write on Indian Politics |url=https://clarionindia.net/rana-ayyub-joins-washington-post-to-write-on-indian-politics/ |work=Clarion India |date=26 September 2019 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਹਾਰਪਰਕੌਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਅਯੂਬ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਖੁੱਲਾ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ ਗਜੇਂਦਰ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐਫ.ਟੀ.ਆਈ.ਆਈ.) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵਿਵਾਦਿਤ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੱਤਰ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਇਨਕਲਾਬ: ਰੋਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਦਹਾਕਾ" (Inquilab: A Decade of Protest) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ "ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ" ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|last=Ayyub|first=Rana|date=|title=Opinion: Open Letter to Gajendra Chauhan from a Former Film Student|url=https://www.ndtv.com/opinion/open-letter-to-gajendra-chauhan-from-a-former-film-student-781257|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=29 October 2020|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 October 2020|title=Books of the week: From Romila Thapar's Voices of Dissent to The Best Stories of Dhumketu, our picks - Art-and-culture News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/books-of-the-week-from-romila-thapars-voices-of-dissent-to-the-best-stories-of-dhumketu-our-picks-8921471.html|access-date=28 October 2020|website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite book|last=|first=|url=https://books.google.com/books?id=sOf1DwAAQBAJ&q=Inquilab:+A+Decade+of+Protest|title=Inquilab: A Decade of Protest|date=20 October 2020|publisher=Harper Collins|isbn=978-93-5357-970-8|location=India|pages=|language=en}}</ref> == ਗੁਜਰਾਤ ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ == ਤਹਿਲਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਇੱਕ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵਤ ਪਰਦੇ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰਾਣਾ ਮੈਥਿਲੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਤਿਆਗੀ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧੇ ਟੀਚਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਤਹਿਲਕਾ ਤੋਂ ਨਿਯਮਤ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤਹਿਲਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਜਾਂ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਢੁੱਕਵੀਂ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name=":0">{{cite news |last1=Vijayan |first1=Suchitra |title=An unfinished book |url=https://www.thehindu.com/books/literary-review/An-unfinished-book/article14384513.ece |work=The Hindu |date=4 June 2016 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite web |title=Gujarat Files |url=https://www.goodreads.com/book/show/30244505-gujarat-files |website=www.goodreads.com}}</ref> == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਪਛਾਣ == * ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite web|title=Sanskriti awards to Kashmiri writer, sarangi maestro|url=http://archive.indianexpress.com/news/sanskriti-awards-to-kashmiri-writer-sarangi-maestro/861865/|accessdate=14 December 2019|archive-date=1 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501183011/http://archive.indianexpress.com/news/sanskriti-awards-to-kashmiri-writer-sarangi-maestro/861865|dead-url=yes}}</ref> * ਅਯੂਬ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗੁਪਤ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਾਈਨਿੰਗ ਲਾਈਟ ਅਵਾਰਡ ਦੇ 2017 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 'ਕੇਟੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://theshahab.com/2017/11/18/rana-ayyub-wins-global-shining-light-award-gujarat-files-anatomy-coverup/|title=Rana Ayyub received Citation of Excellence in Global Shining Light Award for 'Gujarat Files: Anatomy of a Coverup'|date=18 November 2017|work=The Shahab|access-date=21 November 2017|language=en-US|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402110826/https://theshahab.com/2017/11/18/rana-ayyub-wins-global-shining-light-award-gujarat-files-anatomy-coverup/|dead-url=yes}}</ref> * ਅਦਾਕਾਰਾ ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤ ਵੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ "ਚਾਕ ਐਨ ਡਸਟਰ" ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Richa Chadha to play journalist |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/richa-chadha-to-play-journalist/ |work=The Indian Express |date=25 June 2015}}</ref> * ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਲਈ ਮੈਕਗਿੱਲ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਡੀ ਵਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite tweet |user=UGAGrady |title=Rana Ayyub (@RanaAyyub), global opinions writer for the @washingtonpost is the recipient of the 2020 McGill Medal for journalistic courage. She will accept the award at Grady on April 22. |number=1232011103061696514 |date=24 February 2020 |accessdate=13 March 2020}}</ref> ਮੈਡਲ ਦੀ ਰਸਮ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਡੀ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਪੈਟਰਨ ਐਂਡਰਸਨ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।<ref>{{cite journal |title=Washington Post writer Rana Ayyub awarded with McGill Medal for journalistic courage |journal=Grady College |date=24 February 2020 |url=https://grady.uga.edu/washington-post-writer-rana-ayyub-awarded-with-mcgill-medal-for-journalistic-courage/ |accessdate=13 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Staff |first1=Scroll |title=Rana Ayyub wins McGill Medal for journalistic courage |url=https://scroll.in/latest/954230/rana-ayyub-wins-mcgill-medal-for-journalistic-courage |work=Scroll.in |accessdate=13 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Rana Ayyub Wins McGill Medal For Journalistic Courage |url=https://www.thequint.com/news/india/journalist-rana-ayyub-wins-mcgill-medal-for-journalistic-courage |work=The Quint |date=25 February 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Das |first1=Ria |title=Women's Day Special: Ladies You Have Made Us Proud! |url=https://www.shethepeople.tv/news/womens-day-powerful-moments-for-women-this-year |website=SheThePeople TV |date=6 March 2020 |accessdate=13 March 2020}}</ref> * ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਬਲਿਕ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਕਾਉਂਸਲ ਦੀ 2020 ਵਾਈਸਜ਼ ਆਫ਼ ਕਰਜ ਐਂਡ ਕਨਸਾਇੰਸ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Building a Better Normal: MPAC Virtual Gala|url=https://betternormal.mpac.org/|website=mpac.org|language=en|accessdate=2 October 2020|archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101025144/https://betternormal.mpac.org/|dead-url=yes}}</ref> * ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਦਸ ਗਲੋਬਲ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Read About 10 Journalists Now Facing the 'Most Urgent' Threats to Press Freedom Around the World |url=https://time.com/5560829/one-free-press-10-most-urgent-journalists-april/ |work=Time |language=en |accessdate=2 October 2020 |archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107224637/https://time.com/5560829/one-free-press-10-most-urgent-journalists-april/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ "ਦਿ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ" ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।ref>{{cite news |last1=Filkins |first1=Dexter |title=Blood and Soil in Narendra Modi's India |url=https://www.newyorker.com/magazine/2019/12/09/blood-and-soil-in-narendra-modis-india |work=The New Yorker |language=en |accessdate=13 March 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]] 9hjmzs7fq0xc4zy0bmltde1er0bxalt 0 82123 847359 589991 2026-09-24T03:52:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847359 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ਬਾਮ੍ਹਣੀ ਇੱਲ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref>{{IUCN|id=22695094 |title=''Haliastur indus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = Haliastur indus -Karratha, Pilbara, Western Australia, Australia-8 (1).jpg | image_caption = [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Accipitriformes]] | familia = [[Accipitridae]] | genus = ''[[Haliastur]]'' | species = '''''H. indus''''' | binomial = ''Haliastur indus'' | binomial_authority = [[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783 }} '''ਬਾਮ੍ਹਣੀ ਇੱਲ''',(en: '''brahminy kite''') (''Haliastur indus'') - ਬਾਮ੍ਹਣੀ ਇੱਲ ਐੱਕੀਪਿਟ੍ਰਿਡੀ (Accipitridae) ਖੱਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਖੀ ਏ। ਇਸਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂਅ Haliastur indus ਏ। Haliastur ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ ਤੇ Indus ਦਾ ਭਾਵ ਆਪਾਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਨੇ ਹਾਂ ਜਾਣੀਕੇ ਸਿੰਧ। ਇਸਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ, [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਦੱਖਣੀ-ਚੜ੍ਹਦੇ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਟਾਪੂ ਦੇਸ ਤੇ [[ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਹਨ। ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਅਗਾੜੀ 4 ਰਕਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਏ। [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿਚਲੀ ਬਾਮ੍ਹਣੀ ਇੱਲ ਨੂੰ Haliastur Indus Indus ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਜਲਗਾਹ|ਜਲਗਾਹਾਂ]] ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ [[ਝੋਨਾ|ਝੋਨੇ]] ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦੁਆਲੇ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਸਰਦੀ ਹੈ ਪਰ [[ਹਿਮਾਲਿਆ|ਹਿਮਾਲਾ]] ਤੇ ਇਹ 3000 ਤੋਂ 5000 ਮੀਟਰ ਤਕ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੇ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੱਲੇ-ਕਾਰੇ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਹੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਡਾਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਏ। == ਜਾਣ ਪਛਾਣ == ਇਸਦੀ ਲੰਮਾਈ 45 ਤੋਂ 51 ਸੈਮੀ, ਪਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ 109 ਤੋਂ 124 ਸੈਮੀ ਤੇ ਵਜ਼ਨ 320 ਤੋਂ 670 ਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਏ।<ref>{{Cite web|url=http://www.oiseaux-birds.com/card-brahminy-kite.html|title=Brahminy Kite|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ਇਸਦਾ ਸਿਰ, ਧੌਣ ਤੇ ਢਿੱਡ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਪਿੱਠ, ਪਰ ਤੇ ਪੱਟ ਫਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੂੰਝਾ ਵੀ ਫਿੱਕਾ ਭੂਰਾ ਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪੂੰਝੇ ਦਾ ਅਖੀਰ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਮਾਦਾਵਾਂ ਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਥੋੜਾ ਵੱਡੇ ਕੱਦ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਪੰਖੇਰੂਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਭੂਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਏ। == ਖ਼ੁਰਾਕ == ਭਾਵੇਂਕਿ ਬਾਮ੍ਹਣੀ ਇੱਲ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਏ ਪਰ ਇਹ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ [[ਮੁਰਦਾਖੋਰ]] ਵੀ ਏ। ਇਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਝੀਂਗਿਆਂ, [[ਬਿੱਛੂ|ਬਿੱਛੂਆਂ]], ਨਿੱਕੇ ਪੰਛੀਆਂ, [[ਡੱਡੂ|ਡੱਡੂਆਂ]], [[ਮੱਛੀ|ਮੱਛੀਆਂ]], ਕੀਟ-ਪਤੰਗਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਕੇ ਰੀਂਙਣ ਵਾਲੇ ਜੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੀ ਏ। == ਪਰਸੂਤ == ਇਸਦਾ ਪਰਸੂਤ ਵੇਲਾ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅੱਡ ਅੱਡ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪੋਹ ਤੋਂ ਵਸਾਖ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਦੋਂ ਤੋਂ ਕੱਤੇਂ ਤੇ ਵਸਾਖ ਤੋਂ ਹਾੜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਜੋੜਾ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਰਲ਼ਕੇ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ ਰੁੱਖ ਦੇ [[ਦੁਫਾਂਗੜ]] ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬੇਢੰਗਾ ਜਿਹਾ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਡਾਹਣੀਆਂ, ਘਾਹ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਬੂਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰਦੇ ਕੂੜੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਮਾਦਾ 1 ਵੇਰਾਂ 3 ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੇਕਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਤੇ 28 ਤੋਂ 35 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਬੋਟ ਆਂਡਿਆਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇ 45 ਤੋਂ 56 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਗੋਚਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਗਲੇ 2 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਏ। == ਇਨਸਾਨੀ ਨਾਤਾ == [[ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਮ੍ਹਣੀ ਇੱਲ ਭਗਵਾਨ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ|ਵਿਸ਼ਣੂ]] ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਏ ਜੀਹਨੂੰ ਕਿ [[ਗਰੁੜ]] ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ।.<ref>{{Cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Brahminy_kite|title=Brahminy Kite Wikipedia|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.arkive.org/brahminy-kite/haliastur-indus/|title=Brahminy Kite Arkive|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2018-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225114300/http://www.arkive.org/brahminy-kite/haliastur-indus/|dead-url=yes}}</ref> ==ਹੁਲੀਆ== [[File:Brahminy kite.jpg|thumb|left|ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਇੱਲ ਉਡਾਨ ਸਮੇਂ]] ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਇੱਲ ਵਿਰੋਧੀ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਕਾਜੂ ਰੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰ ਇਸਦਾ ਸਿਰ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਪੂਛ ਪਿਛੋਂ ਕਾਲੀ ਹੰਦੀ ਹੈ। [[File:Haliastur.jpg|thumb|left|upright|ਚੁੰਝ]] <ref name=pcr/><ref>{{cite book|year=2000|chapter= Advances in the molecular systematics of African Raptors|editors=Chancellor RD, Meyburg B-U| title=Raptors at Risk|publisher= WWGBP/HancockHouse|pages=135–147|url=http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2000/29.%202000.pdf|vauthors=Wink M, Sauer-Gürth H }}</ref> ਆਵਾਜ਼ ''ਕੀਊ''.<ref name=pcr>{{cite book |year=2005| title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher= Smithsonian Institution and Lynx Edicions|page=86|author1=Rasmussen, PC |author2=JC Anderton |lastauthoramp=yes }}</ref> {{clear}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} ===ਹਵਾਲਾ ਇਬਾਰਤ === *{{cite book |title= Birds and Bird Lore of Bougainville and the North Solomons |author= Hadden, Don |year= 2004 |publisher=Dove Publications |location= Alderley, Qld |isbn= 0-9590257-5-8}} ==ਹੋਰ ਹਵਾਲੇ == * Jayabalan,JA (1995) Breeding ecology of Brahminy Kite ''Haliastur indus'' in Cauvery Delta, south India. Ph.D. Dissertation, Bharathidasan University. Mannampandal, Tamil Nadu. * Raghunathan,K (1985) Miscellaneous notes: a peculiar feeding habit of Brahminy Kite. Blackbuck. 1(3), 26-28. * Jayakumar,S (1987) Feeding ecology of wintering Brahminy Kite (''Haliastur indus'') near Point Calimere Wildlife Sanctuary. M.Sc. Thesis, Bharathidasan University, Tiruchirapalli. * Hicks, R. K. 1992. Brahminy Kite ''Haliastur indus'' fishing? Muruk 5:143-144. * van Balen, B. S., and W. M. Rombang. 2001. Nocturnal feeding by Brahminy Kites. Australian Bird Watcher 18:126. == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Haliastur indus}} {{wikispecies|Haliastur indus}} * [http://www.bbc.co.uk/mediaselector/check/player/nol/newsid_6660000/newsid_6660500?redirect=6660523.stm&news=1&nbwm=1&bbwm=1&bbram=1&nbram= Video of re-introduction of Brahminy Kites in their natural habitat in Indonesia from BBC Sci-Tech] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3358&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929121021/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3358&m=0 |date=2007-09-29 }} === ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੱਗਰੀ === * ''[http://www.nhm.ac.uk/nature-online/art-nature-imaging/collections/first-fleet/art-collection/nathist.dsml?sa=1&lastDisp=list&notes=true&desc=true&beginIndex=212& Pondicherry eagle]'', colour drawing by Thomas Watling, between 1792 and 1797. * Description of [http://biodiversitylibrary.org/page/33696661 Pondicherry eagle] or Malabar eagle by [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|Buffon]]. {{cite book|last1=Anonymous translator|title=The natural history of birds from the French of the Count de Buffon, vol. 1|date=1793|location=London|pages=96–97}} * "[http://biodiversitylibrary.org/page/35214453 Aigle des grandes Indes]", by Francois Nicolas Martinet. Plate 416 of ''Planches enluminées d'histoire naturelle''. * First use of "''Falco indus''", by Boddaert: ''Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton: avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés'', [http://biodiversitylibrary.org/page/27822626 page 25]. The entire entry is "416. Aigle de Pondichery, Buff. I. p. 490. Briss. ''Ornith.'' p. 450. pl. XXXV. ''Falco Indus'' mihi Linn. ''Gen.'' 42. o. Lath. ''birds'' I. p. 41." [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ]] k8e05kqv8otwy2njg4npzhi8lu4tlpv 0 82845 847443 841475 2026-09-24T09:37:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847443 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ | image = Monica Gill at completion bash of Paltan.jpg | caption = ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ | birth_date = {{birth based on age as of date|24|2013|11|27}}<ref name="IT"/> | birth_place = | education = | title = ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਯੂਐਸਏ 2013<br />[[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡਵਾਈਡ|ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡਵਾਈਡ 2014]]<ref name="Greening 2015">{{cite web |last=Greening |first=Danielle |title=Meet the 7 Finalists of India's Next Top Model |website=DESIblitz |date=23 August 2015 |url=http://www.desiblitz.com/content/final-7-contestants-indias-next-top-model |access-date=16 June 2016}}</ref> | term = ਜੂਨ 2014 – ਨਵੰਬਰ 2015 | partner = ਗੁਰਸ਼ਾਨ ਸਹੋਤਾ ({{abbr|ਇੰ.|ਇੰਗੇਜ਼ਡ}} 2018 -2021)<ref name="twoyears"/> | website = }} '''ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਡਲ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਧਾਰਕ ਹੈ। ਗਿੱਲ ਨੇ 21 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡਵਾਈਡ 2014]] ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite web |last=Francis |first=Sneha May |title=UAE to Bollywood: Miss India Worldwide Monica Gill's dream |website=Emirates 24&#124;7 |date=16 June 2016 |url=http://www.emirates247.com/entertainment/uae-to-bollywood-miss-india-worldwide-monica-gill-s-dream-2014-06-28-1.554621 |access-date=16 June 2016 |archive-date=25 ਜੂਨ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625213218/https://www.emirates247.com/entertainment/uae-to-bollywood-miss-india-worldwide-monica-gill-s-dream-2014-06-28-1.554621 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last=from |first=IANS |title=Monica Gill from US is Miss India Worldwide 2014 |website=The Times of India |date=21 June 2014 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/nri-achievers/Monica-Gill-Miss-India-Worldwide-2014/articleshow/36932695.cms |access-date=16 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Pennington |first=Roberta |title=American Monica Gill wins Miss India Worldwide in UAE |website=The National |date=21 June 2014 |url=http://www.thenational.ae/uae/tourism/american-monica-gill-wins-miss-india-worldwide-in-uae |access-date=16 June 2016 |archive-date=4 ਜੂਨ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170604054450/http://www.thenational.ae/uae/tourism/american-monica-gill-wins-miss-india-worldwide-in-uae |url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ 26 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਯੂਐਸਏ ਦੀ ਜੇਤੂ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |last=Chitnis |first=Deepak |title=Boston student Monica Gill crowned Miss India USA 2013 |website=The American Bazaar |date=27 November 2013 |url=http://www.americanbazaaronline.com/2013/11/27/boston-student-monica-gill-crowned-miss-india-usa-2013/ |access-date=16 June 2016}}</ref><ref name="IT">{{cite web |title=Monica Gill crowned Miss India USA 2013 |website=India Today |date=27 November 2013 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/monica-gill-crowned-miss-india-usa-2013/1/326678.html |access-date=16 June 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=PTI |title=Monica Gill crowned Miss India USA 2013 |url=https://economictimes.indiatimes.com/nri/nris-in-news/monica-gill-crowned-miss-india-usa-2013/articleshow/26428492.cms |access-date=28 March 2021 |work=The Economic Times |date=26 November 2013}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] ਸ਼ੋਅ ''ਇੰਡੀਆਜ਼ ਨੈਕਸਟ ਟਾਪ ਮਾਡਲ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ==ਜੀਵਨ== ਮੋਨਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ [[24 ਜੂਨ]], [[1989]] ਵਿੱਚ [[ਵੁਰਸਸਟਰ]], [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ]], ਯੂ.ਐਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ ਦਾ ਛੋਟਾ "ਮੋਨਾ" ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਗਿੱਲ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਡਾਕਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਯੂਐਸਏ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿੱਲ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਪਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ-ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਹੋਇਆ। ਗਿੱਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਇੱਕ ਮੁੱਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਗਿੱਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਏਜੰਟ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਕਟਿੰਗ ਸਕੂਲ ਗਈ। ਗਿੱਲ ਨੇ 2016 'ਚ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅੰਬਰਸਰੀਆ' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬੈਕ ਟੂ ਬੈਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ 2017 K9 ਫ਼ਿਲਮ ਫਿਰੰਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਲਟਨ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਰਾਣੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੀਰੀਅਡ ਡਰਾਮੇ ਯਾਰਾ ਵੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮੋਨਿਕਾ ਨੇ 2020-2021 ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਸ਼ਾਨ ਸਹੋਤਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਜੋੜੇ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਮੰਗਣੀ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਗਿੱਲ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਪਰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ==ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਨੋਟ |ਹਵਾਲੇ |- | rowspan="3" | 2016 || ''[[ਅੰਬਰਸਰੀਆ]]'' || ਕਿਰਤ|| rowspan="3" | [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ||ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ |<ref>{{cite web |date=11 April 1958 |title=Exclusive Interview with Monica Gill on Ambarsariya |url=http://simplybhangra.com/interviews/9873-exclusive-interview-with-monica-gill-on-ambarsariya.html |accessdate=16 June 2016 |website=SimplyBhangra.com}}</ref> |- | ''[[ਕਪਤਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਪਤਾਨ]]'' || ਪ੍ਰੀਤੀ | |<ref>{{cite web |last=Service |first=Tribune News |date=16 June 2016 |title=Aye Aye Kaptaan! |url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/aye-aye-kaptaan/112862.html |accessdate=16 June 2016 |website=Trinuneindia News Service |archive-date=30 ਜੁਲਾਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150730220432/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/aye-aye-kaptaan/112862.html |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[ਸਰਦਾਰ ਜੀ 2|ਸਰਦਾਰਜੀ 2]]'' || ਸੋਹਣੀ || |<ref>{{cite web |last=from |first=TOI |date=18 May 2016 |title=‘Sardaar Ji 2’ trailer: Diljit Dosanjh is the funniest farmer you will ever meet |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Sardaar-Ji-2-trailer-Diljit-Dosanjh-is-the-funniest-farmer-you-will-ever-meet/articleshow/52328817.cms |accessdate=16 June 2016 |website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" | 2017|| ''[[ਫਿਰੰਗੀ (2017 ਫ਼ਿਲਮ)|ਫਿਰੰਗੀ]]'' || ਸ਼ਿਆਮਲੀ ||[[ਹਿੰਦੀ]] |ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ|| <ref>{{cite news |title=Monika Gill on Firangi co-star Kapil Sharma: He doesn't treat people differently |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/monika-gill-on-firangi-co-star-kapil-sharma-4961985/ |access-date=2 December 2020 |work=The Indian Express |date=30 November 2017 |language=en}}</ref> |- | ''[[ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ]]'' || ਗੀਤ || ਪੰਜਾਬੀ || ||<ref>{{cite web | title= Ammy Virk and Monica Gill together in Sat Shri Akaal England | website=punjabimania.com | date=6 May 2017 | url=http://punjabimania.com/ammy-virk-and-monica-gill-together-in-sat-shri-akaal-england/| archive-url=https://web.archive.org/web/20170506083846/http://punjabimania.com/ammy-virk-and-monica-gill-together-in-sat-shri-akaal-england/| url-status=dead| archive-date=6 May 2017| access-date=10 February 2018}}</ref> |- |2018 || ''[[ਪਲਟਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਪਲਟਨ]]''||ਹਰਜੋਤ ਕੌਰ || ਹਿੰਦੀ || ||<ref name=":0" /> |- |2019 || ''ਯਾਰਾ ਵੇ''||ਨਸੀਬੋ|| ਪੰਜਾਬੀ || ||<ref name=":1">{{cite news |title=Yaara Ve Trailer Review: This Rakesh Mehta directorial seems to be releasing at just the right time! |url=https://www.in.com/entertainment/regional/yaara-ve-trailer-review-this-rakesh-mehta-directorial-seems-to-be-releasing-at-just-the-right-time-339635.htm |access-date=18 March 2019 |work=[[In.com]] |date=18 March 2019 |archive-date=12 ਮਾਰਚ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190312011806/https://www.in.com/entertainment/regional/yaara-ve-trailer-review-this-rakesh-mehta-directorial-seems-to-be-releasing-at-just-the-right-time-339635.htm |dead-url=yes }}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] 7xz37552xo0hx619vycwh8tsu1okzzk 0 85006 847271 536444 2026-09-23T21:52:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847271 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Puttu | image = Puttu.jpg | caption = Puttu | alternate_name = | country = [[Sri Lanka]] & [[India]] | region = [[Kerala]], [[Tamil Nadu]], [[Kanara]] region of [[Karnataka]], | creator = | course =Breakfast | served = | main_ingredient = [[Rice flour]], [[coconut]] | variations = | calories = | other = }} [[File:Rice_Puttu_with_Gram_Curry.jpg |thumb|Rice Puttu with Gram curry]] '''ਪੁੱਟੂ''' ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਖਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਤਮਿਲਨਾਡੂ, ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਾਮ ਸ਼ੁਗਰ, ਚਿੱਟੇ ਚੋਲੇ ਦੀ ਕੜੀ ਜਾਂ ਕੇਲੇ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਟਕਲ ਪੁੱਟੂ ਨੂੰ ਘੀ, ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਪਾਯਾ ਅਤੇ ਮਟਨ ਕੜੀ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{citation | title=BBC Indian Food Made Easy: Recipe for puttu | url=http://www.bbc.co.uk/indianfoodmadeeasy/recipes/episode_1/puttu.shtml | work=BBC | accessdate=2010-08-13 | archive-date=2008-12-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081224083718/http://www.bbc.co.uk/indianfoodmadeeasy/recipes/episode_1/puttu.shtml | url-status=dead}}</ref> ==ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ== # ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਘੰਟੇ ਪਿਓ ਕੇ ਰੱਖੋ. # ਹੁਣ ਪਾਣੀ ਕੱਡ ਕੇ ਇੰਨਾ ਦਾ ਪਾਉਡਰ ਬਣਾ ਦੋ. # ਹੁਣ ਇੱਕ ਕੜਾਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 3-4 ਮਿੰਟ ਲਈ ਗਰਮ ਕਰੋ ਪ੍ਰ ਇਸਨੂੰ ਭੁੰਨੋ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਥੰਡੋ ਕਰ ਲੋ. # ਹੁਣ ਇੱਕ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਾਕੇ, ਲੂਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਦੋ ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਮਿਲਾਓ. # ਹੁਣ ਪੁੱਟੂ ਮੇਕਰ ਵਿੱਚ 2 ਕੱਪ ਪਾਣੀ ਪਾਕੇ ਗਰਮ ਕਰੋ. # ਹੁਣ ਕੱਦੂਕਡ ਕਿੱਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਪਾਕੇ ਪੁੱਟੂ ਪਾਉਡਰ ਨੂੰ ਪਾ ਦੋ. # ਹੁਣ 10 ਮਿੰਟ ਇਸਨੂੰ ਭਾਪ ਵਿੱਚ ਪਕਾਓ. # ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਕੜੀ ਨਾਲ ਖਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਪਕਵਾਨ]] s5gyja13n1l7m9b8fo9sicpgimqnqbd 0 85182 847108 774710 2026-09-23T12:23:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847108 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | image = Jerry Seinfeld 2011 Shankbone.JPG | caption =ਸਾਇਨਫੈਲਡ 2011 ਵਿੱਚ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1954|4|29}} | birth_place = [[ਬਰੂਕਲਿਨ]], [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ|ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਅਮਰੀਕਾ | birth_name = ਜੈਰੋਂਮ ਐਲਨ ਸਾਈਨਫੈਲਡ | medium = [[ਫਿਲਮ]], [[Stand-up comedy|stand-up]], [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] | active = 1976–ਹੁਣ ਤੱਕ | genre = [[Observational comedy]], [[political satire]], [[black comedy]] | net_worth = {{gain}} $52 million (2014)<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/profile/jerry-seinfeld/|title=jerry seinfeld pofile|publisher=Forbes.com|accessdate=2014-06-13}}</ref> | subject = [[Culture of the United States|American culture]], [[American politics]], [[avant-garde]], [[everyday life]], [[gender differences]], [[human behavior]] | influences = [[George Wallace (comedian)|George Wallace]], [[Jean Shepherd]],<ref>{{YouTube|itWxXyCfW5s}}</ref> [[ਬਿਲ ਕੋਸਬੀ]],<ref>{{Cite video| people = Seinfeld, Jerry| url = http://video.pbs.org/video/1317746583/| title = The 12th Annual Mark Twain Prize for American Humor| medium = TV| publisher = [[Public Broadcasting Service|PBS]]| location = | date = November 4, 2009| access-date = ਸਤੰਬਰ 24, 2016| archive-date = ਜੁਲਾਈ 25, 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20150725084716/http://video.pbs.org/video/1317746583/| url-status = dead}}</ref> [[George Carlin]],<ref name=hbo>{{Cite video| people = Seinfeld, Jerry| title = Jerry Seinfeld: The Comedian Award| medium = TV| publisher =[[HBO]]| location = |date = April 1, 2007}}</ref> [[ਜੇ ਲੇਨੋ]],<ref>{{Cite video| people = Seinfeld, Jerry| url = http://www.blogtalkradio.com/robin-milling/2010/09/29/milling-about-flashback-with-jerry-seinfeld| title = Milling About Flashback with Jerry Seinfeld| time = approx. 7:00 | medium = Radio| publisher =[[BlogTalkRadio]] | location = |date = September 29, 2010}}</ref> [[ਰੋਬਰਟ ਕਲੇਨ]],<ref name=hbo/> [[Abbott and Costello]],<ref>{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,304661,00.html|title=TV Review: Abbott & Costello Meet Jerry Seinfeld|work=[[Entertainment Weekly]]|date=November 25, 1994|author=Tucker, Ken|accessdate=November 15, 2009|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090425134119/http://www.ew.com/ew/article/0,,304661,00.html|dead-url=yes}}</ref> [[Ricardo Montalban]]<ref>{{Cite video| people = Seinfeld, Jerry| title = [[Seinfeld (season 6)|Seinfeld, Season 6]], "The Gymnast"| medium = DVD commentary| publisher =[[NBC]]| location = |date = November 22, 2005}}</ref> [[ਲੈਰੀ ਡੇਵਿਡ]] | influenced = [[Judd Apatow]],<ref name="WEINER, JONAH">{{Cite news| url = http://www.nytimes.com/2012/12/23/magazine/jerry-seinfeld-intends-to-die-standing-up.html?pagewanted=all | title = Jerry Seinfeld Intends to Die Standing Up| work=[[The New York Times]]|date=December 20, 2012|author=Weiner, Jonah|accessdate=February 25, 2013}}</ref> [[Kevin Hart]],<ref name="WEINER, JONAH"/> [[Dennis Miller]]<ref>{{cite interview |last= Miller |first= Dennis |interviewer= Dennis Miller |title= The Dennis Miller Show |url=http://www.dennismillerradio.com |date= 2014-02-05 }}</ref> | spouse = {{marriage|[[Jessica Seinfeld]]|1999}} | children = 3 | signature = Seinfeldsignature.svg | website = | footnotes = }} '''ਜੈਰੋਂਮ ਐਲਨ ''ਜੈਰੀ'' ਸਾਇਨਫੈਲਡ''' (ਜਨਮ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1954)<ref name=tvg>{{cite web| url= http://www.tvguide.com/celebrities/jerry-seinfeld/bio/156837| title= Jerry Seinfeld| publisher= [[TV Guide]]| accessdate= November 20, 2014| archive-date= ਜੂਨ 21, 2013| archive-url= https://web.archive.org/web/20130621051434/http://www.tvguide.com/celebrities/jerry-seinfeld/bio/156837| url-status= dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਮੇਡੀਅਨ, ਅਦਾਕਾਰ, ਡਰੈਕਟਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਸਾਇਨਫੈਲਡ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਅਰਧ ਕਾਲਪਨਿਕ ਵਰਜਨ ਵੱਜੋਂ [[ਸਾਈਨਫੈਲਡ]] ਨਾਂ ਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਦਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਲੈਰੀ ਡੇਵਿਡ]] ਸੀ। ਇਸਦੇ ਆਖਰੀ ਦੋ ਸੀਜਨਾਂ ਲਈ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਜੈਰੀ ਦੋਵੇ ਇਸਦੇ ਸਹਿ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]] hs641zjiren9m90akylrgj56dj5g5q9 0 85836 847266 675976 2026-09-23T21:24:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847266 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਪਿੰਕ | image =Pinkmovieposter.jpg | alt = | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | film name = <!--(for non-English films: film's name in its native language)--> | director = [[ਅਨਿਰੁਧਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ]] | writer =ਅਨਿਰੁਧਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ,<br>ਸ਼ੂਜਿਤ ਸਿਰਕਾਰ,<br> ਰਿਤੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ | starring = {{Plainlist| * [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] * [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂੰ]] * [[ਕੀਰਤੀ ਕੁਲਹਰੀ]] * [[ਅੰਦ੍ਰੇਆ ਤਾਰੀਆਂਗ]] * [[ਅੰਗਦ ਬੇਦੀ]] * [[ਧ੍ਰਿਤੀਮਾਨ ਚੈਟਰਜੀ]] * [[ਪਿਊਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ]] * [[ਮਮਤਾ ਸ਼ੰਕਰ]] }} | music = {{Plainlist| * [[ਸ਼ਨਤਾਨੂ ਮੋਇਤਰਾ]] * ਫੈਜ਼ਾ ਮੁਜਾਹਿਦ * [[ਅਨੂਪਮ ਰਾਏ]] }} | cinematography =[[ਅਭਿਕ ਮੁਖੋਪਾਧਯਾਏ]] | editing = ਬੋਧਅਦਿਤਆ ਬੇਨਰਜੀ | studio = [[ਰਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਿਮਿਟੇਡ]] | distributor = ਐੱਨਐੱਚ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ | released = {{Film date|2016|09|16|df=y}} | runtime = 136 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 136:23--><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/pink-film | title=''Pink'' (15) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=9 September 2016 | accessdate=9 September 2016 | archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160917061935/http://www.bbfc.co.uk/releases/pink-film | url-status=dead}}</ref> | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ]] | budget = {{INR}} 23 ਕਰੋੜ<ref>{{cite web|title=Pink Box Office: Amitabh Bachchan film records impressive opening weekend|url=http://www.catchnews.com/bollywood-news/amitabh-bachchan-pink-opening-first-3-days-weekend-box-office-collection-report-impressive-bollywood-trade-news-1474262207.html|website=www.catchnews.com|accessdate=19 September 2016}}</ref> | gross = {{INR}} 106.42 ਕਰੋੜ<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/854|title=Special Features: Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Pink&nbsp;— Box Office, Bollywood Hungama|first=Bollywood|last=Hungama|publisher=}}</ref> | producers = {{Plainlist| * [[ਰਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * [[ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਿਰਕਾਰ]] }} }} '''ਪਿੰਕ''', ਇੱਕ [[2016]] [[ਭਾਰਤ]]ੀ ਅਦਾਲਤ ਡਰਾਮਾ [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ। ਇਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨਿਰੁਧਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, ਲੇਖਕ ਰਿਤੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ, ਅਤੇ  ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਿਰਕਾਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Trailer-Pink-raises-all-the-right-questions-women-have-faced-since-long/articleshow/53616012.cms|title=Trailer: ‘Pink’ raises all the right questions women have faced since long}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/pink-amitabh-bachchan-shoojit-sircar-ask-2961424/|title=Pink: Amitabh Bachchan, Shoojit Sircar ask people to guess What is Pink}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-People-calling-India-a-land-of-rapes-is-embarrassing/articleshow/54367709.cms?utm_source=twitter.com&utm_medium=referral&utm_campaign=TOIEntertain1|title=Amitabh Bachchan: People calling India a 'land of rapes' is embarrassing}}</ref> ਇਸਦੇ ਸਿਤਾਰੇ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]], [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂੰ]], ਕੀਰਤੀ ਕੁਲਹਰੀ, [[ਅੰਗਦ ਬੇਦੀ]], ਅੰਦ੍ਰੇਆ ਤਾਰੀਆਂਗ, ਪਿਊਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀਮਾਨ ਚੈਟਰਜੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Exclusive-Watch-Amitabh-Bachchan-Piyush-Mishras-longest-court-room-scenes-for-Pink/articleshow/54287622.cms?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter|title=Exclusive! Watch: Amitabh Bachchan-Piyush Mishra's longest court room scenes for 'Pink'}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/pink-amitabh-bachchan-social-thriller-3025821/|title=Pink is a social thriller: Amitabh Bachchan}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shoojit-Sircar-decodes-Amitabh-Bachchan/articleshow/54278035.cms|title=Shoojit Sircar decodes Amitabh Bachchan}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1131218/jsp/t2/story_17691422.jsp|title=NH7 Weekender is as much about style as about music. t2 picks the Headturners|publisher=}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ [[16 ਸਤੰਬਰ]] 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/pink-film-review/article9110793.ece|title=Pink: The girls are alright, but the boys?|first=Namrata|last=Joshi|date=15 September 2016|publisher=}}</ref><ref name="cast">{{Cite web|title=Taapsee Pannu joins Amitabh Bachchan in Delhi for their next film ‘Pink’|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/taapsee-pannu-joins-amitabh-bachchan-in-delhi-for-their-next-film/|access-date=21 March 2016|location=[[New Delhi]], [[India]]|date=13 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Amitabh Bachchan unveils the logo of Pink. Trailer out on Tuesday|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-unveils-the-logo-of-pink-trailer-out-on-tuesday/story-yO6SRUj6gRpjEvG2Qa2KJJ.html|access-date=10 August 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1160314/jsp/frontpage/story_74350.jsp#.V6oqM9J97IU|title=Khasi girl debut with Big B Andrea Tariang moves from music to movies with Pink}}</ref><ref>{{Cite web|title=Amitabh Bachchan: Taapsee Pannu not a newcomer|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Taapsee-Pannu-not-a-newcomer/articleshow/51468773.cms|access-date=21 March 2016|archive-date=20 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320060306/http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Taapsee-Pannu-not-a-newcomer/articleshow/51468773.cms|dead-url=yes}}</ref> ਕੇਂਦਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 4 ਜ਼ਬਾਨੀ ਕਟੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੂ/ਏ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|title=Amitabh Bachchan and Taapsee Pannu starrer 'Pink' gets four verbal cuts|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-amitabh-bachchan-and-taapsee-pannu-starrer-pink-gets-four-verbal-cuts-2249795|access-date=29 August 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *{{IMDb title|5571734}} *{{Twitter|TheFilmPink}} *{{Facebook|TheFilmPink}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] gcdo4bvi8tmrz846ki50ag7txttu302 0 86567 847336 841135 2026-09-24T02:29:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847336 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Beyoncé at The Lion King European Premiere 2019.png | alt = Picture of Beyoncé | caption = | birth_name = ਬਿਆਂਸੇ ਜਿਜ਼ੈਲ ਨੌਲੇਸ-ਕਾਰਟਰ | birth_date = {{birth date and age|1981|9|4}} | birth_place = [[ਹੂਸਟਨ]] | residence = | other_names = | occupation = ਗਾਇਕਾ | years_active = 1997–ਹੁਣ ਤੱਕ | net_worth = $450 ਮਿਲੀਅਨ | spouse = ਜੇਅ-ਜ਼ੀ | children = 1 | parents = | module = | website = {{official URL|beyonce.com}} | signature = Beyoncé autograph.svg | signature_alt = Beyoncé's signature | signature_size = 125px }} '''ਬਿਆਂਸੇ ਜਿਜ਼ੈਲ ਨੌਲੇਸ-ਕਾਰਟਰ''' ({{IPAc-en|b|iː|ˈ|j|ɒ|n|s|eɪ}};<ref><cite class="citation news">[http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2009/12/23/beyonce_knowles_name_change/ "Beyonce Knowles' name change"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114025617/http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2009/12/23/beyonce_knowles_name_change/ |date=2012-11-14 }}. </cite></ref> ਜਨਮ ਸਤੰਬਰ 4, 1981)<ref name="Born to be a Star"><cite class="citation news">Adams, Guy (February 6, 2010). </cite></ref><ref><cite class="citation news">"Monitor". </cite></ref><ref><cite class="citation web">[https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:VDJ5-HB7 "Person Details for Beyonce Giselle Knowles, "Texas Birth Index, 1903-1997" — FamilySearch.org"]<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਹੂਸਟਨ]] ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਤੇ 1990ਆਂ ਵਿੱਚ ''ਡੈਸਟਿਨੀ ਚਾਈਲਡ'' ਨਾਂਅ ਦੇ ਗ੍ਰੁੱਪ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਵੱਜੋਂ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਉਸਦੀ ਪਲੇਠੀ ਐਲਬਮ ''ਡੇਂਜਰਸਲੀ ਇਨ ਲਵ'' (2003) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਗਾਇਕਾ ਵੱਜੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ। == ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ == ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਕਟਰੀਨਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੇ ਪੀੜਿਤਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵੱਜੋਂ <ref name="FOX"><cite class="citation news">[http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc/entertainment/beyonce "Beyoncé Knowles' Biography"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307175108/http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc%2Fentertainment%2Fbeyonce |date=2008-03-07 }}. </cite></ref> $250,000 ਦਾਨ ਕੀਤੇ।.<ref><cite class="citation web">[http://www.thefreelibrary.com/The+Survivor+Foundation+Established+by+Knowles+and+Rowland+Families...-a0136271142 "The Survivor Foundation Established by Knowles and Rowland Families to Provide Transitional Housing for Hurricane Evacuees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419072910/http://www.thefreelibrary.com/The+Survivor+Foundation+Established+by+Knowles+and+Rowland+Families...-a0136271142 |date=2016-04-19 }}. </cite></ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਸਮਾਜ-ਸੇਵਾ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।<ref><cite class="citation web">Vena, Jocelyn (October 15, 2008). </cite></ref> == ਐਲਬਮਾਂ == * ''ਡੇਂਜਰਸਲੀ ਇਨ ਲਵ'' (2003) * ''੍ਬਰਥਡੇਅ'' (2006) * ''ਆਈ ਐਮ...ਸਾਸ਼ਾ ਫ਼ੀਅਰਸ'' (2008) * ''4'' (2011) * ''ਬਿਆਂਸੇ'' (2013) * ''ਲੈਮੋਨੇਡ'' (2016) <div class="reflist" style="list-style-type: decimal;"> <references group="note" /></div> == ਹਵਾਲੇ == <div class="reflist columns references-column-count references-column-count-3" style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3; list-style-type: decimal;"> <references /></div> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 5cfotok8ar4g0e4usinkg5cobd8l56o 0 87523 847203 594297 2026-09-23T18:19:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847203 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ਨਜਫ਼ |native_name = النجف | image_skyline = | image_alt = |image_caption = Clockwise from top: [[Imam Ali Shrine]], Aerial view of Najaf, Minarets of the Imam Ali Shrine, [[Great Mosque of Kufa]], [[Al Najaf International Airport]] |image_flag = |image_seal = |image_map = Iraq map najaf.png |mapsize = 200px |map_caption = [[ਇਰਾਕ]] ਵਿੱਚ ਨਜਫ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (ਲਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟ) |pushpin_map = |pushpin_label_position = |coordinates_region =IQ |subdivision_type = ਦੇਸ਼ |subdivision_name ={{flag|ਇਰਾਕ}} |subdivision_type1 = ਸੂਬਾ |subdivision_name1 = [[ਨਜਫ਼ ਗਵਰਨੇਟ]] |leader_title = |leader_name = |area_magnitude = |area_total_sq_mi = |area_total_km2 = |area_land_sq_mi = |area_land_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_km2 = |population_as_of = 2014 |population_note = Approximate figures |population_total = 1,389,500<ref>http://www.citypopulation.de/Iraq.html</ref> |timezone = [[UTC+3]] |latd=32 |latm=00 |lats=00 |latNS=N |longd=44 |longm=20 |longs=00 |longEW=E |elevation_m =60 |elevation_ft =200 |website = |footnotes = }} [[File:Najaf-Iraq 1932.jpg|thumb|right|[[ਇਮਾਮ ਅਲੀ ਮਸਜਦ]], ਨਜਫ਼ 1932]] '''ਨਜਫ਼''' ({{lang-ar|النجف}} [[ਇਰਾਕ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਗਦਾਦ ਦੇ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸੁੰਨੀਆਂ ਦੇ ਚੌਥੇ [[ਖਲੀਫਾ]] ਯਾਨੀ [[ਸ਼ਿਆ ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇਮਾਮ [[ਅਲੀ]] ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ ਦੇ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਕਬਰਗਾਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਬਰਗਾਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਨਜਫ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 2008 ਵਿੱਚ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਸੀ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੂਤਾਲਿਬ, ਯਾਨੀ [[ਅਬਿ ਤਾਲਿਬ]] ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਲੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਚੌਥੇ ਖਲੀਫਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਪਹਿਲੇ ਇਮਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਖਲੀਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ - ਆਪਣੀ ਕਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਦਫਨਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੰਨ 661 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਰੋਸੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਊਠ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਰਥੀ ਲਦ ਕੇ ਇੱਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਲੈ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਊਠ ਬੈਠ ਗਿਆ।<ref>{{cite book|author1=George Farag|title=Diaspora and Transitional Administration: Shiite Iraqi Diaspora and the Administration of Post-Saddam Hussein Iraq|date=2007|publisher=ProQuest|isbn=9780549410034|pages=133–4}}</ref> ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਾਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ [[ਅੱਬਾਸੀ]] ਖਲੀਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਗਈ ਤਾਂ ਹਾਰੁਨ ਰਸ਼ੀਦ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਚਲਾ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। [[ਇਮਾਮ ਅਲੀ ਮਸਜਦ]] ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ [[ਕਰਬਲਾ]] ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਥਾਂ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Never Again!">''[http://www.shianews.com/hi/articles/politics/0000382.php Never Again!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924101244/http://www.shianews.com/hi/articles/politics/0000382.php |date=2015-09-24 }}'' ShiaNews.com</ref> ਇਮਾਮ ਅਲੀ ਮਸਜਦ ਨੂੰ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਤੀਜੀ ਪਵਿਤਰਤਮ ਇਸਲਾਮੀ ਸਾਈਟ ਹੈ।<ref name="Never Again!"/><ref>''[http://www.atimes.com/c-asia/DE24Ag04.html Iran Diary, Part 2: Knocking on heaven's door] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904070431/http://www.atimes.com/c-asia/DE24Ag04.html |date=2010-09-04 }}'' Asia Times Online</ref><ref>[http://www.chnphoto.ir/gallery.php?gallery_uid=187&lang=en Muslim Shiites Saint Imam Ali Holy Shrine - 16 Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100905090748/http://www.chnphoto.ir/gallery.php?gallery_uid=187&lang=en |date=2010-09-05 }} Cultural Heritage Photo Agency</ref><ref>''[http://www.modarresinews.com/artc.php?id=75/ The tragic martyrdom of Ayatollah Al Hakim calls for a stance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927214648/http://www.modarresinews.com/artc.php?id=75%2F |date=2011-09-27 }}'' Modarresi News, September 4, 2003</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.zaman.org/?bl=international&alt=&trh=20040813&hn=11401%2F |title=Zaman Online, August 13, 2004 |access-date=ਅਕਤੂਬਰ 12, 2021 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 28, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061028164619/http://www.zaman.org/?bl=international |dead-url=yes }}</ref><ref>''[http://www.guardian.co.uk/Iraq/Story/0,,926947,00.html/ Why 2003 is not 1991]'' The Guardian, April 1, 2003</ref><ref>''[http://www.boston.com/news/daily/02/war_shrine.htm/ Iraqi forces in Najaf take cover in important Shia shrine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030407003224/http://www.boston.com/news/daily/02/war_shrine.htm/ |date=2003-04-07 }}, ''[[Boston Globe|The Boston Globe]]'', April 2, 2003. "For the world's nearly 120 million Muslim Shiites, Najaf is the third holiest city behind Mecca and Medina in Saudi Arabia."</ref><ref>''[http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/04/23/sprj.nilaw.religious.rivalry/index.html/ Religious rivalries and political overtones in Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611161414/http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/04/23/sprj.nilaw.religious.rivalry/index.html |date=2009-06-11 }}'' CNN.com, April 23, 2003]</ref><ref>[http://www.uga.edu/islam/iraq.html#misc "Miscellaneous Relevant Links"] Muslims, Islam, and Iraq]</ref> ਸੰਨ 2003 ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਰੋਧ ਅੰਦੋਲਨ ਚੱਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਸੀ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਨਜਫ਼ ਖੇਤਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਬਾਬਲ]] 30&nbspਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਾਈਬਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਉਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 400&nbsp ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ [[ਅੱਬਾਸੀ]] [[ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ]] [[ਹਰੂਨ ਅਲ-ਰਾਸ਼ਿਦ|ਹਰੂਨ ਅਰ-ਰਾਸ਼ਿਦ]] ਵਲੋਂ [[ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੀ ਤਾਲਿਬ]] ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 791 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |title= International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |publisher=Taylor & Francis |year=1996 |last=Ring |first=Trudy |url= https://books.google.com/books?id=R44VRnNCzAYC&pg=RA1-PA69I |accessdate=2009-09-13}}</ref> ===ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮੀ === ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਜਫ਼ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਜੂਦ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਇਥੇ ਵਸੇਵੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ [[ਯਿਸੂ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਜਫ ਸੂਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]] k65qxin4v6tb7qlkgz77evry0ih000j 0 87546 847125 846373 2026-09-23T13:05:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847125 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ | image = Photograph of Twinkle Khanna.jpg | caption = Khanna in 2010 | birth_name = ਟੀਨਾ ਜਤਿਨ ਖੰਨਾ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|12|29}}<ref>{{cite web|title=Happy Birthday Twinkle Khanna, Sprinkling Stardust @41|url=http://movies.ndtv.com/photos/happy-birthday-twinkle-khanna-sprinkling-stardust-41-21212|publisher=[[NDTV]]|accessdate=6 June 2016|date=28 December 2015}}</ref> | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | other_names= Tina | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਖਬਾਰੀ ਕਾਲਮਨਿਸਟ, ਲੇਖਕ | years_active = 1995–2001 | height = | spouse = {{marriage|[[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]]|2001}} | children = 2 (1 daughter, 1 son) | parents = [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] (ਪਿਤਾ)<br /> [[ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ]] (mother) | relatives = [[Rinke Khanna]] (sister)<br /> [[Simple Kapadia]] (aunt) | awards = [[Filmfare Award for Best Female Debut]] Outlook Award 2016- Inspiring Woman Of the Year<ref>{{cite news|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2016-12-01|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011112445/http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|url-status=dead}}</ref> Crossword Book Award 2016<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/Celebrating-writing-at-the-14th-Raymond-Crossword-Book-Award/articleshow/55706315.cms}}</ref> }} '''ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ''' (ਟੀਨਾ ਜਤਿਨ ਖੰਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 29 ਦਸਬੰਰ 1974 ਜਨਮ ਦਿਵਸ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਅਖਬਾਰੀ ਕਾਲਮਨਿਸਟ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਟਵਿੰਕਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋ ਵੱਧ ਕਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਟਵਿੰਕਲ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਹੋਲਨਾਕ (ਇਨਸਪਾਰਿੰਗ) ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਆਉਟ ਲੁਕ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿਤਿਆ<ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|title=Outlook|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011112445/http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1995 ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਨਟਿਕ ਫਿਲਮ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਤੋ ਵਧੀਆ ਫੀਮੇਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿਤਿਆ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਓਹਨਾ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਸ਼ੀਨੂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਓਹ ਸਥਾਪਿਤ ਅਦਾਕਾਰਾ ਡਿੰਪਲ ਕਪਾੜੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹੈ। ਲਵ ਕੇ ਲੀਏ ਕੁਛ ਬੀ ਕਰੇਗਾ (2011) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮੁਖ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਨੇ ਬੌਬੀ ਦਿਉਲ, ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ,ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਆਮਿਰ ਖਾਨ, ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ, ਦੁਗਾਬਤੀ ਵੇਕੇਟਸ਼, ਗੋਵਿੰਦਾ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦਾ ਉਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਚੇਨ ਸਟੋਰ “ਦਾ ਵਾਇਟ ਵਿੰਡੋ” ਸਹਿ ਮਲਕੀਅਤ (ਕੋ ਓਨਰ) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸ਼ਨਲ ਡਿਗਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਕ ਆਰਟੀਟੈਕਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਓਹ ਗ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਗੋਟ ਪਿਚਰ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਹਿ ਸਸੰਥਾਪਕ ਵੀ ਹਨ ਜਿਸ ਹੇਠ ਉਹਨਾ ਨੇ ਛੇ ਫ਼ਿਲਮਾ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਡ੍ਰਾਮਾ 72 ਮਾਈਲਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਓਹਨਾ ਨੇ ਸੰਨ 2010 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਤੀਸ ਮਾਰ ਖਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1974 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰ [[ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮਦਿਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="HT">{{cite news |last1=Ghosh |first1=Ananya |title=My sense of humour used to always land me in trouble, says Twinkle 'Funnybones' Khanna |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/my-sense-of-humour-used-to-always-land-me-in-trouble-says-twinkle-funnybones-khanna/story-DQGWeMTlNdFmQqNWpjKbTN.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=26 March 2020 |date=13 August 2017}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ, ਚੁੰਨੀਭਾਈ ਕਪਾਡੀਆ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਪਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬੀ ਖੱਤਰੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=Twinkle Khanna shares throwback picture with grandmother Betty Kapadia, see it here |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/twinkle-khanna-shares-throwback-picture-with-grandmother-betty-kapadia-see-it-here/story-TWthBEyeArGei984XHitkO.html |access-date=26 March 2020 |work=[[Hindustan Times]] |date=4 December 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gupta |first1=Trisha |title=A star fell from heaven |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms |access-date=26 March 2020 |work=[[Mumbai Mirror]] |date=20 October 2014 |archive-date=26 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326113852/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Rajesh Khanna passes away |url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120718/latest-news.htm |access-date=26 March 2020 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |agency=[[Indo-Asian News Service]] |date=18 July 2012}}</ref> ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਉਹ ਸਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ "ਪ੍ਰਸੰਨ" ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ [[ਰਿੰਕੀ ਖੰਨਾ]] ਅਤੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਕਰਨ ਕਪਾਡੀਆ ਨੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Akki, Twinkle to support Simple's son |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/akki-twinkle-to-support-simple-s-son/story-GWhDcccGVEAHj11p0z1w3K.html |access-date=17 April 2015 |work=[[Hindustan Times]] |date=25 November 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004045508/http://www.hindustantimes.com/entertainment/akki-twinkle-to-support-simple-s-son/story-GWhDcccGVEAHj11p0z1w3K.html |archive-date=4 October 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Garima |title=Rinke Khanna becomes a mummy again |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms |access-date=17 April 2015 |work=[[The Times of India]] |date=9 October 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228084737/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms |archive-date=28 February 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Lohana |first1=Avinash |title=Karan Kapadia : I Feel Extremely Lucky to Have Two Moms |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/karan-kapadia-i-feel-extremely-lucky-to-have-two-moms/amp_articleshow/62286050.cms |access-date=26 March 2020 |work=[[Mumbai Mirror]] |date=29 December 2017}}</ref> ਖੰਨਾ ਨੇ ਨਿਊ ਏਰਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪੰਚਗਨੀ ਅਤੇ ਨਰਸੀ ਮੋਨਜੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20161219-humour-cant-exist-without-candour-twinkle-khanna-akshay-kumar-733748-2016-12-19 |title=Twinkle 'Funnybones' Khanna: The author who puts a bit of herself in her characters |first1=Moeena |last1=Halim |date=19 December 016 |website=India Today}}</ref><ref name="HT" /><ref name="Rediff">{{cite web |last1=Kulkarni |first1=Ronjita |title=I pretend I was never in the movies! |url=https://www.rediff.com/movies/interview/twinkle-khanna-i-pretend-i-was-never-in-the-movies/20150910.htm |work=[[Rediff]] |access-date=26 March 2020 |date=10 September 2015}}</ref> ਆਪਣੀ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਖੰਨਾ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ==ਕਰੀਅਰ== ===ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ=== ਖੰਨਾ ਨਾ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੋਬੀ ਦਿਉਲ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਰਸਾਤ ਤੋ 1995 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਓਹਨਾ ਦਾ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਧਰਮਿੰਦਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਦੋ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟਸ ਵਾਸਤੇ ਸਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.<ref>{{cite news|title=More On Amitabh|url=https://news.google.com/newspapers?id=cUw5AAAAIBAJ&sjid=XyYMAAAAIBAJ&pg=496%2C3784687|accessdate=10 March 2015|work=Stabroek News|date=23 October 1994|location=Guyana|page=28|via=[[Google News Archive]]}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਬੋਕਸ ਔਫਿਸ ਤੇ ਕਾਫੀ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਛੇਵੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ.<ref name="Debut">{{cite news|last1=Pacheco|first1=Sunitra |editor-last=Sharma |editor-first=Sarika|title=Twinkle Khanna: From Bollywood stardom to becoming Mrs Funny Bones|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/twinkle-khanna-from-bollywood-stardom-to-becoming-mrs-funny-bones/|accessdate=25 February 2015|work=The Indian Express|publisher=Indian Express Limited|date=18 February 2015|location=Mumbai}}</ref> ਇਸ ਤੋ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਓਹਨਾ ਨੇ ਰਾਕ ਕੁਮਾਰ ਕੰਵਰ ਦੀ ਏਕ੍ਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਜਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਲਾਵਰੇੰਸ ਡੀਸੂਜਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੇਫ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ===ਗੈਰ-ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ=== 1996 ਵਿੱਚ, ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ.<ref name="Roy1996">{{cite book|last=Roy|first=Meenu|title=India Votes, Elections 1996: A Critical Analysis|url=https://books.google.com/books?id=Wm2dVWi-2I4C&pg=PA152|date=1 January 1996|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=978-81-7100-900-8|page=152}}</ref> 2000 ਵਿੱਚ ਓਹ ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਜੱਜ ਪੈਨਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ.<ref name="Pathak2006">{{cite book|last=Pathak|first=Jayshree|title=The Crowning Secrets of Beauty Queens|url=https://books.google.com/books?id=21SnTDjs4QQC&pg=PA35|date=1 January 2006|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-81-7992-603-1|page=35}}</ref> ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਨੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 2001 ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਦੀ ਆਲ ਦਾ ਬੈਸਟ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ.<ref>{{cite news|last1=Chopra|first1=Anupama|title=Twinkle toes|url=http://indiatoday.intoday.in/story/twinkle-khanna-makes-her-stage-debut-in-feroze-khans-all-the-best/1/232766.html|accessdate=2 August 2016|work=India Today|date=19 March 2001}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ, ਖੰਨਾ ਨੇ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਮਾਰਕੀਟ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਦੋਸਤ ਗੁਰਲੀਨ ਮਨਚੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸਟੋਰ “ਦਾ ਵਾਇਟ ਵਿੰਡੋ’ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ. ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਦੇ ਸਟੋਰ “ਦਾ ਵਾਇਟ ਵਿੰਡੋ’ ਨੂੰ ਏਲੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ.<ref name="Galaxy">{{cite news|last=Kumar|first=Anuj|title=In a new galaxy|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/in-a-new-galaxy/article3195487.ece|accessdate=23 February 2015|work=[[The Hindu]]|publisher=The Hindu Group|date=1 July 2006}}</ref> == ਜੀਵਨ == [[File:Akshay Kumar with his wife Twinkle Khanna in 2015.jpg|thumb|alt=|2015 ਵਿੱਚਖੰਨਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ]] 2001 ਵਿੱਚ, ਖੰਨਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।<ref name="Roy1996"/> ਉਹ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਫੋਟੋ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।<ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Raghuvendra |title="I never had to do anything to impress Twinkle"&nbsp;– Akshay Kumar |url=http://www.filmfare.com/features/i-never-had-to-do-anything-to-impress-twinkle-akshay-kumar-3269.html |access-date=3 March 2015 |work=[[Filmfare]] |date=28 May 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912201912/http://www.filmfare.com/features/i-never-had-to-do-anything-to-impress-twinkle-akshay-kumar-3269.html |archive-date=12 September 2015}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 17 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਆਰਵ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਨਿਤਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Akshay-Twinkle mark 19th anniversary with quirky post |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/akshaytwinkle-mark-19th-anniversary-with-quirky-post/1711073 |access-date=25 March 2020 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |agency=[[Indo-Asian News Service]] |date=17 January 2020 |archive-date=25 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325105801/https://www.outlookindia.com/newsscroll/akshaytwinkle-mark-19th-anniversary-with-quirky-post/1711073 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/congrats-akshay-kumar-twinkle-khanna-blessed-with-a-baby-girl/story-qwTE3xHURdGSYP5VoH9LGJ.html |title=CONGRATS! Akshay Kumar-Twinkle Khanna blessed with a baby girl |access-date=25 September 2012 |work=[[Hindustan Times]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004054603/http://www.hindustantimes.com/entertainment/congrats-akshay-kumar-twinkle-khanna-blessed-with-a-baby-girl/story-qwTE3xHURdGSYP5VoH9LGJ.html |archive-date=4 October 2015}}</ref> ਕੁਮਾਰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news |agency=[[Indo-Asian News Service]] |title=On Mother's Day Akshay thanks Twinkle for his success |url=http://www.dailypioneer.com/potpourri/on-mothers-day-akshay-thanks-twinkle-for-his-success.html |access-date=3 March 2015 |work=[[The Pioneer (India)|Daily Pioneer]] |date=12 May 2013 |location=New Delhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003220230/http://www.dailypioneer.com/potpourri/on-mothers-day-akshay-thanks-twinkle-for-his-success.html |archive-date=3 October 2015}}</ref><ref>{{cite news |agency=[[Press Trust of India]] |title=Twinkle is my lucky charm: Akshay Kumar |url=http://www.deccanherald.com/content/66422/twinkle-my-lucky-charm-akshay.html |access-date=3 March 2015 |work=[[Deccan Herald]] |date=28 April 2010 |location=New Delhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402151634/http://www.deccanherald.com/content/66422/twinkle-my-lucky-charm-akshay.html |archive-date=2 April 2015}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਪੀਪਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |agency=[[Indo-Asian News Service]] |title=Sonam Kapoor is Bollywood's best dressed celebrity |url=http://www.deccanherald.com/content/27441/archives.php |access-date=3 March 2015 |work=[[Deccan Herald]] |date=25 September 2009 |location=New Delhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402162652/http://www.deccanherald.com/content/27441/archives.php |archive-date=2 April 2015}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰੀਚ ਕੈਂਡੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |last1=Thakkar |first1=Mehul S |title=Twinkle Khanna undergoes surgery |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Twinkle-Khanna-undergoes-surgery/articleshow/29801918.cms |access-date=13 March 2015 |work=[[The Times of India]] |date=3 February 2014 |location=Mumbai}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਜੀਨਸ (ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲਾ ਬਟਨ) ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।<ref name="MillerWoodward2011">{{cite book |last1=Miller |first1=Daniel |author-link1=Daniel Miller (anthropologist) |last2=Woodward |first2=Sophie |title=Global Denim |url=https://books.google.com/books?id=C64njxMnJ9MC&pg=PA58 |year=2011 |publisher=Berg |isbn=978-1-84788-631-6 |page=58}}</ref> ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਇਵੈਂਟ ਆਯੋਜਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |last=Udasi |first=Harshikaa |title=Akshay unzips |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Akshay-unzips/article15928294.ece |access-date=2 March 2015 |work=[[The Hindu]] |date=6 April 2009 |url-access=subscription}}</ref> ਖੰਨਾ ਨੇ ਵਕੋਲਾ ਥਾਣੇ 'ਚ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਗਈ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਜੁਰਮ ਲਈ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ।<ref>{{cite news |author1=[[Press Trust of India]] |title=Twinkle Khanna released on bail |url=http://archive.deccanherald.com/Content/Apr112009/national20090411129514.asp |access-date=3 March 2015 |url-status=dead |work=[[Deccan Herald]] |date=11 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402091606/http://archive.deccanherald.com/Content/Apr112009/national20090411129514.asp |archive-date=2 April 2015 |location=Mumbai}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ, ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਖਿਲਾਫ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news |agency=[[Press Trust of India]] |title=Prosecute Akshay, wife, court tells police |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/prosecute-akshay-wife-court-tells-police/article4968384.ece |access-date=2 March 2015 |work=[[The Hindu]] |date=30 July 2013 |location=Mumbai |url-access=subscription}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਘਰ 85 ਕਰੋੜ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2014 ਤੋਂ ਇੱਕ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਉਂਟ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=The most expensive and marquee homes money can buy: Top 10 deals in 2014 |url=http://realty.economictimes.indiatimes.com/news/residential/the-most-expensive-and-marquee-homes-money-can-buy-top-10-deals-in-2014/46457162 |access-date=15 March 2015 |date=5 March 2015 |work=[[The Economic Times]] |location=New Delhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311070226/http://realty.economictimes.indiatimes.com/news/residential/the-most-expensive-and-marquee-homes-money-can-buy-top-10-deals-in-2014/46457162 |archive-date=11 March 2015}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pu21jxyd2911pqlbd56870e3sfvaprh 847298 847125 2026-09-24T00:03:53Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1-current 847298 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ | image = Photograph of Twinkle Khanna.jpg | caption = Khanna in 2010 | birth_name = ਟੀਨਾ ਜਤਿਨ ਖੰਨਾ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|12|29}}<ref>{{cite web|title=Happy Birthday Twinkle Khanna, Sprinkling Stardust @41|url=http://movies.ndtv.com/photos/happy-birthday-twinkle-khanna-sprinkling-stardust-41-21212|publisher=[[NDTV]]|accessdate=6 June 2016|date=28 December 2015}}</ref> | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | other_names= Tina | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਖਬਾਰੀ ਕਾਲਮਨਿਸਟ, ਲੇਖਕ | years_active = 1995–2001 | height = | spouse = {{marriage|[[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]]|2001}} | children = 2 (1 daughter, 1 son) | parents = [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] (ਪਿਤਾ)<br /> [[ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ]] (mother) | relatives = [[Rinke Khanna]] (sister)<br /> [[Simple Kapadia]] (aunt) | awards = [[Filmfare Award for Best Female Debut]] Outlook Award 2016- Inspiring Woman Of the Year<ref>{{cite news|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2016-12-01|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011112445/http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|url-status=dead}}</ref> Crossword Book Award 2016<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/Celebrating-writing-at-the-14th-Raymond-Crossword-Book-Award/articleshow/55706315.cms}}</ref> }} '''ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ''' (ਟੀਨਾ ਜਤਿਨ ਖੰਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 29 ਦਸਬੰਰ 1974 ਜਨਮ ਦਿਵਸ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਅਖਬਾਰੀ ਕਾਲਮਨਿਸਟ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਟਵਿੰਕਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋ ਵੱਧ ਕਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਟਵਿੰਕਲ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਹੋਲਨਾਕ (ਇਨਸਪਾਰਿੰਗ) ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਆਉਟ ਲੁਕ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿਤਿਆ<ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|title=Outlook|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011112445/http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1995 ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਨਟਿਕ ਫਿਲਮ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਤੋ ਵਧੀਆ ਫੀਮੇਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿਤਿਆ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਓਹਨਾ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਸ਼ੀਨੂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਓਹ ਸਥਾਪਿਤ ਅਦਾਕਾਰਾ ਡਿੰਪਲ ਕਪਾੜੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹੈ। ਲਵ ਕੇ ਲੀਏ ਕੁਛ ਬੀ ਕਰੇਗਾ (2011) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮੁਖ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਨੇ ਬੌਬੀ ਦਿਉਲ, ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ,ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਆਮਿਰ ਖਾਨ, ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ, ਦੁਗਾਬਤੀ ਵੇਕੇਟਸ਼, ਗੋਵਿੰਦਾ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦਾ ਉਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਚੇਨ ਸਟੋਰ “ਦਾ ਵਾਇਟ ਵਿੰਡੋ” ਸਹਿ ਮਲਕੀਅਤ (ਕੋ ਓਨਰ) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸ਼ਨਲ ਡਿਗਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਕ ਆਰਟੀਟੈਕਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਓਹ ਗ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਗੋਟ ਪਿਚਰ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਹਿ ਸਸੰਥਾਪਕ ਵੀ ਹਨ ਜਿਸ ਹੇਠ ਉਹਨਾ ਨੇ ਛੇ ਫ਼ਿਲਮਾ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਡ੍ਰਾਮਾ 72 ਮਾਈਲਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਓਹਨਾ ਨੇ ਸੰਨ 2010 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਤੀਸ ਮਾਰ ਖਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1974 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰ [[ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮਦਿਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="HT">{{cite news |last1=Ghosh |first1=Ananya |title=My sense of humour used to always land me in trouble, says Twinkle 'Funnybones' Khanna |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/my-sense-of-humour-used-to-always-land-me-in-trouble-says-twinkle-funnybones-khanna/story-DQGWeMTlNdFmQqNWpjKbTN.html |work=[[Hindustan Times]] |access-date=26 March 2020 |date=13 August 2017}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ, ਚੁੰਨੀਭਾਈ ਕਪਾਡੀਆ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਪਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬੀ ਖੱਤਰੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=Twinkle Khanna shares throwback picture with grandmother Betty Kapadia, see it here |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/twinkle-khanna-shares-throwback-picture-with-grandmother-betty-kapadia-see-it-here/story-TWthBEyeArGei984XHitkO.html |access-date=26 March 2020 |work=[[Hindustan Times]] |date=4 December 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gupta |first1=Trisha |title=A star fell from heaven |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms |access-date=26 March 2020 |work=[[Mumbai Mirror]] |date=20 October 2014 |archive-date=26 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326113852/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Rajesh Khanna passes away |url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120718/latest-news.htm |access-date=26 March 2020 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |agency=[[Indo-Asian News Service]] |date=18 July 2012}}</ref> ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਉਹ ਸਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ "ਪ੍ਰਸੰਨ" ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ [[ਰਿੰਕੀ ਖੰਨਾ]] ਅਤੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਕਰਨ ਕਪਾਡੀਆ ਨੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Akki, Twinkle to support Simple's son |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/akki-twinkle-to-support-simple-s-son/story-GWhDcccGVEAHj11p0z1w3K.html |access-date=17 April 2015 |work=[[Hindustan Times]] |date=25 November 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004045508/http://www.hindustantimes.com/entertainment/akki-twinkle-to-support-simple-s-son/story-GWhDcccGVEAHj11p0z1w3K.html |archive-date=4 October 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Garima |title=Rinke Khanna becomes a mummy again |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms |access-date=17 April 2015 |work=[[The Times of India]] |date=9 October 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228084737/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms |archive-date=28 February 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Lohana |first1=Avinash |title=Karan Kapadia : I Feel Extremely Lucky to Have Two Moms |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/karan-kapadia-i-feel-extremely-lucky-to-have-two-moms/articleshow/62286050.cms |access-date=26 March 2020 |work=[[Mumbai Mirror]] |date=29 December 2017}}</ref> ਖੰਨਾ ਨੇ ਨਿਊ ਏਰਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪੰਚਗਨੀ ਅਤੇ ਨਰਸੀ ਮੋਨਜੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20161219-humour-cant-exist-without-candour-twinkle-khanna-akshay-kumar-733748-2016-12-19 |title=Twinkle 'Funnybones' Khanna: The author who puts a bit of herself in her characters |first1=Moeena |last1=Halim |date=19 December 016 |website=India Today}}</ref><ref name="HT" /><ref name="Rediff">{{cite web |last1=Kulkarni |first1=Ronjita |title=I pretend I was never in the movies! |url=https://www.rediff.com/movies/interview/twinkle-khanna-i-pretend-i-was-never-in-the-movies/20150910.htm |work=[[Rediff]] |access-date=26 March 2020 |date=10 September 2015}}</ref> ਆਪਣੀ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਖੰਨਾ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ==ਕਰੀਅਰ== ===ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ=== ਖੰਨਾ ਨਾ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੋਬੀ ਦਿਉਲ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਰਸਾਤ ਤੋ 1995 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਓਹਨਾ ਦਾ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਧਰਮਿੰਦਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਦੋ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟਸ ਵਾਸਤੇ ਸਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.<ref>{{cite news|title=More On Amitabh|url=https://news.google.com/newspapers?id=cUw5AAAAIBAJ&sjid=XyYMAAAAIBAJ&pg=496%2C3784687|accessdate=10 March 2015|work=Stabroek News|date=23 October 1994|location=Guyana|page=28|via=[[Google News Archive]]}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਬੋਕਸ ਔਫਿਸ ਤੇ ਕਾਫੀ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਛੇਵੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ.<ref name="Debut">{{cite news|last1=Pacheco|first1=Sunitra |editor-last=Sharma |editor-first=Sarika|title=Twinkle Khanna: From Bollywood stardom to becoming Mrs Funny Bones|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/twinkle-khanna-from-bollywood-stardom-to-becoming-mrs-funny-bones/|accessdate=25 February 2015|work=The Indian Express|publisher=Indian Express Limited|date=18 February 2015|location=Mumbai}}</ref> ਇਸ ਤੋ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਓਹਨਾ ਨੇ ਰਾਕ ਕੁਮਾਰ ਕੰਵਰ ਦੀ ਏਕ੍ਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਜਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਲਾਵਰੇੰਸ ਡੀਸੂਜਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੇਫ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ===ਗੈਰ-ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ=== 1996 ਵਿੱਚ, ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ.<ref name="Roy1996">{{cite book|last=Roy|first=Meenu|title=India Votes, Elections 1996: A Critical Analysis|url=https://books.google.com/books?id=Wm2dVWi-2I4C&pg=PA152|date=1 January 1996|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=978-81-7100-900-8|page=152}}</ref> 2000 ਵਿੱਚ ਓਹ ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਜੱਜ ਪੈਨਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ.<ref name="Pathak2006">{{cite book|last=Pathak|first=Jayshree|title=The Crowning Secrets of Beauty Queens|url=https://books.google.com/books?id=21SnTDjs4QQC&pg=PA35|date=1 January 2006|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-81-7992-603-1|page=35}}</ref> ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਨੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 2001 ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਦੀ ਆਲ ਦਾ ਬੈਸਟ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ.<ref>{{cite news|last1=Chopra|first1=Anupama|title=Twinkle toes|url=http://indiatoday.intoday.in/story/twinkle-khanna-makes-her-stage-debut-in-feroze-khans-all-the-best/1/232766.html|accessdate=2 August 2016|work=India Today|date=19 March 2001}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ, ਖੰਨਾ ਨੇ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਮਾਰਕੀਟ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਦੋਸਤ ਗੁਰਲੀਨ ਮਨਚੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸਟੋਰ “ਦਾ ਵਾਇਟ ਵਿੰਡੋ’ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ. ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ ਦੇ ਸਟੋਰ “ਦਾ ਵਾਇਟ ਵਿੰਡੋ’ ਨੂੰ ਏਲੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ.<ref name="Galaxy">{{cite news|last=Kumar|first=Anuj|title=In a new galaxy|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/in-a-new-galaxy/article3195487.ece|accessdate=23 February 2015|work=[[The Hindu]]|publisher=The Hindu Group|date=1 July 2006}}</ref> == ਜੀਵਨ == [[File:Akshay Kumar with his wife Twinkle Khanna in 2015.jpg|thumb|alt=|2015 ਵਿੱਚਖੰਨਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ]] 2001 ਵਿੱਚ, ਖੰਨਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।<ref name="Roy1996"/> ਉਹ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਫੋਟੋ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।<ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Raghuvendra |title="I never had to do anything to impress Twinkle"&nbsp;– Akshay Kumar |url=http://www.filmfare.com/features/i-never-had-to-do-anything-to-impress-twinkle-akshay-kumar-3269.html |access-date=3 March 2015 |work=[[Filmfare]] |date=28 May 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912201912/http://www.filmfare.com/features/i-never-had-to-do-anything-to-impress-twinkle-akshay-kumar-3269.html |archive-date=12 September 2015}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 17 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਆਰਵ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਨਿਤਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Akshay-Twinkle mark 19th anniversary with quirky post |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/akshaytwinkle-mark-19th-anniversary-with-quirky-post/1711073 |access-date=25 March 2020 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |agency=[[Indo-Asian News Service]] |date=17 January 2020 |archive-date=25 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325105801/https://www.outlookindia.com/newsscroll/akshaytwinkle-mark-19th-anniversary-with-quirky-post/1711073 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/congrats-akshay-kumar-twinkle-khanna-blessed-with-a-baby-girl/story-qwTE3xHURdGSYP5VoH9LGJ.html |title=CONGRATS! Akshay Kumar-Twinkle Khanna blessed with a baby girl |access-date=25 September 2012 |work=[[Hindustan Times]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004054603/http://www.hindustantimes.com/entertainment/congrats-akshay-kumar-twinkle-khanna-blessed-with-a-baby-girl/story-qwTE3xHURdGSYP5VoH9LGJ.html |archive-date=4 October 2015}}</ref> ਕੁਮਾਰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news |agency=[[Indo-Asian News Service]] |title=On Mother's Day Akshay thanks Twinkle for his success |url=http://www.dailypioneer.com/potpourri/on-mothers-day-akshay-thanks-twinkle-for-his-success.html |access-date=3 March 2015 |work=[[The Pioneer (India)|Daily Pioneer]] |date=12 May 2013 |location=New Delhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003220230/http://www.dailypioneer.com/potpourri/on-mothers-day-akshay-thanks-twinkle-for-his-success.html |archive-date=3 October 2015}}</ref><ref>{{cite news |agency=[[Press Trust of India]] |title=Twinkle is my lucky charm: Akshay Kumar |url=http://www.deccanherald.com/content/66422/twinkle-my-lucky-charm-akshay.html |access-date=3 March 2015 |work=[[Deccan Herald]] |date=28 April 2010 |location=New Delhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402151634/http://www.deccanherald.com/content/66422/twinkle-my-lucky-charm-akshay.html |archive-date=2 April 2015}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਪੀਪਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |agency=[[Indo-Asian News Service]] |title=Sonam Kapoor is Bollywood's best dressed celebrity |url=http://www.deccanherald.com/content/27441/archives.php |access-date=3 March 2015 |work=[[Deccan Herald]] |date=25 September 2009 |location=New Delhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402162652/http://www.deccanherald.com/content/27441/archives.php |archive-date=2 April 2015}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰੀਚ ਕੈਂਡੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |last1=Thakkar |first1=Mehul S |title=Twinkle Khanna undergoes surgery |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Twinkle-Khanna-undergoes-surgery/articleshow/29801918.cms |access-date=13 March 2015 |work=[[The Times of India]] |date=3 February 2014 |location=Mumbai}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਜੀਨਸ (ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲਾ ਬਟਨ) ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।<ref name="MillerWoodward2011">{{cite book |last1=Miller |first1=Daniel |author-link1=Daniel Miller (anthropologist) |last2=Woodward |first2=Sophie |title=Global Denim |url=https://books.google.com/books?id=C64njxMnJ9MC&pg=PA58 |year=2011 |publisher=Berg |isbn=978-1-84788-631-6 |page=58}}</ref> ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਇਵੈਂਟ ਆਯੋਜਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |last=Udasi |first=Harshikaa |title=Akshay unzips |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Akshay-unzips/article15928294.ece |access-date=2 March 2015 |work=[[The Hindu]] |date=6 April 2009 |url-access=subscription}}</ref> ਖੰਨਾ ਨੇ ਵਕੋਲਾ ਥਾਣੇ 'ਚ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਗਈ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਜੁਰਮ ਲਈ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ।<ref>{{cite news |author1=[[Press Trust of India]] |title=Twinkle Khanna released on bail |url=http://archive.deccanherald.com/Content/Apr112009/national20090411129514.asp |access-date=3 March 2015 |url-status=dead |work=[[Deccan Herald]] |date=11 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402091606/http://archive.deccanherald.com/Content/Apr112009/national20090411129514.asp |archive-date=2 April 2015 |location=Mumbai}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ, ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਖਿਲਾਫ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news |agency=[[Press Trust of India]] |title=Prosecute Akshay, wife, court tells police |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/prosecute-akshay-wife-court-tells-police/article4968384.ece |access-date=2 March 2015 |work=[[The Hindu]] |date=30 July 2013 |location=Mumbai |url-access=subscription}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਘਰ 85 ਕਰੋੜ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2014 ਤੋਂ ਇੱਕ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਉਂਟ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=The most expensive and marquee homes money can buy: Top 10 deals in 2014 |url=http://realty.economictimes.indiatimes.com/news/residential/the-most-expensive-and-marquee-homes-money-can-buy-top-10-deals-in-2014/46457162 |access-date=15 March 2015 |date=5 March 2015 |work=[[The Economic Times]] |location=New Delhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311070226/http://realty.economictimes.indiatimes.com/news/residential/the-most-expensive-and-marquee-homes-money-can-buy-top-10-deals-in-2014/46457162 |archive-date=11 March 2015}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fdgb5a01dnqjwwic6fvg78vlwgnqmh9 0 88738 847382 714035 2026-09-24T06:04:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847382 wikitext text/x-wiki '''ਮਲਿਕ ਤਾਊਸ''' (Ezdiki: Tawûsê Melek) [[ਯਜ਼ਦਾਨੀਵਾਦ]] ਦਾ ਮੁੱਖ ਇਸ਼ਟ ਹੈ। [[ਯਜ਼ੀਦੀ]] ਧਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਰੱਬ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੱਤ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਿਕ ਤਾਊਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।<ref name="YT-WITPA">{{cite web|url=http://www.yeziditruth.org/the_peacock_angel|title=What is the Peacock Angel?|website=YezidiTruth.org|accessdate=31 August 2014|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811101820/http://www.yeziditruth.org/the_peacock_angel|dead-url=yes}}</ref> 16ਵੀਂ ਸਦੀ<ref name="natgeo">{{Cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/08/140809-iraq-yazidis-minority-isil-religion-history/|title=Who Are the Yazidis, the Ancient, Persecuted Religious Minority Struggling to Survive in Iraq?|date=August 9, 2014|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|access-date=August 12, 2014|archive-date=ਅਗਸਤ 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812233717/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/08/140809-iraq-yazidis-minority-isil-religion-history|url-status=dead}}</ref> ਤੋਂ ਹੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਯਜ਼ੀਦੀਆਂ ਨੂੰ [[ਸ਼ੈਤਾਨ]] ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ [[ਕੁਰਾਨ]] ਵਿਚਲੀ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਮਲਿਕ ਤਾਊਸ ਦਾ ਆਦਮ ਸਾਹਮਣੇ ਝੁਕਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ।ਯਜ਼ੀਦੀ 'ਸ਼ੈਤਾਨ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਯਜ਼ੀਦੀ ਮਲਿਕ ਤਾਊਸ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਮੰਨਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।<ref name="looklex">{{Cite web|url=http://i-cias.com/e.o/uyazidism.htm|title=Yazidism|last=Kjeilen|first=Tore|website=Looklex Encyclopaedia|publisher=LookLex|access-date=2008-03-31|quote=Malak Ta'us filled 7 jars of tears through 7,000 years. His tears were used to extinguish the fire in hell. Therefore, there is no hell in Yazidism. ... there is little suggesting that the Yazidis worship Malak Ta'us as if he were equal to the Koran's or the Bible's devil. The Yazidis have never been regarded as Ahlu l-Kitab, people of the book, and they have suffered much hardship from their Muslim neighbours.|archive-date=2014-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141119223715/http://i-cias.com/e.o/uyazidism.htm|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 162e6t2rrs6cxe2lemihpfb42iv01yf 0 89034 847462 817397 2026-09-24T10:56:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847462 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਰਬ ਨੇ ਬਨਾ ਦੀ ਜੋੜੀ | image = Rab ne bna di jodi.jpg | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਅਦਿੱਤਿਆ ਚੋਪੜਾ]] | producer = [[ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ]]<br>ਅਦਿੱਤਿਆ ਚੋਪੜਾ | writer = ਅਦਿੱਤਿਆ ਚੋਪੜਾ | starring = [[ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ]]<br />[[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ]]<br />[[ਵਿਨੇ ਪਾਠਕ]] | music = [[ਸਲੀਮ-ਸੁਲੇਮਾਨ]] | cinematography = ਰਵੀ ਕੇ. ਚੰਦਰਨ | editing = ਰਿਤੇਸ਼ ਸੋਨੀ | studio = ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਸ | released = 12 ਦਸੰਬਰ 2008 | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ<ref name="British Board of Film Classification">{{cite web | title=RAB NE BANA DI JODI Main language- Hindi | website=British Board of Film Classification | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/rab-ne-bana-di-jodi-video | accessdate=7 October 2015 | archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160407063706/http://www.bbfc.co.uk/releases/rab-ne-bana-di-jodi-video | url-status=dead}}</ref> | budget = {{INR}} 22 ਕਰੋੜ<ref>{{cite web|title=RNBDJ Budget|url=http://www.imdb.com/title/tt1182937/business|accessdate=25 December 2010}}</ref> | runtime = 164 ਮਿੰਟ<ref>{{cite web|author=IANS|title=Shah Rukh's Rab Ne Bana Di Jodi sees heavy booking|url=http://www.imdb.com/title/tt1182937/business|publisher=[[CNN-IBN|IBNLive]]|accessdate=2 December 2008}}</ref> | gross = {{INR}} 158 ਕਰੋੜ<ref>https://businessofcinema.com/bollywood-news/rab-ne-bana-di-jodi-is-yrf-srks-highest-grossing-film/26600</ref> | preceded_by = | followed_by = | film_name = {{Infobox name module|hi|{{noitalics|रब ने बना दी जोड़ी}}}} }} '''ਰਬ ਨੇ ਬਨਾ ਦੀ ਜੋੜੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ: '''Rab Ne Bana Di Jodi''') 2008 ਦੀ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ]]ੀ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ-ਹਾਸਰਸ [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ '''ਅਦਿੱਤਿਆ ਚੋਪੜਾ''' ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 12 ਦਸੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ]] ਦੀ ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਪਹਿਲੀ [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * {{Official website|http://www.yashrajfilms.com/microsites/rnbdjmicro/rnbdj.html}} * [https://www.youtube.com/watch?v=QB2fZsBZGYs ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਟ੍ਰੇਲਰ] - ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਸ * {{IMDb title|1182937|ਰਬ ਨੇ ਬਨਾ ਦੀ ਜੋੜੀ}} * {{mojo title|rabnebanadijodi|ਰਬ ਨੇ ਬਨਾ ਦੀ ਜੋੜੀ}} * [http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/13824/index.html ਰਬ ਨੇ ਬਨਾ ਦੀ ਜੋੜੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902072135/http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/13824/index.html |date=2011-09-02 }}, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ 'ਤੇ * [http://www.rediff.com/movies/rabne08.html ਰਬ ਨੇ ਬਨਾ ਦੀ ਜੋੜੀ], Rediff.com 'ਤੇ * [http://www.bbc.co.uk/shropshire/content/image_galleries/bollywood_buzz_rab_ne_gallery.shtml ਰਬ ਨੇ ਬਨਾ ਦੀ ਜੋੜੀ] ਬੀਬੀਸੀ 'ਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2008 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 6ghlwzs31wdr2nmugmjj5m0jdkkmtm3 0 90507 847239 705956 2026-09-23T20:04:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847239 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੈਣਾ ਲਾਲ ਕਿਦਵਈ | image = Naina_Kidwai_at_Horasis_Global_India_Business_Meeting_2012_(cropped).jpg | alt = Group GM of HSBC India | caption = Kidwai in 2012 | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1957}}<ref name=NLK-B-00>{{cite web |url=http://www.business-bios.com/naina-lal-kidwai/ |title=Business Biographies -Naina Lal Kidwai |accessdate=2012-01-04 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306173638/http://business-bios.com/naina-lal-kidwai |dead-url=yes }}</ref> | birth_place = [[India]] | nationality = [[India]]n | residence = [[India]] | occupation = [[Banker]] | years_active = 1982 – present | employer = [[HSBC]] | title = CEO and Country Head of HSBC India<ref name=NLK-B-01>{{cite web |url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=13590294&ticker=HSBA:LN |title=Businessweek Executive Profile -Naina Lal Kidwai |accessdate=2012-01-04}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=NLK-B-02>{{cite web |url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/women/naina-lal-kidwai.php |title=Indian Businesswomen - Naina Lal Kidwai |accessdate=2012-01-04 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705235055/http://www.whereincity.com/india/great-indians/women/naina-lal-kidwai.php |url-status=dead }}</ref> | boards = | religion = | alma_mater = [[Lady Shri Ram College for Women]], [[University of Delhi]]<ref name=NLK-B-00/><ref name=NLK-B-01/><br>[[Harvard Business School]],<ref name=NLK-B-00/><ref name=NLK-B-01/> [[Institute of Chartered Accountants of India]] | networth = | spouse = Rashid K. Kidwai | website = | footnotes = }} '''ਨੈਣਾ ਲਾਲ ਕਿਦਵਈ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ, ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਐਚ.ਐਸ.ਬੀ.ਸੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਪਧਰੀ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਮਬਰਸ ਆਫ਼ ਕਮਰਸ ਐੰਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਾਕਾਰ]] ej03rooy56kgp4g7llxorj7y13ttnmt 0 90773 847490 543902 2026-09-24T11:49:08Z Nitesh Gill 8973 847490 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ | image = Sidra-Ameen.png|200x | country = ਪਾਕਿਸਤਾਨ | fullname = | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1992|04|7|df=yes}} | birth_place = | heightft = | heightinch = | batting = ਸੱਜੂ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼ | bowling = ਸੱਜੇ-ਹੱਥੀਂ (ਮੱਧਮ ਤੇਜ ਗਤੀ ਨਾਲ) | role = | international = true | testdebutdate = | testdebutyear = | testdebutagainst = | testcap = | lasttestdate = | lasttestyear = | lasttestagainst = | odidebutdate = 26 ਅਪ੍ਰੈਲ | odidebutyear = 2011 | odidebutagainst = ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ | odicap = | lastodidate = 27 ਜੁਲਾਈ | lastodiyear = 2016 | lastodiagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ | odishirt = | T20Idebutdate = 24 ਅਪ੍ਰੈਲ | T20Idebutyear = 2011 | T20Idebutagainst = ਆਇਰਲੈਂਡ | T20Icap = | lastT20Idate = 5 ਜੁਲਾਈ | lastT20Iyear = 2016 | lastT20Iagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ | T20Ishirt = | club1 = | year1 = | club2 = | year2 = | club3 = | year3 = | deliveries = | columns = 2 | column1 = [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓ.ਡੀ.ਆਈ.]] | matches1 = 15 | runs1 = 153 | bat avg1 = 11.76 | 100s/50s1 = 0/1 | top score1 = 52 | deliveries1 = - | wickets1 = - | bowl avg1 = - | fivefor1 = - | tenfor1 = - | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = 7/– | column2 = [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ20]] | matches2 = 15 | runs2 = 168 | bat avg2 = 14.00 | 100s/50s2 = 0/1 | top score2 = 53* | deliveries2 = - | wickets2 = - | bowl avg2 = - | fivefor2 = - | tenfor2 = - | best bowling2 = - | catches/stumpings2 = 5/– | date = 7 ਫ਼ਰਵਰੀ | year = 2017 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/362356.html ESPN Cricinfo }} '''ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ''' (ਜਨਮ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/362356.html |title=Player Profile: Sidra Ameen |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 April 2013}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ 2013 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਚਾਰ ਮੈਚ ਖੇਡੇ।<ref name="CricketArchive"/> ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2018 ICC ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24948923/pakistan-women-name-world-t20-squad-captain |title=Pakistan women name World T20 squad without captain |work=ESPN Cricinfo |access-date=10 October 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/877096| title=Squads confirmed for ICC Women's World T20 2018 |work=International Cricket Council |access-date=10 October 2018}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25117294/bismah-maroof-returns-women-world-t20-not-captain |title=Bismah Maroof returns for Women's World T20 but not as captain |work=ESPN Cricinfo |access-date=29 October 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/893086 |title=Bismah Maroof returns to Pakistan squad, Javeria Khan stays on as captain |work=International Cricket Council |access-date=29 October 2018}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2021 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.womenscriczone.com/pakistan-to-host-west-indies-for-three-match-odi-series-from-november-8 |title=West Indies to tour Pakistan for three ODIs from November 8; Javeria Khan to lead the hosts |work=Women's CricZone |access-date=21 October 2021}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2022 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.womenscriczone.com/maroof-returns-to-lead-pakistan-in-world-cup-2022 |title=Bismah Maroof returns to lead Pakistan in World Cup 2022 |work=Women's CricZone |access-date=24 January 2022}}</ref> 14 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਸਿਦਰਾ ਨੇ 104 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ WODI ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-pakistan-women-12th-match-1243920/match-report |title=Pakistan stay bottom as Fargana, Fahima lead Bangladesh to first World Cup victory |work=ESPN Cricinfo |access-date=14 March 2022}}</ref> 3 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ODI ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੈਂਕੜਾ (123 ਦੌੜਾਂ) ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Full Scorecard of PAK Women vs SL Women 2nd ODI 2022 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-pakistan-2022-1310976/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-1310985/full-scorecard |access-date=2022-06-06 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਅਗਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ODI ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 1,000 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Statsguru - Sidra Ameen - ODIs - cumulative averages |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/362356.html?class=9;orderby=batted_score;template=results;type=batting;view=cumulative |website=ESPNcricinfo |access-date=7 May 2024}}</ref> ਉਹ 2024 ICC ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/fatima-sana-to-lead-pakistan-in-icc-women-s-t20-world-cup.html |title=Fatima Sana to lead Pakistan in ICC Women's T20 World Cup |work=Pakistan Cricket Board |access-date=3 October 2024}}</ref> ਅਮੀਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2025 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2536639/pak-name-squad-for-womens-world-cup-qualifier|title=Pak name squad for Women's World Cup Qualifier|publisher=The Express Tribune|accessdate=11 April 2025}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ODI ਦੌਰਾਨ ਗੱਦਾਫੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ, ਅਮੀਨ ਨੇ 150 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ ਨਾਬਾਦ 121 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ODI ਸੈਂਕੜਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=More Women's ODI Centuries Than All Pakistan Caps Combined: Senior Batter Creates History With Century Vs SA |url=https://www.wisden.com/cricket-news/more-womens-odi-centuries-than-all-pakistan-caps-combined-senior-batter-creates-history-with-century-vs-sa |website=Wisden |language=en |date=16 September 2025}}</ref> ਇਸ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ODI ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ 2,000 ਦੌੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite news |title=Pakistan opener Sidra Ameen becomes third woman to reach 2,000 ODI runs |url=https://dunyanews.tv/en/Cricket/906787-pakistan-opener-sidra-ameen-becomes-third-woman-to-reach-2000-odi-run |work=Dunya News |date=16 September 2025 |language=en}}</ref> ਉਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ODI ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ 110 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ 122 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਛੇਵਾਂ ODI ਸੈਂਕੜਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Sidra Ameen makes consecutive centuries against South Africa |url=https://24newshd.tv/20-Sep-2025/sidra-ameen-makes-consecutive-centuries-against-south-africa |work=24 News HD |date=20 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Brits 171* trumps Amin 122 as South Africa clinch series |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-pakistan-2025-26-1500381/pakistan-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-1500388/match-report |work=ESPNcricinfo |date=19 September 2025}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] lynk86u0p5iv4d7bn62sycdv0qt68bm 847492 847490 2026-09-24T11:49:30Z Nitesh Gill 8973 /* ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ */ 847492 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ | image = Sidra-Ameen.png|200x | country = ਪਾਕਿਸਤਾਨ | fullname = | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1992|04|7|df=yes}} | birth_place = | heightft = | heightinch = | batting = ਸੱਜੂ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼ | bowling = ਸੱਜੇ-ਹੱਥੀਂ (ਮੱਧਮ ਤੇਜ ਗਤੀ ਨਾਲ) | role = | international = true | testdebutdate = | testdebutyear = | testdebutagainst = | testcap = | lasttestdate = | lasttestyear = | lasttestagainst = | odidebutdate = 26 ਅਪ੍ਰੈਲ | odidebutyear = 2011 | odidebutagainst = ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ | odicap = | lastodidate = 27 ਜੁਲਾਈ | lastodiyear = 2016 | lastodiagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ | odishirt = | T20Idebutdate = 24 ਅਪ੍ਰੈਲ | T20Idebutyear = 2011 | T20Idebutagainst = ਆਇਰਲੈਂਡ | T20Icap = | lastT20Idate = 5 ਜੁਲਾਈ | lastT20Iyear = 2016 | lastT20Iagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ | T20Ishirt = | club1 = | year1 = | club2 = | year2 = | club3 = | year3 = | deliveries = | columns = 2 | column1 = [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓ.ਡੀ.ਆਈ.]] | matches1 = 15 | runs1 = 153 | bat avg1 = 11.76 | 100s/50s1 = 0/1 | top score1 = 52 | deliveries1 = - | wickets1 = - | bowl avg1 = - | fivefor1 = - | tenfor1 = - | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = 7/– | column2 = [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ20]] | matches2 = 15 | runs2 = 168 | bat avg2 = 14.00 | 100s/50s2 = 0/1 | top score2 = 53* | deliveries2 = - | wickets2 = - | bowl avg2 = - | fivefor2 = - | tenfor2 = - | best bowling2 = - | catches/stumpings2 = 5/– | date = 7 ਫ਼ਰਵਰੀ | year = 2017 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/362356.html ESPN Cricinfo }} '''ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ''' (ਜਨਮ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/362356.html |title=Player Profile: Sidra Ameen |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 April 2013}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ 2013 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਚਾਰ ਮੈਚ ਖੇਡੇ। ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2018 ICC ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24948923/pakistan-women-name-world-t20-squad-captain |title=Pakistan women name World T20 squad without captain |work=ESPN Cricinfo |access-date=10 October 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/877096| title=Squads confirmed for ICC Women's World T20 2018 |work=International Cricket Council |access-date=10 October 2018}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25117294/bismah-maroof-returns-women-world-t20-not-captain |title=Bismah Maroof returns for Women's World T20 but not as captain |work=ESPN Cricinfo |access-date=29 October 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/893086 |title=Bismah Maroof returns to Pakistan squad, Javeria Khan stays on as captain |work=International Cricket Council |access-date=29 October 2018}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2021 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.womenscriczone.com/pakistan-to-host-west-indies-for-three-match-odi-series-from-november-8 |title=West Indies to tour Pakistan for three ODIs from November 8; Javeria Khan to lead the hosts |work=Women's CricZone |access-date=21 October 2021}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2022 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.womenscriczone.com/maroof-returns-to-lead-pakistan-in-world-cup-2022 |title=Bismah Maroof returns to lead Pakistan in World Cup 2022 |work=Women's CricZone |access-date=24 January 2022}}</ref> 14 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਸਿਦਰਾ ਨੇ 104 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ WODI ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-pakistan-women-12th-match-1243920/match-report |title=Pakistan stay bottom as Fargana, Fahima lead Bangladesh to first World Cup victory |work=ESPN Cricinfo |access-date=14 March 2022}}</ref> 3 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ODI ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੈਂਕੜਾ (123 ਦੌੜਾਂ) ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Full Scorecard of PAK Women vs SL Women 2nd ODI 2022 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-pakistan-2022-1310976/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-1310985/full-scorecard |access-date=2022-06-06 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਅਗਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ODI ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 1,000 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Statsguru - Sidra Ameen - ODIs - cumulative averages |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/362356.html?class=9;orderby=batted_score;template=results;type=batting;view=cumulative |website=ESPNcricinfo |access-date=7 May 2024}}</ref> ਉਹ 2024 ICC ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/fatima-sana-to-lead-pakistan-in-icc-women-s-t20-world-cup.html |title=Fatima Sana to lead Pakistan in ICC Women's T20 World Cup |work=Pakistan Cricket Board |access-date=3 October 2024}}</ref> ਅਮੀਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2025 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2536639/pak-name-squad-for-womens-world-cup-qualifier|title=Pak name squad for Women's World Cup Qualifier|publisher=The Express Tribune|accessdate=11 April 2025}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ODI ਦੌਰਾਨ ਗੱਦਾਫੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ, ਅਮੀਨ ਨੇ 150 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ ਨਾਬਾਦ 121 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ODI ਸੈਂਕੜਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=More Women's ODI Centuries Than All Pakistan Caps Combined: Senior Batter Creates History With Century Vs SA |url=https://www.wisden.com/cricket-news/more-womens-odi-centuries-than-all-pakistan-caps-combined-senior-batter-creates-history-with-century-vs-sa |website=Wisden |language=en |date=16 September 2025}}</ref> ਇਸ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ODI ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ 2,000 ਦੌੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite news |title=Pakistan opener Sidra Ameen becomes third woman to reach 2,000 ODI runs |url=https://dunyanews.tv/en/Cricket/906787-pakistan-opener-sidra-ameen-becomes-third-woman-to-reach-2000-odi-run |work=Dunya News |date=16 September 2025 |language=en}}</ref> ਉਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ODI ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ 110 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ 122 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਛੇਵਾਂ ODI ਸੈਂਕੜਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Sidra Ameen makes consecutive centuries against South Africa |url=https://24newshd.tv/20-Sep-2025/sidra-ameen-makes-consecutive-centuries-against-south-africa |work=24 News HD |date=20 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Brits 171* trumps Amin 122 as South Africa clinch series |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-pakistan-2025-26-1500381/pakistan-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-1500388/match-report |work=ESPNcricinfo |date=19 September 2025}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] repune50gxxi5dts7rtfkas25w986id 0 90879 847155 755180 2026-09-23T15:44:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847155 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤਨਿਸ਼ਠਾ ਚੈਟਰਜੀ | image = Tannishtha Chatterjee at Premiere of 'The Forest' (3).jpg | caption = Chatterjee at the premiere of ''[[The Forest (2009 film)|The Forest]]'' on 11 May 2012 | birth_date = {{birth date and age|df=y|1980|11|23}} | birth_place = [[ਪੂਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | birth_name = | residence = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰ]] | years_active = 2003–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = }} '''ਤਨਿਸ਼ਠਾ ਚੈਟਰਜੀ''' (ਜਨਮ 23 ਨਵੰਬਰ 1980) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਬਰਿਕ ਲੇਨ (2007) ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਾਰਨ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਫਿਲਮ ਮੋਨਿਕਾ ਅਲੀ ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ ਸੀ।<ref name="imdb">[[imdbname:1318578|Tannishtha Chatterjee]]. imdb.com</ref> ਇਸੇ ਫਿਲਮ ਵਿਚਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>[http://www.zimbio.com/pictures/gyDD_ydrxvm/British+Independent+Film+Awards+Arrivals/1FGOatZ1-YB/Tannishtha+Chatterjee Nomination at BIfA].</ref> ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਚਰਚਿਤ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਰਮਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਲੋਰੀਅਨ ਗੈਲੇਨਬਰਗਰ ਦੀ ਫਿਲਮ<ref>[http://au.movies.yahoo.com/Shadows+of+Time+(2005)/movie/13934/ Shadows of Time]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=January 2014}}</ref>, ਅਭੈ ਦਿਓਲ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਰੋਡ ਅਤੇ ਦੇਖ ਇੰਡੀਆ ਦੇਖ ਫਿਲਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਚੈਟਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ [[23 ਨਵੰਬਰ]] ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{cite web |url= http://www.indiajournal.com/pages/event.php?id=3628 |title= Tannishtha Chatterjee Rises To The Challenge In "Brick Lane" |accessdate= 2009-01-31 |last= |first= |coauthors= |date= 2008-06-20 |work= India Journal |publisher= }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਲੂਬੇਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>[http://specials.rediff.com/movies/2007/nov/06slide1.htm Career at NSD]. Specials.rediff.com. Retrieved on 2014-01-14.</ref> ==ਕਰੀਅਰ== ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚੈਟਰਜੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ, ਸ਼ੈਡੋਜ਼ ਆਫ ਟਾਈਮ ਨੇ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਅਤੇ "ਬਰਲਿਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਥੋ ਸੇਨ-ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਹਵਾ ਐਨੀ ਡੇ (ਲੇਟ ਦਿ ਵਿੰਡ ਬਲੋ) 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਰਲਿਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰਬਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਖੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਚੈਟਰਜੀ ਨੇ ਸਟ੍ਰਿੰਗਜ਼, ਕਸਤੂਰੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੀਬਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਸਾਰਾ ਗਾਵਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਬ੍ਰਿਕ ਲੇਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਕਸਪੋਜਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਚੈਟਰਜੀ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜੁਡੀ ਡੇਂਚ ਅਤੇ ਐਨ ਹੈਥਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੈਟਰਜੀ ਨੇ ਭੋਪਾਲ: ਪ੍ਰੇਅਰ ਫਾਰ ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਰਟਿਨ ਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-07-14/news-interviews/27897228_1_tannishtha-chatterjee-bhopal-gas-tragedy-indian-actors Expected to be acting with Sheen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025151227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-07-14/news-interviews/27897228_1_tannishtha-chatterjee-bhopal-gas-tragedy-indian-actors |date=2012-10-25 }}. Articles.timesofindia.indiatimes.com (2008-07-14). Retrieved on 2014-01-14.</ref> ਉਹ ਅਭੈ ਦਿਓਲ ਨਾਲ ਰੋਡ, ਮੂਵੀ ਵਿੱਚ ਮੁਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈਸ 'ਚ ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਮੋਨੀਕਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।<ref>[https://web.archive.org/web/20090707074331/http://www.cinemawithoutborders.com/news/127/ARTICLE/1608/2008-06-13.html An interview with Tannishtha Chatterjee, main actress of BRICK LANE]. cinemawithoutborders.com (2008-06-13.html)</ref> ਚੈਟਰਜੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ 62ਵੇਂ ਕਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਝੰਡਾ ਧਾਰਕ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਬੰਬੇ ਸਮਰ ਲਈ ਮਿਆਕ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਲੂਸੀ ਲੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਮੀਨਾ", ਹਾਫ ਦਿ ਸਕਾਈ ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, 'ਚ ਵੀ ਨਜਰ ਆਈ।<ref>{{cite news | url=http://blogs.reuters.com/indiamasala/2009/11/30/iffi-2009-interview-tannishtha-chatterjee/ | work=Reuters | title=IFFI 2009: INTERVIEW – Tannishtha Chatterjee | date=2009-11-30 | access-date=2020-03-20 | archive-date=2009-12-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091202085341/http://blogs.reuters.com/indiamasala/2009/11/30/iffi-2009-interview-tannishtha-chatterjee/ | dead-url=yes }}</ref> ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ, ਰੋਡ, ਪੰਨਾ 3<ref>[https://web.archive.org/web/20070630122222/http://www.indiafm.com./celebrities/filmography/13530/index.html Tannishtha Chatterjee]. indiafm.com</ref>, ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। ਲੰਦਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋਸਲੀਨ ਪੁਕ ਨਾਲ ਗਾਇਆ। ਚੈਟਰਜੀ 2010 ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਜਿਊਰੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.asiapacificscreenawards.com/ |title=Promoting Films And Filmmakers Of The Asia-Pacific To A Global Audience |publisher=Asia Pacific Screen Awards |date= |accessdate=2012-07-10}}</ref> ਉਹ ਰਾਧਿਕਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਵਿਨੈ ਸਪ੍ਰੁ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਈ ਲਵ ਨਿਊ ਯੀਅਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{cite news| url=http://www.telegraphindia.com/1110515/jsp/graphiti/story_13982039.jsp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | title=A class act | date=2011-05-15}}</ref><ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-interviews/29548944_1_tannishtha-chatterjee-sunny-deol-kangna-ranaut | work=The Times Of India | title=Tannishtha Chatterjee to work with Sunny Deol | date=2011-05-15 | access-date=2020-03-20 | archive-date=2012-06-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120609144156/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-interviews/29548944_1_tannishtha-chatterjee-sunny-deol-kangna-ranaut | dead-url=yes }}</ref> == ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable" ! ਸਾਲ <br> ! ਫਿਲਮ !ਰੋਲ |- | rowspan="3" |2016 | ''ਡਾਕਟਰ ਰਖਮਬਾਈ<br> '' |''ਡਾਕਟਰ ਰਖਮਬਾਈ'' |- | ''ਅਨਇੰਡੀਅਨ'' |ਮੀਰਾ<br> |- | ''ਲਾਇਨ'' |ਨੂਰ |- | rowspan="6" |2015 | ''ਗੋਰ ਹਰੀ ਦਾਸਤਾਨ<br> '' |ਅਨੀਤਾ<br> |- | ''ਐਂਗਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਗੌਡਡੈੱਸ<br> '' |ਨਰਗਿਸ ਨਸਰੀਨ<br> |- | ''ਪਾਰਚਡ'' |ਰਾਨੀ<br> |- | ''ਰਫ ਬੁੱਕk''<ref name="roughbook-Mahadevan">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/worldcinema/ananth-mahadevan-s-rough-book-brings-indian-education-into-sharp-focus/article1-1288908.aspx/|title=Ananth Mahadevan's Rough Book brings Indian education into sharp focus|publisher=Hindustan Times|access-date=23 February 2015|archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217120155/http://www.hindustantimes.com/worldcinema/ananth-mahadevan-s-rough-book-brings-indian-education-into-sharp-focus/article1-1288908.aspx|dead-url=yes}}</ref> |ਸੰਤੋਸ਼ੀ<br> |- | ਫੀਸਟ ਆਫ ਵਾਰਾਨਸੀ <br> |ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਰਾਜਵੀਰ ਸਕਸੈਨਾ<br> |- | ''ਆਈ ਲਵ ਨਿਊ ਯੀਅਰ<br> '' |ਰਿਆ<br> |- | rowspan="2" |2014 | ''ਚੌਰੰਗਾ'' |ਧਨੀਆ<br> |- | ਸਨਰਾਈਸ<br> |ਲੀਲਾ<br> |- | rowspan="5" |2013 | ''ਭੋਪਾਲ: ਪਰੇਅਰ ਫਾਰ ਰੇਨ<br> '' |ਲੀਲਾ<br> |- | ''ਸਿਧਾਰਥ'' |ਸੁਮਨ ਸੈਨੀ<br> |- |''ਮਾਨਸੂਨ ਸ਼ੂਟਆਊਟ'' |ਰਾਨੀ<br> |- | ''ਗੁਲਾਬ ਗੈਂਗ<br> '' |ਕਜਰੀ<br> |- | ''ਦੇਖ ਇੰਡੀਅਨ ਸਰਕਸ'' |ਕਜਰੋ<br> |- | rowspan="2" |2012 | ''ਅੰਨਾ ਕਾਰਨੀਨਾ<br> '' |ਮਾਸ਼ਾ<br> |- | ''ਜਲਪਰੀ'' |ਸ਼ਬਰੀ<br> |- |2012 | ਜਲ<br> |ਕਜਰੀ<br> |- | 2010 | ''ਰੋਡ'' |ਜਿਪਸੀ ਔਰਤ<br> |- | rowspan="2" |2009 | ''ਬੌਂਬੇ ਸਮਰ'' |ਗੀਤਾ<br> |- |ਰਾਨੀ<br> |- |2008 | ''ਵਾਈਟ ਐਲੀਫੈਂਟ<br> '' |ਸੀਤਾ<br> |- |2007 | ''ਬਰਿਕ ਲੇਨ<br> '' |ਨਜ਼ਰੀਨ ਅਹਿਮਦ<br> |- | rowspan="2" |2006 | ਸਟਰਿੰਗਸ<br> |- | ਬਾਈਬਰ<br> |ਨਿਤਾ<br> |- | rowspan="2" |2005 | ''ਡਾਈਵੋਰਸ'' |ਕਮਲਾ<br> |- | ''ਸ਼ੈਡੋਸ ਆਫ ਟਾਈਮ'' |ਮਾਸ਼ਾ<br> |- | rowspan="2" |2004 | ''ਹਵਾ ਆਨੇ ਦੇ'' |ਮੋਨਾ<br> |- |ਬਸ ਯੂੰ ਹੀ<br> |- |2003 | ''ਸਵਾਰਾਜ'' |} ===ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼=== {| class="wikitable" border="1" |- style="background:#ccc;" ! Year !! Title !! Role !!Platform !!Notes |- | 2019 || ਪਰਛਾਈ || ਲਾਵਾਨੀ ||[[ਜ਼ੀ5]] ||<ref>{{Cite web|url=https://zeetv.zee5.com/tannishtha-chatterjee-in-a-traditional-look-on-the-sets-of-parchhayee/amp/|title=Tannishtha Chatterjee In A Traditional Look On The Sets Of Parchhayee|website=Zee Tv|language=en-IN|access-date=2019-10-02|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320115233/https://zeetv.zee5.com/tannishtha-chatterjee-in-a-traditional-look-on-the-sets-of-parchhayee/amp/|dead-url=yes}}</ref> |- |} ==Awards== {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਫੰਕਸ਼ਨ ! ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਜੇਤੂ |- |2006 |[[ਓਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] | rowspan="2" | ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ |''ਬੀਬਰ'' |{{yes}} |- | rowspan="2" |2007 |[[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਪੈਨਡੈਂਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2007]] |''[[ਬ੍ਰਿਕ ਲੇਨ]]'' |{{No}} |- |[[ਬੰਗਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ' ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] |ਮੋਸਟ ਪ੍ਰੋਮਿਸਿੰਗ ਐਕਟਰਸ |''[[ਬੀਬਰ]]'' |{{yes}} |- |2009 |ਮਹਿੰਦਰਾ [[ਇੰਡੋ-ਅਮਰੀਕਨ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ]] | rowspan="3" |ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ |ਬੋਂਬੇ ਸਮਰ |{{yes}} |- |2010 |[[ਸਟਾਰਡਸਟ ਅਵਾਰਡ]] |''[[ਰੋਡ, ਮੂਵੀ]]'' |{{No}} |- | rowspan="2" |2012 |ਐਨ.ਵਾਈ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ [[ਇੰਡੋ-ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ]] | rowspan="2" |''[[ਦੇਖ ਇੰਡੀਅਨ ਸਰਕਸ]]'' |{{yes}} |- |ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ |ਖ਼ਾਸ ਜਿਉਰੀ ਅਵਾਰਡ |{{yes}} |- | rowspan="3" |2016 |[[ਲੰਦਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] |ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਿਨੇਮਾ 'ਚ ਯੋਗਦਾਨ | |{{yes}} |- |Festival2valenciennes | rowspan="2" |Best Actress | rowspan="2" |[[Parched]] |{{yes}} |- |[[Indian Film Festival of Los Angeles]] |{{yes}} |- |2017 |[[Pune International Film Festival]] | Best Actress |[[Dr. Rakhmabai]] |{{yes}} |- |2019 |[[Busan International Film Festival]] | Asia Star Award<ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/tannishtha-chatterjee-honoured-with-asia-star-award-at-busan-international-film-festival/1634468 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-03-20 |archive-date=2020-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320115235/https://www.outlookindia.com/newsscroll/tannishtha-chatterjee-honoured-with-asia-star-award-at-busan-international-film-festival/1634468 |url-status=dead}}</ref> |[[Roam Rome Mein]] |{{yes}} |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|35em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]] 4llpa3ptx48pop5yzy8eysyqmwu9rpu 0 91843 847333 538147 2026-09-24T02:26:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847333 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਬਾਰਬਾਰਾ ਐਕਲਿਨ | image = Barbara Acklin.jpg | caption = Acklin in a promotional photo by [[Brunswick Records]], 1970. | image_size = | background = solo_singer | birth_name = ਬਾਰਬਾਰਾ ਜੀਨ ਐਕਲਿਨ | alias = ਬਾਰਬਾਰਾ ਐਲਿਨ | birth_date = {{birth date|1943|2|28|df=y}} | birth_place = [[ਔਕਲੈਂਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਯੂਐਸ | death_date = {{death date and age|1998|11|27|1943|2|28|df=y}} | death_place = [[ਓਹਾਮਾ, ਨੇਬਰਾਸਕਾ]], ਯੂਐਸ. | origin = [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ]], ਯੂਐਸ | instrument = | genre = {{flatlist| *[[Rhythm and blues|R&B]] *[[Soul music|soul]] }} | occupation = {{flatlist| *[[Singing|Singer]] *[[songwriter]] }} | Residence = | years_active = c.1961&ndash;1998 | label = {{flatlist| *St Lawrence * [[Chess Records|Chess]] *[[Brunswick Records|Brunswick]] *[[Chi Sound Records|Chi-Sound]] *[[Capitol Records|Capitol]] }} | associated_acts = {{flatlist| *[[Monk Higgins]] *[[Gene Chandler]] *[[Eugene Record]] *[[The Chi-Lites]] }} | website = | current_members = | past_members = | notable_instruments = }} '''ਬਾਰਬਾਰਾ ਜੀਨ ਐਕਲਿਨ''' (28 ਫਰਵਰੀ, 1943<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Acklin&GSfn=Barbara&GSbyrel=in&GSdy=1998&GSdyrel=in&GSob=n&GRid=14764743& Barbara Acklin at Find-A-Grave].</ref> – 27 ਨਵੰਬਰ, 1998) ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਰੂਹ ਗਾਇਕਾ  ਅਤੇ [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਸੀ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਫਲ 1960 ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ "ਲਵ ਮੇਕਜ਼ ਅ ਵੀਮਨ" ਸੀ।  == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ == '''ਐਕਲਿਨ''' ਓਕਲੈਂਡ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ 1948 ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ|ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ]] ਚਲੀ ਗਈ।ਜਦੋਂ ਉਹ 11ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ,ਓਦੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਗਾਓਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਟੀਨ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਨਾਇਟ ਕਲੱਬਾ ਵਿੱਚ ਗਾਓਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਚੈੱਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਫੋਂਟਏਲਾ ਬਾਸ, ਏੱਟਾ ਜੇਮਜ਼,ਕੋਕੋ ਟਾਇਲਰ ਦੀਆਂ ਰਿਕਾਰਜ਼ ਸਮੇਂ ਬੈਕਗਰਾਉਂਡ 'ਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref name="obit">{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-barbara-acklin-1190387.html|title=Obituary|last=Leigh, Spencer|date=10 December 1998|work=The Independent}}</ref><ref name="allmusic">[{{Allmusic|class=artist|id=p3501|pure_url=yes}} The AllMusic guide]</ref> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਜ਼ === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! rowspan="2" |ਸਾਲ ! rowspan="2" |ਸਿਰਲੇਖ ! colspan="2" | ਸਿਖਰ ਚਾਰਟ ਪੋਜ਼ੀਸਨ ! rowspan="2" |ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ |- style="font-size:smaller;" ! width="35" | US<br> <ref name="us">{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/barbara-acklin-mn0000145669|title=US Charts > Barbara Acklin|website=[[Billboard (magazine)|''Billboard'']]|access-date=2016-01-27}}</ref> ! width="35" | US<br> R&B |- | rowspan="1" | 1968 | align="left" |''ਲਵ ਮੇਕਜ਼ ਅ ਵੀਮਨ'' | 146 | 48 | rowspan="5" | ਬਰੂਨਸਵਿਕ |- | rowspan="1" | 1969 | align="left" |''ਸੇਵਨ ਡੇਅਜ ਓਫ਼ ਨਾਇਟ'' | &mdash; | &mdash; |- | rowspan="1" | 1970 | align="left" |''ਸਮਵਨ ਏਲਸ 'ਜ਼ ਆਰਮਜ਼'' | &mdash; | &mdash; |- | rowspan="1" | 1971 | align="left" |''ਆਈ ਡਿੱਡ ਇਟ'' | &mdash; | &mdash; |- | rowspan="1" | 1973 | align="left" |ਆਈ ਕਾਲ ਇਟ ਟ੍ਰਬਲ |&mdash; | &mdash; |- | rowspan="1" | 1975 | align="left" |''ਐ ਪਲੇਸ ਇਨ ਦ ਸਨ '' | &mdash; | &mdash; | rowspan="1" |ਕੈਪੀਟੋਲ |- | colspan="15" style="font-size:90%" | "—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} === ਸੰਕਲਨ ਐਲਬਮ === * ''ਗਰੂਵੀ ਆਈਡਿਆਜ਼''(1987, Kent) * ''ਗ੍ਰੇਟੇਸਟ ਹਿਟਜ਼'' (1995, Brunswick) * ''ਬ੍ਰੁਨਸਵਿਕ ਸਿੰਗਲਜ਼ A's & B's'' (1999, Edsel) * ''20 ਗ੍ਰੇਟੇਸਟ ਹਿਟਜ਼'' (2002, Brunswick) * ''ਦ ਬਰੂਨਸਵਿਕ ਐਂਥਲੋਜੀ ''(2002, Brunswick) * ''ਦ ਬੇਸਟ ਓਫ  ਬਾਰਬਾਰਾ ਐਕਲਿਨBarbara Acklin'' (2003, Collectables) * ''ਦ ਕੰਪਲੀਟ  ''ਬਾਰਬਾਰਾ ਐਕਲਿਨ ਓਨ ਬਰੂਨਸਵਿਕ  ਰਿਕਾਰਡਜ਼(2004, Edsel) === ਸਿੰਗਲਜ਼ === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! rowspan="2" |ਸਾਲ  ! rowspan="2" |ਸਿਰਲੇਖ ! colspan="3" |ਸਿਖਰ ਚਾਰਟ ਪੋਜ਼ੀਸਨ |- style="font-size:smaller;" ! width="35" | US ! width="35" | US<br> R&B ! width="35" | CAN<br> <ref name="can">{{Cite web|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/list.aspx?OCRText=Barbara+Acklin&|title=CAN Charts > Barbara Acklin|publisher=''[[RPM (magazine)|RPM]]''|access-date=2016-02-02|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018043937/https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/list.aspx?OCRText=Barbara+Acklin&|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="1" | 1966 | align="left" | "ਆਈ ਐਮ ਨੋਟ ਮੈਡ ਐਨੀਮੋਰ" | &mdash; | &mdash; | &mdash; |- | rowspan="2" | 1967 | align="left" | "ਫੂਲ,ਫੂਲ,ਫੂਲ (Look in the Mirror)" | &mdash; | &mdash; | &mdash; |- | align="left" | "ਆਈ ਹੈਵ ਗੋਟ ਯੂ ਬੇਬੀ" | &mdash; | &mdash; | &mdash; |- | rowspan="4" | 1968 | align="left" | "ਸ਼ੋਅ ਮੀ ਦ ਵੇ ਟੂ ਗੋ" <small>( Gene Chandler ਨਾਲ)</small> | &mdash; | 30 | &mdash; |- | align="left" | "ਲਵ ਮੇਕਜ਼ ਅ ਵੀਮਨ" | 15 | 3 | 15 |- | align="left" | "ਫ੍ਰੋਮ ਦ ਟੀਚਰ ਟੂ ਦ ਪ੍ਰਿਚਰ" <small>(ਜੇਨੇ ਸੈਂਡਲਰ ਨਾਲ)</small> | 57 | 16 | 34 |- | align="left" | "ਜਸਟ ਐਂਟ ਨੋ ਲਵ" | 67 | 23 | 53 |- | rowspan="4" | 1969 | align="left" | "ਐਮ ਆਈ ਦ ਸੇਮ ਗਰਲ" | 79 | 33 | 52 |- | align="left" | "ਲਿਟਲ ਗ੍ਰੀਨ ਐਪਲ" <small>(ਜੇਨੇ ਸੈਂਡਲਰ ਨਾਲ)</small> | &mdash; | &mdash; | &mdash; |- | align="left" | "ਅ ਰੈਗਗੇਡੀ ਰਾਇਡ" | &mdash; | &mdash; | &mdash; |- | align="left" | "ਆਫਟਰ ਯੂ"<br> | &mdash; | 30 | &mdash; |- | rowspan="2" | 1970 | align="left" | "ਸਮਵਨ ਏਲਸ 'ਜ਼ ਆਰਮਜ਼" | &mdash; | &mdash; | &mdash; |- | align="left" | "ਆਈ ਡਿੱਡ ਇਟ" | 121 | 28 | &mdash; |- | rowspan="2" | 1971 | align="left" | "ਆਈ ਕਾਂਟ ਡੂ ਮਾਈ ਥਿੰਗ" | &mdash; | &mdash; | &mdash; |- | align="left" | "ਲੇਡੀ,ਲੇਡੀ,ਲੇਡੀ" | &mdash; | 44 | &mdash; |- | rowspan="1" | 1972 | align="left" | "ਆਈ ਕਾਲ ਇਟ ਟ੍ਰਬਲ" | &mdash; | 49 | &mdash; |- | rowspan="1" | 1973 | align="left" | "ਆਈ ਵਿਲ ਬੇਕ ਮੀ ਅ ਮੈਨ" | &mdash; | &mdash; | &mdash; |- | rowspan="1" | 1974 | align="left" | "ਰੈਨਡ੍ਰੋਪ੍ਸ" | &mdash; | 14 | &mdash; |- | rowspan="2" | 1975 | align="left" | "ਸਪੈਸ਼ਲ ਲਵਿੰਗ" | &mdash; | 73 | &mdash; |- | align="left" | "ਗਿਵ ਮੀ ਸਮ ਓਫ ਯੂਅਰ ਸਵੀਟ ਲਵ" | &mdash; | 98 | &mdash; |- | colspan="15" style="font-size:90%" | "—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ == * [https://books.google.com/books?id=2kkcmS0AzMEC&pg=PA134&lpg=PA134&dq=pruter+%22chicago+soul%22&source=bl&ots=5izRwMLVvh&sig=L2YvJops6UO5OS3QHHo9lcUs9iw&hl=en&ei=PfKBTv62I7OY1AXolcmtAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEMQ6AEwBA#v=onepage&q=%22barbara%20acklin%22&f=false Pruter, Robert.] [https://books.google.com/books?id=2kkcmS0AzMEC&pg=PA134&lpg=PA134&dq=pruter+%22chicago+soul%22&source=bl&ots=5izRwMLVvh&sig=L2YvJops6UO5OS3QHHo9lcUs9iw&hl=en&ei=PfKBTv62I7OY1AXolcmtAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEMQ6AEwBA#v=onepage&q=%22barbara%20acklin%22&f=false ''Chicago Soul'']. Chicago: University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-06259-9 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] 55yazf20uw4qvul6b1g7tsss9az2fxy 0 92250 847100 730620 2026-09-23T12:07:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847100 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Background=solo_singer|background=solo_singer|Name=<span id="result_box" class="short_text" lang="pa"><span class="">ਜੈਕਸਨ</span> <span class="">ਹੈਰਿਸ</span></span>|name=Jackson Harris <!-- Commented out because image was deleted: <nowiki>|</nowiki> image = Jackson_Harris_Studio.jpg -->|caption=<span id="result_box" class="short_text" lang="pa"><span class="">ਜੈਕਸਨ</span> <span class="">ਹੈਰਿਸ</span></span> ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ<br>|birth_place=[[New York City|<span id="result_box" class="short_text" lang="pa"><span class="">ਨਿਊਯਾਰਕ,</span> <span>ਨਿਊਯਾਰਕ,</span> <span>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ</span></span>]]|Genre=[[Teen pop|ਪੌਪ]],[[Teen pop|ਟੀਨ]][[Teen pop|ਪੌਪ]]|genre=[[Pop music|Pop]], [[teen pop]]|Occupation=[[Singer-songwriter|<span id="result_box" class="short_text" lang="pa"><span class="">ਗਾਇਕ</span><span class="">-</span><span class="">ਗੀਤਕਾਰ,</span> <span class="">ਸੰਗੀਤਕਾਰ</span></span>]]|occupation=[[Singer-songwriter]], musician|Instrument=Vocals, guitar|instrument=Vocals, guitar|Years_active=2010–ਹੁਣ|years_active=2010–present|Label=77 ਈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ (2010–ਹੁਣ)|label=77 East Records (2010–present)|Associated_acts=[[Cody Simpson|ਕੋਡੀ ਸਿਮਪਸਨ, ਫਿਫਥ ਹਾਰਮਨੀ, ਚੇਰ ਲਾਯਡ]][[Cher Lloyd|<nowiki/>]]|associated_acts=[[Cody Simpson]], [[Fifth Harmony]], [[Cher Lloyd]]|website=[http://jacksonharrismusic.com]}}'''ਜੈਕਸਨ ਹੈਰਿਸ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਏਕਲ "ਲਾਇਫ ਥਰੂ ਏ ਲੇਂਸ" ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਲਬੋਰਡ ਟਵਿਟਰ ਇਮਰਜਿੰਗ ਆਰਟਿਸਟ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 20 ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref name="billboard1">{{Cite web|url=http://www.billboard.com/artist/6121038/jackson-harris/chart|title=Jackson Harris|publisher=Billboard.com|access-date=5 October 2014|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225194948/http://www.billboard.com/artist/6121038/jackson-harris/chart|url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਹੈਰਿਸ [[New York City|<span id="result_box" class="short_text" lang="pa"><span class="">ਨਿਊਯਾਰਕ,</span> <span>ਨਿਊਯਾਰਕ,</span> <span>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ</span></span>]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਰਿਵਰਡੇਲ ਕੰਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਕੂਲੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == === 2010: ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, "ਅੰਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਆਫ ਮਾਈਂਡ", "ਲੌਂਗ ਸਟੋਰੀ ਸ਼ਾਰਟ" === ਹੈਰਿਸ ਨੇ ਜੇ-ਜ਼ੈਡ ਅਤੇ ਏਲਿਸੀਆ ਕੀਜ ਦਾ ਹਿਟ ਅੰਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਆਫ ਮਾਈਂਡ ਦਾ ਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.seventeen.com/entertainment/features/jackson-harris-feature|title=Jackson Harris Cover of Empire State of Mind|publisher=Seventeen|access-date=2013-04-22}}</ref> <span class="cx-segment" data-segmentid="76">24 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਯੂਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 200,000 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ।  ਹੈਰਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਏਪ "ਲੌਂਗ ਸਟੋਰੀ ਸ਼ਾਰਟ" ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ</span>।<ref>{{Cite web|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052748703794104575546350384237646|title=Teen Magazine Favorite Makes a 'Long Story Short'|publisher=Online.wsj.com|access-date=5 October 2014}}</ref> <span class="cx-segment" data-segmentid="76"> ਲਾਂਗ ਸਟੋਰੀ ਸ਼ਾਰਟ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਯੂਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾ ਫਰੇਡਲੈਂਡਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ</span> ਸੀ। === 2011: ''ਗੋ ਕਰੇਜ਼ੀ'' === 16 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ  ਉਸ ਨੇ 77 ਈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪਾਪ / ਡਾਂਸ ਗੀਤ "ਗੋ ਕਰੇਜ਼ੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਏਕਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cambio.com/2011/08/15/jackson-harris-go-crazy|title=Jackson Harris, 'Go Crazy' (Song Premiere)|date=15 August 2011|website=Cambio|access-date=5 October 2014}}</ref><ref>[http://www.relatemag.com/2012/09/chit-chatting-with-jackson-harris-again "Jackson Harris Follow-Up Interview • Relate Magazine"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160812084614/http://www.relatemag.com/2012/09/chit-chatting-with-jackson-harris-again/ |date=2016-08-12 }}.</ref> ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇ ਕਾਰਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਟਾਰਡ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਉਸਦੇ <span class="cx-segment" data-segmentid="79"><span class="cx-segment" data-segmentid="76">ਯੂਟਿਊਬ </span></span> ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ 5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ <span class="cx-segment" data-segmentid="76">ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। </span>{{citation needed|date=December 2014}} === 2012: ''ਕਮ <span id="result_box" class="short_text" lang="pa"><span class="">ਡਾਊਨ</span></span> ਬੈਕ ਟੂ ਅਰਥ'' === 12 ਜੂਨ 2012 ਨੂੰ ਆਈਟਿਊਨਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਿੰਗਲ ''ਕਮ ਡਾਊਨ ਬੈਕ ਟੂ ਅਰਥ''  ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੀਟੀ ਲਿਟਿਲ ਲਾਰਸ ਸਟਾਰ ਲੁਸੀ ਹੇਲ ਦੇ ਅਭਿਨੀਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <span id="result_box" class="" lang="hi"><span class=""></span></span><ref>{{Cite web|url=http://www.popstaronline.com/lucy-hale-stars-in-jackson-harris-music-video/|title=POPSTAR! » Lucy Hale Stars in Jackson Harris’ Music Video!|publisher=Popstaronlnie.com|access-date=5 October 2014|archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006161308/http://www.popstaronline.com/lucy-hale-stars-in-jackson-harris-music-video/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.teenvogue.com/entertainment/music/2012-07/jackson-harris/?slide=1|title=Teen Vogue! » Singer Jackson Harris on Breaking into the Music Industry|date=2012-05-15|publisher=TeenVogue.com|access-date=2013-04-22|archive-date=2014-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224063339/http://www.teenvogue.com/entertainment/music/2012-07/jackson-harris/?slide=1|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] abbjnuwage04knz4ephbiplnrz7xw43 0 93850 847276 615380 2026-09-23T22:07:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847276 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਰਭਪਾਤ | Image =Abortion Laws.svg | Width = 350 | Caption =Abortion laws globally<ref name="UN2013info">{{cite web|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/policy/WorldAbortionPolicies2013/WorldAbortionPolicies2013_WallChart.pdf|title=World Abortion Policies 2013|publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division|accessdate=31 July 2013}}</ref> {{leftlegend|#3465a4|Legal on request}} {{leftlegend|#73d216|Legal with justification}} {{leftlegend|#edd400|Illegal except for maternal life, health, rape, or fetal defects}} {{leftlegend|#c17d11|Illegal except for maternal life, health, or rape}} {{leftlegend|#f57900|Illegal except for maternal life or health}} {{leftlegend|#cc0000|Illegal, no exceptions}} {{leftlegend|#2e3436|Varies}} {{leftlegend|#b9b9b9|No information}} | ICD10 = {{ICD10|O|04||o|00}} | ICD9 = {{ICD9|779.6}} | DiseasesDB = 4153 | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 002912 | eMedicineSubj = article | eMedicineTopic = 252560 | MeshID = }} <!-- Terminology --> '''ਗਰਭਪਾਤ''' [[ਗਰਭ (ਥਣਧਾਰੀ ਪ੍ਰਾਣੀ)|ਗਰਭ]] ਦਾ ਅੰਤ [[ਬੱਚੇਦਾਨੀ|ਕੁੱਖ]] ਵਿੱਚੋਂ [[ਭਰੂਣ]] ਜਾਂ [[ਅਵਿਕਸਤ ਭਰੂਣ]] ਨੂੰ [[ਭਰੂਣ ਦੀ ਜਿਊਣਯੋਗਤਾ|ਖੁਦ ਦੇ ਜਿਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ]] ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਢਣਾ ਜਾਂ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਗਰਭਪਾਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ [[ਗਰਭਪਾਤ (miscarriage)]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਰਭਪਾਤ (induced abortion) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ''ਗਰਭਪਾਤ'' ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਗਰਭ ਦੇ ਪੈਦੇ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਖੁਦ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਗਰਭ ਦਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਖ਼ਾਤਮਾ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ReferenceA">{{cite journal|last1=Grimes|first1=DA |last2=Stuart |first2=G |title=Abortion jabberwocky: the need for better terminology |journal=Contraception |year=2010 |volume=81 |issue=2 |pages=93–6 |pmid=20103443 |doi=10.1016/j.contraception.2009.09.005}}</ref> <!-- Methods and safety --> ਨਵੀਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਦੋ ਦਵਾਈਆਂ [[ਮਿਫਾਪਰਿਸਟੋਨ]] ਅਤੇ [[ਪਰੋਸਟਾਗਲਾਂਡਿਨ]] [[ਪਹਿਲੇ ਟਰਿਮੇਸਟਰ]] ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹਨ।<ref name="ReferenceB">{{cite journal|last1=Kulier|first1=R|last2=Kapp|first2=N|last3=Gülmezoglu|first3=AM|last4=Hofmeyr|first4=GJ|last5=Cheng|first5=L|last6=Campana|first6=A|title=Medical methods for first trimester abortion.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=Nov 9, 2011|issue=11|pages=CD002855|pmid=22071804|doi=10.1002/14651858.CD002855.pub4}}</ref><ref name=Kapp2013/> ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਦੂਜੇ ਟਰਿਮੇਸਟਰ]]<ref name="ReferenceC">{{cite journal|last1=Wildschut|first1=H|last2=Both|first2=MI|last3=Medema|first3=S|last4=Thomee|first4=E|last5=Wildhagen|first5=MF|last6=Kapp|first6=N|title=Medical methods for mid-trimester termination of pregnancy.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=Jan 19, 2011|issue=1|pages=CD005216|pmid=21249669|doi=10.1002/14651858.CD005216.pub2}}</ref> ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name=Kapp2013/> [[ਜਨਮ ਕੰਟਰੋਲ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰਲਵੀ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਗਰਭ ਰੋਕੂ ਗੋਲੀ|ਗੋਲੀ]] ਅਤੇ [[ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਧਨਾਂ]] ਨੂੰ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name=Kapp2013>{{cite journal|last1=Kapp|first1=N|last2=Whyte|first2=P|last3=Tang|first3=J|last4=Jackson|first4=E|last5=Brahmi|first5=D|title=A review of evidence for safe abortion care.|journal=Contraception|date=Sep 2013|volume=88|issue=3|pages=350–63|pmid=23261233|doi=10.1016/j.contraception.2012.10.027}}</ref> [[ਵਿਕਸਤ ਸੰਸਾਰ]] ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ [[#ਸੁਰੱਖਿਆ|ਚਿਕਸਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ]] ਹੋਣ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਗਰਭਪਾਤ ਕਾਨੂੰਨ|ਸਥਾਨਿਕ ਕਾਨੂੰਨ]] ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="lancet-grimes">{{Cite journal |last1=Grimes |first1=D. A. |last2=Benson |first2=J. |last3=Singh |first3=S. |last4=Romero |first4=M. |last5=Ganatra |first5=B. |last6=Okonofua |first6=F. E. |last7=Shah |first7=I. H. |doi=10.1016/S0140-6736(06)69481-6 |title=Unsafe abortion: The preventable pandemic |journal=The Lancet |volume=368 |issue=9550 |pages=1908–1919 |year=2006 |pmid=17126724 |url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_4.pdf |format=PDF}}</ref><ref name=Ray2014>{{cite journal|last1=Raymond|first1=EG|last2=Grossman|first2=D|last3=Weaver|first3=MA|last4=Toti|first4=S|last5=Winikoff|first5=B|title=Mortality of induced abortion, other outpatient surgical procedures and common activities in the United States.|journal=Contraception|date=Nov 2014|volume=90|issue=5|pages=476–479|pmid=25152259|doi=10.1016/j.contraception.2014.07.012}}</ref> ਨਾ-ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗਰਭਪਾਤ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਸਿਹਤ ਨਾ ਹੀ ਸਰੀਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=BMJ2014/> [[ਸੰਸਾਰ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name=WHOPolicy2012>{{cite book|last1=Organization|first1=World Health|title=Safe abortion: technical and policy guidance for health systems|date=2012|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=9789241548434|page=8|edition=2nd ed.|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70914/1/9789241548434_eng.pdf?ua=1}}</ref> ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ [[ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਰਭਪਾਤਾਂ]] ਦੇ ਕਰਕੇ ਲਗਭਗ 47,000 [[ਮਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ]]<ref name=BMJ2014>{{Cite journal | last1 = Lohr | first1 = P. A. | last2 = Fjerstad | first2 = M. | last3 = Desilva | first3 = U. | last4 = Lyus | first4 = R. | title = Abortion | journal = BMJ | volume = 348 | page = f7553 | year = 2014 | doi = 10.1136/bmj.f7553}}</ref> ਅਤੇ 50 ਲੱਖ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=OBGY09>{{Cite journal |last1=Shah |first1=I. |last2=Ahman |first2=E. |title=Unsafe abortion: global and regional incidence, trends, consequences, and challenges |journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada |volume=31 |issue=12 |pages=1149–58 |date=December 2009 |pmid=20085681 |url=http://www.sogc.org/jogc/abstracts/full/200912_WomensHealth_1.pdf |format=PDF |access-date=2017-05-25 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716212405/http://www.sogc.org/jogc/abstracts/full/200912_WomensHealth_1.pdf |dead-url=yes }}</ref> <!-- Epidemiology --> ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 4 ਕਰੋੜ 40 ਲੱਖ ਗਰਭਪਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Sedgh 2012">{{Cite journal |last1=Sedgh |first1=G. |last2=Singh |first2=S. |last3=Shah |first3=I. H. |last4=Åhman |first4=E. |last5=Henshaw |first5=S. K. |last6=Bankole |first6=A. |doi=10.1016/S0140-6736(11)61786-8 |title=Induced abortion: Incidence and trends worldwide from 1995 to 2008 |journal=The Lancet |volume=379 |issue=9816 |pages=625–632 |year=2012 |pmid=22264435 |url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/Sedgh-Lancet-2012-01.pdf |format=PDF}}</ref> 2003 ਤੋਂ 2008 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਦਲੀ ਹੈ,<ref name="Sedgh 2012" /> ਪਿਛਲੇ ਬੀਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਜਨਮ ਕੰਟਰੋਲ]] ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਈ ਕਮੀ ਦੇ ਬਾਅਦ।<ref name="worldtrends2007">{{Cite journal |author=Sedgh G, Henshaw SK, Singh S, Bankole A, Drescher J |title=Legal abortion worldwide: incidence and recent trends |journal=Int Fam Plan Perspect |volume=33 |issue=3 |pages=106–116 |date=September 2007 |pmid=17938093 |doi=10.1363/ifpp.33.106.07 |url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3310607.html |access-date=2017-05-25 |archive-date=2009-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090819122933/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3310607.html |dead-url=yes }}</ref> {{as of|2008}}, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ "ਕਾਰਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਬਿਨਾਂ" ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਸੀ।<ref name=IJGO10/> ਪਰ, ਗਰਭ ਕਿੰਨੇ ਚਿਰ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਹੱਦ ਹੈ।<ref name=IJGO10>{{Cite journal|author=Culwell KR, Vekemans M, de Silva U, Hurwitz M|title=Critical gaps in universal access to reproductive health: Contraception and prevention of unsafe abortion |journal=[[International Journal of Gynecology & Obstetrics]] |volume=110 |pages=S13–16 |date=July 2010 |pmid=20451196 |doi=10.1016/j.ijgo.2010.04.003}}</ref> <!-- History, society and culture --> ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਲੰਮਾ [[ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਇਤਿਹਾਸ]] ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ [[ਗਰਭਰੋਧੀ (ਅਬੋਰਟੀਫਿਸੈਂਟ)|ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਚਿਕਤਿਸਾ]], ਤੇਜ਼ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ, [[ਸਰੀਰਿਕ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ]], ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਰਿਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ|ਰਿਵਾਇਤੀ ਢੰਗ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Management of Abortion, Chp 1">{{cite book|chapter=1. Abortion and medicine: A sociopolitical history|isbn=978-1-4443-1293-5|publisher=[[John Wiley & Sons, Ltd.]]|year=2009|location=[[Oxford, United Kingdom]]|title=Management of Unintended and Abnormal Pregnancy|edition=1st|editors=MPaul, ES Lichtenberg, L Borgatta, DA Grimes, PG Stubblefield, MD Creinin|first=Carole|last=Joffe|url=http://media.wiley.com/product_data/excerpt/62/14051769/1405176962.pdf|format=PDF|archiveurl=https://www.webcitation.org/62bppK1Iw?url=http://media.wiley.com/product_data/excerpt/62/14051769/1405176962.pdf|archivedate=21 ਅਕਤੂਬਰ 2011|deadurl=no|access-date=25 ਮਈ 2017}}</ref> [[ਗਰਭਪਾਤ ਕਾਨੂੰਨ|ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ]], ਅਕਸਰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਾਲਤ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਗੋਤਰ-ਗਮਨ]], ਬਲਾਤਕਾਰ, [[ਭਰੂਣ ਨੁਕਸ|ਭਰੂਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ]], ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ।<ref name="Dev98-07">{{Cite journal|last1=Boland |first1=R. |last2=Katzive |first2=L. |doi=10.1363/ifpp.34.110.08 |title=Developments in Laws on Induced Abortion: 1998–2007 |journal=International Family Planning Perspectives |volume=34 |issue=3 |pages=110–120 |year=2008 |pmid=18957353 |url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3411008.html}}</ref> ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਖ਼ਲਾਕੀ [[ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਪੱਖਾਂ|ਨੈਤਿਕ]] ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ 'ਤੇ [[ਗਰਭਪਾਤ ਬਹਿਸ|ਜਨਤਕ ਵਿਵਾਦ]] ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ [[ਗਰਭਪਾਤ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ|ਗਰਭਪਾਤ ਵਿਰੁੱਧ]] ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਰਭ ਜਾਂ ਭਰੂਣ [[ਜਿਉਂਣ ਦੇ ਹੱਕ]] ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ [[ਕਤਲ]] ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="Pastor Mark Driscoll">{{Cite news |author=Pastor Mark Driscoll |title=What do 55 million people have in common? |publisher=Fox News |date=18 October 2013 |accessdate=2 July 2014 |url=http://www.foxnews.com/opinion/2013/10/18/what-do-55-million-people-have-in-common/ |archive-date=31 ਅਗਸਤ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831022138/http://www.foxnews.com/opinion/2013/10/18/what-do-55-million-people-have-in-common/ |url-status=dead}}</ref><ref name="Dale Hansen">{{Cite news|author=Dale Hansen |title=Abortion: Murder, or Medical Procedure? |publisher=Huffington Post |date=18 March 2014 |accessdate=2 July 2014 |url=http://www.huffingtonpost.com/dale-hansen/abortion-murder-or-medica_b_4986637.html}}</ref> ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ [[ਗਰਭਪਾਤ ਪੱਖੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ|ਗਰਭਪਾਤ ਪੱਖੀ ਮੁਹਿੰਮ]] ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੱਕ|ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣ]]<ref name="Taylor and Francis">{{cite book|last1=Sifris|first1=Ronli Noa|title=Reproductive Freedom, Torture and International Human Rights Challenging the Masculinisation of Torture.|date=2013|publisher=Taylor and Francis|location=Hoboken|isbn=9781135115227|page=3|url=http://books.google.ca/books?id=9pVWAgAAQBAJ&pg=PA3}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ]] 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=WHOPolicy2012/> ==ਹਵਾਲੇ== <references /> <!-- Terminology --> '''ਗਰਭਪਾਤ''' [[ਗਰਭ (ਥਣਧਾਰੀ ਪ੍ਰਾਣੀ)|ਗਰਭ]] ਦਾ ਅੰਤ [[ਬੱਚੇਦਾਨੀ|ਕੁੱਖ]] ਵਿੱਚੋਂ [[ਭਰੂਣ]] ਜਾਂ [[ਅਵਿਕਸਤ ਭਰੂਣ]] ਨੂੰ [[ਭਰੂਣ ਦੀ ਜਿਊਣਯੋਗਤਾ|ਖੁਦ ਦੇ ਜਿਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ]] ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਢਣਾ ਜਾਂ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਗਰਭਪਾਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ [[ਗਰਭਪਾਤ (miscarriage)]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਰਭਪਾਤ (induced abortion) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ''ਗਰਭਪਾਤ'' ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਗਰਭ ਦੇ ਪੈਦੇ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰੂਣ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਣ ਵਰਗੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਗਰਭ ਦਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਖ਼ਾਤਮਾ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ReferenceA"/> <!-- Methods and safety --> ਨਵੀਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਦੋ ਦਵਾਈਆਂ [[ਮਿਫਾਪਰਿਸਟੋਨ]] ਅਤੇ [[ਪਰੋਸਟਾਗਲਾਂਡਿਨ]] [[ਪਹਿਲੇ ਟਰਿਮੇਸਟਰ]] ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹਨ।<ref name="ReferenceB"/><ref name=Kapp2013/> ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਦੂਜੇ ਟਰਿਮੇਸਟਰ]]<ref name="ReferenceC"/> ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name=Kapp2013/> [[ਜਨਮ ਕੰਟਰੋਲ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰਲਵੀ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਗਰਭ ਰੋਕੂ ਗੋਲੀ|ਗੋਲੀ]] ਅਤੇ [[ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਧਨਾਂ]] ਨੂੰ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name=Kapp2013/> [[ਵਿਕਸਤ ਸੰਸਾਰ]] ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ [[#ਸੁਰੱਖਿਆ|ਚਿਕਸਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ]] ਹੋਣ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਗਰਭਪਾਤ ਕਾਨੂੰਨ|ਸਥਾਨਿਕ ਕਾਨੂੰਨ]] ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="lancet-grimes"/><ref name=Ray2014/> ਨਾ-ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗਰਭਪਾਤ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਸਿਹਤ ਨਾ ਹੀ ਸਰੀਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=BMJ2014/> [[ਸੰਸਾਰ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name=WHOPolicy2012/> ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ [[ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਰਭਪਾਤਾਂ]], ਦੇ ਕਰਕੇ ਲਗਭਗ 47,000 [[ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ]]<ref name=BMJ2014/> ਅਤੇ 50 ਲੱਖ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name=OBGY09/> <!-- Epidemiology --> ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 4 ਕਰੋੜ 40 ਲੱਖ ਗਰਭਪਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Sedgh 2012"/> 2003 ਤੋਂ 2008 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਦਲੀ ਹੈ,<ref name="Sedgh 2012" /> ਪਿਛਲੇ ਬੀਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਜਨਮ ਕੰਟਰੋਲ]] ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਈ ਕਮੀ ਦੇ ਬਾਅਦ।<ref name="worldtrends2007"/> {{as of|2008}}, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ "ਕਾਰਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਬਿਨਾਂ" ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਸੀ।<ref name=IJGO10/> ਪਰ, ਗਰਭ ਕਿੰਨੇ ਚਿਰ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਹੱਦ ਹੈ।<ref name=IJGO10/> <!-- History, society and culture --> ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਲੰਮਾ [[ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਇਤਿਹਾਸ]] ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ [[ਗਰਭਰੋਧੀ (ਅਬੋਰਟੀਫਿਸੈਂਟ)|ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਚਿਕਤਿਸਾ]], ਤੇਜ਼ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ, [[ਸਰੀਰਿਕ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ]], ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਰਿਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ|ਰਿਵਾਇਤੀ ਢੰਗ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Management of Abortion, Chp 1"/> [[ਗਰਭਪਾਤ ਕਾਨੂੰਨ|ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ]], ਅਕਸਰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਾਲਤ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਗੋਤਰ-ਗਮਨ]], ਬਲਾਤਕਾਰ, [[ਭਰੂਣ ਨੁਕਸ|ਭਰੂਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ]], ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ।<ref name="Dev98-07"/> ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਖ਼ਲਾਕੀ [[ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਪੱਖਾਂ|ਨੈਤਿਕ]] ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ 'ਤੇ [[ਗਰਭਪਾਤ ਬਹਿਸ|ਜਨਤਕ ਵਿਵਾਦ]] ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ [[ਗਰਭਪਾਤ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ|ਗਰਭਪਾਤ ਵਿਰੁੱਧ]] ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਰਭ ਜਾਂ ਭਰੂਣ ਨ[[ਜਿਉਂਣ ਦੇ ਹੱਕ]] ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ [[ਕਤਲ]] ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="Pastor Mark Driscoll"/><ref name="Dale Hansen"/> ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ [[ਗਰਭਪਾਤ ਪੱਖੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ|ਗਰਭਪਾਤ ਹੱਕਾਂ]] ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੱਕ|ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਹੈ]]<ref name="Taylor and Francis"/> ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ]] 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=WHOPolicy2012/> ==ਹਵਾਲੇ== <references /> lqpjf7lnjn8wzrh6r3dvohi91eisobt 0 94194 847437 846133 2026-09-24T09:22:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847437 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ਮੈਰੀ ਏਲਨ ਮਾਰਕ | image = Mary-ellen-mark-2 (cropped).jpg | imagesize = | caption = | birth_date = {{Birth date|1940|3|20}} | birth_place = [ਐਲਕਿੰਸ ਪਾਰਕ, [[ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ]],ਅਮਰੀਕਾ | death_date = {{Death date and age|2015|5|25|1940|3|20}} | death_place = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]],ਅਮਰੀਕਾ | nationality = ਅਮਰੀਕੀ | field = [[ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ]] | training = | movement = | works = | patrons = | influenced = | awards = | spouse = ਮਾਰਟਿਨ ਬੈੱਲ | signature = }} '''ਮੈਰੀ ਏਲਨ ਮਾਰਕ''' (20 ਮਾਰਚ, 1940 - 25 ਮਈ, 2015) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੀ [[ਫ਼ੋਟੋਜਰਨਲਿਜ਼ਮ]]<ref name="ohagan-guardian-obit">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/may/27/mary-ellen-mark|title=Mary Ellen Mark obituary|last=O'Hagan|first=Sean|date=27 May 2015|access-date=27 May 2015|publisher=[[The Guardian]]|author-link=Sean O'Hagan (journalist)}}</ref><ref name="independent-saul">{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/people/mary-ellen-mark-renowned-documentary-photographer-dies-aged-75-10278354.html|title=Mary Ellen Mark: Renowned documentary photographer dies aged 75|last=Saul|first=Heather|date=27 May 2015|work=[[The Independent]]|access-date=28 May 2015|location=London}}</ref>/ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ,<ref name="nytimes-grimes">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/05/27/arts/design/mary-ellen-mark-photographer-who-documented-difficult-subjects-dies-at-75.html|title=Mary Ellen Mark, Photographer Who Documented Difficult Subjects, Dies at 75|last=Grimes|first=William|date=26 May 2015|work=The New York Times|access-date=28 May 2015}}</ref><ref name="huffingtonpost-dobnik">{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2015/05/26/mary-ellen-mark-dead_n_7446878.html|title=Beloved Documentary Photographer Mary Ellen Mark Dies At 75|last=Dobnik|first=Verena|date=26 May 2015|access-date=28 May 2015|publisher=The Huffington Post}}</ref> ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਣ,<ref name="vice-lafreniere">{{Cite web|url=http://www.vice.com/read/mary-ellen-mark-144-v15n7?utm_source=vicetwitterus|title=Mary Ellen Mark|last=Lafreniere|first=Steve|date=1 July 2008|publisher=[[Vice (magazine)|Vice]]|access-date=28 May 2015|archive-date=28 ਮਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528102117/http://www.vice.com/read/mary-ellen-mark-144-v15n7?utm_source=vicetwitterus|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਸੰਬੰਧੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="telegraph-obituary">{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11633719/Mary-Ellen-Mark-photographer-obituary.html|title=Mary Ellen Mark, photographer - obituary|date=27 May 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=28 May 2015|location=London}}</ref> ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਿਹੜੇ "ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵੱਲ ਭਾਵ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।<ref name="salon">[http://www.salon.com/people/bc/2000/03/28/mark/ Long, Andrew.]</ref> ਮਾਰਕ ਕੋਲ 18 ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਟ੍ਰੀਟਵਾਰ<ref name="independent-saul" /> ਅਤੇ ਵਾਰਡ 81<ref name="ohagan-guardian-obit" /><ref name="time-obituary-laurent" /> ਹਨ।ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ, ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ, ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਵੈਂਟੀ ਫੇਅਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ohagan-guardian-obit" /> ਉਹ 1977 ਅਤੇ 1981 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਮੈਗਨੀਅਮ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ<ref name="time-obituary-laurent">{{cite news | url = http://time.com/3896572/mary-ellen-mark-dies-at-75/ | date = May 26, 2015 | accessdate = May 26, 2015 | first = Olivier | last = Laurent | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | title = In Memoriam: Mary Ellen Mark (1940–2015) | archive-date = ਮਾਰਚ 3, 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170303223644/http://time.com/3896572/mary-ellen-mark-dies-at-75/ | url-status = dead }}</ref><ref name="magnum-chronology">Chronology, ''Magnum Photos'' (London: Thames & Hudson, 2008; {{ISBN|978-0-500-41094-3}}), not paginated.</ref>।ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰੌਬਰਟ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਐਵਾਰਡ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਡਾਊਮੈਂਟ ਫਾਰ ਆਰਟਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ,<ref name="time-obituary-laurent" /> ਜਾਰਜ ਈਸਟਮੈਨ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਐਵਾਰਡ 2014 ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਯੋਗਦਾਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ == ਮਾਰਕ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਏਲਕੀਨਸ ਪਾਰਕ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿਚ ਉਪਨਗਰ [[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ]]<ref name="naef">Naef, Weston ''Mary Ellen Mark: Exposure'' (Phaidon Press, 2006), Introduction. </ref> ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇਕ ਬਾਕਸ ਭੂਰੀ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਚੈਲਟਨਹਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁੱਖ ਚੀਅਰਲੀਡਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਡਰਾਇੰਗ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।1962 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਕਲਾ [[ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿਚ ਬੀ.ਐੱਫ਼.ਏ. ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ,<ref name="telegraph-obituary" /> ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਐਨਾਨਬਰਗ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਫੋਟੋਜਾਰਨੀਲਿਜ਼ਮ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ,ਜਿਸ ਡਿਗਰੀ ਨੂੰ ਉਸਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="ohagan-guardian-obit" /> ।ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਮਾਰਕ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਤੁਰਕੀ ਵਿਚ ਫੋਟਿਲਾਈਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ,<ref name="ohagan-guardian-obit" /> ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ,"ਪਾਸਪੋਰਟ " (1974)।ਉਥੇ ਹੀ, ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ, ਯੂਨਾਨ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਗਈ।<ref name=salon /> 1966<ref name="naef" /> ਜਾਂ 1967,<ref name=salon /> ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਅਗਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ।ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਇਟਾਈਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਤੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਸਕੁਏਰ, ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ,ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪ, ਅਕਸਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ", ਮਾਰਕ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ"।<ref name="salon" /> ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੇਘਰ, ਇਕੱਲਤਾ, ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਈ,ਨਸ਼ਾਖੋਰੀ, ਅਤੇ ਵੇਸਵਾਜਗਰੀ ਬੱਚੇ ਮਰਕੁਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ 'ਤੇ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="washingtonpost-crowder">{{cite news | url = https://www.washingtonpost.com/news/in-sight/wp/2015/05/27/celebrating-the-legacy-of-photographer-mary-ellen-mark-dead-at-age-75/ | date = 27 May 2015 | accessdate = 28 May 2015 | first = Nicole | last = Crowder | newspaper = [[Washington Post]] | title = Celebrating the legacy of photographer Mary Ellen Mark, dead at age 75}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ: "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਹਨ," ਉਹ ਛੋਟੇ ਲੋਕ ਹਨ।ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਜਾਂ ਮੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਹੈ,ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਲੋਕ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ।ਮਾਰਕ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣੀਆਂ ਚਾਹਾਂਗੀ ਜੋ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ,ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਾਂ ... .ਸਭ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਹਨ।ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ... "<ref name="Frame">Frame, Allen [http://bombsite.com/issues/28/articles/1213 "Mary Ellen Mark"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111106155348/http://bombsite.com/issues/28/articles/1213|date=2011-11-06}} ''[[BOMB Magazine]]'' Summer 1989, Retrieved July 27, 2011</ref> ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>Uncited but quoted in Long, "Brilliant Careers", ''Salon''</ref> ਮਾਰਕ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਵਾਰਡ 81 (1979) ਲਈ, ਉਹ ਓਰੇਗਨ ਸਟੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਲਕਲੈਂਡ ਰੋਡ (1981) ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਇਕੋ ਲੰਮੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਏ<ref name="ohagan-guardian-obit" /> ।ਲਾਈਫ ਲਈ ਲੇਖਕ ਚੈਰੀਲ ਮੈਕਾਲਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ "ਸਟਰੈਟਸ ਆਫ਼ ਦ ਲਸਟ",<ref name="time-berman">{{cite news | url = http://time.com/3896742/mary-ellen-mark-streetwise/ | date = 26 May 2015 | accessdate = 28 May 2015 | first = Eliza | last = Berman | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | title = See Mary Ellen Mark’s Most Memorable Photo Essay | archive-date = 13 ਮਾਰਚ 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180313035023/http://time.com/3896742/mary-ellen-mark-streetwise/ | dead-url = yes }}</ref> ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸਟ੍ਰੀਟਵਾਏਸ (1988) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਡਰਾਮੇਟੀਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟ੍ਰੀਟਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref name="time-obituary-laurent" /><ref name="Frame"/>।ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਮਾਰਟਿਨ ਬੇਲ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਟੌਮ ਵਾਇਟਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਾਉਂਡਟੈਕ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਮਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਸੈੱਟਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਯੂਨਿਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਥਰ ਪੈਨ ਦੇ ਐਲਿਸ ਦੀ ਰੈਸਟਰਾਂ (1969),ਮਾਈਕ ਨਿਕੋਲਸ ਕੈਚ -2011 (1970), ਕਾਰਨੇਲ ਨੋਲੇਜ (1971) ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਫੋਰਡ ਕੋਪੋਲਾ ਦੀ ਐਕੋਕਲੀਪੈਸ ਨੂਓ (1979) ਬਾਜ਼ ਲੂਰਮਨ ਦੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ (2008) ਸਨ।<ref name="ohagan-guardian-obit" /><ref name=nyt>[https://www.nytimes.com/2008/12/28/arts/design/28mark.html Shattuck, Kathryn. "Another Camera on the Set"], ''[[The New York Times]]'', December 25, 2008, plus page 1 of 7 of online slide show</ref> ਮਾਰਕ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ,<ref name="telegraph-obituary" /><ref>{{cite web|url = http://www.bjp-online.com/2015/05/remembering-mary-ellen-mark/ | date = 28 May 2015 | accessdate = 28 May 2015 | first = Peter | last = Hamilton | magazine = [[British Journal of Photography]] | title = Remembering Mary Ellen Mark}}</ref> 35 ਮਿਲੀਮੀਟਰ, 120/220, 4 × 5 ਇੰਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕੈਮਰਾ ਅਤੇ 20 × 24 ਪੋਲੋਰੋਡ ਲੈਂਡ ਕੈਮਰਾ ਤੋਂ,<ref name="telegraph-obituary" /> ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਡਕ ਟ੍ਰਾਈ-ਐਕਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="test">Lovece, Frank. "The Real Life of Mary Ellen Mark" Take Great Pictures. October 1, 2011. [http://www.takegreatpictures.com/photo-tips/master-photographers/the-real-life-of-mary-ellen-mark Takegreatpictures.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007234248/http://takegreatpictures.com/photo-tips/master-photographers/the-real-life-of-mary-ellen-mark |date=2011-10-07 }}</ref> ਉਸਨੇ 18 ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪੀਆਂ; ਜੀਵਨ, ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ,ਨਿਊ ਯਾੱਰਕਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਅਤੇ ਵੈਨੀਟੀ ਫੇਅਰ;<ref name="ohagan-guardian-obit" /> ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।ਮਾਰਕ ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਵੇਖਦੀ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸੀ।ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ "ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋ ਕਿਉਂ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।ਆਖਰਕਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ।ਮਾਰਕ 1977 ਵਿਚ ਮੈਗਨੁਮ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 1981 ਵਿਚ ਗਈ, ਆਰਕਾਈਜ਼ ਪਿਕਚਰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ 1988 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਏਜੰਸੀ ਖੋਲ੍ਹੀ,<ref name="time-obituary-laurent" /><ref name="magnum-chronology" /> ਆਰਕਾਈਵ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ 1988 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਏਜੰਸੀ ਖੋਲ੍ਹੀ।<ref name="telegraph-obituary" /> ਉਸਨੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਸੈਂਟਰ ਲਈ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕਾਲ ਲਈ ਗਿਸਟ ਜੁਰਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਆਫ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵੁੱਡਸਟੌਕ ਵਿਖੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *{{official website|http://www.maryellenmark.com/}} *{{IMDb name|0548266}} *[http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/24861/1/remembering-the-photographer-who-shot-seattle-s-street-youth 'Remembering the photographer who shot Seattle’s street youth'] - 2012 interview in ''Dazed'' *[http://news.scotsman.com/features.cfm?id=549392005 ''Scotsman'' newspaper interview], June 2005 *[http://www.digitaljournalist.org/issue9903/mark01.htm Audio interview, ''The Digital Journalist''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021130828/http://digitaljournalist.org/issue9903/mark01.htm |date=2016-10-21 }}, March 1999 *[http://www.missomnimedia.com/2011/08/art-herstory-mary-ellen-mark/ Art HERStory: Mary Ellen Mark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150515011410/http://www.missomnimedia.com/2011/08/art-herstory-mary-ellen-mark/ |date=2015-05-15 }} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੋਟੋਜਰਨਲਿਜ਼ਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ]] jsu4cysspx69y8rnf0mcx3rioy2hpoe 0 94243 847284 536670 2026-09-23T22:28:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847284 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਕਾਜ਼ਮੀ</span>|image=Pratima Kazmi.jpg|birth_date={{birth date and age|1948|07|21|df=yes}}|birth_place=[[ਭਾਰਤ]]|residence=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|years active=1997 – ਹੁਣ|yearsactive=1997 – present|known for=[[Uttaran|ਉਤਰਨ]] ''ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇਵੀ/ਨਾਨੀ ਵਜੋਂ''|known=[[Uttaran]] as ''Sumitra Devi/Nani''|spouse=ਕੰਨਨ ਅਰੁਣਾਚਲਮ}}'''ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਕਾਜ਼ਮੀ''' ([[ਹਿੰਦੀ]]: प्रतिमा काझमी, [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]]: پرتما کاظمی) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਡਰਾਮਾ]] ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਫਿਲਮ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਸਿਕਸਥ ਹੈਪੀਨਸ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਾਰਿਸ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 'ਵੈਟਰੋਲ ਮੈਡਮ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.imdb.com/title/tt0127289/|title=Sixth Happiness (1997)|access-date=2008-08-27|publisher=IMDb}}</ref> ਕੁਝ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਚੰਗੇ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਗਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਾਇਲੋਗ ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਅਵਾਜ਼ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਫਿਲਮ 'ਵੈਸਾ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ' ਦੇ ਦੂਸਰਾ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ "ਬੈਸਟ ਪਰਫੋਰੈਂਸ ਇਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੋਲ" ਲਈ ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.imdb.com/Sections/Awards/Screen_Weekly_Awards/2004|title=Screen Weekly Awards: 2004|date=2004-01-15|access-date=2008-08-27|publisher=IMDb|archive-date=2008-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929045927/http://www.imdb.com/Sections/Awards/Screen_Weekly_Awards/2004|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] o2k6vpxrpyfvw7z0rcptuxnqclbkthg 0 94376 847230 840208 2026-09-23T19:38:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847230 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੀਨਾ ਦੋਬਰੇਵ | image = Nina Dobrev during an interview in August 2018 02.png | alt = | caption = ਅਗਸਤ 2018 ‘ਚ ਦੋਬਰੇਵ | birth_name = ਨਿਕੋਲੀਨਾ ਕਾਮੇਨੋਵਾ ਦੋਬਰੇਵ | birth_date = {{Birth date and age|1989|1|9|mf=yes}} | birth_place = [[ਸੋਫੀਆ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ]] | home_town = [[ਟੋਰਾਂਟੋ, ਉਂਟਾਰਿਓ]], ਕੈਨੇਡਾ | citizenship = ਕੈਨੇਡੀਅਨ | residence = [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2006–ਵਰਤਮਾਨ }} '''ਨੀਨਾ ਦੋਬਰੋਵ '''(ਜਨਮ ਨਿਕੋਲਿਨਾ ਕੋਂਸਤੋਨਿਕੋਵਾ ਦੋਬਰੇਵਾ;<ref name="tvg">{{cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/nina-dobrev/bio/283252/|title=Nina Dobrev Biography|work=[[TV Guide]]|accessdate=April 6, 2015|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 13, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413000434/http://www.tvguide.com/celebrities/nina-dobrev/bio/283252/|url-status=dead}}</ref> ਜਨਵਰੀ 9, 1989<ref name="Hollywood.com">{{cite web|url=http://www.hollywood.com/celebrities/nina-dobrev-57656586/|title=Nina Dobrev|website=Hollywood.com|accessdate=January 22, 2017}}</ref>) ਇੱਕ ਬਲਗਾਰੀਅਨ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮੂਲ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite tweet|author=Dobrev, Nina|user=ninadobrev|number=325248195238191104|title=No, I'm Bulgarian ! “@ParisHilton4ev: @ninadobrev Do you have some kind of a relation to Russian nationality? xoxo”|date=April 19, 2013|access-date=January 22, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://struma.bg/news/1837/1/1/Usmihnatata-krasiva-i-pozitivna-bulgarka-Nina-Dobrev.html|title=Усмихнатата, красива и позитивна българка Нина Добрев|date=January 13, 2013|language=Bulgarian|accessdate=December 1, 2013|work=Struma|trans_title=Smiling, beautiful and positive Bulgarian Nina Dobrev|archive-date=ਮਈ 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519011003/http://struma.bg/news/1837/1/1/Usmihnatata-krasiva-i-pozitivna-bulgarka-Nina-Dobrev.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਡੇਗਰਾਸੀ : ਦ ਨੈਕਸਟ ਜਨਰੇਸ਼ਨ'' ਵਿੱਚ ਮੀਆ ਜੋਨਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ ''ਦ ਵੈਮਪਾਇਰ ਡਾਇਰੀਸ'' ਵਿੱਚ ਏਲੀਨਾ ਗਿਲਬਰਟ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਏਲਿਨਾ ਗਿਲਬਰਟ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਪਿਅਰਸ ਵਜੋਂ ਸੀ.ਡਬਲਿਊ ਦੇ ਅਲੌਕਿਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਦਿ ਵੈਂਪਾਇਰ ਡਾਇਰੀਜ਼' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਦੇਬਰੋਵ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2012 ਡਰਾਮਾ ‘ਦਿ ਪਰਿਕਸ ਆਫ ਬੀਨਿੰਗ ਏ ਵਾਲਫਲਾਵਰ’, 2014 ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ‘ਲੈੱਟਸ ਬੀ ਕੌਪਸ’, 2015 ਦੀ ਭੂਤੀਆ ਕਾਮੇਡੀ ‘ਦਿ ਫਾਈਨਲ ਗਰਲਜ਼’, 2017 ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ‘ਐਕਸ.ਐਕਸ.ਐਕਸ: ਰਿਟਰਨ ਆਫ ਐਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕੇਜ’ ਅਤੇ 2017 ‘ਚ ਵਿਗਿਆਨ-ਗਲਪ ਡਰਾਮਾ ਫਲੈਟਲਾਈਨਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਨੈਡਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਇਰਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਬਰੇਵ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਦੋਬਰੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਕੋਲੀਨਾ ਕਾਮੇਨੋਵਾ ਦੋਬਰੇਵ ਵਜੋਂ ਸੋਫੀਆ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਨੈਡਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਉਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="TG&M-Degrassi">{{cite web|first=Andrew|last=Ryan|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/from-degrassi-to-the-dark-side/article4286332/|title=From DeGrassi to the dark side|work=[[The Globe and Mail]]|date=September 22, 2009|access-date=June 12, 2017}}</ref><ref name="lytd">{{cite book|first1=Crissy|last1=Calhoun|title=Love You To Death: The Unofficial Companion to The Vampire Diaries|url=https://archive.org/details/loveyoutodeathun0000cris|chapter=Cast Bios: Nina Dobrev|isbn=978-1-55022-978-3|publisher=Ecw Pr|year=2010}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੋਬਰੇਵ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਾਮੇਨ ਦੋਬਰੇਵ, ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਹਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮਿਹੇਲਾ ਦੋਬਰੇਵ (ਨੀ ਰਾਦੇਵਾ) ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਦੋਬਰੇਵ ਨੇ ਵਰਡੇਨਬਰਗ ਜੂਨੀਅਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਜੇ. ਬੀ. ਟਾਇਰਲ ਸੀਨੀਅਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬੈਲੇ ਅਤੇ ਜੈਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਲਾਂ ਦੇ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਐਕਟਿੰਗ ਸਟੂਡਿਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲਈਆਂ।<ref>{{Cite web|url=http://www.armstrongactingstudios.com/faculty|title=Armstrong Acting Studios – We train Tv and Film actors – Toronto|website=Armstrong Acting Studios – We train Tv and Film actors – Toronto|access-date=2017-08-17}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਬਰੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸਕਾਰਬਰੋ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸਫੋਰਡ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ ਲਈ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਦੋਬਰੇਵ ਨੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਰਾਇਰਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਸੈਕੰਡਰੀ ਦੀ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,<ref name="TheEyeopener">{{cite web|first=Jessica|last=Lewis|url=https://theeyeopener.com/2008/11/degrassi-gets-schooled/|title=Degrassi Gets Schooled|website=TheEyeopener.com|date=November 5, 2008|access-date=June 12, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213155927/http://www.theeyeopener.com/articles/3855-Degrassi-gets-schooled|archivedate=February 13, 2010}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ‘ਚ ਬਾਧਾ ਬਣਿਆ।<ref>{{cite web |first=Brittany |last=Goldfield Rodrigues |url=http://ryersonian.ca/top-five-actors-you-didnt-know-went-to-ryerson/ |title=Top five actors you didn't know went to Ryerson |website=Ryersonian.ca |publisher=Ryerson School of Journalism |date=January 26, 2015 |accessdate=June 12, 2017 |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170415114420/http://ryersonian.ca/top-five-actors-you-didnt-know-went-to-ryerson/ |url-status=dead }}</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਦੋਬਰੇਵ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਬੁਲਗਾਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੈ।<ref>{{cite web|first=Tara|last=Fowler|url=http://www.digitalspy.ca/celebrity/news/a289300/dobrev-im-proud-to-be-bulgarian.html|title=Dobrev: 'I'm proud to be Bulgarian' |work=[[Digital Spy]]|date=November 23, 2010|accessdate=June 12, 2017}}</ref> ‘ਦਿ ਵੈਂਪਾਇਰ ਡਾਇਰੀ’ ਫਿਲਮਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੋਬਰੇਵ ਐਟਲਾਂਟਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ<ref>{{cite web |first=Jennifer |last=Brett |url=http://buzz.blog.ajc.com/2015/02/09/nina-dobrev-julianne-hough-zac-efron-hang-out-in-atlanta/ |title=Nina Dobrev, Julianne Hough, Zac Efron hang out in Atlanta |work=[[The Atlanta Journal-Constitution]] |date=February 9, 2015 |accessdate=June 12, 2017 |quote=Nina Dobrev calls Atlanta home and stars in locally filmed "The Vampire Diaries." |archive-date=ਜੁਲਾਈ 29, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729185908/http://buzz.blog.ajc.com/2015/02/09/nina-dobrev-julianne-hough-zac-efron-hang-out-in-atlanta/ |dead-url=yes }}</ref>, ਪਰੰਤੂ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਹ ਸੀਰੀਜ਼ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name="TVG">{{cite web |first=Howie|last=Kahn |url=http://www.self.com/story/nina-dobrev-vampire-diaries-whats-next |title=What's Next for Nina Dobrev? |work=[[Self (magazine)|Self]] |date=May 11, 2015 |accessdate=June 12, 2017 |quote=It's because, despite her nine years in the business, the sprawl of Los Angeles is new to her: She'll be living here full-time in just a few weeks but doesn't know the roads quite yet.}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ciwf9bx01mebl86h0l9eblhl1n2cxgt 0 94948 847097 845653 2026-09-23T12:00:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847097 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਜੇਸੀ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ | image = Jessie_Andrews_2015.jpg | caption = ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ [[ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਅਵਾਰਡ]] ਦੌਰਾਨ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1992|03|22}}<ref name="iafd"/> | birth_place = [[ਮਿਆਮੀ]], [[ਫਲੋਰੀਡਾ]], ਯੂ.ਐਸ.<ref name="IBtimes">{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/jessie-andrews-im-not-porn-star-im-just-someone-who-does-porn-1798158|title=Jessie Andrews: 'I'm Not A Porn Star, I'm Just Someone Who Does Porn'|publisher=International Business Times|accessdate=2 January 2017}}</ref> | death_date = | death_place = | residence = [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨਿਆ]], ਯੂ.ਐਸ. | spouse = | height = {{height|ft=5|in=8}}<ref name="iafd"/> | weight = {{convert|140|lb|kg|abbr=on}}<ref name="iafd"/> | ethnicity = [[ਚੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ|ਚੀਨੀ]]/[[ਆਇਰਿਸ਼ ਅਮਰੀਕੀ|ਆਇਰਿਸ਼]]/[[ਲਾਤਵੀ ਅਮਰੀਕੀ|ਲਾਤਵੀ]]<ref name="iafd"/> | alias = | occupation = [[ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਮਾਡਲl]], ਜਿਉਲਰੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਡੀਜੇ | years_active = 2010–present <small>([[pornographic actress]])<ref name="iafd"/></small><br>2012–present <small>([[DJ]])</small> | notable_works = ''[[Portrait of a Call Girl]]'' | number_of_films = 244 ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ<br>{{small|(per [[ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਡਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ]] ਜਨਵਰੀ 2017)}}<ref name="iafd"/> | website = {{url|http://jessieandrewsofficial.com}} }} '''ਜੇਸੀ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ '''(ਜਨਮ 22 ਮਾਰਚ, 1992) ਇੱਕ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਸਟੇਜੀ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ [[ਡੀਜੇ]] ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।<ref name="Nylon">{{Cite web|url=http://www.nylonguysmag.com/all-american-girl-jessie-andrews/|title=all american girl jessie andrews|last=Tyler Curtis|date=January 10, 2014|website=Nylon Guys|access-date=February 17, 2014|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202094127/http://www.nylonguysmag.com/all-american-girl-jessie-andrews/|dead-url=yes}}</ref> ਐਂਡਰਿਊਜ਼ 2010 ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਫ਼ਾਹਸ਼ ਰਚਨਾ|ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਏ ਕਾਲ ਗਰਲ'', ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਕਈ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀਆ ਨਿਊ ਸਟਾਰਲਿਟ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਵੀਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਲਾਤਵੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref name="I-D">{{Cite web|url=https://i-d.vice.com/en_gb/article/jessie-andrews-talks-body-ownership-and-objectification|title=Jessie andrews talks body ownership and objectification|publisher=I-D|access-date=2 January 2017|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150731234538/https://i-d.vice.com/en_gb/article/jessie-andrews-talks-body-ownership-and-objectification|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸਿਉਂ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਚੀਨੀ ਵੀ ਹੈ।<ref name="LA_Weekly">{{Cite web|url=http://www.laweekly.com/arts/jessie-andrews-the-porn-star-as-a-brand-4183775|title=Jessie Andrews: The Porn Star as a Brand|publisher=LA Weekly|access-date=2 January 2017}}</ref><ref name="GQ">{{Cite web|url=http://www.gq.com.au/gq+girls/girl+of+the+week/jessie+andrews+is+proving+that+porns+no+longer+a+dirty+word,43057|title=Jessie Andrews Is Proving That Porn’s No Longer A Dirty Word|publisher=GQ|access-date=2 January 2017|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207131801/http://www.gq.com.au/gq%20girls/girl%20of%20the%20week/jessie%20andrews%20is%20proving%20that%20porns%20no%20longer%20a%20dirty%20word%2C43057|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/jessieslife/status/568569143009484800|title=I'm 1/4 Chinese so HAYYYYYYY HAPPY NEW YEAR TO ME|publisher=Twitter|access-date=2 January 2017}}</ref> ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਪੋਰਨ ਸਟਾਰ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੀ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੌਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੁਬੂ, ਭੜਕੀਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਸੰਵਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ ਤੇ ਢੋਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਾਂ ਜੋ ਪੌਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ"। == ਕੈਰੀਅਰ == ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਮਾਰਚ, 1992 ਵਿੱਚ<ref name="iafd">{{iafd name|id=JessieAndrews/gender=f}}</ref> ਮਿਆਮੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="avnbus">{{Cite journal|last=Steve Javors|date=October 15, 2010|title=Fresh Off the Bus: Interview with Jessie Andrews|url=http://business.avn.com/articles/video/Fresh-Off-the-Bus-Interview-WIth-Jessie-Andrews-416494.html|access-date=January 2, 2017|archive-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120102171016/http://business.avn.com/articles/video/Fresh-Off-the-Bus-Interview-WIth-Jessie-Andrews-416494.html|url-status=dead}}</ref> 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ,<ref>{{Cite web|url=http://www.thebpm.net/2012/11/jessie-andrews-porn-music-everything-else/|title=Jessie Andrews: Porn, Music & Everything Else|last=Underwood|first=Lee|date=November 29, 2012|website=the BPM network|access-date=November 30, 2012|archive-date=ਦਸੰਬਰ 1, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121201155543/http://www.thebpm.net/2012/11/jessie-andrews-porn-music-everything-else/|url-status=dead}}</ref> ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਅਡਲਟ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਪੈਰਲ ਲਈ ਬਤੌਰ ਵਿਕਰੀ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite journal|last=Miller|first=Dan|date=January 12, 2012|title='Portrait of a Call Girl,' Jessie Andrews Win Big at 2012 XBIZ Awards|url=http://newswire.xbiz.com/view.php?id=143085|publisher=XBIZ|access-date=July 18, 2012|archive-date=ਜਨਵਰੀ 5, 2013|archive-url=https://archive.today/20130105150656/http://newswire.xbiz.com/view.php?id=143085|dead-url=yes}}</ref> ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="vice">{{Cite web|url=http://www.vice.com/read/interview-with-a-teenage-pornstar|title=Interview with a Teenage Pornstar|last=Kesa|first=Ingrid|website=[[Vice (magazine)|Vice]]|access-date=January 11, 2012|archive-date=ਜਨਵਰੀ 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108114624/http://www.vice.com/read/interview-with-a-teenage-pornstar|url-status=dead}}</ref> ਇਹ 2010 ਦੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ, [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਸਕੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਸਿਰਫ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਵਿਦ ਵੁਮੈਨ ਨਾਲ ਸ਼ੂਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="sex.com">{{cite news|url=http://www.sex.com/news/blog/2012/11/09/the-jessie-andrews-interview/|title=The Jessie Andrews Interview|last=Dusty|first=Chico|date=November 9, 2012|accessdate=November 10, 2012|newspaper=[[Sex.com]]|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2, 2013|archive-url=https://archive.today/20130202060800/http://www.sex.com/news/blog/2012/11/09/the-jessie-andrews-interview/|dead-url=yes}}</ref> == ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਫਾਮਰ == ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਅੰਨਾ ਲੁੂਨੋ ਐਂਡ ਫਲੂਮ ਦੇ "ਆਈ ਟੈਟ ਯੂ" ਲਈ ਰਿਮਿਕਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਡਾਊਨਲੋਡ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.stockholmbeatconnection.com/2012/11/26/anna-lunoe-flume-i-met-you-jessie-andrews-remix/|title=Anna Lunoe & Flume – I Met You (Jessie Andrews Remix)|last=MRTN|date=November 26, 2012|website=Stockholm Beat Connection|access-date=November 30, 2012}}</ref> ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਮਿਕਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮ ਸਮਿਥ ਦੇ "ਲਚ" ਦੇ ਰਿਮਿਕਸ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thetugboat.com/2012/12/a-perfect-latch-jessie-andrews-remixes-diclosure/|title=A Perfect "Latch": Jessie Andrews Remixes Disclosure|last=Underwood|first=Lee|date=December 11, 2012|website=The Tug Boat|access-date=December 12, 2012|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 4, 2013|archive-url=https://archive.today/20130204065318/http://www.thetugboat.com/2012/12/a-perfect-latch-jessie-andrews-remixes-diclosure/|url-status=dead}}</ref>  {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" |+ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ  ! scope="col" style="width: 22em;" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਐਲਬਮ |- ! scope="row" | "ਆਈ ਨੈਵਰ ਨਯੂ"<ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/i-never-knew-single/id687824645|title=I Never Knew – Single|website=[[iTunes Store]]|access-date=April 4, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008192042/https://itunes.apple.com/us/album/i-never-knew-single/id687824645|url-status=dead}}</ref> | 2013 | {{N/A}} |- ! scope="row" | "ਯੂ ਵਿਲ ਨੌਟ ਫ਼ਾਰਗਟ ਟੂਨਾਇਟ"<ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/you-wont-forget-tonight-feat./id836830633|title=You Won't Forget Tonight (feat. Comets We Fall) – Single|website=iTunes Store|access-date=April 4, 2014|archive-date=ਦਸੰਬਰ 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227142101/https://itunes.apple.com/us/album/you-wont-forget-tonight-feat./id836830633|url-status=dead}}</ref> | 2014 | {{N/A}} |- ! scope="row" | "ਗ੍ਰਿੰਡ"<ref>{{Cite web|url=http://inthemix.junkee.com/were-premiering-the-new-single-from-jessie-andrews/133969|title=GRIND – Single|website=[[iTunes Store]]|access-date=December 24, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123015848/http://inthemix.junkee.com/were-premiering-the-new-single-from-jessie-andrews/133969|dead-url=yes}}</ref> | 2015 | {{N/A}} |} == ਅਵਾਰਡ == {| class="infobox" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; vertical-align: middle; margin-bottom: 10px;" |+ '''ਜੇਸੀ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਖੱਟੇ ਸਨਮਾਨ ਸੀ ਸੂਚੀ ''' | colspan="3" | {| class="collapsible collapsed" style="width: 100%;" ! colspan="3" style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ |- style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | '''ਪੁਰਸਕਾਰ''' | style="background: rgb(204, 238, 204) none repeat scroll 0% 0%; width: 50px;" | '''ਜਿੱਤਿਆ''' | style="background: rgb(255, 204, 221) none repeat scroll 0% 0%; width: 50px;" | '''ਨਾਮਜ਼ਦ''' |- | style="text-align: center;" | ; AVN ਅਵਾਰਡ |{{won|1}} |{{nom|11}} |- | style="text-align: center;" | ; XBIZ ਅਵਾਰਡ |{{won|3}} |{{nom|11}} |- | style="text-align: center;" | ; XRCO ਅਵਾਰਡ |{{won|2}} |{{nom|4}} |} |- style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%;" | colspan="3" style="text-align: center;" | ; ''' ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ''' |- |{{won|'''Totals'''}} |{{won|'''6'''}} |{{nom|'''26'''}} |} {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਸਮਾਰੋਹ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੰਮ |- | rowspan="5" | 2012 |  ਏਵੀਐਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ<ref>{{Cite journal|year=2011|title=AVN AWARDS 2012 – NOMINATIONS|url=http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329124455/http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf|archive-date=March 29, 2013|access-date=June 12, 2012}}</ref> | rowspan="2" |''ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਦ ਕਾਲ ਗਰਲ''<ref>{{Cite journal|date=January 22, 2012|title=AVN Announces the 2012 AVN Award Winners|url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html|access-date=April 14, 2012|archive-date=ਜੂਨ 29, 2012|archive-url=https://archive.today/20120629195808/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Miller|first=Dan|date=January 12, 2012|title=2012 XBIZ Award Winners Announced|url=http://www.xbiz.com/news/143012|access-date=July 18, 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://newswire.xbiz.com/view.php?id=147070|title=XRCO Award Winners Announced|last=Sanford|first=John|date=April 12, 2012|access-date=April 14, 2012|agency=XBIZ}}</ref> |- | rowspan="2" | ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਅਵਾਰਡ | ਐਕਟਿੰਗ ਪ੍ਰਫ਼ਾਰਮੈਂਸ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ<ref>{{Cite journal|year=2011|title=XBIZ Awards 2012 – Nominees|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131025101/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php|archive-date=January 31, 2012|access-date=June 29, 2012}}</ref> |- | ਨਿਊ ਸਟਾਰਲਿਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ<br> | {{n/a}} |- | rowspan="2" | ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ |ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਦ ਕਾਲ ਗਰਲ |- | ਨਿਊ ਸਟਾਰਲਿਟ | {{n/a}} |- | 2016 |ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਸੈਕਸ ਸੀਨ — ਸਭ-ਕੁੜੀ |''ਜੇਸੀ ਲਵਸ ਗਰਲਜ਼''<ref name="xbizwinners2016">[http://www.xbizawards.com/winners.php XBIZ Award Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103173201/http://www.xbizawards.com/winners.php |date=2012-01-03 }}, ''[//en.wikipedia.org/wiki/XBIZ XBIZ]'', January, 2016</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|35em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.jessieandrewsofficial.com}} * {{IMDb name|3992720}} * {{iafd name|id=JessieAndrews|gender=female}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|id=57616|gender=female}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] d64nwrpjgebshbqmwkogfo1sct7852p 0 96280 847236 760949 2026-09-23T19:51:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847236 wikitext text/x-wiki ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]] ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਰੇਹਮਤ ਗ੍ਰਾਮੋਫ਼ੋਨ ਹਾਊਸ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਰ.ਜੀ.ਐਚ. ਲੇਬਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ '80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ' ਚ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਲੰਬੇ ਗਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਗਲੋਬਲ ਰਿਥਮ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ ਨਿਕਸਨ, ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਐਲਬਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ. ਓ.ਐਸ.ਏ, ਬਰਮਿੰਘਮ ਨੇ ਲਗਭਗ 125 ਆਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ 30-35 ਕੰਸਰਟ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਬਲ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼, ਵਰਜਿਨ ਸੰਗੀਤ, ਓਕੋਰਾ, ਵਰਲਡ ਸੰਗੀਤ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਸ਼ਾਨਾਚੀ, ਨਾਸੈਂਟੇ, ਅਮਰੀਕਨ ਰਿਕਾਰਡ, ਈਐਮਆਈ ਆਰੀਆ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 40-50 ਕੈਸਟਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਈ.ਐਮ.ਆਈ. ਲੇਬਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੇਂ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। == ਐਲਬਮਾਂ == === ਓ.ਐਸ.ਏ ਦੁਆਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ: === {{col-begin}} {{col-break|width=33%}} * ''Vol 1, Best of Shahenshah'' * ''Vol 2, Tumhain Dillagi Bhool'' * ''Vol 3, Je Toon Rab Noon Manana'' * ''Vol 4, Wadah Kar Ke Sahjjan'' * ''Gorakh Dhanda - Vol 05'' * ''Yadon ke Sayeay - Vol 06'' * ''Jani Door Gaye - Vol 07'' *House of Shah - Vol 08 *Dam Dam Ali Ali - Vol 9 *Jhoole Laal - Vol 10 *Marhaba Marhaba - Vol 11 *Magic Touch - Vol 12 *Shabads - Vol 13 *Mst Qalander - Vol 14 *Maikadah - Vol 15 *Bari Bari - Vol 16 *Nit Khair Mangan - Vol 17 *Mae Ni Mae - Vol 18 *Sham Savere - Vol 19 *Naat - Vol 20 *Bulle Shah - Vol 21 *Aansoo - Vol 22 *Mighty Khan - Vol 23 *Dhol Mahia - Vol 24 *Allah Hoo - Vol 25 {{col-break}} *Chithhi - Vol 26 *Kali Kali Zulfon - Vol 27 *Sanson Ki Mala - Vol 28 *Saqi Mere Saqi - Vol 29 *Vird Karo Allah Allah - Vol 30 *Akhian - Vol 31 *Beh Ja Mahi - Vol 32 *Neendran - Vol 33 *Sanam - Vol 34 *Mere Man Ka Raja - Vol 35 *Piya Ghar Aaya - Vol 36 *Washington University - Vol 37 *Mast Nazron Se - Vol 38 *House of Shah 2 - Vol 39 *Kande Utte Mehrman Way - Vol 40 *Yadan - Vol 41 * ''Jana Jogi De Naal - Vol 42'' * ''Ali Maula - Vol 43'' * ''Tere Main Ishq Nachaian'' * ''Charkha Naulakha - Vol 45'' * ''Kehde Ghar Jawan - Vol 46'' * ''House Of Shah 3 - Vol 47'' *Jewel - Vol 48 *Mighty Khan 2 - Vol 49 *Must Mast 2 - Vol 50 {{col-break}} *Bandit Queen - Vol 51 *Prem Deewani - Vol 52 *Kalam-e-Iqbal - Vol 53 *Ya Hayyo Ya Qayyum - Vol 54 *Chan Sajna - Vol 55 *Loay Loay Aaja Mahi - Vol 56 *Wohi Khuda Hai - Vol 57 *Pilao Saqi - Vol 58 *Samandar Maen Samandar - Vol 59 *Ishq - Vol 60 *Piala - Vol 61 *Kulli Yar Dee - Vol 62 *Gali Wichoon Kaun Langia - Vol 63 *Sufi Qawwalies - Vol 64 *Pyar Karte Hain - Vol 65 {{col-break}} {{col-end}} === ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਵਲ ਤੇ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਇਆਂ ਐਲਬਮਾਂ=== * 1988. In Concert in Paris, VolNitin Sawhney, Musician,Thursday 17 June 2004, Observer.co.uk 1. Ocora. * 1988. Shahen-Shah. RealWorld/CEMA. * 1990. ''Mustt Mustt''. RealWorld/CEMA. Collaboration with Michael Brook.<ref>[https://www.theguardian.com/observer/omm/story/0,,1241261,00.html "Nitin Sawhney"].</ref> * 1991. Magic Touch OSA. * 1991. Shahbaaz. RealWorld/CEMA. * 1991. The Day, The Night, The Dawn, The Dusk. Shanachie Records. * 1992. ''Devotional Songs''. Real World Records. * 1992. Love Songs. EMI. * 1993. Ilham. Audiorec. * 1993. Traditional Sufi Qawwalis: Live in London, Vol. 2. Navras Records. * 1994. Pakistan: Vocal Art of the Sufis, Vol 2 – Qawwali. JVC. * 1994. Nusrat Fateh Ali Khan & Party. Real World Records. * 1994. The Last Prophet. Real World Records. * 1994. Traditional Sufi Qawwalis: Live in London, Vol. 4. Navras Records. * 1995. Revelation. Interra/Intersound. * 1995. Back to Qawwali. Long Distance * 1996. In Concert in Paris, Vol. 3–5. Ocora. * 1996. Qawwali: The Art of the Sufis. JVC * 1996. ''Night Song''. Real World Records.<ref>[http://www.billboard.com/artist/312482/nusrat-fateh-ali-khan/chart?sort=date "Nusrat Fateh Ali Khan Chart History"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> * 1996. Dead Man Walking: The Score. Columbia/Sony<ref name="Steven2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rwYHBAAAQBAJ&pg=PA91|title=The No-nonsense Guide to Global Media|last=Peter Steven|date=9 January 2010|publisher=New Internationalist|isbn=978-1-906523-40-4|pages=91–}}</ref> * 1996. Intoxicated Spirit. Shanachie Records. * 1996. Mega Star. Interra. * 1996. Bandit Queen. Milan. * 1996. The Prophet Speaks. M.I.L. Multimedia. * 1996. Sangam. EMI. * 1997. Live In India. RPG. * 1997. Akhian. M.I.L. Multimedia. * 1997. Live in New York City. M.I.L. Multimedia. * 1997. Farewell Song: Alwadah. M.I.L. Multimedia. * 1997. In Concert in Paris, Vol 2. Ocora. * 1997. Oriente/Occidente: Gregorian Chant & Qawwali Music. Materiali Sonori. * 1997. ''Dust to Gold'', Realworld Recordings.<ref>[http://www.rootsworld.com/reviews/nusrat-gold.html "Nusrat Fateh Ali Khan and Party Dust To Gold - RealWorld"].</ref> * 1998. Allah & The Prophet. Ex Works. * 1998. ''Star Rise'': Remixes. EMI.<ref>[http://www.mtv.com/news/2490/album-review-nusrat-fateh-ali-khan-michael-brooks-star-rise/ "Album Review: Nusrat Fateh Ali Khan & Michael Brook’s Star Rise "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426235616/http://www.mtv.com/news/2490/album-review-nusrat-fateh-ali-khan-michael-brooks-star-rise/ |date=2019-04-26 }}.</ref> * 1998. Live at Royal Albert Hall. M.I.L. Multimedia. * 1998. Missives from Allah. BCD. * 1998. Imprint: In Concert. Hi Horse Records. (Selections from the 23 January 1993 concert at Meany Hall, University of Washington in Seattle, during Khan's residency at their Ethnomusicology program.) * 1999. Peace. Omni Parc. * 1999. Live at Islamabad, Vol 1–2. M.I.L. Multimedia. * 1999. Passion. NYC Music. * 1999. Visions of Allah. Ex Works. * 1999. Swan Song. Narada. * 2000. Jewel. MoviePlay. * 2000. Live in London, Vol 3. Navras Records. * 2001. Opus. Vanstory. * 2001. The Final Studio Recordings. Legacy/Sony. * 2001. Pukaar: The Echo. Navras Records. * 2001. The Final Moment. Birdman Records. * 2002. Body and Soul. RealWorld/CEMA. * 2002. Sufi Qawwalis. Arc Music. * 2004. Allah Hoo. Saregama. * 2004. Aur Pyar Ho Gaya. Saregama. * 2004. Ishq Da Rutba. Saregama. * 2004. Kartoos. Saregama. * 2004. Main Aur Meri Awargi. Saregama. * 2004. Ye Jo Halka. Saregama. * 2005. Nami Danam. JVC Compact Discs. == ਫਿਲਮਾਂ == === ਡੋਕੂਮੈਂਟਰੀਜ਼ / ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ === * ''Nusrat Fateh Ali Khan: le dernier prophète'' (1996). Directed by Jérôme de Missolz. * ''Nusrat has Left the Building... But When?'' (1997). Directed by Farjad Nabi. (This 20-minute docudrama focuses on Khan's early career.) * ''A Voice from Heaven'' (1999). Directed by Giuseppe Asaro. New York, NY: Winstar TV & Video. (This 75-minute documentary, available on VHS and DVD, provides an introduction to Khan's life and work.) * ''Samandar Main Samandar'' (2007). A documentary aired on Geo TV detailing Khan's career. * ''The King of Qawalli'' (2009). A short film aired on Dawn News about Khan's life and career. === ਕਨਸਰਟ ਫਿਲਮਾਂ === * ''The JVC Video Anthology of World Music and Dance'' (1990). Video 14 (of 30) (South Asia IV). Produced by Ichikawa Katsumori; directed by Nakagawa Kunikiko and Ichihashi Yuji; in collaboration with the National Museum of Ethnology, Osaka. [Tokyo]: JVC, Victor Company of Japan; Cambridge, Massachusetts: distributed by Rounder Records. Features a studio performance by Khan and Party (two Urdu-language songs: a [[ਹਮਦ|Hamd]], and a Manqabat for [[ਮੋਇਨੁੱਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ|Khwaja Mu'inuddin Chishti]]. Filmed in Tokyo, Japan, 20 September 1987, for Asian Traditional Performing Arts). * ''Nusrat! Live at Meany'' (1998). Produced by the University of Washington. 87-minute recording of a concert of 23 January 1993 at Meany Hall, University of Washington in Seattle, during Khan's residency at the ethnomusicology program there. * ''Live in Concert in the UK'', (DVD, vols. 1–17) [OSA]; recorded between 1983 and 1993 * Akhiyan Udeek Diyan (DVD) [Nupur Audio] * Je Tun Rab Nu Manauna (DVD) [Nupur Audio] * Yaadan Vicchre Sajan Diyan Aayiyan (DVD) [Nupur Audio] * Rang-e-Nusrat (DVD, vols. 1–11) [Music Today]; recorded between 1983 and 1993 (same material as the OSA DVDs) * VHS videotapes, vols. 1–21 [OSA]; recorded between 1983 and 1993 (same material as the OSA DVDs) ** Luxor Cinema Birmingham (VHS vol. 1, 1979) ** Digbeth Birmingham (VHS vol. 2, 1983) ** St. Francis Hall Birmingham (VHS vol. 3, 1983) ** Royal Oak Birmingham (VHS vol. 4, 1983) ** Private Mehfil (Wallace Lawley Centre, Lozells Birmingham, November 1983) (VHS vol. 5) ** Private Mehfil (VHS vol. 6, 1983) ** Natraj Cinema Leicester (VHS vol. 7, 1983) ** Live in Southall (VHS vol. 8) ** Live in Bradford (VHS vol. 9, 1983) ** Live in Birmingham (VHS vol. 10, 1985) ** Allah Ditta Hall (VHS vol. 11, 1985) ** Harrow Leisure Centre (VHS vol. 12) ** University of Aston (VHS vol. 13, 1988) ** Aston University (VHS vol. 14, 1988) ** WOMAD Festival Bracknell (VHS vol. 15, 1988) ** Live in Paris (VHS vol. 16, 1988) ** Poplar Civic Centre London (VHS vol. 17) ** Imperial Hotel Birmingham (VHS vol. 18, 1985) ** Slough Gurdawara (SHABADS) (VHS vol. 19) ** [[ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ|Imran Khan]] Cancer Appeal (VHS vol. 20) ** Town Hall Birmingham (VHS vol. 21, 1993) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] 21s3v06vrp1555amphh8tcc8b53v4j4 0 96429 847434 768932 2026-09-24T09:11:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847434 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:NASA_Journey_to_Mars_and_“The_Martian"_(201508180006HQ).jpg|thumb|2015 ਵਿੱਚ ਦਿ ਮਾਰਸ਼ੀਅਨ ਲਈ ਇਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਡੈਮਨ<br> ]] <nowiki>'''</nowiki>ਮੈਟ ਡੈਮਨ<nowiki>'''</nowiki> ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1988 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਸਟਿਕ ਪੀਜ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੋਰਡ ਕਾਪੋਲਾ ਨੇ 1997 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਡਰਾਮੇ ਦ ਰੇਨਮੇਕਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਾਮਨ ਨੂੰ ਕਸਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਉਸ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਚੰਗੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਗਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਕ ਨਾਟਕ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਬੈਨ ਅਫਲੇਕ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਸੀ। ਡੈਮਨ ਅਤੇ ਐਫੇਲੇਕ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਮੂਲ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਡੈਮਨ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਐਕਟਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ ਦੀ ਜੰਗ ਡਰਾਮਾ ਸੇਵਿੰਗ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਿਆਨ (1998) ਅਤੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ਦਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਮਿਸਟਰ ਰਿੱਪਲੀ (1999) ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧਕ ਟੌਮ ਰੱਫਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2000 ਦੇ ਦਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਦੋ ਲਾਹੇਵੰਦ ਫਿਲਮ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ ਸਟੀਵਨ ਸੋਦਰਬਰਗ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਜੀ (2001-07) ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਰੇ ਸੀਰੀਜ਼ (2002-16) ਵਿਚ ਪੰਜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਵਿਚ ਜੇਮਸ ਬੋਰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਫਿਲਮਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Rino_Barillari_and_Matt_Damon,_1999,_Rome,_Italy.jpg|thumb|ਡੈਮਨ (ਸੱਜੇ) 1999 ਵਿੱਚ<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Matt_Damon_66ème_Festival_de_Venise_(Mostra)_17.jpg|thumb|2009 ਵੈਨਿਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਡੈਮਨ<br> ]] {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" |+Key | style="background:#ffc;" | <span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Films that have not yet been released|14x14px]]</span>{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ਫਿਲਮਾਂ ਜੋ ਹਾਲੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-bottom: 34px;" ! scope="col" |ਟਾਈਟਲ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" |ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" |ਹਵਾਲੇ |- ! scope="row" | ''Mystic Pizza'' | style="text-align:center;" | 1988 | Steamer | Petrie&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwdQ" tabindex="0">[[Donald Petrie]]</span> | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=taMqAQAAIAAJ|title=Film Review|publisher=Orpheus Pub.|year=1998|page=69}}</ref> |- ! scope="row" | Good Mother&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwew" tabindex="0">''[[The Good Mother (1988 film)|The Good Mother]]''</span> | style="text-align:center;" | 1988 | Extra | Nimoy&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwgA" tabindex="0">[[Leonard Nimoy]]</span> | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=F60TAwAAQBAJ&pg=PT941|title=Leonard Maltin's 2015 Movie Guide|last=Maltin|first=Leonard|date=September 2, 2014|publisher=[[Penguin Group]]|isbn=978-0-698-18361-2|page=941}}</ref> |- ! scope="row" | ''Field of Dreams'' | style="text-align:center;" | 1989 | Unnamed | Robinson&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwiw" tabindex="0">[[Phil Alden Robinson]]</span> | Uncredited | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.express.co.uk/entertainment/films/554341/Kevin-Costner-Draft-Day|title=Field of Dreams, Tin Cup, Draft Day: Kevin Costner's greatest sports films|last=Kyriazis|first=Stefan|date=January 27, 2015|work=[[Daily Express]]|accessdate=May 5, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''School Ties'' | style="text-align:center;" | 1992 | Dillon&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwlQ" tabindex="0">Charlie Dillon</span> | Mandel&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwmA" tabindex="0">[[Robert Mandel]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/school_ties/|title=School Ties (1992)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Geronimo: An American Legend'' | style="text-align:center;" | 1993 | Davis&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwog" tabindex="0">Lt. Britton Davis</span> | Hill&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwpQ" tabindex="0">[[Walter Hill (director)|Walter Hill]]</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/geronimoanamericanlegendpg13harrington_a0ab9b.htm|title=‘Geronimo: An American Legend’|last=Harrington|first=Richard|date=December 10, 1993|work=[[The Washington Post]]|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Glory Daze'' | style="text-align:center;" | 1996 | Pudwhacker&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwrw" tabindex="0">Edgar Pudwhacker</span> | Wilkes&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwsg" tabindex="0">[[Rich Wilkes]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/glory_daze/|title=Glory Daze (1996)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Courage Under Fire'' | style="text-align:center;" | 1996 | Specialist Ilario | Zwick&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwvQ" tabindex="0">[[Edward Zwick]]</span> | align="center" |<ref name="Tracey2002">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cMtbVccYmH8C&pg=PA204|title=Filmography of American History|last=Tracey|first=Grant Annis George|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2002|isbn=978-0-313-31300-4|pages=204–205}}</ref> |- ! scope="row" | ''Chasing Amy'' | style="text-align:center;" | 1997 | Oran&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwxw" tabindex="0">Shawn Oran</span> – Executive #2 | Smith&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwyg" tabindex="0">[[Kevin Smith]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/chasing-amy/details|title=Chasing Amy: Details and Credits|publisher=[[Metacritic]]|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Rainmaker&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw0A" tabindex="0">''[[The Rainmaker (1997 film)|The Rainmaker]]''</span> | style="text-align:center;" | 1997 | Baylor&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw1A" tabindex="0">Rudy Baylor</span> | Coppola&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw1w" tabindex="0">[[Francis Ford Coppola]]</span> | align="center" |<ref name="ColtQuadrelli2011">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UAyV-VweXhkC&pg=PA215|title=The Picture of Health: Medical Ethics and the Movies|last1=Colt|first1=Henri|last2=Quadrelli|first2=Silvia|last3=Lester|first3=Friedman|date=May 10, 2011|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-987600-6|page=215}}</ref> |- ! scope="row" | ''Good Will Hunting'' | style="text-align:center;" | 1997 | Hunting&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw4Q" tabindex="0">Will Hunting</span> | Sant&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw5A" tabindex="0">[[Gus Van Sant]]</span> | Also writer | align="center" |<ref name="Falsetto2015">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wFRuBwAAQBAJ&pg=PA38|title=Conversations with Gus Van Sant|last=Falsetto|first=Mario|date=March 12, 2015|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-1-4422-4767-3|pages=38–39}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ਸੇਵਿੰਗ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਾਇਨ|Saving Private Ryan]]'' | style="text-align:center;" | 1998 | Ryan&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw7g" tabindex="0">Private James Francis Ryan</span> | Spielberg&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw8Q" tabindex="0">[[Steven Spielberg]]</span> | align="center" |<ref name="McGee2001">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3r7eCQAAQBAJ&pg=PA210|title=Encyclopedia of Motion Picture Sound|last=McGee|first=Marty|date=March 15, 2001|publisher=[[McFarland & Company]]|isbn=978-1-4766-0970-6|page=210}}</ref> |- ! scope="row" | ''Rounders'' | style="text-align:center;" | 1998 | McDermott&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw-w" tabindex="0">Mike McDermott</span> | Dahl&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw_g" tabindex="0">[[John Dahl]]</span> | align="center" |<ref name="Levy2001">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=I00TCgAAQBAJ&pg=PA234|title=Cinema of Outsiders: The Rise of American Independent Film|last=Levy|first=Emanuel|date=March 1, 2001|publisher=[[New York University Press]]|isbn=978-0-8147-5124-4|page=234}}</ref> |- ! scope="row" | ''Dogma'' | style="text-align:center;" | 1999 | Loki | Smith&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAQk" tabindex="0">[[Kevin Smith]]</span> | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8xwVYCjAUUsC&pg=PA10|title=The Michigan Journal|publisher=[[University of Michigan–Dearborn]]|year=1999|page=10}}</ref> |- ! scope="row" | Talented&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAQ8" tabindex="0">''[[The Talented Mr. Ripley (film)|The Talented Mr. Ripley]]''</span> | style="text-align:center;" | 1999 | Ripley&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwARM" tabindex="0">[[Tom Ripley]]</span> | Minghella&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwARY" tabindex="0">[[Anthony Minghella]]</span> | align="center" |<ref name="PramaggioreWallis2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7CYJUwg69KsC&pg=PA324|title=Film: A Critical Introduction|last1=Pramaggiore|first1=Maria|last2=Wallis|first2=Tom|publisher=[[Laurence King Publishing]]|year=2005|isbn=978-1-85669-442-1|page=324}}</ref> |- ! scope="row" | ''Titan A.E.'' | style="text-align:center;" | 2000 | Cale <small>(voice)</small> | Bluth&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwASI" tabindex="0">[[Don Bluth]]</span>/<br> Gary Goldman | Animated film | align="center" |<ref name="Beck2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fTI1yeZd-tkC&pg=PA282|title=The Animated Movie Guide|last=Beck|first=Jerry|date=October 28, 2005|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-56976-222-6|page=282}}</ref> |- ! scope="row" | Legend&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwASo" tabindex="0">''[[The Legend of Bagger Vance]]''</span> | style="text-align:center;" | 2000 | Junuh&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAS4" tabindex="0">Rannulph Junuh</span> |Redford&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwATE" tabindex="0">[[Robert Redford]]</span> | align="center" |<ref name="EdgingtonErskine2010">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3xBVtMpDYaoC&pg=PA282|title=Encyclopedia of Sports Films|last1=Edgington|first1=K|last2=Erskine|first2=Thomas|last3=Welsh|first3=James M.|date=December 29, 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7653-8|page=282}}</ref> |- ! scope="row" | ''Finding Forrester'' | style="text-align:center;" | 2000 | Sanderson&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwATs" tabindex="0">Steven Sanderson</span> |Sant&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAT4" tabindex="0">[[Gus Van Sant]]</span> | Cameo | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZE7Bcf8DNlMC&pg=PA9|title=The Michigan Journal|publisher=University of Michigan-Dearborn|year=2001|pages=1, 9}}</ref> |- ! scope="row" | ''All the Pretty Horses'' | style="text-align:center;" | 2000 | Cole&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAUg" tabindex="0">John Grady Cole</span> |Thornton&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAUs" tabindex="0">[[Billy Bob Thornton]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rogerebert.com/reviews/all-the-pretty-horses-2000|title=All the Pretty Horses: Movie Review & Film Summary|last=Ebert|first=Roger|date=December 22, 2000|publisher=RogerEbert.com|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Jay and Silent Bob Strike Back'' | style="text-align:center;" | 2001 | Himself | Smith&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAVY" tabindex="0">[[Kevin Smith]]</span> | Cameo | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=F60TAwAAQBAJ&pg=PT1232|title=Leonard Maltin's 2015 Movie Guide|last=Maltin|first=Leonard|date=September 2, 2014|publisher=Penguin Group|isbn=978-0-698-18361-2|page=1232}}</ref> |- ! scope="row" | ''Ocean's Eleven'' | style="text-align:center;" | 2001 | Caldwell&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAWA" tabindex="0">Linus Caldwell</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAWM" tabindex="0">[[Steven Soderbergh]]</span> | align="center" |<ref name="Books2004">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gNEdYxQM_hkC|title=TV Guide film & video companion|last=Books|first=Barnes & Noble|publisher=[[Barnes & Noble]]|year=2004|isbn=978-0-7607-6104-5|page=714}}</ref> |- ! scope="row" | Majestic&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAWk" tabindex="0">''[[The Majestic (film)|The Majestic]]''</span> | style="text-align:center;" | 2001 | Trimble&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAW0" tabindex="0">Luke Trimble</span> <small>(voice)</small> | Darabont&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAXE" tabindex="0">[[Frank Darabont]]</span> | align="center" |<ref name="Hamblin2009">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8074omXANY4C&pg=PA300|title=Serket's Movies: Commentary and Trivia on 444 Movies|last=Hamblin|first=Cory|date=November 2009|publisher=[[Dorrance Publishing Co.]]|isbn=978-1-4349-9605-3|page=300}}</ref> |- ! scope="row" | ''Gerry'' | style="text-align:center;" | 2002 | Gerry | Sant&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAXw" tabindex="0">[[Gus Van Sant]]</span> | Also writer and editor | align="center" | |- ! scope="row" | ''Stolen Summer'' | style="text-align:center;" | 2002 | — | Jones&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAYg" tabindex="0">Pete Jones</span> | Producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.rollingstone.com/movies/reviews/stolen-summer-20020213|title=Stolen Summer|last=Travers|first=Peter|date=February 13, 2002|work=[[Rolling Stone]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Spirit: Stallion of the Cimarron'' | style="text-align:center;" | 2002 | Spirit <small>(voice)</small> | Asbury&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAZQ" tabindex="0">[[Kelly Asbury]]</span>/<br> Lorna Cook | Animated film | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/spirit_stallion_of_the_cimarron/|title=Spirit: Stallion of the Cimarron (2002)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Third&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAZs" tabindex="0">''[[The Third Wheel (film)|The Third Wheel]]''</span> | style="text-align:center;" | 2002 | Kevin | Brady&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAaA" tabindex="0">[[Jordan Brady]]</span> | Executive producer;<br> also cameo | align="center" |<ref name="SpeedCameron-Wilson2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3BAIAQAAMAAJ|title=Film review|last1=Speed|first1=F. Maurice|last2=Cameron-Wilson|first2=James|publisher=[[W. H. Allen]]|year=2005|isbn=978-1-905287-01-7}}</ref> |- ! scope="row" | Bourne Identity&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAac" tabindex="0">''[[The Bourne Identity (2002 film)|The Bourne Identity]]''</span> | style="text-align:center;" | 2002 | Bourne&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAas" tabindex="0">[[Jason Bourne]]</span>/<br> David Webb | Liman&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAa8" tabindex="0">[[Doug Liman]]</span> | align="center" |<ref name="bourne1">{{cite web|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/5-things-you-might-not-know-about-the-bourne-identity-released-10-years-ago-today-20120614|title=10th Anniversary: 5 Things You Might Not Know About 'The Bourne Identity'|date=June 14, 2012|publisher=[[Indiewire]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420091104/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/5-things-you-might-not-know-about-the-bourne-identity-released-10-years-ago-today-20120614|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | ''Confessions of a Dangerous Mind'' | style="text-align:center;" | 2002 | Bachelor Matt | Clooney&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAbo" tabindex="0">[[George Clooney]]</span> | Cameo | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/confessions_of_a_dangerous_mind/|title=Confessions of a Dangerous Mind (2002)|publisher=Rotten Tomatoes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160428002211/http://www.rottentomatoes.com/m/confessions_of_a_dangerous_mind/|archivedate=April 28, 2016|deadurl=yes|accessdate=May 6, 2016|df=}}</ref> |- ! scope="row" | ''Speakeasy'' | style="text-align:center;" | 2002 | — | Murphy&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAcY" tabindex="0">Brendan Murphy</span> | Executive producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.highbeam.com/doc/1G1-90511546.html|title=Planet orbits mouse: Affleck, Damon banner signs plc prod'n deal|last=Fleming|first=Michael|date=August 5, 2002|work=Variety|accessdate=May 7, 2016|subscription=yes|via=[[HighBeam Research]]|archive-date=ਸਤੰਬਰ 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911053815/https://www.highbeam.com/doc/1G1-90511546.html|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | ''The Battle of Shaker Heights'' | style="text-align:center;" | 2003 | — | Potelle&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAdI" tabindex="0">[[Efram Potelle]]</span>/<br> Kyle Rankin | Executive producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2003/film/reviews/the-battle-of-shaker-heights-1200539844/|title=Review: ‘The Battle Of Shaker Heights’|last=Koehler|first=Robert|date=August 22, 2003|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Stuck on You'' | style="text-align:center;" | 2003 | Tenor&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAd4" tabindex="0">Bob Tenor</span> | Farrelly brothers | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/News_Story/Critic_Review/Observer_review/0,4267,1115638,00.html|title=Stuck on You|last=French|first=Peter|date=January 4, 2004|work=The Guardian|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''EuroTrip'' | style="text-align:center;" | 2004 | Donny | Schaffer&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAes" tabindex="0">[[Jeff Schaffer]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/eurotrip/details|title=EuroTrip: Details and Credits|publisher=Metacritic|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Jersey Girl'' | style="text-align:center;" | 2004 | PR Exec #2 | Smith&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAfY" tabindex="0">[[Kevin Smith]]</span> | Cameo | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/jersey_girl/|title=Jersey Girl (2004)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Bourne Supremacy&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAfw" tabindex="0">''[[The Bourne Supremacy (film)|The Bourne Supremacy]]''</span> | style="text-align:center;" | 2004 | Bourne&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAgA" tabindex="0">Jason Bourne</span>/<br> David Webb | Greengrass&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAgQ" tabindex="0">[[Paul Greengrass]]</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Ocean's Twelve'' | style="text-align:center;" | 2004 | Caldwell&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAg4" tabindex="0">Linus Caldwell</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAhE" tabindex="0">[[Steven Soderbergh]]</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/12/10/movies/well-the-gangs-all-here-why-not-another-caper.html|title=Well, the Gang's All Here, Why Not Another Caper?|last=Dragis|first=Manohla|date=December 10, 2004|work=[[The New York Times]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Howard Zinn: You Can't Be Neutral on a Moving Train'' | style="text-align:center;" | 2004 | Narrator | Ellis&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAhw" tabindex="0">Deb Ellis</span>/<br> Denis Mueller | Documentary | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.avclub.com/review/howard-zinn-you-cant-be-neutral-on-a-moving-train-5005|title=Howard Zinn: You Can't Be Neutral On A Moving Train|last=Murray|first=Noel|date=July 20, 2004|publisher=The A.V. Club|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D'' | style="text-align:center;" | 2005 | Shepard&#x20;!<div class="cx-overlay"><div class="cx-spinner"><div class="bounce1"></div><div class="bounce2"></div><div class="bounce3"></div></div></div><span class="sorttext">Alan Shepard</span> <small>(voice)</small> | Cowen&#x20;!<span class="sorttext">Mark Cowen</span> | Documentary | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2005-09-23/entertainment/0509230381_1_magnificent-desolation-edgar-mitchell-alan-bean|title=IMAX beats NASA back to the moon|last=Esposito|first=Michael|date=September 23, 2005|work=[[Chicago Tribune]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਜੂਨ 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604041342/http://articles.chicagotribune.com/2005-09-23/entertainment/0509230381_1_magnificent-desolation-edgar-mitchell-alan-bean|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE0D61730F930A1575AC0A9639C8B63|title=IMAX beats NASA back to the moon|last=Gates|first=Anita|date=September 23, 2005|work=The New York Times|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Brothers&#x20;!<span class="sorttext">''The Brothers Grimm''</span> | style="text-align:center;" | 2005 | Grimm&#x20;!<span class="sorttext">Wilhelm Grimm</span> | Gilliam&#x20;!<span class="sorttext">Terry Gilliam</span> | align="center" |<ref name="Crouse2008">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=B5alnowvF3sC&pg=PT68|title=Son of the 100 Best Movies You've Never Seen|last=Crouse|first=Richard|publisher=[[ECW Press]]|year=2008|isbn=978-1-55490-330-6|page=68}}</ref> |- ! scope="row" | ''Syriana'' | style="text-align:center;" | 2005 | Woodman&#x20;!<span class="sorttext">Bryan Woodman</span> | Gaghan&#x20;!<span class="sorttext">Stephen Gaghan</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rogerebert.com/reviews/syriana-2005|title=Syriana: Movie Review & Film Summary|last=Ebert|first=Roger|date=December 8, 2005|publisher=RogerEbert.com|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Feast'' | style="text-align:center;" | 2005 | {{mdash}} | Gulager&#x20;!<span class="sorttext">John Gulager</span> | Executive producer | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/feast|title=Feast|publisher=Metacritic|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Departed&#x20;!<span class="sorttext">''The Departed''</span> | style="text-align:center;" | 2006 | Sullivan&#x20;!<span class="sorttext">Sergeant Colin Sullivan</span> | Scorsese&#x20;!<span class="sorttext">Martin Scorsese</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.ew.com/article/2006/10/04/departed|title=The Departed|last=Schwarzbaum|first=Lisa|date=October 4, 2006|work=[[Entertainment Weekly]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਨਵੰਬਰ 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129021349/http://www.ew.com/article/2006/10/04/departed|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | Good Shepherd&#x20;!<span class="sorttext">''The Good Shepherd''</span> | style="text-align:center;" | 2006 | Wilson&#x20;!<span class="sorttext">Edward Wilson</span> | De Niro&#x20;!<span class="sorttext">Robert De Niro</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2010/apr/22/reel-history-the-good-shepherd|title=The Good Shepherd: Angelina Jolie and Matt Damon can't sex this up|last=von Tunzelmann|first=Alex|date=April 22, 2010|work=The Guardian|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Ocean's Thirteen'' | style="text-align:center;" | 2007 | Caldwell&#x20;!<span class="sorttext">Linus Caldwell</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/oceans-thirteen-158917|title=Ocean's Thirteen|last=Honeycutt|first=Kirk|date=May 24, 2007|work=The Hollywood Reporter|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Bourne Ultimatum&#x20;!<span class="sorttext">''The Bourne Ultimatum''</span> | style="text-align:center;" | 2007 | Bourne&#x20;!<span class="sorttext">Jason Bourne</span>/<br> David Webb | Greengrass&#x20;!<span class="sorttext">Paul Greengrass</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Youth Without Youth'' | style="text-align:center;" | 2007 | Unnamed | Coppola&#x20;!<span class="sorttext">Francis Ford Coppola</span> | Uncredited | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2007/film/awards/youth-without-youth-2-1200555232/|title=Review: ‘Youth Without Youth’|last=Weissberg|first=Jay|date=October 20, 2007|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Running the Sahara'' | style="text-align:center;" | 2007 | Narrator | Moll&#x20;!<span class="sorttext">James Moll</span> | Documentary;<br> executive producer | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/running-the-sahara/|title=Running the Sahara (2009)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Che: Part Two'' | style="text-align:center;" | 2008 | Father Schwarz | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.ifc.com/2009/01/the-curious-cameography-of-mat|title=The Curious Cameography of Matt Damon|last=Saito|first=Stephen|date=January 8, 2009|publisher=[[IFC (U.S. TV network)|IFC]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 27, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427001257/http://www.ifc.com/2009/01/the-curious-cameography-of-mat|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | Informant&#x20;!<span class="sorttext">''The Informant!''</span> | style="text-align:center;" | 2009 | Whitacre&#x20;!<span class="sorttext">Mark Whitacre</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Invictus'' | style="text-align:center;" | 2009 | Pienaar&#x20;!<span class="sorttext">Francois Pienaar</span> | Eastwood&#x20;!<span class="sorttext">Clint Eastwood</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Green Zone'' | style="text-align:center;" | 2010 | Miller&#x20;!<span class="sorttext">Roy Miller</span> | Greengrass&#x20;!<span class="sorttext">Paul Greengrass</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.newsweek.com/matt-damons-war-film-green-zone-doesnt-ring-true-69511|title=Matt Damon's War Film Green Zone Doesn't Ring True|date=October 3, 2010|work=[[Newsweek]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Hereafter'' | style="text-align:center;" | 2010 | Lonegan&#x20;!<span class="sorttext">George Lonegan</span> | Eastwood&#x20;!<span class="sorttext">Clint Eastwood</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/review-clint-eastwood-miscasts-matt-damon-star-paranormal-mumbo-jumbo-article-1.187161|title='Hereafter' review: Clint Eastwood miscasts Matt Damon as star of paranormal mumbo-jumbo|last=Neumaier|first=Joe|date=October 14, 2010|work=[[New York Daily News]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''True Grit'' | style="text-align:center;" | 2010 | LaBoeuf | Coen brothers | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2010/dec/26/entertainment/la-ca-matt-damon-20101226|title=Matt Damon enjoys being 'a true nincompoop' in 'True Grit'|last=Boucher|first=Geoff|date=December 26, 2010|work=Los Angeles Times|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Inside Job'' | style="text-align:center;" | 2010 | Narrator | Ferguson&#x20;!<span class="sorttext">Charles Ferguson</span> | Documentary | align="center" | |- ! scope="row" | Adjustment&#x20;!<span class="sorttext">''The Adjustment Bureau''</span> | style="text-align:center;" | 2011 | Norris&#x20;!<span class="sorttext">David Norris</span> | Nolfi&#x20;!<span class="sorttext">George Nolfi</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/adjustment_bureau/|title=The Adjustment Bureau (2011)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Contagion'' | style="text-align:center;" | 2011 | Emhoff&#x20;!<span class="sorttext">Mitch Emhoff</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2011/film/reviews/contagion-1117945945/|title=Review: ‘Contagion’|last=Debruge|first=Peter|date=September 3, 2011|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Margaret'' | style="text-align:center;" | 2011 | Mr. Aaron | Lonergan&#x20;!<span class="sorttext">Kenneth Lonergan</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/margaret/details|title=Margaret: Details and Credits|publisher=Metacritic|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Happy Feet Two'' | style="text-align:center;" | 2011 | Bill the Krill <small>(voice)</small> | Miller&#x20;!<span class="sorttext">George Miller</span> | Animated film | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/entertainment/2011/11/15/pink_the_penguin_and_brad_pitts_shrill_krill.html|title=Pink the penguin and Brad Pitt’s shrill krill|last=Barnard|first=Linda|date=December 26, 2012|work=[[Toronto Star]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423155152/http://www.thestar.com/entertainment/2011/11/15/pink_the_penguin_and_brad_pitts_shrill_krill.html|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''We Bought a Zoo'' | style="text-align:center;" | 2011 | Mee&#x20;!<span class="sorttext">Benjamin Mee</span> | Crowe&#x20;!<span class="sorttext">Cameron Crowe</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/we_bought_a_zoo/|title=We Bought a Zoo (2011)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Promised Land'' | style="text-align:center;" | 2012 | Butler&#x20;!<span class="sorttext">Steve Butler</span> | Sant&#x20;!<span class="sorttext">Gus Van Sant</span> | Also writer and producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/12/23/movies/matt-damon-and-john-krasinski-on-promised-land.html|title=A Star on a Trip Back to His Roots|last=Baron|first=Zach|date=December 21, 2012|work=The New York Times|accessdate=June 14, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Behind the Candelabra''{{efn|The film was made for television in the United States, but was given a theatrical release in other countries.<ref>{{cite news|last=Szalai|first=Georg|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/hbo-sells-theatrical-rights-behind-560647|title=HBO Sells Theatrical Rights to 'Behind the Candelabra' for U.K., Other Countries|work=The Hollywood Reporter|date=May 30, 2013|accessdate=May 7, 2016}}</ref>}} | style="text-align:center;" | 2013 | Thorson&#x20;!<span class="sorttext">Scott Thorson</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Elysium'' | style="text-align:center;" | 2013 | Da Costa&#x20;!<span class="sorttext">Max Da Costa</span> | Blomkamp&#x20;!<span class="sorttext">Neill Blomkamp</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/film/elysium-doesnt-quite-deliver-what-it-promises|title=Elysium doesn’t quite deliver what it promises|last=Dalton|first=Stephen|date=November 13, 2013|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਜੂਨ 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602073023/http://www.thenational.ae/arts-culture/film/elysium-doesnt-quite-deliver-what-it-promises|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | Zero&#x20;!<span class="sorttext">''The Zero Theorem''</span> | style="text-align:center;" | 2013 | Management | Gilliam&#x20;!<span class="sorttext">Terry Gilliam</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/the_zero_theorem/|title=The Zero Theorem (2014)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Monuments&#x20;!<span class="sorttext">''The Monuments Men''</span> | style="text-align:center;" | 2014 | Granger&#x20;!<span class="sorttext">James Granger</span> | Clooney&#x20;!<span class="sorttext">George Clooney</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/the-monuments-men/details|title=The Monuments Men: Details and Credits|publisher=Metacritic|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Man&#x20;!<span class="sorttext">''The Man Who Saved the World''</span> | style="text-align:center;" | 2014 | Himself | Anthony&#x20;!<span class="sorttext">Peter Anthony</span> | Documentary | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/exclusive-clip-kevin-costner-in-the-man-who-saved-the-world/|title=Exclusive clip: Kevin Costner in "The Man Who Saved the World"|last=Moraski|first=Lauren|date=September 16, 2015|publisher=[[CBS]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Interstellar'' | style="text-align:center;" | 2014 | Dr. Mann | Nolan&#x20;!<span class="sorttext">Christopher Nolan</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/11239396/Interstellar-Prequel-Christopher-Nolan-tells-Manns-story.html|title=Interstellar Prequel: Christopher Nolan tells Mann's story|last=Hawkes|first=Rebecca|date=November 18, 2014|work=The Daily Telegraph|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Martian&#x20;!<span class="sorttext">''[[ਦਿ ਮਾਰਸ਼ੀਅਨ|The Martian]]''</span> | style="text-align:center;" | 2015 | Watney&#x20;!<span class="sorttext">Mark Watney</span> | Scott&#x20;!<span class="sorttext">Ridley Scott</span> | align="center" |<ref name="martian">{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/movie/martian/review/820882|title='The Martian': TIFF Review|last=McCarthy|first=Todd|date=September 11, 2015|work=The Hollywood Reporter|accessdate=September 26, 2015}}</ref> |- ! scope="row" | ''Manchester by the Sea'' | style="text-align:center;" | 2016 | {{mdash}} | Lonergan&#x20;!<span class="sorttext">Kenneth Lonergan</span> | Producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2016/film/festivals/matt-damon-manchester-by-the-sea-sundance-1201687427/|title=Sundance: Matt Damon on Not Starring in ‘Manchester By the Sea’|last=Setoodeh|first=Ramin|date=January 24, 2016|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Jason Bourne'' | style="text-align:center;" | 2016 | Bourne&#x20;!<span class="sorttext">Jason Bourne</span>/<br> David Webb | Greengrass&#x20;!<span class="sorttext">Paul Greengrass</span> | Also producer | align="center" | |- ! scope="row" | Great&#x20;!<span class="sorttext">''The Great Wall''</span> | style="text-align:center;" | 2016 | William Garin | Yimou&#x20;!<span class="sorttext">Zhang Yimou</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2016/film/news/the-great-wall-moved-back-matt-damon-1201709873/|title=Matt Damon’s ‘The Great Wall’ Pushed Back to 2017|last=McNary|first=Dave|date=February 18, 2016|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Bending the Arc'' | style="text-align:center;" | 2017 | {{mdash}} | Davidson&#x20;!<span class="sorttext">Kief Davidson</span>, Pedro Kos | Documentary;<br> executive producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/bending-arc-review-968063|title='Bending the Arc': Film Review: Sundance 2017|last=Byrge|first=Duanne|date=January 30, 2017|work=The Hollywood Reporter|accessdate=February 15, 2017}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" | ''Suburbicon'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | style="text-align:center;" | 2017 | Gardner Lodge | Clooney&#x20;!<span class="sorttext">George Clooney</span> | ''Completed'' | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.indiewire.com/2015/12/matt-damon-julianne-moore-and-josh-brolin-to-star-in-george-clooneys-coens-penned-suburbicon-99993/|title=Matt Damon, Julianne Moore And Josh Brolin To Star In George Clooney’s Coens-Penned ‘Suburbicon’|last1=Jagernauth|first1=Kevin|date=December 8, 2015|work=Indiewire|accessdate=October 12, 2016|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013220452/http://www.indiewire.com/2015/12/matt-damon-julianne-moore-and-josh-brolin-to-star-in-george-clooneys-coens-penned-suburbicon-99993/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" | ''Downsizing'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | style="text-align:center;" | 2017 | Paul Safranek | Payne&#x20;!<span class="sorttext">Alexander Payne</span> | ''Post-production'' | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.omaha.com/go/movies/during-downsizing-filming-la-casa-customers-employees-get-a-front/article_567085b4-01bb-11e6-8b92-9f2718b405d1.html|title=During 'Downsizing' filming, La Casa customers, employees get a front-row seat for the action|last=Mendoza|first=Leia|date=April 14, 2016|work=[[Omaha World-Herald]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Ocean's Eight'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | style="text-align:center;" | 2018 | Linus Caldwell | Ross&#x20;!<span class="sorttext">Gary Ross</span> | ''Post-production'' | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.etonline.com/movies/202838_matt_damon_reveals_he_got_a_cameo_upcoming_ocean_eight/|title=EXCLUSIVE: Matt Damon Reveals He's Got a Cameo in Upcoming 'Ocean's Eight'|last=Seemayer|first=Zach|date=November 14, 2016|website=[[Entertainment Tonight]]|accessdate=November 15, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://theplaylist.net/matt-damon-reveals-hell-cameo-oceans-eight-20161115/|title=Matt Damon Reveals He’ll Cameo In ‘Ocean’s Eight’|last=Jagernauth|first=Kevin|date=November 15, 2016|website=The Playlist|accessdate=November 15, 2016}}</ref> |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Matt_Damon_in_Haiti_2009.jpg|thumb|ਡੈਮਨ ਨੇ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਟੀਵੀ ਡਾਇਗ੍ਰਟਰੀ ਯੀਅਰਜ਼ ਆਫ ਲਿਵਿੰਗ ਡੇਂਜਰਸਲੀ (2014) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<br> ]] {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0px; margin-bottom: 10px;" |+ ਡੈਮਨ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ! scope="col" | ਟਾਈਟਲ ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" |ਹਵਾਲੇ |- ! scope="row" | ''Rising Son'' | style="text-align:center;" | 1990 | Robinson&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBAw" tabindex="0">Charlie Robinson</span> | Television movie | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://articles.orlandosentinel.com/1990-07-23/lifestyle/9007220060_1_matt-damon-rising-son-gus-robinson|title=Matt Damon Acts His Age In 'Rising Son'|last=Joy|first=Diane|date=June 23, 1990|work=[[Orlando Sentinel]]|access-date=May 7, 2016|archive-date=ਜੂਨ 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602234520/http://articles.orlandosentinel.com/1990-07-23/lifestyle/9007220060_1_matt-damon-rising-son-gus-robinson|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | Good Old&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBBI" tabindex="0">''[[The Good Old Boys (film)|The Good Old Boys]]''</span> | style="text-align:center;" | 1995 | Calloway&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBBY" tabindex="0">Cotton Calloway</span> | Television movie | align="center" |<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1995/03/03/arts/tv-weekend-now-a-cowboy-writer-and-director.html|title=Now a Cowboy, Writer and Director|last=O'Connor|first=John J.|date=March 9, 1995|work=The New York Times|access-date=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Project Greenlight'' | style="text-align:center;" | 2001–05,<br> 2015 | Himself | Executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://variety.com/2015/tv/reviews/project-greenlight-season-4-review-ben-affleck-matt-damon-series-1201582460/|title=TV Review: ‘Project Greenlight,’ Season 4|last=Lowry|first=Brian|date=September 10, 2015|work=Variety|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Push, Nevada'' | style="text-align:center;" | 2002 | — | Executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://variety.com/2002/tv/features/push-nevada-1200546284/|title=Review: ‘Push, Nevada’|last=Gallo|first=Phil|date=September 11, 2002|work=Variety|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Saturday Night Live'' | style="text-align:center;" | 2002 | Himself | Episode: "Matt Damon/Bruce Springsteen & The E Street Band" | align="center" | |- ! scope="row" | Bernie&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBDY" tabindex="0">''[[The Bernie Mac Show]]''</span> | style="text-align:center;" | 2002 | Himself | Episode: "Keep It on the Short Grass" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/the-bernie-mac-show/episode-1-season-2/keep-it-on-the-short-grass/100449/|title=The Bernie Mac Show {{ndash}} Season 2, Episode 1: Keep It on the Short Grass|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822204708/http://www.tvguide.com/tvshows/the-bernie-mac-show/episode-1-season-2/keep-it-on-the-short-grass/100449/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Will & Grace'' | style="text-align:center;" | 2002 | Owen | Episode: "A Chorus Lie" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/will-grace/episode-16-season-4/a-chorus-lie/100581/|title=Will & Grace {{ndash}} Season 4, Episode 16: A Chorus Lie|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822181734/http://www.tvguide.com/tvshows/will-grace/episode-16-season-4/a-chorus-lie/100581/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Journey to Planet Earth'' | style="text-align:center;" | 2003–14 | Narrator | Documentary; 9 episodes | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/journey-to-planet-earth/cast/279423/|title=Journey to Planet Earth|work=TV Guide|access-date=May 7, 2016|archive-date=ਜੂਨ 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605032337/http://www.tvguide.com/tvshows/journey-to-planet-earth/cast/279423/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Arthur'' | style="text-align:center;" | 2007 | Himself <small>(voice)</small> | Episode: "The Making of Arthur/Dancing Fools" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/arthur/episode-6940456/194495/|title=Arthur {{ndash}} Season 11, Episode 6: The Making of Arthur/Dancing Fools|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822185953/http://www.tvguide.com/tvshows/arthur/episode-6940456/194495/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Entourage'' | style="text-align:center;" | 2009 | Himself | Episode: "Give a Little Bit" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/entourage/episode-12367103/191498/|title=Entourage {{ndash}} Season 6, Episode 12: Give a Little Bit|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314090657/http://www.tvguide.com/tvshows/entourage/episode-12367103/191498/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | People&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBF8" tabindex="0">''[[The People Speak (film)|The People Speak]]''</span> | style="text-align:center;" | 2009 | Narrator | Documentary;<br> executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/11/AR2009121103855.html|title=Preview of Matt Damon's 'The People Speak' on History Channel|last=Shales|first=Tom|date=December 12, 2009|work=The Washington Post|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Cubed'' | style="text-align:center;" | 2010 | Himself | Episode: "Welcome Matt Damon" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/cubed/episode-18498098/393556/|title=Cubed: Welcome Matt Damon|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਜੂਨ 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605033012/http://www.tvguide.com/tvshows/cubed/episode-18498098/393556/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''30 Rock'' | style="text-align:center;" | 2010–11 | Burnett&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBHM" tabindex="0">[[Carol (30 Rock)|Carol Burnett]]</span> | Episodes: "I Do Do", "The Fabian Strategy",<br> "Live Show" and "Double-Edged Sword" | align="center" | |- ! scope="row" | ''House of Lies'' | style="text-align:center;" | 2013 | Himself | Episode: "Damonschildren.org" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/house-of-lies/episode-4-season-2/damonschildren-org/324960/|title=Entourage {{ndash}} Season 2, Episode 4: Damonschildren.org|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822200117/http://www.tvguide.com/tvshows/house-of-lies/episode-4-season-2/damonschildren-org/324960/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Years of Living Dangerously'' | style="text-align:center;" | 2014 | Himself | Documentary;<br> episode: "A Dangerous Future" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/climate-consensus-97-per-cent/2014/sep/10/in-the-years-of-living-dangerously-part-3|title=In the Years of Living Dangerously, Part 3|last=Abraham|first=John|date=September 10, 2014|work=The Guardian|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Leisure&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBI8" tabindex="0">''[[The Leisure Class]]''</span> | style="text-align:center;" | 2015 | — | Television movie;<br> executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://variety.com/2015/tv/reviews/the-leisure-class-project-greenlight-movie-review-hbo-jason-mann-1201624083/|title=TV Review: ‘The Leisure Class’ (Project Greenlight)|last=Lowry|first=Brian|date=October 29, 2015|work=Variety|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Runner&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBJk" tabindex="0">''[[The Runner (U.S. Reality Series)|The Runner]]''</span> | style="text-align:center;" | 2016 | — | Executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.vanityfair.com/hollywood/2016/05/ben-affleck-and-matt-damon-present-the-perfect-summer-reality-tv-show|title=Ben Affleck and Matt Damon Present the Perfect Summer Reality-TV Show|last=Bradley|first=Laura|date=May 9, 2016|work=Vanity Fair|access-date=May 15, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Incorporated'' | style="text-align:center;" | 2016 | — | Executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://variety.com/2016/tv/news/incorporated-syfy-series-matt-damon-ben-affleck-1201696096/|title=Syfy Greenlights Matt Damon & Ben Affleck’s Futuristic Series ‘Incorporated’|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=February 3, 2016|work=Variety|access-date=May 15, 2016}}</ref> |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * List of awards and nominations received by Matt Damon == ਫੁਟਨੋਟ == {{notelist|30em}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} jakd9wsu91ac7cik3xbxxpq6dzqs79k 0 96547 847379 822653 2026-09-24T05:30:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847379 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|name=Manjeet Kaur|image=XIX Commonwealth Games-2010 Delhi (Women’s 4x400m Relay) Manjeet Kaur of India won the Gold Medal, at Jawaharlal Nehru Stadium, in New Delhi on October 12, 2010 (cropped).jpg|headercolor=lightsteelblue|birth_date={{birth-date and age|4 April 1982}}|medaltemplates={{MedalSport | Women’s [[athletics (sport)|athletics]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{Medal|Competition | [[Asian Athletics Championships|Asian Championships]] }} {{Medal|Gold | [[2005 Asian Athletics Championships|2005 Incheon]] | [[2005 Asian Athletics Championships – Women's 400 metres|400 m]] }} {{MedalGold | [[2005 Asian Athletics Championships|2005 Incheon]] | [[2005 Asian Athletics Championships – Women's 4 × 400 metres relay|4 × 400 m relay]] }} {{Medal|Gold | [[2007 Asian Athletics Championships|2007 Amman]] | [[2007 Asian Athletics Championships – Women's 4 × 400 metres relay|4 × 400 m relay]] }} {{MedalSilver | [[2009 Asian Athletics Championships|2009 Guangzhou]] | [[2009 Asian Athletics Championships – Women's 4 × 400 metres relay|4 × 400 m relay]] }} {{Medal|Bronze | [[2009 Asian Athletics Championships|2009 Guangzhou]] | [[2009 Asian Athletics Championships – Women's 400 metres|400 m]] }} {{MedalCompetition | [[Asian Games]] }} {{MedalGold | [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Athletics at the 2006 Asian Games – Women's 4 × 400 metres relay|4 × 400 m relay]] }} {{MedalGold | [[2010 Asian Games|2010 Guangzhou]] | [[Athletics at the 2010 Asian Games – Women's 4 × 400 metres relay|4 × 400 m relay]] }} {{MedalSilver | [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Athletics at the 2006 Asian Games – Women's 400 metres|400 m]] }} {{MedalCompetition | [[Commonwealth Games]] }} {{MedalGold | [[2010 Commonwealth Games|2010 Delhi]] | [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's 4 × 400 metres relay|4 × 400 m relay]] }} {{Medal|Silver | [[2006 Commonwealth Games|2006 Melbourne]] | [[Athletics at the 2006 Commonwealth Games – Women's 4 x 400 metres relay|4 × 400 m relay]] }}|show-medals=yes}}'''ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ''' (ਜਨਮ 4 ਅਪਰੈਲ, 1982) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਪ੍ਰਿੰਟਨ ਅਥਲੀਟ ਹੈ ਜੋ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 16 ਜੂਨ 2004<ref name="afio">{{Cite web|url=http://www.indianathletics.org/isr.php|title=Official Website of Athletics Federation of India: NATIONAL RECORDS as on 21.3.2009|publisher=Athletics Federation of INDIA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090805174209/http://indianathletics.org/isr.php|archivedate=5 August 2009|deadurl=yes|accessdate=2009-09-02|df=}}</ref> ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਰਕਟ ਐਥਲੈਟਿਕ ਮੀਟ ਦੌਰਾਨ 51.05 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ 400 ਮੀਟਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2001<ref name="rediff_nov01">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2001/nov/23games.htm|title=Beenamol erases P T Usha's record|date=2001-11-23|accessdate=2009-10-04|publisher=[[Rediff.com]]}}</ref> I ਤੋਂ ਕੇਐਮ ਬੇਨਾਮੋਲ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਾਸ ਕੀਤੀ 2004 ਏਥਨਜ਼ ਓਲੰਪਿਕਸ ਉਸ ਨੇ ਚਿਤਰਾ ਕੇ. ਸੋਮਨ, ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਕੇ. ਐੱਮ. ਬੇਨਾਮੁੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਟੀਮ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਕੌਮੀ ਰਿਕਾਰਡ 4 x 400 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਹੈ।<ref name="rediff_jun04">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2004/jun/28ath.htm|title=Women's 4 x 400m team sets national mark|date=2004-06-28|accessdate=2009-10-04|publisher=[[Rediff.com]]}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ (ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਨੇ 2004 ਦੇ ਐਥੇਂਂਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 4 ਐੱਮ 400 ਮੀਟਰ ਰੀਲੇਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 3: 26.89  ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.iaaf.org/history/oly/season=2004/eventcode=3201/results/racedate=08-27-2004/sex=W/discCode=4X4/combCode=hash/roundCode=h/results.html|title=Olympic Games 2004 – Results 08-27-2004 – 4x400 Metres Relay W Heats|publisher=[[International Association of Athletics Federations|IAAF]]|accessdate=2009-10-04|archive-date=2009-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090604105734/http://www.iaaf.org/history/OLY/season=2004/eventCode=3201/results/racedate=08-27-2004/sex=W/discCode=4X4/combCode=hash/roundCode=h/results.html|dead-url=yes}}</ref>  ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਤਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 4 x 400 ਮੀਟਰ ਰੀਲੇਅ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸਾਥੀ ਗੀਤਾ, ਚਿੱਤਰ ਕਿ ਸੋਮਨ, ਅਤੇ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ 3: 28.83 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.iaaf.org/oly08/results/eventcode=3659/racedate=08-22-2008/sex=W/discCode=4X4/combCode=hash/roundCode=h/results.html|title=Olympic Games 2008 – Results 08-22-2008 – 4x400 Metres Relay W Heats|publisher=[[International Association of Athletics Federations|IAAF]]|accessdate=2009-10-04|archive-date=2009-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090901090700/http://www.iaaf.org/oly08/results/eventcode=3659/racedate=08-22-2008/sex=W/discCode=4X4/combCode=hash/roundCode=h/results.html|dead-url=yes}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ, ਮਨਜੀਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 4 x 400 ਮੀਟਰ ਦੇ ਰੀਲੇਅ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ. ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਤੋਂ ਓਲਗਾ ਟੈਰੇਸਕੋਵਾ ਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀ 400 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2005 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="webindia">{{Cite web|url=http://www.webindia123.com/government/award/asp/award.asp?a_no=12&award=Arjuna+Award|title=Arjuna Award|website=webindia123.com|accessdate=2009-09-04|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604173043/http://www.webindia123.com/government/award/asp/award.asp?a_no=12&award=Arjuna+Award|dead-url=yes}}</ref> ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 2010 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 4x400 ਮੀਟਰ ਰੀਲੇਅ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ. ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਸਿਨੀ ਜੋਸ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਅਕੂੂੰਜੀ।  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IAAF name|id=188960|name=Manjeet Kaur}} * {{cite Sports-Reference|url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ka/manjit-kaur-1.html|title=Manjit Kaur|access-date=2017-09-01|archive-date=2011-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813000514/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ka/manjit-kaur-1.html|url-status=dead}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ]] gctoa2ixwgwlfgf1glf9hwuab735ya6 0 96874 847120 532832 2026-09-23T12:46:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847120 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸਰ ਜੌਹਨ ਲਾਇਨਜ਼|birth_name=ਜੌਹਨ ਲਾਇਨਜ਼|birth_date={{Birth date and age|1932|5|23|df=y}}|birth_place=[[ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ]], ਮੈਨਚੈਸਟਰ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]]|alma mater=[[ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ]]|alma_mater=[[ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ]]|occupation=ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ}}ਸਰ ਜੌਹਨ ਲਾਇਨਜ਼ (ਜਨਮ 23 ਮਈ, 1 932)<ref name="Birth">{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/archive/2013-5-23.html|title=Birthday's today|date=23 May 2013|publisher=The Telegraph|access-date=17 May 2014|quote=Sir John Lyons, Master of Trinity Hall, Cambridge, 1984–2000, 81|archive-date=29 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829034931/http://www.telegraph.co.uk/archive/2013-5-23.html|url-status=dead}}</ref> ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਮ ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਪਰ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਜੌਹਨ ਲਾਇਨਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ, ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਐੱਨ ਦੇ ਆਰਸੀ ਸਕੂਲ, ਸਟਰੇਟਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਬੇਦ ਕਾਲਜ, ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1943 ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜੁਲਾਈ 1950 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਿਕ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। == ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਫ਼ਰ == ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਡਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਿਡਿਸ਼ਪਮੈਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1956 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।ਉਸ ਦਾ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਡਬਲਯੂ. ਸਿਡਨੀ ਐਲਨ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਹ ਸਕੂਲ ਆਫ ਓਰੀਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਯੇਲ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਰੌਕੀਫੈਲਰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਐਸਓਐਸ, ਲੰਡਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਆਰ. ਐੱਚ. ਰੌਬਿਨਸ ਉਸਦਾ ਪੀਐਚਡੀ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਸੀ। 1960 ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਮਸ਼ੀਨੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਾਇਨਜ਼ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  1961 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸਚਿਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1 964 ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ 1965 ਅਤੇ 1969 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਲਿੰਗੂਇਸਟਿਕਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1964 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ, ਉਹ ਏਡਿਨਬਰਗ ਅਤੇ ਸੱਸੈਕਸ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਿਹਾ। == ਸਨਮਾਨ == 2016 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ "ਨਿਲ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਸਮਿਥ ਮੈਡਲ" ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜ == * ''Structural Semantics'' (1964) * ''Introduction to Theoretical Linguistics'' (1968) * ''Chomsky'' (Fontana Modern Masters, 1970) * ''New Horizons in Linguistics'' (1970) (as editor) * ''Semantics, Volumes 1 and 2'' (1977) * ''Language and Linguistics'' (1981) * ''Language, Meaning and Context'' (1981) * ''New Horizons in Linguistics 2'' (1987) (as co-editor) * ''Natural Language and Universal Grammar'' (1991) * ''Linguistic Semantics: An introduction'' (1995) == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * Bongo-Bongo == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 1y3fhsbhhrr3k2kaenepuinfqsygo9i 0 96897 847268 721569 2026-09-23T21:49:48Z Dostojewskij 8464 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017 847268 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਸ਼ਾਇਲਾ ਸਟਾਇਲਜ਼ | image = Shyla Stylez 2009.jpg | caption = 2 ਮਈ, 2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਲਾ ਸਟਾਇਲਜ਼ "ਦ ਕਰੇਸ" ਦੌਰਾਨ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1982|9|23}} | birth_place = [[ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] | nationality = ਕਨੇਡੀਅਨ | ethnicity = [[ਜਰਮਨੀ]] | height = {{height|ft=5|in=3}}<ref name=Cybersiren>{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/technology/Cybersiren-of-the-Month-Shyla-Stylez-398156.html|title= Cybersiren of the Month: Shyla Stylez|accessdate= December 19, 2015|author= Dan Miller|date= May 29, 2010|publisher= ''[[ਏਵੀਐਨ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)|ਏਵੀਐਨ]]''|archive-date= ਦਸੰਬਰ 22, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20151222152941/http://business.avn.com/articles/technology/Cybersiren-of-the-Month-Shyla-Stylez-398156.html|url-status= dead}}</ref> | weight = {{convert|107|lb|kg st|abbr=on}}<ref name=IAFD>{{iafd name|id=shylastyles|gender=female}}</ref> | alias = ਸ਼ਾਇਲਾ, ਅਮਾਂਡਾ ਔਕਲੇਰ, ਸ਼ਾਇਲਾ ਸਟਾਇਲਜ਼, ਸ਼ਾਇਲਾ ਸਟਾਇਲਕਸ | spouse = [[ਬੌਬ ਫ੍ਰੀਡਲੈਂਡ]] (2002–2003) | number of films = 445 (per IAFD)<ref>{{iafd name|ShylaStyles|f}}</ref> | website = {{URL|shyla.puba.com}} }} '''ਸ਼ਾਇਲਾ ਸਟਾਇਲਜ਼ '''(ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ, 1982 ਵਿੱਚ ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]]), ਸਟੇਜੀ ਨਾਂ '''ਅਮਾਂਡਾ ਫ੍ਰਿਦਲੈਂਡ''' ਹੈ, ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਸਮੇਂ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਬਤੌਰ ਸਟਰਿਪਰ ਅਤੇ ਵੈਬਕੈਮ ਮਾਡਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == * 2003 ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ – ਵਧੀਆ ਨਿਊ ਸਟਾਰ<ref>[https://web.archive.org/web/20021127014135/http://www.avnawards.com/nominees.shtml avnawards.com].</ref> * 2007 ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ – ਵਧੀਆ ਕਮਬੈਕ<ref>[http://www.imdb.com/name/nm1138135/awards Awards for Shyla Stylez].</ref> * 2007 ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ – ਵਧੀਆ ਸਾਰੇ-ਕੁੜੀ ਸੈਕਸ ਸੀਨ, ਵੀਡੀਓ – ''ਗਰਲਵਾਨਾ 2'', ਸੈਮੀ ਰੋਡਸ ਅਤੇ ਜੇਨਾਵੇਵੇ ਜੌਲੀ ਨਾਲ ਜ਼ੀਰੋ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਮਨਰੰਜਨ<ref>[http://www.excaliburfilms.com/excal/avn/2007avnnominations_mc.htm Adult Video News Nominations for 2007] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120530183135/http://www.excaliburfilms.com/excal/avn/2007avnnominations_mc.htm |date=2012-05-30 }}.</ref> * 2008 ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ – ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਵੀਡੀਓ – ''ਕਮਿੰਗ ਹੋਮ'', ਵਿਕਡ ਪਿਕਚਰ<ref name="2008AVN">{{Cite web|url=http://business.avn.com/articles/3060.html|title=Nominations for 25th Anniversary AVN Awards Announced|last=Jared Rutter|date=2007-11-27|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|access-date=2008-02-18|archive-date=2012-07-08|archive-url=https://www.webcitation.org/68ztWRwXX?url=http://business.avn.com/articles/Nominations-for-25th-Anniversary-AVN-Awards-Announced-25708.html|dead-url=yes}}</ref> * 2009 ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ – ਵਧੀਆ ਟੀਜ਼ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ – ''ਕਰਵੇ ਗਰਲਜ਼''<ref name="avn09">{{Cite web|url=http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|title=Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards|date=2008-11-25|publisher=AVNAwards.com|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327184833/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|archive-date=March 27, 2009|dead-url=yes|access-date=2008-11-26}}</ref> * 2009 ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ – ਵਧੀਆ ਪੋਵ ਸੈਕਸ ਸੀਨ – ''ਫੁਲ ਸਟਰੀਮ ਅਹੈਡ'' * 2009 ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ – ਵਧੀਆ ਗਰੁੱਪ ਸੈਕਸ ਸੀਨ – ''ਪਿਰੇਟਸ II'' * 2010 ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ – ਵਧੀਆ ਪੋਵ ਸੈਕਸ ਸੀਨ – ''ਜੈਕ'ਸ ਪੋਵ 12''<ref name="avnnom10">{{Cite web|url=http://avnawards.avn.com/about/nominees.html|title=2010 Nominees|publisher=AVN.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html|archive-date=2009-10-26|dead-url=yes|access-date=2009-11-26}}</ref> * 2011 ਅਰਬਨ X ਅਵਾਰਡ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ<ref name="UrbanXAwards">{{Cite web|url=http://www.urbanxawards.com/urbanxongoing/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=66|title=Urban X Awards Hall of Fame 2011|publisher=Urban X Awards|access-date=23 July 2011|archive-date=1 ਮਈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501075946/http://www.urbanxawards.com/urbanxongoing/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=66|url-status=dead}}</ref> * 2016 ਏਵੀਐਨ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ<ref name="hall of fame">{{Cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/Class-of-2016-The-AVN-Hall-of-Fame-Inductees-615710.html|title=Class of 2016: The AVN Hall of Fame Inductees|last=AVN Staff|date=December 18, 2015|publisher=''[[AVN (magazine)|AVN]]''|access-date=December 19, 2015|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160210090726/http://business.avn.com/articles/video/Class-of-2016-The-AVN-Hall-of-Fame-Inductees-615710.html|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|35em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://shyla.puba.com}} * {{IMDb name|1138135|Shyla Stylez}} * {{iafd name|id=ShylaStyles|gender=female|name=Shyla Stylez}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|id=27234|gender=female|name=Shyla Stylez}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] c132h3nvc1sjvq038g3ovgd3xd52fnp 0 97466 847118 823722 2026-09-23T12:38:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847118 wikitext text/x-wiki '''ਜੋਯਾ ਪਾਵੇਲ''' (ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 5, 1979 [[ਮੈਨਹੈਟਨ]] ਵਿਚ), ਜਿਸਨੂੰ ਜੋਯਾ ਪਾਵੇਲ ਗੋਲਡਸਟੇਨ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੇਸੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਕਾਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਸਿੱਖਅਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਥਾਪਨਾਤਮਕ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਨਾਚ-ਥੀਏਟਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਸਲ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/07/14/arts/dance/bessie-awards-announce-this-years-nominees.html|title=Bessie Awards Announce This Year’s Nominees|last=Barone|first=Joshua|date=2016-07-13|work=The New York Times|access-date=2017-09-17|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਪਾਵੇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ [[ਜਮੈਕਾ]] ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਮੈਨਹੈਟਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹਾਰਲੇਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਦ ਹਾਰਲੇਮ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਥਿਏਟਰ ਆਫ਼ ਹਾਰਲੇਮ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ। ਲਾਗੁਆਰੜਿਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਬੀਏ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਨਵਾਈਯੂ ਸਟੇਇਨਹਾਰਡਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web|url=http://steinhardt.nyu.edu/news/2017/5/22/Joya_Powell_Wins_A_Bessie|title=Joya Powell Wins A Bessie – NYU Steinhardt News|website=steinhardt.nyu.edu|language=en|access-date=2017-09-17|archive-date=2017-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917080828/http://steinhardt.nyu.edu/news/2017/5/22/Joya_Powell_Wins_A_Bessie|dead-url=yes}}</ref> ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸਲਵਾਡੋਰ ਬਾਹੀਆ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਨ.ਵਾਈ.ਯੂ. ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2 ਹੋਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬਾਹੀਆ ਪਰਤੀ। ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਘਰ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਆਰਕਾਈਵਿਸਟ ਅਤੇ ਅਫਰੋ-ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਕਾਰਨੀਵਲ ਸਮੂਹ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ, ਇਲੀ ਅਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਬਾ ਅਫਰੋ, ਓਰਿਕਸ ਦੇ ਨਾਚ, ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫੰਡਿਆਓ ਕਲਚਰਲ ਦਾ ਬਾਹੀਆ ਵਿਖੇ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਡਾਂਸ, ਬੇਲੀ ਫੋਕਲੋਰਿਕੋ ਡੂ ਬ੍ਰਾਸੀਲ ਅਤੇ ਓਰਿਕਸ ਦੇ ਵਾਧੂ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕੀਤਾ। ਐਨ.ਵਾਈ.ਯੂ. ਵਿਖੇ, ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, "ਲਾਸ ਮਦਰਸ ਆਫ਼ ਦ ਪਲਾਜ਼ਾ ਮਾਯੋ" ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite news|url=https://www.sandiegoreader.com/news/2008/aug/20/hilite/?id=vrr3k#|title=Bellies and Hornpipes|access-date=2017-09-17|language=en}}</ref>, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਕਟਿਵਾ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ, ਮੂਵਮੈਂਟ ਆਫ ਪੀਪਲ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ (ਐਮ.ਓ.ਪੀ.ਡੀ.ਸੀ.) ਲੱਭਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰਿਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਸੋਂਗ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਯੂ<ref>{{Cite news|url=http://www.dancemagazine.com/lots-faves-won-bessies-last-night-2307040245.html|title=Lots of Our Faves Won Bessies Last Night|date=2016-10-19|work=dancemagazine|access-date=2017-09-17|language=en}}</ref> ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਜਿਸ 'ਚ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧਾ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਪਾਵੇਲ ਨੂੰ ਉਭਰ ਰਹੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ 2016 ਦੇ ਬੇਸੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dance-enthusiast.com/features/from-the-press/view/Bessies-BAM-2016-Winners-NY-Dance-and-Performance-Awards|title=Dance News: The Bessies at BAM Announce the Winners of the 2016 NY Dance and Performance Awards|website=www.dance-enthusiast.com|access-date=2017-09-17}}</ref> ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕੰਸਰਟ ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਨਾਇਨਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥੌਮਸ ਬ੍ਰੈਡਸ਼ੌਬ ਦਾ "ਜੌਬ"<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/09/20/theater/reviews/job-at-the-flea-theater.html|title=‘Job,’ at the Flea Theater|last=Brantley|first=Ben|date=2012-09-19|work=The New York Times|access-date=2017-09-17|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref>, ਕਲਾਮਿਕ ਥੀਏਟਰ ਹਰਲੇਮ ਦੇ ਬੈਟੀ ਸ਼ਮੀਹ ਦੇ "ਫਿਟ ਫਾਰ ਏ ਕਵੀਨ"<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/10/08/theater/review-fit-for-a-queen-sees-dynasty-centuries-before-the-tv-show.html|title=Review: ‘Fit for a Queen’ Sees ‘Dynasty’ Centuries Before the TV Show|last=Brantley|first=Ben|date=2016-10-07|work=The New York Times|access-date=2017-09-17|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref>, ਦਿ ਫਲੈ ਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ<ref>{{Cite web|url=http://www.theflea.org/people_detail.php?page_type=1&page_id=7&people_id=67|title=The Flea Theater – Joya Powell|website=www.theflea.org|access-date=2017-09-17}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਐਲੇਨ ਮੈਕਲੌਫਲਿਨ ਦੁਆਰਾ "ਦ ਟ੍ਰੋਜਨ ਵਿਮੈਨ" ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/09/02/theater/trojan-women-review.html|title=Review: ‘The Trojan Women’ Laments War and Bloodshed, From a Distance|last=Collins-Hughes|first=Laura|date=2016-09-01|work=The New York Times|access-date=2017-09-17|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਅਤੇ ਜੈਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ ਅਮੀਨਾ ਹੈਨਰੀ ਦੀ ਡੱਕਲਿੰਗਜ਼<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/05/28/theater/review-ducklings.html|title=Review: A Dance Contest With 2 Rihannas in ‘Ducklings’|last=Vincentelli|first=Elisabeth|date=2017-05-28|work=The New York Times|access-date=2017-09-17|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਾਵੇਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਖਿਅਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸਟ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੰਬੇ: ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਤੇ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਡਾਂਸ, ਗਿੱਬਨੀ ਡਾਂਸ, ਹੋਬਾਰਟ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਸਮਿੱਥ ਕਾਲਜਿਜ਼, ਟੀਚਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਬਰੁਕਲਿਨ ਕਾਲਜ, ਕੇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਐਨ.ਵਾਈ.ਯੂ., ਸਨ ਸਟਨੀਬਰੂਕ, ਬਰਨਾਰਡ ਕਾਲਜ, ਅਤੇ ਮੂਵਮੈਂਟ ਰਿਸਰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੰਟਰ ਕਾਲਜ<ref>{{Cite web|url=http://www.hunter.cuny.edu/dance/repository/images/faculty/1415770810_main.jpg/view?searchterm=|title=Joya Powell — Hunter College|website=www.hunter.cuny.edu|language=en|access-date=2017-09-17|archive-date=2017-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917080806/http://www.hunter.cuny.edu/dance/repository/images/faculty/1415770810_main.jpg/view?searchterm=|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਸੁਨੀ ਓਲਡ ਵੈਸਟਬਰੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.oldwestbury.edu/news/3572|title=Dance Instructor Honored with Outstanding Emerging Choreographer Award {{!}} SUNY Old Westbury|website=www.oldwestbury.edu|language=en|access-date=2017-09-17|archive-date=2017-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917075825/https://www.oldwestbury.edu/news/3572|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਨਵੇਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ  ਜੀਵਨ == ਪਾਵੇਲ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਜੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮਾਤਾ ਟੀ ਗੁਰੂ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=http://www.oprah.com/omagazine/oprah-chai-tea-reasons-to-love-tea|title=Tea Nation: The Drink We Can't Get Enough Of|work=Oprah.com|access-date=2017-09-17|language=en-us|archive-date=2017-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917081434/http://www.oprah.com/omagazine/oprah-chai-tea-reasons-to-love-tea|url-status=dead}}</ref> ਸ਼ੈਲੀਕਾਰ,<ref>{{Cite news|url=https://www.allure.com/story/dispelling-beauty-myths-gray-hair|title=How This 64-Year-Old Woman Learned to Love Her Gray Hair|last=Kinonen|first=Sarah|work=Allure|access-date=2017-09-17|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ1<ref>{{Cite news|url=http://www.bet.com/style/beauty/2017/09/11/see-the-64-year-old-black-model-debut-at-nyfw.html|title=This 64 Year-Old Model Made Her New York Fashion Week Debut|work=BET.com|access-date=2017-09-17|archive-date=2017-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917080250/http://www.bet.com/style/beauty/2017/09/11/see-the-64-year-old-black-model-debut-at-nyfw.html|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.movementofthepeopledance.com/ Movement of The People Dance Company] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] hfv132ahqjpwa5mpenoi2mb6bvqxn5h 0 99218 847350 754108 2026-09-24T03:35:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847350 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਬੈਥ ਮਰਫ਼ੀ | birth_place = [[ਗਲੇਸ ਫੇਰੀ, ਕੋਨੈਕਟੀਕਟ]], <br />ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ |occupation = ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ }} '''ਬੈਥ ਮਰਫ਼ੀ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਉਤਪਾਦਨ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਸੂਲ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਗਰਾਊਂਡਟ੍ਰੁਥ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 20 ਫਿਲਮਾਂ (ਸਨਡੈਨਸ ਚੈਨਲ, ਪੀਬੀਐਸ, ਹਿਸਟਰੀ ਚੈਨਲ, ਲਾਇਫ਼ਟਾਈਮ, ਡਿਸਕਵਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ) ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ/ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੀਚਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬੀਓਂਡ ਬਿਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਦ ਲਿਸਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੋਨੋਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਰਲਿਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸਰਕਟ 'ਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਗਈ। ਬੈਥ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਦੀ ਇੱਕ ਬਲਾਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲਪੋਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰ/ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਇਰਾਕ ਦੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |url=http://www.bu.edu/iis/faculty-fellowships/non-resident-fellows/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-11-06 |archive-date=2017-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171219053859/http://www.bu.edu/iis/faculty-fellowships/non-resident-fellows/ |dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ ਅਤੇ ਬੋਸਟਨ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੈਥ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵਰਡ ਆਰ. ਮੁਰੋਓ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਆਈ. ਡੂਪੋਨਟ-ਕੋਲੰਬੀਆ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਇਸਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਬਿਓਂਡ ਬਿਲੀਫ਼<ref>{{Cite journal|last=Kristof|first=Nicholas|date=2010-09-08|title=The Healers of 9/11|url=https://www.nytimes.com/2010/09/09/opinion/09kristof.html|journal=New York Times|access-date=2012-02-21}}</ref>'', 2007 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਕਰਵਾਈ। 2008 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ, ਬੈਥ ਇਰਾਕ, ਸੀਰੀਆ, ਜੌਰਡਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਗਈ।<ref>{{Cite journal|last=Matchan|first=Linda|date=2009-06-28|title=Her principles translate into films|url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2009/06/28/plymouth_filmmaker_documents_on_human_rights_issues/|journal=Boston Globe|access-date=2012-02-21|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230939/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2009/06/28/plymouth_filmmaker_documents_on_human_rights_issues/|url-status=dead}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਦ ਲਿਸਟ ''(2012) * ''ਬਿਓਂਡ ਬਲੀਫ਼'' (2007) * ''ਫਲਾਇੰਗ ਪੈਰਾਮਿਡਸ, ਸੋਰਿੰਗ ਸਟੋਨਸ  ''(ਦ ਹਿਸਟਰੀ ਚੈਨਲ, 2006) * ''ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਲੈਜਸੀ ਹੋਸਟਡ ਬਾਈ''  ਮੇਰਡਿਥ ਬੈਕਸਟਰ (ਖੋਜ ਸਿਹਤ, 2004) * ''ਫਾਈਟਿੰਗ ਫ਼ਾਰ ਆਵਰ ਫਿਉਚਰ ਹੋਸਟਡ ਬਾਇ ਮੇਲਿਸਾ ਜੋਆਨ ਹਾਰਟ'' (ਲਾਇਫ਼ਟਾਈਮ ਟੈਲੀਵੀਯਨ, 2002)<ref>{{Cite web |url=http://aareads.aadl.org/catalog/record/1218175 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-11-06 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724213006/http://aareads.aadl.org/catalog/record/1218175 |dead-url=yes }}</ref> * ''ਹੀਰੋ ਆਫ਼ ਹੋਪ: ਕ੍ਰਾਇਸਿਸ ਇਨ ਕੋਸੋਵੋ ਹੋਸਟਿਡ ਬਾਇ'' ਸੈਮ ਵਾਟਰਸਟਨ (ਜਨਤਕ ਟੈਲੀਵੀਯਨ, 2002) == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://principlepictures.com/blog ਬੈਤ ਮਰਫੀ ਬਲਾਗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171225022612/http://principlepictures.com/blog/ |date=2017-12-25 }} * {{IMDb name|2521807}} * [http://www.principlepictures.com ਅਸੂਲ ਤਸਵੀਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਈਟ] * [http://video.google.com/videoplay?docid=-8531374023807462231 ਫੀਚਰ ਵੀਡੀਓ ਇੰਟਰਵਿਊ ਬੈਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਰਫੀ ' ਤੇ "ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਰੇ" ' ਤੇ Alcove ਮਰਕੁਸ ਨੂੰ ਨਾਲ Molaro] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] kgvgwxfm78m3pb4kn7u0hndcqc3l6hq 0 99273 847305 579591 2026-09-24T00:39:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847305 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾ ਬੇਗਮ |image=Young Firoza Begum 1955.jpg |image size=220px |image_size=220px|alt=ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਪੋਰਟਰੇਟ |caption=ਬੇਗਮ 1955 ਵਿੱਚ |native_name=ফিরোজা বেগম |native_name_lang=bn |birth_date={{birth date|1930|7|28|df=yes}} |birth_place=[[ਫਰੀਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਪੁਰ]], [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] |death_date={{Death date and age|2014|9|9|1930|7|28|df=yes}} |death_place=ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ |years active=1940–2014 |years_active=1940–2014 |agent=<!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source -->|notable works=<!-- produces label "Notable work"; may be overridden by <nowiki>|</nowiki>credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by <nowiki>|</nowiki>works=, which produces label "Works" -->|notable_works=<!-- produces label "Notable work"; may be overridden by <nowiki>|</nowiki>credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by <nowiki>|</nowiki>works=, which produces label "Works" --> |spouse={{marriage|[[ਕਮਲ ਦਾਸਗੁਪਤਾ]]|1955|1974 |()=small|end=died}} |children={{unbulleted list | ਤਾਹਸਿਨ ਅਹਿਮਦ | [[ਹਾਮਿਨ ਅਹਿਮਦ]] | [[ਸ਼ਫੀਨ ਅਹਿਮਦ]] }} |father=ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ |mother=ਬੇਗਮ ਕੋਕਾਬੁਨੇਸਾ |relatives=ਮੁਹੰਮਦ ਅਸਫੁਦਦੌਲਾ (ਭਰਾ)<ref>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/special-programme-on-the-legendary-feroza-begum-63412|title=Special programme on the legendary Feroza Begum|date=February 6, 2015|publisher=The Daily Star}}</ref>|awards=[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (1979)}} '''ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾ ਬੇਗਮ''' ({{Lang-bn|ফিরোজা বেগম}}) (28 ਜੁਲਾਈ 1930 – 9 ਸਤੰਬਰ 2014) ਸੀ, ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁੱਲ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕ. ਉਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕੇ 1979  ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ  ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾ ਬੇਗਮ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜੁਲਾਈ 1930 ਨੂੰ ਗੋਪਾਲਗੰਜ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਰਤੈਲ ਘੋਨਾਪੜਾ ਦੇ ਜ਼ਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>[http://bdnews24.com/bangladesh/2014/09/09/firoza-begum-passes-away Profile], bdnews24.com; accessed 4 May 2015.</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਕੋਕਾਬੁਨੇਸਾ ਸਨ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="dailystarobit">[http://www.thedailystar.net/online/legendary-nazrul-singer-feroza-begum-passes-away-40920 Obituary], thedailystar.net; accessed 4 May 2015.</ref> ਉਸਨੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="interview">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4T-VXSDdnz0&feature=watch_response_rev|title=Interview|last=Kamol|first=Ershad|publisher=YouTube|accessdate=10 June 2012}}</ref> ਛੇਵੇਂ ਗ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਾਇਆ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਕਮਲ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ, ਇਸ ਦੇ ਉਰਦੂ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਗਾਣੇ 'ਮਯਾ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ, ਪ੍ਰੀਤ ਭਰੇ ਸ਼ੁਨੋ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰੀਤ ਭਰੇ ਆਯਾ' ਸਨ। ਉਹ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਕਵੀ ਕਾਜ਼ੀ [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ|ਨਜ਼ਰੁੱਲ ਇਸਲਾਮ]] ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ 380 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਨਾਜ਼ਰਲ ਗਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਕਾਲੀ, ਭਜਨ, ਹਮਦ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 78 ਆਰਪੀਐਮ ਡਿਸਕ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਐਚ ਐਮ ਵੀ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾ ਇਸਲਾਮੀ ਗੀਤ  ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ 12 ਐਲਪੀ, 4 ਈਪੀ, 6 ਸੀ ਡੀ ਅਤੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਡੀਓ ਕੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। <ref>Daily Prothom Alo. 10 September 2014, Special Feature, pg. 7</ref> ਉਹ 1954 ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਲੀ ਗਈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 1956 ਵਿਚ, ਫਿਰੋਜ਼ਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਕਮਲ ਦਾਸਗੁਪਤਾ (ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਲਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਮਲਉੱਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਨਾਮ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ)  ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। 20 ਜੁਲਾਈ 1974 ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹਾਮਿਨ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਸ਼ਫੀਨ ਅਹਿਮਦ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਫਿਲਹਾਲ ਰੌਕ ਬੈਂਡ ਮੀਲਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।  == ਮੌਤ == ਫਿਰੋਜ਼ਾ ਬੇਗਮ ਦੀ 9 ਸਤੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਆਨਰਜ਼ == === ਅਵਾਰਡ === * ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਪੁਰਸਕਾਰ (1979) * [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ|ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] * [[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ|ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] * ਨਾਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸੋਨ ਤਮਗਾ * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਸੋਨ ਤਮਗਾ * ਸਰਬੋਤਮ ਨਜ਼ਰੁੱਲ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਨਜ਼ਰੁੱਲ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਚੁਰੂਲੀਆ ਸੋਨ ਤਮਗਾ * ਸੋਨ ਡਿਸਕ ਸੀ ਬੀ ਐਸ, ਜਪਾਨ * ਮੇਰਿਲ-ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਆਨਰੇਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2011) * ਸ਼ੇਲਤੇਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (2000)<ref>{{cite news|url=http://www.thefinancialexpress-bd.com/more.php?news_id=54670|title=Runa, Sabina nominated for Sheltech Award|work=[[The Financial Express (Bangladesh)|The Financial Express]]|accessdate=13 April 2011|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402035431/http://www.thefinancialexpress-bd.com/more.php?news_id=54670|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/315214/ফিরোজা-বেগম-জীবনকথা|title=Life and works of Feroza Begum|work=[[Prothom Alo]]|accessdate=13 August 2015|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230714/http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/315214/%E0%A6%AB%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8B%E0%A6%9C%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%97%E0%A6%AE-%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A6%95%E0%A6%A5%E0%A6%BE|dead-url=yes}}</ref> === ਆਨਰਜ਼ === * D Lit from University of Burdwan * Bongo Shomman from [[ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ|Mamata Banerjee]] (2012) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014]] jij4qomk05t7mfwjowtm1s5ji2ydyz5 0 99450 847101 622358 2026-09-23T12:07:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847101 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਜੈਕੀ ਫੋਰਸਟਰ|image=Jackie Forster.jpg|birth_name=ਜੈਕਲੀਨ ਮੋਇਰ ਮਕੈਨਜ਼ੀ|birthname=ਜੈਕਲੀਨ ਮੋਇਰ ਮਕੈਨਜ਼ੀ|birth_date={{Birth date|df=yes|1926|11|6}}|birth_place=ਲੰਡਨ|death_date={{Death date and age|df=yes|1998|10|10|1926|11|6}}|death_place=ਲੰਡਨ, ਬਰਤਾਨੀਆ|occupation=ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ,<br></table> }} '''ਜੈਕੀ ਫੋਰਸਟਰ''' ('''ਜੈਕਲੀਨ ਮੋਇਰ ਮਕੈਨਜ਼ੀ'''; 6 ਨਵੰਬਰ 1926 – 10 ਅਕਤੂਬਰ 1998<ref name="kc">{{cite web|url=http://www.knittingcircle.org.uk/jackieforster.html|title=Knitting Circle|website=www.knittingcircle.org.uk|access-date=2017-11-14|archive-date=2007-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070312072844/http://www.knittingcircle.org.uk/jackieforster.html|dead-url=yes}}{{dead|date=November 2017}}{{rs|date=November 2017}}</ref>) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਇੱਕ ਟੀ ਵੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਫੋਰਸਟਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਨਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਵੇਕੋੰਬ ਅਬੇ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ  ਸੰਤ ਲਿਯੋਨਾਰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਫਾਈਫ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੌਰਾਨ ੲੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਜੰਗ]], ਉਹ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਦੀ ਲਕਰਾਸ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। 1950 ਚ ਲੰਡਨ ਆਉਣਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਫੋਰਸਟਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਐਡਿਨਬਰਾ]] ਚ ਵਿਲਸਨ ਬੈਰਟ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ  ਆਰਟਸ ਥੀਏਟਰ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਵਾਈ ਸੀ, ਫੋਰਸਟਰ, ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਟੀ.ਵੀ. ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੈਕਲੀਨ ਮਕੈਨੰਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। 1957 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧ ਬਣਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰ ਦੌਰੇ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ [[ਜਾਰਜੀਆ (ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ)|ਜਾਰਜੀਅਨ (ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ)]] ਸ਼ਹਿਰ ਸਵਾਨਾਹ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 1958 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੇਖਕ ਪਤਰਸ ਫੋਰਸਟਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਿਣਸੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਹੋੋਰ ਛੁਪਾ ਨਾ ਸਕੀ। 1962 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਨੁਭਵ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ "ਅਸੀਂ ਦੋਨੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੈਸਬੀਅਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮਲਿੰਗੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਜਾਣਦੇ। 1964 ਵਿੱਚ ਫੋਰਸਟਰ, ਸਰਹੱਦ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ; ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। == ਸਰਗਰਮੀ == 1960 ਵਿੱਚ ਫੋਰਸਟਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਰਿਸਰਚ ਗਰੁੱਪ ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਲੇ "ਅਰੇਨਾ ਥਰੀ" ਲਈ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਗੇਟਵੇ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਦੋਂ ਬਣੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 1969 ਵਿਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਮਾਨਤਾ ਮੁਹਿੰਮ (ਚੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਅਗਸਤ 1971 ਵਿਚ ਯੂਕੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇ ਪਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਸੀ। 1972 ਵਿੱਚ ਫੋਰਸਟਰ  ਸਪਫੋ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਗਰੁੱਪ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੱਲੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ('' ''ਸਪਫੋ ਮੈਗਜ਼ੀਨ,1972 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ, ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਲ ਮਿਲਣਾ ਜੁਲਣਾ ਜਾਰੀ ਰਖਿਆ)। ਸਪਫੋ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਜੀਅ ਨੌਟਿੰਗ ਹਿਲ ਦੇ ਚੇਪਸਟੋਅ ਪੱਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਮੌਰੀਨ ਡਫੀ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਰਾਏਬਰਨ ਵਰਗੇ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ। ਸਪਫੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੋਰਸਟਰ,ਗ੍ਰੇਟਰ ਲੰਡਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ। 1992 ਤੋਂ 1998 ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ, ਫੋਰਸਟਰ,ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਕਾਇਵ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਚ ਭਾਗ == * ''Caesar's Wife'', 1951, television acting role.<ref name="bficw">{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/553175|title=Caesar&#039;s Wife (1951)|publisher=|access-date=2017-11-14|archive-date=2012-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225052500/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/553175|dead-url=yes}}</ref> * ''You're Only Young Twice'', 1952, film acting role as Nellie.<ref name="kc" /><ref name="bfilml">{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/559845|title=Love and Mr Lewisham (1952)|publisher=|access-date=2017-11-14|archive-date=2012-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225052511/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/559845|dead-url=yes}}</ref><ref name="imdbyoyt">{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0030998/|title=You're Only Young Twice|date=1 July 1952|publisher=|via=www.imdb.com}}</ref> * ''Love and Mr Lewisham'', 1953, television acting role.<ref name="bfilml" /> * ''The Wedding of Lili Marlene'', 1953, film acting role as Theatre Barmaid.<ref name="kc" /><ref name="imdbwlm">{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0046536/|title=The Wedding of Lilli Marlene|publisher=|via=www.imdb.com}}</ref> * ''Serious Charge'', 1953, repertory theatre acting role.<ref name="kc" /> * ''The Broken Jug'', 1953, television acting role as Grete.<ref name="bfibj">{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/824717|title=The Broken Jug (1953)|publisher=|access-date=2017-11-14|archive-date=2012-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225052515/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/824717|dead-url=yes}}</ref> * ''Gilbert Harding Finds Out'', 1954, as straight-to-camera television reporter.<ref name="kc" /> * ''Lilacs in the Spring'', 1954, film acting role.<ref name="kc" /> * ''The Dam Busters'', 1955, film acting role as Canteen Waitress.<ref name="kc" /> * ''You Can't Escape'', 1955, television acting role as Mrs Baggerley.<ref name="bfiyce">{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/58852?view=cast|title=You Can&#039;t Escape (1956)|publisher=|access-date=2017-11-14|archive-date=2012-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225052454/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/58852?view=cast|dead-url=yes}}</ref><ref name="imdbyce">{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0221722/|title=You Can't Escape|publisher=|via=www.imdb.com}}</ref> * Grace Kelly's Monaco wedding to Prince Rainier, 1956, as straight-to-camera television reporter. Won a Prix D'Italia.<ref name="kc" /> * ''Pantomania or Dick Wittington'', 1956, television comedy acting role.<ref name="bfipm">{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/673823?view=cast|title=Pantomania (1956)|publisher=|access-date=2017-11-14|archive-date=2012-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225052444/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/673823?view=cast|dead-url=yes}}</ref><ref name="imdbpm">{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0396794/|title=Pantomania, or Dick Whittington|date=25 December 1956|publisher=|via=www.imdb.com}}</ref> * ''Tonight'', as straight-to-camera television reporter.<ref name="kc" /> * ''Hotfoot and Highlight'', as straight-to-camera television reporter.<ref name="kc" /> * ''Panorama'', as straight-to-camera television reporter.<ref name="kc" /> * ''Late Night Extra'', as straight-to-camera television reporter.<ref name="kc" /> * ''Trouble for Two'', 1958, television acting role in a sitcom.<ref name="kc" /><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/comedy/guide/talent/m/mackenzie_jacqueline.shtml|title=BBC|publisher=[[BBC]]|access-date=2017-11-14|archive-date=2007-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20070306035142/http://www.bbc.co.uk/comedy/guide/talent/m/mackenzie_jacqueline.shtml|url-status=dead}}{{dead|date=November 2017}}</ref> * ''Discovering America'', 1958–1960, as straight-to-camera television reporter.<ref name="kc" /> * ''Jacqueline Mackenzie in America'', as straight-to-camera television reporter.<ref name="kc" /> * ''Speak for Yourself'', 1974 as television co-scriptwriter.<ref name="kc" /> * ''Gays: Speaking Up'', 1978 as interviewee.<ref name="bfi.org.uk_films-tv-people">{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bb4c46c2c|title=Jackie Forster|publisher=}}</ref> * ''We Recruit'', 1995, appearance in a Channel 4 television documentary about the Lesbian Avengers.<ref name="kc" /><ref name="bfiwr">{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/534823|title=We Recruit (1995)|publisher=|access-date=2017-11-14|archive-date=2012-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225052438/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/534823|dead-url=yes}}</ref> * ''From High Heels to Sensible Shoes'', 1997, contributor to the BBC television series ''The Day That Changed My Life''.<ref name="kc" /><ref name="BFIHH">{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/575244|title=From High Heels to Sensible Shoes (1997)|publisher=|access-date=2017-11-14|archive-date=2009-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090129183043/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/575244|dead-url=yes}}</ref> == ਅਨੁਮਾਨ == * ਗਲਾਸਗੋ ਚ ਐਲ ਜੀ ਬੀ ਟੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕਮਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਜੈਕੀ ਫੋਰਸਟਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਮਰਾ ਹੈ। * ਰੁਕਾਵਟ-ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੌਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹੈ। * 6 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਡੂਡਲ ਨੇ ਉਸਦਾ 91ਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ।  == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਸਬੰਧ == * [http://www.brightonourstory.co.uk/newsletters/winter98/jackie.htm ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ] * [http://www.knittingcircle.org.uk/jackieforster.html ਬੁਣਾਈ ਘੇਰਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312072844/http://www.knittingcircle.org.uk/jackieforster.html |date=2007-03-12 }} * [http://www.londonmet.ac.uk/genesis/search/$-search-results.cfm?CCODE=2038 ਸਪਫੋ ਲੈਸਬੀਅਨ ਆਰਕਾਇਵ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205043402/http://www.londonmet.ac.uk/genesis/search/$-search-results.cfm?CCODE=2038 |date=2012-02-05 }} * [http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/individual/623603  ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਆਰਕਾਇਵ ਚ ਜੈਕੀ ਫੋਰਸਟਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722180016/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/individual/623603 |date=2013-07-22 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] t3du6l0oz2j8teyulzrm8d4s1ecb3ih 0 99638 847348 589948 2026-09-24T03:25:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847348 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਬੇਬੀ ਹਲਦਰ|image=<!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->|birth_date={{Birth year and age|1973}}|birth_place=ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->|residence=ਗੁੜਗਾਂਓਂ|occupation=ਘਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਲੇਖਕ|known_for=''[[Aalo Aandhari (A Life Less Ordinary)]]'' (2006)}}'''ਬੇਬੀ ਹਲਦਰ ''' (ਜਨਮ 1973) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ  ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਤਮਕਥਾ ਆਲੋ ਆਂਧਾਰੀ (ਇਕ ਘੱਟ ਸਧਾਰਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ) (2006)  ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8kagyDaljjQC&pg=PT94&dq=Baby+Haldar&hl=en&sa=X&ei=oiG7T57DIoftrAf4mOWDCA&ved=0CFwQ6AEwBQ#v=onepage&q=Baby%20Haldar&f=false|title=Cultures of Servitude: Modernity, Domesticity, and Class in India|last=Raka Ray|last2=Seemin Qayum|publisher=Stanford University Press|year=2009|isbn=080477109X}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ 21 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="dna07">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/world/report_baby-s-day-out-in-hong-kong_1085823|title=Baby's day out in Hong Kong|date=19 March 2007|work=[[Daily News and Analysis]]}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ == ਬੇਬੀ ਹਲਦਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ,  ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਨੇ  ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਦਸਲੂਕ ਪਿਤਾ, ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਨੇ ਪਾਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦੁਰਗਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚੀ।<ref name="tri10">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100327/dplus.htm#2|title=Housemaid makes it big in literature|date=27 March 2010|work=The Tribune|access-date=20 May 2012}}</ref> ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ ਹੱਟਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਤੋਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਟਾ ਲਈ ਗਈ,  ਜਦ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲੋਂ 14 ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੋਟਾ ਡੈਕੋਰੇਟਰ ਸੀ। <ref name="out2003">{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?219105|title=The Diary of Baby Haldar|date=24 February 2003|website=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|access-date=20 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040339/http://www.outlookindia.com/article.aspx?219105|url-status=dead}}</ref> 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਗਰੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਬੱਚੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਖੀਰ 1999 ਵਿੱਚ, 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ  ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਭੱਜ ਗਈ। ਹੁਣ ਇਕੋ ਮਾਪਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਪੁੱਤਰ ਸੁਬੋਧ ਅਤੇ ਤਾਪਸ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਪੀਆ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਕਈ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ। == ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮਾਲਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦਾ ਪੋਤਾ, ਪ੍ਰਬੋਧ ਕੁਮਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁੜਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲਫਾਂ ਝਾੜਦਿਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਬੇਬੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਹਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ''ਅਮਰ ਮੇਬੇੇਲਾ'' (ਮੇਰਾ ਲੜਕੀਪਣ) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਰੁਲਦੀ ਜੁਆਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਦੀਦ ਕਰੋਧ  ਵਾਲੀ ਲਿਖਤ ਹੈ।ਇਸਨੇ ਹਲਦਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਲਦ ਹੀ ਉਸਨੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਬੋਧ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬੇਬੀ ਇੱਕ ਨੋਟਬੁੱਕ ਅਤੇ ਪੈੱਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੰਮ ਬੇਬੀ ਨੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਲਿਖਦੀ। ਉਹ ਸਚਮੁੱਚ ਸਰਲ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮੂਲ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ 100 ਪੰਨੇ  ਲਿਖ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।<ref name="dna06">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_from-maid-to-star-author_1041956|title=From maid to star author|date=16 July 2006|publisher=DNA newspaper}}</ref><ref name="sunobserve06">{{Cite news|url=http://www.sundayobserver.lk/2006/07/30/pow08.asp|title=Books: A life less ordinary: Tell-all book on a domestic's hard life|date=30 August 2006|work=[[Sunday Observer]]|access-date=20 May 2012|archive-date=19 ਅਗਸਤ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819131541/http://www.sundayobserver.lk/2006/07/30/pow08.asp|dead-url=yes}}</ref> == ਪੁਸਤਕਾਂ == * ''Aalo Aandhari'' (ਬੰਗਾਲੀ, ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਚਾਨਣ), 2002. * ''Eshat Roopantar'' (ਬੰਗਾਲੀ). * ''ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਘੱਟ ਆਮ'', ਅਨੁ.  [[ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਟਾਲੀਆ|Urvashi Butalia]]. Zubaan, 2006. {{ISBN|818901367X}}818901367X. == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.nytimes.com/2006/08/02/books/02maid.html?ex=1312171200&en=1a7c9bd627f14187&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss In India, a Maid Becomes An Unlikely Literary Star.] ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|The New York Times]]'', 2 August 2006 * [http://www.hindu.com/thehindu/fline/fl2502/stories/20080201506307900.htm Woman’s story] Frontline, Jan/Feb 2008 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6pfsmg8o168kmo0qzblxhcwo13l7wta 0 99653 847112 822211 2026-09-23T12:25:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847112 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਜੈਸਿਕਾ ਜੈਕਲੀ|image=Jessica Jackley.jpg|caption=ਜੈਸਿਕਾ ਜੈਕਲੀ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੇਨੇਸੀ]] ਵਿੱਖੇ, 2010|birth_date={{birth date and age|1977|10|29}}|residence=[[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨਿਆ]], ਯੂ.ਐਸ.|nationality={{USA}}|alma mater=[[ਬੁੱਕਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] <small>([[ਬੀ.ਏ.]] 2000)</small> <br /> [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਬਿਜਨਸ ਸਕੂਲ]] <small>([[ਐਮ.ਬੀ.ਏ.]])</small>|occupation=ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੀਫ਼ ਮਾਰਕਟਿੰਗ ਆਫ਼ਿਸਰ, [[Kiva.org]] <br /> ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ [[ਸੀਈਓ]], ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਉਂਡਰ|spouse={{marriage|[[ਮੱਟ ਫਲੇਨਰੀ]]|2003|2008}}<br>{{marriage|[[ਰੇਜ਼ਾ ਅਸਲਨ]]|2011}}|children=3|website={{URL | jessicajackley.com | JessicaJackley.com }}}} '''ਜੈਸਿਕਾ ਏਰਿਨ ਜੈਕਲੀ '''(ਜਨਮ 29 ਅਕਤੂਬਰ,<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/jessicajackley/status/263078710863863808|title=3 Thank You's: to friends for kind bday wishes; to #Sandy for a day at home w my boys; to the most important Sandy, my mama, for having me!|author=Jessica Jackley (jessicajackley)|date=October 29, 2012|publisher=[[Twitter]]|accessdate=December 7, 2015}}</ref> 1977)<ref>{{cite web|url=http://www.intelius.com/results.php?ReportType=1&qf=Jessica&qmi=&qn=Jackley&qcs=Los+Angeles%2C+CA&focusfirst=0|title=Jessica Jackley in Los Angeles, CA|author=Intelius|publisher=Intelius|accessdate=December 7, 2015}}</ref> ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਕੀਵਾ" ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਵਜੋਂ  ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਉਂਡਰ ਦੀ ਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੋ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜੋ ਮਾਈਕਰੋਲੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਜੈਕਲੀ ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਪਾਰਕ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਸੀਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਨਾਰਥ ਅਲੇਗੇਨੀ ਸੀਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/stories/local/neighborhoods-north/her-goal-end-poverty-one-loan-at-a-time-620363/|title=Her goal: end poverty, one loan at a time|last=Oster|first=Doug|date=November 9, 2008|work=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|quote=Jessica Jackley Flannery ... 31|access-date=ਨਵੰਬਰ 21, 2017|archive-date=ਜਨਵਰੀ 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123021736/http://www.post-gazette.com/neighborhoods-north/2008/11/09/Her-goal-end-poverty-one-loan-at-a-time/stories/200811090169|url-status=dead}}</ref> ਇਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀ ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੱਕਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref>{{cite web|url=http://www.bucknell.edu/x36398.xml|title=Alumni Stories: Jessica Jackley Flannery|website=Bucknell.edu|access-date=2017-11-21|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827075831/http://www.bucknell.edu/x36398.xml|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਐਮ ਬੀ ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜਨਸ ਤੋਂ, ਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਜੈਕਲੀ "ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਉਂਡਰ" ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਸੀ,<ref name="TechCrunch">{{cite web|url=https://techcrunch.com/2012/02/17/startup-fundraising-platform-profounder-shuts-its-doors/|title=Fundraising Platform For Startups ProFounder Shuts Its Doors|last=Rao|first=Leena|date=February 17, 2012|work=[[TechCrunch]]}}</ref>, ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜੋ ਕਿ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਲਈ ਉਪਕਰਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫਾਊਂਡਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੈਕਲੀ ਕਿਵਾ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀ2ਪੀ ਮਾਈਕਰੋਲੇਂਸਿੰਗ ਵੈਬਸਾਈਟ,ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੀਫ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਫਸਰ ਸੀ। ਜੈਕਲੇ ਅਤੇ ਮੈਟ ਫਲੈਨਰੀ (ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ) ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਕਿਵਾ ਮਾਈਕਰੋਫੰਡਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜੈਕਲੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਿਲੌਰਥਰੋਪੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਵਿਜ਼ਿਟ ਸਕਾਲਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂ.ਐੱਸ.ਸੀ. ਵਿਖੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿਖੇ ਗਲੋਬਲ ਐਂਟਰਪ੍ਰਨਯਰਸ਼ਿਪ ਸਿਖਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਕੌਂਸਲ ਆਨ ਫੌਰਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, 2011 ਵਰਲਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫੋਰਮ ਦੀ ਯੰਗ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਫਾਇਨੈਂਸ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਵਪਰਟੀਨਿ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜੈਕਲੇ ਨੇ ਕੀਨੀਆ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿਚ ਵਿਲੇਜ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਂਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬਾਓਬਾਬ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੈਕਲੀ ਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਜੀ.ਐਸ.ਬੀ. ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਪਬਲਿਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਫਿਲੰਥਰੋਪੀ ਫੋਰਮ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਜੈਕਲੀ ਗਰਲ ਇਫੈਕਟ ਐਕਸਲੇਟਰ, ਇੱਕ ਦੋ ਹਫਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਮਾਪਣਾ ਹੈ ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://jessicajackley.com/about/ |title=About |website=JessicaJackley.com}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.girleffectaccelerator.com/ |title=Girl Effect Accelerator |website=girleffectaccelerator.com |access-date=2021-02-03 |archive-date=2019-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504034116/http://girleffectaccelerator.com/ |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜੈਕਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਮੱਟ ਫਲੈਨਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕੀਵਾ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਸੀ। ਜੈਕਲੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਰੇਜ਼ਾ ਅਸਲਨ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://rezaaslan.com/about/|title=About: Reza Aslan|website=RezaAslan.com|access-date=2017-11-21|archive-date=2017-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611095551/http://rezaaslan.com/about/|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਮਸੀਹੀ]] ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/susan-katz-miller/reza-aslan-and-jessica-ja_b_3671342.html|title=Reza Aslan and Jessica Jackley: A Muslim and Christian Interfaith Family|last=Katz Miller|first=Susan|date=September 28, 2013|work=[[Huffington Post]]|accessdate=December 1, 2014}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://jessicajackley.com/}} * {{TED speaker|2=Jessica Jackley (speaker profile)}}ਟੈੱਡ{{TED speaker|2=Jessica Jackley (speaker profile)}} * [http://www.ted.com/profiles/view/id/359198 ਜੈਸਿਕਾ Jackley (ਟੈੱਡ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸਦੱਸ ਪਰੋਫਾਈਲ)] * [http://www.ted.com/talks/jessica_jackley_poverty_money_and_love "ਗਰੀਬੀ, ਪੈਸੇ ਨੂੰ — ਅਤੇ ਪਿਆਰ" (TEDGlobal 2010)] * [http://www.jessicajackley.com/book/ ''ਮਿੱਟੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਟ: ਲਿਖਾਏ ਲੱਭਣਾ ਤੱਕ ਉਦਮੀ, ਜੋ ਕਰਦੇ ਸਭ ਨਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110182109/http://www.jessicajackley.com/book |date=2017-11-10 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] 7l9rzukgjtgi156husc1h8le8gspqnn 0 102416 847415 596270 2026-09-24T08:02:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847415 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:20150319-OC-LSC-0534_(16868799182).jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਬਾਗਬਾਨੀ]] ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਾਰੈਂਸਵਿਲੇ, ਜਾਰਜੀਆ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ।<br> ]] ਮਿੱਟੀ ਜਾਂਚ ਜਾਂ '''ਮਿੱਟੀ ਪਰਖ਼ '''ਕਈ ਸੰਭਵ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਜਾਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਵਿਚ [[ਖਾਦ]] ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਭਾਵਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਉਪਲੱਬਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂਚ ਪਲਾਂਟ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂਚਾਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (ਭੂ-ਤਕਨੀਕੀ), ਭੂ-ਰਸਾਇਣਕ ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। == ਪੌਦਾ ਪੋਸ਼ਣ == ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ, ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਸਿਡਿਟੀ ਜਾਂ ਪੀ ਐੱਚ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਕਾਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕਮੀ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਟਰੇਸ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਕਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਵੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਜੜਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਦਰ ਨੂੰ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਤਮ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੈਬ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਇਓਵਾ ਸਟੇਟ ਅਤੇ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਹਰ 40 ਏਕੜ (160,000 m2) ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ 10-20 ਨਮੂਨਾ ਅੰਕ ਹਨ। ਟੈਪ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਰਸਾਇਣ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਕੰਪੋਜ਼ੀਟ ਨਮੂਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਸਕਿਊਟਿੰਗ ਨਤੀਜੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਨਮੂਨੇ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਟੈਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। === ਸਟੋਰੇਜ, ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮੂਵਿੰਗ === ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉਦੋਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਿੱਟੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਿਆਵਰਨ (ਫਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜੋ ਸੈਂਪਲੇਡ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ (ਤਾਪਮਾਨ, ਨਮੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਰੋਸ਼ਨੀ / ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਚੱਕਰ) ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਰਸਾਇਣਕ ਰਚਨਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੀ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ। ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਢ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਸੁਕਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਮਿੱਟੀ ਜਾਂਚ / ਮਿੱਟੀ ਪਰੀਖਣ === ਮਿੱਟੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਅਕਸਰ ਵਪਾਰਕ ਲੈਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਫਾਇਦੇ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਮੂਨਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਯੋਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Soil_test.JPG|thumb|ਮਿੱਟੀ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।]] ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: * '''ਮੁੱਖ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ:''' [[ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ]] (ਐਨ), [[ਫਾਸਫੋਰਸ]] (ਪੀ), ਅਤੇ [[ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ]] (ਕੇ)  * '''ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ:''' [[ਗੰਧਕ]], [[ਕੈਲਸੀਅਮ]], [[ਮੈਗਨੀਸੀਅਮ]]  * '''ਛੋਟੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ:''' [[ਲੋਹੇ]], [[ਮੈਂਗਨੀਸ]], [[ਪਿੱਤਲ]], [[ਜ਼ਿੰਕ]], [[ਬੋਰਾਨ]], [[ਮੋਲਾਈਬਡੇਨਮ]], [[ਕਲੋਰੀਨ]]<br> ਆਪਣੇ-ਆਪ ਮਿੱਟੀ ਪਰਖ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿੱਟ ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ "ਮੁੱਖ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ" ਲਈ ਟੈਸਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਅਮਲ ਜਾਂ ਪੀਐਚ ਦੇ ਪੱਧਰ ਲਈ ਹੋ-ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਮਿੱਟੀ ਪਰਖ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿੱਟਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੈਬਾਂ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲੈਬਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਸਟੋਰਾਂ ਤੇ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਮੀਟਰ ਜੋ ਕਿ pH, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ ਕਈ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਸਟੋਰਾਂ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਲੈਬੋਰੇਟਰੀ ਟੈਸਟਜ਼ ਦ'-ਇਟ-ਆਪ ਕਿੱਟਾਂ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਮੀਟਰਾਂ ਨਾਲ ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਨਮੂਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਅਤੇ [[ਬਾਗਬਾਨੀ]] ਦੋਵੇਂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਭੂਮੀ ਲਈ ਖਾਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਮਿਲਾਵਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਪੈਕੇਿਜੰਗ ਅਤੇ ਡਲਿਵਰੀ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਜਮੀਨੀ ਪਾਣੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੀਪੇਡ ਮੇਲ-ਇਨ ਕਿੱਟ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 2004 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਦ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਲੈਬ ਟੈਸਟ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੈਂਪਲਿੰਗ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਐਨਾਲਿਟਿਕਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ / ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅਨੁਰੂਪ, ਅਪਵਾਦ ਅਤੇ ਘਾਟਾਂ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਾਰੇ 13 ਖਣਿਜ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਗੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਸੰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਖਣਿਜਾਂ "ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮਿੱਟੀ ਐਕਸਟਰੈਕਟੈਂਟ" (ਅਮੋਨੀਅਮ ਬਾਈਕਾਰਬੋਨੇਟ ਡੀਟੀਪੀਏ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੰਡ == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |+ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਜਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ !ਤੱਤ !ਘੱਟ !ਦਰਮਿਆਨੀ !ਵੱਧ |- |ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ |0.40% ਤੋਂ ਘੱਟ |0.40% - 0.75% |0.75% ਤੋਂ ਵੱਧ |- |ਫ਼ਾਸਫੋਰਸ |5 ਕਿੱਲੋ/ਏਕੜ ਤੋਂ ਘੱਟ |5 - 9 ਕਿੱਲੋ/ਏਕੜ |9 - 20 ਕਿੱਲੋ/ਏਕੜ |- |ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ |55 ਕਿੱਲੋ/ਏਕੜ ਤੋਂ ਘੱਟ |55 ਕਿੱਲੋ/ਏਕੜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ | -- |- |ਜ਼ਿੰਕ |0.6 ਕਿੱਲੋ/ਏਕੜ ਤੋਂ ਘੱਟ |<nowiki>--</nowiki> | -- |- |ਮੈਂਗਨੀਜ਼ |3.5 ਕਿੱਲੋ/ਏਕੜ ਤੋਂ ਘੱਟ | -- | -- |} == ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ == ਆਮ ਖਣਿਜ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ [[ਆਰਸੈਨਿਕ]], [[ਬੈਰੀਅਮ]], [[ਕੈਡਮੀਅਮ]], [[ਤਾਂਬਾ]], [[ਮਰਕਰੀ]], [[ਲੈਡ]], ਅਤੇ [[ਜ਼ਿੰਕ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲੈਡ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਮਿੱਟੀ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਹੈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮਿਨੇਸੋਟਾ ਦੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿਹਤ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |+ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ 300 ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਮ. ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿੱਥੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਕੁੱਲ ਲੈਡ ਲੈਵਲ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। !ਲੈਡ ਲੈਵਲ !ਐਕਸਟਰੈਕਟਡ ਲੈਡ (ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ) !ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਕੁੱਲ ਲੈਡ (ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ) |- | ਘੱਟ  | <43 | <500 |- | ਮਾਧਿਅਮ | 43-126 | 500-1000 |- | ਉੱਚਾ | 126-480 | 1000-3000 |- |ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ |>480 | >3000 |} ; <nowiki>ਮੁੱਖ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਛੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਮਲ:</nowiki> # ਬਗੀਚੇ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ ਸੜਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ।  # ਫ਼ਰੂਟਿੰਗ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੋ (ਟਮਾਟਰ, ਸਕਵੈਸ਼, ਮਟਰ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ, ਮੱਕੀ, ਆਦਿ)।  # ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਏ ਖਾਦ, ਹੂਮ ਅਤੇ ਪੀਟ ਮੋਸ ਵਰਗੇ ਜੈਵਿਕ ਸਾਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।  # ਮਿੱਟੀ ਟੈਸਟ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਚੂੜੀ ਮਿੱਟੀ (ਪੀ.एच. 6.5 ਦੀ ਲੀਡ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ)।  # ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪੱਤੀਆਂ ਸੁੱਟ ਦਿਓ; ਪੀਲ ਰੂਟ ਫਸਲਾਂ; ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਧੋਵੋ।  # ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਤਹ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੁਆਰਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਧੂੜ ਰੱਖੋ।<br> == ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਲੈਣ ਦੇ ਢੰਗ == * '''ਫਸਲਾਂ ਵਿਚ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਵਾਸਤੇ:''' ਜਮੀਨ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਤਹਿ ਤੋਂ ਘਾਸ ਫੂਸ ਪਰੇ ਕਰ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਮਿੱਟੀ ਖੁਰਪੇ ਕਹੀ ਜਾਂ ਖੁਰਪੇ ਨਾਲ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅੱਖਰ 'v' ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ 6 ਇੰਚ ਡੂੰਗਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟੋ। ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓ ਇਕ ਇੰਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਤਹਿ ਉੱਪਰੋਂ-ਥੱਲੇ ਇਕਸਾਰ ਕੱਟੋ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ 7 - 8 ਥਾਵਾਂ ਤੋ ਹੋਰ ਨਮੂਨੇ ਲਓ। ਸਾਰੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਾਫ਼ ਬਰਤਨ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਮਿਲਾ ਲਓ। ਫਿਰ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧਾ ਕਿੱਲੋ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਕਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਲਵੋ। ਥੈਲੀ ਉੱਪਰ ਖੇਤ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਿਖ ਦਵੋ। * '''ਬਾਗ ਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ:''' [[ਖੇਤ]] ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ, 6 ਫੁੱਟ ਡੂੰਗਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟੋ ਜਿਸ ਦਾ ਇਕ ਪਾਸਾ ਸਿੱਧਾ ਦੇ ਦੂਜਾ ਤਿਰ੍ਸ਼ਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਟੋਏ ਦੇ ਸਿਧੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਖੁਰਪੇ ਨਾਲ 0-6, 6-12, 12-24, 24-36, 36-48, 48-60 ਅਤੇ 60 ਤੋਂ 72 ਇੰਚ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇੰਚ ਮੋਟੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਤਹਿ ਇਕਸਾਰ ਉੱਤਾਰੋ। ਹਰ ਨਮੂਨੇ ਲੈ ਅਲਗ ਅਲਗ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਕਿੱਲੋ ਮਿੱਟੀ ਲਓ। ਜੇ ਮਿੱਟੀ ਗਿੱਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾ ਥੈਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸੁਕਾ ਲਵੋ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਖਾਦ]] * ਪੌਦੇ ਦਾ ਟੀਸ਼ੂ ਟੈਸਟ * ਲਾਈਮੰਗ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://web.archive.org/web/20090508074842/http://www.epa.gov/ebtpages/pollsoilcontaminants.html Pollutants/Toxics > Soil Contaminants] * [https://web.archive.org/web/20150924143207/http://www.epa.gov/superfund/students/clas_act/haz-ed/ff_09.htm Common Contaminants] * [http://www.ext.colostate.edu/pubs/Crops/00501.html Colorado State University Extension Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930020700/http://www.ext.colostate.edu/pubs/crops/00501.html |date=2015-09-30 }} * [http://grass-roots.ca/soil_test_info/why_a_soil_test.php Mail-in soil test kits and nutrient management/fertilizer reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627132930/http://grass-roots.ca/soil_test_info/why_a_soil_test.php |date=2009-06-27 }} * [https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo41808 Field Book for Describing and Sampling Soils] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] fbjk8nmwi40qllv8xkloyqrncmwijso 0 102428 847302 474218 2026-09-24T00:28:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847302 wikitext text/x-wiki [[File:M vs francis schnitt 1 zoom.jpg|thumb|ਖੜ੍ਹਵੀਂ(vertical) ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਟਰਬਾਈਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸਮਤਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ (horizontally) ਚੂੜੀਦਾਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਪਾਈਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰਬਾਈਨ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ''ਧਾਵਕ '' (runner)ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।]] '''ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਟਰਬਾਈਨ''' [[ਪਣ ਟਰਬਾਈਨ|ਪਣ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਜੇਮਸ ਬੀ. ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ]] ਨੇ [[ਲੌਵੈਲ, ਮਸਾਛੁਟ]] ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.nps.gov/lowe/historyculture/upload/JB%20Francis_%20Lowell%20Notes.pdf |title=Lowell History |access-date=2018-01-18 |archive-date=2014-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321102951/http://www.nps.gov/lowe/historyculture/upload/JB%20Francis_%20Lowell%20Notes.pdf |url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਹਾਅ ਵਾਲੀ [[ਰੀਐਕਸ਼ਨ ਟਰਬਾਈਨ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਰੇਡੀਅਲ ਅਤੇ ਐਕਸੀਅਲ ਵਹਾਅ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਵਰਤੋਂ== ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਟਰਬਾਈਨ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਟਰਬਾਈਨ ਹੈ। ਇਹ ਟਰਬਾਈਨ 40 ਤੋਂ 600 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਟਰਬਾਈਨ ਹੈ। ਇਸ ਟਰਬਾਈਨ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਪਾਵਰ ਆਉਟਪੁੱਟ ਕੁਝ ਕਿਲੋਵਾਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 800 ਮੈਗਾਵਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। [[ਪੈਨਸਟਾਕ]] (ਟਰਬਾਈਨ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਾਈਪ) ਦਾ ਵਿਆਸ 3 ਤੋਂ 33 ਫੁੱਟ (0.91 ਤੋਂ 10 ਮੀਟਰ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟਰਬਾਈਨ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਸੀਮਾ 75 ਤੋਂ 1000 ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ [[ਵਿਕਟ ਗੇਟ]] ਟਰਬਾਈਨ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਧਾਵਕ ਦੇ ਆਲ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਪਾਵਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਟਰਬਾਈਨ ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਫ਼ਟ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਸੌਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== {{Commons|Francis-Turbine|Francis turbine}} {{div col|2}} *[[ਡਰਾਫ਼ਟ ਟਿਊਬ]] *[[ਪਣ ਬਿਜਲੀ]] *[[ਜੌਨਵਲ ਟਰਬਾਈਨ]] *[[ਕਾਪਲਾਨ ਟਰਬਾਈਨ]] *[[ਪੈਲਟਨ ਚੱਕਰ ਟਰਬਾਈਨ]] {{div col end}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਣ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਣ ਬਿਜਲੀ]] dy8682c9ao9jso0gadxc888mb8u2128 0 102694 847401 764160 2026-09-24T07:17:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847401 wikitext text/x-wiki [[File:Mark Salling Glee Premiere.jpg|thumb|right|200px| 2009 ਵਿੱਚ ਸੇਲਿੰਗ]] '''ਮਾਰਕ ਵੇਨ ਸੇਲਿੰਗ''' (17 ਅਗਸਤ 1982 – 30 ਜਨਵਰੀ 2018)<ref>{{cite news| url= http://www.tvguide.com/celebrities/mark-salling/296391/| title= Mark Salling| publisher= TVGuide.com| accessdate= December 29, 2015| archive-date= ਜਨਵਰੀ 1, 2016| archive-url= https://web.archive.org/web/20160101202537/http://www.tvguide.com/celebrities/mark-salling/296391/| url-status= dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਹ "ਗਲਈ" ਨਾਮ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ "ਪੱਕ" ਪੱਕਰਮੈਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.fox.com/glee |title=Fox's official ''Glee'' page |access-date=2018-01-31 |archive-date=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151229115310/http://www.fox.com/glee |dead-url=yes }}</ref> ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਟੈਕਸਾਸ ਦੇ ਡਾਲਾਸ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਸੇਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਸ, ਜੋ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸਨ, ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-glee-actor-mark-salling-arrested-20151229-story.html|title='Glee' actor Mark Salling arrested on suspicion of possessing child porn|date=29 December 2015|work=Los Angeles Times|accessdate=29 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ktla.com/2015/12/29/glee-actor-mark-salling-reportedly-arrested-in-child-pornography-case/|title=‘Glee’ Actor Mark Salling Reportedly Arrested in Child Pornography Case - KTLA|work=KTLA|accessdate=29 December 2015|archive-date=29 ਦਸੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151229213248/http://ktla.com/2015/12/29/glee-actor-mark-salling-reportedly-arrested-in-child-pornography-case/|url-status=dead}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਸੇਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite web|url= https://theblast.com/mark-salling-child-pornography/| title=Mark Salling Pleads Guilty to Child Pornography, Faces 4-7 Years in Prison| date= October 4, 2017 |accessdate=December 21, 2017| publisher=TheBlast.com| archivedate= October 5, 2017 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20171005011758/https://theblast.com/mark-salling-child-pornography/|deadurl=no}}</ref> ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਮਾਰਚ 2018 ਦੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.tmz.com/2017/12/18/mark-salling-officially-pleads-guilty-child-porn-case/|title=Mark Salling Officially Enters Guilty Plea in Child Porn Case|date=December 18, 2017|publisher=TMZ.com|accessdate=December 21, 2017|archivedate=December 19, 2017|archiveurl= https://web.archive.org/web/20171219073851/http://www.tmz.com/2017/12/18/mark-salling-officially-pleads-guilty-child-porn-case/|deadurl= no}}</ref> ਸੇਲਿੰਗ ਨੇ 30 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ [[ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਫਾਹਾ ਲੈ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸਦੀ ਉਮਰ 35 ਸਾਲ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Mark Salling Dead in Apparent Suicide a Month Before His Sentencing in Child Porn Case|url=http://people.com/tv/mark-salling-dead-apparent-suicide-reports/|website=PEOPLE.com|accessdate=30 January 2018|language=en}}</ref> ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ== ਸੇਲਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਡੱਲਾਸ, ਟੈਕਸਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਪ੍ਰੋਵਿਡੈਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਅਵਰ ਰਿਡੀਊਮਰ ਲੂਥਰਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਪਰੰਤੂ ਕਲਵਰ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2001 'ਚ ਲੇਕ ਹਾਈਲੈਂਡਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਲਾ ਰੋਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐਨੀ ਕਲਾਰਕ ਦਾ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੈਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸੇਲਿੰਗ ਨੇ ਪਾਸਡੇਨਾ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ==ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ== 29 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ, ਸੇਲਿੰਗ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸ਼ੱਕ 'ਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 27 ਮਈ, 2016 ਨੂੰ, ਉਸ 'ਤੇ ਬਾਲ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਸੇਲਿੰਗ ਨੂੰ ਚਲ ਰਹੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ 12 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 30 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ 18 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸੇਲਿੰਗ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਰਚ 2018 ਲਈ ਸੇਲਿੰਗ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਮਿਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *{{IMDb name|0758597}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ]] g90h33myz7qhe5faphombf9cd8cse59 0 104290 847181 696314 2026-09-23T16:53:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847181 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਯੂਜ਼ੂਅਲ ਸਸਪੈਕਟਸ | image = Usual suspects ver1.jpg | alt = | caption = ਥੀਏਟਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਬਰਾਇਨ ਸਿੰਗਰ]] | producer = {{Plainlist| * [[ਕੈਨੈਥ ਕੋਕਿਨ]] * ਮਾਈਕਲ ਮਕਡੌਨਲ * ਬਰਾਇਨ ਸਿੰਗਰ }} | writer = [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਮਕਕੁਆਰੀ]] | starring = {{Plainlist| * [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਬਾਲਡਵਿਨ]] * [[ਗੈਬਰੀਅਲ ਬਾਇਰਨ]] * [[ਚੈਜ਼ ਪਾਲਮਿੰਟੇਰੀ]] * [[ਕੈਵਿਨ ਪੌਲਕ]] * [[ਪੀਟੇ ਪੋਸਲੈਥਵੇਟ]] * [[ਕੈਵਿਨ ਸਪੇਸੀ]] * [[ਸੂਜ਼ੀ ਐਮਿਸ ਕੈਮਰੋਨ|ਸੂਜ਼ੀ ਐਮਿਸ]] * [[ਬੈਨੀਸ਼ੀਓ ਡੈਲ ਟੋਰੋ]] * [[ਗਿਆਨਕਾਰਲੋ ਐਸਪੋਸੀਟੋ]]}} | music = [[ਜੌਨ ਓਟਮੈਨ]] | cinematography = [[ਨਿਊਟਨ ਥੌਮਸ ਸੀਗਲ]] | editing = ਜੌਨ ਓਟਮੈਨ | production companies = {{Plainlist| * [[ਬੈਡ ਹੈਟ ਹੈਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼]] * ਬਲੂ ਪੈਰਟ * ਸਪੈਲਿੰਗ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ }} | distributor = {{Plainlist| * [[ਗ੍ਰਾਮਰਸੀ ਪਿਕਚਰਜ਼]] * [[ਪੌਲੀਗ੍ਰਾਮ ਫ਼ਿਲਮਡ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] }} | released = {{Film date|1995|01|25|[[ਸਨਡਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ|ਸਨਡਾਂਸ]]|1995|08|16|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | runtime = 106 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 105:46--><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/usual-suspects-1970-4 | title=''The Usual Suspects'' (18) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=May 26, 1995 | accessdate=May 30, 2014 | archive-date=ਜੁਲਾਈ 1, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160701063538/http://www.bbfc.co.uk/releases/usual-suspects-1970-4 | url-status=dead}}</ref> | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $6 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="Gross" /> | gross = $34.4 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="Gross" /> }} '''''ਦ ਯੂਜ਼ੂਅਲ ਸਸਪੈਕਟਸ''''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਨਿਓ-ਨੌਇਰ]]<ref>{{cite book |last=Conard |first=Mark T |title=The Philosophy of Neo-Noir |year=2007 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3717-9 }}</ref> [[ਰਹੱਸਮਈ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਬਰਾਇਨ ਸਿੰਗਰ]] ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਮਕਕੁਆਰੀ]] ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਬਾਲਡਵਿਨ]], [[ਗੇਬਰੀਅਲ ਬਾਇਰਨ]], [[ਬੈਨੀਸ਼ੀਓ ਡੈਲ ਟੋਰੋ]], [[ਕੈਵਿਨ ਪੋਲਕ]], [[ਚੈਜ਼ ਪਾਲਮਿੰਟੇਰੀ, ਪੋਸਲੈਥਵੇਟ]] ਅਤੇ [[ਕੈਵਿਨ ਸਪੇਸੀ]] ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰੌਜਰ "ਵਰਬਲ" ਕਿੰਟ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਠੱਗੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਅਤੇ [[ਲਾਂਸ ਏਂਜਲਸ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ]] ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿ ਸਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਲੇਵੇਂਦਾਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਬੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੁਰਮ ਵੱਲ ਲੈਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਬਾੱਸ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ [[ਕਾਈਜ਼ਰ ਸੋਜ਼ੇ]] ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। [[ਫ਼ਲੈਸ਼ਬੈਕ (ਜ਼ਬਾਨੀ)|ਫ਼ਲੈਸ਼ਬੈਕ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਟ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇੇਖ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਕਾਲਮ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ''ਦ ਯੂਜ਼ੂਅਲ ਸਸਪੈਕਟਸ ਸੀ'', ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[1995 ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref name="festival-cannes.com">{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/3358/year/1995.html|title=Festival de Cannes: The Usual Suspects|accessdate=September 8, 2009|work=festival-cannes.com|archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822190857/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/3358/year/1995.html|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਕੁਝ ਹੀ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੁਕਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ [[ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੌਲਿਕ ਸਕਰੀਨਪਲੇ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਪੇਸੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ [[ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕਰੀਨਪਲੇ ਨੂੰ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਆਫ਼ ਅਮੇਰੀਕਾ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆਂ 35ਵੀਂ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਹੈ।<ref name="WGA101"/> == ਕਹਾਣੀ == ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁਜਰਮ ਡੀਨ ਕੀਟਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ [[ਸੈਨ ਪੈਦਰੋ ਬੰਦਰਗਾਹ (ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ)|ਸੈਨ ਪੈਦਰੋ ਬੰਦਰਗਾਹ]] ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ''ਕਾਈਜ਼ਰ'' ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਉਸਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਹੋਏ ਇਸ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਲੋਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਬਚਦੇ ਹਨ: ਆਰਕੋਸ਼ ਕੋਵਾਸ਼, ਇੱਕ ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਬਦਮਾਸ਼ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਰੌਜਰ ਵਰਬਲ ਕਿੰਟ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਠੱਗ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। [[ਅਮਰੀਕੀ ਕਸਟਮ ਸਰਵਿਸ|ਕਸਟਮ]] ਏਜੰਟ ਡੇਵ ਕੁਯਾਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਰਬਲ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਫ਼ਲੈਸ਼ਬੈਕ (ਜ਼ਬਾਨੀ)|ਫ਼ਲੈਸ਼ਬੈਕ]] ਵਿੱਚ ਕਿੰਟ ਵਰਬਲ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸਨੂੰ, ਕੀਟਨ, ਮਾਈਕਲ ਮਕਮਾਨਸ, ਫ਼ਰੈੱਡ ਫ਼ੈਂਸਟਰ ਅਤੇ ਟੌਡ ਹੌਕਨੀ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਲੈਸ਼ਬੈਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਰਬਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਜਰਿਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪੁਲਿਸ ਟਰੱਕ ਅਗਵਾਹ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗਿਰੋਹ ਦਾ ਮੁਖੀ ਕੀਟਨ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਲਿਸ ਦਲ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਲਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੁੱਟੇ ਗਏ ਹੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਵਿਅਕਤੀ ਰੈੱਡਫ਼ੁੱਟ ਕੋਲ ਵੇਚਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੈਡਫ਼ੁੱਟ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੀਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਸਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ [[ਹੈਰੋਇਨ]] ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਆਪ ਲੱਭਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਿੱਛੋਂ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਈਜ਼ਰ ਸੋਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਰੁਤਬਾ ਚੋਰਾਂ-ਗਿਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਜ਼ੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਮ ਸੌਂਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਅਰਜਨਟੀਨੀਆਈ ਡਰੱਗ ਡੀਲਰ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ 91 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ [[ਕੋਕੀਨ]] ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਤਬਾਹ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਕਾਈਜ਼ਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੁਯਾਨ ਨੂੰ ਐਫ਼.ਬੀ.ਆਈ. ਏਜੰਟ ਜੈਕ ਬੇਅਰ ਤੋਂ ਸੋਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵਰਬਲ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਬਲ ਕੁਯਾਨ ਨੂੰ ਸੋਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਕਿ ਸੋਜ਼ੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਪਰ ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਹੰਗੇਰੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ [[ਮਿੱਥ ਕਥਾ]] ਬਣ ਗਿਆ, "ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਡਰਾਉਣੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਹੜੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਜਦੋਂ ਫ਼ੈਂਸਟਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਗਰੁੱਪ ਛੱਡ ਕੇ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੈਂਸਟਰ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੇਗੀ। ਉਹ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਹ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਅਰਜੀਨੀਆਈ ਅਤੇ ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮਕਮਾਨੁਸ, ਹੌਕਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਣਵੇਖੇ ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਕੀਟਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਬਲ ਦੇ ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਰਬਲ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਯਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਪਰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਟਨ ਹੀ ਸੋਜ਼ੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਨਸਾਨ ਆਰਤੁਰੋ ਮਾਰਕੁਏਜ਼ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਡਰੱਗ ਡੀਲਰ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੋਜ਼ੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਐਡੀ ਫ਼ਿਨਰਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਕੀਟਨ ਦੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਗਰਲਫ਼ਰੈਂਡ ਸੀ। ਕੁਯਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜਨਟੀਨੀਆਈ, ਮਾਰਕੁਏਜ਼ ਨੂੰ ਸੋਜ਼ੇ ਦੇ ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਟਨ ਨੇ ਇਹ ਕੋਕੀਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਘੜ੍ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕੁਏਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਕੁਯਾਨ ਵਰਬਲ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਨਰਨ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਰਬਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਿਓਂਤ ਕੀਟਨ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਰਬਲ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਤੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਕੁਯਾਨ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੱਗੇ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਬਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਸਫ਼ੈਦ ਝੂਠ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬੋਰਡ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਘੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਰਬਲ ਬਾਹਰ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕਦਮ ਠੀਕ ਤੁਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਰੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਵੀ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੁਯਾਨ ਵਰਬਲ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫ਼ੈਕਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਵਾਸ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਉਸ ਫ਼ੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕੋਵਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੋਜ਼ੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਕੈੱਚ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਵਰਬਲ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਕੁਯਾਨ ਵਰਬਲ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾ ਕੇ ਗਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ "ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ" ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ==ਪਾਤਰ== *[[ਗੇਬਰੀਅਲ ਬਾਇਰਨ]] ਨੇ ਡੀਨ ਕੀਟਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਕੈਵਿਨ ਸਪੇਸੀ ਬਾਇਰਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਬਾਇਰਨ ਨੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮਾ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ। ਬਾਇਰਨ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਮਕਕੁਆਰੀ ਅਤੇ ਸਿੰਗਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਰੇ ਸਿੰਗਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਇਰਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਿਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਬਾਇਰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 5 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ।<ref name="Burnett" /> *[[ਕੈਵਿਨ ਸਪੇਸੀ]] ਨੇ ਰੌਜਰ "ਵਰਬਲ" ਕਿੰਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਸਿੰਗਰ ਅਤੇ ਮਕਕੁਆਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਪੇਲ ਭੇਜੀ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਰੋਲ ਕਿਹੜਾ ਹੈ। ਸਪੇਸੀ ਨੇ ਸਿੰਗਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੀਟਨ ਅਤੇ ਕੁਜਾਨ ਦੇ ਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕਿੰਟ ਦਾ ਰੋਲ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮਕਕੁਆਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਇਹ ਰੋਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref name="Burnett" /> *[[ਸਟੀਫ਼ਨ ਬਾਲਡਵਿਨ]] ਨੇ ਮਾਈਕਲ ਮਕਮਾਨੁਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਟਰ ਆਜ਼ਾਦ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਅੱਕ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਰਿਆਨ ਸਿੰਗਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨਾਲ 15 ਮਿੰਟ ਲੰਮੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਾਲਡਵਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਿੰਗਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਕੀ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਉਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਬਾਲਡਵਿਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Burnett">{{cite news|last=Burnett|first=Robert Meyer|title=Round Up: Deposing The ''Usual Suspects''|work=The Usual Suspects Special Edition DVD|publisher=[[MGM]]|year=2002}}</ref> *[[ਬੇਨੀਸ਼ੀਓ ਡੈਲ ਟੋਰੋ]] ਨੇ ਫ਼ਰੈਡ ਫ਼ੈਂਸਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਸਪੇਸੀ ਨੇ ਇਸ ਰੋਲ ਲਈ ਟੋਰੋ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਡੈਲ ਟੋਰੋ ਸਿੰਗਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਕਾਸਟਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਡੀਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਹਿਜਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Burnett" /> ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੋਰੋ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਾਤਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਮਕਸਦ ਸੋਜ਼ੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਕਿ ਸੋਜ਼ੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕਿ ਉਸਦੇ ਰੋਲ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ, ਡੈਲ ਟੋਰੋ ਨੇ ਫ਼ੈਂਸਟਰ ਵਾਲੀ ਵਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਈ ਭਾਸ਼ਣ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name="Planas">{{cite news|last=Planas|first=Roque|title=Benicio Del Toro’s Weird Accent In ‘The Usual Suspects’ Should Have Won The Oscar For Best Foreign Film|date=January 30, 2015|publisher=[[Huffington Post]]}}</ref> *[[ਕੈਵਿਨ ਪੋਲਕ]] ਨੇ ਟੌਡ ਹੌਕਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੰਗਰ ਨੂੰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੋ ਹੋਰ ਐਕਟਰ ਵੀ ਇਸ ਰੋਲ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਰੋਲ ਮਿਲ ਗਿਆ।<ref name="Burnett" /> *[[ਚੈਜ਼ ਪਾਲਮਿੰਟੇਰੀ]] ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਸਟਮ ਦੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਏਜੰਟ ਕੁਯਾਨ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਸਿੰਗਰ ਨੇ ਇਸ ਰੋਲ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਹਰ ਵਾਰ ਵਿਹਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰੋਲ ਨੂੰ [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਵਾਲਕਨ]] ਅਤੇ [[ਰੌਬਰਟ ਦੇ ਨੀਰੋ]] ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਰੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ਿਲਮਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਾਂ [[ਅਲ ਪਚੀਨੋ]] ਤੱਕ ਵੀ ਇਹ ਰੋਲ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਵੀ ਇਹ ਰੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਹੀਟ (1995 ਫ਼ਿਲਮ)|ਹੀਟ]] ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਪਾਲਮਿੰਟਰੀ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਵਿਹਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਰੋਲ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Burnett" /> *[[ਪੀਟੇ ਪੋਸਲੈਥਵੇਟ]] ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸੋਜ਼ੇ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਹੈ। *[[ਸੂਜ਼ੀ ਅਮਿਸ ਕੈਮਰੋਨ|ਸੂਜ਼ੀ ਕੈਮਰੋਨ]] ਨੇ ਐਡੀ ਫ਼ਿਨੇਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਪਰਾਧੀ ਵਕੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਟਨ ਦੀ ਗਰਲਫ਼ਰੈਂਡ ਹੈ। *[[ਗਿਆਨਕਾਰੋਲ ਐਸਪੋਸੀਤੋ]] ਨੇ ਐਫ਼.ਬੀ.ਆਈ. ਦੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਏਜੰਟ ਜੈਕ ਬੇਅਰ ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਬਾਰੇ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। *[[ਡੈਨ ਹੇਡਾਇਆ]] ਨੇ ਸਾਰਜੈਂਟ ਜੈਫ਼ਰੀ "ਜੈਫ਼" ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਯਾਨ ਦੀ ਵਰਬਲ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। == ਹਿੰਦੀ ਰੀਮੇਕ== ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ''ਦ ਯੂਜ਼ੂਅਲ ਸਸਪੈਕਟਸ'' ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ''[[ਚੌਕਲੇਟ (2005 ਫ਼ਿਲਮ)|ਚੌਕਲੇਟ]]'' ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2005 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/films/2005/09/16/chocolate_2005_review.shtml|title=BBC - Movies - review - Chocolate (Deep Dark Secrets)|publisher=[[BBC Online]]|date=September 11, 2005|accessdate=May 4, 2017}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਸਫ਼ੇ == {{Wikiquote}} * {{IMDb title|0114814|The Usual Suspects}} * {{AllRovi title|133590|The Usual Suspects}} * {{Mojo title|usualsuspects|The Usual Suspects}} * {{Metacritic film|the-usual-suspects|The Usual Suspects}} * {{Rotten Tomatoes|usual_suspects}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1995 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਅਪਰਾਧ ਅਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] 4haquypdsywaksfdc6ys4dqwe84zgd2 0 104511 847177 768908 2026-09-23T16:51:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847177 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਟਰਮੀਨੇਟਰ | image = Terminator1984movieposter.jpg | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਜੇਮਜ਼ ਕੈਮਰੂਨ]] | producer = [[ਗੇਲ ਐਨੀ ਹਰਡ]] | writer = {{Plain list| * ਜੇਮਜ਼ ਕੈਮਰੂਨ * ਗੇਲ ਐਨੀ ਹਰਡ * {{small|ਵਾਧੂ ਡਾਇਲੌਗ:}} * [[ਵਿਲੀਅਮ ਵਿਸ਼ਰ ਜੂਨੀਅਰ]] }} | starring = {{Plainlist| * [[ਆਰਨੋਲਡ ਸ਼ੋਰਜ਼ਨੇਗਰ]] * [[ਮਾਈਕਲ ਬੀਹਨ]] * [[ਲਿੰਡਾ ਹੈਮਿਲਟਨ]] * [[ਪੌਲ ਵਿਨਫ਼ੀਲਡ]] }} | music = [[ਬਰੈਡ ਫ਼ੀਡਲ]] | cinematography = [[ਐਡਮ ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ (ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ)|ਐਡਮ ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ]] | editing = [[ਮਾਰਕ ਗੋਲਡਬਲਾਟ]] | production companies = {{Plainlist| * [[ਹੈਮਡੇਲ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਹੈਮਡੇਲ]] * [[ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਵੈਸਟਰਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼]] * Cinema '84}} | distributor = [[ਓਰੀਅਨ ਪਿਕਚਰਜ਼]] | released = {{Film date|1984|10|26}} | runtime = 107 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 107:01--><ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/terminator-1970-4 | title=The Terminator | publisher=[[British Board of Film Classification]] | accessdate=October 3, 2014 | archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 6, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006105024/http://bbfc.co.uk/releases/terminator-1970-4 | url-status=dead}}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ<ref>{{cite web|url=http://lumiere.obs.coe.int/web/film_info/?id=18093|title=LUMIERE: Film: The Terminator|website=lumiere.obs.coe.int|accessdate=August 16, 2017}}</ref><ref name="MFB" /><ref name=afi>{{cite web|url=http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=57224|title=The Terminator|location=[[American Film Institute]]|access-date=15 November 2016}}</ref> | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $6.4 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="Mojo">{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=terminator.htm |title=The Terminator (1984) |publisher=[[Box Office Mojo]] |accessdate=October 3, 2014}}</ref> | gross = $78.3 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="Mojo"/> }} '''''ਦ ਟਰਮੀਨੇਟਰ''''' 1984 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਲਪਨਾ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਜੇਮਜ਼ ਕੈਮਰੂਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ''ਟਰਮੀਨੇਟਰ'' ਦੇ ਰੋਲ ਵਿੱਚ [[ਆਰਨੋਲਡ ਸ਼ੋਰਜ਼ਨੇਗਰ|ਆਰਨੋਲਡ ਸ਼ਵਾਜ਼ਨੇਗਰ]] ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ 2029 ਤੋਂ ਭੂਤਕਾਲ 1984 ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਤਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ''ਸਾਰਾਹ ਕੌਨਰ'' (ਲਿੰਡਾ ਹੈਮਿਲਟਨ) ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਲੜੇਗਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਵੇਗਾ। ਮਾਈਕਲ ਬੀਹਨ ਨੇ ''ਕਾਈਲ ਰੀਸ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਿਪਾਹੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕੌਨਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਕੈਮਰੂਨ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਗੇਲ ਐਨੀ ਹਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਹੈਮਡੇਲ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ''ਜੌਨ ਡੇਲੀ'' ਅਤੇ ''ਡੈਰੇਕ ਗਿਬਸਨ'' ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=afi /><ref name="Keegan38" /><ref name="articles.chicagotribune.com">{{cite web|url=http://articles.chicagotribune.com/1987-03-30/features/8701240628_1_british-actor-david-hemmings-john-daly-daly-didn-t|title=High-risk Movie Mogul|publisher=|accessdate=August 16, 2017|archive-date=2017-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816110403/http://articles.chicagotribune.com/1987-03-30/features/8701240628_1_british-actor-david-hemmings-john-daly-daly-didn-t|url-status=dead}}</ref> ''ਦ ਟਰਮੀਨੇਟਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਬੌਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਤੋ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਸਿਖ਼ਰ ਤੇ ਰਹੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਕੈਮਰੂਨ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ਉਚਾਈਆਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਜ਼ਨੈਗਰ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਵੀ ਹੋਰ ਪੁਖ਼ਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਗਤੀ, ਐਕਸ਼ਨ ਸੀਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਜ਼ਨੈਗਰ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੋਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਿਲਮ ਮੇਕਰਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਬਣਾਏ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ''[[ਟਰਮੀਨੇਟਰ 2: ਜੱਜਮੈਂਟ ਡੇ]]'', ''ਟਰਮੀਨੇਟਰ 3: ਰਾਈਜ਼ ਔਫ਼ ਦ ਮਸ਼ੀਨਸ'', ''ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਸਾਲਵੇਸ਼ਨ'' ਅਤੇ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਜੈਨੇਸਿਸ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ, ਕੌਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਔਫ਼ ਕੌਂਗਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਰਜਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ==ਕਥਾਨਕ== 1984 ਵਿੱਚ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲੌਸ ਐਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਸਾਈਬੌਰਗ]] (ਮਸ਼ੀਨੀ ਇਨਸਾਨ) ਹੱਤਿਆਰਾ ਜਿਸਨੂੰ ''ਟਰਮੀਨੇਟਰ'' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, 2029 ਤੋਂ 1984 ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ''ਕਾਈਲ ਰੀਸ'', ਇੱਕ ਇਨਸਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ 2029 ਤੋਂ ''ਟਰਮੀਨੇਟਰ'' ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਆਉਣ ਸਾਰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ''ਸਾਰਾਹ ਕੌਨਰ'' ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਤਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ''ਸਾਰਾਹ ਕੌਨਰ'' ਨੂੰ ਇੱਕ ਨ੍ਹਾਈਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ''ਕਾਈਲ'' ਉਸਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਕਾਰ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ''ਟਰਮੀਨੇਟਰ'' ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਈਲ ਸਾਰਾਹ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ [[ਬਣਾਉਟੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਬੁੱਧੀ]] ਵਾਲਾ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਨੈਟਵਰਕ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਸਕਾਈਨੈੱਟ (ਟਰਮੀਨੇਟਰ)|ਸਕਾਈਨੈੱਟ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਸਰਵਨਾਸ਼]] ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਸਾਰਾਹ ਦਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ''ਜੌਨ ਕੌਨਰ'' ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ''ਸਕਾਈਨੈੱਟ'' ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਇਨਸਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕਗਾਰ ਤੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਕਾਈਨੈੱਟ ਨੇ ਇੱਕ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਾਰਾਹ ਨੂੰ ਜੌਨ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਫ਼ੌਜੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਾਤੂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸਾ ਜਿਊਂਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ। ਕਾਈਲ ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਨੂੰ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਨਾਲ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਿੱਛੋਂ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ [[ਅਪਰਾਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ|ਅਪਰਾਧੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਡਾਕਟਰ ਕਾਈਲ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਈਲ ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ [[ਪਾਈਪ ਬੰਬ]] ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਈਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੌਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਉਸਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਸਾਰਾਹ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾਹ ਨਾਲ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾ ਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਟਰੱਕ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਉੱਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌੜ ਦੌਰਾਨ ਕਾਈਲ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਉੱਪਰ ਬੰਬ ਸੁੱਟਦੇ ਵੇਲੇ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੜਕੀ ਹੋਈ ਸਾਰਾਹ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਨੂੰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਉੱਪਰੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਟਰੱਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਕਾਬੂ ਗਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਇੱਕ ਟੈਂਕ ਟਰੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਾਈਲ ਟੈਂਕਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਧਮਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉੱਪਰਲੀ ਚਮੜੀ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪਾਈਪ ਬੰਬ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸਾਰਾਹ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਈਲ ਆਪ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ [[ਹਾਈਡ੍ਰਾਲਿਕ ਪਰੈਸ]] ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਗਰਭਵਤੀ ਸਾਰਾਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਣਜੰਮੇ ਲੜਕੇ ਜੌਨ ਲਈ ਆਡੀਓ ਟੇਪਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਉਲਝਣ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੌਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਈਲ ਬਾਰੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂ ਨਾ। ਇੱਕ ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪਰ, ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਉਸਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਉਹ ਖ਼ਰੀਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਫ਼ੋਟੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਜੌਨ ਕਾਈਲ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ==ਪਾਤਰ== {{multiple image | align = right | image1 = Arnold Schwarzenegger February 2015.jpg | width1 = 150 | height1 = 180 | image2 = 10.17.09LindaHamiltonByLuigiNovi.jpg | width2 = 150 | height2 = 200 | image3 = Michael Biehn 2014 (cropped).jpg | width3 = 150 | height3 = 180 | footer = [[ਆਰਨੋਲਡ ਸ਼ਵਾਜ਼ਨੈਗਰ]], [[ਲਿੰਡਾ ਹੈਮਿਲਟਨ]] ਅਤੇ [[ਮਾਈਕਲ ਬੀਹਨ]], ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੋਲ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। }} * [[ਆਰਨੋਲਡ ਸ਼ਵਾਜ਼ਨੈਗਰ]], ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ T-800 Model 101 ਮਾਡਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਸਾਰਾਹ ਕੌਨਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[ਮਾਈਕਲ ਬੀਹਨ]], [[ਕਾਈਲ ਰੀਸ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾਹ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[ਲਿੰਡਾ ਹੈਮਿਲਟਨ]], ਸਾਰਾਹ ਕੌਨਰ, ਜਿਹੜੀ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲੀਡਰ ''ਜੌਨ ਕੌਨਰ'' ਦੀ ਮਾਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। * [[ਪੌਲ ਵਿਨਫ਼ੀਲਡ]], ਐਡ ਟਰੈਕਸਲਰ, ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਿਹੜਾ ਸਾਰਾਹ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। * [[ਲਾਂਸ ਹੈਨਰੀਕਸਨ]], ਹਾਲ ਵੁਕੋਵਿਚ, ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਸਾਰਜੈਂਟ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਰਾਹ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। * [[ਅਰਲ ਬੋਏਨ]], ਡਾਕਟਰ ਪੀਟਰ ਸਿਲਬਰਮੈਨ, ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ। * [[ਬੈਸ ਮੋਟਾ]], ਜਿੰਗਰ ਵੈਨਚੂਰਾ, ਸਾਰਾਹ ਦੀ ਰੂਮਮੇਟ। * [[ਰਿੱਕ ਰੋਸੋਵਿਚ]], ਮੈਟ ਬੁਕਾਨਨ, ਜਿੰਗਰ ਦਾ ਬੌਏਫ਼ਰੈਂਡ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ===ਬਿਬਲਿਓਗਰਾਫ਼ੀ=== {{refbegin}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ONphNAAACAAJ |title=True Myths: The Life and Times of Arnold Schwarzenegger |last=Andrews |first=Nigel |publisher=Carol Publishers |year=2003 |isbn=978-1-55972-364-0|accessdate=September 18, 2010 }} *{{cite book |title=The Terminator |url=https://archive.org/details/terminator0000fren |last=French |first=Sean |publisher=[[British Film Institute]] |year=1996 |isbn=978-0-85170-553-8}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9E8H8rRRj9IC |title=Off the planet: music, sound and science fiction cinema |last=Hayward |first=Philip |publisher=Indiana University Press |year=2004 |isbn=978-0-86196-644-8|accessdate=September 19, 2010 }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=g8hOUZ99h8cC |title=The Futurist: The Life and Films of James Cameron |last=Keegan |first=Rebecca Winters |publisher=Crown Publishers |year=2009 |isbn=978-0-307-46031-8|location=New York, United States |accessdate=September 18, 2010 }} * {{cite book |title=Dreaming Aloud: The Life and Films of James Cameron |url=https://archive.org/details/dreamingaloudlif0000hear |last=Heard |first=Christopher |publisher=Doubleday Canada |year=1997 |isbn=978-0-385-25680-3|location=Toronto, Ontario, Canada }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=32mWSyAYyOAC |title=The Official Overstreet Comic Book Companion |last=Overstreet |first=Robert M. |publisher=Random House of Canada |year=2010 |isbn=978-0-375-72308-7|edition=11 |accessdate=September 19, 2010 }} {{refend}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{commons category}} {{Wikiquote|The Terminator}} * {{IMDb title|0088247|The Terminator}} * {{Amg movie|49101|title=The Terminator}} * {{mojo title|terminator|The Terminator}} * {{rotten-tomatoes|terminator|The Terminator}} * {{metacritic film|the-terminator|The Terminator}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1984 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਲਪਨਾ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਮੀਨੇਟਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] kqepva2n7elvgbeo10zcyurzon92b4q 0 104568 847325 704656 2026-09-24T01:49:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847325 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ | image = Black Swan poster.jpg | alt = The poster for the film shows Natalie Portman with white facial makeup, black-winged eye liner around bloodshot red eyes, and a jagged crystal tiara. | caption = | director = [[ਡੈਰਨ ਅਰੋਨੋਫ਼ਸਕੀ]] | screenplay = {{Plainlist| * ਮਾਰਕ ਹੇਅਮੈਨ * ਐਂਡਰਸ ਹੀਨਜ਼ * ਜੌਨ ਮਕਲਾਫ਼ਲਿਨ }} | story = ਐਂਡਰਸ ਹੀਨਜ਼ | starring = {{Plainlist| * [[ਨਤਾਲੀ ਪੋਰਟਮੈਨ]] * [[ਵਿਨਸੈਂਟ ਕਾਸਲ]] * [[ਮੀਲਾ ਕੂਨਿਸ]] * [[ਬਾਰਬਰਾ ਹਰਸ਼ੀ]] * [[ਵਿਨੋਨਾ ਰਾਈਡਰ]] <!-- per poster billing block -->}} | music = [[ਕਲਿੰਟ ਮਾਨਸੈਲ]] | cinematography = [[ਮੈਥਿਊ ਲਿਬਾਟੀਕ]] | editing = [[ਐਂਡਰਿਊ ਵੀਸਬਲਮ]] | distributor = [[ਫ਼ੌਕਸ ਸਰਚਲਾਈਟ ਪਿਕਚਰਜ਼]] | released = {{Film date|2010|09|01|[[67ਵਾਂ ਵੈਨਿਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ|ਵੈਨਿਸ]]|2010|12|03|ਅਮਰੀਕਾ}} | runtime = 108 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 107:59--><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/black-swan-film | title=''Black Swan'' (15) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=November 19, 2010 | accessdate=September 21, 2016 | archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 8, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182900/http://www.bbfc.co.uk/releases/black-swan-film | url-status=dead}}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $13 ਮਿਲੀਅਨ<ref>{{cite news |url=http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20100917000771 |title=Darren Aronofsky's 'Black Swan' a feature film of a different feather |work=The Korea Herald |publisher=McClatchy-Tribune Information Services |first=Steven |last=Zeitchik |date=September 17, 2010 |accessdate=February 4, 2012 |archive-date=ਮਾਰਚ 20, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320091552/http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20100917000771 |url-status=dead }}</ref> | gross = $329.4 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="mojo"/> | producers = {{Plainlist| * [[ਮਾਈਕ ਮੈਡਾਵੌਏ]] * ਆਰਨੋਲਡ ਮੈਸਰ * [[ਬ੍ਰਾਇਨ ਓਲੀਵਰ (ਨਿਰਮਾਤਾ)|ਬ੍ਰਾਇਨ ਓਲੀਵਰ]] * ਸਕੌਟ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ}} | production companies = {{Plainlist| * [[ਕਰੌਸ ਕਰੀਕ ਪਿਕਚਰਜ਼]] * [[ਪ੍ਰੋਟੋਜ਼ੋਆ ਪਿਕਚਰਜ਼]] * [[ਫ਼ੀਨਿਕਸ ਪਿਕਚਰਜ਼]] * [[ਡਿਊਨ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] }} }} '''''ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ''''' 2010 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹੌਰਰ]] ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।<ref>[http://video.tvguide.com/Direct+Effect/Darren+Aronofsky+of+BLACK+SWAN/8030735 "Direct Effect Season 1, Episode 7 Darren Aronofsky of BLACK SWAN".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006083839/http://video.tvguide.com/Direct+Effect/Darren+Aronofsky+of+BLACK+SWAN/8030735 |date=2014-10-06 }} Fox Movie Channel Originals. TV Guide. October 8, 2011.</ref><ref>{{cite web | last=Whipp | first=Glenn | title='Black Swan' director Darren Aronofsky likes a challenge | url=http://articles.latimes.com/2010/dec/09/news/la-en-aronofsky-20101209 | work=Los Angeles Times | date=December 9, 2010 | accessdate=February 11, 2017}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਡੈਰਨ ਅਰੋਨੋਫ਼ਸਕੀ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ''ਮਾਰਕ ਹੇਅਮੈਨ'', ''ਐਂਡਰਸ ਹੀਨਜ਼'' ਅਤੇ ''ਜੌਨ ਮਕਲਾਫ਼ਲਿਨ'' ਹਨ। ਇਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਐਂਡਰਸ ਹੀਨਜ਼ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਨਤਾਲੀ ਪੋਰਟਮੈਨ, ਵਿਨਸੈਂਟ ਕਾਸਲ, ਮੀਲਾ ਕੂਨਿਸ, ਬਾਰਬਰਾ ਹਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਨੋਨਾ ਰਾਈਡਰ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ [[ਪਿਓਤਰ ਇਲੀਚ ਚੈਕੋਵਸਕੀ|ਚੈਕੋਵਸਕੀ]] ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਕਿਰਤ ''[[ਸਵਾਨ ਲੇਕ]]'' ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਲੇ ਨ੍ਰਿਤਕੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸਵਾਨ ਦੇ ਸਰਲਚਿੱਤ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ ਡਾਂਸਰ ''ਨੀਨਾ'' (ਪੋਰਟਮੈਨ) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੁਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ ਦੇ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੁਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ''ਲਿਲੀ'' (ਮੀਲਾ ਕੂਨਿਸ) ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਨੀਨਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇਸ ਰੋਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਬੇਹੱਦ ਦਬਾਅ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਵਾ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਹੌਰਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ'' ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੇ [[ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ|ਮੈਟਾਫ਼ਰ]] ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਚੁਨੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ''ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਉੱਚ ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਨਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।''<ref>Skorin-Kapov, Jadranka (2015) [https://www.amazon.com/Darren-Aronofskys-Films-Fragility-Hope/dp/1501306979/ref=asap_bc?ie=UTF8 Darren Aronofsky's Films and the Fragility of Hope], p. 96, [[Bloomsbury Academic]]</ref> ਅਰੋਨੋਫ਼ਸਕੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ [[ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ|ਫ਼ਿਓਦੋਰ ਦੋਸਤੋਯੇਵਸਕੀ]] ਦੇ ਨਾਵਲ ''[[ਦ ਡਬਲ (ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ)|ਦ ਡਬਲ]]'' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰੋਨੋਫ਼ਸਕੀ ''ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ'' ਨੂੰ ਉਸਦੀ 2008 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਦ ਰੈਸਲਰ (2008 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਰੈਸਲਰ]]'' ਦੀ ਜੋੜੀਦਾਰ ਫ਼ਿਲਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਕਲਾ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਪੋਰਟਮੈਨ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਰੇ 2000 ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੌਕਸ ਸਰਚਲਾਈਟ ਪਿਕਚਰਜ਼]] ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਪੋਰਟਮੈਨ ਅਤੇ ਕੂਨਿਸ ਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਬੈਲੇ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲਾਏ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬੈਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 1 ਸਤੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ [[67ਵਾਂ ਵੈੈਨਿਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ|67ਵੇਂ ਵੈੈਨਿਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੱਜੋਂ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ 17 ਦਿਸੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੋਰਟਮੈਨ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰੋਨੋਫ਼ਸਕੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚੋਂ 329 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ]] ਵਿੱਚ 5 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ''ਪੋਰਟਮੈਨ'' ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲਾਂ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੱਜੋਂ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਅਰੋਨੋਫ਼ਸਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। ==ਕਥਾਨਕ== ਨੀਨਾ ਸੇਅਰ 28 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਬੈਲੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਪਿਓਤਰ ਇਲੀਚ ਚੈਕੋਵਸਕੀ|ਚੈਕੋਵਸਕੀ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ''[[ਸਵਾਨ ਲੇਕ]]'' ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੁੱਖ ਬੈਲੇ ਨਾਚੀ ਬੈਥ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰਿਟਾਇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਥੌਮਸ ਲੇਰੋਏ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸਰਲਚਿੱਤ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸਵਾਨ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕ ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਡਾਂਸਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਨੀਨਾ ਇਸ ਰੋਲ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸਵਾਨ ਦੇ ਰੋਲ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਨੀਨਾ ਥੌਮਸ ਨੂੰ ਉਹ ਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਥੌਮਸ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸਨੂੰ ਚੁੰਮਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕੱਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਰੋਲ ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਲੜੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਨੀਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਬੈਥ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਰੋਲ ਪਾਉਣ ਲਈ ਥੌਮਸ ਨਾਲ ਹਮਬਿਸਤਰ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਨੀਨਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਥ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਥ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਇੱਕ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਥੌਮਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਿਹਰਸਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਥੌਮਸ ਨੀਨਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਡਾਂਸਰ ਲਿਲੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਨੀਨਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨੀਨਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਭਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਠ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖੁਰਚਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਲਿਲੀ ਦੇ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਿਨਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਿਲੀ ਨੀਨਾ ਨੂੰ [[ਐਕਸਟੈਸੀ]] ਕੈਪਸੂਲ ਖਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਨੀਨਾ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਪਰ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਐਕਸਟਸੀ ਪਾਊਡਰ ਮਿਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲਈ ਮੰਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਨਾਈਟਕਲੱਬ ਵਿਖੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਨਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਿਸ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਪਿੱਛੋਂ, ਨੀਨਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਲੀ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, ਨੀਨਾ ਇਕੱਲੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਿਹਰਸਲ ਲਈ ਲੇਟ ਹੈ। ਰਿਹਰਸਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਿਲੀ ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਹ ਜਾਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿ ਥੌਮਸ ਨੇ ਲਿਲੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਦਲ ਵੱਜੋਂ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨੀਨਾ ਦੇ ਭਰਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ੋਅ ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨੀਨਾ ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨੀਨਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਲੀ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਉਹ ਥੌਮਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਉਸਦੇ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਕਰਨ ਲਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਐਕਟ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਨੀਨਾ ਫਿਰ ਭਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ ਹੇਠਾਂ ਡੇਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਿਲੀ ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ ਦੇ ਰੋਲ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਿਲੀ ਨੀਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਲੜਨ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੀਨਾ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਖੋਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਉੱਪਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਗਵਾ ਕੇ ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਥੌਮਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁੰਮਣ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੱਪੜੇ ਬਦਲਦੇ ਵੇਲੇ, ਨੀਨਾ ਬੂਹੇ ਤੇ ਆਹਟ ਸੁਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਿਲੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇਣ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਝੜਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਅਜੇ ਵੀ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲਦੀ ਰਹੀ। ਆਖ਼ਰੀ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸਵਾਨ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਨੀਨਾ ਇੱਕ ਲੁਕਵੇਂ ਗੱਦੇ ਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਥੀਏਟਰ ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਥੌਮਸ ਅਤੇ ਲਿਲੀ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨੀਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੀਨਾ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੀਨਾ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੰਪੂਰਨ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੋਸ਼ ਗਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ==ਪਾਤਰ== ਅੰਤਲੇ ਕਰੈਡਿਟਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ''[[ਸਵਾਨ ਲੇਕ]]'' ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। {{div col}} * [[ਨਤਾਲੀ ਪੋਰਟਮੈਨ]], ਨੀਨਾ ਸੇਅਰਸ / ਦ ਸਵਾਨ ਕੂਈਨ * [[ਮੀਲਾ ਕੂਨਿਸ]], ਲਿਲੀ / ਬਲੈਕ ਸਵਾਨ * [[ਵਿਨਸੈਂਟ ਕਾਸਲ]], ਥੌ੍ਮਸ ਲੇਰੌਏ/ ਦ ਜੈਂਟਲਮੈਨ * [[ਬਾਰਬਰਾ ਹਰਸ਼ੀ]], ਐਰਿਕਾ ਸੇਅਰਸ / ਦ ਕੂਈਨ * [[ਵਿਨੋਨਾ ਰਾਈਡਰ]], ਐਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਬੈਥ ਮਕਲਿੰਟਰ / ਦ ਡਾਈੰਗ ਸਵਾਨ * [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਮਿਲੇਪਾਈਡ]], ਡੇਵਿਡ ਮੌਰਿਊ / ਦ ਪਰਿੰਸ * [[ਸੇਨੀਆ ਸੋਲੋ]], ਵਿਰੋਨਿਕਾ / ਲਿਟਲ ਸਵਾਨ * [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਐਨਾਪਾਊ]], ਗਾਲੀਨਾ / ਲਿਟਲ ਸਵਾਨ * [[ਜੈਨੇਟ ਮੌਂਟਗੋਮਰੀ]], ਮੈਡੇਲਿਨ / ਲਿਟਲ ਸਵਾਨ * [[ਸਬੈਸਟੀਅਨ ਸਟੈਨ]], ਐਂਡਰਿਊ / ਸੂਟਰ * [[ਟੌਬੀ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]], ਥੌਮਸ "ਟੌਮ" / ਸੂਟਰ {{div col end}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{sisterlinks|d=Q180214|n=no|b=no|s=no|wikt=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no|commons=Black Swan (2010 film)}} * {{IMDb title|0947798}} * {{AllRovi movie|494816}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2010 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਹੌਰਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 8ki06b1i4m8hwgkt583ywl9wopmjkfz 0 104737 847119 822215 2026-09-23T12:41:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847119 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image=Josh Hutcherson SDCC 2015.jpg |image size=220px|imagesize=220px |alt=ਜੋਸ਼ ਹਚਰਸਨ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪੈਟਰਨ ਵਾਲਾ ਭੂਰਾ ਅਤੇ ਟੇਨ ਫਲੇ ਹੇਠਾਂ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਪੇਹਨੇ ਹੋਏ |caption=2015 ਵਿੱਚ ਸਨ ਡਿਏਗੋ ਕਾਮਿਕ-ਕੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਹੂੰਟਰ ਗੇਮਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ |birth_name=ਯਹੋਸ਼ੁਆ ਰਿਆਨ ਹਚਰਸਨ |birth_date=ਅਕਤੂਬਰ 12, 1992 (ਉਮਰ 25) |birth_place=ਯੂਨੀਅਨ, ਕੈਂਟਕੀ, ਯੂਐਸ |residence=ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂਐਸ |occupation=ਐਕਟਰ |years active=2002–ਮੌਜੂਦ }} '''ਜੌਸ਼ੂਆ ਰਿਆਨ ਹਚਰਰਸਨ '''(ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1992) ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। "ਕੈਂਟਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ" ਵਿੱਚ ਹਚਰਸਨ ਨੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਬਲੈਂਡ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਨਾਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਭੂਮਿਕਾ ਐਨੀਮਲ ਪਲੈਨਟਸ (2003) ਵਿੱਚ ਐਨੀਮਲ ਪਲੈਨਟ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਲਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ (2004) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਸ਼ਨ ਕੈਪਚਰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਵ੍ਲ੍ਸ ਮੂਵਿੰਗ ਕਾਸਲ (2005) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼-ਅਭਿਨ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਹਚਰਸਨ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਲਿਟਲ ਮੈਨਹਟਨ, ਜ਼ਥੁਰਾ: ਏ ਸਪੇਸ ਐਡਵੈਂਚਰ (ਦੋਵੇਂ 2005), ਆਰ.ਵੀ. (2006), ਬ੍ਰਿਜ ਟੈਰਬਿਥੀਆ (2007), ਜਰਨੀ ਟੂ ਦ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਦੀ ਅਰਥ (2008), ਅਤੇ ਦਿ ਕਿਡਜ਼ਜ਼ ਆਰੇ ਨਾਈਟ (2010))। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਲ 2012 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਲੜੀ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਦਿ ਹੇਂਜਰ ਗੇਮਸ' ਵਿੱਚ ਪੀਟਾ ਮੇਲਰਕ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਐਮਟੀਵੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਜਰਨੀ 2: ਦ ਮਿਸਰੀਰੀਅਸ ਆਈਲੈਂਡ (2012) ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਫ਼ਿਲਮ ਐਪਿਕ (2013) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੋਲਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == 12 ਅਕਤੂਬਰ 1992 ਨੂੰ ਯੂਨੀਅਨ, ਕੈਂਟਕੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹਚਰਸਨ, ਮਿਸ਼ੇਲ (ਨਾਈਟ ਫੈਸਮਾਸਟਰ) ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਡੈੱਲਟਾ ਏਅਰ ਲਾਈਨਜ਼ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਕ੍ਰਿਸ ਹੌਟਿਸਰਸਨ (ਈਪੀਏ)।<ref name="Enquirer">{{Cite news|url=http://www.enquirer.com/editions/2003/10/19/tem_sunlede19.html|title=11-year-old finds sudden stardom|last=Kiesewetter, John|date=October 19, 2003|work=[[The Cincinnati Enquirer]]|access-date=April 11, 2011|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028130206/https://www.cincinnati.com/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਂਟਕੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਭਰੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਡਰੀ ਰਿਜ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ. ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਕੋਨਰ ਹੈ।<ref name="Ellen">{{Cite web|url=http://www.ellentv.com/2012/02/08/fun-facts-about-josh-hutcherson|title=Fun Facts About Josh Hutcherson|date=February 8, 2012|website=[[The Ellen DeGeneres Show]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211180948/http://www.ellentv.com/2012/02/08/fun-facts-about-josh-hutcherson/|archive-date=December 11, 2013|dead-url=yes|access-date=December 4, 2013}}</ref> ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿੱਚ ਹੂਟਸੀਰਮਨ ਦਾ ਰੁਚੀ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-278723069.html|title=Josh Hutcherson's new 'journey' to stardom|date=February 2, 2012|website=[[Qatar Tribune]]|access-date=December 29, 2014|subscription=y|archive-date=ਮਾਰਚ 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150329110015/http://www.highbeam.com/doc/1G1-278723069.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="Kidz">{{Cite web|url=http://www.kidzworld.com/article/7539-josh-hutcherson-interview|title=Josh Hutcherson Interview|publisher=KidzWorld|access-date=December 1, 2014|archive-date=ਸਤੰਬਰ 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918083935/http://www.kidzworld.com/article/7539-josh-hutcherson-interview|url-status=dead}}</ref><ref name="Independent">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/hunger-games-josh-hutcherson-interview-star-on-keeping-calm-and-carrying-on-amidst-massive-fame-9861093.html|title=The Hunger Games' Josh Hutcherson interview: Coping with the pressure with being the star of a Hollywood franchise|last=Aftab|first=Kaleem|date=November 14, 2014|website=[[The Independent]]|access-date=December 16, 2014}}</ref> ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ "ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ" ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।<ref name="Movieline">{{Cite web|url=http://movieline.com/2009/08/03/the-verge-josh-hutcherson/|title=The Verge: Josh Hutcherson|last=Buchanan|first=Kyle|date=August 3, 2009|website=[[Movieline]]|access-date=December 19, 2014}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣਨ ਵਿੱਚ "ਬੁਗ੍ਗੇਡ ਅਸ ਸੋ ਮਚ", ਪਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੌਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ, ਹਾਟਸਕ੍ਰਸਨ ਨੇ ਪੀਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਕਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2002 ਵਿਚ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੋਚ ਬੌਬ ਲੂਕ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੇਨਟਕੀ ਆਏ। ਲੂਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿਖੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਪਾਇਲਟਾਂ ਲਈ ਹੂਟਸੀਸਨ ਦੀ ਆਡੀਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਐਰਿੰਗ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਕ੍ਰੌਂਡਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਵਾਕੈਸ਼ਨ ਬਾਈਬਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲਈ, ਹਾਊਟਸਰਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਓਕਵੁਡ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਹਾਊਸਿੰਗ ਕਮਿਊਨਿਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.oakwood.com/cms/child-actor-program.html|title=Child Actor Program|publisher=Oakwood|access-date=December 19, 2014|archive-date=ਜਨਵਰੀ 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105020559/http://www.oakwood.com/cms/child-actor-program.html|dead-url=yes}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:JoshHutchersonSep09.jpg|alt=Josh Hutcherson smiling for a picture wearing casual clothing|right|thumb|264x264px|2009 ਵਿੱਚ ਸਰਕੂ ਡੂ ਫ੍ਰੀਕ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਤੇ ਹਚਰਸਨ<br /> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Josh_Hutcherson_-_2010_New_York_Film_Festival.jpg|alt=Hutcherson with slicked-back hair, wearing a black button-up dress shirt|left|thumb|250x250px|2010 ਨਿਊਯਾਰਕ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਹਾਊਟਸਕ੍ਰਸਨ<br /> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Vanessa_Hudgens,_Josh_Hutcherson_2012.jpg|alt=Josh Hutcherson in a striped blue tank top and Vanessa Hudgens in a blue dress.|left|thumb|220x220px|ਹਾਊਟਿਸਰਸਨ ਐਂਡ ਜਰਨੀ 2: ਸਿਸਟਨੀ, ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਮਾਈਸਟੀਰੀਅਸ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰੇ ਵਨੇਸਾ ਹੱਜਨਸ<br /> ]] == ਨਿੱਜੀ ਜਿੰਦਗੀ == ਹਚਰਸਨ  ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੇਕ ਜਿਲਨਹਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਲੈਨਹਾਲ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ "ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕਾਗਜ਼ ਲਿਆ ਹੈ" ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਫ਼ਿਲਿਪ ਸੇਮਰਰ ਹੋਫਮੈਨ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Steele|first=Michael|date=2014|title=Hunger Games: Mockingjay|journal=[[Us Weekly]]|pages=63}}</ref><ref name="Hutcherson3">{{Cite news|url=http://www.nwherald.com/columnists/columns/2007/02/24/lifestyle/columnists/doc45d4f4fc4396d715024772.txt|title=Westhoff: 'Terabithia' stars hope to inspire imaginations|last=Westhoff|first=Jeffrey|date=February 15, 2007|work=[[Northwest Herald]]|access-date=January 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107000300/http://www.nwherald.com/columnists/columns/2007/02/24/lifestyle/columnists/doc45d4f4fc4396d715024772.txt|archive-date=January 7, 2014}}</ref> ਹਚਰਸਨ ਹੁਣ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਈ 2012 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ 1,861 ਵਰਗ ਫੁੱਟ (172.9) ਖਰੀਦੇ ਐਮ 2) ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਹਾਲੀਸ ਵਿੱਚ ਲੌਰੇਲ ਕੈਨਨ ਵਿੱਚ ਹੀਥ ਲੇਜ਼ਰ ਦੇ $ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਪੁਰਾਣੇ ਮਕਾਨ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਖੇਤ ਹੈ ਜੋ 1951 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਕਦੇ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{cite web|url=https://variety.com/2012/dirt/real-estalker/josh-hutcherson-buys-tree-house-in-tinseltown-1201233537/|title=Josh Hutcherson Buys Tree House in Tinseltown|last=David|first=Mark|date=May 21, 2012|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|accessdate=December 19, 2014}}</ref>" == ਫਿਲ੍ਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮ === [[ਤਸਵੀਰ:Josh_Hutcherson_by_Gage_Skidmore_2.png|thumb|Hutcherson at 2013's San Diego Comic-Con International promoting ''The Hunger Games: Catching Fire'']] {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-bottom: 10px;" autocomplete="off" ! scope="col" |ਸਾਲ  ! scope="col" |ਨਾਮ ! class="unsortable" scope="col" |ਰੋਲ  ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ |- | 2003 ! scope="row" | ''American Splendor'' | Robin |- | 2004 ! scope="row" | ''Motocross Kids'' | TJ |- | 2004 ! scope="row" | ''Polar Express, The{{sortname|The|Polar Express|dab=film}}'' | Young Hero Boy | Additional motion capture only |- | 2005 ! scope="row" | ''One Last Ride'' | Joey |- | 2005 ! scope="row" | ''Kicking & Screaming'' | Bucky Weston |- | 2005 ! scope="row" | ''Howl's Moving Castle'' (in English) | Markl | Voice role |- | 2005 ! scope="row" | ''Little Manhattan'' | Gabriel "Gabe" Burton |- | 2005 ! scope="row" | ''Zathura: A Space Adventure'' | Walter Budwing |- | 2006 ! scope="row" | ''RV'' | Carl Munro |- | 2007 ! scope="row" | ''Bridge to Terabithia'' | Jesse Aarons |- | 2007 ! scope="row" | ''Firehouse Dog'' | Shane Fahey |- | 2008 ! scope="row" | ''Winged Creatures'' | Jimmy Jaspersen |- | 2008 ! scope="row" | ''Journey to the Center of the Earth'' | Sean Anderson |- | 2009 ! scope="row" | ''Cirque du Freak: The Vampire's Assistant'' | Steve "Leopard" Leonard |- | 2010 ! scope="row" | ''Kids Are All Right, The{{sortname|The|Kids Are All Right|dab=film}}'' | Laser Allgood |- | 2010 ! scope="row" | ''Third Rule, The{{sortname|The|Third Rule|nolink=1}}'' | Chuck | [[ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ|Short film]] |- | 2011 ! scope="row" | ''Detention'' | Clapton Davis | Also executive producer |- | 2012 ! scope="row" | ''Journey 2: The Mysterious Island'' | Sean Anderson |- | 2012 ! scope="row" | ''Hunger Games, The{{sortname|The|Hunger Games|dab=film}}'' | Peeta Mellark |- | 2012 ! scope="row" | ''7 Days in Havana'' | Teddy Atkins |- | 2012 ! scope="row" | ''Forger, The{{sortname|The|Forger|dab=2012 film}}'' | Joshua Mason | Also executive producer |- | 2012 ! scope="row" | ''Red Dawn'' | Robert Kitner |- | 2013 ! scope="row" | ''Epic'' | Nod |Voice role |- | 2013 ! scope="row" | ''Hunger Games: Catching Fire, The{{sortname|The|Hunger Games: Catching Fire}}'' | Peeta Mellark |- | 2014 ! scope="row" | ''Hunger Games: Mockingjay&nbsp;– Part 1, The{{sortname|The|Hunger Games: Mockingjay&nbsp;– Part 1}}'' | Peeta Mellark |- | 2015 ! scope="row" | ''Escobar: Paradise Lost'' | Nick Brady | Also executive producer |- | 2015 ! scope="row" | ''Hunger Games: Mockingjay&nbsp;– Part 2, The{{sortname|The|Hunger Games: Mockingjay&nbsp;– Part 2}}'' | Peeta Mellark |- |2015 ! scope="row" | ''The Rusted'' |Max |Short film<br /> Also executive producer |- | 2016 ! scope="row" | ''In Dubious Battle'' | Vinnie |- | 2017 ! scope="row" | ''The Disaster Artist'' | Philip Haldiman |- | 2017 ! scope="row" | ''Tragedy Girls'' | Toby Mitchell |- | 2018 ! scope="row" | ''The Long Home'' | Nathan Winer | ''Post-production'' |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-bottom: 10px;" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! class="unsortable" scope="col" | Role ! class="unsortable" scope="col" | Notes |- | 2002 ! scope="row" | ''Becoming Glen'' | Young Glen | Pilot episode |- | 2002 ! scope="row" | ''House Blend'' | Nicky Harper | Pilot episode |- | 2002 ! scope="row" | ''ER'' | Matt | Episode: "First Snowfall" |- | 2003 ! scope="row" | ''Division, The{{sortname|The|Division}}'' | Matthew Inwood | Episode: "Till Death Do Us Part" |- | 2003 ! scope="row" | ''Miracle Dogs'' | Charlie Logan | Television film |- | 2003 ! scope="row" | ''Wilder Days'' | Chris Morse | Television film |- | 2003 ! scope="row" | ''Line of Fire'' | Donny Rawlings | Episode: "Take the Money and Run" |- | 2004 ! scope="row" | ''Eddie's Father'' | Eddie Corbett | Pilot episode |- | 2004 ! scope="row" | ''Party Wagon'' | Toad E. Bartley | Voice role; Television film |- | 2004 ! scope="row" | ''Justice League Unlimited'' | Van-El / Young Bruce Wayne | Voice role; Episode: "For the Man Who Has Everything" |- | 2010 ! scope="row" | ''Third Rule, The{{sortname|The|Third Rule|nolink=yes}}'' | Chuck | Short film |- | 2012 ! scope="row" | ''Punk'd'' | Himself | Episode: "Lucy Hale" |- | 2013 ! scope="row" | ''Saturday Night Live'' |Host |Episode: "Josh Hutcherson/Haim" |- | 2014 ! scope="row" | ''Face Off'' |Guest judge | Episode: "Let The Games Begin" |- | 2017–present ! scope="row" | ''Future Man'' | Josh Futturman |Main role<br /> Also producer |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-bottom: 10px;" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Video ! class="unsortable" scope="col" | Artist(s) ! class="unsortable" scope="col" | Notes |- |2016 |Middle |DJ Snake ft. Bipolar Sunshine |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == ਹਚਰਸਨ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਯੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਉਹ ਜਿੱਤ ਗਏ। ਉਹ ਅਤੇ 2010 ਦੀ 'ਦਿ ਕਿਡਜ਼ਜ਼ ਆਰੇ ਆੱਫ਼ ਆੱਫ ਆਲ ਰਾਈਟਸ' ਦੀ ਕਾਸਟ, <nowiki>''</nowiki> ਬੈਸਟ ਕਾਸਟ <nowiki>''</nowiki> ਜਾਂ 'ਬੈਸਟ ਐਨਸੈਂਬਲ' ਲਈ ਅੱਠ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਐਸਏਜੀ-ਐੱਫਟਾ ਅਤੇ ਬਰਾਡਕਾਸਟ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਮੇਤ ਅੱਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਥਿੰਗਰ ਓਨਰਜ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਥਿਏਟਰ ਓਨਰਜ਼ 2012, "ਬਰੇਕਥਬ੍ਰਊ ਪਰਫਾਰਮਰ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ" ਅਤੇ ਲੋਗੋ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ 2012 "ਅਗਲੇ ਮੈਗਾ ਸਟਾਰ" ਸਮੇਤ ਅੱਠ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ, ਭੁਜ ਗੇਮਾਂ ਲਈ, ਹਾਟਚੇੰਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-bottom: 10px;" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Organization ! scope="col" | Award ! scope="col" | Work ! scope="col" | Result |- | 2004 ! scope="row" | Young Artist Awards<ref name="2004YAA">{{Cite web|url=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm|title=25th Annual Awards|publisher=[[Young Artist Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817061116/http://www.youngartistawards.org/noms25.htm|archive-date=August 17, 2016|dead-url=yes|access-date=November 27, 2013}}</ref> | Best Performance in a TV Movie, Miniseries or Special&nbsp;– Leading Young Actor | ''Wilder Days'' || {{won}} |- | 2005 ! scope="row" | Young Artist Awards<ref name="2005YAA">{{Cite web|url=http://www.youngartistawards.org/noms26.htm|title=26th Annual Awards|publisher=[[Young Artist Association]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6Xlt9zxra?url=http://www.youngartistawards.org/noms26.htm|archive-date=April 14, 2015|dead-url=yes|access-date=November 28, 2013}}</ref> | Best Performance in a Feature Film&nbsp;– Young Ensemble Cast | ''Motocross Kids'' || {{nom}} |- | 2005 ! scope="row" | Young Artist Awards | Outstanding Young Ensemble in a New Medium | ''The Polar Express'' {{cite web|url=http://www.youngartistawards.org/noms30.html|title=30th Annual Awards|publisher=[[Young Artist Association]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719205923/http://www.youngartistawards.org/noms30.html|archivedate=July 19, 2011|deadurl=yes|accessdate=January 6, 2014|df=}} |- | 2006 ! scope="row" | Young Artist Awards | Best Performance in a Feature Film (Comedy or Drama)&nbsp;– Leading Young Actor | ''Zathura: A Space Adventure'' || {{won}} |- | 2007 ! scope="row" | Young Artist Awards | Best Performance in a Feature Film&nbsp;– Leading Young Actor | ''RV'' {{cite web|url=http://www.dcfilmcritics.com/awards/2010.htm|title=2010 WAFCA Awards&nbsp;– The Washington DC Area Film Critics Association (WAFCA)|date=December 6, 2010|publisher=[[Washington D.C. Area Film Critics Association]]|accessdate=January 9, 2014}} |- | 2008 ! scope="row" | Young Artist Awards<ref name="2008YAA">{{Cite web|url=http://www.youngartistawards.org/noms29.html|title=29th Annual Awards|publisher=[[Young Artist Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706161000/http://www.youngartistawards.org/noms29.html|archive-date=July 6, 2008|dead-url=yes|access-date=November 27, 2013}}</ref> | Best Performance in a Feature Film&nbsp;– Leading Young Actor | ''Bridge to Terabithia'' || {{nom}} |- | 2008 ! scope="row" | Young Artist Awards | Best Performance in a Feature Film&nbsp;– Young Ensemble Cast | ''Bridge to Terabithia'' || {{won}} |- | 2009 ! scope="row" | Young Artist Awards<ref name="2009YAA">{{Cite web|url=http://www.youngartistawards.org/noms30.html|title=30th Annual Awards|publisher=[[Young Artist Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719205923/http://www.youngartistawards.org/noms30.html|archive-date=July 19, 2011|dead-url=yes|access-date=January 6, 2014}}</ref> | Best Performance in a Feature Film&nbsp;– Leading Young Actor | ''Journey to the Center of the Earth'' || {{nom}} |- | 2010 ! scope="row" | Gotham Awards<ref>{{Cite web|url=http://www.indiewire.com/article/2010_gotham_award_nominees_in_progress|title="Winter's Bone" Leads 2010 Gotham Award Nominations|last=Knegt|first=Peter|date=October 18, 2010|website=[[Indiewire]]|access-date=January 9, 2014}}</ref> | Best Cast Ensemble | ''The Kids Are All Right'' {{cite news|url=http://www.logotv.com/events/newnownext_awards/2012/winners.jhtml|title=2012 NewNowNext Award Winners|work=''[[Logo TV|Logo]]''|accessdate=December 20, 2014|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402205832/http://www.logotv.com/events/newnownext_awards/2012/winners.jhtml|dead-url=yes}} |- | 2010 ! scope="row" | Washington D.C. Area Film Critics Association<ref>{{Cite web|url=http://www.dcfilmcritics.com/awards/2010.htm|title=2010 WAFCA Awards&nbsp;– The Washington DC Area Film Critics Association (WAFCA)|date=December 6, 2010|publisher=[[Washington D.C. Area Film Critics Association]]|access-date=January 9, 2014}}</ref> | Best Ensemble | ''The Kids Are All Right'' {{cite web|url=http://cinemacon.com/press-release/josh-hutcherson-to-receive-cinemacon-breakthrough-performer-of-the-year-award/|title=Josh Hutcherson to Receive "CinemaCon® Breakthrough Performer of the Year Award"|date=March 27, 2012|publisher=[[National Association of Theatre Owners]]|accessdate=October 20, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317040644/http://cinemacon.com/press-release/josh-hutcherson-to-receive-cinemacon-breakthrough-performer-of-the-year-award/|url-status=dead}} |- | 2010 ! scope="row" | Boston Society of Film Critics<ref>{{Cite web|url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2010/12/13/social_network_is_tops_with_boston_society_of_film_critics/|title='Social Network' is tops with Boston Society of Film Critics|last=Morris|first=Wesley|date=December 13, 2010|website=[[The Boston Globe]]|access-date=January 9, 2014|archive-date=ਜਨਵਰੀ 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109023428/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2010/12/13/social_network_is_tops_with_boston_society_of_film_critics/|url-status=dead}}</ref> | Best Cast | ''The Kids Are All Right'' || {{nom}} |- | 2011 ! scope="row" | Alliance of Women Film Journalists<ref>{{Cite web|url=http://www.filmmisery.com/catching-up-on-some-critics-awards/|title=Catching Up on Some Critics Awards|last=Carlson|first=Alex|date=January 10, 2011|publisher=Film Misery|access-date=January 9, 2014|archive-date=ਜੁਲਾਈ 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716011308/http://www.filmmisery.com/catching-up-on-some-critics-awards/|dead-url=yes}}</ref> | Best Ensemble Cast | ''The Kids Are All Right'' || {{won}} |- | 2011 ! scope="row" | Broadcast Film Critics Association Awards<ref>{{Cite web|url=http://www.criticschoice.com/movie-awards/16th-annual-critics-choice-movie-awards-2011-winners-nominees/|title=16th Annual Critics' Choice Movie Awards (2011)|date=November 20, 2011|publisher=[[Broadcast Film Critics Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117083142/http://www.criticschoice.com/movie-awards/16th-annual-critics-choice-movie-awards-2011-winners-nominees/|archive-date=January 17, 2014|dead-url=yes|access-date=January 9, 2014}}</ref> | Best Acting Ensemble | ''The Kids Are All Right'' || {{nom}} |- | 2011 ! scope="row" | Screen Actors Guild Awards<ref>{{Cite web|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/17th-annual-screen-actors-guild-awards|title=The 17th Annual Screen Actors Guild Awards|publisher=[[Screen Actors Guild]]|access-date=January 9, 2014}}</ref> | Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture | ''The Kids Are All Right'' || {{nom}} |- | 2012 ! scope="row" | NewNowNext Awards<ref name="newnownext">{{Cite news|url=http://www.logotv.com/events/newnownext_awards/2012/winners.jhtml|title=2012 NewNowNext Award Winners|work=''[[Logo TV|Logo]]''|access-date=December 20, 2014|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402205832/http://www.logotv.com/events/newnownext_awards/2012/winners.jhtml|dead-url=yes}}</ref> | Next Mega Star | ''The Hunger Games'' {{cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/teen-choice-awards-2012-list-of-winners/|title=Teen Choice Awards 2012: List of winners|date=July 23, 2012|publisher=[[CBS News]]|accessdate=January 9, 2014}} |- | 2012 ! scope="row" | CinemaCon Award<ref name="cinemacon">{{Cite web|url=http://cinemacon.com/press-release/josh-hutcherson-to-receive-cinemacon-breakthrough-performer-of-the-year-award/|title=Josh Hutcherson to Receive "CinemaCon® Breakthrough Performer of the Year Award"|date=March 27, 2012|publisher=[[National Association of Theatre Owners]]|access-date=October 20, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317040644/http://cinemacon.com/press-release/josh-hutcherson-to-receive-cinemacon-breakthrough-performer-of-the-year-award/|url-status=dead}}</ref> | Breakthrough Performer of the Year Award | ''The Hunger Games'' || {{won}} |- | 2012 ! scope="row" | MTV Movie Awards | Best Cast | ''The Hunger Games'' {{cite web|url=http://popwatch.ew.com/2012/08/20/do-something-awards/|title=Ben Affleck, Lea Michele, Will.i.am, other celebs honored at Do Something Awards|last=Rome|first=Emily|date=August 20, 2012|work=[[Entertainment Weekly]]|accessdate=December 3, 2013|archive-date=ਨਵੰਬਰ 28, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128202452/http://popwatch.ew.com/2012/08/20/do-something-awards/|dead-url=yes}} |- | 2012 ! scope="row" | MTV Movie Awards | Best Kiss | ''The Hunger Games'' {{cite web|url=http://popwatch.ew.com/2013/01/10/peoples-choice-awards-winners-2013/|title='The Hunger Games' wins big at People's Choice Awards|date=January 10, 2013|work=[[Entertainment Weekly]]|accessdate=December 3, 2013|archive-date=ਦਸੰਬਰ 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211105210/http://popwatch.ew.com/2013/01/10/peoples-choice-awards-winners-2013/|dead-url=yes}} |- | 2012 ! scope="row" | MTV Movie Awards | Best Fight | ''The Hunger Games'' || {{won}} |- | 2012 ! scope="row" | MTV Movie Awards | Best Male Performance | ''The Hunger Games'' {{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2014-winners-724423|title=Teen Choice Awards: The Complete Winners List|last=Nordyke|first=Kimberly|date=August 10, 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=November 13, 2014}} |- | 2012 ! scope="row" | Teen Choice Awards<ref name="CBSTCA2012">{{Cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/teen-choice-awards-2012-list-of-winners/|title=Teen Choice Awards 2012: List of winners|date=July 23, 2012|publisher=[[CBS News]]|access-date=January 9, 2014}}</ref> | Choice Movie: Liplock | ''The Hunger Games'' {{cite web|url=http://hollywoodlife.com/2015/06/09/teen-choice-awards-nominations-zayn-malik-one-direction-2015-nominees-full-list/|title=Teen Choice Awards Pit One Direction Against Zayn Malik|last=Longeretta|first=Emily|date=June 9, 2015|publisher=[[Hollywood Life]]|accessdate=June 14, 2015|archive-date=ਜੂਨ 9, 2015|archive-url=https://www.webcitation.org/6Z9x4l366?url=http://hollywoodlife.com/2015/06/09/teen-choice-awards-nominations-zayn-malik-one-direction-2015-nominees-full-list/|dead-url=yes}} |- | 2012 ! scope="row" | Teen Choice Awards | Choice Movie Actor: Sci-Fi/Fantasy | ''The Hunger Games'' {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sPFi41BbcK4C&pg=PA252|title=Heritage Signature Auction #811|last=Halperin|first=James L.|date=May 1, 2004|publisher=Ivy Press, Heritage Capital Corporation|isbn=978-1-932899-12-2|ref=harv}} |- | 2012 ! scope="row" | Do Something Awards<ref name="DoSomething">{{Cite web|url=http://popwatch.ew.com/2012/08/20/do-something-awards/|title=Ben Affleck, Lea Michele, Will.i.am, other celebs honored at Do Something Awards|last=Rome|first=Emily|date=August 20, 2012|website=[[Entertainment Weekly]]|access-date=December 3, 2013|archive-date=ਨਵੰਬਰ 28, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128202452/http://popwatch.ew.com/2012/08/20/do-something-awards/|dead-url=yes}}</ref> | Movie Star: Male | ''The Hunger Games'' {{IMDb name|1242688|Josh Hutcherson}} |- |2013 ! scope="row" | People's Choice Awards<ref name="PCA2013">{{Cite web|url=http://popwatch.ew.com/2013/01/10/peoples-choice-awards-winners-2013/|title='The Hunger Games' wins big at People's Choice Awards|date=January 10, 2013|website=[[Entertainment Weekly]]|access-date=December 3, 2013|archive-date=ਦਸੰਬਰ 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211105210/http://popwatch.ew.com/2013/01/10/peoples-choice-awards-winners-2013/|dead-url=yes}}</ref> | Favorite On-Screen Chemistry | ''The Hunger Games'' || {{won}} |- | 2014 ! scope="row" | MTV Movie Awards | Best Performance | ''The Hunger Games: Catching Fire'' || {{won}} |- | 2014 ! scope="row" | Teen Choice Awards<ref>{{Cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2014-winners-724423|title=Teen Choice Awards: The Complete Winners List|last=Nordyke|first=Kimberly|date=August 10, 2014|website=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=November 13, 2014}}</ref> | Choice Movie Actor: Sci-Fi/Fantasy | ''The Hunger Games: Catching Fire'' || {{won}} |- | 2015 ! scope="row" | Teen Choice Awards<ref>{{Cite web|url=http://hollywoodlife.com/2015/06/09/teen-choice-awards-nominations-zayn-malik-one-direction-2015-nominees-full-list/|title=Teen Choice Awards Pit One Direction Against Zayn Malik|last=Longeretta|first=Emily|date=June 9, 2015|publisher=[[Hollywood Life]]|access-date=June 14, 2015|archive-date=ਜੂਨ 9, 2015|archive-url=https://www.webcitation.org/6Z9x4l366?url=http://hollywoodlife.com/2015/06/09/teen-choice-awards-nominations-zayn-malik-one-direction-2015-nominees-full-list/|dead-url=yes}}</ref> | Choice Movie Actor: Sci-Fi/Fantasy | ''The Hunger Games: Mockingjay – Part 1'' || {{won}} |} == References == {{reflist|25em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fbb1k02n4vdnytorcbc179a82g9kwn2 0 104856 847351 676850 2026-09-24T03:35:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847351 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬੈਨ-ਹਰ | image = Ben hur 1959 poster.jpg | image_size = | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | screenplay = [[ਕਾਰਲ ਟਨਬਰਗ]] | based on = {{Based on|''[[ਬੈਨ-ਹਰ: ਏ ਟੇਲ ਔਫ਼ ਦ ਕ੍ਰਾਈਸਟ]]''|[[ਲਿਊ ਵਾਲਸ|ਜਨਰਲ ਲਿਊ ਵਾਲਸ]]}} | narrator = [[ਫ਼ਿਨਲੇ ਕਰੀ]] | starring = {{ubl|[[ਚਾਰਲਟਨ ਹੈਸਟਨ]]|[[ਜੈਕ ਹਾਕਿੰਸ]]|[[ਹਯਾ ਹਰਾਰੀਤ]]|[[ਸਟੀਫਨ ਬੌਇਡ]]|[[ਹੀਊ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥ]]|[[ਮਾਰਥਾ ਸਕੌਟ]]|[[ਕੈਥੀ ਓ ਡੌਨਲ]]|[[ਸੈਮ ਜੈਫ਼ੇ]]}} | director = [[ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਈਲਰ]] | producer = [[ਸੈਮ ਜ਼ਿੰਬਾਲਿਸਟ]] | music = [[ਮਿਕਲੋਸ ਰੋਜ਼ਸਾ]] | cinematography = [[ਰੌਬਰਟ ਸਰਟੀਸ(ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ)|ਰੌਬਰਟ ਐਲ. ਸਰਟੀਸ]] | editing = {{ubl|[[ਜੌਨ ਡਨਿੰਗ (ਫ਼ਿਲਮ ਐਡੀਟਰ)|ਜੌਨ ਡੀ. ਡਨਿੰਗ]]|[[ਰਾਲਫ ਈ. ਵਿੰਟਰਜ਼]]}} | studio = [[ਮੈਟਰੋ-ਗੋਲਡਵਿਨ-ਮੇਅਰ]] | distributor = ਲੋਏਸ ਸਿਨੇਪਲੈਕਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ<ref>{{cite web |title=Ben-Hur |work=[[The American Film Institute Catalog of Motion Pictures]] |publisher=[[American Film Institute]] |url=http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=52827 |accessdate=July 6, 2013 |quote=Production Company: Metro-Goldwyn-Mayer Corp. (Loew's Inc.); Distribution Company: Loew's Inc.}}</ref> | released = {{Film date|1959|11|18}} | runtime = 212 ਮਿੰਟ<ref>{{cite web |title=Ben Hur |publisher=[[British Board of Film Classification]] |url=http://bbfc.co.uk/releases/ben-hur-1 |accessdate=July 18, 2015 |archive-date=ਜੁਲਾਈ 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721180736/http://bbfc.co.uk/releases/ben-hur-1 |url-status=dead}}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $15.2 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="sheldon">Sheldon Hall, ''Epics, Spectacles, and Blockbusters: A Hollywood History'' Wayne State University Press, 2010 p. 162</ref><ref name="Mannix"/> | gross = $146.9 ਮਿਲੀਅਨ (ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼) <!-- Please refer to the Box office section --> }} '''''ਬੈਨ-ਹਰ''''' (ਜਾਂ '''''ਬੈਨਹਰ''''') 1959 ਦੀ ਇੱਕ ''ਮਹਾਂਕਾਵਿਆਤਕ ਫ਼ਿਲਮ'' ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਈਲਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ''ਲਿਖੇ ਲਿਊ ਵੈਲੇਸ'' ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 18 ਨਵੰਬਰ 1959 ਨੂੰ [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਦੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 11 ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਟਾਈਟੈਨਿਕ (1997 ਫ਼ਿਲਮ)|ਟਾਈਟੈਨਿਕ]] ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 44 ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣੀ ਰਹੀ ਜਿਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਹੀ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਆਸਕਰ]] ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਪਿੱਛੋਂ [[ਮਿਸਟਿਕ ਰਿਵਰ]] ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। == ਕਥਾਨਕ == ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੇ ਪਰੰਪਰਿਕ ਬਾਲ ਕਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 26 ਈ. ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ''ਜੂਡਾਹ ਬੈਨ-ਹਰ'' ([[ਚਾਰਲਟਨ ਹੈਸਟਨ]]) [[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਦੋਸਤ ''ਮੇਸਾਲਾ'' ([[ਸਟੀਫਨ ਬੌਇਡ]]), ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੈਨਿਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਹੈ, ਰੋਮਨ ਚੌਂਕੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਨ ਹਰ ਅਤੇ ਮੇਸਾਲਾ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਸਾਲਾ ਰੋਮ ਦੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੇਸਾਲਾ ਬੈਨ ਹਰ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਰੋਮਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੈਨ ਹਰ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੈਨ ਹਰ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ''ਮਰੀਅਮ'' ([[ਮਾਰਥਾ ਸਕੌਟ]]) ਅਤੇ ਭੈਣ ''ਤਿਜਰਾ'' ([[ਕੈਥੀ ਓ ਡੌਨਲ]]) ਆਪਣੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਦਾਸ ''ਸਿਮੋਨਾਈਡਸ'' ([[ਸੈਮ ਜੈਫ਼ੇ]]) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੇਟੀ ''ਏਸਤੇਰ'' (ਹਯਾ ਹਰਾਰੀਤ) ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੈਨ ਹਰ ਏਸਤੇਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਗਵਰਨਰ ''ਵੈਲੇਰੀਅਸ ਗਰੇਟਸ'' ਦੇ ਲਈ ਲਈ ਹੋ ਰਹੀ ਪਰੇਡ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੈਨ ਹਰ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਵਲੋਂ ਖਪਰੈਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਵਰਨਰ ਦਾ ਘੋੜਾ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੇਟਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਮਾਰ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਸਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਬੈਨ ਹਰ ਨੂੰ ਗੈਲੀਜ਼ (ਪੋਤ ਬੰਦੀ) ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਬਾਕੀ ਯਹੂਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੈਨ ਹਰ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਸਮੂਹ ਨਾਜ਼ਰਥ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ, ਬੈਨ ਹਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਨ ਹਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ''ਯੀਸ਼ੂ'' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਤਰਖਾਨ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੋਤ ਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੈਨ-ਹਰ ਨੂੰ ਕੌਂਸਲ ਕਵਿੰਟਸ ਏਰਿਅਸ ([[ਜੈਕ ਹਾਕਿੰਸ]]) ਦੇ ਝੰਡਾ-ਬਰਦਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਕਦੂਨੀਆਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਮਾਂਡਰ ਨੇ ਗੁਲਾਮ ਦੇ ਆਤਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤਲਵਾਰਬਾਜ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਬੈਨ-ਹਰ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਰੱਬ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਏਰੀਅਸ ਲੜਾਈ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੈਨ-ਹਰ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਏਰੀਅਸ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਟੱਕਰ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੈਨ ਹਰ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਚੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭੱਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਰੀਅਸ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਏਰੀਅਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਏਰੀਅਸ ਰੋਮਨ ਨੌ-ਸੈਨਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੈਨ ਹਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਟੈਬੀਰੀਅਸ]] (ਜੌਰਜ ਰੈਲਫ਼) ਤੋਂ ਬੈਨ-ਹਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਮੰਗ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਾ ਕੇ ਬੈਨ ਹਰ ਰੋਮਨ ਤੌਰ- ਤਰੀਕੇ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਚੈਂਪਿਅਨ ਸਾਰਥੀ ਬੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਵੱਲ ਪਰਤਦੇ ਸਮੇਂ, ਬੈਨ-ਹਰ ਬਾਲਤਾਸਾਰ ([[ਫ਼ਿਨਲੇ ਕਿਊਰੀ]]) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਅਰਬ ਸ਼ੇਖ ਇਲਦਰਿਮ (ਹੀਊ ਗਰਿਫ਼ਿਥ) ਵਲੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਚਾਰ ਸਫ਼ੈਦ ਅਰਬੀ ਘੋੜੇ ਹਨ। ਇਲਦਰਿਮ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲਦਰਿਮ ਦੇ ਕਵਾਡ੍ਰਿਗਾ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਯਹੂਦੀ ਗਵਰਨਰ ਪੌਂਟੀਅਸ ਪਿਲੇਟ (ਫ਼ੈਂਕ ਥਰਿੰਗ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੈਨ-ਹਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸਾਰਥੀ ਮੇਸਾਲਾ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਕ‌ਿ ਇਲਦਰਿਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ''ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਮਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'' ਬੈਨ-ਹਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਸਤੇਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਿਆਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਸਾਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰੋਮਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੀਰਜਾ ਅਤੇ ਮਰੀਅਮ ਨੂੰ ਕੋਹੜ ਦਾ ਰੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਏਸਤੇਰ ਨੂੰ ਬੈਨ-ਹਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਬੈਨ-ਹਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਸਾਲਾ ਕੋਲ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਗ੍ਰੀਕ ਰਥ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹੋਰਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿੰਸਕ ਦੌੜ ਵਿੱਚ, ਮੇਸਾਲਾ ਬੈਨ-ਹਰ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਥ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਸਾਲਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਚਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬੈਨ-ਹਰ ਦੌੜ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੇਸਾਲਾ ਬੈਨ-ਹਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੌੜ ਅਜੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਉਪ-ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਹੈ ''ਏ ਟੇਲ ਔਫ਼ ਦ ਕ੍ਰਾਇਸਟ'', ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੋਬਾਰਾ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਏਸਤੇਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੈਨ-ਹਰ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਸਾਲਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ- ਰੋਮਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕਾਰਨ- ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਬੈਨ-ਹਰ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕੇ ਕਿ ਤੀਰਜਾ ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਬੈਨ-ਹਰ ਅਤੇ ਏਸਤੇਰ ਉਸਨੂੰ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਪਾਉਂਦੇ, ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਲਈ ਪਿਲੇਟ ਦੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਯੀਸ਼ੁ ਮਸੀਹ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਬੈਨ-ਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੱਖਿਅਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੈਨ-ਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਚੜਾਉਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਰੀਅਮ ਅਤੇ ਤੀਰਜਾ ਦਾ ਰੋਗ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਨ-ਹਰ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਏਸਤੇਰ ਵੱਲੋਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਰਾਸ ਉੱਤੇ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੀ ਮਾਫੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਵਲੋਂ ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਖੋਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਖਾਲੀ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਰਮਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ == ਪਾਤਰ == * ਬੈਨ ਹਰ, [[ਚਾਰਲਟਨ ਹੈਸਟਨ]] * ਮੇਸਾਲਾ, [[ਸਟੀਫਨ ਬੌਇਡ]] * ਮਰੀਆਮ, [[ਮਾਰਥਾ ਸਕੌਟ]] * ਤੀਰਜਾ, [[ਕੈਥੀ ਓ ਡੌਨਲ]] * ਏਸਤੇਰ, [[ਹਯਾ ਹਰਾਰੀਤ]] * ਸਿਮੋਨਾਈਡਸ, [[ਸੈਮ ਜੈਫ਼ੇ]] * ਕਵਿੰਟਸ ਏਰੀਅਸ, [[ਜੈਕ ਹਾਕਿੰਸ]] * ਡਰੂਸਸ, ''ਟੈਰੇਸ ਲੌਂਗਡਨ'' * ਸ਼ੇਖ਼ ਇਲਦਿਰਮ, [[ਹੀਊ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥ]] * ਪੌਟੀਅਸ ਪਿਲੇਟ, ''ਫ਼ਰੈਂਕ ਥਰਿੰਗ'' * [[ਈਸਾ ਮਸੀਹ]], ''ਕਲਾਊਡ ਹੀਟਰ'' * ਜੋਸਫ਼, ''ਲੌਰੈਂਸ ਪਾਈਨ'' * ਗੈਸਪਰ, ''ਰਿਚਰਡ ਹੇਲ'' * ਬਾਲਥਾਸਰ/ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ, [[ਫ਼ਿਨਲੇ ਕਿਊਰੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Ben-Hur (1959 film)}} {{Wikiquote}} * [https://sites.google.com/site/benhurwriting/ Webpage BenHur Writing] * {{IMDb title|0052618|Ben-Hur}} * {{AFI film|52827|Ben-Hur}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1959 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] ru55aowlztw3vzlxooi33slj2c5zvyr 0 104897 847320 589812 2026-09-24T01:31:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847320 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਰਨਾਡੈੱਟ ਪੀਟਰਸ | image = Bernadette Peters.jpg | imagesize = 300px | caption = ਪੀਟਰਸ 2006 ਵਿੱਚ | birth_name = ਬਰਨਾਡੈੱਟ ਲਜ਼ਾਰਾ | birth_date = {{birth date and age|1948|02|28}} | birth_place = [[Ozone Park, Queens|Ozone Park, Queens, New York]], [[United States]] | spouse = {{marriage|Michael Wittenberg|1996|2005|reason=his death}} | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕਾ, ਲੇਖਕ | years_active = 1958–ਹੁਣ | website = {{Official website|http://www.bernadettepeters.com/}} }} '''ਬਰਨਾਡੈੱਟ ਪੀਟਰਸ''' (ਜਨਮ '''ਬਰਨਾਡੈੱਟ ਲਜ਼ਾਰਾ'''; 28 ਫਰਵਰੀ, 1948) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ  ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਥੀਏਟਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਲੋ ਸੰਗੀਤ ਕਨਸਰਟਾਂ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਸਲਾਹੇ ਗਏ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤ ਟੋਨੀ ਐਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ (ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ) ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੌ ਡਰਾਮਾ ਡੈਸਕ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਕਾਸਟ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਨੇ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।  ਸਟੀਫਨ ਸੋਂਡਹਾਇਮ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੰਟਰਪਰੇਟਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ, <ref name="nytimes1999">Witchel, Alex. [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F02E1DB113DF93BA15751C0A96F958260&scp=1&sq=%22Bernadette+Peters%22&st=nyt "A True Star, Looking For Places to Shine"]. ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times The New York Times]'', February 28, 1999, p. AR5, accessed March 28, 2008</ref> ਪੀਟਰਸ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਸਟੇਜ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਮਈ, 'ਮੈਕ ਅਤੇ ਮੈਬੇਲ', ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੌਰਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ, ਇਨਟੂ ਦ ਵੁਡਸ, ਦ ਗੁੱਡਬਾਏ ਗਰਲ, ਐਨੀ ਗੈੱਟ ਯੋਅਰ ਗਨ ਅਤੇ ਜਿਪਸੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Myers2018">{{Cite web|url=http://www.theintervalny.com/features/2018/02/bernadette-peters-young-and-cute-forever-and-never/|title=Bernadette Peters: Young and Cute, Forever and Never|last=Myers|first=Victoria|date=February 27, 2018|website=The Interval|access-date=March 23, 2018}}</ref> ਪੀਟਰਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ ਲਈ ਅਤੇ ਦ ਮਾਪਟੇਟ ਸ਼ੋਅ, ਕੈਰਲ ਬਰਨੇਟ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੂਕ ਮੂਵੀ, ਦ ਜੇਕ, ਪੈਨੀਜ਼ ਆਫ ਹੇਵਨ ਐਂਡ ਐਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਸਟਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਛੇ ਸੋਲੋ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਸਿੰਗਲਜ਼, ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਸਟ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਸੋਲੋ ਸੰਗੀਤ ਕੰਸਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਪੀਟਰਸ ਅਜੇ ਵੀ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੈਸ਼ ਅਤੇ ਮੌਜ਼ਾਰਟ ਜੰਗ ਲੜੀ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ।   == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Josiegeorge.jpg|right|thumb|ਪੀਟਰਸ ਨੇ ਜੌਹਨ ਐਮ ਵਿੱਚ ਜੋਸੀ ਕੋਹਨ (ਖੱਬੇ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਵਰਲਡ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ! (1968)<br /> ]] ਪੀਟਰਸ ਦਾ ਜਨਮ ਓਸੋਨ ਪਾਰਕ, ਕੁਈਨਜ਼, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਸਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ।.<ref>Okamoto, Sandra. [http://www.ledger-enquirer.com/2012/09/27/2218284/broadway-star-and-tony-award-winner.html "Broadway star and Tony award winner Bernadette Peters comes to the RiverCenter Saturday"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512073823/http://www.ledger-enquirer.com/2012/09/27/2218284/broadway-star-and-tony-award-winner.html |date=2013-05-12 }}, ''Ledger-Enquirer'' (Columbus, Georgia), September 27, 2012</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਪੀਟਰ ਲਜ਼ਾਰਾ, ਇੱਕ ਬਰੈੱਡ ਡਿਲਿਵਰੀ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਮਾਰਗਰੇਟ (ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਲਟੀਸ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋ ਜੁਵੇਨਾਈਲ ਜੂਰੀ ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਵਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾਨਾ ਡੀਸੇਟਾ <ref>Siegel, Micki. [https://nypost.com/2012/12/27/shell-of-a-life/ "Shell of a Life"], ''[//en.wikipedia.org/wiki/New_York_Post New York Post]'', December 27, 2012</ref> ਅਤੇ ਜੋਸੇਫ ਲਜ਼ਾਰਾ ਹਨ।<ref name="family">[http://www.tcm.com/tcmdb/person/150974%7C0/Bernadette-Peters/family.html "Peters Family"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171214182522/http://www.tcm.com/tcmdb/person/150974%7C0/Bernadette-Peters/family.html |date=2017-12-14 }}, tcm.com, accessed April 18, 2016</ref> ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ. 'ਨੇਮ ਦੈਟ ਟਿਊਨ' ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ 'ਹੌਰਨ ਐਂਡ ਹਾਰਡਟ ਚਿਲਡਰਨ ਆਵਰ' ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। <ref name="Musician">Speace, Geri. [http://www.musicianguide.com/biographies/1608002510/Bernadette-Peters.html "Bernadette Peters Biography"], MusicianGuide.com, accessed February 10, 2009</ref> == ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ  == == ਥੀਏਟਰ ਰੋਲ, 1980 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ == === ਥੀਏਟਰ ਅਵਾਰਡ === == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ == == ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ == == ਕਨਸਰਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == == ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ == == ਹੋਰ ਕੰਮ == == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == == ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ == == ਕੰਮ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === === ਕਨਸਰਟਾਂ === ; ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਨਸਰਟਾਂ ; ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਕਨਸਰਟਾਂ === ਡਿਸਕੋਗਰਾਫੀ === ; ਸੋਲੋ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ<ref>[http://www.allmusic.com/artist/bernadette-peters-p21782/discography Bernadette Peters] at Allmusic.com, accessed November 3, 2011</ref> ; ਕਾਸਟ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ; ਹੋਰ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == == ਸੂਚਨਾ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] c6q1eyfxnhb5gaiim6vcw2f7nwtzx0e 0 104918 847345 773686 2026-09-24T02:55:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847345 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬੀਕਮਿੰਗ ਜੇਨ | image = Becoming jane ver4.jpg | image_size = | alt = | caption = | director = [[Julian Jarrold]] | producer = [[Graham Broadbent]]<br />Robert Bernstein<br />[[Douglas Rae (TV executive)|Douglas Rae]] | writer = [[Kevin Hood]]<br />[[Sarah Williams (screenwriter)|Sarah Williams]] | starring = {{Plainlist| * [[ਐਨ ਹੈਥਵੇ]] * [[ਜੇਮਸ ਮੈਕਅਵਾਏ]] * [[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਜ਼]] * [[ਜੇਮਜ਼ ਕ੍ਰੌਮਵੈਲ]] * [[ਮੈਗੀ ਸਮਿਥ]] }} | music = [[Adrian Johnston (musician)|Adrian Johnston]] | cinematography = [[Eigil Bryld]] | editing = [[Emma E. Hickox]] | studio = [[HanWay Films]]<br />[[BBC Films]]<br />[[Ecosse Films]]<br />[[2 Entertain]]<br />[[Graham Broadbent#Career|Blueprint Pictures]]<br />[[Bord Scannán na hÉireann]] | distributor = [[Buena Vista International]] {{small|(UK)}}<br />[[Miramax Films]] {{small|(US)}} | released = {{Film date|df=y|2007|03|09}} | runtime = 120 minutes<!--Theatrical runtime: 120:21--><ref>{{cite web|title=''BECOMING JANE'' (PG)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/becoming-jane-0|work=[[British Board of Film Classification]]|date=10 January 2007|accessdate=5 July 2013|archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113122625/http://www.bbfc.co.uk/releases/becoming-jane-0|url-status=dead}}</ref> | country = United Kingdom<br />Ireland | language = English | budget = $16.5 million<ref name="the-numbers.com">http://www.the-numbers.com/movie/Becoming-Jane#tab=summary{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | gross = $39,380,877<ref name="the-numbers.com"/> }} '''''ਬੀਕਮਿੰਗ ਜੇਨ''''' ਇੱਕ 2007 ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਆਇਰਿਸ਼ [[ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ|ਜੀਵਨੀ]]-ਅਧਾਰਿਤ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜੂਲੀਅਨ ਜਾਰੋਲਡ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ [[ਜੇਨ ਆਸਟਨ|ਜੇਨ ਔਸਟਿਨ]] ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਟੌਮ ਲੈਨਗੋਇਸ ਲੇਫਰੋਏ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਐਨ ਹੈਥਵੇ ਨੇ ਟਾਈਟਲ ਪਾਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਜਦਕਿ ਉਸਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸਕੌਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਜੇਮਸ ਮੈਕਅਵਾਏ]] ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਜ਼, ਜੇਮਜ਼ ਕ੍ਰੌਮਵੈਲ ਅਤੇ ਮੈਗੀ ਸਮਿਥ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਈਕੋਸਸੇ ਫ਼ਿਲਮਸ ਅਤੇ ਬਲਿਊਪ੍ਰਿੰਟ ਪਿਕਚਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਨੇ [[ਆਇਰਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਬੋਰਡ]] ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ਕੌਂਸਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਫੰਡ ਤੋਂ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2003 ਵਿੱਚ ਜੋਨ ਹੰਟਰ ਸਪੇਂਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਬੀਕਮਿੰਗ ਜੇਨ ਔਸਟਨ' ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਸਾਰਾਹ ਵਿਲੀਅਮਸ]] ਅਤੇ [[ਕੇਵਿਨ ਹੁੱਡ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ, ਆਸਟਿਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਤੱਥ ਇਕੱਠੇ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਬਝਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ [[ਗ੍ਰਾਹਮ ਬ੍ਰੌਡਬੈਂਟ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ "ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਔਸਟੈਨਸੇਕੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ" ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ। ਹੁੱਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ " ਆੱਸਟਿਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਪਤਾ ਹੈ" ਉਸਨੂੰ ਕੱਤ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਬੁਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ '[[ਪ੍ਰਾਈਡ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਜੁਡਿਸ]]' ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਔਸਟਿਨ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੀ। ਜੈਰੋਲਡ ਨੇ 2006 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਕੋਲ ਹੈਪਸ਼ਾਇਰ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]], ਜਿਥੇ ਆਸਟਿਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 9 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਬੀਕਮਿੰਗ ਜੇਨ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 37 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਰਲੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਹੈਥਵੇ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਰਲੀ ਮਿਲੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਕੌਮੀਅਤ ਅਤੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਔਸਟਿਨ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਥੀਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰੀਲਿਜ਼ ਵਿੱਚ [[ਜਨਤਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ]] ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। == ਪਲਾਟ == ਜੇਨ ਆਸਟਨ, ਮਾਣਯੋਗ ਜੌਰਜ ਔਸਟਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਲੜਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਤਕ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਢੁਕਵੇਂ ਪਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਥਾਮਸ ਲੇਫਰੋਏ ਇੱਕ ਬਦਨਾਮ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ "ਆਮ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟੌਮ ਜੇਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੜਾ ਭੈੜਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ - ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੋਈ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੇਨ ਘੁਮੰਡੀ ਆਇਰਿਸ਼ਮੈਨ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅਮੀਰ ਲੇਡੀ ਗਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਮਿਸਟਰ ਵਿਜ਼ਲੇ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਜ਼ਲੇ ਸ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਜੇਨ ਨੇ ਆਖਰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਿਚਲਿਆ ਟੋਮ ਜੇਨ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟੌਮ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੇਨ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਉਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। == ਸੂਚਨਾ == == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 24n0ge9ugk44wbans1pk8sr7xhnwl7w 0 104920 847150 835572 2026-09-23T14:59:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847150 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Dylan_Thomas,_Maritime_Quarter,_Swansea.JPG|thumb]] {{Infobox writer |image = Dylan Thomas photo.jpg |alt = ਇੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਡੈਲਨ ਦੀ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਇਟ ਫੋਟੋ। |imagesize = |caption = 1952 ਵਿੱਚ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ <br>ਗੌਥਮ ਬੁੱਕ ਮਾਰਟ 'ਚ ਡੈਲਨ<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/0/24748894 |title=Did hard-living or medical neglect kill Dylan Thomas? |work=BBC |accessdate=20 April 2014 |date=8 November 2013 |archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140427130546/http://www.bbc.co.uk/arts/0/24748894 |url-status=dead}}</ref> |birth_name=ਡੈਲਨ ਮਾਰਲਸ ਥਾਮਸ |birth_date = {{birth date|df=yes|1914|10|27}}<ref Name="Encyclopædia Britannica">{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9072164/Dylan-Thomas |title=Dylan Thomas |work=Encyclopædia Britannica |accessdate=11 January 2008}}</ref> |birth_place = ਅਪਲੈਂਡਸ, ਸਵਾਨਸਿਆ, ਗਲੈਮੋਰਗਨ, ਵੇਲਜ਼ |death_date = {{death date and age|df=yes|1953|11|9|1914|10|27}} |death_place = ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | resting_place = ਲੌਘਰਨੇ, ਵੇਲਜ਼ |occupation = ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ |movement = ਆਧੁਨਿਕ |spouse = ਕੈਟਲਿਨ ਥਾਮਸ (ਵਿਆਹ 1937–1953, ਉਸਦੀ ਮੌਤ) |children = ਲੈਵਲਨ ਡੌਰਡ ਥਾਮਸ (1939–2000)<br>ਅਰਨੋਵੀ ਬਰੈਨ ਥਾਮਸ (1943–2009)<br>ਕੌਲਮ ਗਾਰਨ ਹਾਰਟ ਥਾਮਸ (1949–2012) |}} '''ਡੈਲਨ ਮਾਰਲਸ ਥਾਮਸ''' (27 ਅਕਤੂਬਰ 1914 - 9 ਨਵੰਬਰ 1953) ਇੱਕ ਵੈਲਸ਼ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ "ਚੰਗੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਨਾ ਹੋ" ਅਤੇ "ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ"; 'ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਖੇਡੋ' 'ਮਿਲਕ ਵੁੱਡ ਦੇ ਅਧੀਨ'; ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸਮਸ' ਅਤੇ 'ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਜਵਾਨ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚਿੱਤਰ'। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 39 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਚਨਚੇਤ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਉਸਨੂੰ "ਸ਼ੇਰ, ਸ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਕਵੀ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।<ref name="WAEoW">{{cite book |editor1-first=John |editor1-last=Davies|editor1-link=John Davies (historian)|editor2-first=Nigel |editor2-last=Jenkins | editor2-link=Nigel Jenkins| editor3-first=Baines |editor3-last=Menna|editor4-first=Peredur I. |editor4-last=Lynch|title=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales |url=https://archive.org/details/welshacademyency0000unse |year=2008 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |pages=[https://archive.org/details/welshacademyency0000unse/page/860 861]–862|isbn=978-0-7083-1953-6}}</ref> ਥਾਮਸ ਦਾ ਜਨਮ 1914 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਨਸੀ, [[ਵੇਲਜ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ "ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ" ਛਪਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਲੰਦਨ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਥਾਮਸ ਨੇ ਕੈਟੀਲਿਨ ਮਕਾਮਾਰਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੱਥੀਂ ਮੂੰਹ-ਜ਼ਬਾਨੀ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ; ਉਹ ਵੈਲਿਸ਼ ਦੇ ਹੌਹਾਰਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਥਾਮਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਔਖਾ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਦੌਰੇ ਅਤੇ [[ਰੇਡੀਓ|ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ]] ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਰੇਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ [[ਬੀਬੀਸੀ]] ਨੇ 1940 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤਕ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਥਾਮਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖ਼ਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿਵਾਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਵਿਗਾੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਮ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ''ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ'' ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1953 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੌਥੇ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਥਾਮਸ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਇਆ। ਉਹ 9 ਨਵੰਬਰ 1953 ਨੂੰ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੇਲਜ਼ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ 25 ਨਵੰਬਰ 1953 ਨੂੰ ਲਘਰਨੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਥਾਮਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੈਲਸ਼ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਦਵੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Wikiquote}} {{Commons category|Dylan Thomas}} *[http://www.discoverdylanthomas.com/ ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ ਖੋਜੋ – ਅਧਿਕਾਰਕ ਪਰਿਵਾਰ & ਅਸਟੇਟ ਵੈੱਬਸਾਇਟ] *{{IMDb name|858769}} *[http://www.poetryfoundation.org/bio/dylan-thomas ਕਾਵਿ ਸੰਸਥਾ 'ਤੇ ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਇਲ] *[http://www.poetryarchive.org/poetryarchive/singlePoet.do?poetId=7091 ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਇਲ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ਲਿਖਤੀ ਅਤੇ ਆਡੀਓ, ਪੋਇਟਰੀ ਅਰਕਾਈਵ 'ਤੇ *[http://www.dylanthomas.com/dylan-thomas-centre/ ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ ਕੇਂਦਰ, ਸਵਾਂਸਿਆ, ਵੈੱਬਸਾਇਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314224113/http://www.dylanthomas.com/dylan-thomas-centre/ |date=2018-03-14 }} *[http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/dylan_thomas/ ਬੀਬੀਸੀ ਵੇਲਜ਼ ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ ਸਾਇਟ] 11 ਸਤੰਬਰ 2010 *[http://www.bbc.co.uk/programmes/p01tx6zn ''"ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ"''] – ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ ਦੁਆਰਾ, ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ, ਸਤੰਬਰ 1945। 5 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ ਲਿੰਕ ਲਿਆ ਗਿਆ *[http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00375.xml/ ਦ ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ ਕਲੈਕਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315115230/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead%2F00375.xml%2F |date=2012-03-15 }} ਹੈਰੀ ਰਾਂਸਮ ਕੇਂਦਰ, ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਸਟਿਨ। 11 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਲਿੰਕ ਲਿਆ ਗਿਆ *[http://www.ubu.com/sound/afa.html ਆਡੀਓ ਫਾਇਲਾਂ: ਫ਼ਿਲਮ ਅਰਕਾਈਵਸ] – ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ, ਸਿਨੇਮਾ 16, 28 ਅਕਤੂਬਰ 1953। 11 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਲਿੰਕ ਲਿਆ ਗਿਆ *[http://digital.lib.buffalo.edu/collection/LIB-PC008/ ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ ਡਿਜੀਟਲ ਕਲੈਕਸ਼ਨ] ਬਫ਼ੈਲੋ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਤੋਂ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1953]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ]] r71hhjaw6s4wremz2qmoipga5xyhif7 0 105175 847123 760652 2026-09-23T13:03:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847123 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਟਰਾਂਸਫ਼ਾਰਮਰਸ | image = Transformers07.jpg | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ<!-- Please don't change this. Because Paramount is the international distributor for this film and this poster includes it at the very beginning of the billing instead of DreamWorks for the US (as well as a different release date), this poster can be identified as the international poster. Thanks! --> | director = [[ਮਾਈਕਲ ਬੇ]] | producer = {{plainlist|<!-- DO NOT ADD ANY MORE PRODUCERS, THIS IS ACCORDING TO POSTER ORDER --> * [[ਡੌਨ ਮਰਫ਼ੀ]] * [[ਟੌਮ ਡੇਸੈਂਟੋ]] * [[ਲੌਰੈਂਜ਼ੋ ਡੀ ਬੋਨਾਵੈਂਚਿਊਰਾ]] * [[ਇਅਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] }} | screenplay = {{Plainlist| * [[ਰੌਬਰਟੋ ਓਰਚੀ]] * [[ਐਲੇਕਸ ਕਰਟਜ਼ਮੈਨ]] }} | story = {{Plainlist| * [[ਜੌਨ ਰੌਜਰਸ (ਲੇਖਕ)|ਜੌਨ ਰੌਜਰਸ]] * ਰੌਬਰਟੋ ਓਰਚੀ * ਐਲੇਕਸ ਕਰਟਜ਼ਮੈਨ }} | based on = {{Based on|[[ਟਰਾਂਸਫ਼ਾਰਮਰਸ]]|[[ਹਾਸਬ੍ਰੋ]]}} | starring = {{plainlist| * [[ਸ਼ੀਆ ਲਾ ਬੀਓਫ਼]] * [[ਟਾਈਰੀਸ ਗਿਬਸਨ]] * [[ਜੋਸ਼ ਡੁਹਾਮੇਲ]] * [[ਐਂਥਨੀ ਐਂਡਰਸਨ]] * [[ਮੇਗਨ ਫ਼ੌਕਸ]] * [[ਰਾਸ਼ੇਲ ਟੇਲਰ]] * [[ਜੌਨ ਟੁਰਟਿਊਰੋ]] <!-- Do not add Bernie Mac to the list, as he is not credited in the main cast, and his role is too small to be relevant here. --> * [[ਜੌਨ ਵੌਇਟ]] }}<!-- Per poster --> | music = [[ਸਟੀਵ ਜਬਲੌਂਸਕੀ]] | cinematography = [[ਮਿਚਲ ਐਮੰਡਸਨ]] | editing = {{plainlist| * ਟੌਮ ਮੁਲਡੂਨ * [[ਪੌਲ ਰੁਬੈਲ]] * [[ਗਲੈਨ ਸਕੈਂਟਲਬਰੀ]] }} | studio = {{plainlist| * ਡੀ ਬੋਨਾਵੈਂਚਿਊਰਾ ਪਿਕਚਰਜ਼ * [[ਹਾਸਬ੍ਰੋ]] }} | distributor = {{Plainlist| * [[ਡਰੀਮਵਰਕਸ|ਡਰੀਮਵਰਕਸ ਪਿਕਚਰਜ਼]] {{small|(ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ)}} * [[ਪੈਰਾਮਾਊਂਟ ਪਿਕਚਰਜ਼]] {{small|(ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ)}} }} | released = {{Film date|2007|6|12|[[ਸਿਡਨੀ]]|2007|7|3|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}}<!--- PER WP:FILMRELEASE ---> | runtime = 143 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 143:15--><ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/transformers-film | title=''TRANSFORMERS'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=June 15, 2007 | accessdate=January 19, 2016 | archive-date=ਜਨਵਰੀ 27, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160127054758/http://bbfc.co.uk/releases/transformers-film | url-status=dead}}</ref> | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $150 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="Tourtellotte (2007)">{{cite news |author=Bob Tourtellotte |title="Transformers" film yields big bang on fewer bucks |date=July 1, 2007 |agency=[[Reuters]] |quote=But the producers of "Transformers", Lorenzo di Bonaventura and Ian Bryce, say they have spent only $150 million on "Transformers", and they reckon they got a bargain. |url=https://www.reuters.com/article/idUSN2943327020070702 |accessdate=August 19, 2010}}</ref> | gross = $709.7 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="boxmojo"/> }} '''''ਟਰਾਂਸਫ਼ਾਰਮਰਸ''''' ({{lang-en|''Transformers''}}) 2007 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਲਪਨਾ ਅਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ''ਟਰਾਂਸਫ਼ਾਰਮਰਸ'' ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਟਰਾਂਸਫ਼ਾਰਮਰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਾਈਕਲ ਬੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ]] ਨੇ ਐਕਜ਼ੈਕਟਿਵ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਭਾਲੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਆ ਲਾ ਬੀਓਫ਼ ''ਸੈਮ ਵਿਟਵਿਕੀ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਮੁੰਡਾ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਚੰਗੇ ਆਟੋਬੌਟਸ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਡਿਸੈਪਟੀਕੌਨਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਛਿੜੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਪਰਾਗਹ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਡਿਸੈਪਟੀਕੌਨਸ ਆਲਸਪਾਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਰੋਬੋਟ|ਰੋੋਬੋਟ]] ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਮੇਗਨ ਫ਼ੌਕਸ]], ਜੋਸ਼ ਡੁਹਾਮੇਲ, ਟਾਈਰਿਸ ਗਿਬਸਨ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ''ਪੀਟਰ ਕੁਲਾਨ'' ਅਤੇ ''ਹਿਊਗੋ ਵੇਵਿੰਗਸ'' ਨੇ ਔਪਟੀਮਸ ਪ੍ਰਾਈਮ ਅਤੇ ਮੈਗਾਟ੍ਰੌਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਡੌਨ ਮਰਫ਼ੀ ਅਤੇ ਟੌਮ ਡੀਸੈਂਟੋ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡੀਸੈਂਟੋ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਸਪੀਲਬਰਗ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਰੌਬਰਟੋ ਓਰਸੀ]] ਅਤੇ ਐਲੈਕਸ ਕਰਟਜ਼ਮੈਨ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਕਥਾਨਕ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਮੋਟਰਜ਼ ਨੇ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਰਾਏ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਚਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਸਬ੍ਰੋ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੌਮਿਕਸ, ਖਿਡੌਣੇ, ਬਰਗਰ ਕਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ਾਦ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਈ-ਬੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਟਰਾਂਸਫਾਰਮਰਸ ਨੂੰ ਸਮੀਖਕਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਵੱਈਆ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਿੱਟ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 45ਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ 5ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਰਚਿਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ 709 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਫ਼ੈਕਟਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵਲੋਂ ਚਾਰ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮਾਂ]] ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਊਂਡ ਐਡੀਟਿੰਗ'', ''ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਉਂਡ ਮਿਕਸਿੰਗ'' ਅਤੇ ''ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਫ਼ੈਕਟਸ'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਐਂਪਾਇਰ ਨੇ ਸ਼ੀਆ ਲਾ ਬੀਓਫ਼ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ 1980 ਦੇ ਇਸ ਮੂਲ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਵਲੋਂ ਆਪਟਿਮਸ ਪ੍ਰਾਇਮ ਨੂੰ ਅਵਾਜ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਆਵਾਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਪੀਟਰ ਕੁਲੈਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਿਸ਼ਤ, ਟਰਾਂਸਫਾਰਮਰਸ: ਰਿਵੈਂਜ ਔਫ਼ ਦ ਫ਼ਾਲਨ, 24 ਜੂਨ, 2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੀਖਕਾਂ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਇਆ। ਫਿਰ ਇਸਦੀ ਤੀਜੀ ਕਿਸ਼ਤ, ਟਰਾਂਸਫਾਰਮਰਸ: ਡਾਰਕ ਔਫ਼ ਦ ਮੂਨ, ਨੂੰ 29 ਜੂਨ, 2011 ਨੂੰ, ਵਿੱਚ 3-D ਫ਼ਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ $ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਇਸ ਲੜੀ ਚੌਥੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਟਰਾਂਸਫਾਰਮਰਸ: ਏਜ ਔਫ਼ ਐਕਸਟਿੰਸ਼ਨ ਨੂੰ 27 ਜੂਨ, 2014 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਮੀਖਕਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਪੱਖ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰਿਹਾ ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ $1 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਪੰਜਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਟਰਾਂਸਫਾਰਮਰਸ: ਦ ਲਾਸਟ ਨ੍ਹਾਈਟ ਨੂੰ 21 ਜੂਨ, 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] sfus2llngpfk25g6crqczgwh9fwl9vc 0 105292 847188 676341 2026-09-23T17:10:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847188 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ਦਾ ਫਾਲਟ ਇਨ ਆਵਰ ਸਟਾਰਸ|editing=ਰੋਬ ਸੁਲੀਵਾਨ|budget={{Plainlist| * $12{{nbsp}}million (gross)<ref name="FilmLA">{{cite web |url=http://filmla.com/uploads/2014_FeatureFilm_study_v8_WEB_1432830776.pdf |title=Feature Film Study |publisher=Film L.A. Inc. |date=2014 |accessdate=June 27, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174542/http://filmla.com/uploads/2014_FeatureFilm_study_v8_WEB_1432830776.pdf | archive-date=February 1, 2016}}</ref> * $8.5{{nbsp}}million (net)<ref name="FilmLA" /> }}|language=ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ|country=ਅਮਰੀਕਾ|runtime=126 minutes<!--Theatrical runtime: 125:46--><ref>{{cite web |url=http://bbfc.co.uk/releases/fault-our-stars-film |title=''The Fault in Our Stars'' (12A) |work=ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੋਰਡ ਫ਼ਿਲਮ ਕਲਾਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ |date=May 8, 2014 |accessdate=November 16, 2014 |archive-date=ਸਤੰਬਰ 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925215559/http://bbfc.co.uk/releases/fault-our-stars-film |url-status=dead}}</ref>|released={{Film date|2014|05|16|ਸੀਏਟਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|2014|06|06|ਅਮਰੀਕਾ}}|distributor=20th ਸੈਂਚਰੀ ਫੌਕਸ|studio={{plainlist| * ਫੌਕਸ 2000 ਪਿਕਚਰਜ਼ * ਟੈਂਪਲ ਹਿੱਲ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ * ਟੀਐਸਜੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ }}|cinematography=ਬੇਨ ਰਿਚਰਡਸਨ|image=The Fault in Our Stars (Official Film Poster).png|music={{plainlist| * ਮਾਈਕ ਮੋਗੀਸ * ਨੇਟ ਵਾਲਕੋਟ }}|starring={{plainlist| * [[ਸ਼ੈਲਿਨ ਵੁਡਲੀ]] * ਐਨਸਲ ਐਲਗਰਟ * ਲੌਰਾ ਡਰਨ * ਸੈਮ ਟ੍ਰਾਮਲ * ਨੈਟ ਵੁਲਫ਼ * ਵਿਲੇਮ ਡੈਫੋ }}|based on={{based on|''[[ਦਾ ਫਾਲਟ ਇਨ ਆਵਰ ਸਟਾਰਸ (ਨਾਵਲ)|ਦਾ ਫਾਲਟ ਇਨ ਆਵਰ ਸਟਾਰਸ]]''|[[ਜੌਨ ਗ੍ਰੀਨ (ਲੇਖਕ)|ਜੌਨ ਗ੍ਰੀਨ]]}}|screenplay={{plainlist| * ਸਕਾਟ ਨਿਊਸਟਾਡੇਟਰ * ਮਾਈਕਲ ਐਚ. ਵੇਬਰ }}|producer={{plainlist| * ਵਿੱਕ ਗੌਡਫਰੇ * ਮਾਰਟੀ ਬੋਵਨ }}|director=ਜੋਸ਼ ਬੁਨੇ|caption=ਪੋਸਟਰ|alt=|gross=$307.2{{nbsp}}million<ref name="BOM" />}} '''''ਦਾ ਫਾਲਟ ਇਨ ਆਵਰ ਸਟਾਰਸ  '''''2014 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇਕ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਜੌਹਨ ਗਰੀਨ ਦੇ [[ਦਾ ਫਾਲਟ ਇਨ ਆਵਰ ਸਟਾਰਸ (ਨਾਵਲ)|ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ]] 'ਤੇ ਬਣੀ ਹੈ ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੋਸ਼ ਬਰੂਨੀ ਹਨ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ [[ਸ਼ੈਲਿਨ ਵੁਡਲੀ]], ਐਨਸਲ ਐਲਗਰਟ, ਨੌਟ ਵਾਲਫ, ਲੌਰਾ ਡਰਨ, ਸੈਮ ਟਰੈਮੈਲ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਡਾੳਫੇ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਹਨ ਵੂਡਲੀ ਨੇ ਹੇਜ਼ਲ ਗਰੇਸ ਲੈਂਕਾਸਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹੈ ਉਹ 16 ਸਾਲਾਂਦੀ ਇਕ ਕੈਂਸਰ ਮਰੀਜ਼ ਹੈ ਉਸਦੇ ਘਰ ਦੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਬਰਨ ਇਕ ਸਪੋਰਟ ਗਰੁਪ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇਕ ਹੋਰ ਕੈਂਸਰ ਮਰੀਜ਼ ਅਗਸਤਸ ਵਾਟਰਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾ ਫਾਲਟ ਇਨ ਆਵਰ ਸਟਾਰਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ 20ਵੀਂ ਸੈਂਚਰੀ ਫੋਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਫੌਕਸ 2000, ਨੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ 26 ਅਗਸਤ, 2013 ਨੂੰ ਪੈਟਸਬਰਗ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਅਕਤੂਬਰ 16, 2013 ਨੂੰ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਐਮਸਟਰਮਾਡਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਪਿਟਸਬਰਗ ਨੇ ਇਨਨੇਡੀਅਨਪੋਲਿਸ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਦੁੱਗਣਾ ਕੀਤਾ, ਨਾਵਲ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਐਸਟਮਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਾਲਟ ਇਨ ਆਵਰ ਸਟਾਰਜ਼ ਨੂੰ 6 ਜੂਨ, 2014 ਨੂੰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਲਈ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵੁਡਲੀ ਅਤੇ ਐਲਗੌਰਟ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ. ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਬਲਾਕਬੈਸਟਰ ਵੀ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ $ 12 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਜਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ $ 307 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ 16 ਸਤੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ ਬਲਿਊ-ਰੇ ਅਤੇ ਡੀਵੀਡੀ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਲ ਘਰੇਲੂ ਵਿਡੀਓ ਵਿਕਰੀਆਂ ਵਿਚ 42 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="The Numbers">{{cite web|url=http://www.the-numbers.com/movie/Fault-in-Our-Stars-The#tab=summary|title=The Fault in Our Stars (2014)|website=The Numbers.|publisher=Nash Information Services, LLC.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160918191530/http://www.the-numbers.com/movie/Fault-in-Our-Stars-The|archivedate=18 September 2016|accessdate=10 August 2016}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਹੇਜ਼ਲ ਗ੍ਰੇਸ ਲੈਨਕੈਸਟਰ ਇੰਡਿਆਨਅਪੋਲਿਸ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਟਰਮੀਨਲ ਥਾਈਰੋਇਡ ਕੈਂਸਰ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਫਰੈਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਕਸਰ ਰੋਗੀ ਸਹਾਇਤਾ ਗਰੁੱਪ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਇਕੋ ਗੱਲ ਤੋਂ ਗੁਜਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੇਜ਼ਲ ਔਗਸਤਸ ਵਾਟਰਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਸੋਹਣਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਹੈ ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਇਕ ਲੱਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ। ਉਹ ਹੈਜ਼ਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਂਕਾਂ ਤੇ ਬੰਧਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਹੇਜ਼ਲ ਨੇ ਇਕ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਅਫਸੈੱਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੰਨਾ ਨਾਮਕ ਕੈਂਸਰ-ਲੜਕੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਸਟਸ ਨੇ ਹੇਜ਼ਲ ਕਾਊਂਟਰ ਬਿਪੁਰਜੈਂਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਹਫਤਿਆਂ ਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਫਾਲੋ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ. ਅਗਸਤਸ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਚਾਨਕ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਕ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਹੇਜ਼ਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਵਲ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਲੇਖਕ, ਪੀਟਰ ਵੈਨ ਹਟਨ (ਵਿਲੀਮ ਡਾਫੋ), ਨੇਵਲ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਐਮਸਟਰਡਮ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਗਸਤਸ ਹੇਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਵੈਨ ਹੈਟਨ ਦੇ ਸਹਾਇਕ, ਲਿਡਵਿਜ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਨ ਹੂਟਨ ਨਾਲ ਈ-ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਪੱਤਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅੰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਲਈ। ਵੈਨ ਹਉਟਨ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਹੇਜ਼ਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਐਮਸਟਰਡਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਰੈਨੀ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਔਗੂਸਤਸ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ "ਕਨੇਡਾ ਦੀ ਇੱਛਾ" ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਮੇਕ-ਏ-ਵਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਹੇਜ਼ਲ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਵਰਲਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਗਸਤਸ ਅਤੇ ਹੇਜ਼ਲ ਪਿਕਨਿਕ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਔਸਟਸਸਸ ਨੇ ਹੈਜ਼ਲ ਨੂੰ ਅਮੇਸਟਰਡਮ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਡਾਕਟਰੀ ਝਟਕਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਜ਼ਲ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸੰਮ੍ਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੇਜ਼ਲ ਅਤੇ ਆਗਸੁਸ ਐਮਸਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਨ ਹੈਟਨ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਵ-ਅਦਾਇਗੀ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਣੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਔਗਸਟਸ ਨੇ ਹੇਜ਼ਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੀ ਦੁਪਹਿਰ, ਉਹ ਵੈਨ ਹੈਟਿਨ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਲਕੋਹਲ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੈ। ਲਿਡਿਵਜ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੈਨ ਹਟਨ ਦੇ ਮੀਨੰਗ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਲ ਨੂੰ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਜਵਾਬ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਛੱਡਦੀ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਦੁਖੀ। ਲਿਡਵੇਜ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਰਬਾਦ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਮੌਜ਼ੂਦਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਫ਼ਰ ਐਨੀ ਫਰੈਂਕ ਹਾਊਸ ਤੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਲ ਘਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੈਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਅਗਸਤਸ ਨੇ ਹੇਜ਼ਲ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰਮੀਨਲ ਹੈ। ਹੇਜ਼ਲ ਦਿਲ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨਾ ਕਿ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਬੇਯਕੀਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨਡਿਯਨਅਪੋਲਿਸ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਔਗੂਸਟਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਈਸੀਯੂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਔਗੂਸਤਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਇਸਹਾਕ ਅਤੇ ਹੇਜ਼ਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ-ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਹੇਜ਼ਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ "ਮੈਨੂੰ ਗਿਣਾਈ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ।" ਅੱਠ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਅਗਸਤਸ ਮਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੇਜ਼ਲ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਵੇਲੇ ਵੈਨ ਹੈਟਨ ਨੂੰ ਲੱਭਣ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਗਸਟਸ ਨੇ ਇਹ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਗਾੜ ਵਾਲੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ-ਸੰਸਕਾਇਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ. ਵੈਨ ਹਉਟਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਆਨਾ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਲੁਕੇਮੀਆ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੈਜ਼ਲ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਇਕ ਟੁਕੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਹਿ ਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸਹਾਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇਜ਼ਲ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਔਗੂਸਟਸ ਨੇ ਵੈਨ ਹੈਵੈਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ eulogy ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਾਗਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਾਅਨ 'ਤੇ ਤਾਰੇ' ਤੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਗੁਸਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਓਕੇ" === ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ === ਸਾਡੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਫਾਲਟ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ $ 124.9 ਮਿਲੀਅਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 18.23 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ $ 307.2 ਮਿਲੀਅਨ ਕਮਾੲੇ।<ref name="BOM">{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=faultinourstars.htm|title=The Fault In Our Stars (2014)|publisher=Box Office Mojo|accessdate=November 11, 2014}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ooi8bufz7u5r6kzp8axibehkj0fc73t 0 105301 847151 676828 2026-09-23T15:00:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847151 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਡੈੱਡਪੂਲ | image = Deadpool poster.jpg | alt = Official poster shows the title hero Deadpool in his traditional red and black suit and mask with his arms crossed, and the film's name, credits and billing below him. | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਟਿਮ ਮਿਲਰ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਟਿਮ ਮਿਲਰ]] | producers = {{Plain list| * [[ਸਾਈਮਨ ਕਿਨਬਰਗ]] * [[ਰਿਆਨ ਰੇਨਲਡਸ]] * [[ਲੌਰੈਨ ਸ਼ੂਲਰ ਡੌਨਰ]] }} | writers = {{Plain list| * [[ਰ੍ਹੈਟ ਰੀਸ]] * [[ਪੌਲ ਵਰਨਿਕ]] }} | based on = {{Based on|[[ਡੈੱਡਪੂਲ]]|[[ਫ਼ਾਬੀਆਨ ਨਿਸੀਜ਼ਾ]]|[[ਰੌਬ ਲੀਫ਼ੈਲਡ]]}} | starring = {{Plain list| * <!-- ALREADY LINKED ABOVE -->ਰਿਆਨ ਰੇਨਲਡਸ<!-- ALREADY LINKED ABOVE --> * [[ਮੋਰੇਨਾ ਬਕਾਰਿਨ]] * [[ਐਡ ਸਕਰੀਨ]] * [[ਟੀ. ਜੇ. ਮਿਲਰ]] * [[ਜੀਨਾ ਕੈਰਾਨੋ]] * [[ਬ੍ਰਿਆਨਾ ਹਿਲਡੇਬਰਾਂਡ]] * [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਕੈਪੇਸਿਸ]] <!-- PER POSTER BILLING, PLUS KAPICIC PER DISCUSSIONS --> }} | music = [[ਟੌਮ ਹੌਲਕਨਬੌਰਗ]] | cinematography = ਕੈਨ ਸੈਂਗ | editing = [[ਜੂਲੀਅਨ ਕਲਾਰਕ]] | production companies = {{Plain list| * [[ਮਾਰਵਲ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] * [[ਕਿਨਬਰਗ ਜੈਨਰ]] * [[ਦ ਡੌਨਰਜ਼ ਕੰਪਨੀ]] }} | distributor = [[20ਵੀਂ ਸੈਂਚਰੀ ਫ਼ੌਕਸ]] | released = {{Film date|2016|02|08|[[ਲੇ ਗਰਾਂਡ ਰੈਕਸ]]|2016|02|12|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | runtime = 108 ਮਿੰਟ<!-- Theatrical runtime: 107:59 --><ref name="BBFC">{{cite web|url=http://bbfc.co.uk/releases/deadpool-film|title=''Deadpool'' (15)|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=January 31, 2016|accessdate=November 18, 2016|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006114412/http://www.bbfc.co.uk/releases/deadpool-film|url-status=dead}}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $58 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="BOM">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=deadpool2016.htm|title=Deadpool (2016)|publisher=[[Box Office Mojo]]|accessdate=December 21, 2016}}</ref> | gross = $783.1 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="BOM" /> }} '''ਡੈੱਡਪੂਲ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]; Deadpool) ਸਾਲ 2016 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਸੂਪਰਹੀਰੋ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ [[ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ]] ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।। ਇਹ [[ਐਕਸ-ਮੈਨ]] ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਭਾਗ ਹੈ।। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਟਿਮ ਮਿਲਰ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਨੂੰ [[ਰ੍ਹੈਟ ਰੀਸ]] ਅਤੇ [[ਪੌਲ ਵਾਰਨਿਕ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="ReeseShort2">{{cite tweet|first=Rhett|last=Reese|authorlink=Rhett Reese|user=@RhettReese|number=838076600457428992|title=The idea was to give theater-goers and internet users slightly different treats.|date=March 4, 2017|accessdate=June 4, 2017|archiveurl=https://www.webcitation.org/6qxMYoSAO?url=https://twitter.com/RhettReese/status/838076600457428992|archivedate=June 4, 2017|deadurl=no}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਰਿਆਨ ਰੇਨਲਡਸ]], [[ਮੋਰੇਨਾ ਬਕਾਰਿਨ]], [[ਐਡ ਸਕਰੀਨ]], [[ਟੀ. ਜੇ. ਮਿਲਰ]], [[ਜੀਨਾ ਕੈਰਾਨੋ]], [[ਲੈਸਲੀ ਯੁਗੈਮਸ]], [[ਬ੍ਰਿਆਨਾ ਹਿਲਡੇਬਰਾਂਡ]] ਅਤੇ [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਕੈਪੇਸਿਸ]] ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਡੈੱਡਪੂਲ ਵਿੱਚ, [[ਵੈਡ ਵਿਲਸਨ]] ਉਸ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਫ਼ਰਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ''ਡੈੱਡਪੂਲ'' ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਨਿਊ ਲਾਈਨ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਰਚ 2005 ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਲਾਈਨ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਬਦਲ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਤੇ 20ਵੀਂ ਸੈਂਚਰੀ ਫ਼ੌਕਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਵਿਖਾਈ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੇਨਾਲਡਸ ਲਗਭਗ ਇਹੀ ਕਿਰਦਾਰ [[ਐਕਸ-ਮੈਨ ਔਰੀਜਨ: ਵੌਲਵਰੀਨ]] ਵਿੱਚ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਫ਼ੌਕਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਅਪਰੈਲ 2011 ਵਿੱਚ ਮਿਲਰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।<ref name="CinemaCon2016">{{cite news|url=https://variety.com/2016/film/news/deadpool-2-ryan-reynolds-1201753693/|title=‘Deadpool 2’ Confirmed With Ryan Reynolds, Director Tim Miller Returning|last=Lang|first=Brent|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=April 14, 2016|accessdate=April 15, 2016|archiveurl=https://www.webcitation.org/6qgi5weK5?url=http://variety.com/2016/film/news/deadpool-2-ryan-reynolds-1201753693/|archivedate=May 24, 2017|deadurl=no|df=mdy-all}}</ref> ਪਰ ਜੁਲਾਈ 2014 ਨੂੰ ਮਿਲਰ ਅਤੇ ਰੇਨਾਲਡਸ ਦੁਆਰਾ ਸੀਜੀਆਈ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਜੈਨੇਰੇਟਿਡ ਇਮੇਜ) ਟੈਸਟ ਫ਼ੁਟੇਜ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲੀਕ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੇ ਨਤੀਜੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਫ਼ੌਕਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਵਧੇਰੇ ਕਾਸਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2015 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਮੂਲ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਦੇ ਲਈ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]] ਸਥਿਤ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ [[ਆਈਮੈਕਸ]], [[ਡੀਐਲਪੀ]], [[ਡੀ-ਬੌਕਸ]], ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਫ਼ਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਦੀ ਦੀ ''ਆਰ'' ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਮੀਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੇਨਾਲਡਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਚਲਾਊ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੇ ਵੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref name="GreenLight">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/deadpool-sequel-works-863418|title='Deadpool' Sequel Already in the Works|last=Kit|first=Borys|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=February 9, 2016|accessdate=February 10, 2016|archiveurl=https://www.webcitation.org/6qgi2k3aY?url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/deadpool-sequel-works-863418|archivedate=May 24, 2017|deadurl=no|df=mdy-all}}</ref> === ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਨ (ਡਬਿੰਗ) === * ਡਬ ਵਰਜ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਲ: 12 ਫ਼ਰਵਰੀ, 2016 <small>([[ਸਿਨੇਮਾ]])</small>, 12 ਮਈ, 2016 <small>(ਹੋਮ ਮੀਡੀਆ)</small> * ਮੀਡੀਆ/ਮਾਧਿਅਮ: [[ਸਿਨੇਮਾ]]/ਵੀਸੀਡੀ/[[ਡੀਵੀਡੀ]]/[[ਬਲੂ-ਰੇ]]/ਡਿਜੀਟਲ * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ: [[ਮੋਨਾ ਘੋਸ਼ ਸ਼ੈੱਟੀ]] / [[ਕਲਪੇਸ਼ ਪਾਰੇਖ]] * ਅਨੁਵਾਦ: [[ਨਿਰੂਪਮਾ ਕਾਰਤਿਕ]] * ਉਤਪਾਦਨ: [[ਸਾਊਂਡ ਐਂਡ ਵਿਜ਼ਨ ਇੰਡੀਆ]] * ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਬਿੰਗ: [[ਤਾਮਿਲ]]/[[ਤੇਲੁਗੂ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{commons category|Deadpool (film)}} * {{Official website|http://www.foxmovies.com/movies/deadpool}} * {{IMDb title|1431045}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 5sqriyrj1yle1h3jon6shf0o8jvytkf 0 105308 847337 708911 2026-09-24T02:30:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847337 wikitext text/x-wiki '''ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦਾ ਬੀਸਟ''' (''ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ'') ਇੱਕ 1991 ਅਮਰੀਕੀ [[ਐਨੀਮੇਟਡ]] ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਟਿਕ [[ਫੈਨਟੈਸੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਵਾਲਟ ਡਿਜਨੀ]] ਫੀਚਰ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਲਟ ਡਿਜੀਨੀ ਪਿਕਚਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਿਜਨੀ ਰੀਨੇਸੈਂਸ ਸਮੇਂ 30 ਵੀਂ ਡਿਜਨੀ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਫੀਚਰ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ ਹੋਈ ਤੀਜੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਇਹ ਜ਼ੈੱਨ-ਮੈਰੀ ਲੇਪਿਨਸ ਡੀ ਬੇਆਮੋਂਟ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਫੈਕਲਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਜੀਨ ਕੋਕਟਯੂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ 1946 ਦੀ ਫਰੈਂਚ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਬਿਊਟੀ ਏੰਡ ਦਾ ਬੀਸਟ (ਰੌਬੀ ਬੇਨਸਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈ ਜੋ ਜਾਦੂਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਲਈ ਸਜ਼ਾ, ਅਤੇ ਬੇਲੇ (ਪੇਜੇ ਓਹਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਣਨ ਲਈ, ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਬੇਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਅਤੇ ਮੋਜ਼ੇਕਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਟਲ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਾਨਵਰ ਸਦਾ ਲਈ ਇੱਕ ਅਦਭੁੱਤ ਰਹੇਗਾ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰਿਚਰਡ ਵ੍ਹਾਈਟ, ਜੈਰੀ ਔਰਬੈਚ, ਡੇਵਿਡ ਓਗਡਿਨ ਸਟੀਅਰਜ਼ ਅਤੇ ਐਂਜਲਾ ਲੈਂਬਸਰੀ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Beauty and the Beast">{{Cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/68299/Beauty-And-The-Beast/full-credits.html|title=Beauty and the Beast|website=[[Turner Classic Movies]]|access-date=May 9, 2016|archive-date=ਜੁਲਾਈ 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726191025/http://www.tcm.com/tcmdb/title/68299/Beauty-And-The-Beast/full-credits.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.toacorn.com/news/2007/0802/dining_and_entertainment/048.html |title=Toacorn.com: Dining and Entertainment section: "''Beauty and the Beast'' stellar" Play review |access-date=2018-04-10 |archive-date=2008-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080708215712/http://www.toacorn.com/news/2007/0802/dining_and_entertainment/048.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Le Prince de Beaumont|first=Jeanne-Marie|year=1783|title=Containing Dialogues between a Governess and Several Young Ladies of Quality Her Scholars|url=http://www.pitt.edu/~dash/beauty.html|journal=The Young Misses Magazine|edition=4|location=London|volume=1|pages=45–67}}</ref> ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਨੇ ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦਾ ਬੀਸਟ ਨੂੰ 1930 ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਅਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਦੀ ਲਿਟਲ ਮਰਮੀਪੇ (1989) ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਨੇ ਪਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਚਰਡ ਪੁਰੂਰਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਗੀਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ। ਡਿਜਨੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੇਫ਼ਰੀ ਕੈਟਜ਼ਨਬਰਗ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੜਡਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਲਿਟਲ ਮੈਮਿਮੇਡ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਸਮਰੂਪ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਗੈਰੀ ਟ੍ਰ੍ਰੈਡਡੇਲ ਅਤੇ ਕਿਰਕ ਵਾਈਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਡਾ ਵੂਲਵਰਟਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਜਰ ਐਲੇਰਜ਼ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸ। ਗੀਤਕਾਰ ਹਾਵਰਡ ਅਸ਼ਮੈਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐਲਨ ਮੇਨਕੇਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਮੈਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਟਿਲੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦਾ ਬੀਸਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 29 ਸਤੰਬਰ, 1991 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਧੂਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 13 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਐਲ ਕੈਪਟਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਵਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ $ 425 ਮਿਲੀਅਨ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ $ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਜਟ 'ਤੇ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ - ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਕਾਮੇਡੀ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ. ਇਹ 64 ਵੀਂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪਦਵੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮੂਲ ਸਕੋਰ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮੂਲ ਗੀਤ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਮੂਲ ਗੀਤ ਲਈ ਵਾਧੂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਧੀਆ ਸਾਊਂਡ ਅਪ੍ਰੈਲ 1994 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਡਿਡੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੇ ਦੋ ਸਿੱਧਾ-ਤੋਂ-ਵੀਡੀਓ ਫਾਲੋਪਸ: ਬੈਟਰੀ ਐਂਡ ਦਿਸਟ: ਦਿ ਐਨੇਚੇਂਟ ਕ੍ਰਿਸਮਸ (1997) ਅਤੇ ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦਿ ਬੀਸਟ: ਬੇਲਸ ਦੀ ਮੈਜਿਕਲ ਵਰਲਡ (1998) ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪਿਨ-ਆਫ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼, ਸਿੰਗ ਮੀ ਏ ਸਟਰੀਮ ਵਿਦ ਬੈਲੇ।  ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਆਈਐਮਏਕਸ ਵਰਜਨ 2002 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ "ਹਿਊਮਨ ਅਗੇਂਡਾ", ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੰਕਲਪ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ "ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਜਾਂ ਸੁਹਜਵਾਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ" ਹੋਣ ਲਈ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਜਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਬਚਾਅ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਦੇ 3D ਰੀਲਿਜ਼ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ 3D ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਿੱਲ ਕੰਡੇਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਰੀਮੇਕ 17 ਮਾਰਚ, 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ew.com/article/2011/10/04/disney-3d-beauty-beast-mermaid|title='Beauty and the Beast', 'The Little Mermaid', 'Finding Nemo', 'Monsters, Inc.' get 3-D re-releases|last=Smith|first=Grady|date=October 4, 2011|website=Entertainment Weekly|access-date=October 27, 2011}}</ref> == ਰੀਲੀਜ਼ == ਵਾਲਟ ਡਿਜਨੀ ਕੰਪਨੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧੂਰਾ ਸੰਸਕਰਣ 29 ਸਿਤੰਬਰ, 1991 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ "ਕੰਮ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ" ਅਧੀਨ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਭਗ 70% ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਸਟੋਰੀਬੋਰਡ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲ ਟੈਸਟ ਬਾਕੀ ਬਚੇ 30% ਦੇ ਬਦਲਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪੜਾਅ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਏ ਸਨ। ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਬਿੱਟ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ 10 ਮਿੰਟ ਦੀ ਉੱਚੀ ਉੱਚਾਈ ਮਿਲੀ। 1992 ਦੀ ਕਨੇਜ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਫ਼ਿਲਮ 13 ਨਵੰਬਰ, 1991 ਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਅਲ ਕਾਪੀਨ ਥੀਏਟਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ 22 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਮਿਤ ਰੀਲਿਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="nyfilmfesitivallatimes">{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/1991-08-17/entertainment/ca-693_1_new-york-film-festival|title=Unfinished 'Beauty' to Make Splashy Debut: Movies: The New York Film Festival will premiere Disney's animated work-in-progress on Sept. 29.|last=Haithman|first=Diane|date=August 17, 1991|work=Los Angeles Times|access-date=June 18, 2013|publisher=Los Angeles Times}}</ref><ref name="filmfestivalnytimes">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/08/19/movies/at-the-new-york-film-festival-works-on-art.html|title=At the New York Film Festival, Works on Art|last=Honan|first=William H.|date=August 19, 1991|work=The New York Times|access-date=June 18, 2013|publisher=The New York Times Company}}</ref><ref name="beautyreviewjournal">{{Cite web|url=http://www.reviewjournal.com/entertainment/arts-culture/more-20-years-after-beauty-and-beast-paige-ohara-still-remembered-voice|title=More than 20 years after 'Beauty and the Beast,' Paige O'Hara still remembered as voice of Disney princess|last=Cling|first=Carol|date=April 21, 2013|website=Las Vegas Review-Journal|publisher=Stephens Media LLC|access-date=June 18, 2013|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425082850/http://www.reviewjournal.com/entertainment/arts-culture/more-20-years-after-beauty-and-beast-paige-ohara-still-remembered-voice|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/f3c5b65c-be71-4f69-a7ae-19bc7a8aae65/year/1992.html|title=Beauty and the Beast|website=Festival de Cannes|access-date=August 16, 2009|archive-date=ਜੂਨ 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617124649/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/f3c5b65c-be71-4f69-a7ae-19bc7a8aae65/year/1992.html|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਡਿਜ਼ਨੀ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫੀਚਰ ਦੀ ਸੂਚੀ  * ਪਿਕਨਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਡਿਨੀਜ਼ਨ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਨੋਟਸ == {{notes}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] dg003hfepy0w25xaut55jjvfg68mp87 0 105346 847135 676825 2026-09-23T13:36:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847135 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਡਰਟੀ ਡਾਂਸਿੰਗ | image = Dirty Dancing.jpg | alt = | caption = ਪੋਸਟਰ | director = ਐਮਿਲ ਅਰਡੋਲਿਨੋ | producer = ਲਿੰਡਾ ਗੋਟਲੀਏ | writer = ਐਲੀਨੋਰ ਬਰਗਸਟੇਨ | starring = {{Plainlist | * ਪੈਟਰਿਕ ਸਵਾਏਜ਼ * ਜੈਨੀਫਰ ਸਲੇਟੀ * ਜੈਰੀ ਔਰਬੈਕ * ਸਿੰਥਿਆ ਰ੍ਹੋਡਸ }} | music = {{Plainlist| * [[ਜੌਨ ਮੌਰਿਸ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜੌਨ ਮੌਰਿਸ]] * ਏਰਿਚ ਬੂਲਿੰਗ }} | cinematography = ਜੈਫਰੀ ਜੂਰ | editing = ਪੀਟਰ ਸੀ. ਫਰੈਂਕ | studio = ਮਹਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਿਮਿਟਡ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ | distributor = ਵੈਸਟ੍ਰੋਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ | released = {{Film date|1987|08|21}} | runtime = 100 ਮਿੰਟ <!--Theatrical runtime: 100:14--><ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/dirty-dancing-1970-7 | title=''DIRTY DANCING'' (15) | work=British Board of Film Classification | date=July 20, 1987 | accessdate=July 8, 2015 | archive-date=ਜੁਲਾਈ 9, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150709134338/http://bbfc.co.uk/releases/dirty-dancing-1970-7 | url-status=dead}}</ref> | country = ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $60 ਲੱਖ | gross = $214 ਮਿਲੀਅਨ }} '''''ਡਰਟੀ ਡਾਂਸਿੰਗ''''' , ਐਲੀਨੋਰ ਬਰਸਟਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ 1987 ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਡਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਮਿਲ ਅਰਡੋਲਿਨੋ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਸਵਾਏਜ ਅਤੇ ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਗ੍ਰੇ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਨਥੀਆ ਰੋਡਸ ਅਤੇ ਜੈਰੀ ਔਰਬਾਖ਼ ਵੀ ਹਨ।  ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਟੂਡੀਓ, ਵੈਸਟਰੋਨ ਪਿਕਚਰਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਘੱਟ ਬਜਟ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਡਰਟੀ ਡਾਂਸਿੰਗ ਇੱਕ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ। 2009 ਤੋਂ, ਇਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ $ 214 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। <ref name="singh-2010">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/6193195/Patrick-Swayze-the-man-who-inspired-a-generation-of-women-to-dance-has-died.html|title=Patrick Swayze, the man who inspired a generation of women to dance, has died|last=Singh, Anita|date=September 16, 2009|work=The Telegraph|access-date=January 9, 2010|location=London}}</ref> ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਵਿਡੀਓ 'ਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ,ਅਤੇ ਜਿੰਮੀ ਆਇਨਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਡਰਟੀ ਡਾਂਸਿੰਗ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਨੇ ਦੋ ਮਲਟੀ-ਪਲੈਟੀਨਮ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ "(ਆਈ 'ਵ ਹੈਡ) ਦੀ ਟਾਈਮ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਲਾਈਫ", ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਕਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮੂਲ ਗੀਤ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਡਿਊਟ ਲਈ ਗਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿਤਿਆ। <ref>{{Cite news|title=Save the Last Dirty Dance for the Revival; Movies: 'Dirty Dancing,' the Catskills love story with forbidden footwork, steps out again for its 10th birthday.|last=Craughwell, Kathleen|date=August 18, 1997|work=Los Angeles Times}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕਾਰਨ 2004 ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ, ਡਰਟੀ ਡਾਂਸਿੰਗ: ਹਵਾਨਾ ਨਾਈਟਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਵਰਜ਼ਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਕਮਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 2017 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਟੀਵੀ ਰੀਮੇਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="premiere">{{Cite web|url=http://www.broadwayworld.com/article/ABC-Announces-May-Premiere-Date-for-DIRTY-DANCING-Event-Movie-20170110|title=ABC Announces May Premiere Date for DIRTY DANCING Event Movie|last=Desk|first=TV News|date=10 January 2017|access-date=11 March 2017}}</ref> ਮੌਲਿਕ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਉਲਟ, ਰੀਮੇਕ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। == ਪਲਾਟ == 1963 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ, 17 ਸਾਲ ਦੀ ਫਰਾਂਸਿਸ "ਬੇਬੀ" ਹਾਊਸਮੇਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਛੁੱਟੀ ਕੈਲਰਮੈਨ (ਕੈਟਸਕਿਲ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਹੈ) ਛੁਟੀਆਂ ਮਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="nyt-kellerman">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/05/26/travel/footsteps-dirty-dancing-movie-30th-anniversary.html|title='Dirty Dancing': Where Kellerman's Came to Life|last=Genzlinger|first=Neil|date=May 26, 2017|work=The New York Times|access-date=February 8, 2018}}</ref> ਬੇਬੀ, ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੀ, ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੀਸ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਜੇਕ, ਮੈਕਸ ਕੈਲਰਮੈਨ, ਰਿਜੋਰਟ ਪ੍ਰੋਪਰਾਈਟਰ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਬੇਬੀ ਰਿਜੋਰਟ ਦੇ ਡਾਂਸ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ, ਜੌਹਨੀ ਕੈਸਲ ਤੇ ਮਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਜ਼ਨ ਬਿਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਟਾਫ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ "ਡਰਟੀ ਡਾਂਸਿੰਗ " ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੈ। ਉਤਸੁਕ ਬੇਬੀ ਜੌਹਨੀ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ, ਤੁਰਤ ਡਾਂਸ ਦਾ ਸਬਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਬੇਬੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਨੀ ਦੀ ਨਾਚ ਸਾਥੀ ਪੈਨੀ ਜੌਹਨਸਨ, ਇੱਕ ਔਰਤਬਾਜ਼ ਵੇਟਰ ਰਾਬੀ ਗੋਲਡ ਤੋਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਬੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਲੀਸਾ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੇਬੀ ਪੈਨੀ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਖਰਚ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਨ ਦੱਸੇ ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੈਨੀ ਆਖਰਕਾਰ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੈਨੀ ਆਪਣਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਡਾਂਸ ਮਿਸ ਕਰੇਗੀ ਅਗਰ ਉਹ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਪੈਨੀ ਅਤੇ ਜੌਨੀ ਦੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਜਬਤ ਹੋ ਜੈਗੀ। ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਬੀ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਭਰ ਦੇਵੇ। ਜੌਹਨੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਬੇਬੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਲੀ ਅਤੇ ਪੈਨੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੌਹਨੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਡਾਂਸ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੌਹਨੀ ਬੇਬੀ ਨੂੰ ਮਾਮਬੋ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਇਕੱਠੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜੀਬ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਸੈਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੇਬੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਿੱਖਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।  == ਕਲਾਕਾਰ == == ਸਾਊਂਡਟਰੈਕ == == ਉਤਪਾਦਨ == === ਪੂਰਵ-ਉਤਪਾਦਨ === === ਕਾਸਟਿੰਗ === === ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Otrada4.JPG|thumb|ਕੈਟਸਕਿੱਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਜੋਰਟ]] === ਉੱਤਰ-ਉਤਪਾਦਨ === == ਹੁੰਗਾਰਾ == === ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਹੁੰਗਾਰਾ === === ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ === [[ਤਸਵੀਰ:JenniferGrey.jpg|thumb|1988 ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਂ ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਗਰੇ]] == ਸੰਗੀਤ == == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] i07f70hyskv2fcvjgkxem5tij8mze7i 0 105525 847206 844611 2026-09-23T18:23:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847206 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Sprayed_weeds.jpg|thumb|250x250px|ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤੀ ਬੂਟੀ]] '''ਹਰਬੀਸਾਈਡਸ (ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ)''', '''''(ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Herbicides)''''' ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀਡ-ਕਿੱਲਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਚਾਹੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੁਣੀ ਗਏ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਫਸਲ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਰ ਅਨਚਾਹੇ ਨਦੀਨ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੈਰ-ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ (ਕਈ ਵਾਰ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿਚ ਕੁਲ ਵਜ਼ਨੂਕੇਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੌਦਾ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਚੋਣਵ / ਗੈਰ-ਚੋਣਤਮਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਰਕਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ (ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਤਪਾਦ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ), ਅਪਟੇਕ ਦਾ ਮਤਲਬ (ਚਾਹੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਜ਼ਬ ਹੋਵੇ , ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ), ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ (ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ)। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਲੂਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਟਲ ਲੂਣ ਜਿਹੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਥਨੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਕਾਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਜੰਗ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਕੁਦਰਤੀ ਪੌਦਾ ਹਾਰਮੋਨ ਦੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਨਮੂਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਟਾਰਗਿਟ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਦਖ਼ਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੈਵਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤੇ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼। ਕੁਝ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੂਲੀਆਸ (ਅਲੰਕ), ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੁੱਖ; ਕੁਦਰਤੀ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਏਲੇਲੋਪੈਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ - ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ - ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਨਟੈਗਰੇਟਿਡ ਪੈਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਹੋਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 2007 ਵਿਚ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿਚ, ਭਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਰ 300 ਫੀਸਦੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਰਤੋਂ, ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਸਨ। 2007 ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਖਪਤ ਲਗਭਗ $ 39.4 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ; ਜਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 40% ਵਿਕਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਫੰਗੀਸਾਈਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਨ। ਵਾੱਕਰੀ, ਗੋਦਾਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=EPAusage2011>EPA. February 2011 [http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/07pestsales/market_estimates2007.pdf Pesticides Industry. Sales and Usage 2006 and 2007: Market Estimates] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318232514/http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/07pestsales/market_estimates2007.pdf |date=2015-03-18 }}. Summary in press release [http://www.epa.gov/oppfead1/cb/csb_page/updates/2011/sales-usage06-07.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610183838/http://epa.gov/oppfead1/cb/csb_page/updates/2011/sales-usage06-07.html |date=2015-06-10 }} Main page for EPA reports on pesticide use is [http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/ here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111043227/http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/ |date=2011-01-11 }}.</ref> == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ / ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਗਰਮੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਰਸਾਇਣਕ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਪੱਧਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/228071686|title=Encyclopedia of environment and society|last=|first=|publisher=|others=Robbins, Paul, 1967-, Sage Publications.|year=|isbn=9781452265582|location=Thousand Oaks|pages=862|oclc=228071686}}</ref> == ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ == ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਐਕਸ਼ਨ ਕਲਾਸ ਦੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ (ਐੱਮ ਓ) ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਂਟ ਵਿਚਲੇ ਪਹਿਲੇ ਐਂਜ਼ਾਈਮ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜਾਂ ਬਾਇਓ ਕੈਮੀਕਲ ਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। == ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗ == [[ਤਸਵੀਰ:Herbicide_spraying,_Carlson_Waterfowl_Production_Area_in_LaMoure_County,_ND.jpg|thumb|ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਵਿਚ ਇਕ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਸਪਰੇਅ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕ<br /> ]] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ-ਅਧਾਰਤ ਸਪਰੇਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਾਊਂਡ ਉਪਕਰਣ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂਮਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਸਪਰੇਅਰਾਂ ਰਾਹੀਂ 60 ਤੋਂ 120 ਫੁੱਟ (18 ਤੋਂ 37 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪਰੇਅ ਨੋਜਲਸ 20-30 ਇੰਚ (510-760 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟੱਪਡ, ਹੈਂਡ ਹੈਂਡ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘੋੜਾ-ਖਿੱਚਿਆ ਸਪਰੇਅਰ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ, ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਜਾਂ ਏਰੀਪਲਾਂ, ਜਾਂ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਰਸਾਇਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ) ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਏਰੀਅਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  == ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਐਕਸਪੋਜਰ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵਿਆਪਕ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਵਿਕਸਤਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਮੜੀ ਦੀ ਧੱਫੜਾਂ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਕਈ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹਮਲਾਵਰ ਦਾ ਰਾਹ ਇਰਾਦਤਨ ਜਾਂ ਬੇਧਿਆਨੀ ਸਿੱਧਿਆਂ ਖਪਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗਲਤ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਏਰੀਅਲ ਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਲੇਬਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣੇ ਦੀ ਖਪਤ ਤੋਂ। ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੁਝ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਲੀਚਿੰਗ ਜਾਂ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭੂਰਾ ਪੈਣ ਜਾਂ ਦੂਰ ਦੇ ਸਤਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਤੂਫਾਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ (ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ) ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਜੋ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਲਈ ਸੋਜ਼ਾਇਤੀ ਜਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੀਮਤ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਮਿੱਟੀ ਹੈ। ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜੋ ਕਿ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਮਜ਼ਬੂਤੀ (ਡਿਗਰੇਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ) ਅਤੇ ਉੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲਤਾ।  <ref name="Smith1995">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bTDFaJfOBm8C&pg=PA245|title=Handbook of Weed Management Systems|last=Smith|date=18 July 1995|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-9547-4|pages=245–278|chapter=8: Fate of herbicides in the environment}}</ref> == ਰਹਿੰਦ == ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਦ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਅਕਸਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਉਸੇ ਸਾਈਟਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਦੀਨ ਦੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਲਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।<ref>{{cite journal | vauthors = Zhou Q, Liu W, Zhang Y, Liu KK | title = Action mechanisms of acetolactate synthase-inhibiting herbicides | journal = Pesticide Biochemistry and Physiology | volume = 89 | issue = 2 | date = Oct 2007 | pages = 89–96 | doi = 10.1016/j.pestbp.2007.04.004 | url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048357507000582 }}</ref> == ਆਮ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == === ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ === * 2,4-ਡੀ  * ਅਮੀਨੋਪਾਇਰਾਲਿਡ  * ਐਟਰਾਜਾਈਨ  * ਕਲੋਪੋਰਿਅਲਡ  * ਡਿਕੰਬਾ  * ਫਲੂਜ਼ੀਫ਼ੌਪ  * ਫਲੂਰੋਕ੍ਸੀਪਰ  * ਗਲਾਈਫੋਸੈਟ  * ਇਮਜੈਪੇਰ  * ਇਮਜੈਪਿਕ  * ਇਮਜ਼ਾਮੋ  * ਲਿਨਰੌਨ  * ਐਮਸੀਪੀਏ (2-ਮਿਥਾਈਲ -4-ਕਲੋਰੋਪਿਨੌਕਸੀਏਟਿਕ ਐਸਿਡ)  * ਮੈਟੋਲੈਕਰਰ  * ਪੈਰਾਕਿਟ  * ਪਿਕਲੋਰਾਮ  * ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰੇਟ  * ਟ੍ਰਾਈਲੋਪੀਟਰ  * ਫਲਜ਼ਾਸਫੁਰੋਨ ਅਤੇ ਮੈਟਸਫੁਰਾੌਨ-ਮਿਥਾਇਲ<ref>[http://www.herbiguide.com.au/Descriptions/hg_Fluazifop.htm Fluazifop]. Herbiguide.com.au. Retrieved 2013-03-05.</ref><ref>[http://pnwhandbooks.org/weed/agrichemicals/imazamox IMAZAMOX | Pacific Northwest Weed Management Handbook] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625105749/http://pnwhandbooks.org/weed/agrichemicals/imazamox |date=2012-06-25 }}. Pnwhandbooks.org. Retrieved 2013-03-05.</ref> === ਜੈਵਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ === * ਕੌਰਨ ਗਲੂਟਨ ਮੀਲ (CGM) <ref>{{cite journal|doi=10.1017/S0889189300008778|title=Corn gluten meal—a natural preemergence herbicide: Effect on vegetable seedling survival and weed cover|year=2009|last1=McDade|first1=Melissa C.|last2=Christians|first2=Nick E.|journal=American Journal of Alternative Agriculture|volume=15|issue=4|pages=189 }}</ref> * ਵਿਨੇਗਾਰ<ref>[http://ars.usda.gov/is/pr/2002/020515.htm Spray Weeds With Vinegar?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611043626/http://ars.usda.gov/is/pr/2002/020515.htm |date=2011-06-11 }}. Ars.usda.gov. Retrieved 2013-03-05.</ref> * ਭਾਫ਼ <ref>[http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/PESTNOTES/pn7441.html Weed Management in Landscapes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207135648/http://www.ipm.ucdavis.edu//PMG//PESTNOTES//pn7441.html |date=2012-12-07 }}. Ipm.ucdavis.edu. Retrieved 2013-03-05.</ref> * ਫਲੇਮ  * ਡੀ-ਲਿਮੋਨੇਏਨ (ਸਿਟਰਸ ਤੇਲ)<ref>{{cite journal|author1=Kolberg, Robert L. |author2=Lori J. Wiles|doi=10.1614/0890-037X(2002)016[0043:EOSAOC]2.0.CO;2|title=Effect of Steam Application on Cropland Weeds1|year=2002|journal=Weed Technology|volume=16|pages=43–49}}</ref>  * ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ  * ਮੋਨੋਕਰੀਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] 40jiqjjvatfzkiq283p9c34pkjw0a43 0 105555 847495 773733 2026-09-24T11:53:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847495 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image=Robert De Niro Cannes 2016.jpg |caption=2016 [[ਕੈਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਤੇ ਡੀ ਨੀਰੋ |birth_name=ਰਾਬਰਟ ਐਂਥਨੀ ਡੀ ਨੀਰੋ ਜੂਨੀਅਰ |birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1943|8|17}} |birth_place=[[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]], ਯੂ ਐੱਸ }} '''ਰਾਬਰਟ ਐਂਥਨੀ ਡੀ ਨੀਰੋ ਜੂਨੀਅਰ''' (/ də nɪəroʊ /; ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ, 1943) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਡਾਇਰੈਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਅਤੇ [[ਇਟਲੀ]] ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ।<ref name="web.archive.org">{{cite web|url=http://www.romacinemafest.it/ecm/web/fcr/en/home/international-rome-film-festival/past-editions/2006/news/content/de-niro-i-have-an-italian-passport-i-have-finally-come-home.0000.FCR-352|title=International Rome Film Festival – De Niro: "I have an Italian passport, I have finally come home"|date=December 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233200/http://www.romacinemafest.it/ecm/web/fcr/en/home/international-rome-film-festival/past-editions/2006/news/content/de-niro-i-have-an-italian-passport-i-have-finally-come-home.0000.FCR-352|archive-date=December 30, 2013|dead-url=yes}}</ref><ref name="femalefirst.co.uk">{{cite web|url=http://www.femalefirst.co.uk/celebrity/Robert%20De%20Niro-703.html|title=De Niro Will Get Italian Citizenship|work=femalefirst.co.uk}}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=hMD-U5YfKDs&t=29s</ref> '''ਡੀ ਨੀਰੋ''' ਨੂੰ 1974 ਦੀ ਫਿਲਮ '[[ਦ ਗੌਡਫਾਦਰ]] ਪਾਰਟ II' ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਟੋ ਕੋਰਲੀਓਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੋਰੇਸਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1980 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "[[ਰੈਗਿੰਗ ਬੁੱਲ]]" ਵਿੱਚ 1980 ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਲਾਮੋਟਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਏਫਆਈ ਲਾਈਫ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਸੀਸੀਲ ਬੀ ਡੈਮਿਲ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਡਰਲ ਆਫ ਫਿ੍ਰੀਡਮ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਡੀ ਨੀਰੋ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਖੇਡ ਡਰਾਮਾ "ਬੰਗ ਡ੍ਰਮ ਸਲੋਲੀ" (1973) ਅਤੇ ਸਕਾਰਸੀਜ਼ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਫਿਲਮ "[[ਮੇਨ ਸਟ੍ਰੇਟਜ਼]]" (1973) ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰਸ [[ਟੈਕਸੀ ਡ੍ਰਾਇਵਰ]] (1976) ਅਤੇ [[ਕੇਪ ਫੀਅਰ]] (1991) ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ Scorsese ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੇ ਮਾਈਕਲ ਸਿਮਿਨੋ ਦੇ ਵਿਅਤਨਾਮ ਜੰਗ ਡਰਾਮੇ [[ਦਿ ਡੀਅਰ ਹੰਟਰ]] (1978), ਪੈਨੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਨਾਟਕ [[ਅਵੇਕਨਿੰਗਜ਼]] (1990), ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਓ. ਰਸਲ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਾਂਟਾ [[ਸਿਲਵਰ ਲਾਈਨਿੰਗ ਪਲੇਬੁੱਕ]] (2012) ਲਈ ਹੋਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਕੋਰੇਸਜ਼ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਫਿਲਮ '[[ਗੁੱਡਫੈਲਾਸ]] (1990)' ਵਿਚ ਗੈਂਗਸਟਰ ਜਿਮੀ ਕਨਵੇਅ ਦੇ ਗਾਣੇ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ '[[ਦਿ ਕਿੰਗ ਆਫ ਕਾਮੇਡੀ]]' (1983) ਵਿਚ ਰੂਪਰੇਟ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਫਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bafta.org/awards/film/nominations/?year=1990|title=BAFTA Film Awards: 1990|date=February 11, 2014|publisher=Bafta.org|access-date=August 15, 2014|archive-date=ਮਈ 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110525123715/http://www.bafta.org/awards/film/nominations/?year=1990|url-status=dead}}</ref> ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੇ ਨਿਊ ਯੌਰਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ (1977), ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ਮਿਡਨਾਈਟ ਰਨ (1988), ਗੈਂਗਸਟਰ ਕਾਮੇਡੀ ਐਨਾਲਾਇਜ਼ ਦਿਸ (1999), ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਮੀਟ ਦ ਪੇਰੰਟ੍ਸ (2000), ਸੰਗੀਤ ਡਰਾਮੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਕਾਮੇਡੀ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਚਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ 1900 (1976), ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਟਾਈਮ ਇਨ ਅਮਰੀਕਾ (1984), ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ (1985), ਦਿ ਮਿਸ਼ਨ (1986), ਦ ਅਟਚੈਬਲਜ਼ (1987), ਹੀਟ ​​(1995), ਅਤੇ ਕੈਸੀਨੋ (1995) ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਪਰਾਧ ਡਰਾਮਾ ਏ ਬਰੋਨੈਕਸ ਟੇਲ (1993) ਅਤੇ ਜਾਸੂਸ ਫਿਲਮ ਦਿ ਗੁੱਡ ਸ਼ੇਫਰਡ (2006) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰਾਬਰਟ ਐਂਥਨੀ ਡੀ ਨੀਰੋ ਜੂਨੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ, 1943 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਮੈਨਹਤਨ ਬਰੋ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਐਡਮਿਰਲ ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਡੀ ਨੀਰੋ ਸੀਨੀਅਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name="vansha">{{Cite news|url=http://www.vanityfair.com/news/1987/10/robert-de-niro-life-story|title=The Shadow King|last=Bosworth, Patricia|date=February 3, 2014|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਡੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਮੂਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iG2BAwAAQBAJ&pg=PP1#v=onepage&q=%22Giovanni%20Di%20Niro%22&f=false|title=De Niro: A Life|last=Shawn Levy|date=2014|publisher=Crown Archetype}}</ref> ਡੀ ਨੀਰੋ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਸੀਟਾਟਾਊਨ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿਚ ਹਾਨ ਹੋਫਮੈਨ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੇ ਸਨ। ਡੀ ਨੀਰੋ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਵਿਲੇਜ ਅਤੇ ਲਿਟ੍ਲ ਇਟਲੀ ਦੇ ਮੈਨਹਾਟਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੁਰਨਾ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ' ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>Dougan, p. 10.</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੇਰੀਅਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇਕ ਬਾਲਗ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਬੀਮਾਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਉਸਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.adherents.com/people/pd/Robert_DeNiro.html|title=The religion of Robert De Niro, actor|website=adherents.com|access-date=February 16, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222257/http://www.adherents.com/people/pd/Robert_DeNiro.html|dead-url=yes}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=http://hollowverse.com/robert-de-niro/|title=Robert De Niro's Religion and Political Views|website=hollowverse.com|access-date=February 16, 2016}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iG2BAwAAQBAJ&pg=PP1#v=snippet&q=%22Donald%20Admiral%22&f=false|title=De Niro: A Life|last=Shawn Levy|date=2014|publisher=Crown Archetype}}</ref> ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੇ ਪੀਐਸ 41, ਛੇਵੀਂ ਗਰੇਡ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਮੈਨਹਟਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ ਲਿਟਲ ਰੈੱਡ ਸਕੂਲ ਹਾਊਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਉੱਪਰੀ ਸਕੂਲ ਐਲਿਸਬੈਟ ਇਰਵਿਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗਿਆ।<ref>Dougan, pp. 12–13.</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਂਵੀਂ ਕਲਾਸ ਲਈ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਆਰਟ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਇਕ ਜਨਤਕ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਗਿਆ।<ref>Dougan, pp. 13–14.</ref><ref name="baxter">{{Cite book|title=De Niro: A Biography|url=https://archive.org/details/denirobiography0000baxt|last=Baxter|first=John|publisher=HarperCollins|year=2002|isbn=978-0-00-257196-8}} pp. 37–38.</ref> ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮੈਕਬਰਨੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰੋਡਜ਼ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਨਾ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਲਈ "ਬੌਬੀ ਮਿਲਕ" ਦਾ ਉਪਨਾਮ, ਡੀ ਨੀਰੋ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਲਟਕਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨਭਰ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ ਉਸ ਦੀ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦ ਵਿਜ਼ਰਡ ਆਫ਼ ਆਜ਼ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕਵੀਡਲੀ ਸ਼ੇਰ ਖੇਡਿਆ।<ref name="Dougan, pp. 17-18">Dougan, pp. 17–18.</ref> ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਲੱਭਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਚਬੀ ਸਟੂਡਿਓ, ਸਟੈਲਾ ਐਡਲਰ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਰੀ, ਲੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗਜ਼ ਐਕਟਰਜ਼ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ। <ref name="Dougan, p. 17">Dougan, p. 17.</ref><ref name="tca">Stated on ''[//en.wikipedia.org/wiki/Inside_the_Actors_Studio Inside the Actors Studio]'', 1998</ref><ref>Dougan, p.15.</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜਿੰਦਗੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Robert_De_Niro_Cannes_2016_5.jpg|thumb|ਡੇ ਨੀਰੋ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਗ੍ਰੇਸ ਹਾਈਟੋਵਰ 2016 ਵਿਚ।<br /> ]] === ਪਰਿਵਾਰ === ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦਿਆਨਨ ਅਬੌਟ ਨਾਲ 1976 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਫਾਈਲ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹਨ ਜੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਐੱਬਟ ਦੀ ਧੀ ਡਰੀਨਾ ਡੇ ਨੀਰੋ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਡੀ ਨੀਰੋ ਦੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪੁੱਤ ਹਾਰੂਨ ਕੇਂਡ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਨ ਹੈਨਰੀ ਡੇ ਨੀਰੋ ਨੂੰ ਇਟਰੌ ਗਰੱਭਧਾਰਣ ਨਾਲ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ ਟਾਕੀ ਸਮਿਥ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਸਬੰਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.elliman.com/rad|title=New York Real Estate – Prudential Douglas Elliman|publisher=Elliman.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070502175157/http://www.elliman.com/RAD|archive-date=May 2, 2007|dead-url=yes|access-date=January 9, 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://connection.ebscohost.com/c/articles/9512093006/toukie-smith-actor-robert-de-niro-become-parents-twins|title=Toukie Smith and actor Robert De Niro become parents of twins|date=October 20, 1995|website=Jet|page=36|access-date=December 19, 2010}}</ref> 1997 ਵਿਚ, ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਰਬਲਟੋਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਪਤਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਗ੍ਰੇਸ ਹਾਈਟਵਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਐਲੀਅਟ ਦਾ ਜਨਮ 1998 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋੜੇ 1999 ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਏ ਸਨ। ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2004 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਫਿਰ ਚੁੱਕੀਆਂ।ਦਸੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ਹੈਲਨ ਗ੍ਰੇਸ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬੇਟੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰੋਂਗਜ ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੀ ਨੀਰੋ ਦੇ ਚਾਰ ਪੋਤੇ ਹਨ, ਇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਡਰੀਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਫਾਈਲ ਤੋਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20556674,00.html|title=Robert De Niro & Wife Welcome Baby Girl|date=December 23, 2011|website=People|access-date=December 23, 2011|archive-date=ਦਸੰਬਰ 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111225051052/http://www.people.com/people/article/0,,20556674,00.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2078244/Robert-De-Niro-68-wife-56-welcome-child-surrogate.html|title=Robert De Niro and wife welcome a child via surrogate|date=December 24, 2011|work=Daily Mail|access-date=December 24, 2011|location=London}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.contactmusic.com/news/robert-de-niro-welcomes-granddaughter_3332426|title=Robert de Niro four grandchildren|date=October 18, 2012|publisher=Contactmusic.com|access-date=August 15, 2014}}</ref><ref>[http://celebritybabyscoop.com/2011/03/19/robert-de-niro-welcomes-another-grandchild De Niro welcomes another grandchild] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110914054338/http://celebritybabyscoop.com/2011/03/19/robert-de-niro-welcomes-another-grandchild|date=September 14, 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0210584/bio|title=Drena De Niro}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.okmagazine.com/dads/robert-deniros-daughter-dishes-her-dad|title=De Niro's daughter on him as a father and grandfather|date=April 26, 2008|publisher=Okmagazine.com|access-date=August 15, 2014}}</ref> ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੇ 25 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਐਲੀਅਟ ਵਿੱਚ ਔਟਿਜ਼ਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>Pam Belluck and Melena Ryzik, "Robert De Niro Defends Screening of Anti-Vaccine Film at Tribeca Festival." ''New York Times'' [https://www.nytimes.com/2016/03/26/health/vaccines-autism-robert-de-niro-tribeca-film-festival-andrew-wakefield-vaxxed.html]</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2003 ਵਿਚ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਡੀ ਨੀਰੋ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2003 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਲੋਨ-ਕੇਟਰਿੰਗ ਕੈਂਸਰ ਸੈਂਟਰ ਵਿਚ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ। <ref>{{Cite web|url=http://inhealth.cnn.com/treating-advanced-prostate-cancer/8-famous-men-with-prostate-cancer/3|title=8 Famous Men With Prostate Cancer|date=July 12, 2012|publisher=Inhealth.cnn.com|archive-url=https://archive.today/20130110204639/http://inhealth.cnn.com/treating-advanced-prostate-cancer/8-famous-men-with-prostate-cancer/3|archive-date=January 10, 2013|dead-url=yes|access-date=August 15, 2014}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] i1gpempe76ba41d318ebxg418btb1oe 0 105612 847292 813195 2026-09-23T22:55:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847292 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport |name=ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ |image=Premier League Logo.svg |pixels=250px }} '''ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ''' (ਜਾਂ '''ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ''') ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਸਿਖਰ ਪੱਧਰ ਹੈ। 20 ਕਲੱਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਇਹ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ (ਈਐਫਐਲ) ਦੇ ਨਾਲ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਕਲੰਡਰ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਮਈ ਤਕ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹਰ ਟੀਮ 38 ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ (ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਦੂਰ ਖੇਡਣਾ)।<ref>[http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/when-will-goal-line-technology-be-introduced.html When will goal-line technology be introduced?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709015312/http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/when-will-goal-line-technology-be-introduced.html|date=9 July 2013}} The total number of matches can be calculated using the formula n*(n-1) where n is the total number of teams.</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੇਮਾਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੋਰਾਨ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਈ.ਪੀ.ਐਲ.) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1888 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਲਈ, ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਫਸਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਐਫ.ਏ. ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,,626773,00.html|title=United (versus Liverpool) Nations|date=6 January 2002|newspaper=The Observer|accessdate=8 August 2006}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2013-14 ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸੌਦਾ £ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀਐਸਸੀਬੀ ਅਤੇ ਬੀ ਟੀ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 116 ਅਤੇ 38 ਗੇਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਹੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਲੀਗ ਹਰ ਸਾਲ € 2.2 ਬਿਲੀਅਨ ਪ੍ਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2014-15 ਵਿਚ, ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ 2016-17 ਵਿੱਚ 1.6 ਅਰਬ ਪੌਂਡ ਦੀ ਆਮਦਨ, 2.4 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ 2.4 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸਪੋਰਟਸ ਲੀਗ ਹੈ, 212 ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 643 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ 4.7 ਬਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਟੀਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2014-15 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਔਡਰਲਾਈਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ 36,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, [[ਬੰਡਸਲਿਗਾ]] ਦੇ 43500 ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਯੂਈਈਐਫਏ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤੀਜੇ ਦੌਰ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਲੀਗ ਦੇ ਕੋਐਫੀਸ਼ੀਐਂਟਸ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਂ ਕਲੱਬਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਨੇ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ (13), [[ਚੈਲਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਚੈਲਸੀਆ]] (5), [[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਆਰਸੀਨਲ]] (3), [[ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮੈਨਚੇਸ੍ਟਰ ਸਿਟੀ]] (3), [[ਬਲੈਕਬਿਨ ਰੋਵਜਰਜ਼]] (1)) ਅਤੇ [[ਲੈਸਟਰ ਸਿਟੀ]] (1)। == ਮੁਕਾਬਲਾ ਫਾਰਮੈਟ == === ਮੁਕਾਬਲਾ === ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ 20 ਕਲੱਬ ਹਨ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ (ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਮਈ) ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਕਲੱਬ ਦੋ ਵਾਰ (ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਊਂਡ-ਰੋਬਿਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੁੱਲ 38 ਮੈਚਾਂ ਲਈ। ਟੀਮਾਂ ਡਰਾਅ ਲਈ ਇੱਕ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪੁਆਇੰਟ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਟੀਮਾਂ ਕੁੱਲ ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਫਿਰ ਟੀਚਾ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਟੀਚੇ। ਜੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜੇ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਜਾਂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਲੇਅ ਆਫ ਮੈਚ ਰੈਂਕ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਈਐਫਐਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਪਲੇਅ ਆਫ ਦੇ ਜੇਤੂ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕਲੱਬ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਕਲੱਬ == ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 49 ਕਲੱਬਾਂ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2017-18 ਸੀਜ਼ਨ ਤਕ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/clubs|title=Clubs|publisher=Premier League|accessdate=25 January 2018|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203140113/https://www.premierleague.com/clubs/|url-status=dead}}</ref> === ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ === {| class="" style="margin-bottom: 10px;" autocomplete="off" | valign="top" | {| class="wikitable" !ਨੰ: !ਸੀਜ਼ਨ  ! ਚੈਂਪੀਅਨ |- | '''1''' | 1992–93 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''2''' | 1993–94 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''3''' | 1994–95 | [[ਬਲੈਕਬਰਨ ਰੋਵਾਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Blackburn Rovers]] |- | '''4''' | 1995–96 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''5''' | 1996–97 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''6''' | 1997–98 | [[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Arsenal]] |- | '''7''' | 1998–99 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''8''' | 1999–2000 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''9''' | 2000–01 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''10''' | 2001–02 | [[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Arsenal]] |- | '''11''' | 2002–03 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''12''' | 2003–04 | [[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Arsenal]] |- | '''13''' | 2004–05 | [[ਚੈਲਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Chelsea]] |} | valign="top" | {| class="wikitable" ! ਨੰ: ! ਸੀਜ਼ਨ ! ਚੈਂਪੀਅਨ |- | '''14''' | 2005–06 | [[ਚੈਲਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Chelsea]] |- | '''15''' | 2006–07 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''16''' | 2007–08 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''17''' | 2008–09 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''18''' | 2009–10 | [[ਚੈਲਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Chelsea]] |- | '''19''' | 2010–11 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''20''' | 2011–12 | [[ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester City]] |- | '''21''' | 2012–13 | [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester United]] |- | '''22''' | 2013–14 | [[ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester City]] |- | '''23''' | 2014–15 | [[ਚੈਲਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Chelsea]] |- | '''24''' | 2015–16 | [[ਲੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Leicester City]] |- | '''25''' | 2016–17 | [[ਚੈਲਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Chelsea]] |- | '''26''' | 2017–18 | [[ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Manchester City]] |} |} == ਅਵਾਰਡ == === ਟ੍ਰੌਫੀ === [[ਤਸਵੀਰ:GoldInvinciblesTrophy.jpg|right|thumb|ਬਿਨਾਂ ਹਾਰ ਤੋਂ 2003-04 ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਲਈ [[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਆਰਸੀਨਲ]] ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਟਰਾਫੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ<br /> ]] ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨੇ ਦੋ ਟਰਾਫੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ - ਅਸਲ ਟਰੌਫੀ (ਰਾਜ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟਰਾਫੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਲੱਬ ਲੀਗ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/is-there-more-than-one-premier-league-trophy.html|title=Is there more than one Premier League trophy?|work=Premier League|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429083555/http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/is-there-more-than-one-premier-league-trophy.html|archivedate=29 April 2014|deadurl=yes|accessdate=29 April 2014|df=}}</ref> ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਸਿਰ ਦੇ ਲਈ ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ - ਤਦ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਟਰਾਫੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਜਵੇਟਰਜ਼ ਅਸਪਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਾਜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਲੇਚੇਾਈਟ ਪਲੰਥ ਆਧਾਰ ਵਾਲਾ ਟਰਾਫੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਤ ਦਾ ਭਾਰ 33 ਪੌਂਡ (15 ਗੁਣਾਂ) ਹੈ  ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਅਤੇ ਟ੍ਰੌਫੀ ਦਾ ਭਾਰ 22 ਪਾਊਂਡ (10.0 ਕਿਗਾ) ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://premierleague.custhelp.com/app/answers/detail/a_id/28/~/size-and-weight-of-the-barclays-premier-league-trophy|title=Size and weight of the Barclays Premier League trophy|date=12 March 2010|work=premierleague.com|access-date=16 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112081448/http://premierleague.custhelp.com/app/answers/detail/a_id/28/~/size-and-weight-of-the-barclays-premier-league-trophy|archive-date=12 January 2016|dead-url=yes|publisher=Premier League}}</ref> ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ ਪਲੰਥ 76 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (30 ਇੰਚ) ਲੰਬੀ, 43 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (17 ਇੰਚ) ਚੌੜੀ ਅਤੇ 25 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (9.8 ਇੰਚ) ਡੂੰਘੀ ਹੈ।<ref name="Trophy">{{Cite web|url=http://premierskills.britishcouncil.org/learn-english/premier-league-trophy|title=The Premier League Trophy|website=Premier Skills|publisher=British Council|access-date=22 January 2013|archive-date=11 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511004625/http://premierskills.britishcouncil.org/learn-english/premier-league-trophy|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} soc1s35bw78wdzhd0cu2upz6t7hqhrp 0 105648 847303 623303 2026-09-24T00:28:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847303 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਫ਼ਰਾਹ ਨਕ਼ਵੀ|nationality=[[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]|occupation=ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ}} '''ਫ਼ਰਾਹ ਨਕ਼ਵੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਲਿੰਗ ਬਰਾਬਰਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵਾਇਜ਼ਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/New-hands-aboard-National-Advisory-Council-ready-for-biz/articleshow/5992527.cms</ref> == ਕਾਰਜ == ''ਵੇਵਜ਼ ਇਨ ਦ ਹਿੰਟਰਲੈਂਡ: ਦ ਜਰਨੀ ਆਫ਼ ਏ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ  ''2009. {{ISBN|978-81-89884-56-7}}978-81-89884-56-7 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://web.archive.org/web/20140511013349/http://www.outlookindia.com/peoplehome3.aspx?author=Farah%20Naqvi&pid=5290 Outlook Magazine] * http://www.tribuneindia.com/2010/20100307/spectrum/book5.htm * http://nac.nic.in/members/naqvi.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514020739/http://nac.nic.in/members/naqvi.htm |date=2012-05-14 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gkm124yn6rfojcp312fyekgsa1iezq7 0 105796 847149 533497 2026-09-23T14:54:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847149 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |honorific_prefix=[[ਸਰ]] |name= ਡੈਨੀਅਲ ਡੇ-ਲੇਵਿਸ |image=Daniel Day Lewis 26 May 2013.jpg |caption=Day-ਮਈ ਵਿੱਚ ਲੇਵਿਸ 2013 |birth_name=Daniel Michael Blake Day-Lewis|birth_date={{birth date and age|df=yes|1957|04|29}} }} '''ਸਰ ਡੈਨੀਅਲ ਮਾਈਕਲ ਬਲੇਕ ਡੇ-ਲੇਵਿਸ''' (ਜਨਮ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1957) ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/race/daniel-day-lewis-spoofs-clint-387642|title=Daniel Day-Lewis Spoofs Clint Eastwood's Obama Chair Routine at Britannia Awards (Video)|last=Appelo|first=Tim|date=8 November 2012|work=The Hollywood Reporter|access-date=19 April 2013|quote=I know as an Englishman it's absolutely none of my business.}}</ref> ਉਹ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਓਲਡ ਵਿੱਦਿਅਕ ਥੀਏਟਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੜਿਆ। ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਓਲ ਵਿਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦਿਨ-ਲੇਵਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਢੰਗ ਅਭਿਨੇਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="sojourner">{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB120105413744408621|title=Sojourner in Other Men's Souls|last=Parker|first=Emily|date=23 January 2008|work=The Wall Street Journal|access-date=28 January 2018}}</ref> ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਵੀ।<ref name="frontier">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/11/11/magazine/11daylewis-t2.html|title=The New Frontier’s Man|last=Hirschberg|first=Lynn|date=11 November 2007|work=The New York Times|access-date=28 January 2018}}</ref> ਉਹ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੋਣਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1998 ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਛੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਕਰੀਬਨ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਘੱਟ ਹੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਨਾਇਟੁੱਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫੈਨਟਮ ਥ੍ਰੈਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਨ-ਲੇਵਿਸ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Telegraph 2013">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/9902698/My-brother-Daniel-Day-Lewis-wont-talk-to-me-any-more.html|title=My brother Daniel Day-Lewis won't talk to me any more|last=Rainey|first=Sarah|date=1 March 2013|work=The Telegraph|access-date=4 June 2016}}</ref><ref name="BBCretirement">{{Cite news|url=http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-40349669|title=Film star Daniel Day-Lewis retires from acting|date=21 June 2017|work=BBC News|access-date=21 June 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2017/jun/20/daniel-day-lewis-retirement-acting|title=Daniel Day-Lewis announces retirement from acting|date=20 June 2017|work=The Guardian|access-date=21 June 2017}}</ref> ਡੇ-ਲੇਵਿਸ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਿਆ, 1984 ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਦ ਬੌਨੀ' ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਇਲ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰੋਮੀਓ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਅਤੇ ਆਮੇਟਸਮਰ ਨਾਈਟ ਦੇ ਡ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ "ਮਾਈ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਲੌਂਡਰੇਟੇ" (1985), ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨੀ ਗਈ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਏ ਰੂਮ ਵਿਡ ਏਅ ਵਿਊ" (1985) ਨਾਲ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ ਲਏ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਅਸਹਿਯੋਗੀ ਲਾਈਨੀਟੀ ਆਫ ਬੇਗਿੰਗ (1988) ਨਾਲ ਮੋਹਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰੁਤਬਾ ਲਿਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Daniel Day-Lewis and Rebecca Miller - 2008 Academy Awards.jpg|thumb|80 ਵੀਂ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਡੇ-ਲੇਵਿਸ ਅਤੇ ਰੇਬੇੱਕਾ ਮਿਲਰ<br />]] ਡੇਵਿਡ ਲੇਵਿਸ ਦੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ "ਚੋਰੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ" ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਅਦਜਾਨੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ ਜੋ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਇੱਕ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੈਬਰੀਅਲ-ਕੇਨ ਡੇ-ਲੇਵਿਸ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1995 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Tele2013">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/9886193/Daniel-Day-Lewis-the-greatest-screen-actor-ever.html|title=Daniel Day-Lewis: the greatest screen actor ever?|last=Gritten|first=David|date=22 February 2013|work=The Telegraph|access-date=25 February 2013}}</ref> 1996 ਵਿੱਚ, ਸਟੇਜ ਪਲੇ ਦਿ ਕ੍ਰੂਸਿਬਲ ਦੇ ਫਿਲਮ ਸੰਸਕਰਣ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਨਾਟਕਕਾਰ ਆਰਥਰ ਮਿੱਲਰ ਦੇ ਘਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਧੀ ਰਬੇਕਾ ਮਿਲਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ 13 ਨਵੰਬਰ 1996 ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਰਾਨਨ ਕੈਲ ਡੇ-ਲੇਵਿਸ (ਜਨਮ 1998) ਅਤੇ ਕੈਸੈਲ ਬਲੇਕ ਡੇ-ਲੇਵਿਸ (ਜਨਮ 2002). ਉਹ ਮੈਨਹੱਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਐਨਾਮੌਈ, ਕਾਊਂਟੀ ਵਿਕਲੋ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਵੰਡਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Hollywood Celebrities: Basic Things You've Always Wanted to Know|last=Achath|first=Sati|date=13 May 2011|publisher=[[AuthorHouse]]|isbn=978-1-4634-1157-2|location=[[Bloomington, Indiana]]|page=18}}</ref><ref name="FreedomOfWicklow">{{Cite news|url=https://www.independent.ie/woman/celeb-news/daniel-day-lewis-given-freedom-of-wicklow-26532071.html|title=Daniel Day Lewis given Freedom of Wicklow|last=O'Brien|first=Jason|date=28 April 2009|work=Irish Independent|access-date=28 January 2018}}</ref> ਡੇ-ਲੇਵਿਸ ਨੇ 1993 ਤੋਂ ਦੋਹਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1997 ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਐਨਾਮੋਲੋ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੂਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7202870.stm|title=Day-Lewis heads UK Oscars charge|date=22 January 2008|work=BBC News|access-date=28 January 2018}}</ref> ਉੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Privacy">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2008/jan/13/awardsandprizes.danieldaylewis|title=The enigma of Day-Lewis|last=Stanford|first=Peter|date=13 January 2008|work=The Guardian|access-date=28 January 2018}}</ref> ਉਹ ਸਾਊਥ ਈਸਟ ਲੰਡਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਮਿਲਵਾਲ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/how-daniel-daylewis-notoriously-rigorous-role-preparation-has-yielded-another-oscar-contender-776563.html|title=How Daniel Day-Lewis' notoriously rigorous role preparation has yielded another Oscar contender|last=Sullivan|first=Chris|date=1 February 2008|work=The Independent|access-date=4 July 2010|location=London}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਲਨ ਮਿਰਨ (ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੂਸਰੀ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਆਸਕਰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ) ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਦਿਨ-ਲੇਵਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਦਿੱਤੇ ਆਸਕਰ ਸਟੇਟਯੂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਮੋਢੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁੱਟਿਆ; "ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੈ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਈਟਹੁਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਵਾਂਗਾ"।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-518488/THE-OSCARS-Arise-Sir-Daniel-Helen-Mirren-knights-victorious-Day-Lewis-Tilda-Swinton-seals-great-night-Brits.html|title=THE OSCARS: Arise, Sir Daniel: Helen Mirren knights victorious Day-Lewis and Tilda Swinton seals great night for Brits|last=Sullivan|first=Chris|date=26 February 2008|work=The Independent|access-date=20 October 2014|location=London}}</ref> ਡਾਇਮ-ਲੂਇਸ ਨੂੰ ਡਰਾਮੇ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ 2014 ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ ਬੈਚਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{London Gazette|issue=60895|date=14 June 2014|page=b2|supp=y}}</ref> 14 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ, ਬਕਿੰਘਮ ਪੈਲੇਸ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਮਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਡਿਊਕ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ, ਦੁਆਰਾ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{London Gazette|issue=61320|date=11 August 2015|page=14934}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/honours-list/11230828/Daniel-Day-Lewis-knighted-by-the-Duke-of-Cambridge.html|title=Daniel Day-Lewis knighted by the Duke of Cambridge|date=14 November 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=15 November 2014|archive-date=14 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114160854/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/honours-list/11230828/Daniel-Day-Lewis-knighted-by-the-Duke-of-Cambridge.html|url-status=dead}}</ref> === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ  !ਰੋਲ ! class="unsortable" | ਨੋਟਿਸ |- | 1980 | ''ਸ਼ੂਸਟ੍ਰਿੰਗ'' | ਡੀ ਜੇ | ਏਪੀਸੋਡ |- | rowspan="2" | 1981 | ''ਥੈਂਕ ਯੂ ਪੀ ਜੀ ਵੋਡਹਾਉਸ'' | ਪੀ ਸਮਿਥ | ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ |- | ਆਰਟਿਮਿਸ 81 | ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ |ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ |- | rowspan="2" | 1982 | ਬਾਬਲ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਮੀਲ? | ਐਲਕ |ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ |- | ਫਰੌਸਟ ਆਫ਼ ਮੇ | ਅਰਚੀ ਹਿਊਜਸ- ਫੈਰੇਟ |ਏਪੀਸੋਡ |- | 1983 | ਪਲੇ ਆਫ਼ ਦਾ ਮੰਥ | ਗੋਰਡਨ ਵਾਈਟ ਹਾਉਸ |ਏਪੀਸੋਡ |- | 1985 | ''ਮੈ ਬ੍ਰਦਰ ਜੋਨਾਥਨ'' | ਜੋਨਾਥਨ ਡੈਕਰਸ |5 ਏਪੀਸੋਡ |- | 1986 | ''ਦਾ ਇੰਸ਼ੁਰੈਨਸ ਮੈਨ'' | ਡਾ. ਕਫਕਾ |ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ii3jcn0yjxpop8dykzupfv8cjw2e2wv 0 106138 847310 537567 2026-09-24T01:02:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847310 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=May 2014}}'''ਫੇਰੇਸ਼ਤਾ ਕਾਜ਼ਮੀ''' (1979 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ<ref name=zucchino>{{cite web|last=Zucchino|first=David|title=Fereshta Kazemi takes a risky stand for acting in Afghanistan|url=http://articles.latimes.com/2012/dec/30/entertainment/la-et-mn-afghanistan-actress-fereshta-kazemi-20121230|publisher=Los Angeles Times|accessdate=30 December 2012}}</ref>) ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਗਾਨ]]–ਪੈਦਾਇਸ਼ [[ਅਮਰੀਕੀ]] ਫ਼ਿਲਮ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == 1979 ਵਿੱਚ [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਜ਼ਮੀ 1981 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name=zucchino /> ਉਹ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਅਤੇ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੇ ਬੇਅ ਏਰੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਜ਼ਮੀ ਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਦੇ [[ਮਰੀਮਾਉਂਟ ਮੈਨਹਟਨ ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਲਿਖਾਈ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਕਾਜ਼ਮੀ ਨੇ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਡੇਵਿਸ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਕਾਦਮੀ ਓਫ ਆਰਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲਿਖਾਈ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ  ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਚੈਪਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ।  == ਕੈਰੀਅਰ == 2009 ਵਿੱਚ, ਕਾਜ਼ਮੀ ਨੇ [[ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੀਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ 20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਜ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਕ ਕੋਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (2011) ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਸਾਇੰਸ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ / ਫੈਮਲੀ ਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਜੇਤੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਫ੍ਰੈਂਚ ਡੀ. ਕਾਪਰਾ ਅਵਾਰਡ (2011), ਅਤੇ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (2011) ਵਿੱਚ ਹਿਊਮਨੀਟੇਰੀਅਨ ਅਵਾਰਡ)।<ref name="imdb">[http://www.imdb.com/title/tt1523296/awards?ref_=tt_awd Heal - Awards - IMDb]</ref>{{unreliable source?|date=May 2014}} 2014 ਵਿੱਚ, ਕਾਜ਼ਮੀ ਟਾਰਗਿਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਸੀ, ਯੂ.ਐਸ. [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਥ੍ਰਿਲਰ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਜੋ ਯੂਐਸ ਕਾਜ਼ਮੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਫ਼ਗਾਨ ਇਮੀਗ੍ਰੈਂਟ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।  ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ<ref>{{Cite web |url=http://articles.latimes.com/2012/dec/30/entertainment/la-et-mn-afghanistan-actress-fereshta-kazemi-20121230/2 |title=Fereshta Kazemi takes a risky stand for acting in Afghanistan - Page 2 - Los Angeles Times |access-date=30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-date=2 ਮਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502061314/http://articles.latimes.com/2012/dec/30/entertainment/la-et-mn-afghanistan-actress-fereshta-kazemi-20121230/2 |url-status=dead}}</ref>  ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕਿਸ਼ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਐਨ ਬੀ ਸੀ ਦੁਆਰਾ "ਟ੍ਰੇਲ ਬਲੌਜ਼ਰ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2013/01/25/16694907-afghanistan-where-actresses-risk-their-lives-for-their-art?lite|title=Afghanistan: Where actresses risk their lives for their art|last=Truong|first=Thanh|publisher=NBC News|access-date=25 January 2013}}</ref> ਕਾਜ਼ਮੀ ਦਾ ਕੰਮ ਪੁਲਿਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ [[ਕੈਰੋਲਿਨ ਕੋਲ]] ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਫੋਟੋਲੜੀ ਵਿੱਚ ਖਿਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>[http://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-afghanistan-actress-fereshta-kazemi-pictures-photogallery.html Afghanistan actress tries to change the industry - Los Angeles Times]</ref>{{ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ|date=May 2014}} 2013 ਵਿੱਚ, ਫੇਰੇਸ਼ਤਾ ਨੇ [[ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ]] ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ 'ਦ ਆਈਸੀ ਸਨ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋੜਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ"।<ref>{{Cite web|url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2013/02/25/17087773-ultimate-taboo-actress-takes-on-rape-in-afghanistan?lite|title=Ultimate taboo: Actress takes on rape in Afghanistan|last=Clark|first=Mandy|publisher=NBC News|access-date=25 February 2013}}</ref> ਕਾਜ਼ਮੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ਦੂਜੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਵਿੱਚ "ਦਿ ਆਈਸੀ ਸਨ" ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਸਟ ਐਕਟ੍ਰੈਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।"<ref>{{Cite news|url=http://www.elperiodico.cat/ca/noticias/oci-i-cultura/pellicula-afganesa-enfronta-tabu-violacio-3116759|title=Afghanistan faces a film for the first time a taboo of rape|date=19 February 2014|work=El Periodico / EFE|access-date=6 May 2014}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 5vd1k3p5ukvpu4bnpefqju8jouvp83v 0 106619 847173 841073 2026-09-23T16:45:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847173 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ਥਿਏਰੀ ਹੈਨਰੀ | image = Thierry Henry MLS All Star 2013.jpg | image_size = | caption = 2013 ਵਿੱਚ, ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਸਕੋਰ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਗੇਮ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਥਿਏਰੀ ਹੈਨਰੀ | fullname = ਥਿਏਰੀ ਡਾਈਨਲ ਹੈਨਰੀ<ref name=fifa>{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010 – List of Players|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|accessdate=5 June 2013|format=PDF|archive-date=17 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200517205300/https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|dead-url=yes}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1977|8|17|df=y}}<ref name=goal>[https://web.archive.org/web/20070627160105/http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=336314 "Goal.com Profile: Thierry Henry" (web archive)]. Goal.com. 25 June 2007. Retrieved 23 September 2007.</ref> | birth_place = [[ਲੇਸ ਉਲਿਸ]], [[ਫ੍ਰਾਂਸ]] | height = {{convert|1.88|m|abbr=on}}<ref name=fifa/> | position = [[Forward (association football)#Striker|Striker]]<!--winger is a subcategory of forward, do not add this--> | currentclub = [[ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਬੈਲਜੀਅਮ]] (ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ) | clubnumber = | youthyears1 = 1983–1989 | youthclubs1 = [[ਕੋ ਲੇਸ ਉਲਿਸ]] | youthyears2 = 1989–1990 | youthclubs2 = ਯੂਐਸ ਪਲਾਈਸੇਉ | youthyears3 = 1990–1992 | youthclubs3 = [[ES Viry-Châtillon|Viry-Châtillon]] | youthyears4 = 1992 | youthclubs4 = [[Clairefontaine]] | youthyears5 = 1992–1994 | youthclubs5 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | years1 = 1994–1999 | clubs1 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | caps1 = 105 | goals1 = 20 | years2 = 1999 | clubs2 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps2 = 16 | goals2 = 3 | years3 = 1999–2007 | clubs3 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps3 = 254 | goals3 = 174 | years4 = 2007–2010 | clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps4 = 80 | goals4 = 35 | years5 = 2010–2014 | clubs5 = [[New York Red Bulls]] | caps5 = 122 | goals5 = 51 | years6 = 2012 | clubs6 = → [[Arsenal F.C.|Arsenal]] (loan) | caps6 = 4 <!-- League Appearances and goals ONLY --> | goals6 = 1 | totalcaps = 581 | totalgoals = 284 | nationalyears1 = 1997 | nationalteam1 = [[France national under-20 football team|France U20]] | nationalyears2 = 1997–2010 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam2 = [[France national football team|France]] | nationalcaps2 = 123 | nationalgoals2 = 51 | medaltemplates = {{Medal|Country|{{FRA}}}} {{Medal|Competition|[[FIFA World Cup]]}} {{Medal|Winner|[[1998 FIFA World Cup|1998 France]]|[[France national football team|Team]]}} {{Medal|Runnerup|[[2006 FIFA World Cup|2006 Germany]]|[[France national football team|Team]]}} {{Medal|Competition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{Medal|Winner|[[2003 FIFA Confederations Cup|2003 France]]|[[France national football team|Team]]}} {{Medal|Competition|[[UEFA European Championship]]}} {{Medal|Winner|[[UEFA Euro 2000|2000 Belgium & Netherlands]]|[[France national football team|Team]]}} | club-update = |manageryears1 = 2016– |managerclubs1 = [[Belgium national football team|Belgium]] (assistant manager) }} '''ਥਿਏਰੀ ਡਾਨੀਏਲ ਹੈਨਰੀ''' ({{IPA-fr|tjɛʁi ɑ̃ʁi}}; ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1977) ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਮ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਏ ਐੱਸ ਮੋਨਾਕੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮੋਨਾਕੋ]], [[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਜੁਵੇਂਟਸ]], [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੈਡ ਬੁਲਸ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਸਾਲ [[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਆਰਸਨਲ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਲੱਬ ਦਾ "ਆਲ-ਟਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡ ਗੋਲਸਕੋਰਰ" ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ [[ਫ੍ਰਾਂਸ]] ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗੋਲਸਕੋਰਰ ਹੈ।  == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਹੈਨਰੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਐਂਟੀਲਿਏਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ:<ref name="jock">[http://www.jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html "Thierry Henry Bio"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429232806/http://jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html |date=2016-04-29 }}. JockBio. Retrieved 5 May 2008.</ref> ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਐਨਟੋਨੀ, [[ਗੁਆਡਲੂਪ]] (ਇੱਕ ਟਾਪੂ) ਤੋਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਰਿਸੀ, [[ਮਾਰਟੀਨੀਕ]] ਤੋਂ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਪੈਰਿਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲੇਸ ਉਲਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਖ਼ਤ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉੱਥੇ ਚੰਗੀਆਂ ਫੁਟਬਾਲ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।<ref name="tea">Anthony, Andrew (3 October 2004) [http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,6903,1315428,00.html "Thierry Henry, you're having a laugh"]. ''The Observer''. Retrieved 18 May 2008.</ref><ref>O'Connor, Ashling; Smith, Ben (19 November 2009) [http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article6923181.ece "Sponsors stand by Thierry Henry but fans call for boycott over handball"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231030221738/https://www.thetimes.co.uk/ |date=2023-10-30 }}. ''The Times''. Retrieved 10 December 2009.</ref> ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹੈਨਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਕਲਾਊਡ ਚੈਜਲੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਕਲੱਬ ਕੋ ਲੇਸ ਉਲਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਜੇ ਤੱਕ ਖਿੱਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ 1989 ਵਿੱਚ ਯੂਐਸ ਪਲਾਈਸਿਉ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ, ਹੈਨਰੀ ਈਐਸ ਵਿਰੀ-ਚਾਤਿੱਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਸਾਲ ਉਹਦੇ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਯੂਐਸਨੇ ਪਲਾਈਸਿਉ ਦੇ ਕੋਚ ਜੀਨ-ਮੈਰੀ ਪਾਂਜ਼ਾ, ਹੈਨਰੀ ਦੀ ਭਵਿੱਖਕਾਲੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੀ, ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਫੋਲੋ ਕੀਤਾ। == ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ, ਹੈਨਰੀ "ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਮ" ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਇਸਨੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕੋਜ੍ਹ ਰੋਬਰਟੋ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਾਥੀ ਗ੍ਰੈਮੀ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/aug/26/theirry-henry-belgium-assistant-coach-arsenal|title=Thierry Henry joins Belgium coaching staff as assistant to Roberto Martínez|date=26 August 2016|work=[[The Guardian]]|access-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827154031/https://www.theguardian.com/football/2016/aug/26/theirry-henry-belgium-assistant-coach-arsenal|archive-date=27 August 2016}}</ref> === ਹੋਰ ਕੰਮ === 45 ਹੋਰਨਾਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਫੀਫਾ ਦੇ "ਲਾਈਵ ਫਾਰ ਲਵ ਯੂਨਾਈਟਿਡ" ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇੱਕਲੇ ਨੂੰ 2002 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂਦੇਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਏਡਜ਼ ਖੋਜ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੈਨਰੀ ਸਿਸਟਿਕ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਸਟਿਕ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.looktothestars.org/celebrity/996-thierry-henry "Thierry Henry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616112109/http://www.looktothestars.org/celebrity/996-thierry-henry |date=2012-06-16 }}. Look to the Stars. Retrieved 25 February 2009.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ == === ਕਲੱਬ === 10 ਨਵੰਬਰ 2014 ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅੰਕੜੇ ਹਨ:<ref name=goal/><ref name=data/><ref>[http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/8039/thierry-henry?cc=5739 "Thierry Henry History"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117054845/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/8039/thierry-henry?cc=5739 |date=2011-01-17 }}. ESPN Soccernet. Retrieved 23 December 2011.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110312131913/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/estadistiques/jugadors/Henry/fitxa.html "Barcelona FC's player statistic for Thierry Henry"]. F.C. Barcelona. Retrieved 5 June 2009.</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! rowspan="2" |Club ! rowspan="2" |League ! rowspan="2" |Season ! colspan="2" |League ! colspan="2" |Cup<ref>Includes [//en.wikipedia.org/wiki/French_Cup French Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/French_League_Cup French League Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/Coppa_Italia Coppa Italia], [//en.wikipedia.org/wiki/FA_Cup FA Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/Football_League_Cup League Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/FA_Community_Shield FA Community Shield], [//en.wikipedia.org/wiki/Supercopa_de_Espa%C3%B1a Supercopa de España], [//en.wikipedia.org/wiki/Lamar_Hunt_U.S._Open_Cup U.S. Open Cup] and [//en.wikipedia.org/wiki/MLS_Cup_Playoffs MLS Cup Playoffs]</ref> ! colspan="2" |Continental<ref>Includes [//en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Champions_League UEFA Champions League], [//en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Super_Cup UEFA Super Cup] and [//en.wikipedia.org/wiki/CONCACAF_Champions_League CONCACAF Champions League]</ref> ! colspan="2" |Total |- !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals |- | rowspan="6" |[[ਏ ਐੱਸ ਮੋਨਾਕੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Monaco]] | rowspan="5" |Ligue 1 |1994–95 |8 |3 |0 |0 |0 |0 |8 |3 |- |1995–96 |18 |3 |3 |0 |1 |0 |22 |3 |- |1996–97 |36 |9 |3 |0 |9 |1 |48 |10 |- |1997–98 |30 |4 |5 |0 |9 |7 |44 |11 |- |1998–99 |13 |1 |1 |0 |5 |0 |19 |1 |- ! colspan="2" |Total !105 !20 !12 !0 !24 !8 !141 !28 |- | rowspan="2" |[[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Juventus]] |Serie A |1998–99 |16 |3 |3 |0 |0 |0 |19 |3 |- ! colspan="2" |Total !16 !3 !3 !0 !0 !0 !19 !3 |- | rowspan="9" |[[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Arsenal]] | rowspan="8" |[[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|Premier League]] |1999–2000 |31 |17 |5 |1 |11 |8 |47 |26 |- |2000–01 |35 |17 |4 |1 |14 |4 |53 |22 |- |2001–02 |33 |24 |5 |1 |11 |7 |49 |32 |- |2002–03 |37 |24 |6 |1 |12 |7 |55 |32 |- |2003–04 |37 |30 |4 |4 |10 |5 |51 |39 |- |2004–05 |32 |25 |2 |0 |8 |5 |42 |30 |- |2005–06 |32 |27 |2 |1 |11 |5 |45 |33 |- |2006–07 |17 |10 |3 |1 |7 |1 |27 |12 |- ! colspan="2" |Total ! 254 !174 !31 !10 !84 !42 !369 !226 |- | rowspan="4" |[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|Barcelona]] | rowspan="3" |La Liga |2007–08 |30 |12 |7 |4 |10 |3 |47 |19 |- |2008–09 |29 |19 |1 |1 |12 |6 |42 |26 |- |2009–10 |21 |4 |3 |0 |8 |0 |32 |4 |- ! colspan="2" |Total !80 !35 !11 !5 !30 !9 !121 !49 |- | rowspan="6" |New York Red Bulls | rowspan="5" |Major League Soccer |2010 |11 |2 |1 |0 |0 |0 |12 |2 |- |2011 |26 |14 |3 |1 |0 |0 |29 |15 |- |2012 |25 |15 |2 |0 |0 |0 |27 |15 |- |2013 |30 |10 |2 |0 |0 |0 |32 |10 |- |2014 |30 |10 |5 |0 |— |— |35 |10 |- ! colspan="2" |Total !122 !51 !13 !1 !0 !0 !135 !52 |- | rowspan="2" |[[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Arsenal]] (loan) |[[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|Premier League]] |2011–12 |4 |1¹ |2 |1 |1 |0 |7 |2¹ |- ! colspan="2" |Total !258 !175¹ !33 !11 !85 !42 !376 !228¹ |- ! colspan="3" | Career total !581 !284¹ !72 !17 !139 !59 !792 !360¹ |} === ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! ਕੌਮੀ ਟੀਮ !ਸੀਜ਼ਨ !ਐਪਸ !ਗੋਲ |- | rowspan="14" |France |1997 |1 |0 |- |1998 |10 |3 |- |1999 |0 |0 |- |2000 |14{{ref label|noteFIFAXI|A|A}} |5 |- |2001 |7 |3 |- |2002 |10 |3 |- |2003 |14 |11 |- |2004 |13 |3 |- |2005 |6 |3 |- |2006 |16 |8 |- |2007 |6 |5 |- |2008 |11 |4 |- |2009 |9 |3 |- |2010 |6 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !123 !51 |} == ਆਨਰਜ਼ == '''ਮੋਨਾਕੋ''' * ਡਿਵੀਜ਼ਨ 1: 1996-97 '''ਅਰਸਿਨਲ ''' [[ਤਸਵੀਰ:Thierry_Henry_applauding_2012.jpg|thumb|ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਅਰਸਿਨਲ ਨਾਲ ਦੋ [[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ]] * [[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]: 2001-02, 2003-04<ref name="PL">{{Cite web|url=https://www.premierleague.com/players/1659/Thierry-Henry/overview|title=Thierry Henry: Overview|publisher=Premier League|access-date=17 April 2018}}</ref> * [[ਐਫਏ ਕੱਪ]]: 2001-02, 2002-03 * ਐਫਏ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸ਼ੀਲਡ: 2002, 2004 * [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਰਨਰ-ਅੱਪ: 2005-06<ref>{{Cite news|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2005/matches/round=2205/match=1108503/index.html|title=Barça comeback denies Arsenal|date=18 May 2006|access-date=23 April 2018|publisher=[[UEFA]]|archive-date=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412160824/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2005/matches/round=2205/match=1108503/index.html|url-status=dead}}</ref> '''ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ''' * ਲਾ ਲੀਗਾ: 2008-09, 2009-10 * ਸੋਪਾ ਦੇਲ ਰੇ: 2008-09 * ਸੁਪਰਸੋਪਾ ਦੇ ਇਸਪਾਨਯਾ: 2009 * [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]]: 2008-09 * ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ ਸੁਪਰ ਕੱਪ: 2009 * ਫੀਫਾ ਕਲੱਬ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ: 2009 '''ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਰੈਡ ਬੁਲਸ''' * ਸੁਪੋਰਟਰਸ ਸ਼ੀਲਡ: 2013 '''ਫ੍ਰਾਂਸ''' * [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]: 1998 * ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ: 2000 * ਫੀਫਾ ਕੌਨਫੇਡਰੇਸ਼ਨਸ ਕੱਪ: 2003 * ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਰਨਰ-ਅੱਪ: 2006 '''ਵਿਅਕਤੀਗਤ''' [[ਤਸਵੀਰ:Тьерри_Анри_статуя.jpg|thumb|ਥਿਏਰੀ ਹੈਨਰੀ ਦਾ ਬੁੱਤ [[ਅਮੀਰਾਤ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਦੇ ਬਾਹਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Thierry_Henry_Manchester_United_vs_MLS_All_Stars_(cropped).jpg|thumb|ਹੈਨਰੀ ਨੇ 2011-2014 ਤੋਂ ਐਮਐਲਐਸ ਆਲ-ਸਟਾਰਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਚਾਰ ਰੂਪ ਬਣਾਏ ]] * ਬਾਲੱਨ ਦ'ਓਰ – ਰਨਰ-ਅੱਪ: 2003;<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy03.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 2003|website=RSSSF|access-date=23 June 2015}}</ref> ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ: 2006<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/nov/28/newsstory.sport1|title=Cannavaro only third defender to win coveted Ballon d'Or|last=David Ornstein|date=28 November 2006|work=The Guardian|access-date=23 October 2015}}</ref> * ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ – ਸਿਲਵਰ ਅਵਾਰਡ, 2004<ref>{{Cite web|url=http://www.bonjourlafrance.com/france-sport/france-football/french-football-players/thierry_henry.htm|title=Thierry Henry|publisher=BonjourLaFrance|access-date=23 June 2015|archive-date=23 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623125411/http://www.bonjourlafrance.com/france-sport/france-football/french-football-players/thierry_henry.htm|dead-url=yes}}</ref> * ਯੂਐਨਐਡਪੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ 1 ਯੰਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ : 1996–97 * ਪੀਐਫਏ ਪਲੇਅਰਸ' ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ: 2002–03, 2003–04 * ਪੀਐਫਏ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ: 2000–01 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2001–02 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2002–03 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2003–04 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2004–05 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2005–06 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ * ਪੀਐਫਏ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਚਰੀ (1907–2007): ** ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਚਰੀ 1997–2007<ref>{{Cite news|url=http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/team-of-the-century-1997-2007|title=Team of the Century: 1997–2007 – the Premiership's finest of the last decade|date=5 September 2007|work=GiveMeFootball.com|access-date=18 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021032411/http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/team-of-the-century-1997-2007|archive-date=21 October 2008|dead-url=yes|publisher=Give Me Football}}</ref> ** ਆਵਰਆਲ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਚਰੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/your-overall-team-of-the-century|title=Your overall Team of the Century: the world's greatest-ever XI revealed!|date=6 September 2007|work=GiveMeFootball.com|access-date=18 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021032441/http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/your-overall-team-of-the-century|archive-date=21 October 2008|dead-url=yes|publisher=Give Me Football}}</ref> * ਪੀਐਫਏ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ : 2002–03, 2003–04, 2005–06 * ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ ਗੋਲਡਨ ਬੁੱਟ: 2001–02, 2003–04, 2004–05, 2005–06 * ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੰਥ: ਅਪ੍ਰੈਲ 2000, ਸਤੰਬਰ 2002, ਜਨਵਰੀ 2004, April 2004 * ਬੀਬੀਸੀ ਗੋਲ ਆਫ਼ ਦ ਸੀਜ਼ਨ: 2002–05 * ਯੂਈਐਫਏ ਅਲਟੀਮੇਟ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 2015)<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2201679.html|title=Ultimate Team of the Year: The All-Time XI|date=22 November 2015|publisher=UEFA|access-date=25 November 2015|archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231165432/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2201679.html|url-status=dead}}</ref> * ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰੋ ਆਲ-ਟਾਈਮ XI (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 2016)<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2371381.html|title=Your All-time EURO 11 revealed|date=7 June 2016|publisher=UEFA|access-date=8 June 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{MLS player|thierry-henry}}Major League Soccer{{MLS player|thierry-henry}} * {{FIFA player|170711}} * [https://web.archive.org/web/20111027094218/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_07-08/plantilla/jugadors/henry.html Thierry Henry] at FC Barcelona * [http://www.jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html Thierry Henry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429232806/http://jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html |date=2016-04-29 }} at JockBio.com * {{Soccerbase}} * {{IMDb name|1128244}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gar09flz4ouae619a559tbfdqxs0ghc 0 106671 847482 830804 2026-09-24T11:43:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847482 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = ਰਾਡ ਲੇਵਰ<br/>{{small|{{post-nominals|country=AUS|sep=,|ੲੇ ਸੀ|ਐਮ ਬੀ ਈ}}}} |fullname = ਰੋਡਨੇ ਜਾਰਜ ਲੇਵਰ |image = Rodney George Laver.jpg |country = {{flagicon|AUS}} [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] |residence = [[ਕਾਰਲਸਬਾਦ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ]], ਅਮਰੀਕਾ |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1938|8|9}} |birth_place = [[ਰੌਕਾਮਪਟਨ]], [[ਕੁਈਨਆਈਲੈਂਡ]], ਆਸਟਰੇਲੀਆ |height = {{height|cm=173}}<ref>{{cite web|title=Rod Laver|url=http://www.atpworldtour.com/en/players/enwiki/L058/overview|work=atpworldtour.com|publisher=[[Association of Tennis Professionals]] (ATP)|accessdate=27 January 2016}}</ref> |turnedpro = 1963<small> |retired = 1979 |plays = ਖੱਬੇ-ਹੱਥ |careerprizemoney = US$ 1,565,413 |tennishofyear = 1981 |tennishofid = ਰੋਡ-ਲੇਵਰ |singlesrecord = 1473–407 (78.4%)<ref>{{cite web|last1=Garcia|first1=Gabriel|title=Rod Laver: Career match record-pre open era and open era|url=https://app.thetennisbase.com/?enlace=playern&player_input_enc=LAVER%2C+ROD&player_input=LAVER%2C+ROD&sub=2#aSubmenu|website=thetennisbase.com|publisher=Tennismem SL|accessdate=17 November 2017|location=Madrid, Spain|archive-date=20 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120141947/https://app.thetennisbase.com/?enlace=playern&player_input_enc=LAVER%2C+ROD&player_input=LAVER%2C+ROD&sub=2#aSubmenu|url-status=dead}}</ref> |singlestitles = 200<small> (52 listed by ATP)</small> |highestsinglesranking = No. '''1''' (1961<small>, [[Lance Tingay]]</small>)<ref name="USLTAEncyclopedia">United States Lawn Tennis Association (1972). ''Official Encyclopedia of Tennis'' (First Edition), p. 427.</ref> |AustralianOpenresult = '''W''' ([[1960 Australian Championships – Men's Singles|1960]], '''[[1962 Australian Championships – Men's Singles|1962]]''', '''[[1969 Australian Open – Men's Singles|1969]]''') |FrenchOpenresult = '''W''' ('''[[1962 French Championships – Men's Singles|1962]]''', '''[[1969 French Open – Men's Singles|1969]]''') |Wimbledonresult = '''W''' ([[1961 Wimbledon Championships – Men's Singles|1961]], '''[[1962 Wimbledon Championships – Men's Singles|1962]]''', [[1968 Wimbledon Championships – Men's Singles|1968]], '''[[1969 Wimbledon Championships – Men's Singles|1969]]''') |USOpenresult = '''W''' ('''[[1962 U.S. National Championships – Men's Singles|1962]]''', '''[[1969 US Open – Men's Singles|1969]]''') |Othertournaments = yes |MastersCupresult = RR – 2nd ([[1970 Pepsi-Cola Masters – Singles|1970]]) |WCTFinalsresult = F ([[1971 World Championship Tennis Finals – Singles|1971]], [[1972 World Championship Tennis Finals – Singles|1972]]) |Promajors = yes |USProresult = '''W''' ([[U.S. Pro Tennis Championships draws, 1946–1967#1964|1964]], [[U.S. Pro Tennis Championships draws, 1946–1967#1966|1966]], [[U.S. Pro Tennis Championships draws, 1946–1967#1967|1967]]) |WembleyProresult = '''W''' ([[Wembley Championship#1964|1964]], [[Wembley Championship#1965|1965]], [[Wembley Championship#1966|1966]], [[Wembley Championship#1967|1967]]) |FrenchProresult = '''W''' ([[French Pro Championship#1967|1967]]) |doublesrecord = 235–77 (75.32%) |doublestitles = 28 |highestdoublesranking = No. 11 <small>(per ATP)</small> |AustralianOpenDoublesresult = '''W''' (1959, 1960, 1961, 1969) |FrenchOpenDoublesresult = '''W''' (1961) |WimbledonDoublesresult = '''W''' (1970) |USOpenDoublesresult = F (1960, 1970, 1973) |Mixed = yes |AustralianOpenMixedresult = F (1959) |FrenchOpenMixedresult = '''W''' (1961) |WimbledonMixedresult = '''W''' (1959, 1960) |Team = yes |DavisCupresult = '''W''' ([[1959 ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ|1959]], [[1960 ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ|1960]], [[1961 ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ|1961]], [[1962 ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ|1962]], [[1973 ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ|1973]]) }} '''ਰੋਡਨੀ ਜਾਰਜ ਲੇਵਰ ਏਸੀ''', ਐਮ ਬੀ ਈ (9 ਅਗਸਤ 1938) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲਿਆਈ ਸਾਬਕਾ [[ਟੈਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੂੰ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ [[ਖਿਡਾਰੀ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Rod Laver – Top 10 Men's Tennis Players of All Time |work=Sports Illustrated |url=http://sportsillustrated.cnn.com/multimedia/photo_gallery/1009/top.ten.tennis/content.8.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918225840/http://sportsillustrated.cnn.com/multimedia/photo_gallery/1009/top.ten.tennis/content.8.html |archivedate=18 September 2010 |accessdate=2017-06-10 |deadurl=yes |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://msnbc.msn.com/id/14489546 |title=Bud Collins on MSNBC (2006) |publisher=MSNBC |date=28 August 2006 |accessdate=6 July 2009 |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061015195757/http://msnbc.msn.com/id/14489546/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,9910-1165988,00.html |title=Alistair Campbell and others on Times Online (2004) |access-date=2018-05-12 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017151020/https://www.thetimes.co.uk/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |author=Bruce Jenkins |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/09/13/SPGGPL4KST1.DTL |title=Bruce Jenkins in San Francisco Chronicle (2006) |work=San Francisco Chronicle |date=13 September 2006 |accessdate=6 July 2009 |archive-date=9 ਅਗਸਤ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809092211/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/09/13/SPGGPL4KST1.DTL |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|last=Miller |first=David |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/01/15/stfede15.xml |title=David Miller in Daily Telegraph (2007) |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=15 January 2007 |accessdate=6 July 2009 }}</ref><ref name="tennisweek.com">{{cite web |author=IMG Media |url=http://www.tennisweek.com/news/fullstory.sps?inewsid=528242#top |title=The Tennis Week Interview: Tony Trabert |publisher=Tennisweek.com |date=30 January 2008 |accessdate=6 July 2009 |archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222210410/http://www.tennisweek.com/news/fullstory.sps?inewsid=528242#top |url-status=dead }}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://slam.canoe.ca/Slam/Tennis/ATP/2004/08/01/565759.html |title=John Barrett and Peter Burwash (2004) |publisher=Slam.canoe.ca |date=1 August 2004 |accessdate=6 July 2009 |archive-date=4 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604152125/http://slam.canoe.ca/Slam/Tennis/ATP/2004/08/01/565759.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tennisserver.com/lines/lines_00_12_23.html |title=Ray Bowers on Tennis Server (2000) |publisher=Tennisserver.com |date=23 December 2000 |accessdate=6 July 2009}}</ref> 1968 ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1964 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਨੰਬਰ 1 ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1961-62 ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲੇਵਰ ਦੇ 200 ਸਿੰਗਲਜ਼ ਖ਼ਿਤਾਬ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤ ਸਾਲ (1964-70) ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 10 ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਲੇਵਰ ਨੇ 11 ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਂਮ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਓਪਨ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{cite web|last1=Tignor|first1=Steve|url=http://www.tennis.com/pro-game/2013/12/40-years-ago-lookout-cleveland/49914/|title=40 Years Ago: Look Out, Cleveland|publisher=tennis.com|date=6 December 2013|accessdate=12 May 2015}}</ref> ਲੇਵਰ 19 62 ਅਤੇ 1969 ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਕੈਲੰਡਰ-ਸਾਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਂਮ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਓਲੰਪ ਯੁਅਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1967 ਵਿੱਚ "ਪ੍ਰੋ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ" ਸਮੇਤ ਅੱਠ ਪ੍ਰੋ ਸਕਾਲ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਡ ਸਲੇਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਲਈ ਪੰਜ ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ==ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਰਾਡਨੀ ਜਾਰਜ ਲੇਵਰ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ, ਕੁਈਨਇਸਲੈਂਡ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਕਹੈਂਪਟਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਕਸਾਈ ਰਾਏ ਲਵਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮੇਲਾਬਾ ਰੋਫੀ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜਾ ਸੀ। 1966 ਵਿਚ ਲੇਵਰ ਨੇ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸਾਂ ਰਾਫੇਲ ਵਿਚ ਮੈਰੀ ਬੈਨਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਔਰਤ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਵ ਹਾਡ, ਕੇਨ ਰੋਸੇਵਾਲ, ਰਾਏ ਐਮਰਸਨ, ਮੱਲ ਐਂਡਰਸਨ ਅਤੇ ਬੈਰੀ ਮਕੇ, ਸਮੇਤ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਗਰੁੱਪ ਚਰਚ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਲਈ ਚੌਰਾਹੇ ਬਣਾਇਆ। ਲੇਵਰ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਂਚੀ ਮਿਰਜ, ਕੋਰੋਨਾ ਡੇਲ ਮਾਰ, ਸਾਂਟਾ ਬਾਰਬਰਾ ਅਤੇ ਕਾਰਲਸਬੈਡ ਦੇ ਨੇੜੇ। ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿਚ ਕਾਰਲਸੇਬ ਵਿਚ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਮੈਰੀ ਲੇਵਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ==ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ== ਲੇਵਰ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਟੇਨਿਸ ਸਕੇਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਓਪਨ 1968 ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ। {|class=wikitable style=text-align:center;font-size:100% |-bgcolor=#efefef !colspan=1 rowspan=2 width=120|ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ !colspan=7|ਐਮਚਿਉਰ ਕੈਰੀਅਰ !colspan=5|ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਕੈਰੀਅਰ !colspan=10|ਓਪਨ ਕੈਰੀਅਰ |- !'56!!'57!!'58!!'59!!'60!!'61!!'62!!'63!!'64!!'65!!'66!!'67!!'68!!'69!!'70!!'71!!'72!!'73!!'74!!'75!!'76!!'77 |- |colspan=23 align=left|[[ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ(ਟੈਨਿਸ)|'''ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਸ]] |- |bgcolor=#efefef align=left|[[ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ]] |bgcolor=#afeeee|[[1956 Australian Championships – Men's Singles|1R]] |bgcolor=#afeeee|[[1957 Australian Championships – Men's Singles|1R]] |bgcolor=#afeeee|[[1958 Australian Championships – Men's Singles|2R]] |bgcolor=#afeeee|[[1959 Australian Championships – Men's Singles|3R]] |bgcolor=#00ff00|[[1960 Australian Championships – Men's Singles|'''W]] |bgcolor=#D8BFD8|[[1961 Australian Championships – Men's Singles|F]] |bgcolor=#00ff00|[[1962 Australian Championships – Men's Singles|'''W]] |A |A |A |A |A |A |bgcolor=#00ff00|[[1969 Australian Open – Men's Singles|'''W]] |A |bgcolor=#afeeee|[[1971 Australian Open – Men's Singles|3R]] |A |A |A |A |A |A |- |bgcolor=#efefef align=left|[[ਫ੍ਰੈਂਚ ਓਪਨ]] |bgcolor=#afeeee|[[1956 French Championships – Men's Singles|1R]] |A |bgcolor=#afeeee|[[1958 French Championships – Men's Singles|2R]] |bgcolor=#afeeee|[[1959 French Championships – Men's Singles|3R]] |bgcolor=#afeeee|[[1960 French Championships – Men's Singles|3R]] |bgcolor=yellow|[[1961 French Championships – Men's Singles|SF]] |bgcolor=#00ff00|[[1962 French Championships – Men's Singles|'''W]] |A |A |A |A |A |bgcolor=#D8BFD8|[[1968 French Open – Men's Singles|F]] |bgcolor=#00ff00|[[1969 French Open – Men's Singles|'''W]] |A |A |A |A |A |A |A |A |- |bgcolor=#efefef align=left|[[The Championships, Wimbledon|ਵਿੰਬਲਡੌਨ]] |bgcolor=#afeeee|[[1956 Wimbledon Championships – Men's Singles|1R]] |A |bgcolor=#afeeee|[[1958 Wimbledon Championships – Men's Singles|3R]] |bgcolor=#D8BFD8|[[1959 Wimbledon Championships – Men's Singles|F]] |bgcolor=#D8BFD8|[[1960 Wimbledon Championships – Men's Singles|F]] |bgcolor=#00ff00|[[1961 Wimbledon Championships – Men's Singles|'''W]] |bgcolor=#00ff00|[[1962 Wimbledon Championships – Men's Singles|'''W]] |A |A |A |A |A |bgcolor=#00ff00|[[1968 Wimbledon Championships – Men's Singles|'''W]] |bgcolor=#00ff00|[[1969 Wimbledon Championships – Men's Singles|'''W]] |bgcolor=#afeeee|[[1970 Wimbledon Championships – Men's Singles|4R]] |bgcolor=#ffebcd|[[1971 Wimbledon Championships – Men's Singles|QF]] |A |A |A |A |A |bgcolor=#afeeee|[[1977 Wimbledon Championships – Men's Singles|2R]] |- |bgcolor=#efefef align=left|[[US Open (tennis)|ਯੂ ਐਸ ਓਪਨ]] |bgcolor=#afeeee|[[1956 U.S. National Championships – Men's Singles|1R]] |A |bgcolor=#afeeee|[[1958 U.S. National Championships – Men's Singles|4R]] |bgcolor=#ffebcd|[[1959 U.S. National Championships – Men's Singles|QF]] |bgcolor=#D8BFD8|[[1960 U.S. National Championships – Men's Singles|F]] |bgcolor=#D8BFD8|[[1961 U.S. National Championships – Men's Singles|F]] |bgcolor=#00ff00|[[1962 U.S. National Championships – Men's Singles|'''W]] |A |A |A |A |A |bgcolor=#afeeee|[[1968 US Open – Men's Singles|4R]] |bgcolor=#00ff00|[[1969 US Open – Men's Singles|'''W]] |bgcolor=#afeeee|[[1970 US Open – Men's Singles|4R]] |A |bgcolor=#afeeee|[[1972 US Open – Men's Singles|4R]] |bgcolor=#afeeee|[[1973 US Open – Men's Singles|3R]] |A |bgcolor=#afeeee|[[1975 US Open – Men's Singles|4R]] |A |A |- |colspan=23 align=left|[[Major professional tennis tournaments before the Open Era|'''ਪ੍ਰੌ ਸਲੈਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਸ]] |- |bgcolor=#efefef align=left|[[U.S. Pro Tennis Championships|ਯੂ.ਐਸ. ਪ੍ਰੋ]] |A |A |A |A |A |A |A |bgcolor=#D8BFD8|[[U.S. Pro Tennis Championships draws, 1946–1967#1963|F]] |bgcolor=#00ff00|[[U.S. Pro Tennis Championships draws, 1946–1967#1964|'''W]] |bgcolor=#D8BFD8|[[U.S. Pro Tennis Championships draws, 1946–1967#1965|F]] |bgcolor=#00ff00|[[U.S. Pro Tennis Championships draws, 1946–1967#1966|'''W]] |bgcolor=#00ff00|[[U.S. Pro Tennis Championships draws, 1946–1967#1967|'''W]] |colspan=10| |- |bgcolor=#efefef align=left|[[French Pro Championship|ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰੌ]] |A |A |A |A |A |A |A |bgcolor=#D8BFD8|[[French Pro Championship Draws#1963|F]] |bgcolor=#D8BFD8|[[French Pro Championship Draws#1964|F]] |bgcolor=#D8BFD8|[[French Pro Championship Draws#1965|F]] |bgcolor=#D8BFD8|[[French Pro Championship Draws#1966|F]] |bgcolor=#00ff00|[[French Pro Championship Draws#1967|'''W]] |colspan=10| |- |bgcolor=#efefef align=left|[[Wembley Championship|ਵੈਂਬਲੇ ਪ੍ਰੋ]] |A |A |A |A |A |A |A |bgcolor=#ffebcd|[[Wembley Professional Championships Draws#1963|QF]] |bgcolor=#00ff00|[[Wembley Professional Championships Draws#1964|'''W]] |bgcolor=#00ff00|[[Wembley Professional Championships Draws#1965|'''W]] |bgcolor=#00ff00|[[Wembley Professional Championships Draws#1966|'''W]] |bgcolor=#00ff00|[[Wembley Professional Championships Draws#1967|'''W]] |colspan=10| |} ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ]] ida6yklpvbjfl1q0shk83c86xeapjtr 0 106812 847241 838130 2026-09-23T20:16:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847241 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports league |title=ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ (NHL) |current_season=2021 ਸਟੈਨਲੇ ਕਪ ਪਲੇਅ ਆਫ |sport=ਆਈਸ ਹਾਕੀ |logo=NHL Shield.png |pixels=190px |founded=<div><span style="background-color: rgb(248, 249, 250);">26 ਨਵੰਬਰ, 1917 (100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ),</span></div><div><span style="background-color: rgb(248, 249, 250);">ਮੌਂਟ੍ਰੀਅਲ, ਕਿਊਬੈਕ, ਕੈਨੇਡਾ</span></div> |Commissioner=ਗੈਰੀ ਬੈਟਮੈਨ |inaugural=[[1917–18 NHL season|1917–18]] |teams=[[#List of teams|31]]<ref>{{cite web |url=http://www.nhl.com/ice/teams.htm?navid=nav-tms-main |title=Rosters, Arena Information, and Aerial Maps – NHL.com – Teams |publisher=National Hockey League |accessdate=November 10, 2013 |archive-date=ਅਗਸਤ 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824122252/http://www.nhl.com/ice/teams.htm?navid=nav-tms-main |url-status=dead}}</ref>|countries=<div>ਕੈਨੇਡਾ (7 ਟੀਮਾਂ)</div><div>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ (24 ਟੀਮਾਂ)</div>|headquarters=ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਅਮਰੀਕਾ<br /> |continent=ਉੱਤਰ ਅਮਰੀਕਾ |champion=ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨਸ (5ਵਾਂ ਖ਼ਿਤਾਬ) |most_champs=ਮੌਂਟ੍ਰੀਅਲ ਕੈਨਡੀਅਨਸ (25ਵਾਂ ਖ਼ਿਤਾਬ) |website=[http://www.nhl.com/ NHL.com] }} '''ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: National Hockey League; '''NHL''') ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਆਈਸ ਹੌਕੀ]] ਲੀਗ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 31 ਟੀਮਾਂ ਹਨ: 24 ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 7 ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ। '''ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ''' ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਲੀਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref name="premier">{{Cite web|url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/national-hockey-league/|title=National Hockey League|last=Marsh|first=James|year=2006|website=The Canadian Encyclopedia|access-date=June 11, 2006|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020011613/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/national-hockey-league/|url-status=dead}}</ref>, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖੇਡ ਲੀਗ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖੇਡ ਟ੍ਰੌਫੀ, [[ਸਟੇਨਲੇ ਕੱਪ]], ਹਰ ਸਾਲ ਲੀਗ ਪਲੇਆਫ ਚੈਂਪੀਅਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="NHL.comFunFacts">{{cite web|url=http://www.nhl.com/cup/fun_facts.html|title=NHL.com – Stanley Cup Fun Facts|publisher=NHL|archiveurl=https://www.webcitation.org/5mq4TUogx?url=http://www.nhl.com/cup/fun_facts.html|archivedate=January 17, 2010|deadurl=yes|accessdate=July 15, 2006|df=}}</ref>{{lang-fr|Ligue nationale de hockey—LNH}} ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ 26 ਨਵੰਬਰ, 1917 ਨੂੰ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਐਨ.ਐਚ.ਏ.) ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1909 ਵਿੱਚ [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਨਟਾਰੀਓ]] ਦੇ ਰੇਨਫੁਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>''The National Hockey League Official Record Book & Guide 2009'' 77th Edition, p. 9. New York: National Hockey League (2008)</ref> ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ. ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਐਨਐਚਏ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਲੀਗ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਇੰਟਰਲੇਅ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ [[ਸਟੈਨਲੇ ਕੱਪ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਲੀਗ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ 1926 ਵਿੱਚ ਸਟੈਨਲੀ ਕੱਪ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕਲੇ ਲੀਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ. ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, '''ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ''' ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਸਨ - ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੀਗ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ". 1924 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬੋਸਟਨ ਬਰੂਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ, ਲੀਗ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1942 ਤੋਂ 1967 ਤਕ, ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਛੇ ਟੀਮਾਂ ਹੀ ਸਨ, (ਸਮਕਾਲੀਨ ਨਹੀਂ ਜੇ) "ਮੂਲ ਛੇਵਾਂ" ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਹੈ। ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ ਨੇ 1967 ਦੇ ਐਨਐਚਐਲ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੇ ਨਵੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਜੋੜੀਆਂ। ਫਿਰ ਲੀਗ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ 18 ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ 21 ਟੀਮਾਂ ਤਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ, '''ਐੱਨ.ਐੱਚ.ਐੱਲ''' ਨੂੰ 30 ਟੀਮਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ 31 ਵੀਂ ਟੀਮ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਲੀਗ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰਾਂ ਨੂੰ 1989 ਤੋਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਮੌਂਟਰੀਆਲ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.calgaryherald.com/sports/opinion+americans+bettman+have+stolen+canada+game/7251426/story.html|title=Americans and Bettman have stolen Canada's game|last=Todd|first=Jack|date=September 17, 2012|work=Calgary Herald|access-date=January 31, 2018|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203162847/http://www.calgaryherald.com/sports/opinion+americans+bettman+have+stolen+canada+game/7251426/story.html|dead-url=yes}}</ref> ਕਿਰਤ-ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ 2004-05 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੀਗ ਨੇ 2005-06 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮੂਹਿਕ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਨਖਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ, ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਸੀ।<ref name="JohnCollins">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601109&sid=aGY7pu.INAhA|title=NHL Borrows From NFL as It Pursues Bigger TV Contract|last=Eichelberger|first=Curtis|date=May 29, 2009|access-date=June 29, 2009|agency=Bloomberg L.P.}}</ref> [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] (ਆਈ.ਏ.ਐਚ.ਐਫ.) [[ਸਟੈਨਲੀ ਕੱਪ]] ਨੂੰ "ਖੇਡ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.iihf.com/home-of-hockey/news/news-singleview/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=850|title=Triple Gold Goalies... not|last=Podnieks, Andrew|date=March 25, 2008|publisher=International Ice Hockey Federation|access-date=June 17, 2017}}</ref> ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.quanthockey.com/nhl/nationality-totals/active-nhl-players-2011-12-stats.html|title=QuantHockey.com|access-date=November 19, 2012}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਟੀਮਾਂ == {{NHL Labelled Map|realignment=yes|float=right}}ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ ਵਿੱਚ 31 ਟੀਮਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 24 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਤ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਐਨਐਚਐਲ 31 ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ: ਪੂਰਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਾਨਫਰੰਸ। ਹਰੇਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਪੂਰਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ 16 ਟੀਮਾਂ (ਅੱਠ ਪ੍ਰਤੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ) ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੱਛਮੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ 15 ਟੀਮਾਂ (ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸਪੀਫਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ) ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ 2017-18 ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਐਨਐਚਐਲ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2000-01 ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ 30 ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਵਾਈਲਡ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬਸ ਬਲੂ ਜੈਕਟਾਂ 2017 ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਰਿਹਾ ਐਨਐਚਐਲ ਨੇ 21 ਤੋਂ 30 ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ 9 ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਹਾਟਫੋਰਡ, ਕਿਊਬੈਕ) ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗਰਮ ਮਹਾਂਨਗਰ ਖੇਤਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੱਲਾਸ, ਫੀਨਿਕਸ) ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਬੈਰਨਸ ਦੇ 1978 ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਲੀਗ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਲੀਗ ਨੇ 17 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਜੇਂਸ ਗੋਲਡਨ ਨਾਈਟਸ ਦੇ ਨਾਲ 2017 ਵਿੱਚ 31 ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.inc.com/darren-heitner/nhl-leads-the-way-in-bringing-pro-sports-to-las-vegas.html|title=The NHL Leads the Way in Bringing Pro Sports to Las Vegas|last=Heitner|first=Darren|date=22 June 2016|work=Inc.com|access-date=29 June 2016}}</ref> 7 ਦਸੰਬਰ, 2017 ਨੂੰ, ਸੀਏਟਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਲਕੀਅਤ ਗਰੁੱਪ ਨੇ 32 ਵੀਂ ਟੀਮ ਬਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰਤ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nhl.com/news/seattle-can-begin-nhl-expansion-process-says-bettman/c-293782092|title=Seattle can begin NHL expansion process|last=Heitner|first=Darren|date=7 Dec 2017|work=Inc.com|access-date=7 Dec 2017|archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208112945/https://www.nhl.com/news/seattle-can-begin-nhl-expansion-process-says-bettman/c-293782092|url-status=dead}}</ref> ਫੋਰਬਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2017 ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਟੀਮਾਂ "ਮੂਲ ਛੇ" ਟੀਮਾਂ ਸਨ: ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਾਂ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ, ਟੋਰੰਟੋ ਮੈਪਲੇ ਲੀਫਜ਼ 1.4 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ, ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਕੈਨਡੀਅਨਜ 1.25 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬਲੈਕਹਾਕਸ $ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਅਤੇ ਬੋਸਟਨ ਬਰੂਨਾਂ ਨੂੰ $ 890 ਮਿਲੀਅਨ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅੱਠ ਐੱਨ ਐੱਚ ਐੱਲ ਐਲ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।<ref name="valuable teams">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/nhl-valuations/list/#tab:overall|title=The NHL's Most Valuable Teams|last=Ozanian|first=Mike|date=December 2017|website=Forbes|access-date=January 24, 2018}}</ref> ਐਨਐਚਐਲ ਟੀਮਾਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਯੂਐਸ ਲਈ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਰ: ਟਿਕਟਾਂ ਤੋਂ ਮਾਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ, ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਅਧਿਕਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਫੁੱਟਨੋਟ == {{reflist|group="nb"}} ; ; ਨੋਟਿਸ {{Reflist|22em}} sxfmq6oa2tk3a868xtbxqs6x6q7brat 0 106892 847312 537577 2026-09-24T01:05:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847312 wikitext text/x-wiki '''ਫੈਡਰਲ ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ''' ('''ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ.''') (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ''Federal Bureau of Investigation''; '''FBI'''), ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ; ਬੀ.ਓ.ਆਈ ('''BOI'''), [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਖੁਫੀਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੰਘੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਆਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ, [[ਯੂ.ਐਸ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕਮਿਊਨਿਟੀ]] ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="intel">{{Cite web|url=http://www.intelligence.gov/mission/member-agencies.html|title=Our Strength Lies in Who We Are|publisher=intelligence.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810180812/http://www.intelligence.gov/mission/member-agencies.html|archive-date=August 10, 2014|dead-url=yes|access-date=August 4, 2014}}</ref> ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ, ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਝੌਤਾ, ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਜਾਂਚ ਸੰਸਥਾ, ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ ਦਾ ਫੈਡਰਲ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀਆਂ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.fbi.gov/about/faqs/how-does-the-fbi-differ-from-the-drug-enforcement-administration-dea-and-the-bureau-of-alcohol-tobacco-firearms-and-explosives-atf|title=How does the FBI differ from the Drug Enforcement Administration (DEA) and the Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives (ATF)?|website=Federal Bureau of Investigation|language=en-us|access-date=2017-11-02}}</ref><ref name="quickfacts">{{Cite web|url=https://www.fbi.gov/quickfacts.htm|title=Federal Bureau of Investigation – Quick Facts|publisher=Federal Bureau of Investigation|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017083929/http://www2.fbi.gov/quickfacts.htm|archive-date=2011-10-17|dead-url=yes}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ '''ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ''' ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਰਤਾਨਵੀ [[MI5]] ਅਤੇ [[ਰੂਸੀ ਐਫ.ਐਸ.ਬੀ.]] ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ (ਸੀਆਈਏ) ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਥਾਰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਐਫਬੀਆਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਏਜੰਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 56 ਖੇਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਕਾਇਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਵਾਸੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਘੱਟ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ। ਐਫਬੀਆਈ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ. ਅਫ਼ਸਰ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[https://www.fbi.gov/news/testimony/fbi-budget-request-for-fiscal-year-2015 Statement Before the House Appropriations Committee, Subcommittee on Commerce, Justice, Science, and Related Agencies], Federal Bureau of Investigation, March 26, 2014</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/world/national-security/fbi-gets-a-broader-role-in-coordinating-domestic-intelligence-activities/2012/06/19/gJQAtmupoV_story.html FBI gets a broader role in coordinating domestic intelligence activities], ''[//en.wikipedia.org/wiki/Washington_Post Washington Post]'', June 19, 2012</ref> ਇਸਦੇ ਘਰੇਲੂ ਫੋਕਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ ਨੇ 60 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਟੈਚ (ਲੇਗਾਟ) ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲਖਾਨੇ ਵਿੱਚ 15 ਉਪ-ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰੀ ਛਾਪ ਛਾਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਫ਼ਤਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਸਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਤਰਫਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>[https://www.fbi.gov/about-us/international_operations/overview Overview of the Legal Attaché Program] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313042943/https://www.fbi.gov/about-us/international_operations/overview|date=March 13, 2016}}, Federal Bureau of Investigation, Retrieved: March 25, 2015</ref> ਐੱਫ.ਬੀ.ਆਈ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗੁਪਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>[http://www.nbcnews.com/id/6973534/ns/us_news-security/t/spies-clash-fbi-joins-cia-overseas/#.VTKrN5OATz4 Spies Clash as FBI Joins CIA Overseas: Sources Talk of Communication Problem in Terrorism Role], [//en.wikipedia.org/wiki/Associated_Press Associated Press] via [//en.wikipedia.org/wiki/NBC_News NBC News], February 15, 2005</ref>, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੀਆਈਏ ਦੀ ਸੀਮਤ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1908 ਵਿੱਚ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ, ਬੀ.ਓ.ਆਈ ਜਾਂ ਬੀ.ਆਈ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ 1935 ਵਿੱਚ ਫੈਡਰਲ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ (ਐਫਬੀਆਈ) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜੇ. ਐਗਰ ਹੂਵਰ ਬਿਲਡਿੰਗ ਹੈ। == ਬਜਟ, ਮਿਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਤਰਜੀਹਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Domestic_Investigations_and_Operations_Guide.pdf|thumb|ਐਫਬੀਆਈ ਘਰੇਲੂ ਪੜਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਗਾਈਡ<br />]] ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਬਿਓਰੋ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਜਟ ਦੀ ਰਕਮ 8.7 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸੀ।<ref name="mission">{{Cite web|url=https://www.fbi.gov/about/mission|title=Mission &amp; Priorities|website=Federal Bureau of Investigation|language=en-us|access-date=2017-11-02}}</ref> ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸੰਘੀ, ਰਾਜ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਕ ਨਿਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਚਾਓ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਐਫਬੀਆਈ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹਾਂ ਹਨ:<ref>{{Cite web|url=https://www.fbi.gov/about-us/quick-facts/quickfacts|title=FBI- Quick Facts|publisher=Federal Bureau of Investigation|archive-url=https://web.archive.org/web/20150412223657/http://www.fbi.gov/about-us/quick-facts/quickfacts|archive-date=12 April 2015|dead-url=yes|access-date=19 April 2015}}</ref> # [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਓ,  # ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ,  # ਸਾਈਬਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ,  # ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ,  # ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ,  # ਕੌਮੀਟ ਟ੍ਰਾਂਸੈਸ਼ਨਲ / ਕੌਮੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ,  # ਮੁੱਖ ਚਿੱਟਾ-ਕਾਲਰ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਲੜਨਾ,  # ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੰਸਕ ਜੁਰਮ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ,  # ਫੈਡਰਲ, ਰਾਜ, ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਵਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ  # ਉਪਰੋਕਤ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਫਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ। === 20,000 ਐਫਬੀਆਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਲੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ === 15 ਸਾਲ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੈਕਰ ਕੇਨ ਗੈਂਬਲ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਯੂਥ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੀ.ਆਈ.ਏ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਾਨ ਬ੍ਰੇਨਨ ਅਤੇ ਐਫਬੀਆਈ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮਾਰਕ ਐੱਫ. . ਗੈਂਬਲ ਨੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ, ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਈਮੇਲ ਪਤਿਆਂ ਸਮੇਤ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਫਬੀਆਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਲੀਕ ਕੀਤਾ।<ref>"[https://www.telegraph.co.uk/news/2018/01/19/british-15-year-old-gained-access-intelligence-operations-afghanistan/ British 15-year-old gained access to intelligence operations in Afghanistan and Iran by pretending to be head of CIA, court hears]". ''The Daily Telegraph.'' 19 January 2018.</ref><ref>"[https://www.independent.co.uk/news/uk/british-teen-hacker-kane-gamble-us-intelligence-officials-jailed-cia-fbi-a8315126.html British teenager who 'cyber-terrorised' US intelligence officials gets two years detention] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614001502/https://www.independent.co.uk/news/uk/british-teen-hacker-kane-gamble-us-intelligence-officials-jailed-cia-fbi-a8315126.html |date=2018-06-14 }}". ''The Independent.'' 21 April 2018.</ref> ਜੱਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੈਂਬਲ "ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਾਈਬਰ-ਅੱਤਵਾਦ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>[http://www.dw.com/en/uk-teen-kane-gamble-gets-two-years-for-hacking-cia-ex-chief-john-brennan/a-43477403 UK teen Kane Gamble gets two years for hacking CIA ex-chief John Brennan]". ''Deutsche Welle.'' 20 April 2018.</ref><ref>"[https://edition.cnn.com/2016/02/08/politics/hackers-fbi-employee-info/index.html Hackers publish contact info of 20,000 FBI employees]". ''CNN.'' 8 February 2016.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} ihal0gyljqgg27pzwi0w14q9jzvh5jw 0 107420 847244 832099 2026-09-23T20:31:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847244 wikitext text/x-wiki {{multiple image|perrow=2|total_width=272|image1=New_hampshire_in_autumn.jpg|image4=Cincinnati – Spring Grove Cemetery & Arboretum "Autumn Reflection" (15630100199).jpg|image3=Paris raining autumn cityscape (8252181936).jpg|image2=Autumn_colors_along_the_road.jpg|image5=Tuolumne_Meadows_with_Meandering_River_in_Autumn.jpg|image6=Victoria Avenue - Canterbury.jpg}} '''ਪਤਝੜ''', ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ '''ਗਿਰਾਵਟ'''<ref>{{Cite web|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/fall?q=fall|title=Oxford Dictionary on the North American usage of Fall|website=oxforddictionaries.com|access-date=2018-05-20|archive-date=2015-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330161421/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/fall?q=fall|dead-url=yes}}</ref> ਦੇ ਤੌਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਚਾਰ [[ਰੁੱਤ|ਮੌਸ]]<nowiki/>ਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਤਝੜ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਸਰਦੀ ਤੱਕ, ਸਤੰਬਰ ([[ਉੱਤਰੀ ਅਰਧਗੋਲ਼ਾ]]) ਜਾਂ ਮਾਰਚ ([[ਦੱਖਣੀ ਅਰਧਗੋਲ਼ਾ]]) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਦਾ ਚਾਨਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦਰਖਤਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.crh.noaa.gov/glossary.php?word=autumn |title=NOAA's National Weather Service - Glossary |publisher=Crh.noaa.gov |accessdate=2010-08-06}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tourism.net.nz/new-zealand/about-new-zealand/weather-and-climate.html |title=New Zealand Weather and Climate, New Zealand Weather, Temperatures and Climate in New Zealand |publisher=Tourism.net.nz |accessdate=2010-08-06}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/weather/features/understanding/autumn_forecasting.shtml |title=Weather Centre - Features - Understanding Weather - Autumn Forecasting |publisher=BBC |accessdate=2010-08-06| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100904052411/http://www.bbc.co.uk/weather/features/understanding/autumn_forecasting.shtml| archivedate= 4 September 2010 | deadurl=no}}</ref> ਦੇਸੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੱਤਕ-ਮੱਘਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਝੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।   == ਨਿਰੁਕਤੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Dülmen,_Wildpark_--_2014_--_3808_color_balanced.jpg|thumb|200x200px|ਪਤਝੜ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪੀਲੇ, ਸੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਪੱਤੇ]] ਸ਼ਬਦ ਪਤਝੜ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਐਰਸਕੇਸਨ ਰੂਟ ਆਟੋ ਦੁਆਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ - ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਦੇ ਪਰਿਣਾਏ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Etruskisches Sprachgut im Lateinischen unter Ausschluss des spezifisch onomastischen Bereiches|last=Breyer|first=Gertraud|publisher=Peeters Publishers|year=1993|isbn=9068313355|pages=412–413|language=German}}</ref> ਇਹ ਗੁਆਂਢੀ ਰੋਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਪਤਝੜ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>''Etymology of 'autumn' '' - New [//en.wikipedia.org/wiki/Shorter_Oxford_English_Dictionary Shorter Oxford English Dictionary], 1997 Edition</ref> ਰੋਮਨ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਾਣੀ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ ਆਟੋਪੈਨ (ਆਧੁਨਿਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿਚ ਆਟੋਮੇਨ) ਜਾਂ ਮੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਟੋਪੈਂਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। [[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ, 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ, ਪਰ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਬਦਲਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ''ਗਿਰਾਵਟ'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੁਰਾਣੀ ਜਰਮਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ''{{lang|ang|fiæll}}'' ਜਾਂ ''{{lang|ang|feallan}}'' ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਰਸ ''{{lang|non|fall}}'' ਸਾਰੇ ਸੰਭਵ ਹਨ, ਪਰ ਸਹੀ ਡੇਰੀਵੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਇੱਕ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਪਰਤਣਾ"। ਇਹ ਸ਼ਬਦ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ==ਹੋਰ== ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤੰਬਰ (21 ਤੋਂ 24 ਸਤੰਬਰ) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪਤਝੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{cite news |url=http://www.huffingtonpost.com/2010/09/22/first-day-of-fall-2010-au_n_734692.html |title=First Day Of Fall 2010: Autumn Equinox Photos |work=The Huffington Post |date= 22 September 2010|accessdate=2010-09-22 |first=Craig |last=Kanalley| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100924195451/http://www.huffingtonpost.com/2010/09/22/first-day-of-fall-2010-au_n_734692.html| archivedate= 24 September 2010 | deadurl=no}}</ref> ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ (21 ਜਾਂ 22 ਦਸੰਬਰ)<ref>http://www.almanac.com/content/first-day-winter-winter-solstice</ref> 1997 ਤੋਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਸਿਖਰ ਦੇ 100 ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਔਟਮ ਨਾਂਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>[http://www.ssa.gov/OACT/babynames/ Popular Baby Names], Social Security Online.</ref> ਪਤਝੜ [[ਹੈਲੋਵੀਨ]] (ਸਮਾਹੈਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਸੇਲਟਿਕ ਪਤਝੜ ਤਿਉਹਾਰ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="ENC">{{cite web|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572079/Halloween.html |title=Halloween |work=[[Microsoft Encarta|Encarta]] |publisher=Microsoft |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwKs5kQp?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572079/Halloween.html |archivedate=31 October 2009 |deadurl=no |df=dmy }}</ref> ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ "ਪਤਝੜ ਦੀ ਦੇਵੀ" (ਸ਼ਾਰਦਾ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ== [[File:Roadway in David Crockett State Park (Autumn 2008 - Horizontal Image).jpg|thumb|right|ਟੈਨਸੀ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜ]] ਪੂਰਬੀ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਅਤੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਪਤਝੜ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ,<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ns.ca/news/details.asp?id=19990921001 |title=Nova Scotia Capitalizes on Fall Tourism &#124; Government of Nova Scotia |publisher=Gov.ns.ca |date=21 September 1999 |accessdate=2010-03-06}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/the-complete-guide-to-leafpeeping-612904.html |title=The Complete Guide to Leaf-Peeping & Advice, Travel |work=The Independent |date=14 September 2002 |accessdate=2010-03-06 |location=London |first=Ben |last=Ross |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925235747/http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/the-complete-guide-to-leafpeeping-612904.html |url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਅਰਬਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |author=Shir Haberman |url=http://www.seacoastonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071009/NEWS/710090335 |title=Leaf peepers storm N.H., Maine |publisher=SeacoastOnline.com |accessdate=2010-03-06 |archive-date=2010-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100914165754/http://www.seacoastonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071009%2FNEWS%2F710090335 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000103&sid=a3vkUrgIabaA&refer=us |title=Record New England Rains Make Foliage `a Dud,' Hurt Tourism |publisher=Bloomberg L.P. |date=4 November 2005 |accessdate=2010-03-06}}</ref> ==ਤਸਵੀਰਾਂ== <gallery> ਤਸਵੀਰ:Frederic Edwin Church - Autumn.jpg|''Otoño'', Frederic Edwin Church, 1875. Museo Thyssen-Bornemisza<ref name="museothyssen">{{cite web |url=http://www.museothyssen.org/en/thyssen/ficha_obra/343 |title=Autumn - Frederic Edwin Church &#124; Museo Thyssen |author1=CM|author2=Paloma. Alarcó |publisher=museothyssen.org |location=Madrid, Spain |accessdate=10 October 2012}}</ref> ਤਸਵੀਰ:Millais - Herbstblätter.jpg|John Everett Millais, "ਪਤਝੜ ਪੱਤੇ" ਤਸਵੀਰ:Alfons Mucha - 1896 - Autumn.jpg|''ਪਤਝੜ'' (1896) by Art Nouveau artist Alphonse Mucha ਤਸਵੀਰ:Stanisław Masłowski (1853-1926), Autumn landscape in Rybiniszki, 1902.jpeg|Rybiniszki, ਲਾਤਵੀਆ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, watercolor by Stanisław Masłowski, 1902 (ਵਾਰਸਾ, ਪੋਲੈਂਡ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ) ਤਸਵੀਰ:Maxfield Parrish - Autumn (1905).jpg|This 1905 print by Maxfield Frederick Parrish illustrated Keats' poem 'Autumn' ਤਸਵੀਰ:Arcimboldo - Les saisons - L'automne.jpg|''ਪਤਝੜ'', Giuseppe Arcimboldo, 1573 </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Wiktionary|autumn|fall}} * {{commons-inline}} * {{Wikiquote-inline|Fall}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਸਮ]] 55cgyps9mp21bk901slik3u35mtpq0c 0 107627 847332 713132 2026-09-24T02:26:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847332 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਾਰਬਰਾ ਵਾਲਟਰ | image = Barbara Walters 2011.jpg | caption = ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ ਬਾਰਬਰਾ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ | birth_name = ਬਾਰਬਰਾ ਜਿੱਲ ਵਾਲਟਰ | birth_date = {{nowrap|{{birth date and age|1929|09|25}}}} | birth_place = [[ਬੌਸਟਨ]], [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]] | occupation = ਪੱਤਰਕਾਰ | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|ਰਾਬਰਟ ਹੈਨਰੀ ਕੈਟਜ਼|1955|1957|reason=ਰੱਦ}} * {{marriage|ਲੀ ਗਊਬਰ|1963|1976|reason=ਤਲਾਕ}} * {{marriage|ਮੋਰਵ ਐਡਲਸਨ|1981|1984|reason=ਤਲਾਕ}}; {{marriage||1986|1992|reason=ਤਲਾਕ}} }} | children = 1 | credits = {{Plainlist| * ''ਟੂਡੇਅ (ਅਮਰੀਕੀ ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ'' <br /> ਸਹਿ-ਐਂਕਰ (1962–76) * ''ਏ ਬੀ ਸੀ ਵਰਲਡ ਨਿਊਜ਼ '' <br /> ਸਹਿ-ਐਂਕਰ (1976–78) * ''20/20'' <br /> ਸਹਿ-ਐਂਕਰ (1979–2004) * ''ਦੀ ਵਿਅੂ'' <br /> ਸਿਰਜਣਹਾਰ/ਸਹਿ-ਐਂਕਰ (1997–2014) <br /> ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ (1997–present) }} | salary = 12 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (2007)<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/lists/2007/53/07celebrities_Barbara-Walters_O4HQ.html |title=Barbara Walters |work=[[Forbes]] |accessdate=2008-05-08 |date=June 14, 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509041247/http://www.forbes.com/lists/2007/53/07celebrities_Barbara-Walters_O4HQ.html |archivedate=May 9, 2008 |deadurl=no}}</ref> }} '''ਬਾਰਬਰਾ ਜਿੱਲ ਵਾਲਟਰਜ਼''' (ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ, 1929) ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਪ੍ਰਸਾਰਣ [[ਪੱਤਰਕਾਰੀ|ਪੱਤਰਕਾਰ]], ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ।<ref name="Walters1">{{cite news |title=Miss Walters engaged |page=96 |work=The New York Times |date=1955-05-01}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tvguide.com/celebrities/barbara-walters/bio/194063 |title=Barbara Walters: Biography |publisher=[[TV Guide|TVGuide.com]] |accessdate=2014-02-03 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222050344/http://www.tvguide.com/celebrities/barbara-walters/bio/194063 |url-status=dead}}</ref> ਵਾਲਟਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੂ ਡੇਅ, ਦਿ ਵਿਊ, 20/20, ਅਤੇ ਏ ਬੀ ਸੀ ਈਵਨਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਏ ਬੀ ਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/blogs/entertainment/2013/05/barbara-walters-announces-2014-retirement/ |title=Barbara Walters Announces 2014 Retirement – ABC News |publisher=Abcnews.go.com |date=2013-05-12 |accessdate=2016-04-17}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.latimes.com/entertainment/tv/showtracker/la-et-st-barbara-walters-retirement-peter-rodger-interview-20140610-story.html |title=Barbara Walters returns from retirement for Peter Rodger interview |publisher=LA Times |date=2014-06-10 |accessdate=2016-04-17}}</ref> ਵਾਲਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਨ ਬੀ ਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਦਿ ਟੂਡੇ ਸ਼ੋਅ' ਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਏਅਰਟਾਇਮ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਫਰੈਂਕ ਮੈਕਗਈ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਮੈਕਗਈ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਾਲਟਰ ਨੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਅਹੁਦੇ ਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।<ref>{{cite book |last=Walters |first=Barbara |title=Audition: a memoir |url=https://archive.org/details/auditionmemoir01walt |year=2008 |publisher=Knopf |location=NY |isbn=978-0-307-26646-0 |page=[https://archive.org/details/auditionmemoir01walt/page/205 205]}}</ref><ref>{{cite book |last=Walters |first=Barbara |title=Audition: a memoir |url=https://archive.org/details/auditionmemoir01walt |year=2008 |publisher=Knopf |location=NY |isbn=978-0-307-26646-0}}</ref><ref>{{cite news |last=Meaney, VP-TV News Programming |first=Donald |title=NBC-TV Press Release |date=April 22, 1974}}</ref> 1976 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਹਿ-ਐਂਕਰ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਏ ਬੀ ਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ‘’ਏ ਬੀ ਸੀ ਈਵਨਿੰਗ ਨਿਊਜ਼’’'ਤੇ ਹੈਰੀ ਰੀਜ਼ਰਨਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਕਮਾਈ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਸੀ। 1979 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਏ.ਬੀ.ਸੀ. ਨਿਊਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 20/20 ਲਈ ਸਹਿ-ਹੋਸਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1997 ਵਿੱਚ, ਵਾਲਟਰਜ਼ ਨੇ 'ਦਿ ਵਿਊ' ਸ਼ੌਅ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਹੋਸਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ 16 ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਹੋਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=retirement>{{cite news |title=Walters to Announce 2014 Retirement on 'The View' |url=https://www.nytimes.com/2013/05/13/business/media/barbara-walters-to-announce-2014-retirement-on-the-view.html?pagewanted=1&_r=2&hp& |accessdate=May 13, 2013 |newspaper=The New York Times |date=May 13, 2013}}</ref> ਵਿਊ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 20/20 ਅਤੇ ਏ ਬੀ ਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਡਿਸਕਵਰੀ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਾਲਟਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਲਾਨਾ '''10 ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਲੋਕਾਂ''' ਦੀ ਏਬੀਸੀ 'ਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="adweek.com">{{cite web |author=Chris Ariens |url=http://www.adweek.com/tvnewser/barbara-walters-return-to-2020-wins-the-hour-for-abc/260383 |title=Barbara Walters Return to 20/20 Wins the Hour for ABC &#124; TVNewser |publisher=Adweek.com |date=2015-04-11 |accessdate=2016-04-17}}</ref><ref name="latimes1">{{cite web |url=http://latimes.com/entertainment/tv/showtracker/la-et-st-barbara-walters-retirement-peter-rodger-interview-20140610-story.html |title=Barbara Walters returns from retirement for Peter Rodger interview |publisher=LA Times |date=2014-06-10 |accessdate=2016-04-17}}</ref><ref name="abcnews.go.com">{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Press_Release/barbara-walters-interviews-presidential-candidate-donald-trump-family/story?id=35261113 |title=Barbara Walters Interviews Presidential Candidate Donald Trump And His Family – ABC News |publisher=Abcnews.go.com |date=2015-11-17 |accessdate=2016-04-17}}</ref><ref name="press.discovery.com">{{cite web|url=https://press.discovery.com/us/id/programs/american-scandal-barbara-walters/|title=Barbara Walters Presents American Scandals: Programs: Investigation Discovery: Discovery Press Web|website=press.discovery.com|access-date=2018-05-26|archive-date=2017-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825231323/https://press.discovery.com/us/id/programs/american-scandal-barbara-walters/|dead-url=yes}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Entertainment/barbara-walters-reveals-annual-fascinating-people-list/story?id=35512361 |title=Barbara Walters Reveals Her Annual 'Most Fascinating People' List – ABC News |publisher=Abcnews.go.com |date=2015-12-02 |accessdate=2016-04-17}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== 3pkfk1lwcyoymedymms4valhpvwwugo 0 107653 847496 802955 2026-09-24T11:53:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847496 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਬਰਟ ਫਿਸਕ | image = Robert Fisk, Christchurch, 2008.jpg | caption = ਫਿਸਕ 2008 ਵਿੱਚ | birthname = | birth_date = {{Birth date and age|1946|07|12|df=y}} | birth_place = [[ਮੇਡਸਟੋਨ]], ਕੈਂਟ, ਇੰਗਲੈਂਡ | death_date = | death_place = | education = [[ਲੈਂਕੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਬੀਏ, 1968) <br> [[ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਡਬਲਿਨ]] (ਪੀਐਚਡੀ, 1985)| | occupation = ''[[ਦ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ]]'' ਲਈ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ]]'' | title = | family = | spouse = [[ਲਾਰਾ ਮਾਰਲੋ]] (1994–2006) | children = | relatives = | religion = | credits = [[ਜੈਕਬ ਅਵਾਰਡ]], [[ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਕੇ ਪ੍ਰੈਸ ਅਵਾਰਡ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪ੍ਰੈਸ ਅਵਾਰਡ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਰਨਲਿਸਟ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਰਨਲਿਸਟ ਆਫ ਦ ਈਅਰ], [[ਰੀਪੋਰਟਰ ਆਫ ਦ ਈਅਰ]], [ [ਡੇਵਿਡ ਵੱਟ ਇਨਾਮ]], [[ਲਨਾਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ | ਲਨਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼]] | agent = | URL = https://www.independent.co.uk/biography/robert-fisk }} '''ਰਾਬਰਟ ਫਿਸਕ''' (ਜਨਮ 12 ਜੁਲਾਈ 1946) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1976 ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੀਡੀਆ ਲਈ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; 1989 ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ [[ਦ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ]], ਲਈ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਬੈਰੂਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/biography/robert-fisk|title=Robert Fisk Biography|accessdate=12 November 2012|publisher=Independent|location=London|archive-date=25 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925025317/http://www.independent.co.uk/biography/robert-fisk|url-status=dead}}</ref> ਫਿਸਕ ਕੋਲ ਕਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਾਰ ਪ੍ਰੈਸ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ।  ਇੱਕ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ,<ref>{{Cite web|url=http://fass.kingston.ac.uk/activities/item.php?updatenum=466|title=Robert Fisk lecture (audio)|website=Fass.kingston.ac.uk|publisher=Faculty of Arts and Social Sciences – Kingston University London|access-date=21 August 2012|archive-date=12 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512045811/http://fass.kingston.ac.uk/activities/item.php?updatenum=466|url-status=dead}}</ref>  ਉਹ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1993 ਅਤੇ 1997 ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite book|title=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|last=Fisk|first=Robert|publisher=Fourth Estate|isbn=1-84115-007-X|pages=1–39}}</ref><ref>{{Cite news|title=Honoured War Reporter Sides With Victims of Conflict|date=4 November 2005|publisher=[[New Zealand Press Association]]}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੇਡਸਟੋਨ, ਕੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਫਿਸਕ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੇਡਸਟੋਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖਜਾਨਚੀ ਸੀ ਅਤੇ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਲੜ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2008/apr/13/middleeastthemedia.lebanon|title=Man of war|last=Cooke|first=Rachel|date=13 April 2008|work=The Guardian|location=London}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਅਰੰਭਕ  ਸਿੱਖਿਆ ਯਾਰਡਲੇ ਕੋਰਟ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/deadly-skies-the-bloody-truth-about-the-battle-of-britain-70-years-on-2015062.html|title=Deadly skies: The bloody truth about the Battle of Britain 70 years on|last=Fisk|first=Robert|date=3 July 2010|work=The Independent|access-date=24 October 2011|location=London}}</ref> ਫਿਰ ਸੱਟਨ ਵੇਲੈਂਸ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੈਂਕੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਿਆ,<ref>{{Cite journal|date=November 2006|title=Robert Fisk lecture|url=http://domino.lancs.ac.uk/Info/lunews.nsf/I/9273D1AFBDC1A6B38025721B0049FA77|dead-url=yes|publisher=Lancaster University|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210130331/http://domino.lancs.ac.uk/Info/lunews.nsf/I/9273D1AFBDC1A6B38025721B0049FA77|archive-date=10 December 2008|access-date=14 October 2008}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਜੌਨ ਓ`ਗੌਂਟਲਟ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 1983 ਵਿਚ ਟ੍ਰਿੰਟੀ ਕਾਲਜ, ਡਬਲਿਨ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। <ref name="PSPG">{{Cite web|url=http://www.tcd.ie/Political_Science/postgraduate/phdstudentspre1995.php|title=Former postgraduate students|publisher=[[Trinity College, Dublin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928001154/http://www.tcd.ie/Political_Science/postgraduate/phdstudentspre1995.php|archive-date=28 September 2008|dead-url=yes|access-date=26 July 2008}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਥੀਸਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਸੀਮਤ ਯੁੱਧ ਦੀ ਅਵਸਥਾ: ਏਅਰੇ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ [[ਡਬਲਿਨ]], [[ਬੇਲਫਾਸਟ]] ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ, 1939-1945 "। == ਕੈਰੀਅਰ == === ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ === ਫਿਸਕ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਡੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਡਾਇਰੀ ਕਾਲਮ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਜੌਨ ਜੂਨੋਰ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/opinion/commentators/fisk/robert-fisk-my-days-in-fleet-streets-lubyanka-877812.html|title=My days in Fleet Street's Lubyanka|last=Robert Fisk|date=26 July 2008|access-date=26 July 2008|publisher=[[The Independent]]|location=London}}</ref> 1972 - 75 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ''ਦ ਟ੍ਰਬਲਜ਼'' ਦੀ ਸਿਖਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਫਿਸਕ ਨੇ ਬੇਲਫਾਸਟ ਵਿੱਚ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਟਾਈਮਸ]] ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਸਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਭੇਜੇ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਮਿਲੀ (1976–1988)। 1989 ਵਿੱਚ ਅਖਬਾਰ ਰੂਪੇਰਟ ਮੁਰਡੋਖ਼ ਦੇ ਹਥ ਲੈ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ (ਇਰਾਨ ਹਵਾਈ ਉਡਾਣ 655) ਨੂੰ ਛਪਾਈ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 1989 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]''  ਇਕ ਵਾਰ ਰਾਬਰਟ ਫਿਸਕ ਨੂੰ "ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ" ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nyt_eb">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/11/19/books/review/19bron.html?ei=5070&en=55044ab9f817eb99&ex=1153454400&pagewanted=print|title=A Foreign Correspondent Who Does More Than Report|last=Bronner, Ethan|date=19 November 2005|work=The New York Times|access-date=19 July 2006}}</ref>  ਦ ਟ੍ਰਬਲਜ਼ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ 1979 ਵਿਚ ਈਰਾਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। === ਜੰਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Robert_Fisk_at_Al_Jazeera_Forum_2010.jpg|thumb|ਰਾਬਰਟ ਫਿਸਕ  [[ ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ]] ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ,  2010]] ਫਿਸਕ 1976 ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਲੇਬਨਾਨੀ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਬੈਰੂਤ]] ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book|title=The Great War for Civilization: The Conquest of the Middle East|url=https://archive.org/details/greatwarforcivil0000fisk|last=Fisk|first=Robert|publisher=[[Harper Perennial]]|year=2006|isbn=978-1-84115-008-6|location=London|page=[https://archive.org/details/greatwarforcivil0000fisk/page/973 973]}}</ref> ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤੀਲਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੀਰਿਆ ਵਿੱਚ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਲੇਬਨਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ (ਪਿਟੀ ਦ ਨੇਸ਼ਨ) 1990 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਂ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।   == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9kozbtssh8ezcytynxbkm6er5as2l25 0 107823 847358 806272 2026-09-24T03:52:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847358 wikitext text/x-wiki '''ਬ੍ਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Brown University''') ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਸ, [[ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਆਈਵੀ ਲੀਗ [[ਖੋਜ]] [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਹੈ। 1764 ਵਿੱਚ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਵਡੈਂਸ ਪੌਲੀਟੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੌਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=B0180|title=Encyclopedia Brunoniana &#124; Bicentennial celebration|publisher=Brown University|access-date=July 9, 2009|archive-date=ਮਈ 28, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528014708/http://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=B0180|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਉਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲਜ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Brown_University%23Bronson Bronson (1914)], p. 30.</ref> ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 1847 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ-ਪ੍ਰਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯੂ.ਐਸ. ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1887 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Bronson, Walter C., The History of Brown University. Providence: Published by the University, 1914, pages 407-408</ref> ਇਸਦੇ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਉਨ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਾਬਿੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1969 ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਵੋਟ ਵੱਲੋਂ ਗੋਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨੇ "ਆਮ ਸਿੱਖਿਆ" ਵੰਡ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ "ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਲੇਬਸ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ" ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀਜਨਕ ਜਾਂ ਅਣ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਾ-ਕਰੈਡਿਟ ਦੇ ਪੱਧਰ ਲਈ ਕੋਈ ਕੋਰਸ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=C0780|title=Encyclopedia Brunoniana &#124; Curriculum|publisher=Brown University|access-date=December 27, 2014|archive-date=ਜੁਲਾਈ 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140720143046/http://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=C0780|url-status=dead}}</ref> 1971 ਵਿੱਚ, ਬਰਾਊਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਥਾਨ, ਪੈਮਬੋਰੇਕ ਕਾਲਜ, ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਪੈਮਬੋਰੋਕ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਉਨ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਡਾਰਮਿਟਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦਾਖਲੇ ਬਹੁਤ ਚੁਸਤ ਹਨ, 2022 ਦੀ ਕਲਾਸ ਲਈ 7.2% ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਦਰ ਨਾਲ।<ref>{{Cite web|url=http://www.browndailyherald.com/2018/03/28/university-admits-record-low-7-2-percent-applicants-class-2022|title=University admits record low 7.2 percent of applicants to Class of 2022|access-date=March 28, 2018}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, '''ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ''', '''ਅਲਪਰਟ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ''', '''ਸਕੂਲ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ''', '''ਸਕੂਲ ਆਫ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ''' ਅਤੇ '''ਸਕੂਲ ਆਫ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼''' (ਜਿਸ ਵਿੱਚ IE ਬ੍ਰਾਊਨ ਕਾਰਜਕਾਰੀ MBA ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਰਾਊਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਟਸਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਡ ਪਬਲਿਕ ਅੇਅਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰੋਜ ਆਈਲੈਂਡ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਬਰਾਊਨ / ਆਰ.ਆਈ.ਐਸ.ਡੀ. ਡਬਲ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਕੋਰਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਰਾਊਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਸ, ਰ੍ਹੋਡ ਟਾਪੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਹਿਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਜਿਲੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਬੈਨੀਫਿਟ ਸਟ੍ਰੀਟ' ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, <nowiki>''</nowiki> ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<nowiki>''</nowiki><ref>{{Cite web|url=http://www.providenceri.com/ONS/neighborhoods/college-hill|title=Providence, Rhode Island - Neighborhood Services - College Hill|publisher=City of Providence|access-date=October 8, 2014}}</ref> ਬਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਅਲੂਮਨੀ ਅੱਠ [[ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ, ਪੰਜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ਮੈਡਲਿਸਟਸ ਅਤੇ 10 ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਵਾਰਡੀਜ਼। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਰਬਪਤੀ ਗਰੈਜੂਏਟ,<ref>{{Cite web|url=http://www.businessinsider.in/The-20-Universities-That-Have-Produced-The-Most-Billionaires/articleshow/42733554.cms|title=The 20 Universities That Have Produced the Most Billionaires|date=September 7, 2014|publisher=Business Insider|access-date=July 26, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717030216/http://www.businessinsider.in/The-20-Universities-That-Have-Produced-The-Most-Billionaires/articleshow/42733554.cms|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ, ਚਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੈਬਨਿਟ ਅਧਿਕਾਰੀ, 54 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, 55 ਰੋਡਜ਼ ਵਿਦਵਾਨ, 52 ਗੇਟਸ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਸਕੋਲਰਜ਼,<ref>{{Cite web|url=http://www.rhodesscholar.org/winners/college-and-university-winners/|title=Colleges and Universities with U.S. Rhodes Scholarship Winners {{!}} The Rhodes Scholarships|website=www.rhodesscholar.org|access-date=2016-08-06}}</ref> 49 ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਕੋਲਰਜ਼,<ref>{{Cite web|url=http://www.marshallscholarship.org/about/statistics|title=Statistics|website=www.marshallscholarship.org}}</ref> 14 ਮੈਕਥਰਥਰ ਜੀਨਸ ਫੈਲੋਜ਼, 21 ਪੁਲਿਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ,<ref>{{Cite web|url=http://pbn.com/Brown-eighth-on-list-for-producing-most-MacArthur-Fellows,106076|title=Brown eighth on list for producing most MacArthur Fellows|access-date=2016-08-06}}</ref> ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰਾਇਲਜ਼ ਅਤੇ ਅਮੀਰ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਾਰਚਿਊਨ 500 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਬਾਨੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.brownbears.com/athletics/Miscellaneous/Prominent_Brown_Alumni|title=Prominent Brown Alumni|publisher=Brownbears.com|access-date=2016-06-12|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525163114/http://brownbears.com/athletics/Miscellaneous/Prominent_Brown_Alumni|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] 4dptpxj77ic03o63f5p4gougwve1wqb 0 107830 847404 432529 2026-09-24T07:29:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847404 wikitext text/x-wiki {{Infobox ice hockey player | halloffame = 1997 | image = Mario Lemieux 2012-03-07 cropped.JPG | image_size = 230px | caption = | birth_date = {{birth date and age|1965|10|5}} | birth_place = [[ਮੋਂਟਰੀਅਲ, ਕਿਊਬੈਕ]], ਕੈਨੇਡਾ | height_ft = 6 | height_in = 4 | weight_lb = 230 | position = [[Centre (ice hockey)|ਕੇਂਦਰ]] | shoots = ਸੱਜਾ | played_for = [[ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ]] | ntl_team = CAN | draft = 1st overall | draft_year = 1984 | draft_team = [[ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ]]] | career_start = 1984 | career_end = 1997<br/>2000–2006 }} ਮਾਰੀਓ ਲੀਮੀਅਕਸ, ਓਸੀ, ਸੀਸੀਯੂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: / ਮਿਊਰਿਓ ਲਮਜ਼ੁ / ਫਰੈਂਚ:[maʁjo læmjø]; ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 1965) ਇਕ [[ਕਨੇਡਾ|ਕੈਨੇਡੀਅਨ]] ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ 17 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨਜ਼ ਖੇਡੇ। ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੀਮੀਅਕਸ ਅਕਸਰ ਡਿਫੈਂਸਮੈਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਲਿਮੀਅਕਸ ਨੇ 1991 ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸਟੈਨਲੀ ਕੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਪਿਟਸਬਰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਅਧੀਨ, ਪਿੰਜੋਂ ਨੇ 2009, 2016 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ਉਹ ਇਕੋ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਕੱਪ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। <ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/canada/montreal/story/2009/06/16/sp-lemieux-quebec-order.html|title=Lemieux to receive Order of Quebec|date=June 16, 2009|accessdate=July 23, 2009|publisher=CBC Sports}}</ref>ਉਸ ਨੇ ਟੀਮ ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਲਈ ਲੀਡ ਕੀਤਾ, 2004 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਕੱਪ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਲੈਸਟਰ ਬੀ ਪੀਅਰਸਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਹਾਥੀ ਟਰਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਐਨਐਚਐਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਮਵੀਪੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਰਟ ਰੌਸ ਟ੍ਰੌਫੀ ਲੀਗ ਦੇ ਛੇ ਵਾਰ ਆਗੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ 1991 ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਐਮਵੀਪੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਨ ਸਮੈਥ ਟ੍ਰਾਫੀ ਜਿੱਤੀ। ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ 690 ਗੋਲ ਅਤੇ 1,033 ਅਸਿਸਟਸ ਨਾਲ ਐਨ ਐਚ ਐਲ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰੈਂਕ ਵਾਲਾ ਕਰੀਅਰ ਸਕੋਰਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਐਨਐਚਐਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿਚ 0.754 ਗੋਲ ਕੀਤੇ। 2004 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੀਮੀਅਕਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1984-85 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ 2005-2006 ਦੀ ਆਖਰੀ ਗੇਮ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ 1,428 ਸੀਜਨ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 915 ਤੇ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੀਮੀਅਕਸ ਦੀ ਐੱਨ ਐੱਚ ਐੱਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਗੇਮ 16 ਦਸੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://video.nhl.com/videocenter/console?id=44949|title=First Goal: Mario Lemieux|website=|publisher=National Hockey League|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304140211/http://video.nhl.com/videocenter/console?id=44949|archivedate=March 4, 2016|deadurl=yes|accessdate=October 28, 2015|quote=Mario Lemieux scored the first goal of his NHL career on his first shift in his first game on October 11, 1984.|df=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nhl.com/ice/player.htm?id=8448782|title=Mario Lemieux - last five games|website=|publisher=National Hockey League|accessdate=October 28, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101130203104/http://www.nhl.com/ice/player.htm?id=8448782|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੀਡਨਲ ਡਿਸਕ ਹਰੀਨੀਸ਼ਨ, ਹੌਜਿਨਿਨ ਦੀ ਲਿੰਫੋਮਾ, ਇਕ ਹਿਰਨ-ਫੋਕਸਰ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਟੈਂਨਿਸਾਈਟ, ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪਿੱਠ ਦਰਦ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਸੀ।<ref name="tough">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VTiOgTxx6BMC|title=Hockey Tough|last=Miller|first=Saul L.|publisher=Human Kinetics|year=2003|isbn=0-7360-5123-6|page=94|accessdate=September 23, 2007}}</ref> ਹੋਮਕਿਨ ਦੇ ਲਿਮਫੋਮਾ ਕਾਰਨ ਲਿਮਿਉਕਸ ਪੂਰੇ 1994-95 ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁੰਝ ਗਿਆ। ਖੇਡ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਦਾ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1995-96 ਵਿੱਚ ਹਾਟ ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ ਸਕੋਰਿੰਗ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹਾਟ ਲਈ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਿਆ।  == ਕਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ == === ਰੈਗੂਲਰ ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਪਲੇਅਫ਼ੇਸ === {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="0" style="text-align: center; width: 75%; margin-bottom: 10px;" class="" ! colspan="5" | Regular&nbsp;Season ! colspan="5" | Playoffs |- style="background:#e0e0e0;" ! ਸੀਜ਼ਨ ! ਟੀਮ ! ਲੀਗ ! ਜੀਪੀ ! G ! A ! Pts ! PIM ! GP ! G ! A ! Pts ! PIM |- |1980–81 |ਮੋਂਟਰੀਅਲ-ਕੋਨਕੋਰਡੀਆ |QAAA |47 |62 |62 |124 |127 |3 |2 |5 |7 |8 |- style="background:#f0f0f0;" |1981–82 |ਲਵਾਲ ਵੋਇਸਿਨਸ |QMJHL |64 |30 |66 |96 |22 | — | — | — | — | — |- |1982–83 |ਲਵਾਲ ਵੋਇਸਿਨਸ |QMJHL |66 |84 |100 |184 |76 |12 |14 |18 |32 |18 |- style="background:#f0f0f0;" |1983–84 |ਲਵਾਲ ਵੋਇਸਿਨਸ |QMJHL |70 |133 |149 |282 |97 |14 |29 |23 |52 |29 |- |1984–85 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |[[ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ|NHL]] |73 |43 |57 |100 |54 | — | — | — | — | — |- style="background:#f0f0f0;" |1985–86 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |79 |48 |93 |141 |43 | — | — | — | — | — |- |1986–87 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |63 |54 |53 |107 |57 | — | — | — | — | — |- style="background:#f0f0f0;" |1987–88 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |77 |70 |98 |168 |92 | — | — | — | — | — |- |1988–89 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |76 |85 |114 |199 |100 |11 |12 | 7 |19 |16 |- style="background:#f0f0f0;" |1989–90 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |59 |45 |78 |123 |78 | — | — | — | — | — |- |1990–91 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |26 |19 |26 |45 |30 |23 |16 |28 |44 |16 |- style="background:#f0f0f0;" |1991–92 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |64 |44 |87 |131 |94 |15 |16 |18 |34 |2 |- |1992–93 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |60 |69 |91 |160 |38 |11 |8 |10 |18 |10 |- style="background:#f0f0f0;" |1993–94 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |22 |17 |20 |37 |32 |6 |4 |3 |7 |2 |- |1995–96 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |70 |69 |92 |161 |54 |18 |11 |16 |27 |33 |- style="background:#f0f0f0;" |1996–97 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |76 |50 |72 |122 |65 |5 |3 |3 |6 |4 |- |2000–01 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |43 |35 |41 |76 |18 |18 |6 |11 |17 |4 |- style="background:#f0f0f0;" |2001–02 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |24 |6 |25 |31 |14 | — | — | — | — | — |- |2002–03 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |67 |28 |63 |91 |43 | — | — | — | — | — |- style="background:#f0f0f0;" |2003–04 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |10 |1 |8 |9 |6 | — | — | — | — | — |- |2005–06 |ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ |NHL |26 |7 |15 |22 |16 | — | — | — | — | — |- style="background:#e0e0e0;" ! colspan="3" | QMJHL ਕੁੱਲ !200 !247 !315 !562 !190 !26 !43 !41 !84 !47 |- style="background:#e0e0e0;" ! colspan="3" | NHL ਕੁੱਲ !915 !690 !1033 !1723 !834 !107 !76 !96 !172 !87 |} ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ]] 71euqlh5l807xlg4v6g45hprba8cje5 0 107842 847130 616169 2026-09-23T13:25:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847130 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਟੈਰੀ ਗਿਲੀਅਮ | image = Terry Gilliam.jpg | image_size = | caption = ਗਿਲੀਅਮ 2010 ਵਿੱਚ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1940|11|22}} | birth_place = [[ਮਿਨੀਆਪੋਲਿਸ]], [[ਮਿਨੋਸੋਟਾ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | birth_name = ਟੇਰੈਂਸ ਵੈਂਸ ਗਿਲੀਅਮ | years_active = 1968–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = {{marriage|ਮੈਗੀ ਵੈਸਟਨ|1973}} | citizenship = ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ (1968–ਹੁਣ ਤੱਕ)<br>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ (1940–2006) | children = 3 | occupation = ਅਦਾਕਾਰ, ਐਨੀਮੇਟਰ, ਕੌਮੇਡੀਅਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ | alma mater = ਔਕਸੀਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ <small>([[ਬੈਚਲਰ ਔਫ਼ ਆਰਟਸ|ਬੀ.ਏ.]], 1962)</small> | website = {{URL|terrygilliamweb.com}} | module = {{Listen| embed=yes |filename = Terry gilliam bbc radio4 desert island discs 04 10 2011.flac |title =ਟੈਰੀ ਗਿਲੀਅਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ |type = speech |description =15 ਅਪਰੈਲ 2011 ਦੇ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ<ref name="BBC-b0105rhd">{{Cite episode |title= Terry Gilliam |series= Desert Island Discs |serieslink= |url= http://www.bbc.co.uk/programmes/b0105rhd |accessdate= 18 January 2014 |station= BBC Radio 4 |date= 15 April 2011 |season= |seriesno= |number= | transcript = | transcripturl = }}</ref> }} }} '''ਟੇਰੈਂਸ ਵੈਂਸ ਗਿਲੀਅਮ''' ({{IPAc-en|ˈ|ɡ|ɪ|l|i|ə|m}}; ਜਨਮ 22 ਨਵੰਬਰ 1940)<ref name="Gilliam">{{cite web | url=https://www.bbc.co.uk/music/artists/7fc7a75a-fd8e-4c58-9072-7fa1873ceb3a | title=BBC Music biography | publisher=[[BBC Music]] | accessdate=14 September 2015 | archive-date=19 ਸਤੰਬਰ 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180919233340/https://www.bbc.co.uk/music/artists/7fc7a75a-fd8e-4c58-9072-7fa1873ceb3a | url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਐਨੀਮੇਟਰ, ਅਦਾਕਾਰ, ਕੌਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ [[ਮੌਂਟੀ ਪਾਈਥਨ]] ਕੌਮੇਡੀ ਸਮੂਹ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਗਿਲੀਅਮ ਨੇ 12 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਟਾਈਮ ਬੈਂਡਿਟਸ]]'' (1981), ''[[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]]'' (1985), ''[[ਦ ਐਡਵੈਂਚਰਸ ਔਫ਼ ਬਾਰਨ ਮੁਨਚੌਸਨ]]'' (1988), ''[[12 ਮੰਕੀਜ਼]]'' (1995), ''[[ਫ਼ੀਅਰ ਐਂਡ ਲੋਦਿੰਗ ਇਨ ਲਾਸ ਵੇਗਸ]]'' (1998) ਅਤੇ ''[[ਦ ਇਮੈਜੀਨੇਸ਼ਨ ਔਫ਼ ਡੌਕਟਰ ਪਾਰਨਾਸੂਸ]]'' (2009) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ''ਪਾਈਥਨ'' ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ 1968 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਗਿਲੀਅਮ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਿਨੇਸੋਟਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦਾ ਸਮਾਂ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਐਨੀਮੇਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੌਂਟੀ ਪਾਈਥਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨੀਮੇਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਉਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਰੋਲ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1970 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਾਲਪਨਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ [[ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ]] ਅਤੇ [[ਸੱਤਾਵਾਦ]] ਦੇ ਉਲਟ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਸਵੈਭਰਮੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਕਥਾਨਕ ਵਿੱਚ [[ਬਲੈਕ ਕੌਮੇਡੀ]] ਅਤੇ [[ਟ੍ਰੈਜੀਕੌਮੇਡੀ]] ਪਦਾਰਥ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਪਰ ਮੁੱਕਦੇ ਸਨ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗਿਲੀਅਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ''ਜੇਮਸ ਹਾਲ ਗਿਲੀਅਮ'' ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ''ਬੀਟਰਿਸ'' ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਮਿਸਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਸੀ। ਮਿਸਤਰੀ ਬਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਮਿਨੇਸੋਟਾ ਆ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite book|title=The Pythons: Autobiography by the Pythons|year=2005|publisher=St. Martin's Griffin|location=New York|isbn=978-0312311452}}</ref> ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1952 ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਵਿਖੇ [[ਪੈਨੋਰਮਾ ਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਪੈਨੋਰਮਾ ਸਿਟੀ]] ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਲੀਅਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ''ਬਿਰਮਿੰਘਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ'' ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਏ ਗ੍ਰੇਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ''[[ਮੈਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ]]'' ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਹਾਰਵੀ ਕੁਰਟਜ਼ਮੈਨ]] ਦੁਆਰਾ ਐਡਿਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਗਿਲੀਅਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Gilliam|first1=Terry|last2=Sterritt|first2=David| authorlink2=David Sterritt|last3=Rhodes|first3=Lucille|title=Terry Gilliam: Interviews|url=https://books.google.com/books?id=8eDE0hce0kEC&pg=PA65|accessdate=7 October 2010|date=April 2004|publisher=Univ. Press of Mississippi|isbn=978-1-57806-624-7|page=67|quote=''[[Mad (magazine)|Mad]]'' comics inspired everything we ever did. (p. 67)}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite book |last1=Gilliam |first1=Terry |last2=Thompson |first2=Ben |title=Gilliamesque |url=https://archive.org/details/gilliamesqueprep0000gill |date=2015 |publisher=[[HarperCollins|Harper Design]] |isbn=978-0-06-238074-6}} * {{cite book |last1=Gilliam |first1=Terry |last2=Sterritt |first2=David |authorlink2=David Sterritt |last3=Rhodes |first3=Lucille |title=Terry Gilliam: interviews |url=https://books.google.com/books?id=8eDE0hce0kEC |accessdate=7 October 2010 |date=April 2004 |publisher=Univ. Press of Mississippi |isbn=978-1-57806-624-7}} * {{cite book |last1=Gilliam |first1=Terry |last2=Christie |first2=Ian |authorlink2=Ian Christie (film scholar) |title=Gilliam on Gilliam |url=https://books.google.com/books?id=82RQJgAACAAJ |accessdate=7 October 2010 |year=1999 |publisher=Faber and Faber |isbn=978-0-571-20280-5}} * {{cite book |last1=McCabe |first1=Bob |last2=Gilliam |first2=Terry |title=Dark Knights And Holy Fools: The Art And Films of Terry Gilliam |url=https://books.google.com/books?id=Fp5IPgAACAAJ |accessdate=7 October 2010 |date=30 September 1999 |publisher=Diane Pub Co |isbn=978-0-7567-9080-6}} * {{cite book |last=Wilmut |first=Roger |authorlink=Roger Wilmut |title=From fringe to flying circus: celebrating a unique generation of comedy, 1960–1980 |url=https://books.google.com/books?id=PzxaAAAAMAAJ |accessdate=7 October 2010 |year=1980 |publisher=Eyre Methuen |isbn=978-0-413-46950-2}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{Commons|ਟੈਰੀ ਗਿਲੀਅਮ}} * {{official website|http://terrygilliamweb.com/|Terry Gilliam's Official Website}} * {{IMDb name|0000416}} * [http://www.smart.co.uk/dreams/home.htm Dreams: The Terry Gilliam Fanzine] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] 16e0apitoxyiao0g3dt1hdss8tjuufx 0 107845 847162 582183 2026-09-23T16:07:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847162 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 22em; margin-bottom: 15px;" tabindex="0" ! colspan="2" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;font-size: 130%;" |<span class="fn">Tarkeshwari Sinha</span> |- |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |[[ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |ਹਲਕਾ | [[ਬਾਰਹ]] ([[ਬਿਹਾਰ]]) |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |- ! scope="row" |ਜਨਮ | 26 ਦਸੰਬਰ 1926(<span class="bday">1926-12-26</span>)<br />[[ਪਟਨਾ]] |- ! scope="row" |ਮੌਤ | 14 ਅਗਸਤ 2007(<span class="dday">2007-08-14</span>) (ਉਮਰ 80)<br />[[New Delhi]] |- ! scope="row" |ਕੌਮੀਅਤ | [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] |- ! scope="row" |ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |- ! scope="row" |ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ | [[ਲੰਦਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨੋਮਿਕਸ]] |} '''ਤਾਰਕੇਸ਼ਵਰੀ ਸਿਨਹਾ''' ([[26 ਦਸੰਬਰ]] [[1926]]-[[14 ਅਗਸਤ]] [[2007]]) [[ਬਿਹਾਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਪਹਿਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[1957]], [[1962]] ਅਤੇ [[1967]] ਵਿੱਚ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਉਪ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ( [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੇ ਸਮੇਂ 1958-64 ਵਿੱਚ)। ਉਸਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਯੂ ਐਨ]] ਅਤੇ [[ਟੋਕੀਓ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਮੰਡਲ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਫ਼ਿਲਮ "ਆਂਧੀ", [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਾਰਕੇਸ਼ਵਰੀ ਸਿਨਹਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?211174|title=Mrs. G's String of Beaus|last=Sanjay Suri|access-date=2018-05-28|archive-date=2010-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100813154743/http://www.outlookindia.com/article.aspx?211174|url-status=dead}}</ref><ref name="ABP">{{cite news | url = http://www.tribuneindia.com/2007/20070822/edit.htm | title = A Beautiful Politician | author = A.J.Philip | publisher = [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date = 2008-04-04 | accessdate = 2008-04-04}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਾਂਕੀਪੁਰ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਮਗਧ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਜੋ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]] ਤੋਂ ਐਮ.ਐਸਸੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.veethi.com/india-people/tarkeshwari_sinha-profile-9504-19.htm|title=Tarkeshwari Sinha|website=veethi.com|access-date=2017-08-19}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਰਹਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। [[ਭਾਰਤੀ]] ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਤੋਂ ਟਿਕਟ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[1952]] ਵਿੱਚ [[ਪਟਨਾ]] ਪੂਰਬੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਆਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਉਹ [[1957]], [[1962]] ਅਤੇ [[1967]] ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ।  ਸਿਨਹਾ ਨੇ [[19 ਨਵੰਬਰ]], [[1957]] ਨੂੰ ਟੂ ਟੈਲ ਦ ਟਰੂਥ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FAod169FADM YouTube]</ref> ਉਹ [[ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ]] ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ [[ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਸਾਈ ਤੇ ਹੋਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਸਪੀਕਰ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। [[1971]] ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਬਰਹ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ (ਓ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ  ਧਰਮਸ਼ੇਰ ਸਿਨਹਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਈ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਈ। 1977 ਵਿਚ, ਉਹ ਬੇਗੂਸਰਾਏ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨਵੰਬਰ [[1978]] ਵਿੱਚ ਸਮਸਤੀਪੁਰ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਉਪ ਚੋਣ ਲੜੀ ਪਰ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਰ ਗਈ। ਅਖੀਰ, ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ।<ref name="Qureshi 2004 920">{{cite book|first = Muniruddin|last = Qureshi|title = Social Status of Indian Women: emancipation | publisher = Anmol Publications Pvt. Ltd. | year = 2004|isbn = 978-81-261-1360-6|page = 920}}</ref> == ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ == ਤਾਰਕੇਸ਼ਵਰੀ ਸਿਨਹਾ, ਨੇ ਤੁਲਸੀਨਗਰ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਕੈਪਟਨ ਗਿਰੀਸ਼ ਨੰਦਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟ ਸੀ ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਉੱਪਰ ਖਰਚ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਸੀ। ਇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਉਸਨੇ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲ੍ਹਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ ਜਿੱਥੇ ਮਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਲਗਭਗ ਮੁਫਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਲੰਦਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦੀ ਅਤੇ ਹਰਨੋਟ ਵਿਚਲੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੜਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ।<ref name="SPS">{{cite news | url = http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=53769302-2ce3-495f-93e6-8eea0cbe6749&MatchID1=4679&TeamID1=6&TeamID2=3&MatchType1=1&SeriesID1=1179&MatchID2=4674&TeamID3=4&TeamID4=8&MatchType2=1&SeriesID2=1177&PrimaryID=4679&Headline=Beauty+%26amp%3b+brains | title = Beauty and Brains | author = R. Vatsyayan | publisher = [[The Hindustan Times]] | date = 2008-04-04 | accessdate = 2008-04-04 | archive-date = 2008-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080930164954/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=53769302-2ce3-495f-93e6-8eea0cbe6749&MatchID1=4679&TeamID1=6&TeamID2=3&MatchType1=1&SeriesID1=1179&MatchID2=4674&TeamID3=4&TeamID4=8&MatchType2=1&SeriesID2=1177&PrimaryID=4679&Headline=Beauty+%26amp%3B+brains | dead-url = yes }}</ref> <ref name="WVG">{{cite news | url = http://www.hinduonnet.com/2001/07/20/stories/09200221.htm | title = Where is reality? | author = V. Gangadhar | publisher = [[The Hindu]] | date = 2008-04-04 | accessdate = 2008-04-04 | archive-date = 2010-09-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100902131655/http://www.hinduonnet.com/2001/07/20/stories/09200221.htm | dead-url = yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] mr5c0yfefb4fv1hl18f4unjjdcis0gb 0 107911 847494 617112 2026-09-24T11:51:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847494 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|name=ਰਾਫਰ ਜੌਨਸਨ|image=Rafer Johnson 1960.jpg|caption=ਰਾਫਰ ਲੁਈਸ ਜੌਨਸਨ 1960 ਓਲੰਪਿਕਸ|fullname=ਰਾਫਰ ਲੁਈਸ ਜੌਨਸਨ|birth_date={{birth-date and age|August 18, 1935}} }} '''ਰਾਫਰ ਲੁਈਸ ਜੌਨਸਨ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Rafer Lewis Johnson'''; ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ, 1935)<ref>{{Cite news|url=http://nyti.ms/1t9nSQB|title=Today in history|date=August 18, 2014|work=[[The New York Times]]|access-date=August 18, 2014|agency=[[Associated Press]]}}</ref> ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਬਕਾ ਡੇਕੈਥਿਲੇਟ ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ]] ਹੈ। ਉਹ 1960 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਸਨ, 1956 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1960 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝੰਡਾ ਧਾਰਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਓਲੰਪਿਕਸ 1984 ਵਿੱਚ [[ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਓਹਨਾ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਲਾਟ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ।  1968 ਵਿਚ, ਉਹ, ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਰੋਜ਼ੇ ਗੀਅਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਾਰਜ ਪਲਿਮਟਨ ਨੇ ਸਿਰਹਿਨ ਸਿਰਹਿਨ ਦੇ ਟੈਕਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੌਬਰਟ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਮਾਰਿਆ। ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਪੈਸ਼ਲ ਓਲੰਪਿਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ "ਦ ਸਿਨਜ਼ ਆਫ਼ ਰਾਚੇਲ ਕੇਡ" (1961), ਐਲਵੀਸ ਪ੍ਰੈਸਲੀ ਫਿਲਮ "ਵਾਈਲਡ ਇਨ ਦ ਕੰਟਰੀ" (1961), "ਪਾਇਰੇਟਸ ਆਫ਼ ਟਾਰਟਗਾ" (1961), "ਨਨ ਬਟ ਦ ਬਰੇਵ" (1965), ਮਾਈਕ ਹੈਨਰੀ ਨਾਲ ਦੋ ਤਰਜ਼ਾਨ ਫਿਲਮਾਂ, "ਦਾ ਲਾਸ੍ਟ ਗ੍ਰੇਨੇਡ" (1970), "ਦ ਸਿਕਸ ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਮੈਨ", "ਰੂਟਸ: ਦੀ ਨੈਕਸਟ ਜਨਰੇਸ਼ਨ (1979) ਅਤੇ 1989 ਜੇਮਜ਼ ਬਾਂਡ ਫਿਲਮ "ਲਾਇਸੈਂਸ ਟੂ ਕਿਲ", ਟਿਮੋਥੀ ਡਾਲਟਨ ਦੇ ਉਲਟ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ। == ਜੀਵਨੀ == ਜਾਨਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿਲਸਬਰੋ, ਟੈਕਸਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਕੈਸਿਸਬਰਗ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਚਲੇ ਗਏ. ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਕਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਪਰਭਾਵੀ ਅਥਲੀਟ, ਉਹ ਕਿੰਗਸਬਰਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ, ਬੇਸਬਾਲ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ। ਉਹ ਜੂਨੀਅਰ ਉੱਚ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਕਲਾਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ, ਉਹ ਟੂਲੇਰ ਤੋਂ ਸਥਾਨਕ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਕਿੰਗਸਬਰਗ ਤੋਂ 24 ਮੀਲ (40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੇ ਡਬਲ ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਬ ਮੈਥਿਆਸ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੈਕਥਲੋਨਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ।<ref name="SI">{{Cite web|url=http://joeposnanski.si.com/2010/08/02/rafer-johnson-and-the-power-of-10/?xid=cnnbin&hpt=Sbin|title=Rafer Johnson and the Power of 10|last=[[Joe Posnanski]]|date=August 2, 2010|publisher=''[[Sports Illustrated]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805001455/http://joeposnanski.si.com/2010/08/02/rafer-johnson-and-the-power-of-10/?xid=cnnbin&hpt=Sbin|archive-date=August 5, 2010|dead-url=yes|access-date=August 2, 2010}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Rafer_Johnson.jpg|thumb|295x295px|2016 ਵਿਚ ਰੈਫਰ ਜਾਨਸਨ<br />]] ਜੌਨਸਨ ਨੂੰ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1958 ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਸ ਇਲਸਟਰੇਟਿਡ ਦੇ ਸਪੋਰਟਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=http://sportsillustrated.cnn.com/features/1998/sportsman/1958/|title=Sportsman of the Year|publisher=Sportsillustrated.cnn.com|access-date=August 11, 2013|archive-date=ਨਵੰਬਰ 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102220809/http://sportsillustrated.cnn.com/features/1998/sportsman/1958/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਥਲੀਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੇਮਜ਼ ਈ. ਸੁਲਵੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਰੰਗ ਰੋਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਸ ਐਂਜਲਸ ਦੇ 1984 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਓਲੰਪਿਕ ਲਾਟ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1994 ਵਿਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਡ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1998 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਈਐਸਪੀਐਨ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਥਲੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2006 ਵਿਚ, ਐਨਸੀਏਏ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਟੂਡੇਂਟ ਅਥਲੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>[https://web.archive.org/web/20060407002223/http://web1.ncaa.org/cent/mostInfluential.jsp "100 Most Influentical Student-Athletes"]. ncaa.org</ref> 25 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ, ਗਵਰਨਰ ਸਵਾਰਜਨੇਗਰ ਅਤੇ ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੌਨਸਨ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ 13 ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਆਊਂਟਸਚਿਊਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਗਮਨ ਸਮਾਰੋਹ 1 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਾਨਸਨ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਪਿਗਕਿਨ ਕਲੱਬ, ਡੀ.ਸੀ. ਦਾ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਇੰਟਰਕੋਲੀਏਟ ਆਲ-ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਆਨਰ ਰੋਲ ਕੈਲੇਫੋਰਗ ਵਿਚ ਰਫਾਰ ਜੌਹਨਸਨ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਬੇਕਰਫੀਲਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ, ਰਫੇਰ ਜਾਨਸਨ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਰੈਫਰ ਜਾਨਸਨ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ, ਜੌਨਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਖਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਨਮ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਦਿਅਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਲਾਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ- 5 ਸਾਲਾਨਾ ਰਫਾਡਰ ਜੌਨਸਨ ਡੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਉਹ ਖਾਸ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। 2010 ਵਿੱਚ, ਜੌਹਨਸਨ ਨੇ ਫਰਨਾਂਡੋ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੀਵਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਫਰਨਾਂਡੋ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਕਰਫੀਲਡ ਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਜਿਲਾ <ref>{{Cite web |url=http://ttfca2.wixsite.com/txtfhalloffame/inductees |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-29 |archive-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116170038/http://ttfca2.wixsite.com/txtfhalloffame/inductees |dead-url=yes }}</ref> ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿਚ, ਜੌਨਸਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਯੁਵਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਗਲੋਬਲ ਸਪੋਰਟਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਤੋਂ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.teamusa.org/News/2014/November/21/Eight-Olympians-Paralympians-Named-Athletes-in-Excellence|title=Eight Olympians, Paralympians Named Athletes In Excellence|work=Team USA|access-date=2017-02-08|archive-date=2014-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212101140/http://www.teamusa.org/News/2014/November/21/Eight-Olympians-Paralympians-Named-Athletes-in-Excellence|url-status=dead}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ == 15 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਜੌਨਸਨ ਨੇ 30 ਮਿੰਟ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਬੈਠਕ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜੂਨ 1968 ਵਿਚ ਰਾਜਦੂਤ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਰੌਬਰਟ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ ਦੇ ਕਾਤਲ ਸੀਰੀਹਾਨ ਸਿਰਹਾਨ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://kenboxerlive.com/2015/01/04/rafer-johnson-two-time-olympic-gold-and-silver-decathlon-medalist-guest-12052015/|title=Rafer Johnson, Two-Time Olympic Gold and Silver Decathlon Medalist–Guest 1/15/2015|website=kenboxerlive.com|access-date=January 19, 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] 749bwwdzavc0m11ndczfwn3qs498tr8 0 107918 847394 781195 2026-09-24T07:01:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847394 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = ਮਾਈਕਲ ਜੌਰਡਨ | image = Michael Jordan in 2014.jpg | caption = ਜੌਰਡਨ 2014 ਵਿੱਚ | alt = | league = [[ਐੱਨਬੀਏ]] | team = ਚਾਰਲੌਟ ਹੌਰਨੈਟਸ | position = ਮਿਨੌਰਿਟੀ ਔਨਰ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|17}} | birth_place = ਬਰੁਕਲਿਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂ.ਐਸ. | height_ft = 6 | height_in = 6 | weight_lbs = 216 | weight_footnote = {{efn|Jordan's weight fluctuated from {{convert|195|to|218|lb|kg|abbr=on}} during the course of his professional career;<ref>{{cite magazine |last=Telander |first=Rick |date=February 14, 2018 |title=Michael Jordan Put on a Helluva Show at '88 All-Star Weekend |url=https://www.slamonline.com/nba/michael-jordan-1988-all-star/ |magazine=Slam |access-date=October 30, 2023 |archive-date=January 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210102174109/https://www.slamonline.com/nba/michael-jordan-1988-all-star/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Quinn |first=Sam |title=How Michael Jordan bulked up to outmuscle Pistons, win first NBA championship with Bulls |url=https://www.cbssports.com/nba/news/how-michael-jordan-bulked-up-to-outmuscle-pistons-win-first-nba-championship-with-bulls/ |website=[[CBS Sports]] |date=May 11, 2020 |access-date=November 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716235701/https://www.cbssports.com/nba/news/how-michael-jordan-bulked-up-to-outmuscle-pistons-win-first-nba-championship-with-bulls/ |archive-date=July 16, 2020 |url-status=live}}</ref><ref name="left" /> his NBA listed weight was {{convert|216|lb|kg|abbr=on}}.<ref>{{cite web |title=Michael Jordan Info Page |url=http://www.nba.com/historical/playerfile/index.html?player=michael_jordan |publisher=NBA |access-date=November 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100615075213/http://www.nba.com/historical/playerfile/index.html?player=michael_jordan |archive-date=June 15, 2010 |url-status=dead}}</ref><ref name="nbah">{{cite web |title=Michael Jordan Bio |url=http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |publisher=NBA |access-date=November 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060902114359/http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |archive-date=September 2, 2006 |url-status=dead}}</ref><ref name="BullsHistorical">{{cite web |title=Chicago Bulls: Historical |url=https://www.nba.com/media/bulls/10historical_0708.pdf |page=362 |publisher=NBA |access-date=January 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026071652/https://www.nba.com/media/bulls/10historical_0708.pdf |archive-date=October 26, 2012 |url-status=dead}}</ref>}} | high_school = | college = ਨਾਰਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ (1981–1984) | draftyear = 1984 | draftround = 1 | draftpick = 3 | draftteam = ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬੁਲਸ | career_start = 1984–1993, 1995–1998, 2001 | career_end = 2003 | career_position = ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਗਾਰਡ / ਸਮਾਲ ਫਾਰਵਰਡ | career_number = 23, 12,{{efn|Jordan wore a nameless No. 12 jersey in a February 14, 1990, game against the [[Orlando Magic]] because his No. 23 jersey had been stolen.<ref>Strauss, Chris (December 12, 2012). [https://www.usatoday.com/story/gameon/2012/12/12/nba-jordan-bulls-12/1763265/ "The greatest No. 12 that no one is talking about"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221008123352/https://www.usatoday.com/story/gameon/2012/12/12/nba-jordan-bulls-12/1763265/ |date=October 8, 2022 }}. ''USA Today''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Jordan scored 49 points, setting a franchise record for players wearing that jersey number.<ref>[[Sam Smith (sportswriter)|Smith, Sam]] (February 15, 1990). "Magic has the Bulls' number: Catledge leads rally; Jordan scores 49 points", ''[[Chicago Tribune]]'', p. A1.</ref>}} 45 | years1 = {{nbay|1984|start}}–{{nbay|1992|end}},<br />{{nbay|1994|end}}–{{nbay|1997|end}} | team1 = ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬੁਲਸ | years2 = {{nbay|2001|start}}–{{nbay|2002|end}} | team2 = ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿਜਰਡਸ | highlights = | stats_league = NBA | stat1label = ਪੁਆਇੰਟਸ | stat1value = 32,292 (30.1 ppg) | stat2label = ਰੀਬਾਊਂਡਸ | stat2value = 6,672 (6.2 rpg) | stat3label = ਅਸਿਸਟਸ | stat3value = 5,633 (5.3 apg) | HOF_player = michael-jordan | FIBA_HOF_player = Michael-JORDAN }} '''ਮਾਈਕਲ ਜੈਫ਼ਰੀ ਜਾਰਡਨ''' (ਜਨਮ 17 ਫਰਵਰੀ 1963), ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ ਹੋਰਰ ਸਟੋਰੀ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਰਿਟਾਇਰਡ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਸਤਾਖਰ, '''MJ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਰਡਨ ਨੇ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬੁਲਸ]] ਅਤੇ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿਜ਼ਾਰਡਸ]] ਲਈ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਐਨ.ਬੀ.ਏ.) ਵਿੱਚ 15 ਸੀਜਨ ਖੇਡੇ। ਐਨ.ਬੀ.ਏ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਐਕਲਾਮੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ, '''ਮਾਈਕਲ ਜੌਰਡਨ''' ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।" ਜਾਰਡਨ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਕੀਟਡ ਐਥਲੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਐਨ.ਬੀ.ਏ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਐਨ.ਬੀ.ਏ ਦੇ ਸ਼ਾਰਲਟ ਹੋਰਨਟਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। ਜੌਰਡਨ, [[ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਕੋਚ [[ਡੀਨ ਸਮਿਥ]] ਲਈ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨ ਖੇਡਿਆ। ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ 1982 ਵਿੱਚ ਤਰਮ ਹੀਲਜ਼ ਕੌਮੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਜਾਰਡਨ 1984 ਵਿੱਚ ਬੁਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਮੁੱਚੀ ਡਰਾਫਟ ਪਿਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਲੀਗ ਸਟਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਭੀੜ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੀਤਾ। ਸਲੱਮ ਡੰਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਥਰੋ ਲਾਈਕਸ ਤੋਂ ਸਫੈਦ ਡੰਕ ਚਲਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਨਾਮ "'''ਏਅਰ ਜਾਰਡਨ'''" ਅਤੇ "'''ਹਿਸ ਏਅਰਨੈਸ'''" ਉਪਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੂਲਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐੱਨ. ਬੀ. ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਤੇ 1992 ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ "ਤਿੰਨ-ਪੀਟ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਾਰਡਨ ਨੇ 1993-94 ਦੇ ਐਨਬੀਏ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਚਾਨਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਈਗਰੇਨ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ ਖੇਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮਾਰਚ 1995 ਵਿੱਚ ਬੁਲਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ 1996, 1997 ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਧੂ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। 1995-96 ਦੇ ਐਨਬੀਏ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ -70 ਰੈਗੂਲਰ-ਸੀਜ਼ਨ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਨਵਰੀ 1999 ਵਿੱਚ ਜਾਰਡਨ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ 2001 ਤੋਂ 2003 ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਐੱਨ.ਬੀ.ਏ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਰਤੇ। ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ: ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਪੰਜ ਪਲੇਅਰ (ਐਮਵੀਪੀ) ਪੁਰਸਕਾਰ, ਦਸ ਆਲ-ਐਨ ਬੀ ਏ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗਜ਼, ਨੌ ਆਲ-ਰੱਫੈਂਜੈਂਟ ਫਸਟ ਟੀਮ ਆਨਰਜ਼, ਚੌਦਾਂ ਐਨਬੀਏ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਗੇਮ ਗੇਵੈਂਸ, ਤਿੰਨ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਗੇਮ ਐਮਵੀਪੀ ਅਵਾਰਡ, ਦਸ ਸਕੋਰਿੰਗ ਟਾਈਟਲ, ਤਿੰਨ ਸਟੀਲਜ਼ ਖ਼ਿਤਾਬ, ਛੇ ਐੱਨ. ਬੀ. ਏ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਐਮਵੀਪੀ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ 1988 ਐਨ.ਬੀ.ਏ. ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੌਰਡਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਸਕੋਰਿੰਗ ਔਸਤ (ਪ੍ਰਤੀ ਗੇਮ ਵਿੱਚ 30.12 ਅੰਕ) ਲਈ ਐਨ.ਬੀ.ਏ. ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਰੀਅਰ ਪਲੇਅ ਆਫ ਸਕੋਰਿੰਗ ਔਸਤ (33.45 ਪੁਆਇੰਟ ਪ੍ਰਤੀ ਗੇਮ)। 1999 ਵਿੱਚ, ਈ.ਐਸ.ਪੀ.ਐਨ. ਨੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਨ ਅਥਲੀਟ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਸਦੀ ਦੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬੇਬ ਰੂਥ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਸੀ। ਜੌਰਡਨ ਬਾਸਕੇਟਬਾਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਆਗਾਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1992 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ("ਡਰੀਮ ਟੀਮ") ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ [[ਫੀਬਾ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਜਾਰਡਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੋਡੱਕਟ ਐਡੋਰਸਮੈਂਟ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਉਸਨੇ ਨਾਈਕੀ ਦੇ ਏਅਰ ਜੌਰਡਨ ਸਪੈਨਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 1985 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਜਾਰਡਨ ਨੇ 1995 ਦੀ ਫਿਲਮ ਸਪੇਸ ਜੈਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਦ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਰ੍ਲਟ ਬਾਬਕੈਟਸ ਲਈ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ-ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਖਰੀਦੀ। 2015 ਵਿੱਚ, ਐਨ ਐਚ ਏ ਫ੍ਰਾਂਚਾਈਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਾਰਡਨ ਐਨਬੀਏ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅਰਬਪਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਓਪਰਾ ਵਿਨਫਰੇ ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਐਫ. ਸਮਿਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਰੀਕਨ ਅਮਰੀਕਨ ਤੀਸਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਅਮਰੀਕੀ ਹਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜਾਰਡਨ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1989 ਵਿੱਚ ਜੂਆਨੀਟਾ ਵਾਨੋਏ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ, ਜੈਫਰੀ ਮਾਈਕਲ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸ ਜੇਮਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਜੈਸਮੀਨ ਸੀ। ਜੌਰਡਨ ਅਤੇ ਵਾਨੋਏ ਨੇ 4 ਜਨਵਰੀ 2002 ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਲਈ ਦਾਇਰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਫਰਕ ਹੋਏ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਤਲਾਕ ਲਈ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29 ਦਸੰਬਰ, 2006 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਫਰਮਾਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ "ਆਪਸੀ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Divorce">Associated Press. [http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2714217 Jordan, wife end marriage 'mutually, amicably'], ESPN, December 30, 2006. Retrieved January 15, 2007.</ref><ref>[http://www.people.com/people/article/0,,20005580,00.html Michael Jordan, Wife to Divorce After 17 Years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120924101031/http://www.people.com/people/article/0,,20005580,00.html |date=2012-09-24 }}, ''People'', December 30, 2006. Retrieved January 15, 2007.</ref> ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜੁਆਨੀਟਾ ਨੂੰ $ 168 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਮਿਲੇ ਹਨ ($ 204 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ), ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਨਤਕ ਰਿਕਾਰਡ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਤਲਾਕ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਦਸਦੇ ਹਨ।<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/04/13/AR2007041301803.html Forbes: Jordan Divorce Most Costly Ever], ''The Washington Post'', April 14, 2007. Retrieved March 1, 2013.</ref><ref>Tadena, Nathalie and Momo Zhou. [http://abcnews.go.com/Business/divorce-hefty-price-tag-celebrities-billionaires/story?id=8363063&singlePage=true Divorce Has a Hefty Price Tag for Celebrities, Billionaires], abcnews.go.com, August 20, 2009. Retrieved March 1, 2013.</ref> 1991 ਵਿੱਚ, ਜੌਰਡਨ ਨੇ ਇਲੀਨਾਇ ਦੇ ਹਾਈਲੈਂਡ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਖਰੀਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 56,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸੀ, ਜੋ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਰਡਨ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਾਈਲੈਂਡ ਪਾਰਕ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref name="mansion">Rodkin, Dennis. "[http://www.chicagomag.com/Radar/Deal-Estate/February-2012/Michael-Jordan-Lists-Highland-Park-Mansion-for-29-Million/ Michael Jordan Lists Highland Park Mansion for $29 Million] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180606220751/http://www.chicagomag.com/Radar/Deal-Estate/February-2012/Michael-Jordan-Lists-Highland-Park-Mansion-for-29-Million/ |date=2018-06-06 }}", ''Chicago Magazine'', February 29, 2012. Retrieved May 16, 2012.</ref> ਉਸਦੇ ਦੋਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਲੋਯੋਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਵਿਲਮੇਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੈ।<ref>Associated Press. [https://web.archive.org/web/20080929034522/http://nbcsports.msnbc.com/id/8502294 Heir Jordan out to prove he can play like Mike], nbcsports.msnbc.com, July 9, 2005. Retrieved May 14, 2017.</ref> ਜੈਫਰੀ ਨੇ 2007 ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਲਾਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ 11 ਨਵੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡ ਖੇਡੀ। ਦੋ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੈਫਰੀ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਸੈਂਟਰਲ ਫਲੋਰਿਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰੀਲੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਰਕੁਸ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ।<ref>Associated Press. [https://www.nytimes.com/2010/05/22/sports/22sportsbriefs-jordan.html Jordan's Career at Illinois Ends], ''The New York Times'', May 21, 2010. Retrieved May 22, 2010.</ref><ref>[http://espn.go.com/blog/collegebasketballnation/post/_/id/11900/jeffrey-jordan-lands-at-central-florida Jeffrey Jordan lands at Central Florida], ESPN, June 1, 2010. Retrieved December 14, 2010.</ref> ਮਾਰਕਸ ਨੂੰ ਲੋਓਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਪਿਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਟਨੀ ਯੰਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2009 ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਯੂਸੀਐਫ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਲਈ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨ ਖੇਡੇ।<ref>Weir, Tom. "[http://content.usatoday.com/communities/gameon/post/2009/04/65179289/1 Second Jordan son headed to Division-I, at UCF]", ''USA Today'', April 7, 2009. Retrieved December 24, 2011.</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20131224180624/http://sportsillustrated.cnn.com/2012/basketball/ncaa/08/20/marcus-jordan-central-florida.ap/ Marcus Jordan leaving Central Florida's program]", SI.com, August 20, 2012. Retrieved May 14, 2017.</ref> ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ 2011 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਕਿਊਬਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਮਾਡਲ ਯਵੇਟ ਪ੍ਰੀਟੋ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ, ਬੇਥੇਸਾ-ਬੇ-ਦ-ਸਮੁਰੀ ਏਪਿਸਕੋਪਲ ਚਰਚ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>Garcia, Jennifer. "[http://www.people.com/people/article/0,,20695242,00.html Michael Jordan Marries Model Yvette Prieto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150821073134/http://www.people.com/people/article/0,,20695242,00.html |date=2015-08-21 }}", ''People'', April 27, 2013. Retrieved April 27, 2013.</ref><ref>Reuters. [http://articles.chicagotribune.com/2013-04-27/sports/sns-rt-bkn-bobcats-bulls-newssx5b6d3a1-20130427_1_juanita-vanoy-girlfriend-yvette-marriage-license Michael Jordan marries longtime girlfriend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130620085253/http://articles.chicagotribune.com/2013-04-27/sports/sns-rt-bkn-bobcats-bulls-newssx5b6d3a1-20130427_1_juanita-vanoy-girlfriend-yvette-marriage-license |date=2013-06-20 }}, ''Chicago Tribune'', April 27, 2013. Retrieved October 29, 2013.</ref> ਇਹ 30 ਨਵੰਬਰ, 2013 ਨੂੰ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ। 11 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਪ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਤੇ ਯੈਸੇਲ ਨਾਮਕ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਦੋ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>[http://www.cbsnews.com/news/michael-jordan-yvette-prieto-welcome-twin-girls/ Michael Jordan, Yvette Prieto welcome twin girls], CBS News, February 12, 2014. Retrieved February 20, 2014.</ref> == ਐਨ.ਬੀ.ਏ ਕੈਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ == === ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ === {{NBA player statistics start}} |- |style="text-align:left;"|{{nbay|1984}} |style="text-align:left;"|[[1984–85 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||38.3||.515||.173||.845||6.5||5.9||2.4||.8||28.2 |- |style="text-align:left;"|{{nbay|1985}} |style="text-align:left;"|[[1985–86 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |18||7||25.1||.457||.167||.840||3.6||2.9||2.1||1.2||22.7 |- |style="text-align:left;"|{{nbay|1986}} |style="text-align:left;"|[[1986–87 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||40.0||.482||.182||'''.857'''||5.2||4.6||2.9||1.5|| style="background:#cfecec;"| '''37.1'''* |- |style="text-align:left;"|{{nbay|1987}} |style="text-align:left;"|[[1987–88 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |'''82'''||bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||bgcolor="CFECEC"| '''40.4'''*||.535||.132||.841||5.5||5.9||bgcolor="CFECEC"| '''3.2'''*||'''1.6'''|| style="background:#cfecec;"| 35.0* |- |style="text-align:left;"|{{nbay|1988}} |style="text-align:left;"|[[1988–89 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |81||81||bgcolor="CFECEC"| 40.2*||.538||.276||.850||'''8.0'''||'''8.0'''||2.9||.8|| style="background:#cfecec;"| 32.5* |- |style="text-align:left;"|{{nbay|1989}} |style="text-align:left;"|[[1989–90 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||39.0||.526||.376||.848||6.9||6.3||bgcolor="CFECEC"| 2.8*||.7|| style="background:#cfecec;"| 33.6* |- |style="text-align:left;background:#afe6ba;"|{{nbay|1990}}† |style="text-align:left;"|[[1990–91 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||37.0||'''.539'''||.312||.851||6.0||5.5||2.7||1.0|| style="background:#cfecec;"| 31.5* |- |style="text-align:left;background:#afe6ba;"|{{nbay|1991}}† |style="text-align:left;"|[[1991–92 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |80||80||38.8||.519||.270||.832||6.4||6.1||2.3||.9|| style="background:#cfecec;" |30.1* |- |style="text-align:left;background:#afe6ba;"|{{nbay|1992}}† |style="text-align:left;"|[[1992–93 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |78||78||39.3||.495||.352||.837||6.7||5.5||bgcolor="CFECEC"| 2.8*||.8|| style="background:#cfecec;" |32.6* |- |style="text-align:left;"|{{nbay|1994}} |style="text-align:left;"|[[1994–95 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |17||17||39.3||.411||'''.500'''||.801||6.9||5.3||1.8||.8||26.9 |- |style="text-align:left;background:#afe6ba;"|{{nbay|1995}}† |style="text-align:left;"|[[1995–96 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |'''82'''||bgcolor="CFECEC"| '''82'''||37.7||.495||.427||.834||6.6||4.3||2.2||.5|| style="background:#cfecec;"| 30.4* |- |style="text-align:left;background:#afe6ba;"|{{nbay|1996}}† |style="text-align:left;"|[[1996–97 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |'''82'''||bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||37.9||.486||.374||.833||5.9||4.3||1.7||.5|| style="background:#cfecec;" | 29.6* |- |style="text-align:left;background:#afe6ba;"|{{nbay|1997}}† |style="text-align:left;"|[[1997–98 Chicago Bulls season|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] |bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||bgcolor="CFECEC"| '''82'''*||38.8||.465||.238||.784||5.8||3.5||1.7||.5|| style="background:#cfecec;" | 28.7* |- |style="text-align:left;"|{{nbay|2001}} |style="text-align:left;"|[[2001–02 Washington Wizards season|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] |60||53||34.9||.416||.189||.790||5.7||5.2||1.4||.4||22.9 |- |style="text-align:left;"|{{nbay|2002}} |style="text-align:left;"|[[2002–03 Washington Wizards season|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] |'''82'''||67||37.0||.445||.291||.821||6.1||3.8||1.5||.5||20.0 |- |- class="sortbottom" |style="text-align:center;" colspan=2|'''ਕਰੀਅਰ''' |1,072||1,039||38.3||.497||.327||.835||6.2||5.3||2.3||.8||style="background:#E0CEF2; width:3em"|30.1{{double-dagger}} |- class="sortbottom" |style="text-align:center;" colspan=2|'''ਆਲ-ਸਟਾਰ''' |13||13||29.4||.472||.273||.750||4.7||4.2||2.8||.5||20.2 |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|25em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਈਕਲ ਜੌਰਡਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8mhi852tosfr23dd1pcgmehm79a3tpc 0 107937 847148 842959 2026-09-23T14:49:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847148 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[ਸਰ]] | name = ਡੇਵਿਡ ਲੀਨ | honorific_suffix = [[ਔਰਡਰ ਔਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ|ਸੀਬੀਈ]] | image = DavidLean.jpg | birth_date = {{Birth date|1908|3|25|df=yes}} | birth_place = [[ਕ੍ਰੋਏਡਨ]], [[ਸਰੀ]], ਇੰਗਲੈਂਡ, ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | death_date = {{Death date and age|1991|04|16|1908|03|25|df=yes}} | death_place = [[ਲਾਈਮਹਾਊਸ]], [[ਲੰਡਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ, ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | occupation = [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਐਡੀਟਰ]] | years_active = 1942–1991 | spouse = {{nowrap|{{marriage|ਇਸਾਬੈਲ ਲੀਨ <br>|1930|1936|end=divorced}}<br />{{marriage|[[ਕੇ ਵਾਲਸ਼]] <br>|1940|1949|end=divorced}}<br />{{marriage|[[ਐਨ ਟੌਡ]] <br>|1949|1957|end=divorced}}<br />{{marriage|ਲੀਲਾ ਮੈਟਕਰ <br>|1960|1978|end=divorced}}<br />{{marriage|ਸਾਂਦਰਾ ਹੌਟਜ਼ <br>|1981|1984|end=divorced}}<br />{{marriage|ਸਾਂਦਰਾ ਕੂਕ <br>|1990}}}} | children = 1}} '''ਸਰ ਡੇਵਿਡ ਲੀਨ''', [[ਔਰਡਰ ਔਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ|ਸੀਬੀਈ]] (25 ਮਾਰਚ 1908{{spaced ndash}}16 ਅਪਰੈਲ 1991) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਐਡੀਟਰ]] ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਕਈ ਮਹਾਂਗਾਥਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ<ref>{{cite book|last=Bergan|first=Ronald|title=Film|url=https://archive.org/details/film0000berg|year=2006|publisher=Doring Kindersley|location=London|isbn=978-1-4053-1280-6|page=[https://archive.org/details/film0000berg/page/321 321]}}</ref> ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਬਰਿੱਜ ਔਨ ਦ ਰਿਵਰ ਕਵਾਈ]]'' (1957), ''[[ਲਾਰੈਂਸ ਔਫ਼ ਅਰੇਬੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਲਾਰੈਂਸ ਔਫ਼ ਅਰੇਬੀਆ]]'' (1962), ''[[ਡਾਕਟਰ ਜ਼ਿਵਾਗੋ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਡਾਕਟਰ ਜ਼ਿਵਾਗੋ]]'' (1965) ਅਤੇ ''[[ਏ ਪੈਸੇਜ ਟੂ ਇੰਡੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਏ ਪੈਸੇਜ ਟੂ ਇੰਡੀਆ]]'' ਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ [[ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼|ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਸ]] ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨਾਂ ''[[ਗਰੇਟ ਐਕਸਪੈਕਟੇਸ਼ਨਜ਼ (1946 ਫ਼ਿਲਮ)|ਗਰੇਟ ਐਕਸਪੈਕਟੇਸ਼ਨਜ਼]]'' (1946) ਅਤੇ ''[[ਓਲੀਵੀਅਰ ਟਵਿਸਟ (1948 ਫ਼ਿਲਮ)|ਓਲੀਵੀਅਰ ਟਵਿਸਟ]]'' (1948) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਬਰੀਫ਼ ਐਨਕਾਊਂਟਰ]]'' (1945) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਐਡੀਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1942 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਇਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਵ]]'' ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਹ [[ਨੋਅਲ ਕੋਵਾਰਡ|ਨੋਏਲ ਕੋਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। 1955 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਸਮਰਟਾਈਮ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਮਰਟਾਈਮ]]'' ਤੋਂ ਲੀਨ ਨੇ ਵੱਡੇ ਹੌਲੀਵੁੱਡ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। 1970 ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਰਿਆਨਜ਼ ਡੌਟਰ]]'' ਫ਼ਲਾਪ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰੀ ਤੋਂ 14 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲੇ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਏ ਪੈਸੇਜ ਟੂ ਇੰਡੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਏ ਪੈਸੇਜ ਟੂ ਇੰਡੀਆ]]'' ਆਈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ [[ਈ ਐਮ ਫੋਰਸਟਰ|ਈ. ਐਮ. ਫ਼ੋਰਸਟਰ]] ਦੇ ਨਾਵਲ [[ਏ ਪੈਸੇਜ ਟੂ ਇੰਡੀਆ]] ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਇਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਲੀਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ। ਲੀਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਤਮਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਐਡਿਟਿੰਗ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ]],<ref>[http://www.theraider.net/information/influences/lawrence_of_arabia.php Indiana Jones' Influences: Inspirations]. TheRaider.net. Retrieved on 2011-05-29.</ref>[[ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ|ਸਟਾਨਲੀ ਕੂਬਰਿਕ]],<ref>[http://www.visual-memory.co.uk/faq/index3.html#slot26 The Kubrick Site FAQ]. Visual-memory.co.uk. Retrieved on 2011-05-29.</ref> [[ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੌਰਸੀਜ਼ੇ]]<ref name=Collins>{{cite news|last=Collins|first=Andrew|title=The epic legacy of David Lean|url=https://www.theguardian.com/film/2008/may/04/features|work=Newspaper feature|publisher=The Observer|accessdate=17 September 2011|location=London|date=4 May 2008}}</ref>—and was divorced five times. He was survived by his last wife, art dealer Sandra Cooke, the co-author (with Barry Chattington) of ''David Lean: An Intimate Portrait''.<ref name=Smith>{{cite news|last=Smith|first=Julia Llewelyn|title=Sandra Cooke: 'I always liked asking about his other women'|url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/sandra-cooke-i-always-liked-asking-about-his-other-women-616768.html|publisher=The Independent|accessdate=17 September 2011|location=London|archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100921081028/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/sandra-cooke-i-always-liked-asking-about-his-other-women-616768.html|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ [[ਰਿਡਲੇ ਸਕਾਟ|ਰਿਡਲੀ ਸਕੌਟ]] ਜਿਹੇ ਜਿਹੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>[https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/ridley-scotts-brilliant-first-film Ridley Scott's Brilliant First Film]. newyorker.com (28 May 2012). Retrieved on 2017-09-07.</ref> [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ]] ਵੱਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ 9ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/directors-directors.html The directors’ top ten directors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929091705/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/directors-directors.html |date=2018-09-29 }}. Bfi.org.uk (5 September 2006). Retrieved on 2011-05-29.</ref> [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ''ਦ ਬਰਿੱਜ ਔਨ ਦ ਰਿਵਰ ਕਵਾਈ'' ਅਤੇ ''ਲਾਰੈਂਸ ਔਫ਼ ਅਰੇਬੀਆ'' ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ 100 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>[http://www.bfi.org.uk/features/bfi100/1-10.html The BFI 100: 1–10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000229145115/http://www.bfi.org.uk/features/bfi100/1-10.html |date=2000-02-29 }}. Bfi.org.uk (6 September 2006). Retrieved on 2011-05-29.</ref><ref>[http://www.bfi.org.uk/features/bfi100/11-20.html The BFI 100: 11–20] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040603080611/http://www.bfi.org.uk/features/bfi100/11-20.html |date=3 June 2004 }} Bfi.org.uk (6 September 2006). Retrieved on 2011-05-29.</ref> ਉਸਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਏ.ਐਫ਼.ਆਈ. ਲਾਈਫ਼ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite news |title=Sir David Lean - Obituary |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/7547288/Sir-David-Lean.html |date=17 April 1991 |work=Daily Telegraph |accessdate=2014-06-22 |archive-date=2014-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421100422/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/7547288/Sir-David-Lean.html |url-status=dead}} Unsigned obituary of Lean. * {{cite news |url=http://www.newyorker.com/arts/critics/atlarge/2008/03/31/080331crat_atlarge_lane?currentPage=all |title=Master and Commander: Remembering David Lean |first=Anthony |last=Lane |authorlink=Anthony Lane |work=The New Yorker |date=31 March 2008 |accessdate=2014-06-22}} Lane's appreciation of Lean on his centennial * {{cite journal |url=http://www.sensesofcinema.com/2004/great-directors/lean/ |work=Senses of Cinema |title=David Lean |first=Alain |last=Silver |authorlink=Alain Silver |date=February 2004 |issue=30 |accessdate=2014-06-22 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224235541/http://www.sensesofcinema.com/2004/great-directors/lean/ |url-status=dead }} Silver's essay on Lean's career compiled as part of the ''Senses of Cinema'' Great Directors series. * {{cite news |title=Unhealed wounds |last=Thomson |first=David |authorlink=David Thomson (film critic) |url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/10/fiction1 |date=9 May 2008 |accessdate=2014-06-22}} Thomson's appreciation of Lean on the occasion of his centennial. *Constantine Santas, "The Epic Films of David Lean." Scarecrow Press, Lanham, Maryland, 2012. IBSN 978-08108-2. ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== * {{IMDb name|180|David Lean}} * [http://www.bafta.org/archive/david-lean/ David Lean Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818012700/http://www.bafta.org/archive/david-lean/ |date=2011-08-18 }} on the [[BAFTA]] website * {{Screenonline name|id=446899|name=David Lean}} * [https://web.archive.org/web/20050810075541/http://lean.bfi.org.uk/intro.php?isec=biography Biography at British Film Institute] * [https://web.archive.org/web/20080911223221/http://www.nypress.com/21/36/film/ArmondWhite.cfm Mean Lean Filmmaking Machine], by Armond White, ''New York Press'' 3 September 2008 * [http://www.london-gazette.co.uk/ViewPDF.aspx?pdf=49966&geotype=London&gpn=17387&type=ArchivedIssuePage&all=&exact=&atleast=&similar= Honours from the Queen] * [https://web.archive.org/web/20060504074856/http://www.davidleanfoundation.org/site/index.htm David Lean Foundation.] Charity which makes grants to restore Lean's films, and to film studies students. * [http://www.virtual-history.com/movie/person/4005/david-lean Literature on David Lean] hmf5ex1htzhujo2tsyuhst50g07mguc 0 107975 847399 715896 2026-09-24T07:15:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847399 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut |image = Mark E. Kelly.jpg |alt = ਕੈਲੀ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਸਾ ਫੋਟੋ |type = [[ਨਾਸਾ]] ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ |status = ਸੇਵਾਮੁਕਤ<ref name="retired">{{Cite news |url=http://www.foxnews.com/scitech/2011/06/21/commander-mark-kelly-announces-retirement-from-nasa-navy/ |title=Commander Mark Kelly Announces Retirement From NASA, Navy |accessdate=July 4, 2011 |publisher=Fox News |date=June 21, 2011 |archive-date=ਜੂਨ 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624185639/http://www.foxnews.com/scitech/2011/06/21/commander-mark-kelly-announces-retirement-from-nasa-navy/ |url-status=dead}}</ref> |birth_name = ਮਾਰਕ ਐਡਵਰਡ ਕੈਲੀ |birth_date = {{birth date and age|1964|2|21}} |birth_place = ਔਰੇਂਜ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ, ਯੂ.ਐੱਸ. |death_date = |death_place = |alma_mater = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮਰਚੇਨਟ ਮਰੀਨ ਅਕੈਡਮੀ {{small|(ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਸਾਇੰਸ)}}<br>ਨੇਵਲ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ {{small|(ਮਾਸਟਰ ਆਫ ਸਾਇੰਸ)}} |rank = [[File:US-O6 insignia.svg|20px]] ਕਪਤਾਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇਵੀ |selection = ਨਾਸਾ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਸਮੂਹ 16, 1996 |space_time = 54ਦਿਨ 02ਘੰਟੇ 04ਮਿੰਟ |missions = STS-108, STS-121, STS-124, STS-134 |insignia = [[File:STS-108 Patch.svg|50px]] [[File:STS-121 patch.svg|50px]] [[File:STS-124 patch.svg|50px]] [[File:STS-134 Patch.svg|50px]] |retirement = ਅਕਤੂਬਰ 1, 2011 |module = {{Infobox person |child = yes |spouse = {{marriage|ਅਮੇਲੀਆ ਬਾਬਿਸ<br>|1989|2004|end=div}}<br>{{marriage|ਗੈਬਰੀਐਲ ਗੀਫੋਰਡਸ<br>|2007}} |children = 2 |relatives = ਸਕਾਟ ਕੈਲੀ <small>(ਜੁੜਵਾ ਭਰਾ)</small>}} }} '''ਮਾਰਕ ਐਡਵਰਡ ਕੈਲੀ''' (21 ਫਰਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਮਰੀਕੀ [[ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ]], [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰਡ ਯੂ.ਐਸ. ਨੇਵੀ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਕਾਂਗਰਸੀ ਔਰਤ ਗੈਬਰੀਐਲ ਗਿਫੋਰਡਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਐਰੋਸਪੇਸ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੇਵਲ ਐਵੀਏਟਰ, ਕੇਲੀ ਨੇ ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1996 ਵਿੱਚ ਨਾਸਾ ਦਾ ਸਪੇਸ ਸ਼ਟਲ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਸ਼ਨ ਐੱਸਟੀਐਸ -108 ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਐਸਟੀਐਸ -12 ਨੂੰ ਪਾਇਲਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਐਸਟੀਐਸ -124 ਅਤੇ ਐਸਟੀਐਸ -134 ਨੂੰ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤਾ। ਐੱਸਟੀਐੱਸ-134 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਸ਼ਟਲ ਐਂਡੀਅਵਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news |title=Space Shuttle Endeavour Lands Safely in Florida |date=June 1, 2011 |url=http://abcnews.go.com/Technology/space-shuttle-endeavour-lands-safely-florida/story?id=13730224 |work=ABC Neretiredws |accessdate=August 1, 2011 |first=Gina |last=Sunseri}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਟਕਸਨ, ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ ਵਿੱਚ 8 ਜਨਵਰੀ, 2011 ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਕੈਲੀ ਅਤੇ ਗੀਫੋਰਡ ਦੋਵੇਂ ਮੀਡੀਆ 'ਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਵਾਦ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਤੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਕੈਲੀ ਦਾ ਜੁੜਵਾ ਭਰਾ, ਸਕਾਟ ਕੇਲੀ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁਲਾੜ-ਯਾਤਰੀ ਹੈ। ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੈਲੀ ਭਰਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਜੁੜਵਾ ਭਰਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.twinstuff.com/twinnasa.htm|title=WebCite query result|website=www.webcitation.org|language=en|access-date=2017-11-07|deadurl=yes|archiveurl=https://www.webcitation.org/6XLfVZNIm?url=http://www.twinstuff.com/twinnasa.htm|archivedate=March 27, 2015|df=mdy-all}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਸਕਾਟ ਕੈਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ 340 ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ 1 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਰਤਿਆ ਸੀ। ਸਕਾਟ ਦੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬੇਸਲਾਈਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭੌਤਿਕ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/twin-astronauts-mark-scott-kelly-prepare-for-year-long-mission/|title=Twin astronauts prep for year-long mission|access-date=2017-11-07|language=en}}</ref> ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਮਾਰਕ ਐਡਵਰਡ ਕੈਲੀ<ref name="CruikshankKline2008">{{cite book |last1=Cruikshank |first1=Jeffrey L. |last2=Kline |first2=Chloë G. |title=In peace and war: a history of the U.S. Merchant Marine Academy at Kings Point |url=https://books.google.com/books?id=uwBZ52jK6SIC&pg=PA530 |accessdate=March 4, 2011 |year=2008 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-470-13601-0 |page=530}}</ref> ਰਿਚਰਡ ਅਤੇ ਪੈਟਰੀਸ਼ਿਆ ਕੈਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ।<ref>{{Cite news |title=Rep. Gabrielle Giffords is married to West Orange native Mark Kelly. |date=January 8, 2011 |url=http://caldwells.patch.com/articles/nasa-astronaut-mark-kellys-wife-shot-in-arizona-2 |work=The Caldwells Patch |accessdate=February 8, 2011 |first=Marilyn |last=Lehren |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715051053/http://caldwells.patch.com/articles/nasa-astronaut-mark-kellys-wife-shot-in-arizona-2 |archivedate=July 15, 2011 |df=mdy-all }}</ref> ਕੈਲੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/GabbyGiffords/status/76387489429995521 |title=Kelly named among top 100 Irish Americans by Irish America/Irish Central |publisher=Gabrielle Giffords |date=2011-06-02 |accessdate=2016-09-05}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਫਰਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਦੇ ਔਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਔਰੇਂਜ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਕੈਲੀ ਨੇ ਮਾਊਂਟੇਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 1982 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮਰਚੇਨਟ ਮਰਾਇਨ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਮੈਰੀਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਨੋਟਿਕਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1994 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਐਸ ਨੇਵਲ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਏਰੋੋਨੋਟਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।<ref name="nasabio">{{cite web |url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/kellyme.html |title=Biographical Data: Mark E. Kelly (Captain, USN) |work=NASA |date=October 2009 |accessdate=February 7, 2011}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Mark E. Kelly}} * [http://americansforresponsiblesolutions.org/ Americans for Responsible Solutions] * [http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/kellyme.html Official NASA Bio] * [http://www.nasa.gov/multimedia/podcasting/shuttle_ap_interview_transcript.html Interview with Discovery crew] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126123602/http://www.nasa.gov/multimedia/podcasting/shuttle_ap_interview_transcript.html |date=2010-11-26 }}, July 11, 2006 * [http://www.nasa.gov/multimedia/podcasting/124_launch_080531.html Launch of STS-124 ''Discovery''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103080814/http://www.nasa.gov/multimedia/podcasting/124_launch_080531.html |date=2012-11-03 }}, May 31, 2008, includes link to video of launch * [http://www.nasa.gov/multimedia/videogallery/index.html?collection_id=18566 Interview with Mark and Scott Kelly], September 8, 2010, NASA video * [https://web.archive.org/web/20110203054035/http://giffords.house.gov/2011/01/statement-from-us-navy-captain-mark-kelly.shtml Statement from Mark Kelly], January 10, 2011, Kelly's first public statement after the shooting of his wife * [http://abcnews.go.com/US/exclusive-gabrielle-giffords-husband-mark-kelly-talks-abcs/story?id=12632336 Kelly's Interview with Diane Sawyer], January 2011, ABC News video * [https://www.youtube.com/watch?v=i52J0QZXmVE Kelly's remarks at the National Prayer Breakfast], February 3, 2011, CBS News video. * [https://www.youtube.com/watch?v=u9VDPGY2DEQ Kelly to Fly on Shuttle Mission], February 4, 2011, NASA Press Conference with Mark Kelly, Peggy Whitson and [[Brent Jett]], NASA TV * [http://www.kepplerspeakers.com/video.aspx?name=Mark+Kelly&vname=Introducing+Space+Shuttle+Commander+Mark+Kelly Mark Kelly video for public speaking engagements with Keppler Speakers]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{TED speaker|mark_kelly_and_gabby_giffords}} * {{C-SPAN|Mark Kelly}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] 7yijoc220knpvfurx9v0ggkydz0sl11 0 108034 847154 845799 2026-09-23T15:20:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847154 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਡੌਲੀ ਪਾਰਟਨ | image = Dolly Parton 2011.jpg | caption = 2011 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟਨ | birth_name = ਡੌਲੀ ਰੇਬੇਕਾ ਪਾਰਟਨ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1946|01|19}} | birth_place = ਸੇਵੀਅਰ ਕਾਉਂਟੀ, ਟੇਨਸੀ, [[ਅਮਰੀਕਾ]] | spouse = {{marriage|ਕਾਰਲ ਡੀਨ|May 30, 1966}} | occupation = {{hlist|ਗਾਇਕਾ|ਗੀਤਕਾਰ|ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਅਦਾਕਾਰਾ|ਲੇਖਿਕਾ|ਕਾਰੋਬਾਰੀ|ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ}} | years_active = 1959-ਅੱਜ ਤੱਕ | website = {{URL|www.dollyparton.com}} }} '''ਡੌਲੀ ਰੇਬੇਕਾ ਪਾਰਟਨ''' (ਜਨਮ 19 ਜਨਵਰੀ, 1946) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ, ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਦਾਕਾਰਾ, ਲੇਖਿਕਾ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਹੈ। ਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੌਲੀ ਪਾਰਟਨ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ''ਹੈਲੋ, ਆਈ ਐਮ ਡੌਲੀ'' ਰਾਹੀਂ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ ਪਰ 1990 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿਕਰੀ ਘੱਟ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿਊ ਮਲੇਨਿਅਮ ਵਿੱਚ, ਪਾਰਟਨ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਲੇਬਲ, ''ਡੌਲੀ ਰਿਕਾਰਡਜ਼'' ਦੀਆਂ ਐਲਬਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਰਟਨ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨਮਾਨਿਤ ਜਨਾਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ 25 ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਗੋਲਡ, ਪਲੈਟੀਨਮ ਅਤੇ ਮਲਟੀ-ਪਲੈਟੀਨਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ 25 ਗਾਣੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਦੇ ਕੰਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 1 ‘ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਕੋਲ 41 ਕੈਰੀਅਰ ਟਾੱਪ 10 ਕੰਟਰੀ ਐਲਬਮ ਹਨ। ਉਸਨੇ 9 [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 2 ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦੀਆਂ, 10 ਕੰਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ, 7 ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਕੰਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ, 3 ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਐਂਟਰਟੇਨਰ ਆਫ ਦੀ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੇਵਲ 7ਜਨਾਨਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਾਰਟਨ 47 ਵਾਰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ ਹੈ। 1999 ਵਿੱਚ, ਪਾਰਟਨ ਨੂੰ ਕੰਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ’ਤੇ ਉਸਨੇ, ''9 ਟੂ 5'' (1980), ''ਦੀ ਬੈਸਟ ਲਿਟਲ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਇਨ ਟੈਕਸਸ'' (1982) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਐਕਟਰਸ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਪਾਰਟਨ ਦਾ ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 19, 1946 ਨੂੰ ਸੇਵੀਅਰ ਕਾਉਂਟੀ, ਟੇਨਸੀ, [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਬਰਟ ਲੀ ਪਾਰਟਨ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਵੀ ਲੀ ਕੈਰੋਲੀਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਬਰਟ ਲੀ ਪਾਰਟਨ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਕਾਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਅਵੀ ਲੀ ਕੈਰੋਲੀਨ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਇਸਤਰੀ ਸੀ। ਡੌਲੀ ਬਾਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Dolly Rebecca Parton – The Beginning|url=http://dollyparton.com/life-and-career/dolly-rebecca-parton/|publisher=Dolly Parton Productions|accessdate=June 14, 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਡੌਲੀ ਦੀ ਉਮਰ ਛੇ ਸਾਲ ਸੀ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਗਿਟਾਰ ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਕਲ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਅਸਲੀ ਗਿਟਾਰ ਖਰੀਦੀ।<ref>{{cite web|title=Biography|url=http://songwritershalloffame.com/exhibits/bio/C137|publisher=The Songwriters Hall of Fame|access-date=2018-05-30|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094337/http://songwritershalloffame.com/exhibits/bio/C137|dead-url=yes}}</ref><ref name="cmt">{{cite web|url=http://www.cmt.com/news/1773736/dolly-partons/soul-bering-pure-simple-shows|title=Dolly Parton's Soul-Baring Pure & Simple show|author=Lauren Tingle}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪਾਰਟਨ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਈਸਟ ਟੈਨੇਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੇ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ''ਦੀ ਕਾਰ ਵਾਕਰ ਸ਼ੋਅ'' 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੀ।<ref>{{cite web|title=Dolly performs on Cas Walker Show – WIVK Radio|url=http://dollyparton.com/life-and-career/music/uncle-bill-owens-introduces-dolly-to-cas-walker/|publisher=Dolly Parton Productions|accessdate=June 14, 2015|archive-date=ਅਗਸਤ 8, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150808020545/http://dollyparton.com/life-and-career/music/uncle-bill-owens-introduces-dolly-to-cas-walker/|url-status=dead}}</ref> 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਲੇਬਲ ''ਗੋਲਡਬੈਂਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼'' ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਓਲ ਓਪਰੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜੌਨੀ ਕੈਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੂਝਬੂਝ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|title=Dolly's first Grand Ole Opry performance 1959|url=http://dollyparton.com/life-and-career/awards_milestones/grand-ole-opry-performance-1959/|publisher=DollyParton.com|accessdate=July 10, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 12, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712210551/http://dollyparton.com/life-and-career/awards_milestones/grand-ole-opry-performance-1959/|url-status=dead}}</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== 30 ਮਈ, 1966 ਨੂੰ, ਪਾਰਟਨ ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਥੌਮਸ ਡੀਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਿੰਗਗੋਲਡ, ਜਾਰਜੀਆ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.smokykin.com/ged/f004/f84/a0048409.htm|title=Dolly Rebecca Parton|publisher=Smokykin.com|date=May 2, 2011|accessdate=October 10, 2011}}</ref><ref>{{Harvnb|Parton|1994|p=142}}.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਰਟਨ ਨੇ ਡੀਨ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ "ਡੌਲੀ ਪਾਰਟਨ ਡੀਨ" ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਨਰ ਸਮੇਂ ਡੀਨ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੈ ਹੈ। ਜੋੜੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਖੁਦ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਪਾਰਟਨ [[ਮਾਇਲੀ ਸਾਇਰਸ]] ਦੀ ਧਰਮ-ਮਾਂ ਹੈ।<ref>{{cite journal|url=http://www.people.com/people/article/0,,20184725,00.html|first=Brian|last=Orloff|title=Dolly Parton Calls Miley Cyrus a 'Little Elvis'|work=[[People (American magazine)|People]]|date=March 17, 2008|accessdate=February 12, 2012|journal=|archive-date=ਜਨਵਰੀ 6, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106000415/http://www.people.com/people/article/0,,20184725,00.html|dead-url=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੌਲੀ ਪਾਰਟਨ]] jbap2l6o6sihez54jjlcujuzhi8ywwn 0 108078 847200 835640 2026-09-23T18:07:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847200 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:GhazanConversionToIslam.JPG|thumb|ਗਜ਼ਨ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ। ਗਜ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਵਜੋਂ ਉਠਾਏ, ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਚਿੱਤਰ: "ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ", ਰਚਿਡ ਐਡ-ਦੀਨ, 14 ਵੀਂ ਸਦੀ।<br />]] '''ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ''' ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਧਾਰਮਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ" ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਅਨੁਪਾਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਇੱਕੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੈਪਟਿਸਟ ਤੋਂ ਕੈਥੋਲਿਕ [[ਈਸਾਈ ਧਰਮ]] ਜਾਂ [[ਸ਼ੀਆ]] ਤੋਂ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] ਤੱਕ।<ref>Stark, Rodney and Roger Finke. "Acts of Faith: Explaining the Human Side of Religion." University of California Press, 2000. p.114. {{ISBN|978-0-520-22202-1}}</ref> ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ "ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"।<ref>{{Cite journal|last=Meintel|first=Deirdre|title=When There Is No Conversion: Spiritualists and Personal Religious Change|journal=Anthropologica|volume=49|issue=1|pages=149–162|access-date=2013-05-02}}<code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;access-date=</code> requires <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;url=</code></ref> ਲੋਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ<ref>Falkenberg, Steve. "Psychological Explanations of ''Religious'' Socialization." Religious Conversion. Eastern Kentucky University. August 31, 2009.</ref> ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਸੈਕੰਡਰੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਮੌਤ ਦੀ ਬਦਲੀ, ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਬਦਲਾਵ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਜਬਰੀ ਤਬਦੀਲੀ। ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਜਾਂ ਪੁਨਰ-ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਇੱਕ ਨੀਤੀਵਾਨ ਐਕਟ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਮਾਮੂਲੀ ਕਾਰਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਦੀ ਇੱਛਾ।<ref>[https://www.independent.co.uk/news/education/education-news/im-posh-let-me-in-602284.html The Independent newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927153105/http://www.independent.co.uk/news/education/education-news/im-posh-let-me-in-602284.html |date=2011-09-27 }}: "... finding religion – is there anything middle-class parents won't try to get their children into the 'right' schools?"</ref> ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਦੂਜੇ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਬਾਅ ਅਧੀਨ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵੱਖਰੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਪਿਛਲੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਮੂਲ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਸਲੇਟਿਜ਼ਮ ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। (ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਵੇਖੋ). ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਮਜ੍ਹਬ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਧਰਮ ਜਾਂ ਨਸਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। == ਅਬਰਾਹਾਮ ਦੇ ਧਰਮ == === ਬਹਾਇਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸ === ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਬਹਾਇਆਂ ਨੂੰ "ਸੁਣਵਾਈ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ - ਭਾਵ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੈ। "ਬਹਾਈ ਪਾਇਨੀਅਰਾਂ", ਆਪਣੇ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕਸੁਰਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਧਰਮ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸ੍ਰੋਤ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਅਨੁਪੂਰਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ (ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇਖੋ), ਹਰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਅਖਤਿਆਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਵਰਤੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ। ਬਹਾਇਜ਼ ਆਪਣੀ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ (ਪਰ ਆਖਰੀ ਨਹੀਂ) ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ - ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵੇਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕਾਰਡ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਹਮੁੱਲਾ - ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ - ਇਸ ਉਮਰ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦੂਤ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬਹਾਇਫਾਈਆ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੁੱਲੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਬੁਨਿਆਦ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਇਕਸੁਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਹਾਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਕੋਈ ਪਾਦਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ- ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਹਾਏ ਸੰਸਥਾ।<ref>{{Cite book|title=A Concise Encyclopedia of the Bahá'í Faith|url=https://archive.org/details/conciseencyclope0000smit_v0u6|last=Smith|first=P.|publisher=Oneworld Publications|year=1999|isbn=1-85168-184-1|location=Oxford, UK}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://bahai-library.com/momen_short_introduction_bahais|title=A Short Introduction to the Bahá'í Faith|last=Momen|first=M.|publisher=One World Publications|year=1997|isbn=1-85168-209-0|location=Oxford, UK}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ]] 8rtyw264ca3seapgkog5h7vv0pumiaj 0 108220 847357 842805 2026-09-24T03:50:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847357 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੇ ਪਾਲਮਾ | image = File:Brian De Palma Deauville 2011.jpg | caption = ਦੇ ਪਾਲਮਾ 2011 ਵਿੱਚ | birth_date = {{Birth date and age|1940|09|11}} | birth_place = [[ਨੇਵਾਰਕ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ]], ਅਮਰੀਕਾ | birth_name = ਬ੍ਰਾਇਨ ਰਸਲ ਦੇ ਪਾਲਮਾ | years_active = 1960–ਹੁਣ ਤੱਕ | occupation = ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ | residence = [[ਮੈਨਹੈਟਨ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | spouse = {{marriage|[[ਨੈਨਸੀ ਐਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨੈਨਸੀ ਐਲਨ]]<br>|1979|1983|end=div}}<br />{{marriage|[[ਗੇਲ ਐਨੀ ਹਰਡ]]<br>|1991|1993|end=div}}<br />{{marriage|ਡਾਰਨੈਲ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਓ<br>|1995|1997|end=div}} | children = 2 }} '''ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੇ ਪਾਲਮਾ''' (ਜਨਮ 11 ਸਤੰਬਰ, 1940) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਨਵੀਨ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੁਮਾਂਚਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰੁਮਾਂਚ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਕੈਰੀ (1976 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕੈਰੀ]]'', ਅਪਰਾਧਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਡ੍ਰੈਸਡ ਟੂ ਕਿੱਲ (1980 ਫ਼ਿਲਮ)|ਡ੍ਰੈਸਡ ਟੂ ਕਿੱਲ]]'', ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਬਲੋ ਆਊਟ]]'', ਅਪਰਾਧ ਡ੍ਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''[[ਸਕਾਰਫ਼ੇਸ (1983 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਕਾਰਫ਼ੇਸ]]'', ''[[ਦ ਅਨਟਚੇਬਲਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਅਨਟਚੇਬਲਸ]]'' ਅਤੇ ''[[ਕਾਰਲੀਟੋਸ ਵੇ]]'' ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਜਾਸੂਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਮਿਸ਼ਨ ਇੰਪੌਸੀਬਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਮਿਸ਼ਨ ਇੰਪੌਸੀਬਲ]]'' ਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਦੇ ਪਾਲਮਾ, ਜਿਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਇਤਾਲਵੀ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[ਨੇਵਾਰਕ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਵੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਐਂਥਨੀ ਫ਼ੈਡਰੀਕੋ ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਸੀ।<ref>[http://www.filmreference.com/film/80/Brian-De-Palma.html "Brian De Palma Biography (1940–)"]. Film Reference. Retrieved 2012-01-14.</ref> ਉਹ ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਫ਼ਰੈਂਡਸ ਸੈਂਟਰਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵੀ ਬਣਾਏ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.avclub.com/article/brian-de-palma-talks-about-his-stylish-new-remake--102271 |title=Brian De Palma talks about his stylish new remake, Passion |publisher=A.V. Club |date=August 30, 2013 |first=Ben |last=Kenigsberg |accessdate=October 26, 2014 }}</ref> ਉਸਨੇ ਡਿਫ਼ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਾ ਕੇ ਖੇਤਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ==ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ== ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਨੈਨਸੀ ਐਲਨ]] (1979–1983), ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਗੇਲ ਐਨੀ ਹਰਡ]] (1991–1993) ਅਤੇ ਦਾਮੈਲ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਓ (1995–1997) ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਰਡ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਲੌਲਿਤਾ ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1991 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਓ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਕੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪਾਈਪਰ ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1996 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਨਹੈਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="indiewire08-30">{{cite web |url=http://blogs.indiewire.com/thompsononhollywood/brian-de-palma-interview-transcribed?page=2 |title=Brian De Palma Q & A: 'Passion,' McAdams vs. Rapace, Sex Tools UPDATED (New Trailer) |publisher=Indie Wire |date=August 30, 2013 |first=Anne |last=Thompson |accessdate=October 26, 2014 |page=2 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026072729/http://blogs.indiewire.com/thompsononhollywood/brian-de-palma-interview-transcribed?page=2 |dead-url=yes }}</ref> ==ਮਾਨਤਾ== ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ [[ਨਵੀਨ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=AVprimer>Murray, Noel; Tobias, Scott (March 10, 2011). [http://www.avclub.com/articles/brian-de-palma,52964/ "Brian De Palma | Film | Primer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222203848/http://www.avclub.com/articles/brian-de-palma%2C52964/ |date=2012-02-22 }}. [[The A.V. Club]]. Retrieved 2012-02-03.</ref> ਉਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੌਰਸੀਜ਼ੇ]], [[ਪੌਲ ਸ਼ਰਾਡਰ]], [[ਜੌਨ ਮਿਲੀਅਸ]], [[ਜੌਰਜ ਲਿਊਕਸ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੋਰਡ ਕੋਪੋਲਾ|ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੋਰਡ ਕਪੋਲਾ]], [[ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ]], [[ਜੌਨ ਕਾਰਪੈਂਟਰ]] ਅਤੇ [[ਰਿਡਲੇ ਸਕਾਟ]] ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ [[ਐਲਫ਼ਰੈੱਡ ਹਿਚਕੌਕ|ਐਲਫ਼ਰੈਡ ਹਿਚਕੌਕ]] ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=AVprimer/><ref>{{cite web|url=http://www.calendarlive.com/movies/cl-ca-depalma24sep24,0,6512079.story|title=The Director's Craft: The death-deifying De Palma|accessdate=December 26, 2007|first=Peter|last=Rainier|publisher=[[Los Angeles Times]] Calendar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080325222433/http://www.calendarlive.com/movies/cl-ca-depalma24sep24%2C0%2C6512079.story|archivedate=March 25, 2008|deadurl=yes|df=mdy-all}}</ref><ref name=FemmeFataleEbert>Ebert, Roger (November 6, 2002). [http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20021106%2FREVIEWS%2F211060301%2F1023&AID1=%2F20021106%2FREVIEWS%2F211060301%2F1023&AID2= "''Femme Fatale'' (2002)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605071003/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20021106%2FREVIEWS%2F211060301%2F1023&AID1=%2F20021106%2FREVIEWS%2F211060301%2F1023&AID2= |date=2011-06-05 }}. ''[[Chicago Sun-Times]]''. Retrieved 2012-01-14.</ref><ref name=Salamon27>Salamon, p. 27.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਗ੍ਰੰਥਸੂਚੀ== * [[David Thomson (film critic)|Thomson, David]] (October 26, 2010). ''The New Biographical Dictionary of Film: Fifth Edition, Completely Updated and Expanded'' (Hardcover ed.). Knopf. {{ISBN|978-0-307-27174-7}}. * [[Julie Salamon|Salamon, Julie]] (1991). ''Devil's Candy: The Bonfire of the Vanities Goes to Hollywood'' (Hardcover ed.). Houghton. {{ISBN|0-395-56996-6}}. ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * Bliss, Michael (1986). ''Brian De Palma''. Scarecrow. * Blumenfeld, Samuel; Vachaud, Laurent (2001). ''Brian De Palma''. Calmann-Levy. * Dworkin, Susan (1984). ''Double De Palma: A Film Study with Brian De Palma''. Newmarket. ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{Commons category|ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੇ ਪਾਲਮਾ}} * {{IMDb name|361}} * [http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/de_palma/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228190510/http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/de_palma/ |date=2012-02-28 }} * [https://www.flickr.com/groups/doubledepalma/ Photos and discussion around the director] * [http://www.virtual-history.com/movie/person/66/brian-de-palma Literature on Brian De Palma] * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/depalma.html Brian De Palma bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723093456/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/depalma.html |date=2018-07-23 }} (via UC Berkeley) * [https://plus.google.com/u/0/communities/105428171484401408969 ''Hi, Brian ! Brian De Palma's Community''] * [http://www.ubu.com/film/depalma.html Brian De Palma's UBUWeb entry, featuring early short films ] * {{cite video|people= Brian De Palma (director)|date=1966|title=The Responsive Eye|url=http://ubu.com/film/depalma_responsive.html|medium=Motion picture}} De Palma documentary film available online [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] 2yh6rnrczv1uivwojfhegnh38e9fyuq 0 109436 847349 805364 2026-09-24T03:34:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847349 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਬੈਟੀ ਫ੍ਰਾਈਡਨ|image=Betty Friedan 1960.jpg|birth_name=ਬੈਟੀ ਨਾਓਮੀ ਗੋਲਡਸਟੇਨ|birth_date={{birth date|1921|2|4}}|birth_place=[[ਪੇਓਰੀਆ, ਇਲੀਨੋਇਸ]], ਯੂ.ਐਸ.|death_date={{death date and age|2006|2|4|1921|2|4}}|death_place=[[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]], ਯੂ.ਐਸ.|education=[[ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ]] {{small|([[ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ|ਬੀਏ]])}}<br>[[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਬੇਰਕਲੀ]]|spouse=ਕਾਰਲ ਫ੍ਰਾਈਡਨ {{small|(1947–1969)}}|children=3}} '''ਬੈਟੀ ਫ੍ਰਾਈਡਨ''' (4 ਫਰਵਰੀ, 1921 – 4 ਫਰਵਰੀ, 2006) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਕਾਰਕੁਨ]], ਅਤੇ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਸੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਖੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ 1963 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਫੈਮਿਨਿਨ ਮੈਸਟੀਕ ਨੂੰ ਅਕਸਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1966 ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਨੇ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਫ਼ਾਰ ਵੁਮੈਨ (ਐਨ.ਓ.ਡਬਲਿਊ.) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ "ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ।" 1970 ਵਿੱਚ, ਐਨ.ਓ.ਡਬਲਿਊ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਨੇ 26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ "ਬਰਾਬਰੀ ਲਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ" ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸੋਧ ਦੀ 50ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੜਤਾਲ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਫ਼ਲ ਹੋਈ; ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ 50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਸੀ। 1971 ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਨੇ ਹੋਰ ਮੋਹਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਕੌਮੀ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਕਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।  ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਚਿੰਤਕ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਪੋਲਰਾਈਜ਼ਡ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਧੜਿਆਂ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ "ਦ ਸੈਕੰਡ ਸਟੇਜ" ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1981/11/22/books/friedan-second.html?pagewanted=all|title='The Second Stage'|website=nytimes.com|publisher=NY Times|access-date=9 March 2018}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਦਾ ਜਨਮ "ਬੈਟੀ ਨੋਮੀ ਗੋਲਡਸਟਿਨ"<ref name="Fox">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2006/02/05/national/05friedan.html?pagewanted=2&ei=5090&en=30472e5004a66ea3&ex=1296795600 |first=Margalit |last=Fox |date=February 5, 2006 |title=Betty Friedan, who ignited cause in 'Feminine Mystique,' dies at 85 |work=[[The New York Times]] |accessdate=February 2, 2010}}</ref><ref>[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/betty-friedan-465800.html Sweet, Corinne (Feb. 7, 2006). ''Ground-Breaking Author of 'The Feminine Mystique' Who Sparked Feminism's Second Wave''. The (London, Eng., U.K.) Independent (obit)] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Retrieved February 2, 2010.</ref><ref>[http://www.britannica.com/women/article-9035419 ''Betty Friedan'', in ''300 Women Who Changed the World''. Encyclopædia Britannica], Retrieved February 2, 2010.</ref> 4 ਫਰਵਰੀ, 1921 ਨੂੰ ਈਰੀਆਨੋ ਦੇ ਪਿਓਰੀਆ ਵਿੱਚ<ref name="nowobit">{{cite web|title=NOW Mourns Foremothers of Feminist, Civil Rights Movements|url=http://www.now.org/nnt/summer-2006/foremothers.html|work=[[National Organization for Women]]|last=Wing Katie Loves Jason|first=Liz|date=Summer 2006|accessdate=February 19, 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061120203421/http://www.now.org/nnt/summer-2006/foremothers.html|archivedate=November 20, 2006}}</ref> ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਮਰੀਅਮ (ਹੋਰਵਿਤਜ਼) ਗੋਲਡਸਟਾਈਨ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਤੋਂ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=w81L1qAhNjoC&pg=PA698&dq=Harry+Miriam+Goldstein|title=History of American Political Thought|first1=Bryan-Paul|last1=Frost|first2=Jeffrey|last2=Sikkenga|date=September 15, 2017|publisher=Lexington Books|via=Google Books|isbn=9780739106242}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/womenadvocatesof0000reyn|url-access=registration|title=Women advocates of reproductive rights: eleven who led the struggle in the United States and Great Britain|first=Moira Davison|last=Reynolds|date=January 1, 1994|publisher=McFarland & Co.|via=Internet Archive|isbn=9780899509402}}</ref> ਹੈਰੀ, ਪੀਓਰੀਆ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਰੀਅਮ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੇਜ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਦੋਨਾਂ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ "ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਜ਼ਬਾ ... ਸਾਮਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀਆਂ ਮੇਰੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।" ਉਸ ਨੇ ਪਿਓਰੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ "ਟਾਈਡ" ਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ [[ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੈਂਪਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ। 1941 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਾਲਜ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਈ। ਸੰਪਾਦਕੀ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਵਧੇਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਖ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ "ਸੁਮਾ ਕਮਾ ਲੌਡ" ਅਤੇ "ਫਿ ਬੀਟਾ ਕਾਪਾ" ਨਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ। 1943 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਏਰਿਕ ਏਰਿਕਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ।<ref name="a">{{cite journal|last=Henderson|first=Margaret|title=Betty Friedan 1921–2006|journal=Australian Feminist Studies|volume=22|issue=53|pages=163–166|date=July 2007|doi=10.1080/08164640701361725}}</ref> ਉਹ ਹੋਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਈ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲਦੀ ਰਹੀ (ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।)। ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਉਸ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਈ ਨਿਊਜ਼ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਕਾਰਲ ਫ੍ਨਰਾਈ (ਨੀ ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਤਨਖ਼ਾਹਦਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਅਤੇ 1952 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਮਈ 1969 ਵਿੱਚ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਦੀ ਦਸੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਸਕਰਨ "ਲਾਇਫ਼ ਸੋ ਫਾਰ" (2000) ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਰਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਸੀ; ਡੌਲੋਰਜ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਰਗੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਾਰਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਕਾਰਲ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ "ਪੂਰਨ ਮਨਘੜਤ" ਦੱਸਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਟੀ ਨੇ "ਗੁੱਡ ਮੌਰਨਿੰਗ ਅਮਰੀਕਾ" 'ਚ ਲਿਖਿਆ, "ਕਾਸ਼ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਮੁੱਦਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ-ਕੁੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ-ਕੁੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਲੜ੍ਹਾਈ ਝਗੜੇ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ।" ਕਾਰਲ ਅਤੇ ਬੈਟੀ ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ, ਡੈਨੀਅਲ, ਐਮਿਲੀ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ਰ ਸੀ। 1973 ਵਿੱਚ, ਫਰੀਡਨ ਹਿਊਮਨਿਸਟਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ II ਨੂੰ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.americanhumanist.org/Humanism/Humanist_Manifesto_II|title=Humanist Manifesto II|publisher=American Humanist Association|accessdate=October 9, 2012|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 20, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020110719/http://www.americanhumanist.org/humanism/Humanist_Manifesto_II|dead-url=yes}}</ref> ==ਮੌਤ== ਫ੍ਰਾਈਡਨ 4 ਫਰਵਰੀ, [[2006]] ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ 85ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਜੈਸਟਿਵ ਦਿਲ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ==ਪੇਪਰ== ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਦੇ ਕੁਝ ਪੇਪਰ ਸ਼ਲੇਂਸਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਰੈਡਕਲਿਫ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿਖੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch00060|title=Friedan, Betty. Additional papers of Betty Friedan, 1937-1993 (inclusive), 1970-1993 (bulk): A Finding Aid|website=oasis.lib.harvard.edu|access-date=March 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313214548/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch00060|archive-date=March 13, 2014|url-status=dead}}</ref> ==ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ== * ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ (1975) ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=nUqo-_9mZ7sC&pg=PA226&lpg=PA226&dq=friedan+%22honorary+doctorate+of+humane+letters%22+smith#v=onepage&q=friedan+%22honorary+doctorate+of+humane+letters%22+smith&f=false|title=Fifty Jewish Women Who Changed The World|first1=Deborah G.|last1=Felder|first2=Diana|last2=Rosen|date=September 15, 2017|publisher=Citadel Press|via=Google Books|isbn=9780806526560}}</ref> * ਅਮਰੀਕਨ ਹਿਊਮਨਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (1975) ਤੋਂ ਸਾਲ ਦਾ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ <ref>{{Cite web |title=Humanists of the Year<!-- Bot generated title --> |url=http://americanhumanist.org/AHA/Humanists_of_the_Year |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128162005/http://americanhumanist.org/aha/humanists_of_the_year |archive-date=2015-11-28 |access-date=2020-05-09 |dead-url=yes}}</ref> * ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਸਟਸ ਐਂਡ ਆਥਰਜ਼ (1979) ਤੋਂ ਮੋਰਟ ਵੇਸਿੰਗਰ ਅਵਾਰਡ <ref name="www2.edc.org">{{cite web |title=Women's Equity Resource Center |url=http://www2.edc.org/womensequity/women/friedan.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225120326/http://www2.edc.org/WomensEquity/women/friedan.htm |archive-date=2020-02-25 |access-date=2020-05-09 |website=www2.edc.org |dead-url=yes}}</ref> * 1981-1983 ਤੱਕ, ਬੋਨੀ ਟਿਬੁਰਜ਼ੀ ਨੇ ਵਿੰਗਜ਼ ਕਲੱਬ ਲਈ ਤਿੰਨ "ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਅਕਮਪਲਿਸ਼ਮੈਂਟ" ਲੰਚ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |date= |title=Bonnie Tiburzi - Women That Soar 2020 |url=http://womenthatsoar.com/bonnie-tiburzi/ |accessdate=2020-03-09 |publisher=Womenthatsoar.com}}</ref> * ਸਟੋਨੀ ਬਰੁੱਕ ਵਿਖੇ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ (1985)<ref>{{cite web |title=For Friedan, a Life on the Run |url=https://www.nytimes.com/books/99/05/09/specials/friedan-run.html |website=www.nytimes.com}}</ref> * ਐਲੇਨੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ (1989)<ref name="www2.edc.org" /> * ਬ੍ਰੈਡਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1991) ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ<ref>{{cite web |title=Archived copy |url=http://lydia.bradley.edu/advising/pdfs/GeneralInfo.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407074936/http://lydia.bradley.edu/advising/pdfs/GeneralInfo.pdf |archivedate=April 7, 2014 |accessdate=March 20, 2014}}</ref> * ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ (1993)<ref>{{cite web |title=Home - National Women's Hall of Fame |url=http://www.greatwomen.org/women-of-the-hall/search-the-hall/details/2/61-friedan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113072952/http://www.greatwomen.org/women-of-the-hall/search-the-hall/details/2/61-Friedan |archive-date=2013-01-13 |access-date=2020-05-09 |website=National Women's Hall of Fame}}</ref> * ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ (1994)<ref>{{Cite web |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |url=http://www.columbia.edu/cu/record/archives/vol19/vol19_iss30/record1930.23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031210222/http://www.columbia.edu/cu/record/archives/vol19/vol19_iss30/record1930.23 |archive-date=2021-10-31 |access-date=2020-05-09 |dead-url=yes}}</ref> * "ਪਿਛਲੇ 75 ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ 75 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਔਰਤਾਂ" - ਗਲੈਮਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ (2014)<ref>{{cite web |title=The Most Inspiring Female Celebrities, Entrepreneurs, and Political Figures |url=http://www.glamour.com/inspired/2014/02/the-most-inspiring-female-celebrities-entrepreneurs-and-political-figures/28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114527/http://www.glamour.com/inspired/2014/02/the-most-inspiring-female-celebrities-entrepreneurs-and-political-figures/28 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2020-05-09 |work=Glamour}}</ref> ==ਮੀਡੀਆ== ਫ੍ਰਾਈਡਨ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਟਰੇਸੀ ਉਲਮਾਨ ਦੁਆਰਾ 2020 ਐਫ.ਐਕਸ ਲਿਮਿਟਿਡ ਸੀਰੀਜ਼ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Sarah Paulson, John Slattery Among 11 Cast in Cate Blanchett's FX Limited Series 'Mrs America'|url=https://www.thewrap.com/sarah-paulson-john-slattery-among-11-cast-in-cate-blanchetts-fx-limited-series-mrs-america|work=[[TheWrap]]|publisher=Thewrap.com|accessdate=May 14, 2019}}</ref> == Books == * ''ਦ ਫੈਮਿਨਿਨ ਮੈਸਟਿਕ'' (1963) * ''ਇੱਟ ਚੇਂਜਡ ਮਾਈ ਲਾਇਫ਼: ਰਾਇਟਿੰਗਸ ਆਨ ਵੁਮੈਨ'ਸ ਮੂਵਮੈਂਟ'' (1976) * ''Tਦ ਸੈਕੰਡ ਸਟੇਜ'' (1981) * '' ਦ ਫ਼ਾਉਂਟੇਨ ਆਫ਼ ਏਜ'' (1993) * ''ਬਿਯੋਂਡ ਜੈੰਡਰ'' (1997) * ''ਲਾਇਫ਼ ਸੋ ਫਾਰ'' (2000) - ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਗਲੋਰੀਆ ਸਟੀਨਮ]] ===ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ=== {{refbegin|40em}} * {{cite book |last=Farber |first=David |year=2004 |title=The Sixties Chronicle |url=https://archive.org/details/sixtieschronicle0000unse |publisher=Legacy Publishing |isbn=141271009X |ref=harv}} * {{cite book |last=Friedan |first=Betty |year=1997 |editor=Brigid O'Farrell |title=Beyond Gender: The New Politics of Work and Family |url=https://archive.org/details/beyondgendernewp00frie |location=Washington, D.C. |publisher=Woodrow Wilson Center Press |isbn=0-943875-84-6 |ref=harv}} * {{cite book |last=Friedan |first=Betty |year=1998 |origyear=1981 |title=The Second Stage |location=Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-79655-1 |ref=harv|title-link=The Second Stage }} * {{cite book |last=Friedan |first=Betty |year=2001 |title=Life So Far: A Memoir |url=https://archive.org/details/lifesofar00bett_1 |location=New York |publisher=Simon & Schuster |isbn=0-7432-0024-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Horowitz |first=Daniel |year=2000 |title=Betty Friedan and the Making of ''The Feminine Mystique'': The American Left, the Cold War and Modern Feminism |publisher=University of Massachusetts Press |location=Amherst, MA |isbn=9781558492769 |ref=harv}} * {{cite book |last=Siegel |first=Deborah |year=2007 |title=Sisterhood, Interrupted: From Radical Women to Grrls Gone Wild |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-8204-9 |ref=harv |url=https://archive.org/details/sisterhoodinterr0000sieg }} {{refend}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * Blau, Justine. ''Betty Friedan: Feminist'', paperback edition, Women of Achievement, Chelsea House Publications 1990, {{ISBN|1-55546-653-2}}1-55546-653-2 * Bohannon, Lisa Frederikson. ''Women's Work: The Story of Betty Friedan'', hardcover edition, Morgan Reynolds Publishing, 2004, {{ISBN|1-931798-41-9}}1-931798-41-9 * Brownmiller, Susan. [https://web.archive.org/web/20070719200440/http://www.susanbrownmiller.com/html/in_our_time.html ''In Our Time: Memoir of a Revolution''], The Dial Press, 1999, {{ISBN|0-385-31486-8}}0-385-31486-8 * [http://libx.bsu.edu/cdm4/document.php?CISOROOT=/KPatrickMem&CISOPTR=1652&REC=1 Friedan, Betty.] [http://libx.bsu.edu/cdm4/document.php?CISOROOT=/KPatrickMem&CISOPTR=1652&REC=1 "Breaking Through the Age Mystique." 1991], Proceedings from the Kirkpatrick Memorial Conference. Muncie, IN. * Friedan, Betty. ''Fountain of Age'', Paperback Edition, Simon & Schuster 1994, {{ISBN|0-671-89853-1}}0-671-89853-1 * Friedan, Betty. ''It Changed My Life: Writings on the Women's Movement'', hardcover edition, Random House Inc. 1978, {{ISBN|0-394-46398-6}}0-394-46398-6 * Friedan, Betty. ''Life So Far'', Paperback Edition, Simon & Schuster 2000, {{ISBN|0-684-80789-0}}0-684-80789-0 * Friedan, Betty. ''The Feminine Mystique'', hardcover edition, W. W. Norton and Company Inc. 1963, {{ISBN|0-393-08436-1}}0-393-08436-1 * Friedan, Betty. ''The Second Stage'', paperback edition, Abacus 1983, ASIN B000BGRCRC * {{Cite journal|last=Horowitz|first=Daniel|date=March 1996|title=Rethinking Betty Friedan and ''The Feminine Mystique'': Labor Union Radicalism and Feminism in Cold War America|url=https://doi.org/10.1353/aq.1996.0010|journal=[[American Quarterly]]|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|volume=48|issue=1|pages=1&ndash;42|doi=10.1353/aq.1996.0010|postscript=.|ref=harv}} * Horowitz, Daniel. [https://www.amazon.com/dp/1558491686 "Betty Friedan and the Making of "The Feminine Mystique"], University of Massachusetts Press, 1998, {{ISBN|1-55849-168-6}}1-55849-168-6 * Hennessee, Judith. ''Betty Friedan: Her Life'', hardcover edition, Random House 1999, {{ISBN|0-679-43203-5}}0-679-43203-5 * Henry, Sondra. Taitz, Emily. ''Betty Friedan: Fighter for Women's Rights'', hardcover edition, Enslow Publishers 1990, {{ISBN|0-89490-292-X}}0-89490-292-X * Kaplan, Marion. [http://jwa.org/encyclopedia/article/friedan-betty "Betty Friedan"], Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia. * Meltzer, Milton. ''Betty Friedan: A Voice For Women's Rights'', hardcover edition, Viking Press 1985, {{ISBN|0-670-80786-9}}0-670-80786-9 * {{Cite journal|last=Moskowitz|first=Eva|author-link=Eva Moskowitz|date=Fall 1996|title=It's Good to Blow Your Top: Women's Magazines and a Discourse of Discontent, 1945–1965|url=https://doi.org/10.1353/jowh.2010.0458|journal=[[Journal of Women's History]]|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|volume=8|issue=3|pages=66&ndash;98|doi=10.1353/jowh.2010.0458|postscript=.|ref=harv}} * Sherman, Janann. ''Interviews With Betty Friedan'', Paperback Edition, University Press of Mississippi 2002, {{ISBN|1-57806-480-5}}1-57806-480-5 * Siegel, Deborah, ''Sisterhood, Interrupted: From Radical Women to Grrls Gone Wild'' (N.Y.: Palgrave Macmillan, 2007 ({{ISBN|978-1-4039-8204-9}}978-1-4039-8204-9)), chap. 3 (author Ph.D. & fellow, Woodhull Institute for Ethical Leadership). * Taylor-Boyd, Susan. ''Betty Friedan: Voice for Women's Rights, Advocate of Human Rights'', hardcover edition, Gareth Stevens Publishing 1990, {{ISBN|0-8368-0104-0}}0-8368-0104-0 == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.bradley.edu/bettyfriedantribute/ The Betty Friedan Tribute website hosted by Bradley University, Peoria, IL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624050233/https://www.bradley.edu/bettyfriedantribute/ |date=2019-06-24 }} * [http://www.greatwomen.org/women.php?action=viewone&id=62 National Women's Hall of Fame: Betty Friedan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922100830/http://www.greatwomen.org/women.php?action=viewone&id=62 |date=2008-09-22 }} * {{C-SPAN|Betty Friedan}} ** [http://www.c-span.org/video/?170790-1/writings-betty-friedan "Writings of Betty Friedan"] from C-SPAN's ''American Writers: A Journey Through History'' * [http://www.encyclopaediajudaica.com/sample-articles/article_view.php?sid=betty-friedan Betty Friedan's Biography from The Encyclopaedia Judaica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229050420/http://www.encyclopaediajudaica.com/sample-articles/article_view.php?sid=betty-friedan |date=2008-12-29 }} * [http://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/us/friedan.htm The Sexual Solipsism of Sigmund Freud] (chapter 5 of ''The Feminine Mystique'') * [https://www.pbs.org/fmc/interviews/friedan.htm First Measured Century: Interview: Betty Friedan] * [http://www.latebloomerstories.com/2009/07/betty-friedan-1921-2006.html Betty Friedan: Late Bloomer.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421173719/http://www.latebloomerstories.com/2009/07/betty-friedan-1921-2006.html |date=2014-04-21 }} * [http://cf.en.cl/ Cheerless Fantasies, A Corrective Catalogue of Errors in Betty Friedan's The Feminine Mystique] * [http://www.moondance.org/2006/spring2006/nonfiction/friedan.html After a Life of Telling It Like It Is: Betty Friedan Dies at Age 85] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303184643/http://www.moondance.org/2006/spring2006/nonfiction/friedan.html |date=2016-03-03 }}, Lys Anzia, Moondance magazine Spring 2006 * [http://nrs.harvard.edu/urn-3:RAD.SCHL:sch00059 Papers of Betty Friedan, 1933–1985: A Finding Aid.] [http://www.radcliffe.edu/schles Schlesinger Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509153246/http://www.radcliffe.edu/schles |date=2012-05-09 }}, Radcliffe Institute, Harvard University. * [http://nrs.harvard.edu/urn-3:RAD.SCHL:sch00210 Video collection of Betty Friedan, ca.1970–2006: A Finding Aid.][http://www.radcliffe.edu/schles Schlesinger Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509153246/http://www.radcliffe.edu/schles |date=2012-05-09 }}, Radcliffe Institute, Harvard University. * [http://nrs.harvard.edu/urn-3:RAD.SCHL:sch01317 Audio collection of Betty Friedan, 1963–2007: A Finding Aid.][http://www.radcliffe.edu/schles Schlesinger Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509153246/http://www.radcliffe.edu/schles |date=2012-05-09 }}, Radcliffe Institute, Harvard University. * [http://jewishhistorylectures.org/2013/05/24/betty-friedan-jews-and-american-feminism/Video Lecture on Betty Friedan: Jews and American Feminism]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=November 2016}} by Dr. Henry Abramson of Touro College South * Michals, Debra [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/betty-friedan "Betty Friedan"]. National Women's History Museum. 2017. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] k9adpiyxcuvf9ujrbmohfs90wemtib7 0 109456 847144 765619 2026-09-23T14:40:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847144 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = ਡੇਲ ਸਪੈਂਡਰ | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1943|9|22}} | birth_place = [[ਨਿਊਕਾਸਟਲ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਸ]], ਆਸਟਰੇਲੀਆ | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = | language = | nationality = ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | partner = ਟੇਡ ਬ੍ਰਾਉਨ | relatives = [[ਪੇਰਸੀ ਸਪੈਂਡਰ|ਸਰ ਪੇਰਸੀ ਸਪੈਂਡਰ]] (ਅੰਕਲ) | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = {{URL|www.dalespender.com.au}} | portaldisp = }} '''ਡੇਲ ਸਪੈਂਡਰ''' (ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ 1943)<ref name="bal">''The Bibliography of Australian Literature: P–Z'' edited by John Arnold, John Hay (page 409).</ref> ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲਿਆਈ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਧਿਆਪਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਸਪੈਂਡਰ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊਕਾਸਟਲ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਸ ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਇਮ ਲੇਖਕ ਜੀਨ ਸਪੈਂਡਰ (1901-70) ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨੋ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਲਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਗ੍ਰੀਮ ਹੈ। 1960 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਉਪਨਗਰ ਦੇ ਮੀਡਆਬੈਂਕ ਬੁਆਏਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੀ। 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਡਪਟੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੇਮਸ ਕੁੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਉੱਥੇ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ "ਮੈਨ ਮੇਡ ਲੈਂਗੂਏਜ਼" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈ।  == ਕੰਮ == ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਮੈਨ ਮੇਡ ਲੈਂਗੂਏਜ਼'' (1980) ਸਪੈਂਡਰ ਡਰ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ  ਕਿ ਇਸ ਪਿੱਤਰਸੱਤਾਮਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰਦੀ ਹੈ। "ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਡੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ, ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਅਤੇ ਹੇਰਫੇਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਡਾ ਸਾਧਨ ਹੈ" (1980:3)।  == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਟੈਡ ਬ੍ਰਾਊਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ  ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਮਨੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਚੋਣ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤਕ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="talkingheads">Thompson, Peter: [http://www.abc.net.au/talkingheads/txt/s1344916.htm Dale Spender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130706174206/http://www.abc.net.au/talkingheads/txt/s1344916.htm |date=2013-07-06 }}, ''[//en.wikipedia.org/wiki/Talking_Heads_(Australian_TV_series) Talking Heads]'' (Australian Broadcasting Corporation), 15 April 2005.</ref> ਉਹ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * ''Man Made Language'' (Routledge & Kegan Paul, 1980) * ''Invisible Women: The Schooling Scandal'' (1982) * ''Women of Ideas and What Men Have Done to Them: From Aphra Behn to Adrienne Rich'' (ARK Paperbacks, 1982) * ''Feminist Theorists: Three Centuries of Women's Intellectual Traditions'' (Women's Press, 1983) Editor. From Aphra Benn (1640–1689) to Simone De Beauvoir (1908 -1986) * ''There's Always Been a Women's Movement in the Twentieth Century'' (1983) * ''Time and Tide Wait for No Man'' (Pandora Press, 1984) * ''For the Record: The Making and Meaning of Feminist Knowledge'' (Women's Press, 1985) * ''Mothers of the Novel: 100 Good Women Writers Before Jane Austen'' (1986). ** Series editor for Pandora Press "Mothers of the Novel" series (1986–1989) * ''Scribbling Sisters'' (1987) ** Treats pioneers of the novel like Lady Mary Wroath, Anne Weamys, Katherine Philips, Anne Clifford, Lucy Hutchinson, Anne Fanshawe, Margaret Cavendish, Aphra Behn, Delarivière Manley, Eliza Haywood, as well as the achievements of Sarah Fielding, Charlotte Lennox, Elizabeth Inchbald, Charlotte Turner Smith, Ann Radcliffe, [[ਮੇਰੀ ਵੁਲਸਟਨਕਰਾਫ਼ਟ|Mary Wollstonecraft]], Mary Hays, [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਬਰਨੀ|Frances Burney]], Maria Edgeworth, Lady Morgan, Amelia Opie, and Mary Brunton. She also provides a list of 106 women novelists before Jane Austen. * ''Writing a New World: Two Centuries of Australian Women Writers'' (Penguin Books, 1988) * ''The Writing or the Sex?, Or, Why You Don't Have to Read Women's Writing to Know It's No Good'' (Pergamon Press, Athene Series, 1989) * ''Nattering on the Net: Women, Power and Cyberspace'' (Spinifex, 1995) * ''Living by the Pen: Early British Women Writers'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://dalespender.com.au/ Website of Dale Spender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713101756/http://dalespender.com.au/ |date=2017-07-13 }} * [http://www.abc.net.au/queensland/stories/s1443962.htm ABC Queensland profile of Dale Spender] * [https://web.archive.org/web/20130706174206/http://www.abc.net.au/talkingheads/txt/s1344916.htm ABC '] Talking Heads<span>' interview with Dale Spender</span> * [http://www.womenaustralia.info/leaders/biogs/WLE0359b.htm Spender, Dale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180420093921/http://www.womenaustralia.info/leaders/biogs/WLE0359b.htm |date=2018-04-20 }} in ''The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia'' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] sij2lvby276cs02w1uvtsioj1jl0vlq 0 109677 847478 741217 2026-09-24T11:33:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847478 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ|image=|birth_date=<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->|birth_place=[[Aurangabad, Maharashtra|ਔਰੰਗਾਬਾਦ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=[[Indian people|ਭਾਰਤ]]|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|years active=2011–ਵਰਤਮਾਨ|years_active=2011–ਵਰਤਮਾਨ}}ਰਾਜਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm5423482/|title=Rajshri Deshpande|website=IMDb|access-date=2018-01-19}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਾਰਟ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੀਮਾ ਕਾਗਤੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਪੈਨ ਨਲਿਨੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਵਨਸ ਮੈਕਮਫਿਆ ਵਿਚ ਮੰਜੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == '''ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ''' ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਵਰਕਿੰਗ ਵਰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ ਉਸ ਕੋਲ ਸਿਮਗੋਸਿਸ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸਿਮਿਓਸਿਸ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਵਿਸਲਿੰਗ ਵੁਡਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.wmfindia.com/blogs/female-idol-blog-series-an-interview-with-rajshri-deshpande/|title=Female Idol Blog Series – A Rendezvous With Rajshri Deshpande|work=WMF|access-date=2018-01-19|language=en-US|archive-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120065647/http://www.wmfindia.com/blogs/female-idol-blog-series-an-interview-with-rajshri-deshpande/|dead-url=yes}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਨੇ 2012 ਵਿਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੀ ਫਿਲਮੀ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਤਾਲਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref>{{Citation|title=Talaash|last=Kagti|first=Reema|date=2012-11-30|url=https://www.imdb.com/title/tt1787988/|others=Aamir Khan, Kareena Kapoor Khan, Rani Mukerji|access-date=2018-01-19}}</ref> ਉਹ ਫਿਰ ਟੀ.ਵੀ. ਵਲ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁਛ ਤੋਂ ਲੋਗ ਕਹੈਗੇ ਅਤੇ 24: ਭਾਰਤ 2013 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਕਿੱਕ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਫਿਲਮੀ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਪਰਤੀ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/rajshri-deshpande/293054|title=Rajshri Deshpande|work=outlookindia.com/|access-date=2018-01-19|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082115/https://www.outlookindia.com/magazine/story/rajshri-deshpande/293054|url-status=dead}}</ref> 2015 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਡਬਲ ਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਪੈਨ ਨਲਿਨੀ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਰਨਰ ਅਪ ਲਈ – ਟੀ.ਐਫ.ਐਫ. (ਟੋਰਾਂਟੋ) ਵਿਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/angry-indian-goddesses-wins-runner-up-award-at-tiff/|title=‘Angry Indian Goddesses’ wins runner-up award at TIFF|date=2015-09-21|work=The Indian Express|access-date=2018-01-19|language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਰੋਮ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/rome-film-fest-angry-indian-834481|title=Rome Film Fest: 'Angry Indian Goddesses' Wins People’s Choice Award|work=The Hollywood Reporter|access-date=2018-01-19|language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਨ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਸ਼ੀਧਾਰਨ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਸੈਕਸੀ ਦੁਰਗਾ' ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2017 ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Rajshri-Deshpande-in-a-Malayalam-erotic-satire/articleshow/51010157.cms|title=Rajshri Deshpande in a Malayalam erotic satire – Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-01-19}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੇ ਰੋਟਰਡਮ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹਿਵੋਸ ਟੋਗਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/world-cinema/sasidharan-s-sexy-durga-wins-a-coveted-award-at-rotterdam-film-festival/story-E5QijAXjV4CRtIh45M9jyL.html|title=Sasidharan’s Sexy Durga wins a coveted award at Rotterdam Film Festival|date=2017-02-06|work=hindustantimes.com/|access-date=2018-01-19|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਜੇਮਸ ਵਾਟਕਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਨ ਦੇ ਮੈਕਮਫਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/articles/2018/jan/11/10379/nawazuddin-siddiqui-rajshri-deshpande-make-digital-debut-in-mcmafia|title=Nawazuddin Siddiqui, Rajshri Deshpande make digital debut in McMafia|last=Lookhar|first=Mayur|website=Cinestaan|access-date=2018-01-19|archive-date=2018-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119235405/https://www.cinestaan.com/articles/2018/jan/11/10379/nawazuddin-siddiqui-rajshri-deshpande-make-digital-debut-in-mcmafia|url-status=dead}}</ref> ਰਾਜਸਰੀ ਨੈਟਫਲੈਕਸ ਅਸਲ ਸੈਕਰੇਡ ਗੇਮਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sacred-games-actor-rajshri-deshpande-defends-sex-scenes-i-am-not-dancing-to-a-derogatory-song/story-0MV9Q1zQQPhnbwBGxwwmsI.html|title=Sacred Games actor Rajshri Deshpande defends sex scenes: I am not dancing to a derogatory song}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/s-durga-actor-rajshri-deshpande-all-set-to-shake-off-her-small-town-days-1588757.html|title=S Durga Actor Rajshri Deshpande All Set to Shake off Her Small Town Days|work=News18|access-date=2018-01-19}}</ref> ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਇਕ ਨਜਦੀਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਨਵਾਜ਼ੁਦੀਨ ਸਿਦੀਕੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ,<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-44882771|title=India Netflix actor Rajshri Deshpande 'disgusted by porn star label'}}</ref> ਗਣੇਸ਼ ਗਾਇਤੋਦੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://elle.in/culture/sacred-games-rajshri-deshpande-bold-scenes/|title=Sacred Games actor Rajshri Deshpande is being called a porn star for exposing her breasts onscreen|access-date=2018-07-25|archive-date=2018-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719233238/http://elle.in/culture/sacred-games-rajshri-deshpande-bold-scenes/|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ ਦੇ ਮੰਟੋ ਵਿਚ ਇਸਮਤ ਚੁਘਟਾਈ<ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/articles/2017/oct/24/8812/ismat-chughtai-is-in-me-rajshri-deshpande-on-playing-the-fearless-feminist-in-manto|title=Ismat Chughtai is in me: Rajshri Deshpande on playing the fearless feminist in Manto|last=Iyengar|first=Shriram|website=Cinestaan|access-date=2018-01-19|archive-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120000902/https://www.cinestaan.com/articles/2017/oct/24/8812/ismat-chughtai-is-in-me-rajshri-deshpande-on-playing-the-fearless-feminist-in-manto|url-status=dead}}</ref> ਦੀ ਰੋਲ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 104px;" !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਸਾਲ !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੋਟਸ |- |ਤਲਾਸ਼ |ਪ੍ਰਿਆ |2012 |ਹਿੰਦੀ/ਮਰਾਠੀ |ਸ਼ੁਰੂਆਤ |- |ਕੁਛ ਤੋਂ ਲੋਗ ਕਹੇਂਗੇ |ਸੁਹਾਸ਼ਨੀ |2012–13 |ਹਿੰਦੀ |ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ (ਭਾਰਤ) ਵਿਚ ਟੀ.ਵੀ. ਦੀ ਲੜੀ |- |24: ਭਾਰਤ |ਏਜੇਂਟ ਵੀਣਾ |2013 |ਹਿੰਦੀ |ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ (ਭਾਰਤ) ਵਿਚ ਟੀ.ਵੀ. ਦੀ ਲੜੀ |- |ਕਿਕ |ਮਿਜਿਸ ਸ਼ਰਮਾ |2014 |ਹਿੰਦੀ | |- |ਹਰਾਮ |ਅਮੀਨਾ, ਰੂਪਾ |2015 |ਮਾਲਿਆਲਮ | |- |ਏਂਗਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਗੋਡੇਸ |ਲਕਸ਼ਮੀ |2015 |ਹਿੰਦੀ | |- |ਏਲੀ ਏਲੀ ਲਮਾ ਸਬਚਤਾਨੀ? |ਟੀਵੀਏ |2016 |ਮਰਾਠੀ/ਹਿੰਦੀ/ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | |- |ਮੁੰਬਈ ਸੇਂਟਰਲ |ਗੌਰੀ |2016 |ਹਿੰਦੀ | |- |ਦਾਸ ਕੇਪੀਟਲ ਗੁਲਾਮੋਂ ਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ |ਨਰਸ |TBA |ਹਿੰਦੀ | |- |ਸੈਕਸੀ ਦੁਰਗਾ |ਦੁਰਗਾ |2017 |ਮਾਲਿਆਲਮ | |- |ਮੈਕਮਫ਼ੀਆ |ਮੰਜੁ |2018 |ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਨ |- |ਮੰਟੋ |ਇਸਮ ਚੂਘਟਾਇ |Post Production |ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ | |- |ਸੈਕਰੇਡ ਗੇਮਸ |ਸੁਭਦਰਾ 2018<br /> |ਹਿੰਦੀ/ਇੰਗਲਿਸ਼ |ਨੇਟਫਲਿਕਸ ਓਰੀਜਨਲ | |} == ਸੋਸ਼ਲ ਸੇਵਾਵਾਂ == ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪੰਧਰੀ ਪੰਪਾਲਗਾਓਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਜੱਦੀ ਨਦੀ ਬੱਮਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਸਾਥ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਆਏ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://superaalifragilistic.wordpress.com/2016/05/28/rajshris-river-of-hope/|title=Rajshri’s River of Hope|date=2016-05-28|work=superaalifragilistic|access-date=2018-01-20|language=en-US}}</ref> ਉਹ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/vidya-balan-milind-soman-nana-patekarand-rajshri-deshpande-indian-celebrities-who-have-stood-up-for-bringing-a-change-in-the-society/|title=Vidya Balan, Milind Soman, Nana Patekar and Rajshri Deshpande – Indian celebrities who have stood up for bringing a change in the society|last=BollywoodLife|access-date=2018-01-19|language=en-US}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.rajshrideshpande.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728185044/http://www.rajshrideshpande.com/ |date=2018-07-28 }} * {{IMDb name|5423482}} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] pgw45lgdxr0007u4v7z131ik52ub9ig 0 110103 847375 806842 2026-09-24T05:08:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847375 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:FAOWorldFoodPriceIndexToJun2012b.png|thumb|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਈਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। 2007/08 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਿੱਖੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਅਲ ਦਰਜਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਰਾਕ ਲਈ ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। 2010/11 ਦੇ ਅਰਬ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:World_cereal_production_per_capita.svg|thumb|left|ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਅਕਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸਥਿਰ ਵਾਧਾ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ ਜੇ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਵਾਧਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।]] [[ਸਿਆਸਤ|ਰਾਜਨੀਤੀ]], ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਮਦਦ ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ '''ਭੁੱਖ''' ਕਿਸੇ [[ਵਿਅਕਤੀ]] ਦੀ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੁਰਾਕੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ [[ਭੋਜਨ]] ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ। [[ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿੱਚ [[ਦੁਨੀਆਂ]] ਦੀ [[ਆਬਾਦੀ]] ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੇ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ। ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਇਹ ਜੰਗਾਂ - ਯੁੱਧਾਂ, ਪਲੇਗ ਅਤੇ ਵਿਪਰੀਤ [[ਮੌਸਮ]] ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਰਤੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਰ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਦੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਕਰਕੇ ਭੁੱਖ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ 2000 ਤਕ ਅਸਾਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਸਦਕਾ ਭੁੱਖ ਦਾ ਖਤਰਾ [[ਦੁਨੀਆਂ]] ਦੀ ਵੱਡੀ [[ਆਬਾਦੀ]] ਸਿਰ ਮੰਡਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ " [[ਸੰਸਾਰ]] ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 795 [[ਮਿਲੀਅਨ]] ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਖਾਣ ਲਈ ਪੂਰਾ [[ਭੋਜਨ]] ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਜੀਵਨ ਜੀ ਸਕਣ। ਇਹ [[ਧਰਤੀ]] ਦੇ ਨੌਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਲਈ ਹੈ। ਭੁੱਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 12.9 ਫ਼ੀਸਦ ਆਬਾਦੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ [[ਖੁਰਾਕ (ਪੋਸ਼ਣ)|ਖੁਰਾਕ]] ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="wfp.org Hunger Statistics">{{cite web|title=Hunger Statistics|url=https://www.wfp.org/hunger/stats|website=World Food Programme|publisher=wfp.org|accessdate=25 April 2016}}</ref> ਸਾਲ 2006 ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਮੁੱਲ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤਕ ਸਥਿਰ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਸਾਲ 2006 ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ।  == ਸਰੀਰਕ ਹਾਲਤ == ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁੱਖ [[ਪੇਟ]] ਦੇ ਪੱਠਿਆਂ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਾਰਮੋਨਲ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।[[ਤਸਵੀਰ:Starved_girl.jpg|thumb|183x183px|ਭੁੱਖ ਪੀੜਿਤ ਲੜਕੀ]] === ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਲਿੰਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Lange-MigrantMother02.jpg|thumb|''ਡੋਰੋਥੀਆ ਲੈਂਜ (1936)'' ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ  ਮਾਂ। ]] ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੋਨੋਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਮਾਪੇ ਇਸ ਲਈ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਸਕਣ। ਇਹ ਤਿਆਗ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.wdm.org.uk/food-and-hunger/555-m|title=555 million women go hungry worldwide|author=Miriam Ross,|date=8 March 2012|publisher=[[World Development Movement]] illion-women-go-hungry-worldwide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321213616/http://www.wdm.org.uk/food-and-hunger/555-million-women-go-hungry-worldwide|archivedate=21 March 2012|deadurl=yes|accessdate=31 July 2012|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/family/9084054/Mums-missing-meals-to-feed-kids.html|title=Mums missing meals to feed kids|date=16 February 2012|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=31 July 2012|archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419151112/http://www.telegraph.co.uk/family/9084054/Mums-missing-meals-to-feed-kids.html|url-status=dead}}</ref> == ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਾਲਤ == ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ 119 ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ 103ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 102 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ 16 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਹੈ। ਬਰਿਕਸ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਾਰਤ ਫਾਡੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦਾ 21ਵਾਂ, ਚੀਨ ਦਾ 25ਵਾਂ, ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ 31ਵਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ 60ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮਾੜੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਥਾਨ 67ਵਾਂ, 68ਵਾਂ ਅਤੇ 72ਵਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/10/%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A4-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%9A-%E0%A8%AD%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%89%E0%A9%B1%E0%A8%AA%E0%A8%B0-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B5/|title=ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਉੱਪਰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ? - Tribune Punjabi|date=2018-10-22|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-10-24|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੇਰਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ]] n8qqatll0ah49a4k7zjq1wo5eqwnrzm 0 111300 847246 768915 2026-09-23T20:35:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847246 wikitext text/x-wiki {{Infobox model |name = ਪਦਮਾ ਲਕਸ਼ਮੀ |image = Padma Lakshmi at the 2008 Tribeca Film Festival.JPG |imagesize = |caption = ਟ੍ਰਿਬੇਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2008 ਵਿਖੇ ਲਕਸ਼ਮੀ |birth_name = ਪਦਮਾ ਪਾਰਵਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ |birth_date = {{Birth date and age|1970|9|1|mf=y}} |birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ]], ਭਰਤ |residence = [[ਮੈਨਹੈਟਨ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] |height = {{height|ft=5|in=10}} |citizenship = ਅਮਰੀਕੀ |haircolor = ਕਾਲਾ |eyecolor = ਭੂਰਾ |occupation = ਮਾਡਲ, ਲੇਖਿਕਾ, ਅਦਾਕਾਰਾ, ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ |years_active = 1991–ਹੁਣ ਤੱਕ |spouse = {{marriage|[[ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ]]|2004|2007|reason=div}} |children =1 {{small|(ਐਡਮ ਡੈੱਲ, ਨਾਲ)}} }} '''ਪਦਮਾ ਲਕਸ਼ਮੀ''' ([[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]: '''பத்மா லட்சுமி) '''ਜਨਮ '''ਪਦਮਾ ਪਾਰਵਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ'''; (ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ, 1970)<ref name="tvg">{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/padma-lakshmi/279465|title=Padma Lakshmi|publisher=[[TV Guide|TVGuide.com]]|access-date=2014-04-21|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618122841/http://www.tvguide.com/celebrities/padma-lakshmi/279465/|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] ਲੇਖਿਕਾ, ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ, ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ''ਈਜ਼ੀ ਐਕਜ਼ੋਟਿਕ'' ਨੇ [[1999]] ਗੂਰਮੈਂਡ ਵਰਲਡ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ "ਬੇਸਟ ਫਸਟ ਬੁੱਕ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। [[2006]] ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਜ਼ਨ -2 ਦੇ ਦੋਰਾਨ ਯੂਐਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਟਾੱਪ ਸ਼ੈੱਫ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ  ਰੀਅਲਏਟੀ-ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਮਟ ਟਾਈਮ ਏਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[2010]] ਵਿੱਚ ਟਾੱਪ ਸ਼ੈੱਫ ਨੇ ਵਧੀਆ ਰਿਆਲਟੀ-ਸ਼ੌਅ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ [[ਐਮੀ ਇਨਾਮ|ਏਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, 8 ਮਾਰਚ, 2016 ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੁਮੈਨ ਦਿਵਸ, ਮਿਰਜ਼ਾ, ਲੌਸ ਐਂਡ ਵਾਈ ਅਟ ਅੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਪਦਮਾ ਲਕਸ਼ਮੀ  [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]]), [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="TimeIndia">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-01-25/news-interviews/27111927_1_padma-lakshmi-lakshmi-films-india-contest|title=It's my life, says Padma Lakshmi|last=Gauri Sinh|date=January 25, 2002|work=[[The Times of India]]|access-date=2011-01-03|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104084341/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-01-25/news-interviews/27111927_1_padma-lakshmi-lakshmi-films-india-contest|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/117590/Cinema/padma-a-secret-in-rushdie-memoir.html|title=Padma a secret in Rushdie memoir|last=Neha Tara Mehta|date=October 24, 2010|website=[[India Today]]|access-date=2011-01-03}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1060430/asp/look/story_6153204.asp|title=The Telegraph – Calcutta: Look|last=Amit Roy|date=April 30, 2006|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|access-date=2011-01-03|location=Calcutta, India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thestar.com/article/286731|title=Padma Lakshmi a global brand in the making|last=Jennifer Bain|date=December 22, 2007|work=[[Toronto Star]]|access-date=2011-01-01|archive-date=2012-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023052645/http://www.thestar.com/article/286731|url-status=dead}}</ref><ref name="Guardian">Jess Cartner-Morley, "[https://www.theguardian.com/weekend/story/0,,1748147,00.html Beautiful and Damned]". ''The Guardian''. April 8, 2006</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਵਿਜਯਾ, ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਓਨਕੋਲੌਜਿਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਫਾਈਜ਼ਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਜੱਦੀ ਬੋਲੀ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/2002/01/23/stories/2002012303100300.htm|title=Talk of The Town|last=K|first=Kannan|date=January 23, 2002|work=The Hindu|access-date=July 24, 2011|location=Chennai, India|archive-date=ਮਈ 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530164326/http://www.hindu.com/thehindu/2002/01/23/stories/2002012303100300.htm|dead-url=yes}}</ref> ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਪਲੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20041128061716/http://www.lakshmifilms.com/padma_lakshmi_press16.htm Escape Views] Harpers & Queen—March 2004, Lakshmifilms.com</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_p#adma-lakshmi-the-woman-who-broke-rushdie-s-heart_1108450|title=Padma Lakshmi..the woman who broke Rushdie's heart|last=Divya Unny|date=July 5, 2007|publisher=www.dnaindia.com|access-date=2011-01-01}}</ref> ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆ ਉਸ ਤੇ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ 7 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਮਤਰੇਏ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮਤਰੇਏ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਭਾਰਤ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਸਬਕ ਸੀ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।"<ref name="Rape">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2018/09/25/opinion/padma-lakshmi-sexual-assault-rape.html|title=I was raped at 16 and I kept silent.|last=Padma Lakshmi|date=September 25, 2018|publisher=The New York Times|access-date=2018-09-25}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਮਾਡਲਿੰਗ === ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰੀਅਰ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਇੱਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਏਜੰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਪੈਰਿਸ, ਮਿਲਾਨ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਨਵੀਨ ਸੀ।"<ref name=autogenerated1>[https://web.archive.org/web/20060516160152/http://www.lakshmifilms.com/padma_lakshmi_press43.htm Padma Lakshmi — ''Evening Standard Magazine''] LakshmiFilms.com</ref> ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਮਾਨੁਅਲ ਊਂਗਾਰੋ, ਜਾਰਜੀਓ ਅਰਮਾਨੀ, ਗਿਆਨੀ ਵਰਸਾਸੇ, ਰਾਲਫ ਲੌਰੇਨ, ਅਤੇ ਅਲਬਰਟਾ ਫੇਰੇਟੀ ਵਰਗੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰੌਬਰਟੋ ਕੈਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਰਸੁਸ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>[http://www.bravotv.com/Top_Chef_2/bios/padma_lakshmi.shtml Padma Lakshmi Bio] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110004030/http://www.bravotv.com/Top_Chef_2/bios/padma_lakshmi.shtml |date=November 10, 2006 }} Bravotv.com</ref> ਉਹ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈਲਮਟ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਮਾਡਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਦਾਗ ਉਭਾਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news | url=http://articles.chicagotribune.com/2006-10-18/news/0610180424_1_top-chef-padma-lakshmi-reality-tv-genre | work=Chicago Tribune | title='Top Chef' host loves food, hates reality TV | date=October 18, 2006 | access-date=2021-05-07 | archive-date=2018-07-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180704093021/http://articles.chicagotribune.com/2006-10-18/news/0610180424_1_top-chef-padma-lakshmi-reality-tv-genre | url-status=dead }}</ref> --><ref>{{cite web|last=D'Souza Wolfe|first=Nandini|title=At Home with Padma|url=http://nypress.com/at-home-with-padma/|publisher=New York Press|access-date=February 9, 2014}}</ref> ਲਕਸ਼ਮੀ ਰੈਡਬੁੱਕ, ਵੋਗ ਇੰਡੀਆ, ਐਫ,ਐਚ.ਐਮ., ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਲਿਫਾਫੀਲ ਇੰਡੀਆ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ, ਐਵੀਨਿਊ, ਇੰਡਸਟਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ (ਇੰਡੀਆ ਐਡੀਸ਼ਨ), ਹਾਰਪਰ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਟਾਊਨ ਐਂਡ ਕੰਟਰੀ, ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ਵੀਕ ਦੇ ਕਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.lakshmifilms.com/padma_lakshmi_press.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041128023511/http://www.lakshmifilms.com/padma_lakshmi_press.htm |url-status=dead |archive-date=November 28, 2004 |title=Press for Padma Lakshmi |publisher=Lakshmifilms.com |access-date=April 4, 2010 }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਐਲਯਰ ਦੇ ਮਈ 2009 ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਲਈ ਵੀ ਨੰਗਾ ਪੋਜ਼ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news | last =Lysaght | first = Stephanie | title =Padma Lakshmi of 'Top Chef' and Chelsea Handler of E! get naked | work =Los Angeles Times | date =April 13, 2009 | url =http://latimesblogs.latimes.com/thedishrag/2009/04/padma-lakshmi-and-chelsea-handler-bare-all-for-allure.html | access-date =April 14, 2009}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਮਾਰੀਓ ਟੈਸਟਿਨੋ ਅਤੇ ਹੈਲਮਟ ਨਿਊਟਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{cite web|author=Unny|first=Divya|date=July 5, 2007|title=Padma Lakshmi..the woman who broke Rushdie's heart|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-padma-lakshmithe-woman-who-broke-rushdie-s-heart-1108450|access-date=January 1, 2011|website=DNAIndia}}</ref> === ਫ਼ਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਸਟਿੰਗ === ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਟਾਪ ਸ਼ੈੱਫ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੀਜ਼ਨ 16 ਤੱਕ ਬਾਹਰੀ ਰਿਐਲਿਟੀ-ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੀਜ਼ਨ 6 ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸ਼ੈੱਫ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 5 ਦੇ ਲਈ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਅਲਿਟੀ ਜਾਂ ਰਿਐਲਟੀ-ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਆਊਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਹੋਸਟ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਟੇਸਟ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨ" ਵਿੱਚ, ਹੁਲੂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੀਰੀਜ਼, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1997 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸ਼ੋਅ "ਡੋਮੇਨਿਕਾ ਇਨ" ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫੂਡ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਪਦਮ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 2001 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਮੇਲਟਿੰਗ ਪੋਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਪਕਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਸੋਈ ਰਸਤਾ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਸ਼ੋਅ ਪਲੈਨਾਟ ਫੂਡ, ਜੋ ਕਿ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਵਿੱਚ ਫੂਡ ਨੈਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਿਸਕਵਰੀ ਚੈਨਲਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਲਈ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਲਕਸ਼ਮੀ 2015 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਦ ਵਿਊ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 19 ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੈਂਡੀ ਜੈਕਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਦੇ ਡ੍ਰੌਪ ਦਿ ਮਾਈਕ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ 26 ਦਸੰਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਇਟਾਲੀਅਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ "ਦਿ ਸਨ ਆਫ਼ ਸੈਂਡੋਕਨ ਐਂਡ ਕੈਰੈਬੀ" (ਪਾਇਰੇਟਸ: ਬਲੱਡ ਬ੍ਰਦਰਜ਼) ਵਿੱਚ ਸਨ। 2001 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗਲੀਟਰ 'ਚ ਮਾਰੀਆ ਕੈਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੰਕਿੰਗ ਡਿਸਕੋ ਗਾਇਕਾ ਸਿਲਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਸਮਰਥਨ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ਸਟਾਰ ਟ੍ਰੈਕ: ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਦੇ 37ਵੇਂ ਐਪੀਸੋਡ "ਪ੍ਰੀਸੀਸ ਕਾਰਗੋ" ਵਿੱਚ ਪਰਦੇਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕੈਤਾਮਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਟੀਵੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਾਰਪਜ਼ ਚੈਲੇਂਜ (ਪ੍ਰਸਾਰਤ 2006) ਵਿੱਚ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਨ ਕੀਤਾ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਏਬੀਸੀ ਦੀ ਬਾਈਬਲੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਿ ਟੇਨ ਕਮਾਂਡੈਂਟਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਬਿਥੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਈਲਸ ਦੇ ਗਾਣੇ "ਉਹ ਲੁੱਕ ਯੂ ਗਿੱਵ ਦੈਟ ਗਾਈ" ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਬੂਮ ਵਿੱਚ, ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ ਅਤੇ ਮਧੂ ਸਪਰੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਸੁਪਰ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀਰੇ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੌਲ ਮਾਇਦਾ ਬਰਗਜ਼ ਦੀ 2005 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ "ਦ ਮਿਸਟਰੈਸ ਆਫ਼ ਮਸਾਲੇ" ਵਿੱਚ ਗੀਤਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਐਨਬੀਸੀ ਸੀਰੀਜ਼ 30 ਰਾਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ "ਹੁਅਜ਼ ਲਾਈਨ ਇਜ਼ ਇੱਟ ਐਨੀਵੇਅ?" 'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 8 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ ਗੁੱਡ ਮਿਥਿਕਲ ਮਾਰਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਬਰਨਟ ਫੂਡ ਸਵਾਦ ਟੈਸਟ ਫੁਟ: ਪਦਮਾ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਗੇਮ)" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਨਿਯਮਿਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਪਸੰਦ ਵੀਡੀਓ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੂਲੂ ਸ਼ੋਅ ਟੇਸਟ ਦ ਨੇਸ਼ਨ ਵਿਦ ਪਦਮ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 19 ਜੂਨ 2020 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] o3o6hkvb5w0bw6nnbdp4dz0ehe6qwa5 0 111771 847383 835492 2026-09-24T06:06:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847383 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਮਲਿੰਚੀ | image = Mlinci.jpg | caption = ਮਲਿੰਚੀ ਅਤੇ ਸੋਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਸਟ ਚਿਕਨ | alternate_name = | country = [[ਕੋਰੇਸ਼ੀਆ]], [[ਸਰਬੀਆ]], [[ਸਲੋਵੇਨੀਆ]] | region = | creator = | course = | type = [[ਫਲੈਟਬਰੈੱਡ]] | served = | main_ingredient = [[ਆਟਾ]], ਨਮਕ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ | variations = | calories = | other = }} '''ਮਲਿੰਚੀ''' ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਤਲਾ ਸੁੱਕਾ ਬ੍ਰੈਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਨਮਕੀਨ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਜਾਂ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਸੂਪ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਲਿੰਚੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਆਟਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਟਾ, ਨਮਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗੁੰਨਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਜਾਂ ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਵੀ ਗੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸਦੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਚਪਾਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 5ਸੈ.ਮੀ. ਅਕਾਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਵ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲਿੰਚੀ ਨੂੰ ਪੋਲਟਰੀ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਜ਼ੇਗੋਰਜੀ]] ਅਤੇ [[ਸਲੇਵੋਨੀਆ]] ਵਿੱਚ, [[ਤੁਰਕੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਲਿੰਚੀ ਕੋਰੇਸ਼ੀਆਈ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ]]-ਪਕਵਾਨ ਹੈ।[[ਸਲੇਵੋਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਮਲਿੰਚੀ ਨੂੰ ਬਤਖ ਜਾਂ ਹੰਸ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਂਟ ਮਾਰਟਿਨ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਸਰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਹੀ ਸੂਰ ਜਾਂ ਚਿਕਨ ਨਾਲ ਸਮੇਟਾਨਾ ਚਟਨੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲਿੰਚੀ ਨੂੰ ''ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਮਾਸ'' ਨਾਲ ਵੀ ਖਾਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਲਿੰਚੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੋਸਟਡ ਮਾਸ ਨਾਲ ਸਰਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.coolinarika.com/recept/turkey-with-mlinci ਰਵਾਇਤੀ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀ ''ਮਲਿੰਚੀ,  ''ਤੁਰਕੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ] * [http://www.slovenia.info/en/Dishes-and-Recipes/Roasted-Duck-with-Mlinci-and-Red-Cabbage.htm?recepti=9896&lng=2 ਸਲੋਵੇਨੀ ਬਤਖ਼ ਨਾਲ ਮਲਿੰਚੀ ਸਮੱਗਰੀ] * [http://www.kuhinjica.rs/recepti/glavno-jelo/vojvodjanski-file-sa-mlincima ਵੋਜਵਾਦਾਸੰਕੀ ਮਲਿੰਚੀ ਸੂਰ ਨਾਲ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20090420141136/http://www.bbc.co.uk/food/recipes/database/duckwithcroatianmlin_74891.shtml ਬਤਖ਼ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀ ''ਮਲਿੰਚੀ ''ਅਤੇ ਖੀਰੇ ਨਾਲ ਕਰੀਮ ਵਿਅੰਜਨ] * [https://www.youtube.com/watch?v=QroUTPsRLYY ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਚਾਰ 'ਮਲਿੰਚੀ'-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ]] iiqnpvailv9iapohrk0xwbdvdd96ndn 0 112876 847228 578913 2026-09-23T19:33:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847228 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image =Nikki Reed Oct (cropped).jpg |imagesize = 220px |caption = ਨਿੱਕੀ ਰੀਡ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ। |birthname = ਨਿਕੋਲ ਹਸਟਨ ਰੀਡ |birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1988|5|17}} |birth_place = [[ਲੋਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਯੂ.ਐਸ. |occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ]], ਮਾਡਲ, ਗਾਇਕਾ-ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡਿਉ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |years_active = 2003–ਹੁਣ |spouse = {{marriage|[[ਪਾਲ ਮੈਕਡੋਨਲਡ]]<br>|2011|2015|end=div}}<br>{{marriage|[[ਇਆਨ ਸਮਰਹਾਲਡਰ]]<br>|2015}} |children = 1 }} '''ਨਿਕੋਲ ਹਸਟਨ ਰੀਡ''' (ਜਨਮ 17 ਮਈ, 1988)<ref name="tvg">{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/nikki-reed-168088/bio/|title=Nikki Reed|publisher=[[TV Guide|TVGuide.com]]|access-date=January 15, 2015|archive-date=ਜਨਵਰੀ 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118173840/http://www.tvguide.com/celebrities/nikki-reed-168088/bio/|url-status=dead}}</ref> ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ|ਪਟਕਥਾ]]-ਲੇਖਕ, ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)|ਦ ਟਵਾਲਾਇਟ ਸਾਗਾ]] (2008-2012) ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਲੀ ਹੇਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2003 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਥਰਟੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੈਥਰੀਨ ਹਾਰਡਵਿਕ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਰੀਡ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰਬੀ ਲੋਸ ਐਂਜਲਸ, [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੇਰੀ ਹਸਟਨ, ਇੱਕ ਬਿਊਟੀਸੀਅਨ ਅਤੇ ਸੇਥ ਰੀਡ, ਉਤਪਾਦਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਰੀਡ ਨੇ ਕਾਫੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕਰ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="khaleez">{{Cite web|url=http://www.khaleejtimes.ae/DisplayArticleNew.asp?section=citytimes&xfile=data%2Fcitytimes%2F2006%2Fjuly%2Fcitytimes_july119.xml|title=Mini Mayhem|website=[[Khaleej Times]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6YVcbz98f?url=http://www.khaleejtimes.ae/DisplayArticleNew.asp?section=citytimes&xfile=data%2Fcitytimes%2F2006%2Fjuly%2Fcitytimes_july119.xml|archive-date=2015-05-14|dead-url=bot: unknown|access-date=2006-07-22}} CS1 maint: BOT: original-url status unknown ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: BOT: original-url status unknown|link]]) </ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਮਸੀਹੀ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਕ ਯਹੂਦੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://jewishjournal.com/uncategorized/80947/|title=Top ten Jewish things about The Twilight Saga’s ‘Eclipse’|last=Berrin|first=Danielle|date=July 2, 2010|website=[[The Jewish Journal of Greater Los Angeles]]|access-date=May 17, 2018}}</ref> ਰੀਡ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ [[ਧਰਮ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/nikki-reed-what-nikki-did-next-562481.html|title=Nikki Reed: What Nikki did next|date=2004-05-07|work=The Independent|location=London|quote=''My dad's Jewish and my mum is Christian so I grew up with no religion. Just whatever religion I wanted''}}</ref> ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ [[ਯਹੂਦੀ]] ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="dvdthir">Nikki Reed and Evan Rachel Wood both mentioned that they are Jewish on the ''Thirteen'' DVD commentary, between the 10:00 and 11:00 minute mark.</ref><ref name="exponent">{{Cite web|url=https://www.jweekly.com/2011/11/18/celebrity-jews1117/|title=Celebrity Jews|website=Jewish News Weekly|access-date=2006-05-03}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="exponent2">{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc.aspx?DOCID=1P1:86845167&print=yes&ctrlInfo=Round20%3AMode20d%3ADocG%3AResult&ao=|title=13 – AND COUNTING; From bimah to bemoaning just about everything...why this overnight change in kids?|website=the Jewish Exponent|access-date=2006-07-21|archive-date=2014-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906183106/http://www.highbeam.com/doc/1P1-86845167.html|dead-url=yes}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕੈਥਰੀਨ ਹਾਰਡਵਿਕ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/3604791/Hurts-so-good.html|title=Hurts so good|last=Forrest|first=Emma|date=October 17, 2003|work=The Daily telegraph|access-date=November 6, 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਰੀਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰਿਪਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਥਰਟੀਨ ਲਈ ਉਸ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ਼ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿਂ ਉਸ ਕੋਲ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਾਸਟਿੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫੀ ਉਲਝਣਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਅਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਵੀ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰੀਡ ਗਾਇਕ-ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਾਲ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ ਰੇੱਡ ਰਾਇਡਿੰਗ ਹੁੱਡ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮਿਲੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20480648,00.html|title=Nikki Reed Dating American Idol's Paul McDonald?|date=2011-03-08|publisher=People|archive-url=https://web.archive.org/web/20110411045231/http://www.people.com/people/article/0,,20480648,00.html|archive-date=2011-04-11|dead-url=yes|access-date=2011-06-06}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋੜੇ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20482572,00.html|title=Paul McDonald: Nikki Reed Is 'Pumped' About American Idol Elimination|date=2011-04-15|publisher=People|access-date=2011-06-06|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717164405/http://www.people.com/people/article/0,,20482572,00.html|dead-url=yes}}</ref> ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਚੱਲ ਸਕਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20489980,00.html|title=Nikki Reed on Paul McDonald: 'I Love Him'|date=2011-05-18|publisher=People|access-date=2011-06-06|archive-date=2011-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524012238/http://www.people.com/people/article/0,,20489980,00.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ,<ref>{{Cite web|url=http://ca.eonline.com/uberblog/marc_malkin/b245565_twilights_nikki_reed_engaged_hes_one.html|title=Twilight's Nikki Reed Engaged: "He's the One!"|date=2011-06-05|access-date=2011-06-08}}</ref> ਕੁੜਮਾਈ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 16 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਮੇਲਬੂ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ<ref>{{Cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebritynews/news/nikki-reed-paul-mcdonald-get-married-20111610|title=Nikki Reed and Paul McDonald Married|access-date=2011-10-16}}</ref> ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ, ਰੀਡ ਅਤੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20801538,00.html|title=Nikki Reed and Paul McDonald Have Separated|last=Jordan|first=Julie|last2=Dyball|first2=Rennie|date=March 29, 2014|website=People|access-date=March 29, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329114132/http://www.people.com/people/article/0,,20801538,00.html|url-status=dead}}</ref> ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ ਰੀਡ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਦਿੱਤੇ <ref>{{Cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2635702/Nikki-Reed-files-divorce-Paul-McDonald-two-months-announcing-separation.html|title=Nikki Reed files divorce Paul McDonald two months announcing separation|last=Lawson|first=John|date=May 22, 2014|website=Daily Mail|access-date=May 22, 2014}}</ref> ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 2 ਜਨਵਰੀ, 2015 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/6429342/nikki-reed-and-paul-mcdonald-finalize-divorce|title=Nikki Reed and 'American Idol' Alum Paul McDonald Finalize Divorce|last=Smirke|first=Richard|date=January 2, 2015|website=Billboard|access-date=January 2, 2015}}</ref> ਅੱਧ-2014 ਵਿੱਚ ਰੀਡ ਨੇ [[ਇਆਨ ਸਮਰਹਾਲਡਰ]] ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.people.com/article/nikki-reed-ian-somerhalder-catdance-film-festival|title=Nikki Reed Says She and Ian Somerhalder 'Have Such an Amazing Future Ahead of Us'|last=Jordan|first=Julie|date=January 23, 2015|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=January 23, 2015}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਕੁੜਮਾਈ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite news|url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2015/02/20/nikki-reed-engagement-ring-wedding-plans/|title=Nikki Reed on her huge engagement ring: 'I look at it every day and say wow'|last=Nelson|first=Jeff|date=February 20, 2015|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=February 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150423001611/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2015/02/20/nikki-reed-engagement-ring-wedding-plans/|archive-date=April 23, 2015|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ  26 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2015 ਵਿੱਚ, ਮੇਲਬੂ,ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.people.com/article/nikki-reed-ian-somerhalder-married|title=Ian Somerhalder and Nikki Reed Are Married!|last=Ehrich Dowd|first=Kathy|date=April 27, 2015|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=April 27, 2015}}</ref> 4 ਮਈ, 2017 ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਰੀਡ ਦੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://people.com/babies/nikki-reed-pregnant-ian-somerhalder-expecting-first-child/|title=Ian Somerhalder and Nikki Reed Expecting First Child|last=Stone, Natalie|date=May 4, 2017|publisher=''People.com''|access-date=August 26, 2017}}</ref> 25 ਜੁਲਾਈ, 2017 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਬੋਧੀ ਸ਼ੋਲੇਇਲ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/870955/nikki-reed-gives-birth-to-a-baby-girl-with-ian-somerhalder-find-out-her-unique-name|title=Nikki Reed Gives Birth To Baby Girl With Ian Somehalder|last=Fisher, Kendall|date=August 10, 2017|publisher=''Eonline.com''|access-date=August 25, 2017}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: BOT: original-url status unknown]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0chrwx2ofl75ttxd964q7fbexfwntdb 0 113129 847439 834003 2026-09-24T09:25:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847439 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਮੈਰੀ ਐਡਵਰਡਸ ਵਾਕਰ |image = Mary_Edwards_Walker.jpg |caption = ਵਾਕਰ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਨਾਲ |birth_date = {{Birth date|1832|11|26|mf=yes}} |birth_place = ਓਸਵੇਗੋ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂ.ਐਸ. |death_date = {{death date and age|1919|2|21|1832|11|26}} |death_place = ਓਸਵੇਗੋ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂ.ਐਸ. |occupation = ਸਰਜਨ |title = |term = |religion = |spouse = ਅਲਬਰਟ ਮਿਲਰ }} '''ਮੈਰੀ ਐਡਵਰਡਸ ਵਾਕਰ''' ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾ. '''ਮੈਰੀ ਵਾਕਰ''' ਵਜੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਦਕਾ '[[ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ]]' (1865) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=The Case of Dr. Walker, Only Woman to Win (and Lose) the Medal of Honor|url=https://www.nytimes.com/1977/06/04/archives/the-case-of-dr-walker-only-woman-to-win-and-lose-the-medal-of-honor.html|accessdate=January 6, 2018 |work=[[The New York Times]] |date=June 4, 1977}}</ref> ਮੈਰੀ ਵਾਕਰ ਨੇ 1855 ਵਿਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਸਾਈਰਾਕੁਜ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ 'ਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਇਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਰਦਾਈ ਡਾਕਟਰ ਯੂਨੀਅਨ ਆਰਮੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬੋਰਡ ਲਈ ਅਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜ਼ਖਮੀ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਰੀ ਵਾਕਰ ਨੂੰ ਜਾਸੂਸ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਕੈਦੀ ਵਜੋਂ ਰਿਚਮੰਡ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਤਕ ਇੱਕ ਕੈਦੀ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵਿਚ ਰਿਹਾਅ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੈਨਿਕ ਸਜਾਵਟ ਸੀ। ਵਾਕਰ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 1917 ਵਿਚ ( 900 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਮਰਦ ਐਮ.ਓ.ਐਚ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਆਰਮੀ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਰੋਲ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨੂੰ 1977 ਵਿਚ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ ਜੋ 1919 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ==ਜੀਵਨ== ਮੈਰੀ ਵਾਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਨਵੰਬਰ 1832 ਨੂੰ ਓਸਵੇਗੋ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਇਰਾਕਿਉਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸੀ। ਅਲਵਾ ਅਤੇ ਵੇਸਟਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨੇ ਮਰੀਅਮ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਈਸਾਈ ਮਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਵਾਕਰ "ਸੁਤੰਤਰ ਚਿੰਤਕ" ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਭਾਰਿਆ। ਵਾਕਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਮ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵੰਡ ਦੇ ਕੰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਗ਼ੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਲਿੰਗਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਵੇਸਟਾ ਅਕਸਰ ਭਾਰੀ ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਲਵਾ ਨੇ ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਵਾਕਰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ==ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਵਿਲ ਯੁੱਧ== ਵਾਕਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਔਰਤ (ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਭਿਆਸ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ) ਹੋਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਯੂਨੀਅਨ ਆਰਮੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਹੋਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਰਤ ਸਰਜਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ 21 ਜੁਲਾਈ 1861 ਨੂੰ, ਬੁੱਲ ਰਨ (ਮਾਨਸਾਸ) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ, ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਆਫਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਅਦਾਇਗੀ ਫੀਲਡ ਸਰਜਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਫਰੈਡਰਿਕਸਬਰਗ ਅਤੇ ਚਟਕਮੌਗਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੱਟਾਨੂਗਾ ਲੜਾਈ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਛੱਤਨੋਗਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਵਾਰਡ 2 ਵਿਚ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਹੁੱਕ ਦੇ ਕੇਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, ਯੂਨੀਅਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੇਸ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ। ਵਾਕਰ ਯੂਨੀਅਨ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਰਜਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕੇਗੀ। ਸਤੰਬਰ 1862 ਵਿਚ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਜਾਸੂਸ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। , ਉਸ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 1863 ਵਿਚ ਕੰਬਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ "ਕੰਟਰੈਕਟ ਐਕਟਿੰਗ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਸਰਜਨ (ਸਿਵਲੀਅਨ)" ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਆਰਮੀ ਸਰਜਨ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸਰਜਨ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵਾਕਰ ਨੂੰ 52ਵੀਂ ਓਹੀਓ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਸਰਜਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1864 ਨੂੰ ਕਨਫੈਡਰੇਟ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਨਫੈਡਰੇਟ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕੈਸਲ ਥੰਡਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 12 ਅਗਸਤ, 1864 ਤੱਕ ਉਥੇ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦੀ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਕਰ ਦਾ ਬਦਲਾ 12 ਅਗਸਤ 1864 ਨੂੰ ਟੈਨੇਸੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਨਫੈਡਰੇਟ ਸਰਜਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੂਈਸਵਿਲ, ਕੈਂਟਕੀ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਅਤੇ ਟੈਨਸੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ==ਕਾਰਜ== * {{Cite book |accessdate=February 11, 2010 |url=https://archive.org/details/womansuffrageno00unkngoog |quote=Mary Edwards Walker. |author=Mary Edwards Walker; United States. Congress. House. Committee on the Judiciary, Edward Thomas Taylor, Jane Addams |publisher=Government Printing Office |title= Woman suffrage, No.1: hearings before the Committee on the Judiciary, House of Representatives, Sixty-second Congress, second session, statement of Dr. Mary E. Walker. February 14, 1912 |year=1912}} * {{Cite book |accessdate=February 11, 2010 |url=https://books.google.com/books?id=Qk4WAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false |title=Hit: Essays on Women's Rights |author=Walker, Mary Edwards |publisher=The American News Company |year=1871}} Reissued in paperback with a new introduction in 2003.<ref name=":2">{{cite book|author=Mary Edwards Walker M.D. (Author) |title=Hit: Essays on Women's Rights (Classics in Women's Studies): Mary Edwards Walker M.D.: 9781591020981: Amazon.com: Books |url=https://archive.org/details/hitessaysonwomen0000walk |date=2003-08-01 |isbn=1591020980 }}</ref> * {{Cite book |author=Mary Edwards Walker |title= Unmasked, or the Science of Immorality, To Gentlemen by a Woman Physician and Surgeon|year=1878}} ==ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੰਮ== *Negley, Keith. ''Mary Wears What She Wants, January 15, 2019'' *DiMeo, Nate. ''Mary Walker Would Wear What She Wanted'' [http://thememorypalace.us/2015/10/mary-walker-would-wear-what-she-wanted/ The Memory Palace Podcast Episode 76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920015917/http://thememorypalace.us/2015/10/mary-walker-would-wear-what-she-wanted/ |date=2017-09-20 }}, October 19, 2015. (Podcast detailing Mary Walker, her early life and accomplishments.) *Gall-Clayton, Nancy. ''I'm Wearing My Own Clothes!'' (Full-length play commissioned and produced by Looking for Lilith Theatre Company, July 2017. [http://lookingforlilith.org/unheardoutloud/clothes/ I’m Wearing My Own Clothes!]) * Lambil, Willy & Cauvin, Raoul. ''Miss Walker'' , Dupuis 2010, is a Belgian comic book in the "Bluecoats"-series (''[[Les Tuniques Bleues]]''). The comic album portrays Mary Walker in a caricatural way as a combative feminist during the civil war. ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite book |first=Edward C. |last=Atwater |title=Women Medical Doctors in the United States before the Civil War: A Biographical Dictionary |year=2016 |url=https://archive.org/details/womenmedicaldoct0000atwa |location=Rochester, NY |publisher=University of Rochester Press |ref=harv }} 2016. {{ISBN|978-1580465717}} {{oclc|945359277}} * Bloch, Raphael S. ''Healers and Achievers: Physicians Who Excelled in Other Fields and the Times in Which They Lived.'' [Bloomington, IN]: Xlibris Corp, 2012. {{ISBN|1-4691-9247-0}} {{ OCLC | 819323018}} * Conner, Jane Hollenbeck. ''Sinners, Saints, and Soldiers in Civil War Stafford.'' Stafford, VA: Parker Pub., 2009. {{ISBN|0-9708370-1-1}} {{ OCLC | 430058519}} * Eggleston, Larry G. ''Women in the Civil War: Extraordinary Stories of Soldiers, Spies, Nurses, Doctors, Crusaders, and Others.'' Jefferson, North Carolina: McFarland and Company, Inc., Publishers, 2003. {{ISBN|0-7864-1493-6}} * Fitzgerald, Stephanie. ''Mary Walker: Civil War Surgeon and Feminist.'' Minneapolis, MN: Compass Point Books, 2009. {{ISBN|0-7565-4083-6}} {{ OCLC | 244293210}} * Frank, Lisa Tendrich. ''Women in the American Civil War.'' Santa Barbara, CA: ABC-CLIO, 2008. {{ISBN|1-85109-600-0}} {{ OCLC |152580687}} * Goldsmith, Bonnie Zucker. ''Dr. Mary Edwards Walker: Civil War Surgeon & Medal of Honor Recipient.'' Edina, MN: ABDO Pub, 2010. {{ISBN|1-60453-966-6}} {{ OCLC | 430736535}} * Graf, Mercedes, and Mary Edwards Walker. ''A Woman of Honor: Dr. Mary E. Walker and the Civil War.'' Gettysburg, PA: Thomas Publications, 2001. {{ISBN|1-57747-071-0}} {{ OCLC | 48851708}} * Hall, Richard C. ''Women on the Civil War Battlefront.'' Lawrence: University Press of Kansas, 2006. {{ISBN|978-0-7006-1437-0}} * Hall, Marjory. ''Quite Contrary: Dr. Mary Edwards Walker.'' New York: Funk & Wagnalls, 1970. {{ OCLC | 69716}} * Harper, Judith E. ''Women During the Civil War: An Encyclopedia.'' New York: Routledge, 2004. {{ISBN|0-415-93723-X}} {{ OCLC | 51942662}} * Joinson, Carla. ''Civil War Doctor: The Story of Mary Edwards Walker.'' Greensboro, NC: Morgan Reynolds Pub., 2006. {{ISBN|1-59935-028-9}} {{ OCLC | 71241973}} * LeClair, Mary K., Justin D. White, and Susan Keeter. ''Three 19th-Century Women Doctors: Elizabeth Blackwell, Mary Walker, Sarah Loguen Fraser.'' Syracuse, NY: Hofmann, 2007. {{ISBN|0-9700519-3-X}} {{ OCLC | 156809843}} * Massey, Mary Elizabeth. ''Women in the Civil War''. Lincoln: University of Nebraska Press, 1994. {{ISBN|0-8032-8213-3}} * Mendoza, Patrick M. ''Extraordinary People in Extraordinary Times: Heroes, Sheroes and Villains.'' Englewood, CO: Libraries Unlimited, 1999. {{ISBN|1-56308-611-5}} {{ OCLC | 632890705}} * Mikaelian, Allen, and Mike Wallace. ''Medal of Honor: Profiles of America's Military Heroes from the Civil War to the Present.'' New York: Hyperion, 2002. {{ISBN|0-7868-6662-4}} {{ OCLC | 49698595}} * Nash, J.V. ''Famous Eccentric Americans.'' Girard, KS: Haldeman-Julius Publications, 1930. {{ OCLC | 10836948}} *{{cite web |last1=Obama |first1=Michelle |title=Address at the Women in Military Service for America Memorial Center |url=https://www.americanrhetoric.com/speeches/michelleobamaservicewomenmemorialcenter.htm |website=American Rhetoric Online Speech Bank |accessdate=March 22, 2019}} * Schroeder-Lein, Glenna R. ''The Encyclopedia of Civil War Medicine.'' Armonk, NY: M.E. Sharpe, Inc, 2008. {{ISBN|0-7656-1171-6}} {{ OCLC | 122291324}} * Snyder, Charles McCool. ''Dr. Mary Walker: The Little Lady in Pants.'' New York: Arno Press, 1974. {{ISBN|0-405-06122-6}} {{ OCLC |914744}} * Tsui, Bonnie. ''She Went to the Field: Women Soldiers of the Civil War.'' Guilford, CN: TwoDot, 2006. {{ISBN|0-7627-4384-0}} * United States, Mary Edwards Walker, Edward T. Taylor, and Jane Addams. ''Woman Suffrage, No. 1: Hearings Before the Committee on the Judiciary, House of Representatives, Sixty-Second Congress, Second Session, Statement of Dr. Mary E. Walker. February 14, 1912.'' Washington: Govt. Print. Off, 1912. {{ OCLC | 2766859}} * Walker, Dale L. ''Mary Edwards Walker: Above and Beyond.'' New York: Forge, 2005. {{ISBN|0-7653-1065-1}} {{ OCLC | 57349050}} * Walker, Mary Edwards. ''Hit: Essays on Women's Rights.'' Amherst, NY: Humanity Books, 2003. {{ISBN|1-59102-098-0}} {{ OCLC | 52165894}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{sisterlinks|s=Woman of the Century/Mary E. Walker|d=Q2418031|c=Category:Mary Edwards Walker|n=no|b=no|v=no|voy=no|mw=no|m=no|species=no|wikt=no|q=no}} * {{Librivox author |id=12812}} * {{Hall of Valor|2319|accessdate=February 11, 2010}} * [https://web.archive.org/web/20160412151903/https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_325.html National Library of Medicine, Dr Mary Edwards Walker Biography] * [https://web.archive.org/web/20090415074357/http://www.townofoswego.com/historical.html Town of Oswego Historical Society] * [http://www.northnet.org/stlawrenceaauw/walker.htm St. Lawrence County, New York Branch of the American Association of University Women] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100501161934/http://www.northnet.org/stlawrenceaauw/walker.htm |date=2010-05-01 }} * {{findagrave|23089}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1832]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1919]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ]] emq474sppqgkm93apq3ux1xk5f8it7o 0 113261 847122 578080 2026-09-23T13:02:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847122 wikitext text/x-wiki [[File:Ramil Guliyev Novi Sad 2009.JPG|thumb|ਤੁਰਕੀ ਲਈ ਟਰਕੀ ਦੀ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਰਮਲ ਗਿਲਏਵ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ]] [[ਟਰਕੀ]] ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਹੈ ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਫਿਨਰਬਾਹਕੇ, ਗਲੈਟਸਰੇਅ ਅਤੇ ਬੇਸਿਕਸ 2000 ਵਿੱਚ, ਗਲੇਟਸਾਰੇ ਨੇ ਯੂਈਐੱਫਏ ਕੱਪ ਅਤੇ ਯੂਈਐਫਏ ਸੁਪਰ ਕਪ ਜਿੱਤੇ. ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ 'ਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ 2002 ਫੀਫਾ ਤੁਰਕ ਕੌਮੀ ਟੀਮ, ਜਦਕਿ 2008 ਵਿਚ, ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਯੂਰੋ 2008 ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਸੈਮੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ. ==ਫੁੱਟਬਾਲ== 2000 ਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ. ਟਰਕੀ ਨੂੰ ਕਈ ਖੇਡ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ 2002 ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਬਦਲਾਅ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਘਰੇਲੂ ਦਬਦਬਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਫਿਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਗਲਾਸਟਰੈ ਦੇ ਦਬਦਬਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਕਈ ਖਿਡਾਰੀ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਬਾਰ੍ਸਿਲੋਨਾ, ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਮ੍ਯੂਨਿਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|URL=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/newsid=2554475.html|title=Turkish Football Federation submits bid book to host UEFA EURO 2024|access-date=2018-11-28|archive-date=2018-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704001650/https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/newsid=2554475.html|url-status=dead}}</ref> ==ਬਾਸਕੇਟਬਾਲ== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ 2010 ਫੀਬਾ ਵਿਸ਼ਵ ਜੇਤੂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ 'ਚ ਸੀ ==ਵਾਲੀਬਾਲ== ਵਾਲੀਬਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਾਲੀਬਾਲ, ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡ ਹੈ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ, ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਕੌਮੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਫੀਵਬ ਵਾਲੀਬਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 6 ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸਰਬੀਆਈ ਵਿੱਚ ਫਾਈਵ ਵੀ ਬੀ ਬੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ.ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਵੈੱਕਫੈਂਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਡੋਹ ਵਿੱਚ ਫੀਵਬ ਵੌਲਬਿਲ ਵੂਲਮਜ਼ ਕਲੱਬ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, 2010-11 ਦੇ ਸੀਈਵੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2007-08 ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀਆ.ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੁਰਕੀ ਔਰਤ ਵਾਲੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਕਲੱਬ ਫਿਨਰਬਾਹਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਐਫਆਈਵੀਬੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਰਲਡ ਕਲੱਬ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ. ==ਰਗਬੀ== ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨਵੀਂ ਖੇਡ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਕਲੱਬ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਘ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.rlef.eu.com/news/article/1251/turkey-to-join-rugby-league|accessdate=2016-06-09|year=2016|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|archive-date=2017-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211160907/http://www.rlef.eu.com/news/article/1251/turkey-to-join-rugby-league|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਕੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ]] q91cyj6khvtvmc0ji8963o6t8ccmwsp 0 114107 847435 835651 2026-09-24T09:17:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847435 wikitext text/x-wiki {{Women in society sidebar}} ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ (ਜਿਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਸਰਜਨ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਦਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਅਭਿਆਸ ਜਿਵੇਂ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਬਰਾਬਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ,<ref>See generally, "Women's Human Rights", 1998, [//en.wikipedia.org/wiki/Human_Rights_Watch Human Rights Watch] (available [https://www.hrw.org/worldreport99/women/women3.html online]).</ref>  ਅਤੇ ਮਰਦ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਰਤ ਡਾਕਟਰ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ<ref>{{Cite journal|last=Reichenbach|first=Laura|last2=Brown|first2=Hilary|date=2004-10-02|title=Gender and academic medicine: impacts on the health workforce|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=329|issue=7469|pages=792–795|doi=10.1136/bmj.329.7469.792|issn=0959-8138|pmc=521007|pmid=15459056}}</ref> ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Tsugawa|first=Yusuke|last2=Jena|first2=Anupam B.|last3=Figueroa|first3=Jose F.|last4=Orav|first4=E. John|last5=Blumenthal|first5=Daniel M.|last6=Jha|first6=Ashish K.|date=2017-02-01|title=Comparison of Hospital Mortality and Readmission Rates for Medicare Patients Treated by Male vs Female Physicians|url=https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/2593255|journal=JAMA Internal Medicine|language=en|volume=177|issue=2|page=206|doi=10.1001/jamainternmed.2016.7875|issn=2168-6106}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wallis|first=Christopher JD|last2=Ravi|first2=Bheeshma|last3=Coburn|first3=Natalie|last4=Nam|first4=Robert K.|last5=Detsky|first5=Allan S.|last6=Satkunasivam|first6=Raj|date=2017-10-10|title=Comparison of postoperative outcomes among patients treated by male and female surgeons: a population based matched cohort study|url=http://www.bmj.com/content/359/bmj.j4366|journal=BMJ|language=en|volume=359|pages=j4366|doi=10.1136/bmj.j4366|issn=0959-8138|pmid=29018008}}</ref> == ਆਧੁਨਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Wafaa_El-Sadr.jpg|thumb|ਵਫ਼ਾ ਇਲ-ਸਾਦਰ, ਇੱਕ ਮਿਸਰੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੈਕਆਰਥਰ ਫੈਲੋ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਮਾਲਿਮਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਵਿਖੇ ਦੋ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Monique_Frize_(2791666823).jpg|thumb|ਮੋਨੀਕਊ ਫਰਿਜ਼ (ਮੱਧ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਬਾਓਮੈਡੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਡਿਸੀਜ਼ਿਨ ਸੁਪੋਰਟ ਸਿਸਟਮ (ਡੀ.ਐਸ.ਐਸ.) 'ਚ ਹੈ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Awa_Marie_Coll-Seck.jpg|thumb|upright|ਆਵਾ ਮੈਰੀ ਕੋਲ-ਸਿਕ ਸੇਨੇਗਲ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ, ਜੁਆਇੰਟ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਨੇਸ਼ਨਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਔਨ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ/ਏਡਜ਼ ਅਤੇ ਦ ਰੋਲ ਬੈਕ ਮਾਲਾਰਿਆ ਪਾਟਨਰਸ਼ਿਪ ]] 1540 ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਹੈਨਰੀ VIII ਨੇ ਬਰਬਰ-ਸਰਜਨਜ਼ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ;<ref>{{Cite journal|last=Ellis|first=Harold|date=October 2001|title=The Company of Barbers and Surgeons|journal=Journal of the Royal Society of Medicine|volume=94|issue=10|pages=548–549|doi=10.1177/014107680109401022|issn=0141-0768|pmc=1282221}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪੇਸ਼ੇ (ਅਰਥਾਤ ਸਰਜਨਾਂ ਅਤੇ ਨਗਾਂ) ਦੇ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਡਾਕਟਰੀ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਨ।<ref name="Ehrenreich-English-1973-Witches">See generally [//en.wikipedia.org/wiki/Barbara_Ehrenreich Barbara Ehrenreich] & [//en.wikipedia.org/wiki/Deirdre_English Deirdre English], ''Witches, Midwives, and Nurses'' (1973).</ref> == 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਈਪੁਣਾ == 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਲੌਰੇਲ ਥੈਚਰ ਉਲਰਿਚ, ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ "ਏ ਮਿਡਵਾਈਫ'ਸ ਟੇਲ" ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਰਥਾ ਬੱਲਾਰਡ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰਾਂ ਵਜੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢਿਆ, ਦਾਈਪੁਣੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Ulrich">{{Cite book|title=A Midwife's Tale: The Life of Martha Ballard, Based on Her Diary, 1785-1812|url=https://archive.org/details/midwifestalelife00ulri|last=Ulrich|first=Laurel Thatcher|date=1990|publisher=Knopf|location=New York}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ]] === ਜੀਵਨੀਆਂ === * Laurel Thatcher Ulrich, ''A Midwife's Tale: The Life of Martha Ballard Based on Her Diary, 1785-1812'' (1991) * Rebecca Wojahn, ''Dr. Kate: Angel on Snowshoes'' (1956) == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} * {{Cite journal|last=Reichenbach Laura, Brown Hilary|year=2004|title=Gender and academic medicine: impacts on the health workforce|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=329|issue=7469|pages=792–795|doi=10.1136/bmj.329.7469.792|pmc=521007|pmid=15459056}} == ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ == * Abram, Ruth Abram., ''Send Us a Lady Physician: Women Doctors in America, 1835-1920'' * Benton J.F., "Trotula, women's problems, and the professionalization of medicine in the Middle Ages", ''Bulletin of Historical Medicine'' v. 59, n.1, pp.&nbsp;30–53 (Spring 1985). * Blake, Catriona. ''The Charge of the Parasols: Women's Entry to the Medical Profession'' * Borst, Charlotte G. ''Catching Babies: Professionalization of Childbirth, 1870-1920'' (1995), Cambridge, MA: Harvard University Press * Elisabeth Brooke, ''Women Healers: Portraits of Herbalists, Physicians, and Midwives'' (biographical encyclopedia) * Chenevert, Melodie. ''STAT: Special Techniques in Assertiveness Training for Women in the Health Profession'' * Barbara Ehrenreich and Deirdre English, ''Witches, Midwives, and Nurses: A History of Women Healers'' * Deirdre English and Barbara Ehrenreich, ''For Her Own Good'' (gendering of history of midwifery and professionalization of medicine) * Julie Fette, "Pride and Prejudice in the Professions: Women Doctors and Lawyers in Third Republic France," ''Journal of Women's History'', v.19, no.3, pp.&nbsp;60–86 (2007). France, 1870–1940 * Grant, Susan-Mary. "On the Field of Mercy: Women Medical Volunteers from the Civil War to the First World War." ''American Nineteenth Century History'' (2012) 13#2 pp: 276-278. on USA * Henderson, Metta Lou. ''American Women Pharmacists: Contributions to the Profession'' * Junod, Suzanne White and Seaman, Barbara, eds. ''Voices of the Women’s Health Movement, Volume One''Seven Stories Press. New York. 2012. Pgs 60-62. * Leneman, Leah. "Medical women at war, 1914–1918." ''Medical history'' (1994) 38#2 pp: 160-177. [http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2F5406_B40F84730737B969541A108A9A3F72FB_journals__MDH_MDH38_02_S0025727300059081a.pdf&cover=Y&code=cce849d367b450707fc0936b8a4b398c (PDF) online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518093055/http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2F5406_B40F84730737B969541A108A9A3F72FB_journals__MDH_MDH38_02_S0025727300059081a.pdf&cover=Y&code=cce849d367b450707fc0936b8a4b398c |date=2015-05-18 }} * Luchetti, Cathy. Medicine Women: The Story of Early-American Women Doctors. New York: Crown, * Regina Morantz-Sanchez, ''Sympathy and Science: Women Physicians in American Medicine'' (1985 first ed.; 2001) * More, Ellen S. ''Restoring the Balance: Women Physicians and the Profession of Medicine, 1850-1995'' * Perrone, Bobette H. et al. ''Medicine Women, Curanderas, and Women Doctors'' (1993); cross-cultural anthropological survey of traditional societies * Pringle, Rosemary. ''Sex and Medicine: Gender, Power and Authority in the Medical Profession'' * Schwirian, Patricia M. ''Professionalization of Nursing: Current Issues and Trends'' (1998), Philadelphia: Lippencott, {{ISBN|0-7817-1045-6}}0-7817-1045-6 * Walsh, Mary Roth. ''Doctors Wanted: No Women Need Apply: Sexual Barriers in the Medical Profession, 1835-1975'' (1977) == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.countway.harvard.edu/menuNavigation/chom/awm.html The Archives for Women in Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103043744/https://www.countway.harvard.edu/menuNavigation/chom/awm.html |date=2014-11-03 }}, Countway Library, Harvard Medical School * "Changing the Face of Medicine", 2003 Exhibition at the National Library of Medicine;[http://www.nih.gov/news/NIH-Record/11_11_2003/story05.htm "NLM Exhibit Honors Outstanding Women"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504082448/http://www.nih.gov/news/NIH-Record/11_11_2003/story05.htm |date=2006-05-04 }}, ''NIH Record'', Nov. 11, 2003. exhibition website at https://web.archive.org/web/20161012151815/https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/ . * [http://www.cbc.ca/news/health/women-are-changing-the-face-of-medicine-1.981567 Women are Changing the face of medicine] * [http://archives.drexelmed.edu/womanmd/home.php Women Physicians: 1850s-1970s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708143834/http://archives.drexelmed.edu/womanmd/home.php |date=2011-07-08 }} - online exhibit at the Drexel University College of Medicine [http://archives.drexelmed.edu/ Archives and Special Collections on Women in Medicine and Homeopathy] * [http://collections.countway.harvard.edu/onview/exhibits/show/stethoscope-sorority "The Stethoscope Sorority"], an online exhibit from the [https://www.countway.harvard.edu/menuNavigation/chom/awm.html Archives for Women in Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103043744/https://www.countway.harvard.edu/menuNavigation/chom/awm.html |date=2014-11-03 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗ ਅਧਿਐਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ]] 0t2mkxudkx30u13gs70hm1k3ewkjnki 0 114603 847255 837300 2026-09-23T21:01:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847255 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Sacrifice_boar_Louvre_G112.jpg|thumb|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਰ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ (tondo ਤੋਂ ਇੱਕ ਐਟਿਕ ਲਾਲ-ਚਿੱਤਰ ਕੱਪ, 510-500 ਈਪੂ, ਏਪੀਡੋਰਮੋਸ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, [[ਲੂਵਰ ਅਜਾਇਬਘਰ|ਲੂਵਰ]] ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ]] '''ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ''' [[ਧਰਮ|ਧਾਰਮਿਕ]] ਪ੍ਰਥਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਜਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਸਾਰੇ [[ਯੂਰਪ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨੇੜ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਅਰਥਾਤ ਮਧਕਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਤੱਕ ਬੜੀ ਆਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਸੀ, ਉਥੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਬਲੀ]], ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਬਲੀ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਸਾਰਾ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਬਲੀ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਸਭ ਦੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਖਾ ਲੈਂਦੇ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹੋਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਗਨੀ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਬਰਾਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕੀ ਸਾਰਾ ਜਾਨਵਰ ਅਗਨੀ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਲੋਕਾਸਟ (ਬਲੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਦਾ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਮ ਖਪਤ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਹੱਤਿਆ ਨਾਲੋਂ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Sassari_-_Complesso_prenuragico_di_Monte_d'Accoddi_(30).JPG|thumb| [[ਸਾਰਦੇਞਾ|ਸਾਰਡੀਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਮੋਂਟ ਡੀ ਐਕੋਡੀ ਦੀਆਂ ਜਗਵੇਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਚਲੀ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ. ]] ਉੱਤਰ-ਪੱਥਰ ਜੁੱਗ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ, ਮੁੱਢਲੇ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਵੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪਰਚਲਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੋਮੋ ਨੇਕਾਨਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਵਿਚ, ਮਿਥਿਹਾਸਕਾਰ ਵੋਲਟਰ ਬੁਰਕੇਟ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਬਲੀ ਸ਼ਾਇਦ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸੰਧਾਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਵਿਕਸਤ ਰੂਪ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਕਾਰ]] ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Homo Necans: The Anthropology of Ancient Greek Sacrificial Ritual and Myth|url=https://archive.org/details/homonecansanthro0000burk|publisher=University of California|others=trans. Peter Bing|year=1983|isbn=0-520-05875-5|location=Berkeley}}</ref> == ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸ == [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ]] ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਸਬੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲ਼ੀ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਪਰੀ ਮਿਸਰ ਦੇ ਬਦਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜੋ 4400 ਤੋਂ 4000 ਈਪੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਨਪਿਆ ਸੀ।<ref name="flores">{{Cite book|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/12533/1/NQ45758.pdf|title=Funerary Sacrifice of Animals in the Egyptian Predynastic Period|last=Flores, Diane Victoria|date=2003}}</ref> ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਈਟ ਤੇ ਕਈ ਮਨੁੱਖੀ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਹੱਡ ਮਿਲੇ।<ref name="flores" /> ਹਾਈਰਾਕਾਨਪੋਲਿਸ ਵਿੱਚ 3000 ਈਪੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਿਲੇ ਇੱਕ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਬਬੂਨ|ਬਬੂਨਾਂ]] ਅਤੇ ਹਿਟੋਪੋਟਾਮੀ ਵਰਗੇ ਗ਼ੈਰ-ਘਰੇਲੂ ਕਿਸਮਾਂ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਬਕਾ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/05/150525-ancient-egypt-zoo-pets-hierakonpolis-baboons-archaeology/|title=In Ancient Egypt, Life Wasn’t Easy for Elite Pets|last=National Geographic|date=2015|access-date=2019-01-24|archive-date=2015-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150529005653/http://news.nationalgeographic.com/2015/05/150525-ancient-egypt-zoo-pets-hierakonpolis-baboons-archaeology/|url-status=dead}}</ref> [[ਹੀਰੋਡਾਟਸ|ਹੇਰੋਡੋਟਸ ਦੇ]] ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਿਸਰੀ ਬੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ - ਭੇਡਾਂ, ਡੰਗਰਾਂ, ਸੂਰਾਂ ਅਤੇ ਬੱਤਖਾਂ - ਤਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ - ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਲੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Herodotus|en|2|38|ref}}, {{Herodotus|en|2|39}},{{Herodotus|en|2|40}},{{Herodotus|en|2|41}},{{Herodotus|en|2|42}}</ref> 3000 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬਾ ਜੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਥਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਗਥ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਕਨਾਨ|ਕਨਾਨੀ ਲੋਕ]] ਆਪਣੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਬਲੀ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਮਦ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.archaeology.org/news/4599-160624-israel-imported-animals|title=Ancient Canaanites Imported Animals from Egypt|last=[[Archaeological Institute of America]]|date=2016}}</ref> ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ [[ਸਾਰਦੇਞਾ|ਸਾਰਡੀਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਮੌਂਂਟੇ ਦਾ ਐਕੋਡਡੀ ਵਿਖੇ, ਭੇਡਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇ ਸਬੂਤ ਖੁਦਾਈਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ ਹਨ ਕਿ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ 3000 ਈਪੂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਆਮ ਰਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="jones">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ei9ADgAAQBAJ&pg=PA76|title=Behaviour Behind Bones: The Zooarchaeology of Ritual, Religion, Status and Identity|last=Jones O'Day|first=Sharyn|last2=Van Neer|first2=Wim|last3=Ervynck|first3=Anton|publisher=Oxbow Books|year=2004|isbn=1-84217-113-5|pages=35–41}}</ref> ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਫਾਇਸਟੋਸ ਦੀ ਮਿਨੋਆਨ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈਆਂ ਨੇ 2000 ਤੋਂ 1700 ਈਪੂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਲਈ ਬੇਸਿਨਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>[http://themodernantiquarian.com/site/10857/phaistos.html#fieldnotes C.Michael Hogan, ''Knossos Fieldnotes'', The Modern Antiquarian (2007)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416164450/http://themodernantiquarian.com/site/10857/phaistos.html#fieldnotes|date=April 16, 2016}}</ref> == ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨੇੜ ਪੂਰਬ == ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਸੋਪੋਟਾਮੀਆ, [[ਮਿਸਰ]] ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨੇੜ ਪੂਰਬੀ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਬਰਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਆਮ [[ਮਿਸਰ|ਸੀ]]। ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੱਤਰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਬਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਰੱਖ ਲੈਣ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਗਵੇਦੀ ਦੇ ਪਾਸ ਅੱਗ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਦਫਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref><div> ਬੁਰਕਟ (1972), ਪੰਪ 8-9, [https://books.google.co.uk/books?id=MkqcxK7i0ggC&printsec=frontcover ਗੂਗਲ ਬੁੱਕਸ] </div></ref> == ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Sacrifice_to_Athena,_Amphora_from_Vulci,_550-540_BC,_Berlin_F_1686,_141662.jpg|left|thumb| ਇੱਕ ਬਲਦ ਨੂੰ ਅਥੀਨਾ ਦੀ ਜਗਵੇਦੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਗੁਲਦਾਨ, ਅੰ. 545 ਈਪੂ]] ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਜਗਵੇਦੀ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਬਹੁਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਗਵੇਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ। ਜਾਨਵਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਵੇ, ਨੂੰ ਹਾਰਾਂ ਬਗੈਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਜਗਵੇਦੀ ਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਉਹ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ। ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਕੂ ਲੁਕਾਇਆ ਹੁੰਦਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਜਗਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਔਰਤਾਂ ਨੇ "ਉੱਚੀਆਂ ਚੀਰਵੀਂਆਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ"। ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਖੂਨ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਜਗਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੀ ਝਟਕਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ, ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾ-ਖਾਣਯੋਗ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਸ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੁਆਦੀ ਚੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚੰਮ ਨੂੰ ਟੈਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਾਸਤੇ ਮੰਦਰ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਦੇਵਤੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਨੁੱਖ ਵਰਤਦੇ ਸਨ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਝੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀਕਾਮੇਡੀ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਹਾਸਰਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref><div> ਬਰਕਰਟ (1985), 2: 1: 1, 2: 1: 2. ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰਜ ਸਥਾਨਕ ਫਾਰਮ ਲਈ, ਵੇਖੋ [[Laphria (festival)|Laphria (ਤਿਉਹਾਰ)]], [[Xanthika]], ਅਤੇ [[Lykaia]] . ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜੂਏਸ ਦੇ [[Prometheus|ਪ੍ਰੋਮੇਥੁਸਸ]] ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਜਾਣਾ ਸੀ]] </div></ref> ਬਲੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਤਰਜੀਹ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੈਲ ਜਾਂ ਬਲਦ, ਗਊ, ਭੇਡ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ), ਬੱਕਰੀ, ਸੂਰ (ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤੇ ਚੌਪਾਏ ਸੂਰ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਸਹਿਤ) ਅਤੇ ਪੋਲਟਰੀ (ਪਰ ਘੱਟ ਹੀ ਕਦੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਮੱਛੀਆਂ) ਹਨ।<ref><div> ਬਰਕਰਟ (1985): 2: 1: 1; ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜ਼ੂਸ ਅਤੇ ਪੋਸੀਦੋਨ ਲਈ ਬਲਦ ਤੋਂ ਐਫ਼ਰੋਡਾਈਟ, ਬੁਰਕਟ (1985): 2: 1: 4 </div></ref> ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਗਧਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਸ਼ੈਲੀ (900-750 ਬੀ.ਸੀ.) ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫੁਲਦਾਨਾਂ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਤਰਜੀਹਾਂ ਪਿਛੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਸੀ ਕਿ ਜਾਨਵਰ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਣਾ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਸਮਝਦੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕਢਦੇ ਸਨ। ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਰੋਮਨ ਜਾਂ ਐਟ੍ਰਾਸਕਨ ਧਰਮ ਜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ, ਜਿਗਰ ਦੀ ਖਾਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਪੋਲੋ ਪੰਥ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ. ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਗ੍ਰੀਕ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref><div> ਸਟ੍ਰਕ, ਪੀਟੀ (2014). "ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਜਨ", ਕੈਂਪਬੈੱਲ, ਜੀ.ਐਲ. (ਐੱਫ.), ''ਆਕਸਫੋਰਡ ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਇਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਥਾਟ ਐਂਡ ਲਾਈਫ'', 2014, ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ DOI: 10.1093 / ਆਕਫੋਰਡਹਬ / 9780199589425.013.019, [https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1186&context=classics_papers ਔਨਲਾਈਨ] </div></ref> ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਰਲ ਭੇਟਾਵਾਂ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਧੂਪ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ,<ref><div> ਬਰਕਰਟ (1985): 2: 1: 2 </div></ref> ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਕਿਸਾਨ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦੇ "ਪਹਿਲੇ ਫਲਾਂ" ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref><div> ਬਰਕਰਟ (1985): 2: 1: 4 </div></ref> ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਗਰੈਂਡ ਰੂਪ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੈਕਾਟੌਂਬ (100 ਬੈਲ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਵੱਡੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ ਤੇ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਇਰਨ ਦੀ ਜੱਗਵੇਦੀ ਅਤੇ ਪਰਗਮੋਨ ਜੱਗਵੇਦੀ  ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈਲਨੀਸਟਿਕ ਢਾਂਚੇ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Greekreligion-animalsacrifice-corinth-6C-BCE.jpg|thumb|ਪੀਸਤਾ ਪੈਨਲ ਤੇ ਇੱਕ ਲੇਲੇ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਕੁਰਿੰਥੁਸ, 540-530 ਈਪੂ]] ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਬੂਤ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ [[ਹੋਮਰ]] ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਢ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੀਟ ਵਰਤਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਖਤਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਹੋਮਰ ਦੇ ''[[ਓਡੇਸੀ|ਓਡੀਸੀ ਵਿਚ]]'' ਯੂਮੀਅਸ ਆਪਣੇ ਬੇਪਛਾਣ ਮਾਲਕ ਓਡੀਸੀਅਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੂਰ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੋਮਰ ਦੇ ''[[ਇਲੀਆਡ|ਇਲਿਆਡ ਵਿਚ]]'', ਜੋ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਦਾਅਵਤ ਬਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।<ref><div> ਸਰਾਫੀਫ਼ਿਸ ਦੇ ''ਰਾਜੇ'' ਸਾਰਰਾ ਹਰੀਚ '': ਇਲੇਡ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀਅਲ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਅਥਾਰਟੀ'', [https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/6164.1-defining-homeric-sacrifice ਆਨਲਾਈਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125114458/https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/6164.1-defining-homeric-sacrifice |date=2021-01-25 }} ਹੈਲਨਿਕ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਲਈ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ </div></ref> ਇਹਨਾਂ ਪੂਰਵ-ਹੋਮਰਿਕ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ, 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜੁਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾਅਵਤਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਾਂ ਸਫਲਤਾ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਸਾਈ ਹੁੰਦੀ। ਟਰੌਏ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਡੀਸੀਅਸ ਜ਼ਿਊਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੀਢੇ ਦੀ ਵਿਅਰਥ ਬਲੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਮਰ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ, ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref><div> ਮਉਲੀ, ''ਗਰੀਚਿਸ ਆਫਰਬ੍ਰੌਫਸੇ'', 1 9 46 </div></ref> ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੌਨਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਭੇਟ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਮੂਲ ਪੂਰਵ-ਹੇਲੈਨਿਕ ਧਰਮ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਅਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਗ੍ਰੀਕਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਬਾਲਕਨ|ਬਾਲਕਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਈਪੂ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਤੀਜੇ ਸਹੰਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਹਾਵੀ ਰਹੇ।<ref>{{Cite book|title=The Mycenaean World|url=https://archive.org/details/mycenaeanworld00chad|last=Chadwick|first=John|date=1976|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-29037-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/mycenaeanworld00chad/page/85 85]|ref=harv}}</ref> 323 ਈਪੂ ਵਿੱਚ [[ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਲਨਿਸਟਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref><div> ਬਰਕਰਟ (1972), 6-7 </div></ref> == ਸਿਥੀਅਨ == <br /><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2017)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == ਹਿੰਦੂਮੱਤ == [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ [[ਲੋਕ ਮੱਤ|ਲੋਕ-ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ]] ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ। ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ|ਗੀਤਾ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਪੁਰਾਣ]] ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GCcwJtu_qQQC&pg=PA202|title=Animals and Nature: Cultural Myths, Cultural Realities|last=Rod Preece|publisher=UBC Press|year=2001|isbn=9780774807241|pages=202}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lq70lgRwlRQC&pg=PA260|title=Call to Compassion: Reflections on Animal Advocacy from the World's Religions|publisher=Lantern Books|year=2011|isbn=9781590562819|pages=60|authors=Lisa Kemmerer, Anthony J. Nocella}}</ref><ref name="For the Sake of Humanity">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5Cgo85WlfmgC&pg=PA69|title=For the Sake of Humanity|publisher=BRILL|year=2006|isbn=9004141251|pages=69|authors=Alan Andrew Stephens, Raphael Walden}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OHs386EZkRwC&pg=PA13|title=Understanding World Religions: A Road Map for Justice and Peace|date=January 2007|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780742550551|pages=13|authors=David Whitten Smith, Elizabeth Geraldine Bur}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Immolation_Sacrifice,_Mouh_Boli,_Durga_Puja.jpg|thumb|ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ ਕੱਟੇ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਾ ਰਵਾਜ਼ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਿ ਘੱਟ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India|last=Christopher John Fuller|publisher=Princeton University Press|year=2004|isbn=0-691-12048-X|page=141|author-link=Chris Fuller (academic)}}</ref>]] ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬਲੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਹਿਸਾਸੁਰ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਦੇ ਹਿੰਸਕ ਬਦਲੇ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="fuller83">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India|last=Christopher John Fuller|publisher=Princeton University Press|year=2004|isbn=0-691-12048-X|pages=46, 83–85|author-link=Chris Fuller (academic)}}</ref> ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਫੁਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਉੜੀਸਾ<ref>{{Cite journal|last=Hardenberg|first=Roland|date=2000|title=Visnu's Sleep, Mahisa's Attack, Durga's Victory: Concepts of Royalty in a Sacrificial Drama|url=http://www.krepublishers.com/02-Journals/JSS/JSS-04-0-000-000-2000-Web/JSS-04-04-227-2000-Abst-PDF/JSS-04-04-261-276-2000.pdf|journal=Journal of Social Science|volume=4|issue=4|page=267|access-date=29 September 2015}}</ref> ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੌਰਾਨ ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਘੱਟ ਹੀ ਕਿਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਲਾਵਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀ ਪਧਰ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="fuller83" /> ਕੁਝ ਸ਼ਕਤਾ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ,ਮਹਿਸਾਸੁਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।{{sfn|Hillary Rodrigues|2003|pp=277-278}}{{sfn|June McDaniel|2004|pp=204-205}} {{refn|In these cases, Shaktism devotees consider animal sacrifice distasteful, practice alternate means of expressing devotion while respecting the views of others in their tradition.<ref>{{cite book|author1=Ira Katznelson|author2=Gareth Stedman Jones|title=Religion and the Political Imagination|url=https://books.google.com/books?id=pWYXdLW00UsC |year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-49317-8|page=343}}</ref> A statue of ''[[asura]]'' demon made of flour, or equivalent, is immolated and smeared with vermilion to remember the blood that had necessarily been spilled during the war.{{sfn|Hillary Rodrigues|2003|pp=277-278}}{{sfn|June McDaniel|2004|pp=204-205}} Other substitutes include a vegetal or sweet dish considered equivalent to the animal.<ref>{{cite book|author=Rachel Fell McDermott|title=Revelry, Rivalry, and Longing for the Goddesses of Bengal: The Fortunes of Hindu Festivals|url=https://books.google.com/books?id=ggBeH_lmUu8C |year=2011|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-12919-0|pages=204–205}}</ref>|group=note}} [[ਰਾਜਸਥਾਨ|ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ]] ਰਾਜਪੂਤ [[ਨਰਾਤੇ|ਨਵਰਾਤਰੀ]] ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਲਦੇਵੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=7HLrPYOe38gC|title=The goddesses' henchmen gender in Indian hero worship|last=Harlan|first=Lindsey|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195154269|location=Oxford [u.a.]|pages=45 with footnote 55, 58–59|access-date=14 October 2016}}</ref><ref name="Goat sacrifice to Shilamata">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=sQJzTr4c-g4C|title=Is the Goddess a Feminist?: the Politics of South Asian Goddesses,|last=Hiltebeitel|first=Alf|last2=Erndl|first2=Kathleen M.|date=2000|publisher=Sheffield Academic Press|isbn=9780814736197|location=Sheffield, England|page=77|author-link=Alf Hiltebeitel}}</ref> ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਟਰੋਕ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਮਰਦਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦੀ ਰੀਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=7HLrPYOe38gC|title=Religion and Rajput Women|last=Harlan|first=Lindsey|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=0-520-07339-8|location=Berkeley, California|pages=61, 88}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਪੂਤ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ''ਕੁਲਦੇਵੀ'' ਇੱਕ ਯੋਧਾ-ਪਤੀਵਰਤਾ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਦੰਦਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ-ਮੁਸਲਿਮ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=7HLrPYOe38gC|title=Religion and Rajput Women|last=Harlan|first=Lindsey|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=0-520-07339-8|location=Berkeley, California|pages=107–108}}</ref> ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਵਾਰਾਣਸੀ|ਬਨਾਰਸ ਦੇ]] ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੇਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=onyaEhwhJBUC|title=Ritual Worship of the Great Goddess: The Liturgy of the Durga Puja with interpretation|last=Rodrigues|first=Hillary|date=2003|publisher=State University of New York Press|isbn=07914-5399-5|location=Albany, New York, USA|page=215|access-date=26 October 2015}}</ref> <nowiki></br></nowiki> [[ਅਸਾਮ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਭਾਰਤ ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜਿਥੇ [[ਬੱਕਰੀ|ਬੱਕਰੀਆਂ]], [[ਕੁੱਕੜ|ਮੁਰਗੇ]] ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ [[ਮੱਝ|ਮੱਝਾਂ]] ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਕਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਹਮ|ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ]] ਮਦੀਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਂਡੂ ਮੰਦਰ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://epaper.timesofindia.com/Daily/skins/TOI/navigator.asp?Daily=TOICH&login=default Times of India, Chennai Edition, 4 May 2008]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=February 2014}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Gadgil|first=M|last2=VD Vartak|year=1975|title=Sacred Groves of India|url=http://repository.ias.ac.in/64199/1/14-pub.pdf|journal=Journal of the Bombay Natural History|volume=72|issue=2|page=314|access-date=2019-01-25|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720093006/http://repository.ias.ac.in/64199/1/14-pub.pdf|url-status=dead}}</ref> ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾ [[ਗੜੀਮਾਈ ਤਿਉਹਾਰ]] ਦੌਰਾਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ''ਵੱਡੇ ਪਧਰ'' [[ਗੜੀਮਾਈ ਤਿਉਹਾਰ|ਤੇ ਹੁੰਦੀ]] ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ 250,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/nov/24/hindu-sacrifice-gadhimai-festival-nepal|title=Hindu sacrifice of 250,000 animals begins &#124; World news &#124; guardian.co.uk|last=Olivia Lang in Bariyapur|date=2009-11-24|access-date=2012-08-13|publisher=Guardian|location=London}}</ref> ਅਤੇ 50 ਲੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਤਿਓਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/11/24/nepal.animal.sacrifice/index.html|title=Ritual animal slaughter begins in Nepal - CNN.com|date=2009-11-24|access-date=2012-08-13|publisher=Edition.cnn.com|archive-date=2015-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150107171059/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/11/24/nepal.animal.sacrifice/index.html|url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਬਲੀ ਦੀ ਰਸਮ ਸਥਾਨਕ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜਾਨਵਰ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬੱਕਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਅਕਸਰ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੀਲੇ ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC&pg=PA41&dq=animal+sacrifice+in+hinduism&hl=en&sa=X&ei=XZ17VMLWCYPluQTa3YHwAw&ved=0CBsQ6AEwAA|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|last=James G. Lochtefeld|publisher=[[Rosen Publishing|The Rosen Publishing Group]]|year=2002|isbn=9780823931798|page=41}}</ref> ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ''ਕੰਧੇਨ ਬੁਢੀ'' ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਬੋਧ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਤਮਾਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ, ''ਅਸੂ'' (ਸਤੰਬਰ-ਅਕਤੂਬਰ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਉਸ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ''ਯਾਤਰਾ'' / ''ਜਾਤਰਾ'' (ਤਿਉਹਾਰ) ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੇਵਤੇ ਅੱਗੇ ਬੱਕਕੇ ਅਤੇ ਮੁਰਗੇ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ''ਕੰਧੇਨ ਬੁਢੀ'' ''ਯਾਤਰਾ'' ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ''ਘੁਸੁਰੀ ਪੂਜਾ ਹੈ''। ''ਘੁਸੁਰੀ'' ਦਾ ਭਾਵ ਇੱਕ ਸੂਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।''ਕੰਧੇਨ ਬੁਢੀ'' ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਕਾਲਾਹਾਂਡੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਮੋਹੰਗੀਰੀ ਜੀਪੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਠੇਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2009/September/engpdf/20-24.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318073208/http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2009/September/engpdf/20-24.pdf|archive-date=2012-03-18|dead-url=no|access-date=2015-02-18}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="A complete citation is needed (January 2015)">ਪੂਰੀ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ਬਾਲੀ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਤਾਬੂ ਰਾਹ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ [[ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਕੁੱਕੜ-ਯੁੱਧ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੱਕੜ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਕੁੱਕੜ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>Bali Today: Love and social life By Jean Couteau, Jean Couteau et al - p.129 {{Cite web|url=https://books.google.com/books?id%3Dxn2ljrOw0IwC%26pg%3DPA129%26dq%3DTabuh+Rah%26hl%3Den%26sa%3DX%26ei%3DprXDT8yEMYLs8wS5tdG7Cw%26ved%3D0CFYQ6AEwBg#v=onepage&q=Tabuh%20Rah&f=false|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527172921/https://books.google.com/books?id=xn2ljrOw0IwC&pg=PA129&dq=Tabuh+Rah&hl=en&sa=X&ei=prXDT8yEMYLs8wS5tdG7Cw&ved=0CFYQ6AEwBg|archive-date=2016-05-27|dead-url=no|access-date=2015-09-04}}</ref> ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਹੂ ਡੋਲ੍ਹਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ ਵਜੋਂ ਲੜਾਈਆਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰਸਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਵਿਤਰ ''ਲੋਂਤਾਰ ਦੇ'' ਖਰੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>Indonesia Handbook, 3rd, Joshua Eliot, Liz Capaldi, & Jane Bickersteth, (Footprint - Travel Guides) 2001 p.450 {{Cite web|url=https://www.amazon.com/Indonesia-Handbook-3rd-Footprint-Travel/dp/1900949512#reader_1900949512|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315122401/http://www.amazon.com/Indonesia-Handbook-3rd-Footprint-Travel/dp/1900949512|archive-date=2016-03-15|dead-url=no|access-date=2012-05-05}}</ref> == ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Sacrificial_horsepit_linzi_2010_06_06.jpg|thumb|ਕਿਊ ਦੇ ਡਿਊਕ ਜਿੰਗ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ, 5 ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ., ਚੀਨ]] [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ-ਮੱਤ]] ਅਤੇ [[ਤਾਓਵਾਦ]] ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ;<ref>[http://a.bonze.cn/wlsjwz/ygbj/271.htm 办丧事或祭祀祖先可以杀生吗] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331092215/http://a.bonze.cn/wlsjwz/ygbj/271.htm|date=March 31, 2012}}</ref><ref>[http://www.gzcyg.com/cygarticle.aspx?menuid=1334&tab=tab_News&tabid=19863 齋醮略談] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306132041/http://www.gzcyg.com/cygarticle.aspx?menuid=1334&tab=tab_News&tabid=19863|date=March 6, 2016}}</ref><ref>[http://www.daoist.org/culture/history/culture_history_005.htm 符籙齋醮] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422221750/http://www.daoist.org/culture/history/culture_history_005.htm|date=April 22, 2010}}</ref> ਕੁਝ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਰਗ, ਸੂਰ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਤਾਓਵਾਦ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੇ ਅਕੀਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.lamchun.com/web-borrow.htm|title=林真-馬年運程, 馬年運氣書,風水、掌相、看相、八字、命理、算命|publisher=|access-date=2019-01-25|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429043956/http://www.lamchun.com/web-borrow.htm|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.kaifook.com.hk/special/sp005.htm 衣紙2] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313113038/http://www.kaifook.com.hk/special/sp005.htm|date=March 13, 2012}}</ref><ref>[http://www.twtaoism.net/php/4-6show.php?teaching_id=83 道教拜神用品] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705030815/http://www.twtaoism.net/php/4-6show.php?teaching_id=83|date=July 5, 2007}}</ref> [[ਕਾਓਸੀਅੰਗ|ਕਾਓਸਯੁੰਗ]], [[ਤਾਈਵਾਨ|ਤਾਇਵਾਨ ਵਿਚ]] ਤਾਓ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://bbs3.nsysu.edu.tw/txtVersion/boards/maev91/M.1070835450.A.html|title=中山大學 West BBS-西子灣站 / 分類佈告 / maev91 / 高雄地名知多少|publisher=|access-date=2019-01-25|archive-date=2011-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812064824/http://bbs3.nsysu.edu.tw/txtVersion/boards/maev91/M.1070835450.A.html|dead-url=yes}}</ref> ਜਪਾਨ ਵਿਚ, ਈਓਮੈਂਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਰਿਛ ਬਲੀ ਸੀ ਜੋ [[ਆਇਨੂ ਲੋਕ|ਐਨੂ ਲੋਕਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ।<ref><div> ਯੂਟਗਾਵਾ, ਹੀਰੋਸ਼ੀ. " [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.691.5505&rep=rep1&type=pdf ਐੱਨੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ" ਭੇਜਣ-ਵਾਪਸ "ਰੀਟ] ." ਜੂਜੀ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਰਿਲਿਜਿਅਸ ਸਟੱਡੀਜ਼ (1992): 255-270. </div></ref> == ਹਵਾਲੇ == aallvah0x22yvq9tnuaucfvwnc4gm5s 0 115008 847334 728878 2026-09-24T02:27:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847334 wikitext text/x-wiki [[ਕੇਰਲਾ]] ਵਿੱਚ [[ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਵਿਚਾਲੇ ਬਾਲ [[ਵਿਆਹ]] ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ 14 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਕਲਿਆਣ ਵਿਭਾਗ (ਕੇਰਲ ਦੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ (ਯੂਡੀਐਫ)) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਸਰਕੂਲਰ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਮਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/underage-marriage-among-muslims-in-kerala-ignites-debate/1177466/1 |title=Underage marriage among Muslims in Kerala ignites debate - Indian Express |publisher=Archive.indianexpress.com |date=2013-10-03 |accessdate=2014-06-10}}</ref><ref>{{cite web|author=Ananthakrishnan G. |url=http://www.telegraphindia.com/1130624/jsp/nation/story_17041236.jsp#.U5bf3HZ79NQ |title=Child marriage row in Kerala |publisher=Telegraphindia.com |date=2013-06-24 |accessdate=2014-06-10}}</ref> ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਾਲ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਇੱਕ ਸੋਧ ਦੇ ਬਾਅਦ, 28 ਜੂਨ 2013 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਨੌਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਉਮਰ-ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ (ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ) ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/news/article/Marriage-Age-Row-CPIM-Says-IUML-Behind-Move/811169 |title=Marriage Age Row: CPI(M) Says IUML Behind Move |publisher=Outlookindia.com |date= |accessdate=2014-06-12 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714143907/http://www.outlookindia.com/news/article/Marriage-Age-Row-CPIM-Says-IUML-Behind-Move/811169 |url-status=dead}}</ref> ==ਪਿਛੋਕੜ== ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਆਈਯੂਐਮਐਲ) ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਐਕਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਸਲਿਮ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਟੈਗਰੇਟਿਡ ਚਾਈਲਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਕੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ 2012 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਮਲਪੁਰਾੱਮ ਵਿੱਚ 13 ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ 3,400 ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹੋਏ, 2,800 ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ। 2008 ਵਿਚ, ਬਾਲ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ 4,955 ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 4,249 ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਰਕੂਲਰ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ==ਉਦਾਹਰਨਾਂ== ਇੱਕ 28 ਸਾਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (ਯੂਏਈ) ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ, ਜਸਮ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਅਬਦੁੱਲਹੱਡ, ਨੇ 13 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਮਾਲਪੁਰਾੱਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਇੱਕ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|author=Special Correspondent |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/muslim-groups-oppose-ban-on-child-marriage/article5155367.ece |title=Muslim groups oppose ban on child marriage |publisher=The Hindu |date=2013-09-22 |accessdate=2014-06-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Muslim-organizations-in-Kerala-root-for-under-18-marriage/articleshow/22873559.cms |title=Muslim organizations in Kerala root for under-18 marriage - The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=2013-09-22 |accessdate=2014-06-12}}</ref> ਉਸਨੇ ਦੋ ਹਫਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ. ਇੱਕ ਤੀਹਰੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲ ਵਿਆਹਾਂ 'ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਨੂਰ ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੁਕਵਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/child-marriage-indian-union-muslim-league-kerala-underage-marriages/1/287096.html |title=Legalising underage marriage is Indian Union Muslim League's new ploy to gain political mileage in Kerala: NATION - India Today |publisher=Indiatoday.intoday.in |date= |accessdate=2014-06-10}}</ref> ==ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ== ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਮਰ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/SFI-organises-protest-meetings/2013/09/25/article1802553.ece |title=SFI organises protest meetings |publisher=The New Indian Express |date= |accessdate=2014-06-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094702/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/SFI-organises-protest-meetings/2013/09/25/article1802553.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sfi-call-on-marriage-age-of-girls/article5162808.ece |title=SFI call on marriage age of girls |publisher=The Hindu |date=2013-09-24 |accessdate=2014-06-12}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} pd8h1nzyagf9nkx7660rq2uqymkinr2 0 116394 847317 710639 2026-09-24T01:18:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847317 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=ਫ੍ਰੈਂਕ ਰਿਬਰੀ|fullname=ਫ੍ਰੈਂਕ ਹੈਨਰੀ ਪਿਅਰੇ ਰਿਬੈਰੀ<ref name="FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players">{{Cite news | title=FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players | url=http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf | publisher=FIFA | page=5 | date=7 December 2013 | accessdate=7 December 2013 | archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181224185413/http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf | dead-url=yes }}</ref>|image=Franck Ribery 2019 (cropped).jpg|birth_date={{birth date and age|1983|4|7|df=y}}|birth_place=ਬੂਗਲੌਨ-ਸੁਰ-ਮੇਰ, ਫਰਾਂਸ|height=1.70 ਮੀਟਰ<ref name="profile_fcbayern" />|position=ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਜਾਂ ਵਿੰਗਰ}} '''ਫ੍ਰੈਂਕ ਹੈਨਰੀ ਪੀਅਰੇ ਰਿਬੈਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Franck Henry Pierre Ribéry'''; ਜਨਮ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1983) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ, ਜੋ ਸੀਰੀਜ਼ ਏ ਕਲੱਬ ਫਿਓਰਨਟੀਨਾ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿੰਗਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਤਰਜੀਹੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਭਾਵੇਂ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵੀ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਫਤਾਰ, ਊਰਜਾ, ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="profile_fcbayern">{{Cite web |title=Franck Ribéry |url=http://www.fcbayern.de/en/teams/first-team/franck-ribery/index.php |access-date=4 June 2015 |publisher=fcbayern.de}}</ref> ਰਿਬੈਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਤੇਜ਼, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡ੍ਰਿਬਲਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਗੇਂਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੈ।<ref name="ribéry_espn">{{Cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/42968/franck-ribery?cc=5901|title=Franck Ribéry ESPN Profile|access-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231131038/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/42968/franck-ribery?cc=5901|archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2010|dead-url=yes|publisher=ESPN}}</ref> ਬੇਅਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫ੍ਰੈਂਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਦਿੱਗਜ, [[ਜ਼ਿਨੇਦਨ ਜ਼ਿਦਾਨ|ਜ਼ੀਨੇਡੀਨ ਜ਼ਿਡਾਨ]], ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਿਬੈਰੀ ਨੂੰ "ਫ੍ਰੈਂਚ ਫੁਟਬਾਲ ਦਾ ਗਹਿਣਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.bundesliga.de/en/liga/news/2007/index.php?f=81320.php|title=A Ferrari in the Bayern shirt|date=27 November 2007|access-date=10 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425041552/http://www.bundesliga.de/en/liga/news/2007/index.php?f=81320.php|archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010|publisher=Bundesliga.de|url-status=dead}}</ref> ਰਿਬੈਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1989 ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਗ੍ਰਹਿ ਕਸਬੇ ਕੋਂਟੀ ਬੁਊਲੌਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਲੀਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਕਲੱਬ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰੰਤੂ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦਿਆਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਲੱਬ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 1999 ਵਿੱਚ, ਰਿਬੈਰੀ ਯੂਐਸ ਬੋਲੌਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਖੇਡਿਆ। ਦੋ ਹੋਰ ਕਲੱਬਾਂ (ਅਲਾਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਸਟ) ਨਾਲ ਸ਼ੌਕੀਆ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਦੋ ਹੋਰ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2004 ਵਿਚ, ਰਿਬੈਰੀ ਨੇ ਲੀਗ 1 ਕਲੱਬ ਮੈਟਜ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਬੁਰੀ ਜਨਵਰੀ 2005 ਵਿਚ ਗਲਾਟਸਾਰਾਏ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤੁਰਕੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਤੁਰਕੀ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਗਲਾਟਾਸਾਰਾਏ ਵਿਖੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮਾਰਸੈਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਬੈਰੀ ਨੇ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨ ਬਿਤਾਏ, ਮਾਰਸੇਲੈਇਸ ਨੂੰ ਬੈਕ-ਟੂ-ਬੈਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਕੂਪ ਡੀ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਰਿਬਰੀ ਜਰਮਨ ਕਲੱਬ [[ਬੇਅਰਨ ਮਿਊਨਿਖ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਬੇਅਰਨ ਮਿਊਨਿਖ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਲੱਬ-ਰਿਕਾਰਡ ਫੀਸ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਾਏਰਨ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਨੌ ਬੰਡਸਲੀਗਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ (ਇੱਕ ਬੰਡਸਲੀਗਾ ਰਿਕਾਰਡ), ਛੇ ਡੀਐਫਬੀ-ਪੋਕਲ, ਇੱਕ ਯੂਈਐਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੀਫਾ ਕਲੱਬ ਵਰਲਡ ਕੱਪ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਡਬਲਜ਼ ਅਤੇ ਇਕ ਤਿਕੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿਚ 24 ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਰਕਮ ਹੈ। ਕਲੱਬ ਦੇ 2012–13 ਦੇ ਤਗੜੇ ਜੇਤੂ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਾਏਰਨ ਲਈ ਉਸਦਾ ਫਾਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਓਨਲ ਮੇਸੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੋ ਰੋਨਾਲਡੋ ਦੇ ਨਾਲ 2013 ਦੇ ਫੀਫਾ ਬੈਲਨ ਡੀ ਓਰ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਸ਼ਾਰਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਿਬੇਰੀ ਨੇ ਬਾਯਰਨ ਵਿਖੇ ਕਲੱਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ 24 ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਬਾਯਰਨ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਜਾਦੂ ਦੌਰਾਨ, ਰਿਬੂਰੀ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਵਿੰਗਰ ਅਰਜਨ ਰੋਬੇਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਚੰਗੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੋਬਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਯਰਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੀ ਟੀਮ ਫਿਓਰਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੋਬੇਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/arjen-robben-franck-ribery-exclusive-interview-bayern-munich-robbery-4524|title=Bayern Munich's Arjen Robben and Franck Ribery: An exclusive double interview with 'Robbery'|access-date=16 July 2019|agency=Bundesliga.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dw.com/en/opinion-the-magic-of-robbery-will-be-impossible-to-recreate/a-48610277|title=Opinion: The magic of 'Robbery' will be impossible to recreate|last=Thorogood|first=James|date=5 May 2019|access-date=16 July 2019|agency=Deutsche Welle}}</ref> 2006 ਅਤੇ 2014 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਿਬਰੀ ਨੇ 81 ਵਾਰ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਰਿਬੈਰੀ ਨੇ ਦੋ ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ (2006, 2010) ਅਤੇ ਦੋ ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ (2008, 2012) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2006 ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2006 ਦੇ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿਚ ਰਿਬੈਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ ਸਪੇਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰਿਬੂਰੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਦੋਨੋਂ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੀ ਯੂਈਐਫਏ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਯੰਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="UEFA Best 2012">{{Cite web |date=29 August 2013 |title=Franck Ribéry wins UEFA Best Player in Europe Award 2012/13 |url=http://www.uefa.com/uefa/mediaservices/mediareleases/newsid=1987722.html |access-date=30 August 2013 |publisher=UEFA |archive-date=1 ਸਤੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901212920/http://www.uefa.com/uefa/mediaservices/mediareleases/newsid=1987722.html |url-status=dead}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਰਿਬੈਰੀ ਨੇ ਯੂਈਐਫਏ ਦੇ ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਰ ਇਨ ਯੂਰਪ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। 2013 ਵਿਚ, ਉਹ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=20 December 2013 |title=The 100 best footballers in the world 2013 – interactive |url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2013/dec/100-greatest-footballers-2013 |access-date=24 December 2013 |website=The Guardian}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> kpp57zih20izqnqj1ioehc37hxl5soq 0 116590 847282 818873 2026-09-23T22:27:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847282 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਪ੍ਰਤਾਪ ਭਾਨੂ ਮਹਿਤਾ | image = Pratap Mehta at the India Economic Summit 2009 cropped.jpg | image_size = | caption = Mehta speaking at the [[World Economic Forum]]'s India Economic Summit 2009 | birth_date = 1967 | birth_place = | workplaces = ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ | death_date = | death_place = | Religion = ਜੈਨ | residence = [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | field = [[Political Science]] | work_institution = [[Centre for Policy Research]] | alma_mater = [[St John's College, Oxford]]<br>[[Princeton University]] | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = | prizes = | footnotes = }} '''ਪ੍ਰਤਾਪ ਭਾਨੂ ਮਹਿਤਾ''' (ਜਨਮ 1967) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਆਧਾਰਤ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/2010/06/01133052/Swaminathan-Anu-Aga-among-new.html|title=Swaminathan, Anu Aga among new NAC faces|date=1 June 2010|website=LiveMint}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੁਲਾਈ 2017 ਤੋਂ ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Education/qGStfIK8i81MhiKAU8Dv6L/Pratap-Bhanu-Mehta-quits-CPR-to-join-Ashoka-University-as-v.html|title=Pratap Bhanu Mehta to leave CPR, join Ashoka University as vice chancellor|website=Live Mint|access-date=2019-04-14|archive-date=2019-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414005751/https://www.livemint.com/Education/qGStfIK8i81MhiKAU8Dv6L/Pratap-Bhanu-Mehta-quits-CPR-to-join-Ashoka-University-as-v.html|url-status=dead}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸੋਚਵਾਨ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/special-report/21725099-three-score-and-ten-years-after-their-acrimonious-split-india-and-pakistan-remain|title=Why India and Pakistan hate each other|last=Max Rodenbeck|date=22 July 2017|work=[[The Economist]]|access-date=26 July 2017|author-link=Max Rodenbeck}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਜਨਮ [[ਰਾਜਸਥਾਨ|ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ]] [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/the-tyranny-of-identity-by-decree/289384|title=Tyranny of identity by decree|access-date=2019-04-14|archive-date=2019-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414005746/https://www.outlookindia.com/magazine/story/the-tyranny-of-identity-by-decree/289384|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਦੇ ਸੇਂਟ ਐਡਵਰਡਸ ਸਕੂਲ ਅਤੇ [[ਜੈਪੁਰ|ਜੈਪੁਰ ਦੇ]] ਸੈਂਟ ਜੇਵੀਰਸ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/eduindia/docs/edu_issue-02_vol-03_february_2012/40|title=Eastward Bound|last=|first=|date=1 February 2012|website=Face to Face magazine|access-date=18 January 2018|archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414005747/https://issuu.com/eduindia/docs/edu_issue-02_vol-03_february_2012/40|url-status=dead}}</ref> ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਨ`ਜ਼ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਪੀ.ਈ.ਈ.) ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਈ ਸਿੱਖਿਆ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਐਨਵਾਈਯੂ.]] ਸਕੂਲ ਆਫ ਲਾਅ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਖੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਗਵਰਨੈਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-pratap-bhanu-mehta-112022100057_1.html|title=Lunch with BS: Pratap Bhanu Mehta|date=20 January 2013|website=Business Standard}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਿਆਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ-ਕਨਵੀਨਰ, ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਲਿੰਗਦਾਹ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਕਈ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਗਲੋਬਲ ਗਵਰਨੈਂਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਵਾਈਸ-ਚੇਅਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਨ ਆਈ ਪੀ ਐੱਫ ਪੀ, ਐਨਸੀਏਈਆਰ ਅਤੇ ਐਨਆਈਆਈਡੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਨ ਪੋਲੀਟਿਕਲ ਸਾਇੰਸ ਰਿਵਿਊ ਅਤੇ ਜਰਨਲ ਆਫ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nujs.edu/news/pratap-bhanu-mehta.pdf|title=Pratap Bhanu Mehta|website=NUJS India|access-date=27 December 2018|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920175521/http://www.nujs.edu/news/pratap-bhanu-mehta.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2010 ਲਈ ਮੈਲਕਮ ਅਡੀਸੇਸ਼ੀਆ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/ldquoPolitics-of-social-justice-at-deep-impasserdquo/article15712461.ece|title=“Politics of social justice at deep impasse”|date=23 November 2010|website=The Hindu}}</ref> ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਬੰਧਾਂ) ਲਈ ਇਨਫੋਸਿਸ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2011/pratap-bhanu-mehta.asp|title=Infosys Prize Laureates|website=Infosys Science Foundation|access-date=27 December 2018}}</ref> ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਥਿਊਰੀ, ਬੌਧਿਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ,<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/supreme-court-verdict-on-triple-talaq-small-step-no-giant-leap-4808945/|title=Small step, no giant leap|date=23 August 2017|website=Indian Express}}</ref> ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/lingayat-leap-of-faith-demand-for-religious-minority-status-4871688/|title=Lingayat leap of faith|date=3 October 2017|website=Indian Express}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਲੇਖ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੈਫਰੈਂਸ ਜ਼ੌਰਨਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਸੰਪਾਦਿਤ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਕੰਮ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ ਦੀ ਐਨਲਾਇਟਨਮੈਂਟ ਬਾਰੇ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://catalog.princeton.edu/catalog/891924|title=The natural career of the imagination: themes in Adam Smith's moral and political philosophy / Pratap Bhanu Mehta|website=Princeton University Library Catalog|access-date=27 December 2018}}</ref> ਮਹਿਤਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਦਾ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲਮ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ਲ ਟਾਈਮਜ਼, ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਤੇ [[ਦ ਹਿੰਦੂ]] ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਨ ਪੋਲੀਟਿਕਲ ਸਾਇੰਸ ਰਿਵਿਊ ਅਤੇ ਜਰਨਲ ਆਫ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਗਲੋਬਲ ਅਫ਼ੇਰਜ਼ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਤੇ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/scholar-pratap-bhanu-mehta-is-new-ashoka-university-v-c-4641049/|title=Scholar Pratap Bhanu Mehta is new Ashoka University V-C|date=5 May 2017|website=Indian Express}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੇਹਤਾ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਗਿਆਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/dear-prime-minister/4916/|title=Dear Prime Minister|date=22 May 2006|website=Indian Express}}</ref> ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ 2016 ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਿਆਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੇਚੈਨੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/education/saying-no-cronyism-pratap-bhanu-mehtas-letter-resignation-nmml|title='Political Pressure' Bad for Academics: Pratap Bhanu Mehta's Resignation Letter from NMML|date=14 August 2016|website=TheWire.in}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 39nuccnsr436bjhxa3580uedysxul9b 0 117111 847447 477417 2026-09-24T09:43:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847447 wikitext text/x-wiki '''ਮੋਫ਼ੀਦਾ ਅਹਿਮਦ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ [[ਅਸਾਮ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਦ ਮਹਿਲਾ ਸਦੱਸ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਦੱਸ ਵੀ ਬਣੀ ਸੀ।<ref name=":0"/> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਜੋਰਹਾਟ ਟਾਊਨ ਵਿਚ ਐਮਡੀ. ਬਰੂਆ ਅਲੀ ਕੋਲ ਨਵੰਬਰ 1921 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0"/> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅਸਾਮੀ ਜਰਨਲਜ਼ 'ਚ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ''ਬਿਸਵਦੀਪ-'' ''ਬਾਪਾੂਜੀ'' ਅਤੇ ''ਭਾਰਤਰ -ਨਹਿਰੂ'' ਸ਼ਮਲ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਜੋਰਹਾਟ (1946-1949) ਵਿਖੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ, ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸਮਰੱਥਾ (14-7-55 ਤੋਂ 19-1-57) ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਬੱਚਤ ਸਕੀਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/1110.htm|title=Members Bioprofile|website=164.100.47.194|access-date=2017-07-29}}</ref> ਉਹ 1956 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1956 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਗੋਲਾਘਾਟ ਵਿਖੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਕਨਵੀਨਰ ਵੀ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਕਲਿਆਣ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਮਿਤੀ (ਅਕਤੂਬਰ 1, 1951 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1953) ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਤੇਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=":0" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 11 ਦਸੰਬਰ 1940 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਅਸਾਨੁਦਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਪੜ੍ਹਨਾ (ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ)|ਪੜ੍ਹਨਾ]], [[ਬੁਣਾਈ]], ਸਿਲਾਈ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਪਸੰਦ ਸੀ।<ref name=":0"/> 17 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ 88 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/begum-mofida-ahmed-assams-first-woman-mp-dies/536198|title=Begum Mofida Ahmed, Assam's first woman MP, dies|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=2017-07-29|archive-date=2017-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729175238/https://www.outlookindia.com/newswire/story/begum-mofida-ahmed-assams-first-woman-mp-dies/536198|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] gpsxmme9x8vgayv8zfvl502c40r5ig9 0 117553 847102 532619 2026-09-23T12:07:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847102 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੈਜ਼ਮੂਨ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1969|2|10}} | birthname = ਨਿਕੋਲਸ ਦਿਉਨ ਕਰੇਟਨ | birth_place = ਸੇਨ ਡਿਏਗੋ, [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਯੂ.ਐਸ. | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਪ੍ਰ੍ਫ਼ੋਰਮਰ | years_active = 1984-ਹੁਣ }} '''ਜੈਜ਼ਮੂਨ ''' (ਜਨਮ 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 1969) ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਤੇ ਨਾਇਟਕਲੱਬ ਪ੍ਰ੍ਫ਼ੋਰਮਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ [[ਲੋਸ ਐਂਜਲਸ]] ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ '''ਨਿਕੋਲਸ ਦਿਉਨ ਕਰੇਟਨ''' ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/jazzmun-crayton-trans-activist-actress-to-be-honored_b_59ea5cc6e4b034105edd4e72|title=Jazzmun Crayton, Trans Activist & Actress, to be Honored Tonight|last=Vincent|first=Addison Rose|last2=|first2=|date=2017-10-21|website=HuffPost|language=en|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2019-05-22|last3=|first3=|last4=|first4=}}</ref> ==ਚੋਣੀਦਾ ਫ਼ਿਲਮ ਰਜ਼ੀਊਮ== * Dreamgirls (film) (2006) - [[Studio 54]] Drag Queen * Wristcutters (film) A Love Story (2006) - Transvestite * The 40-Year-Old Virgin (2005) - Prostitute * Hellbent (2004) - Black Pepper * Punks (2000) - Chris/Crystal * Blast from the Past (1999) - Hooker * The Big Brass Ring (1999) - Little John John ==ਚੋਣੀਦਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰਜ਼ੀਊਮ== * Big Shots (TV series) - Dontrelle * Desperate Housewives - Transgender woman * CSI: Crime Scene Investigation - Mercedes * CSI: NY]] - Bambi * Nip/Tuck - Transgender Man * The John Larroquette Show - Pat/Patrick Drag Queen * The Shield]] - Frank Gilmore * Union Square (TV series) - Drag Queen Doorman * NYPD Blue - Peaches * Roseanne (TV series) - Diana Ross * ER (TV series) - Drag Queen * The Cleaner (TV series) - Tanya * The Closer (TV series) - Nancy * The Wayans Bros - Albert/Alberta Transvestite * Sons of Anarchy- Transgender Drug Dealer * Gilmore Girls 2nd Season ep. 3 - Janet Jackson * When We Rise - Bobbi Jean Baker ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *{{IMDb name|id=0419807|name=Jazzmun}} *[https://web.archive.org/web/20061218225515/http://www.jazzmun.com/ Official Site] *[https://www.imdb.com/title/tt0466771/trailers-screenplay-X33233-10-2 Clip of Jazzmun's scene in Puff, Puff, Pass] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] 6yqhb6bfvlnhxp7ajttkv7ih6x1b2y3 0 117728 847343 743450 2026-09-24T02:54:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847343 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਬੀ. ਜਯਾਸ਼੍ਰੀ | image = B Jayashree during a shoot of Ishtakamya.jpg | caption = 2015 'ਚ ਜਯਾਸ਼੍ਰੀ ''[[ਇਸ਼ਤਕਮਇਆ]]'' ਫ਼ਿਲਮ ਕਰਦਿਆਂ | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1950|06|09|df=yes}} | birth_place = ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | office = ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ (ਨਾਮਜ਼ਦ) | termstart = 22 ਮਾਰਚ 2010 | termend = 21 ਮਾਰਚ 2016 | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = *ਅਦਾਕਾਰ *ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ *ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ }} '''ਬੀ ਜੈਸ਼੍ਰੀ''' (ਜਨਮ 9 ਜੂਨ 1950) ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਥੀਏਟਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਪੰਦਨਾ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1976 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=19 August 2005 |title=Folk theatre festival by Spandana |url=http://www.hindu.com/fr/2005/08/19/stories/2005081902740100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060525042533/http://www.hindu.com/fr/2005/08/19/stories/2005081902740100.htm |archive-date=25 May 2006 |access-date=2014-02-10}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 June 2015 |title=Four-day theatre festival in honour of Jayashree |url=http://www.deccanherald.com/content/76794/four-day-theatre-festival-honour.html |access-date=2014-02-10}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਚ ਸਦਨ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="pib4">{{cite press release|title=Padma Awards Announced|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|date=25 January 2013|accessdate=25 January 2013}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਗੁੱਬੀ ਵੀਰਾਨਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁੱਬੀ ਵੀਰਾਨਾ ਨਾਟਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="toi13">{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-27/news-interviews/36564391_1_theatre-personality-b-v-karanth-padmashree|title=B Jayashree gets the Padmashree|date=27 January 2013|publisher=The Times of India|access-date=2014-02-10|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://archive.today/20140210063903/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-27/news-interviews/36564391_1_theatre-personality-b-v-karanth-padmashree|dead-url=yes}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਵੀ. ਮਲਥੰਮਾ ਕੋਲ ਜਨਮੀ ਸੀ ਜੋ ਗੁੱਬੀ ਵੀਰਾਨਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ]],<ref name="rajya">{{Cite web|url=http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2131|title=Detailed Profile - Smt. B. Jayashree - Members of Parliament (Rajya Sabha)|publisher=Government: National Portal of India|access-date=2014-02-10}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 1973 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ,<ref name="rajya"/> ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ [[ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?202714|title=Profile: "I Was Recognised For My Genius"|date=18 December 1996|publisher=The Outlook|access-date=13 ਜੂਨ 2019|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222212756/http://www.outlookindia.com/article.aspx?202714|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/festive-scene/article878408.ece|title=Festive scene|last=Rajan|first=Anjana|date=10 November 2010|access-date=2014-02-10}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ ਵੀ ਕਰੰਥ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ''ਨਾਗਮੰਡਲ'' (1997), ''ਦੇਵੀਰੀ'' (1999) ਅਤੇ ''ਕੇਅਰ ਆਫ ਫੁੱਪਾਥ'' (2006) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="toi13"/><ref>{{IMDb name|5755558}}</ref> ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਥੀਏਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਰੰਗੇਆਨਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083153010300.htm|title=‘Aha!’ to entertain children in Mysore|date=31 August 2009|access-date=2014-02-10|archive-date=2009-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090905054244/http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083153010300.htm|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵੀ, ਗਾਇਤਰੀ, [[ਜਯਾ ਪ੍ਰਦਾ]], ਅੰਬਿਕਾ, ਸੁਮੁਲਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ, ''ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਿਥੀਯਾ ਹੁਡੂਗੀ'' ਲਈ ਹਿੱਟ ਨੰਬਰ "ਕਾਰ ਕਾਰ" ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="toi13"/> 1996 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ, ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਨਮਾਨ, ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|title=SNA: List of Akademi Awardees|publisher=[[Sangeet Natak Akademi]]Official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|archive-date=2016-03-31|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://164.100.47.5/Newmembers/since1952.aspx|title=Nominated Members Since 1952|publisher=Rajya Sabha|access-date=2014-02-10}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡੀ. ਲਿਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2009/03/07/stories/2009030754530500.htm|title=Ask government to build world-class theatres: Jayashree|date=7 March 2009|access-date=2014-02-10|archive-date=2009-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090312013622/http://www.hindu.com/2009/03/07/stories/2009030754530500.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਨੇ ਕੇ. ਅਨੰਦ ਰਾਜੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ।<ref name="rajya"/> == ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == === ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ === * ''Emme Thammanna''(1966) * ''Bhale Adrushtavo Adrushta''(1971) * ''Devaru Kotta Vara'' (1976) * ''Jeevana Chakra'' (1985) * ''Ee Bandha Anubandha'' (1987) * ''Sundara Swapnagalu'' (1987) * ''Kotreshi Kanasu'' (1994) * ''Nagamandala'' (1997) * ''Deveeri'' (1999) * "kadamba"(2003) * ''Durgi'' (2004) * ''Care of Footpath'' (2006) * ''Ee Preethi Yeke Bhoomi Melide'' (2007) * ''Banada Neralu'' (2009) * ''Ishtakamya'' (2016) * ''Kiragoorina Gayyaligalu'' (2016) * ''Maasthi Gudi'' (2017) === ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ === {| class="wikitable sortable" !Film !Dubbed for |- |''Babruvahana'' |Kanchana |- |''Sose Tanda Soubhagya'' |Vijaya Lalitha |- |''Sanaadi Appanna'' |[[ਜਯਾ ਪ੍ਰਦਾ|Jaya Prada]] |- |''Parasangada Gendethimma'' |Reeta Anchan |- |''Huliya Haalina Mevu'' |[[ਜਯਾ ਪ੍ਰਦਾ|Jaya Prada]] |- |''Ravichandra'' |Sumalatha |- |''Vasanta Geetha'' |Gayathri |- |''Guru Shishyaru'' |Jayamalini |- |''Havina Hede'' |Sulakshana |- |''Haalu Jenu'' |Madhavi |- |''Chalisuva Modagalu'' |Ambika |- |''Kaviratna Kalidasa'' |[[ਜਯਾ ਪ੍ਰਦਾ|Jaya Prada]] |- |''Eradu Nakshatragalu'' |Ambika |- |''Chakravyuha'' |Ambika |- |''Mooru Janma'' |Ambika |- |''Ade Kannu'' |Gayathri |- |''Jwaalamukhi'' |Gayathri |- |''Bhagyada Lakshmi Baramma'' |Madhavi |- |''Anuraga Aralithu'' |Madhavi |- |''Samyuktha'' |Roopadevi |- |''Shruthi Seridaaga'' |Madhavi |- |''Shabdavedhi'' |[[ਜਯਾ ਪ੍ਰਦਾ|Jaya Prada]] |} === ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ === * ''Naga Devathe'' (2000) - Haalundu Hoge * ''Kothigalu Saar Kothigalu''(2001) - Bondana Dummina * ''Durgi'' (2004) - Bilthave Nodeega * ''Nanna Preethiya Hudugi''(2001) - Car Car * ''Preethi Prema Pranaya'' (2003) - Kabbina Jalle * ''Bhagawan'' (2004) - Gopalappa * ''Jogi'' (2005) - Chikku Bukku Rail * ''Mata'' (2006) - Thandaa Thaayee * ''Maathaad Maathaadu Mallige'' (2007) - Baaro Nam Therige == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20140110220103/http://spandanatheaters.com/ ਸਪੰਡਾਨਾ ਥੀਏਟਰ, ਵੈਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]] dp6dlyyp2lskt9jk5md5ldf06cdvsp0 0 117984 847442 808868 2026-09-24T09:35:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847442 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਮੋਨਾ ਚੰਦਰਵਤੀ ਗੁਪਤਾ|image=|imagesize=|caption=|birth_date=20 ਅਕਤੂਬਰ 1896|birth_place=[[ਯਾੰਗੋਨ]], ਮਿਆਂਮਾਰ|death_date=30 ਦਸੰਬਰ 1984|death_place=ਭਾਰਤ|restingplace=|restingplacecoordinates=|othername=|occupation=ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ, ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ|yearsactive=|known for=ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ |spouse=|domesticpartner=|children=|parents=|website=|awards=[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<br>[[ਕੈਸਰ-ਏ-ਹਿੰਦ ਮੈਡਲ]]}} '''ਮੋਨਾ ਚੰਦਰਵਤੀ ਗੁਪਤਾ''' (1896 - 1984) ਇੱਕ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਜਨਮੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ''ਨਾਰੀ ਸੇਵਾ ਸੰਮਤੀ'' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ]] ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://narisewasamiti.com/about-us-our-work.html|title=Nari Sewa Samiti|date=2015|publisher=Nari Sewa Samiti|access-date=7 May 2015|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305134045/http://narisewasamiti.com/about-us-our-work.html|dead-url=yes}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਗੁਪਤਾ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1896 ਨੂੰ ਰੰਗੂਨ, ਅਜੋਕੇ ਯਾਂਗੋਨ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ [[ਯਾਂਗੋਨ]] ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਡਾਇਸਸੇਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fnarishikshaniketanpgcollege.com%2Fabout.htm&name=Mona+Gupta&showads=1&lc=en-us&lg=en&rg=pl&rip=ae|title=Yasni|date=2015|publisher=Yasni|access-date=7 May 2015|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329062835/http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fnarishikshaniketanpgcollege.com%2Fabout.htm&name=Mona+Gupta&showads=1&lc=en-us&lg=en&rg=pl&rip=ae|dead-url=yes}}</ref> ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ, [[ਲਖਨਊ]] ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਰਿਵਿਊ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Yasni" /> ਗੁਪਤਾ ਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਜ਼''ਨਾਨਾ ਪਾਰਕ ਲੀਗ'' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1936 ਵਿਚ ''ਵਿਮੈਨਸ ਸੋਸ਼ਲ ਸਰਵਿਸ ਲੀਗ'' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="NSN">{{Cite web|url=http://www.narishikshaniketanpgcollege.com/edu_philosophy.htm|title=NSN|date=2015|publisher=NSN|access-date=7 May 2015|archive-date=1 ਮਾਰਚ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301182940/http://narishikshaniketanpgcollege.com/edu_philosophy.htm|dead-url=yes}}</ref> ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ''ਮਹਿਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ'' ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1947 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕੈਡਮੀ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਸੇਵਾ ਲੀਗ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾਰੀ ''ਸੇਵਾ ਸੰਮਤੀ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ'' ਗਿਆ।<ref name="NSN" /> ਸੰਸਥਾ ਹੁਣ ਚਾਰ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰਾਂ, ਤਿੰਨ ਮਹਿਲਾ ਕਲਿਆਣ ਕੇਂਦਰਾਂ, ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਨਤ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="Nari Sewa Samiti">{{Cite web|url=http://narisewasamiti.com/about-us-our-work.html|title=Nari Sewa Samiti|date=2015|publisher=Nari Sewa Samiti|access-date=7 May 2015|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305134045/http://narisewasamiti.com/about-us-our-work.html|url-status=dead}}</ref> ਗੁਪਤਾ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿਧਾਨਿਕ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1939 ਅਤੇ 1940 ਵਿਚ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Yasni">{{Cite web|url=http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fnarishikshaniketanpgcollege.com%2Fabout.htm&name=Mona+Gupta&showads=1&lc=en-us&lg=en&rg=pl&rip=ae|title=Yasni|date=2015|publisher=Yasni|access-date=7 May 2015|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329062835/http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fnarishikshaniketanpgcollege.com%2Fabout.htm&name=Mona+Gupta&showads=1&lc=en-us&lg=en&rg=pl&rip=ae|url-status=dead}}</ref> 1939 'ਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ]] ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਕਾਇਸਰ-ਏ-ਹਿੰਦ ਮੈਡਲ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ,<ref name="Yasni"/> ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ1965 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਚੌਥੇ ਉੱਚਤਮ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Padma Shri">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Shri|date=2015|publisher=Padma Shri|access-date=11 November 2014|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] * [[ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] {{Div col end}} {{portal|India}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1896]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] h6wguzs1hljewn2wp04xx7fpm8m1ygz 0 118430 847353 753130 2026-09-24T03:35:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847353 wikitext text/x-wiki {{ਆਧਾਰ}} {{Infobox settlement | name = ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ | native_name = {{native name|ca|Illes Balears}}{{ref|a|1}}<br>{{native name|es|Islas Baleares}} | other_name = | settlement_type = [[ਸਪੇਨ ਦੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਮੂਹ|ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਮੂਹ]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of the Balearic Islands.svg | flag_size = 125px | flag_alt = ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਮੂਹ ਦਾ ਝੰਡਾ | image_shield = Coat of Arms of Balearic Islands.svg | shield_size = 90px | shield_alt = ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ ਦਾ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ਼ | motto = | anthem = [[ਲਾ ਬਾਲਾਂਗੁਆਰਾ]] <!-- maps and coordinates --> | image_map = [[File:Islas Baleares in Spain (including Canarias).svg|275px|Map of the Balearic Islands]] | mapsize = | map_alt = | map_caption = ਸਪੇਨ ਦੀ ਵਿੱਚ ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|39|30|N|3|00|E|region:ES-IB_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = <!-- location --> | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਸਪੇਨ]] | seat_type =ਰਾਜਧਾਨੀ | seat = [[ਪਾਲਮਾ ਦੇ ਮੈਲੋਰਕਾ]] | government_type = [[ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]] ਵਿੱਚ [[ਸਪੁਰਦ ਸਰਕਾਰ]] <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = | governing_body = Govern de les Illes Balears | leader_party = [[ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] | leader_title = [[ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | leader_name = [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਨਾ ਅਰਮਨਗੋਲ]] | area_footnotes = <!-- area --> | area_total_km2 = 4992 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_rank = [[ਖੇਤਰਫਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਪੇਨੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|17ਵਾਂ]] (ਸਪੇਨ ਦਾ 1.0%) <!-- population --> | population_footnotes = | population_total = 1,107,220 | population_as_of = 2016 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Pop. rank | population_blank1 = [[ਆਬਾਦੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਪੇਨੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|14ਵਾਂ]] (ਸਪੇਨ ਦਾ 2.3%) | population_note = | population_demonym = ਬੈਲੇਆਰਿਕ<br/> ''ਬੈਲੇਰ'' (m/f) <!-- time zone(s) --> | timezone = [[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਂ|ਸੀ.ਈ.ਟੀ.]] | utc_offset = +1 | timezone1_DST = [[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀ ਗਰਮੀ ਸਮਾਂ|ਸੀ.ਐਸ.ਈ.ਟੀ.]] | utc_offset1_DST = +2 <!-- legislature --> | postal_code_type = [[ਆਈ.ਐਸ.ਓ. 3166-2:ਈ.ਐਸ.|ਆਈ.ਐਸ.ਓ. 3166-2]] | postal_code = ES-IB | area_code_type = [[ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ|ਏਰੀਆ ਕੋਡ]] | area_code = +34 971 | blank_name_sec1 = [[ਦਫ਼ਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ]] | blank_info_sec1 = [[ਕਾਤਾਲਾਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਕਾਤਾਲਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]] | blank1_name_sec1 = [[ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ]] | blank1_info_sec1 = 1 ਮਾਰਚ1982<br/>1 ਮਾਰਚ 2007 <!-- legislature --> | blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ | blank1_info_sec2 = [[ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ|ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ]] | blank2_name_sec2 = [[ਡਿਪਟੀਆਂ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ (ਸਪੇਨ)|ਕਾਂਗਰਸ]] | blank2_info_sec2 = 8 ਡਿਪਟੀ (350 ਵਿੱਚੋਂ) | blank3_name_sec2 = [[ਸਪੇਨੀ ਸੈਨੇਟ|ਸੈਨੇਟ]] | blank3_info_sec2 = 7 ਸੈਨੇਟ (266 ਵਿੱਚੋਂ) | website = {{URL|http://www.caib.es/}} | footnotes = 1.{{note|a}} ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦਾ ਦਫ਼ਤਰੀ ਨਾਮ [[ਕਾਤਾਲਾਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਕਾਤਾਲਾਨ]] ਦੇ ਵਿੱਚ '''''Illes Balears''''' ਹੈ। }} '''ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਸਮੂਹ''' ({{IPAc-en|uk|ˌ|b|æ|l|i|ˈ|ær|ɪ|k|,_|b|ə|ˈ|l|ɪər|ɪ|k}}, {{IPAc-en|us|ˌ|b|æ|l|i|ˈ|ær|ɪ|k|,_|ˌ|b|ɑː|l|-}};<ref> {{cite book|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|url=https://archive.org/details/longmanpronuncia0000unse|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=978-1-4058-8118-0}}</ref><ref>{{cite book|last=Roach|first=Peter|year=2011|title=Cambridge English Pronouncing Dictionary|edition=18th|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-15253-2}}</ref> {{lang-ca|Illes Balears}}, {{IPA-ca|ˈiʎəz bələˈas|pron}}; {{Lang-es|Islas Baleares}},<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=1986/19091&codmap=|title=Ley 3/1986, de 19 de abril, de normalización linguística|publisher=Boe.es|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022125150/http://boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=1986%2F19091&codmap=|archive-date=22 October 2007|dead-url=yes|access-date=2012-07-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=1997/09019|title=Ley 13/1997, de 25 de abril, por la que pasa a denominarse oficialmente Illes Balears la Provincia de Baleares|publisher=Boe.es|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022125155/http://boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=1997%2F09019|archive-date=22 October 2007|dead-url=yes|access-date=2012-07-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=2007/4233&codmap=|title=Ley Orgánica 1/2007, de 28 de febrero, de reforma del Estatuto de Autonomía de las Illes Balears|date=|publisher=Boe.es|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022125200/http://boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=2007%2F4233&codmap=|archive-date=22 October 2007|dead-url=yes|access-date=2012-07-07}}</ref><ref>In isolation, these words are pronounced <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[[Help:IPA/Spanish|[ˈizlas]]]</span> and <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[[Help:IPA/Spanish|[baleˈaɾes]]]</span>.</ref> ਪੱਛਮੀ [[ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ|ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ [[ਸਪੇਨ]] ਦਾ ਦੀਪਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ [[ਇਬੇਰੀਆਈ ਟਾਪੂਨੁਮਾ|ਇਬੇਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ [[ਮੈਲੋਰਕਾ]], [[ਮੈਨੋਰਕਾ]], [[ਇਬੀਸਾ|ਇਬੀਜ਼ਾ]] ਅਤੇ [[ਫੋਰਮੈਂਟੇਰਾ]] ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਡੇ ਦੀਪਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਦੀਪ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕੈਬਰੇਰਾ]], [[ਡ੍ਰੈਗਨੇਰਾ]] ਅਤੇ [[ਐਸਪਾਲਮਾਦੋਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ [[ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰੀ ਜਲਵਾਯੂ|ਜਲਵਾਯੂ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰੀ]] ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਬੀਸਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ|ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ]] ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਡੀਜੇ]] ਆਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/video/big-night-out-ibiza-clive-martin-229|title=The Party Island of Ibiza|website=www.vice.com|access-date=2019-07-09|archive-date=2016-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013105715/http://www.vice.com/video/big-night-out-ibiza-clive-martin-229|url-status=dead}}</ref> ਟਾਪੂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸਪੇਨ ਦੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਲੱਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਦੀਪਸਮੂਹ ਸਪੇਨ ਦੇ ਇੱਕ [[ਸਪੇਨ ਦੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਮੂਹ|ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਮੂਹ]] ਦੇ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਪਾਲਮਾ ਡੇ ਮੈਲੋਰਕਾ]] ਹੈ। 2007 ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ ਸਪੇਨ ਦੀ ''ਕੌਮੀਅਤ'' ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>Estatut d'Autonomia de les Illes Balears, Llei Orgànica 1/2007, article 1r</ref> ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ [[ਕਾਤਾਲਾਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੈਟਲਨ]] ਅਤੇ [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੈਨਿਸ਼]] ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਸੂਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਮੂਹ]] 69ljo83jifhf3feuar27woe8jjxaees 0 119390 847189 845808 2026-09-23T17:10:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847189 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਟੀਵੀ|show_name=ਦਾ ਸਪਰੈਨੋਸ|image=Sopranos titlescreen.png|genre=ਅਪਰਾਧਿਕ ਡਰਾਮਾ|creator=ਡੇਵਿਡ ਚੇਜ਼|writer={{plain list | * ਡੇਵਿਡ ਚੇਜ਼ (30 ਐਪੀਸੋਡ) * ਟੇਰੇਂਸ ਵਿੰਟਰ (25) * ਰੌਬਿਨ ਗ੍ਰੀਨ (22) * ਮਿਸ਼ੇਲ ਬਰਗੇਸ (22) * ਮੈਥਿਊ ਵੀਨਰ (12) }}|starring={{plain list | * ਜੇਮਜ਼ ਗੈਂਡੋਲਫਿਨੀ * ਲੋਰੇਨ ਬ੍ਰੈਕੋ * ਐਡੀ ਫਾਲਕੋ * ਮਾਈਕਲ ਇੰਪੀਰੀਓਲੀ * ਡੋਮਿਨਿਕ ਚੀਨੀਸ * ਸਟੀਵਨ ਵੈਨ ਜ਼ੈਂਡਟ * ਟੋਨੀ ਸਿਰੀਕੋ * ਰਾਬਰਟ ਆਈਲਰ * ਜੈਮੀ-ਲਿਨ ਸਿਗਲਰ <!-- Partial list by consensus on talk page. Please DO NOT ADD to this list. --> }}|opentheme="ਵੋਕ ਅੱਪ ਦਿਸ ਮੋਰਨਿੰਗ (ਚੋਜ਼ਨ ਵੰਨ ਮਿਕ੍ਸ)" ਬਾਏ [[ਅਲਬਾਮਾ 3]]|endtheme=ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਓਂਨ ਦਾ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋਜ਼|country=ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ|language=ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|num_seasons=6|num_episodes=86|list_episodes=ਦਾ ਸੋਪਰੈਨੋਸ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|executive_producer={{plain list | * ਡੇਵਿਡ ਚੇਜ਼ * ਬ੍ਰੈਡ ਗ੍ਰੇ * ਰੌਬਿਨ ਗ੍ਰੀਨ * ਮਿਸ਼ੇਲ ਬਰਗੇਸ * ਆਇਲੀਨ ਐਸ ਲੈਂਡ੍ਰੈਸ * ਟੇਰੇਂਸ ਵਿੰਟਰ * ਮੈਥਿਊ ਵੀਨਰ }}|location=ਨਿਊ ਜਰਸੀ<br />ਸਿਲਵਰਕੱਪ ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ|editor={{plain list | * ਸਿਡਨੀ ਵੋਲਂਨਸਕਾਈ (33 ਐਪੀਸੋਡ) * ਵਿਲੀਅਮ ਬੀ. ਸਟਿਚ (28 ਐਪੀਸੋਡ) * ਕੋਨਰਡ ਐਮ. ਗੋੰਜ਼ਾਲੇਜ (20 ਐਪੀਸੋਡ) }}|cinematography={{plain list | * ਫਿਲ ਅਬ੍ਰਾਹਮ (47 ਐਪੀਸੋਡ) * ਅਲਿਕ ਸਾਖਾਰੋਵ (38 ਐਪੀਸੋਡ) }}|camera=[[ਸਿੰਗਲ ਕੈਮਰਾ ਸੈੱਟਅੱਪ]]<ref>{{cite book |last1=O'Donnell |first1=Victoria |title=Television Criticism |date=2016 |publisher=SAGE Publications |isbn=9781483377698 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=gXtZDwAAQBAJ&pg=PT92 |accessdate=January 2, 2019 |language=en}}</ref>|runtime=ਲਗਭਗ 50 ਮਿੰਟ|company={{plain list | * ਚੇਜ਼ ਫ਼ਿਲਮਸ * ਬਰੈਡ ਗਰੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨਸ * HBO ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ }}|network=[[HBO]]|picture_format=[[480i]] ([[Aspect ratio|16:9]] SDTV (ਅਸਲ ਪ੍ਰਸਾਰਣ)<br />[[1080p]] [[16:9]] ([[ਬਲੂ-ਰੇ]])|audio_format={{plain list | * ਸਟੀਰੀਓ * ਡੋਲਬੀ ਡਿਜੀਟਲ 5.1 }}|first_aired={{start date|1999|1|10}}|last_aired={{end date|2007|6|10}}|website=http://www.hbo.com/the-sopranos}} '''"ਦਾ ਸਪਰੈਨੋਸ"''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: '''The Sopranos''') ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਅਧਾਰਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਡਰਾਮਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਚੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ [[ਟੋਨੀ ਸੋਪਰੈਨੋ]] ([[ਜੇਮਜ਼ ਗੈਂਡੋਲਫਿਨੀ]]) ਨਾਮ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਟਲੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਗੈਂਗਸਟਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧਕ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਲੀਡਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜੈਨੀਫਰ ਮੈਲਫੀ (ਲੋਰੈਨ ਬ੍ਰੈਕੋ) ਦੁਆਰਾ ਥੈਰੇਪੀ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਟੋਨੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ, ਮਾਫੀਆ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਕਾਰਮੇਲਾ (ਐਡੀ ਫਾਲਕੋ) ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਦੂਰ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਮੋਲਟੀਸੰਤੀ (ਮਾਈਕਲ ਇੰਪੀਰੋਲੀ) ਹੈ। ਪਾਇਲਟ ਐਪੀਸੋਡ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 10 ਜਨਵਰੀ, 1999 ਨੂੰ [[ਐੱਚ.ਬੀ.ਓ.|ਐਚ.ਬੀ.ਓ.]] ਵੱਲੋਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ 10 ਸੀਜ਼ਨ, 2007 ਤੱਕ ਕੁੱਲ 86 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ 6 ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਚੱਲਿਆ। ਬਰਾਡਕਾਸਟ ਸਿੰਡੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਯੂ.ਐਸ. ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/05/09/arts/television/09sopr.html|title=Sopranos Undergoes Cosmetic Surgery for Basic Cable|last=Steinberg|first=Jacques|date=May 9, 2006|work=The New York Times|access-date=December 6, 2013}}</ref> ਸੋਪਰੈਨੋਜ਼ ਐਚ.ਬੀ.ਓ, ਚੇਜ਼ ਫਿਲਮਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਡ ਗ੍ਰੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰਕੱਪ ਸਟੂਡੀਓ ਤੇ ਅਤੇ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਡੇਵਿਡ ਚੇਜ਼, ਬ੍ਰੈਡ ਗ੍ਰੇ, ਰੌਬਿਨ ਗ੍ਰੀਨ, ਮਿਸ਼ੇਲ ਬਰਗੇਸ, ਆਈਲੇਨ ਐਸ ਲੈਂਡਰੇਸ, ਟੇਰੇਂਸ ਵਿੰਟਰ ਅਤੇ ਮੈਥਿਊ ਵੀਨਰ ਰਹੇ ਸਨ। "ਦਾ ਸੋਪਰੈਨੋਸ" ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="top50">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/tvandradioblog/2010/jan/12/guardian-50-television-dramas|title=The Guardian's top 50 television dramas of all time|last=Lusher|first=Tim|date=January 12, 2010|work=The Guardian|access-date=May 31, 2012}}</ref><ref name="newyork">{{Cite news|url=https://nypost.com/2008/04/27/the-35-best-shows-on-tv-ever/|title=THE 35 BEST SHOWS ON TV–EVER|last=Rorke|first=Robert|date=April 27, 2008|work=New York Post|access-date=May 31, 2012}}</ref><ref name="huffington">{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/bill-mann/tv-critics-call-here-are_b_391101.html|title=Bill Mann: TV Critic's Call: Here Are The Decade's 10 Best Series|last=Mann|first=Bill|date=December 14, 2009|work=The Huffington Post|access-date=May 31, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.slantmagazine.com/house/2008/03/david-vs-david-vs-david-or-which-is-the-greatest-tv-drama-ever-simons-the-wire-milchs-deadwood-or-chases-the-sopranos/|title=David vs. David vs. David; or Which Is the Greatest TV Drama Ever, Simon's The Wire, Milch's Deadwood, or Chase's The Sopranos?|last=Johnston, Andrew|last2=Sepinwall, Alan|date=March 5, 2008|website=Slant Magazine|access-date=March 31, 2014}}</ref><ref name="rollingstone">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/tv/lists/100-greatest-tv-shows-of-all-time-w439520/the-sopranos-w439641|title=100 Greatest TV Shows of All Time|last=Sheffield|first=Rob|date=September 21, 2016|website=Rolling Stone|access-date=September 22, 2016|archive-date=ਸਤੰਬਰ 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923092816/http://www.rollingstone.com/tv/lists/100-greatest-tv-shows-of-all-time-w439520/the-sopranos-w439641|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਲੜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪਿਬੋਡੀ ਅਵਾਰਡ, 21 [[ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਅਤੇ ਪੰਜ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ|ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ]]। ਇਹ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਪੈਰੋਡੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਪਰ ਕਿਤਾਬਾਂ,<ref name="books">{{Cite web|url=http://store.hbo.com/family/index.jsp?categoryId=1901329&cp=1885646|title=The Sopranos books at HBO Store|publisher=[[HBO]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070913062214/http://store.hbo.com/family/index.jsp?categoryId=1901329&cp=1885646|archive-date=September 13, 2007|access-date=September 22, 2007}}</ref> ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ,<ref name="roadtorespect">{{Cite web|url=http://ign.com/games/the-sopranos-road-to-respect/ps2-826381|title=The Sopranos: Road to Respect at IGN|website=IGN|access-date=September 22, 2007}}</ref> ਸਾਊਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="merch">{{Cite web|url=http://store.hbo.com/the-sopranos/index.php?v=hbo_shows_the-sopranos&nvbar=Top+Navigation:Shows:The+Sopranos|title=HBO Store – The Sopranos|publisher=[[HBO]]|access-date=September 22, 2007|archive-date=ਜੁਲਾਈ 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706074727/http://store.hbo.com/the-sopranos/index.php?v=hbo_shows_the-sopranos&nvbar=Top+Navigation:Shows:The+Sopranos|url-status=dead}}</ref> ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਮਲੇ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਹਨਾ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="madmen">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/magazine/22madmen-t.html?_r=2&hp&oref=slogin&oref=slogin|title='Mad Men' Has Its Moment|last=Witchel|first=Alex|date=June 22, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=September 4, 2010}}</ref><ref name="boardwalk">{{Cite news|url=http://www.hitfix.com/blogs/whats-alan-watching/posts/interview-boardwalk-empire-creator-terence-winter|title=Interview: 'Boardwalk Empire' creator Terence Winter|last=Sepinwall|first=Alan|date=September 9, 2010|work=HitFix|access-date=September 18, 2010|archive-date=ਸਤੰਬਰ 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100912163329/http://www.hitfix.com/blogs/whats-alan-watching/posts/interview-boardwalk-empire-creator-terence-winter|url-status=dead}}</ref><ref name="whereare1">{{Cite news|url=http://www.boston.com/ae/tv/gallery/thesopranosrevisited/|title=The Sopranos: Where are they now?|last=Adams|first=Taylor|date=June 1, 2009|work=[[The Boston Globe]]|access-date=September 4, 2010|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171628/http://www.boston.com/ae/tv/gallery/thesopranosrevisited/|url-status=dead}}</ref><ref name="whereare2">{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/sopranos-toplist-1.5616|title=The Sopranos: Where are they now?|date=March 23, 2009|work=[[Daily News (New York)|The Daily News]]|access-date=September 4, 2010|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215431/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/sopranos-toplist-1.5616|dead-url=yes}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਰਾਈਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਆਫ਼ ਅਮੈਰਿਕਾ ਨੇ "ਦਿ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋਸ" ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ-ਲਿਖਤ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ,<ref>{{Cite magazine|date=June 2, 2013|title='101 Best Written TV Series Of All Time' From WGA/TV Guide: Complete List|url=http://www.deadline.com/2013/06/wgas-101-best-written-tv-series-of-all-time-complete-list/|magazine=Deadline.com|access-date=July 15, 2013}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੀਵੀ ਗਾਈਡ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="2013 TV Guide Great">{{Cite journal|last=Fretts|first=Bruce|last2=Roush|first2=Matt|date=December 23, 2013|title=TV Guide Magazine's 60 Best Series of All Time|url=http://www.tvguide.com/News/TV-Guide-Magazine-60-Best-Series-1074962.aspx|journal=TV Guide|access-date=December 23, 2013}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਲੜੀਵਾਰ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ।<ref name="rollingstone" /> ਮਾਰਚ 2018 ਵਿਚ, 'ਨਿਊ ਲਾਈਨ ਸਿਨੇਮਾ' ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਦਾ ਸੋਪਰਾਨੋਸ" ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਖਰੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ''ਦਾ ਮੈਨੀ ਸੈਂਟਸ ਆਫ਼ ਨੇਵਾਰਕ'' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ, ਇਹ ਡੇਵਿਡ ਚੇਜ਼ ਅਤੇ ਲਾਰੈਂਸ ਕੋਨੇਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਏਲੇਨ ਟੇਲਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="prequel">{{Cite web|url=http://deadline.com/2018/03/david-chase-the-sopranos-prequel-movie-the-many-saints-of-newark-new-line-1202319202/|title=David Chase Revives 'The Sopranos' With New Line Prequel Movie 'The Many Saints Of Newark'|last=Fleming Jr.|first=Mike|date=March 8, 2018|website=Deadline|access-date=March 8, 2018}}</ref><ref name="McNary">{{Cite web|url=https://variety.com/2018/film/news/sopranos-prequel-movie-alan-taylor-directing-1202865087/|title='Sopranos' Prequel Movie Taps Director Alan Taylor|last=McNary|first=Dave|date=July 3, 2018|website=Variety|access-date=July 4, 2018}}</ref> == ਐਪੀਸੋਡ == {| class="wikitable" |+"ਦਾ ਸਪਰੈਨੋਸ" ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ !ਸੀਜ਼ਨ !ਐਪੀਸੋਡ !ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸਾਰਣ !ਅਖੀਰਲਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ |- |1 |13 |ਜਨਵਰੀ 10, 1999 |ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 1999 |- |2 |13 |ਜਨਵਰੀ 16, 2000 |ਅਪ੍ਰੈਲ 9, 2000 |- |3 |13 |ਮਾਰਚ 4, 2001 |ਮਈ 20, 2001 |- |4 |13 |ਸਤੰਬਰ 15, 2002 |ਦਸੰਬਰ 8, 2002 |- |5 |13 |ਮਾਰਚ 7, 2004 |ਜੂਨ 6, 2004 |- |6 |21 |ਮਾਰਚ 12, 2006 |ਜੂਨ 10, 2007 |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ]] bia24iuabxwh1x1wlekc48960dsxizv 0 119422 847309 582844 2026-09-24T00:56:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847309 wikitext text/x-wiki '''ਫਿਲੌਰ ਕਿਲ੍ਹਾ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: '''Phillaur Fort''') ਜਾਂ '''ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: '''Maharaja Ranjit Singh Fort''') [[ਫਿਲੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="R1">{{Cite web|url=http://punjabtourism.gov.in/Punjab.html#/attraction/101/phillaur-fort|title=Punjab Tourism|last=|first=|date=|website=|publisher=[[Tourism in Punjab, India]], [[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811034901/http://punjabtourism.gov.in/Punjab.html#/attraction/101/phillaur-fort|archive-date=2020-08-11|dead-url=yes|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/amarinder-opposes-handing-over-phillaur-fort-to-asi/702911|title=Amarinder Opposes Handing Over Phillaur Fort to ASI|website=outlookindia.com|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=2019-08-19|archive-date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819153836/https://www.outlookindia.com/newswire/story/amarinder-opposes-handing-over-phillaur-fort-to-asi/702911|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/cops-won-t-give-up-phillaur-fort-without-a-legal-fight/716805/|title=Cops won’t give up Phillaur Fort without a legal fight|last=Harpreet Bajwa|date=27 November 2010|website=archive.indianexpress.com|publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ|ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] (1628-1658) ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇਥੇ ਇੱਕ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਸਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1809 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] (1780– 1839) ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਨੇੜੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ। 1846 [[ਆਲੀਵਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਵਿਚ ਅਲੀਵਾਲ]] ਦੀ [[ਆਲੀਵਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਲੜਾਈ ਵਿਚ]] ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ 1890 ਤਕ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1973 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ 'ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਿਲ੍ਹਾ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1981 ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="R1"/><ref>{{Cite book|title=History, Religion and Culture of India, Volume 1|last=Gajrani|first=S|publisher=Gyan Publishing House|year=2004|isbn=|location=|pages=}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ]] rx83zppm5r0cr7ycny62s4i45fz3ugj 0 119636 847372 600415 2026-09-24T04:55:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847372 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ 2019 | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ | team2_image = Flag of India.svg | team2_name = ਭਾਰਤ | from_date = 3 ਅਗਸਤ | to_date = 3 ਸਤੰਬਰ 2019 | team1_captain = [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] <small>(ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ)</small><br>[[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] <small>(ਟੀ20ਆਈ)</small> | team2_captain = [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] | no_of_tests = 2 | team1_tests_won = | team2_tests_won = | team1_tests_most_runs = | team2_tests_most_runs = | team1_tests_most_wickets = | team2_tests_most_wickets = | player_of_test_series = | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 0 | team2_ODIs_won = 2 | team1_ODIs_most_runs = [[ਈਵਨ ਲੂਇਸ]] (148) | team2_ODIs_most_runs = [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] (234) | team1_ODIs_most_wickets = [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] (3) | team2_ODIs_most_wickets = [[ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਕੁਮਾਰ]] (4)<br>[[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਮੀ]] (4)<br>[[ਖਲੀਲ ਅਹਿਮਦ]] (4) | player_of_ODI_series = [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] (ਭਾਰਤ) | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[ਕਾਈਰਨ ਪੋਲਾਰਡ]] (115) | team2_twenty20s_most_runs = [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] (106) | team1_twenty20s_most_wickets = [[ਲ਼ੈਲਡਨ ਕੌਟਰੈਲ]] (4)<br>[[ਓਸ਼ੇਨ ਥੌਮਸ]] (4) | team2_twenty20s_most_wickets = [[ਨਵਦੀਪ ਸੈਣੀ]] (5) | player_of_twenty20_series = [[ਕਰੁਣਾਲ ਪਾਂਡਿਆ]] (ਭਾਰਤ) }} [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2019 ਦੌਰਾਨ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]], ਤਿੰਨ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਵਨਡੇ) ਅਤੇ ਤਿੰਨ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ -20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚ ਖੇਡੇਗੀ।<ref name="Fixtures">{{Cite web|url=https://pulse-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2018/06/20/6dc2c8d4-e1a5-4dec-94b4-7121fab3cd7f/ICC_Tours.pdf|title=2018 Men's Future Tour Programme|website=International Cricket Council|access-date=23 August 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/26640500/india-tour-west-indies-start-early-august|title=India tour of West Indies to start early August|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 April 2019}}</ref> ਦੌਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਲੋਰਿਡਾ, ਲੌਡਰਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਬਰੌਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਦੋ ਟੀ -20ਆਈ ਮੈਚਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref name="USA">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24451371/west-indies-play-india-florida-2019|title=West Indies to play India in Florida in 2019|website=ESPN Cricinfo|access-date=23 August 2018}}</ref> ਇਹ ਟੈਸਟ ਲੜੀ ਉਦਘਾਟਨੀ [[2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਰਲਡ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ]] ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇਗੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/108463/indias-test-championship-campaign-to-kick-off-in-antigua-and-jamaica|title=India's Test Championship campaign to kick off in Antigua and Jamaica|date=12 June 2019|website=Cricbuzz}}</ref> ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1188577.html|title=Florida to kick off India's full West Indies tour on August 3|website=ESPN Cricinfo|access-date=12 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/india-tour-west-indies-dates-announced-sponsored-myteam11/|title=Dates announced for India tour of West Indies|website=West Indies Cricket|access-date=12 June 2019}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਿਸ ਗੇਲ]] ਨੇ ਵਨਡੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ,<ref name="retire">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/26018428/chris-gayle-retire-odis-world-cup|title=Chris Gayle to retire from ODIs after World Cup|date=17 February 2019|website=ESPN Cricinfo|access-date=27 February 2019}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਸਤੰਬਰ 2014 in ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ।<ref name="Gayle">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27058640/chris-gayle-says-definitely-playing-odis-maybe-test-post-world-cup|title=Gayle says 'definitely' playing ODIs and 'maybe' Test post World Cup|website=ESPN Cricinfo|access-date=26 June 2019}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ, [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਨ ਕੱਪ ਦੇ]] ਦੌਰਾਨ ਗੇਲ ਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਲਈ ਵਨਡੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵੀ। ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਨੇ ਲੜੀ ਲਈ ਵਨਡੇ ਟੀਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ ਗੇਲ ਨੂੰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-announce-odi-squad-myteam11-series-against-india/|title=West Indies announce ODI Squad for series against India|website=Cricket West Indies|access-date=26 July 2019}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ|ਐਮ ਐਸ ਧੋਨੀ]] ਨੇ ਸੈਨਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਸਮਰੱਥਾ ਦਰਸਾਈ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/49055687|title=MS Dhoni: Ex-India captain to serve with army regiment and miss West Indies tour|website=BBC Sport|access-date=21 July 2019}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਹਾਰਦਿਕ ਪਾਂਡਿਆ]] ਨੂੰ ਇਸ ਲੜੀ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1290649|title=Dhoni left out of West Indies tour, Saha makes Test return|website=International Cricket Council|access-date=21 July 2019}}</ref> ਭਾਰਤ ਨੇ ਟੀ 20 ਆਈ ਸੀਰੀਜ਼ 3-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/india-vs-west-indies-3rd-t20i-deepak-chahar-rishabh-pant-star-as-india-blank-west-indies-3-0-876864|title=Deepak Chahar, Rishabh Pant star as India blank West Indies 3–0|website=Cricket Country|access-date=6 August 2019}}</ref> ਦੂਜੇ ਵਨਡੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ ਗੇਲ 300 ਵਨਡੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1302966|title=Top five: The best of Chris Gayle in ODIs|website=International Cricket Council|access-date=12 August 2019}}</ref> ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਲਈ ਇਹ ਉਸਦਾ 297ਵਾਂ ਵਨਡੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਆਈਸੀਸੀ ਵਰਲਡ ਇਲੈਵਨ ਟੀਮ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਨਡੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/article/chris-gayle-300-odis-a-statistical-look-at-windies-legends-career-as-he-reaches-historic-landmark/467025|title=Chris Gayle 300 ODIs: A statistical look at Windies legend's career as he reaches historic landmark|website=Times Now News|access-date=11 August 2019}}</ref> ਇਸੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਗੇਲ ਵਨਡੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਾਇਨ ਲਾਰਾ]] ਦੇ 10,348 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/chirs-gayle-breaks-brian-lara-record-most-runs-odis-west-indies-cricket-vs-india-1579846-2019-08-12|title=Chris Gayle goes past Brian Lara to become leading run-scorer in ODIs for West Indies|website=India Today|access-date=11 August 2019}}</ref> ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ 2-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1311825|title=Kohli’s second consecutive ton gives India series win|website=International Cricket Council|access-date=15 August 2019}}</ref> ==ਟੀਮਾਂ== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !colspan=2|ਟੈਸਟ !colspan=2|ਇੱਕ-ਦਿਨਾ !colspan=2|ਟੀ20ਆਈ |- ! {{cr|WIN}}<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cornwall-announced-test-squad-myteam11-series-against-india/ |title=Cornwall announced in test squad for MyTeam11 sereis against India |work=Cricket West Indies |accessdate=9 August 2019}}</ref> ! {{cr|IND}}<ref name="Ind">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27232600/ms-dhoni-west-indies-tour-hardik-pandya-rested |title=Dhoni opts out of West Indies tour, Hardik rested, Bumrah only for Tests |work=ESPN Cricinfo |accessdate=21 July 2019}}</ref> ! {{cr|WIN}}<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1195806.html |title=West Indies pick Chris Gayle for ODIs against India, leave out Darren Bravo |work=ESPN Cricinfo |accessdate=26 July 2019}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! {{cr|IND}}<ref name="Ind"/> ! {{cr|WIN}}<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27241163/narine-pollard-recalled-t20is-india |title=Narine and Pollard recalled for T20Is against India |work=ESPN Cricinfo |accessdate=23 July 2019}}</ref> ! {{cr|IND}}<ref name="Ind"/> |- style="vertical-align:top" | * [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕ.]]) * [[ਕ੍ਰੇਗ ਬਰੈਥਵੇਟ]] * [[ਡੈਰਨ ਬ੍ਰਾਵੋ]] * [[ਸ਼ਮਾਰਾਹ ਬਰੂਕਸ]] * [[ਜੌਨ ਕੈਂਪਬਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੌਨ ਕੈਂਪਬਲ]] * [[ਰੌਸਟਨ ਚੇਜ਼]] * [[ਰਾਹਕੀਮ ਕੌਰਨਵਾਲ]] * [[ਮੀਗੁਇਲ ਕੰਮਿਸ]] * [[ਸ਼ੇਨ ਡੌਰਿਸ਼]] ([[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਸ਼ੈਨਨ ਗੇਬਰੀਅਲ]] * [[ਸ਼ਿਮਰਨ ਹੈਟਮਾਇਰ]] * [[ਸ਼ੇ ਹੋਪ]] ([[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਕੀਮੋ ਪੌਲ]] * [[ਕੀਮਾਰ ਰੋਚ]] | * [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕ.]]) * [[ਅਜਿੰਕਿਆ ਰਹਾਣੇ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)#ਉਪ-ਕਪਤਾਨ|ਉ.ਕ.]]) * [[ਮਯੰਕ ਅਗਰਵਾਲ]] * [[ਰਵੀਚੰਦਰਨ ਅਸ਼ਵਿਨ]] * [[ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਬੁਮਰਾਹ]] * [[ਰਵਿੰਦਰ ਜਡੇਜਾ]] * [[ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ]] ([[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਚੇਤੇਸ਼ਵਰ ਪੁਜਾਰਾ]] * [[ਕੇ.ਐਲ. ਰਾਹੁਲ]] * [[ਰਿੱਧੀਮਾਨ ਸਾਹਾ]] ([[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਮੀ]] * [[ਇਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ]] * [[ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ]] * [[ਹਨੁਮਾ ਵਿਹਾਰੀ]] * [[ਕੁਲਦੀਪ ਯਾਦਵ]] * [[ਉਮੇਸ਼ ਯਾਦਵ]] | * [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕ.]]) * [[ਫਾਬੀਆਨ ਐਲਨ]] * [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] * [[ਜੌਨ ਕੈਂਪਬਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੌਨ ਕੈਂਪਬਲ]] * [[ਰੌਸਟਨ ਚੇਜ਼]] * [[ਸ਼ੈਲਡਨ ਕੌਟਰੈਲ]] * [[ਕ੍ਰਿਸ ਗੇਲ]] * [[ਸ਼ਿਮਰਨ ਹੈਟਮਾਇਰ]] * [[ਸ਼ੇ ਹੋਪ]] ([[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਈਵਨ ਲੂਇਸ]] * [[ਕੀਮੋ ਪੌਲ]] * [[ਨਿਕੋਲਸ ਪੂਰਨ]] * [[ਕੀਮਾਰ ਰੋਚ]] * [[ਓਸ਼ੇਨ ਥੌਮਸ]] | * [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕ.]]) * [[ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)#ਉਪ-ਕਪਤਾਨ|ਉ.ਕ.]]) * [[ਖਲੀਲ ਅਹਿਮਦ]] * [[ਯੁਜ਼ਵੇਂਦਰ ਚਾਹਲ]] * [[ਸ਼ਿਖਰ ਧਵਨ]] * [[ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ]] * [[ਰਵਿੰਦਰ ਜਡੇਜਾ]] * [[ਕੇਦਾਰ ਜਾਧਵ]] * [[ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਕੁਮਾਰ]] * [[ਮਨੀਸ਼ ਪਾਂਡੇ]] * [[ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ]] ([[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਕੇ.ਐਲ. ਰਾਹੁਲ]] * [[ਨਵਦੀਪ ਸੈਣੀ]] * [[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਮੀ]] * [[ਕੁਲਦੀਪ ਯਾਦਵ]] | * [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕ.]]) * [[ਫਾਬੀਆਨ ਐਲਨ]] * [[ਐਂਥਨੀ ਬ੍ਰੈਂਬਲ]] ([[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਜੌਨ ਕੈਂਪਬਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੌਨ ਕੈਂਪਬਲ]] * [[ਸ਼ੈਲਡਨ ਕੌਟਰੈਲ]] * [[ਸ਼ਿਮਰਨ ਹੈਟਮਾਇਰ]] * [[ਈਵਨ ਲੂਇਸ]] * [[ਜੇਸਨ ਮੁਹੰਮਦ]] * [[ਸੁਨੀਲ ਨਾਰਾਇਣ]] * [[ਕੀਮੋ ਪੌਲ]] * [[ਖੈਰੀ ਪੀਅਰ]] * [[ਕਾਈਰਨ ਪੋਲਾਰਡ]] * [[ਨਿਕੋਲਸ ਪੂਰਨ]] ([[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਰੋਵਮੈਨ ਪਾਵਲ]] * <s>[[ਆਂਦਰੇ ਰਸਲ]]</s> * [[ਓਸ਼ੇਨ ਥੌਮਸ]] | * [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕ.]]) * [[ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)#ਉਪ-ਕਪਤਾਨ|ਉ.ਕ.]]) * [[ਖਲੀਲ ਅਹਿਮਦ]] * [[ਦੀਪਕ ਚਾਹਰ]] * [[ਰਾਹੁਲ ਚਾਹਰ]] * [[ਸ਼ਿਖਰ ਧਵਨ]] * [[ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ]] * [[ਰਵਿੰਦਰ ਜਡੇਜਾ]] * [[ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਕੁਮਾਰ]] * [[ਮਨੀਸ਼ ਪਾਂਡੇ]] * [[ਕਰੁਣਾਲ ਪਾਂਡਿਆ]] * [[ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ]] ([[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਕੇ.ਐਲ. ਰਾਹੁਲ]] * [[ਨਵਦੀਪ ਸੈਣੀ]] * [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸੁੰਦਰ]] |} ==ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ== ===ਪਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ=== {{Single-innings cricket match | date = 3 ਅਗਸਤ 2019 | time = 10:30 | daynight = | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = 95/9 (20 ਓਵਰ) | runs1 = [[ਕਾਈਰਨ ਪੋਲਾਰਡ]] 49 (49) | wickets1 = [[ਨਵਦੀਪ ਸੈਣੀ]] 3/17 (4 ਓਵਰ) | score2 = 98/6 (17.2 ਓਵਰ) | runs2 = [[ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ]] 24 (25) | wickets2 = [[ਸੁਨੀਲ ਨਾਰਾਇਣ]] 2/14 (4 ਓਵਰ) | result = ਭਾਰਤ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188621.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | venue = [[ਸੈਂਟਕਸ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ]] | umpires = [[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬਰੈਥਵੇਟ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) ਅਤੇ [[ਨਾਈਜਲ ਡੂਗਾਈਡ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) | motm = [[ਨਵਦੀਪ ਸੈਣੀ]] (ਭਾਰਤ) | toss = ਭਾਰਤ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | rain = | notes = [[ਨਵਦੀਪ ਸੈਣੀ]] (ਭਾਰਤ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। }} ===ਦੂਜਾ ਟੀ20ਆਈ=== {{Single-innings cricket match | date = 4 ਅਗਸਤ 2019 | time = 10:30 | daynight = | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = 167/5 (20 ਓਵਰ) | runs1 = [[ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ]] 67 (51) | wickets1 = [[ਸ਼ੈਲਡਨ ਕੌਟਰੈਲ]] 2/25 (4 ਓਵਰ) | score2 = 98/4 (15.3 ਓਵਰ) | runs2 = [[ਰੋਵਮੈਨ ਪਾਵਲ]] 54 (34) | wickets2 = [[ਕਰੁਣਾਲ ਪਾਂਡਿਆ]] 2/23 (3.3 ਓਵਰ) | result = ਭਾਰਤ 22 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188622.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | venue = [[ਸੈਂਟਰਲ ਬਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿੱਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ]] | umpires = [[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬਰੈਥਵੇਟ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) ਅਤੇ [[ਨਾਈਜਲ ਡੂਗਾਈਡ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) | motm = [[ਕਰੁਣਾਲ ਪਾਂਡਿਆ]] (ਭਾਰਤ) | toss = ਭਾਰਤ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | rain = ਆਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਨੂੰ 15.3 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 121 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। | notes = }} ===ਤੀਜਾ ਟੀ20ਆਈ=== {{Single-innings cricket match | date = 6 ਅਗਸਤ 2019 | time = 10:30 | daynight = | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = 146/6 (20 ਓਵਰ) | runs1 = [[ਕਾਇਰਨ ਪੋਲਾਰਡ]] 58 (45) | wickets1 = [[ਦੀਪਕ ਚਾਹਰ]] 3/4 (3 ਓਵਰ) | score2 = 150/3 (19.1 ਓਵਰ) | runs2 = [[ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ]] 65[[ਨਾਬਾਦ|*]] (42) | wickets2 = [[ਓਸ਼ੇਨ ਥੌਮਸ]] 2/29 (4 ਓਵਰ) | result = ਭਾਰਤ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188623.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | venue = [[ਪਰੌਵੀਡੈਂਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਗੁਯਾਨਾ]] | umpires = [[ਨਾਈਜਲ ਡੂਗਾਈਡ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) ਅਤੇ [[ਲੈਸਲੀ ਰਾਈਫ਼ਰ (ਅੰਪਾਇਰ)|ਲੈਸਲੀ ਰਾਈਫ਼ਰ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) | motm = [[ਦੀਪਕ ਚਾਹਰ]] (ਭਾਰਤ) | toss = ਭਾਰਤ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | rain = | notes = [[ਰਾਹੁਲ ਚਾਹਰ]] (ਭਾਰਤ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। }} ==ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ== ===ਪਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ=== {{Single-innings cricket match | date = 8 ਅਗਸਤ 2019 | time = 09:30 | daynight = | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = 54/1 (13 ਓਵਰ) | runs1 = [[ਈਵਨ ਲੂਇਸ]] 40[[ਨਾਬਾਦ|*]] (36) | wickets1 = [[ਕੁਲਦੀਪ ਯਾਦਵ]] 1/3 (2 ਓਵਰ) | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188624.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | venue = [[ਪਰੌਵੀਡੈਂਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਗੁਯਾਨਾ]] | umpires = [[ਨਾਈਜਲ ਡੂਗਾਈਡ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) ਅਤੇ [[ਐਡਰੀਅਨ ਹੋਲਡਸਟੌਕ]] (ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ) | motm = | toss = ਭਾਰਤ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | rain = ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੀ ਪਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮੀਂਹ ਪੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਚ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। | notes = }} ===ਦੂਜਾ ਓਡੀਆਈ=== {{Single-innings cricket match | date = 11 ਅਗਸਤ 2019 | time = 09:30 | daynight = | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = 279/7 (50 ਓਵਰ) | runs1 = [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] 120 (125) | wickets1 = [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] 3/53 (10 ਓਵਰ) | score2 = 210 (42 ਓਵਰ) | runs2 = [[ਈਵਨ ਲੂਇਸ]] 65 (80) | wickets2 = [[ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਕੁਮਾਰ]] 4/31 (8 ਓਵਰ) | result = ਭਾਰਤ 59 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188625.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | venue = [[ਕੁਈਨਸ ਪਾਰਕ ਓਵਲ]], [[ਪੋਰਟ ਆਫ਼ ਸਪੇਨ]] | umpires = [[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬਰੈਥਵੇਟ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) ਅਤੇ [[ਨਾਈਜਲ ਲੌਂਗ]] (ਇੰਗਲੈਂਡ) | motm = [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] (ਭਾਰਤ) | toss = ਭਾਰਤ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | rain = ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਨੂੰ 46 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 270 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। | notes = [[ਕ੍ਰਿਸ ਗੇਲ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) ਨੇ ਆਪਣਾ 300 ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ XI ਟੀਮ ਲਈ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੇ 3 ਮੈਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/19333/preview/1188625/west-indies-vs-india-2nd-odi-india-in-west-indies-2019 |title=India resume search for their No. 4 in Chris Gayle's 300th ODI |work=ESPN Cricinfo |accessdate=11 August 2019}}</ref> *''ਕ੍ਰਿਸ ਗੇਲ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਬਣਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/chris-gayle-surpasses-brian-lara-to-become-highest-odi-run-getter-for-west-indies-in-300th-appearance-7145151.html |title=Chris Gayle surpasses Brian Lara to become highest ODI run-getter for West Indies in 300th appearance |work=First Post |accessdate=11 August 2019}}</ref> }} ===ਤੀਜਾ ਓਡੀਆਈ=== {{Single-innings cricket match | date = 14 ਅਗਸਤ 2019 | time = 09:30 | daynight = | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = 240/7 (35 ਓਵਰ) | runs1 = [[ਕ੍ਰਿਸ ਗੇਲ]] 72 (41) | wickets1 = [[ਖਲੀਲ ਅਹਿਮਦ]] 3/68 (7 ਓਵਰ) | score2 = 256/4 (32.3 ਓਵਰ) | runs2 = [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] 114[[ਨਾਬਾਦ|*]] (99) | wickets2 = [[ਫ਼ਾਬੀਆਨ ਐਲਨ]] 2/40 (6 ਓਵਰ) | result = ਭਾਰਤ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188626.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | venue = [[ਕੁਈਨਸ ਪਾਰਕ ਓਵਲ]], [[ਪੋਰਟ ਆਫ਼ ਸਪੇਨ]] | umpires = [[ਐਡਰੀਅਨ ਹੋਲਡਸਟੌਕ]] (ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ) ਅਤੇ [[ਲੈਸਲੀ ਰਾਈਫ਼ਰ (ਅੰਪਾਇਰ)|ਲੈਸਲੀ ਰਾਈਫ਼ਰ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) | motm = [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] (ਭਾਰਤ) | toss = ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲ ਕੀਤਾ। | rain = ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 35 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 255 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। | notes = }} ==ਟੈਸਟ ਲੜੀ== ===ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ=== {{Two-innings cricket match | date = 22–26 ਅਗਸਤ 2019<ref name="Days" group="n">ਭਾਵੇਂ ਮੈਚ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ 4 ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।</ref> | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score-team1-inns1 = 297 (96.4 ਓਵਰ) | runs-team1-inns1 = [[ਅਜਿੰਕਿਆ ਰਹਾਣੇ]] 81 (163) | wickets-team1-inns1 = [[ਕੀਮਾਰ ਰੋਚ]] 4/66 (25 ਓਵਰ) | score-team2-inns1 = 222 (74.2 ਓਵਰ) | runs-team2-inns1 = [[ਰੌਸਟਨ ਚੇਜ਼]] 48 (74) | wickets-team2-inns1 = [[ਇਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ]] 5/43 (17 ਓਵਰ) | score-team1-inns2 = 343/7[[ਪਾਰੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਘੋ.]] (112.3 ਓਵਰ) | runs-team1-inns2 = [[ਅਜਿੰਕਿਆ ਰਹਾਣੇ]] 102 (242) | wickets-team1-inns2 = [[ਰੌਸਟਨ ਚੇਜ਼]] 4/132 (38 ਓਵਰ) | score-team2-inns2 = 100 (26.5 ਓਵਰ) | runs-team2-inns2 = [[ਕੀਮਾਰ ਰੋਚ]] 38 (31) | wickets-team2-inns2 = [[ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਬੁਮਰਾਹ]] 5/7 (8 ਓਵਰ) | result = ਭਾਰਤ 318 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188628.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | venue = [[ਸਰ ਵਿਵੀਅਨ ਰਿਚਰਡਜ਼ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਐਂਟੀਗੁਆ]] | umpires = [[ਰਿਚਰਡ ਕੈਟਲਬੋਰੋ]] (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਅਤੇ [[ਰੌਡ ਟਕਰ]] (ਆਸਟਰੇਲੀਆ) | motm = [[ਅਜਿੰਕਿਆ ਰਹਾਣੇ]] (ਭਾਰਤ) | toss = ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | rain = ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ 21.1 ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। | notes = [[ਸ਼ਮਾਰਾਹ ਬਰੁੱਕਸ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। *[[ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਬੁਮਰਾਹ]] ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 7 ਦੌੜਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27462409/jasprit-bumrah-completes-unique-set-five-wicket-hauls |title=Jasprit Bumrah completes a unique set of five-wicket hauls |work=ESPN Cricinfo |accessdate=25 August 2019}}</ref> *ਇਹ [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ਦੀ ਬਾਹਰਲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 12ਵੀਂ ਜਿੱਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-in-west-indies/india-vs-west-indies-live-cricket-score-updates-1st-test-day-4-antigua/articleshow/70829345.cms |title=India vs West Indies Highlights, 1st Test Day 4: India thrash Windies by 318 runs |work=Times of India |accessdate=25 August 2019}}</ref> *ਇਹ ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/19430/report/1188628/day/4/west-indies-vs-india-1st-test-icc-world-test-championship |title=Jasprit Bumrah's 5 for 7, Ajinkya Rahane's ton headline India's record win |work=ESPN Cricinfo |accessdate=25 August 2019}}</ref> *ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਦਾ 100 ਦਾ ਸਕੋਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/story/india-vs-west-indies-live-score-1st-test-day-4-antigua-barbuda-ind-vs-wi-world-test-championship-1591452-2019-08-25 |title=India vs West Indies Highlights 1st Test Day 4: Bumrah bags 5 wickets as India win by 318 runs |work=India Today |accessdate=25 August 2019}}</ref> *ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅੰਕ: ਭਾਰਤ 60, ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ 0 }} ===ਦੂਜਾ ਟੈਸਟ=== {{Two-innings cricket match | date = 30 ਅਗਸਤ–3 ਸਤੰਬਰ 2019<ref name="Days" group="n"/> | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score-team1-inns1 = 416 (140.1 ਓਵਰ) | runs-team1-inns1 = [[ਹਨੁਮਾ ਵਿਹਾਰੀ]] 111 (225) | wickets-team1-inns1 = [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] 5/77 (32.1 ਓਵਰ) | score-team2-inns1 = 117 (47.1 ਓਵਰ) | runs-team2-inns1 = [[ਸ਼ਿਮਰਨ ਹੈਟਮਾਇਰ]] 34 (57) | wickets-team2-inns1 = [[ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਬੁਮਰਾਹ]] 6/27 (12.1 ਓਵਰ) | score-team1-inns2 = 168/4[[ਪਾਰੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਘੋ.]] (54.4 ਓਵਰ) | runs-team1-inns2 = [[ਅਜਿੰਕਿਆ ਰਹਾਣੇ]] 64[[ਨਾਬਾਦ|*]] (109) | wickets-team1-inns2 = [[ਕੀਮਾਰ ਰੋਚ]] 3/28 (10 ਓਵਰ) | score-team2-inns2 = 210 (59.5 ਓਵਰ) | runs-team2-inns2 = [[ਸ਼ਮਾਰਾਹ ਬਰੂਕਸ]] 50 (119) | wickets-team2-inns2 = [[ਰਵਿੰਦਰ ਜਡੇਜਾ]] 3/58 (19.5 ਓਵਰ) | result = ਭਾਰਤ 257 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188629.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | venue = [[ਸਬਾਇਨਾ ਪਾਰਕ]], [[ਕਿੰਗਸਟਨ, ਜਮਾਇਕਾ|ਕਿੰਗਸਟਨ]] | umpires = [[ਰਿਚਰਡ ਕੈਟਲਬੋਰੋ]] (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਅਤੇ [[ਪੌਲ ਰਾਈਫਲ]] (ਆਸਟਰੇਲੀਆ) | motm = [[ਹਨੁਮਾ ਵਿਹਾਰੀ]] (ਭਾਰਤ) | toss = ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | rain = | notes = [[ਰਾਹਕੀਮ ਕੌਰਨਵਾਲ]] ਅਤੇ [[ਜਾਹਮਾਰ ਹੈਮਿਲਟਨ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਸਟ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। *[[ਹਨੁਮਾ ਵਿਹਾਰੀ]] (ਭਾਰਤ) ਨੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-vs-west-indies-2019-hanuma-vihari-hundred-ishant-sharma-score/article29310838.ece# |title=Hanuma Vihari scores maiden Test hundred at Kingston |work=Sport Star |accessdate=31 August 2019}}</ref> *[[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] (ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼) ਨੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 100ਵੀਂ ਵਿਕਟ ਲਈ।<ref>{{cite web |url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/bumrah-wraps-coils-around-windies-bowler-s-hattrick-colours-six-wicket-haul-as-india-take-command_173804?profile=1511 |title=Bumrah wraps coils around Windies |work=Jamaica Observer |accessdate=1 September 2019 |archive-date=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030631/http://www.jamaicaobserver.com/sports/bumrah-wraps-coils-around-windies-bowler-s-hattrick-colours-six-wicket-haul-as-india-take-command_173804?profile=1511 |dead-url=yes }}</ref> *[[ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਬੁਮਰਾਹ]] (ਭਾਰਤ) ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ [[ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਟ੍ਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਹੈਟ੍ਰਿਕ]] ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.crictracker.com/stats-jasprit-bumrah-claims-hat-trick-on-his-way-to-yet-another-5-wicket-haul|title=Stats: Jasprit Bumrah claims hat-trick on his way to yet another 5-wicket haul |work=Crictracker |accessdate=31 August 2019}}</ref> *ਮੈਚ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ, [[ਜਰਮੇਨੇ ਬਲੈਕਵੁਡ]], [[ਡੈਰਨ ਬ੍ਰਾਵੋ]] ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਖੇਡਣ ਆਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27521678/jermaine-blackwood-comes-concussion-sub-darren-bravo-retires-hurt |title=Jermaine Blackwood comes in as concussion sub after Darren Bravo retires hurt |work=ESPN Cricinfo |accessdate=2 September 2019}}</ref> *ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 12 ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਟੈਸਟ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/19430/report/1188629/day/4/west-indies-vs-india-2nd-test-icc-world-test-championship |title=Match Report - West Indies vs India, ICC World Test Championship, 2nd Test |work=ESPN Cricinfo |accessdate=3 September 2019}}</ref> *ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ, ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਟੈਸਟ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਪਤਾਨ ਬਣਿਆ (28 ਜਿੱਤਾਂ)<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-in-west-indies/virat-kohli-surpasses-ms-dhoni-to-become-indias-most-successful-test-captain/articleshow/70952512.cms |title=Virat Kohli surpasses MS Dhoni to become India's most successful test captain |work=Times of India |accessdate=3 September 2019}}</ref> *ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅੰਕ: ਭਾਰਤ 60, ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ 0 }} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.espncricinfo.com/ci/content/series/1188617.html ਈਐਸਪੀਐਨ ਕ੍ਰਿਕਿਨਫੋ ਵਿਖੇ ਲੜੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{2019-21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੌਰੇ]] ag3y94kugzd4cdw57pa4ra7tu8gmq0y 0 119649 847259 846561 2026-09-23T21:09:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847259 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Water-conservation-stamp-1960.jpg|right|thumb| ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ 1960 ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।]] '''ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Water conservation''') ਵਿੱਚ [[ਪਾਣੀ|ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ]] ਦੇ [[ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ|ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ]] ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਣ (ਹਾਈਡ੍ਰੋਸਫੀਅਰ) ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ, ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਬਾਦੀ, ਘਰੇਲੂ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅਮੀਰਤਾ ਸਭ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ|ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ]] ਵਰਗੇ ਕਾਰਕਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ [[ਸਿੰਚਾਈ]] ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://archive.defra.gov.uk/environment/quality/water/conserve/|title=Water conservation « Defra|year=2013|website=defra.gov.uk|access-date=January 24, 2013|archive-date=ਦਸੰਬਰ 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230234032/http://archive.defra.gov.uk/environment/quality/water/conserve/|dead-url=yes}}</ref> ਯੂ.ਐਸ. ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www3.epa.gov/watersense/docs/utilityconservation_508.pdf|title=Cases in Water Conservation: How Efficiency Programs Help Water Utilities Save Water and Avoid Costs|last=|first=|date=|website=EPA.gov|publisher=US Environmental Protection Agency|access-date=|archive-date=2017-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302010727/https://www3.epa.gov/watersense/docs/utilityconservation_508.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਇਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਦਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। * ਵਾਟਰ ਪੰਪਿੰਗ, ਸਪੁਰਦਗੀ ਅਤੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਜੋਂ ਊਰਜਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਊਰਜਾ ਖਪਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੁਝ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਖਪਤ ਦਾ 15% ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਮਰਪਤ ਹੈ। * ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਅਤੇ ਮਾਈਗਰੇਟ ਵਾਟਰਫਾਉਲ ਲਈ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵਤਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Hermoso|first=Virgilio|last2=Abell|first2=Robin|last3=Linke|first3=Simon|last4=Boon|first4=Philip|date=2016|title=The role of protected areas for freshwater biodiversity conservation: challenges and opportunities in a rapidly changing world|journal=Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems|volume=26|issue=S1|pages=3–11|doi=10.1002/aqc.2681}}</ref> == ਰਣਨੀਤੀਆਂ == ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ (ਪਾਣੀ ਬਚਾਓ) ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: # ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ, ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਕਮੀ।<ref>{{Cite journal|last=Duane D. Baumann|last2=John J. Boland|last3=John H. Sims|date=April 1984|title=Water Conservation: The Struggle over Definition|url=https://archive.org/details/water-resources-research_1984-04_20_4/page/428|journal=Water Resources Research|volume=20|issue=4|pages=428–434|doi=10.1029/WR020i004p00428}}</ref> # ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਆਲਟੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ। # ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ।<ref name="Vickers, Amy 2002">{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookofwateru0000vick_t2i9|title=Water Use and Conservation|last=Vickers|first=Amy|publisher=water plow Press|year=2002|isbn=978-1-931579-07-0|location=Amherst, MA|page=[https://archive.org/details/handbookofwateru0000vick_t2i9/page/434 434]|author-link=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Geerts|first=S.|last2=Raes|first2=D.|year=2009|title=Deficit irrigation as an on-farm strategy to maximize crop water productivity in dry areas|url=https://archive.org/details/sim_agricultural-water-management_2009-09_96_9/page/1275|journal=Agric. Water Manage|volume=96|issue=9|pages=1275–1284|doi=10.1016/j.agwat.2009.04.009}}</ref> ਇਕ ਮੁੱਖ ਰਣਨੀਤੀ ਹੈ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ।<ref name=":12">{{Cite journal|last=Kumar Kurunthachalam|first=Senthil|year=2014|title=Water Conservation and Sustainability: An Utmost Importance.|url=|journal=Hydrol Current Res|volume=|pages=|via=}}</ref> ਛੱਪੜਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ ਪੁੱਟਣਾ, ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਫਿਲਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਗਾਉਣਾ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਟਾਈ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਡੱਬੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀ ਸਕਣ, ਜੋ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਸੰਭਾਲੇ ਅਤੇ ਫਿਲਟਰਡ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਖਾਨੇ, ਘਰੇਲੂ ਬਗੀਚੀ, ਲਾਨ ਸਿੰਜਾਈ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਣਨੀਤੀ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=":22">{{Cite web|url=http://www.nwrfc.noaa.gov/info/water_cycle/hydrology.cgi|title=Description of the Hydrologic Cycle|last=|first=|date=|website=nwrfc.noaa.gov/rfc/|publisher=NOAA River Forecast Center|access-date=|archive-date=2006-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427170539/http://www.nwrfc.noaa.gov/info/water_cycle/hydrology.cgi|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਤਾਜ਼ੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਈਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name=":32">{{Cite web|url=http://www.groundwater.org/get-informed/groundwater/contamination.html|title=Potential threats to Groundwater|last=|first=|date=|website=groundwater.org/|publisher=The Groundwater Foundation|access-date=}}</ref> ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰੇਜ ਟੈਂਕੀਆਂ, ਸੈਪਟਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਬੇਕਾਬੂ ਖਤਰਨਾਕ ਕੂੜਾਦਾਨ, ਲੈਂਡਫਿੱਲਸ, [[ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ|ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ]], ਰਸਾਇਣਾਂ ਅਤੇ [[ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ|ਸੜਕ ਦੇ ਲੂਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ]]। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੂਸ਼ਿਤਤਾ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੁੜ ਭਰਪਾਈ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਾਅ ਕਰਨਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਹਿਲੂ ਹੈ।<ref name=":12"/> ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਰਣਨੀਤੀ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਟਿਕਾਊ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।<ref name=":12"/> ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਗੁਰੁਤਾਕ੍ਰਸ਼ਨ ਖਿੱਚ ਕਾਰਨ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਝਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":22"/> ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪੰਪਿੰਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਪਰਲੀ ਸਤਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name=":32"/> ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਧ ਪੰਪ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੁਸਪੈਠ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਗੰਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਥਿਰ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। == ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਜ == ਘਰੇਲੂ ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਵੈਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.home-water-works.org|title=Water Usage Calculator, Water Conservation and Efficiency - Home Water Works|website=www.home-water-works.org}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਹੈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਾਵਰ ਲੈ ਕੇ),<ref>{{Cite journal|last=Attari|first=Shahzeen Z.|date=26 February 2014|title=Perceptions of water use|url=http://www.pnas.org/content/early/2014/02/26/1316402111|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=111|issue=14|pages=5129–34|doi=10.1073/pnas.1316402111|pmc=3986180|pmid=24591608|via=www.pnas.org}}</ref> ਮਾਹਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਖਾਨਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਰੈਟਰੋਫਿਟਿੰਗ ਵਾਸ਼ਰ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂ.ਐਸ. ਵਿੱਚ ਦੋ ਘਰੇਲੂ ਅੰਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲੌਗਿੰਗ ਅਧਿਐਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>Mayer, P.W.; DeOreo, W.B.; Opitz, E.M.; Kiefer, J.C.; Davis, W.Y.; Dziegielewski, B.; & Nelson, J.O., 1999. Residential End Uses of Water. AWWARF and AWWA, Denver. http://www.waterrf.org/PublicReportLibrary/RFR90781_1999_241A.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329111254/http://www.waterrf.org/PublicReportLibrary/RFR90781_1999_241A.pdf |date=2017-03-29 }}</ref><ref name="REUW2">William B. DeOreo, Peter Mayer, Benedykt Dziegielewski, Jack Kiefer. 2016. Residential End Uses of Water, Version 2. [[Water Research Foundation]]. Denver, Colorado. http://www.waterrf.org/Pages/Projects.aspx?PID=4309 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707202244/http://www.waterrf.org/Pages/Projects.aspx?PID=4309|date=2018-07-07}}</ref> ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: # ਘੱਟ ਵਹਾਅ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਵਰ ਹੈਡ ਕਈ ਵਾਰ ਊਰਜਾ-ਕੁਸ਼ਲ ਸ਼ਾਵਰ ਹੈਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। # ਘੱਟ ਫਲੱਸ਼ ਟਾਇਲਟ, ਕੰਪੌਸਟਿੰਗ ਟਾਇਲਟ ਅਤੇ ਪਖਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਖਾਨੇ। ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਟਾਇਲਟ ਦਾ ਵਿਕਸਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਪੱਛਮੀ ਫਲੱਸ਼ [[ਪਖਾਨਾ|ਟਾਇਲਟ]] ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। # ਕੈਰੋਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਦੋਹਰਾ ਫਲੱਸ਼ ਟਾਇਲਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਫਲੱਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਬਟਨ ਜਾਂ ਹੈਂਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੋਹਰਾ ਫਲੱਸ਼ ਪਖਾਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਖਾਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ 67% ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। # ਨਲ ਦੇ ਏਰੀਏਟਰ, ਜੋ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ "ਗਿੱਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ" ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਬੂੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵੇਲੇ ਛਿੱਟੇ ਘੱਟਦੇ ਹਨ। # ਕੱਚੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਫਲੱਸ਼ਿੰਗ ਜਿੱਥੇ ਟਾਇਲਟ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗ੍ਰੇਵਾਟਰ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। # ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: #* ਫਲੱਸ਼ਿੰਗ ਟਾਇਲਟ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਲਈ ਸਲੇਟੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ। #* ਵਾਟਰ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੁਆਰਾ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ। ''ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ - ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਦੇਖੋ।'' # ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ # ਉੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਾਲੇ [[ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ|ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ]]। # ਮੌਸਮ ਅਧਾਰਤ ਸਿੰਚਾਈ ਕੰਟਰੋਲਰ। # ਗਾਰਡਨ ਹੋਜ਼ ਨੋਜ਼ਲ ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਹੋਜ਼ ਨੂੰ ਚੱਲਣ ਦਿਓ। # ਵਾਸ਼ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਹਾਅ ਦੀਆਂ ਟੂਟੀਆਂ। # ਤੈਰਾਕੀ ਤਲਾਅ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਫਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਪੂਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। # ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਨਲ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਨਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਜ == ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੰਤਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘੱਟ ਫਲੱਸ਼ ਪਖਾਨੇ) ਜੋ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ ਪਿਸ਼ਾਬਖਾਨੇ * ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ ਕਾਰ ਧੋਣਾ * [[ਲਾਲਹੇਠ ਕਿਰਨ|ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ]] ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਟੂਟੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਰਸੋਈ ਜਾਂ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਫੱਟਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। * ਪ੍ਰੈਸ਼ਰਡ ਵਾਟਰ ਝਾੜੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੁਟਪਾਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਜ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। * ਐਕਸ-ਰੇ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਮੁੜ-ਗੇੜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ। * ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ ਕੰਡਕਵਿਟੀ ਕੰਟਰੋਲਰ * ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਫ ਨਿਰਜੀਵਕਤਾ। * ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ * ਵਾਟਰ ਟੂ ਵਾਟਰ ਹੀਟ ਐਕਸਚੇਂਜਰ। ● ਪਾਣੀ ਕੁਦਰਤ == ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਰਜ == [[ਤਸਵੀਰ:PivotIrrigationOnCotton.jpg|right|thumb|216x216px| ਓਵਰਹੈੱਡ ਸਿੰਚਾਈ, ਕੇਂਦਰ ਪਿਵੋਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ।]] ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ: ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਦੌਰਾਨ ਰਨੋਫ ਜਾਂ ਸਬਸਫਰੇਸ ਡਰੇਨੇਜ। ਖਾਸ ਫਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਫ ਦਾ ਤਣ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮ, ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਅਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਖੇਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਓਵਰਹੈੱਡ ਸਿੰਚਾਈ, ਸੈਂਟਰ-ਪਿਵੋਟ ਜਾਂ ਲੈਟਰਲ ਮੂਵਿੰਗ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਡਰਿੱਪ ਸਿੰਚਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਪਰ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤੁਪਕੇ ਸਿੰਜਾਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਫਾਇਤੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਘਰੇਲੂ ਬਗੀਚੀ ਲਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਰੇਟਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ। ਟ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ ਸਪਰੇਅ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਹਰ ਸਾਲ 30,000 ਗੈਲਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www3.epa.gov/watersense/outdoor/tech.html|title=Water-Saving Technologies|last=|first=|date=|website=WaterSense: An EPA Partnership Program|publisher=US Environmental Protection Agency|access-date=|archive-date=2017-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170214185923/https://www3.epa.gov/watersense/outdoor/tech.html|dead-url=yes}}</ref> ਤੁਪਕੇ ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਸਤੇ ਅਸਰਦਾਰ ਢੰਗ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਿੱਜਦੀਆਂ ਹੋਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੋ ਕਿ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਧਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੁੱਬ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗਾ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਚਾਅ ਦੇ ਯਤਨ ਅਕਸਰ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਕੁਚਿਤ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਚੂਸਣ, ਨਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਖਾਲੀਆਂ ਬਣਾਉਣ, ਅਤੇ ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਅਤੇ ਬਾਰਸ਼ ਸੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="EPA-Conserve">{{Cite web|url=http://www.epa.gov/owow/nps/nps-conserve.html|title=How to Conserve Water and Use It Effectively|last=EPA|date=2010-01-13|website=|location=Washington, DC|access-date=2010-02-03|archive-date=2019-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815082552/https://www.epa.gov/aboutepa/about-office-water|url-status=dead}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਲਾਭ ਮੌਜੂਦਾ ਸਿੰਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮਾਪ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਵ ਹਨ। 2011 ਦੀ ਯੂ.ਐਨ.ਈ.ਪੀ. ਗ੍ਰੀਨ ਆਰਥਿਕਤਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਹਰੀ ਖਾਦ, ਮਲਚਿੰਗ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖਾਦ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਬਾਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ”<ref>UNEP, 2011, Towards a Green Economy: Pathways to Sustainable Development and Poverty Eradication, www.unep.org/greeneconomy</ref> ਜੋ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਕ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। == ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ == ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ 40% ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਅਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਇਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਮੰਗ ਵਿਚਾਲੇ ਅਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਜਿਹੇ ਸਥਾਈ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਢੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Wastewater Reuse and Current Challenges - Springer|last=Fatta-Kassinos|first=Despo|last2=Dionysiou|first2=Dionysios D.|last3=Kümmerer|first3=Klaus|year=2016|isbn=978-3-319-23891-3|series=The Handbook of Environmental Chemistry|volume=44|doi=10.1007/978-3-319-23892-0}}</ref> ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਲਈ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਨਿਕਾਸ ਪਲਾਂਟ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਡੀਸੀਲੀਨੇਸ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਡੀਸੀਲੀਨੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਦੇ ਤੀਬਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Elimelech|first=Menachem|last2=Phillip|first2=William A.|date=2011-08-05|title=The Future of Seawater Desalination: Energy, Technology, and the Environment|url=http://science.sciencemag.org/content/333/6043/712|journal=Science|language=en|volume=333|issue=6043|pages=712–717|doi=10.1126/science.1200488|issn=0036-8075|pmid=21817042}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Han|first=Songlee|last2=Rhee|first2=Young-Woo|last3=Kang|first3=Seong-Pil|date=2017-02-17|title=Investigation of salt removal using cyclopentane hydrate formation and washing treatment for seawater desalination|url=|journal=Desalination|volume=404|pages=132–137|doi=10.1016/j.desal.2016.11.016}}</ref> ਰੇਤ ਦੀ ਫਿਲਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੇਤ ਦੇ ਫਿਲਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਰਾਸੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਔਪਟੀਮਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Seeger|first=Eva M.|last2=Braeckevelt|first2=Mareike|last3=Reiche|first3=Nils|last4=Müller|first4=Jochen A.|last5=Kästner|first5=Matthias|date=2016-10-01|title=Removal of pathogen indicators from secondary effluent using slow sand filtration: Optimization approaches|url=|journal=Ecological Engineering|volume=95|pages=635–644|doi=10.1016/j.ecoleng.2016.06.068}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Vries|first=D.|last2=Bertelkamp|first2=C.|last3=Kegel|first3=F. Schoonenberg|last4=Hofs|first4=B.|last5=Dusseldorp|first5=J.|last6=Bruins|first6=J. H.|last7=de Vet|first7=W.|last8=van den Akker|first8=B.|year=2017|title=Iron and manganese removal: Recent advances in modelling treatment efficiency by rapid sand filtration|url=|journal=Water Research|volume=109|pages=35–45|doi=10.1016/j.watres.2016.11.032|pmid=27865171}}</ref> ਰੇਤ ਦੇ ਫਿਲਟਰੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਇਰਸਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/safewater/sand-filtration.html|title=Slow Sand Filtration|last=|first=|date=May 2, 2014|website=CDC.gov|access-date=}}</ref> ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਫਿਲਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਸਤਹ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਰਾਸੀਮਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਉੱਚ ਤਰਜੀਹ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਾ ਬਣਨ ਲਈ ਜਰਾਸੀਮ ਦੇ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਘਟਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਰਾਸੀਮ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਖੋਜ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Gerba|first=Charles P.|last2=Betancourt|first2=Walter Q.|last3=Kitajima|first3=Masaaki|year=2017|title=How much reduction of virus is needed for recycled water: A continuous changing need for assessment?|url=|journal=Water Research|volume=108|pages=25–31|doi=10.1016/j.watres.2016.11.020|pmid=27838026}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਅਲ ਬੇਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ * ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਤੇ ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਨਿਯਮ * ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ * ਨੈਤਿਕਤਾ ਸੰਭਾਲ * ਸੰਭਾਲ ਲਹਿਰ * ਸਿੰਚਾਈ ਘਾਟ * ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਲਹਿਰ * ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ * ਗ੍ਰੀਨਪਲਾਈਬਰਸ * ਹਾਈਡਰੋਜ਼ੋਨਿੰਗ * ਸੂਖਮ-ਸਥਿਰਤਾ * ਬਾਹਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਾਬੰਦੀ * ਪੈਨ ਭਾਫ਼ * ਪੀਕ ਪਾਣੀ * ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ * ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ * ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ * ਗੈਰ-ਮਾਲੀਆ ਪਾਣੀ * ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ * ਸਹੂਲਤ ਸਬਮੀਟਰ * ਜਲ ਕਸਕੇਡ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ * ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ * ਵਾਟਰ ਪਿੰਚ * ਵਾਟਰ ਸੈਂਸ - ਈ.ਪੀ.ਏ. ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ * ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ * ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ]] 5tryb657d7wf7zq0wa0w63ci3digdrt 0 120966 847421 822396 2026-09-24T08:29:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847421 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ|name=ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ|image=Mukhtair_chadha_movie_poster.jpg|alt=|caption=ਥੀਏਟਰਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਪੋਸਟਰ|director=ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗਿਫਟੀ|producer=ਵਿਵੇਕ ਓਹਰੀ<ref>{{cite news|title=We follow the principle of professionalism: Vivek Ohri|url=http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/we-follow-the-principle-of-professionalism-vivek-ohri-45293.aspx|access-date=2019-10-16|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912011539/http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/we-follow-the-principle-of-professionalism-vivek-ohri-45293.aspx|dead-url=yes}}</ref>|writer={{Plainlist| * ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗਿਫਟੀ * ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ }}|starring={{Plainlist| * [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] * [[ਓਸ਼ਿਨ ਸਾਈ]] * [[ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ]] * [[ਇੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] * [[ਕਿਰਨ ਜੁਨੇਜਾ]] * [[ਵਿਕਾਸ ਕੁਮਾਰ]] * [[ਜਸਵੰਤ ਰਾਠੌਰ]] }}|music=[[ਜੇ.ਐਸ.ਐਲ ਸਿੰਘ]]|cinematography=|editing=|distributor=[[ਈਰੋਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]]<ref name="Team 2015">{{cite web | last=Team | first=indiantelevision.com | title=Eros acquires worldwide rights of Diljit Dosanjh’s ‘Mukhtiar Chadha’ | website=Indian Television Dot Com | date=10 October 2015 | url=http://www.indiantelevision.com/movies/hindi/eros-acquires-worldwide-rights-of-diljit-dosanjh-s-mukhtiar-chadha-151010 | accessdate=11 October 2015}}</ref>|released={{Film date|df=y|2015|11|27|}}|runtime=120 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 119:47--><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/mukhtiar-chadha-film | title=''MUKHTIAR CHADHA'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=23 November 2015 | accessdate=24 November 2015 | archive-date=25 ਨਵੰਬਰ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151125232656/http://www.bbfc.co.uk/releases/mukhtiar-chadha-film | url-status=dead}}</ref>|country=ਭਾਰਤ|language=[[ਪੰਜਾਬੀ]]|budget=|gross=8.16 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ<ref>{{cite web|url=http://punjabipollywood.com/punjabi-box-office/|title=All Punjabi Movies Box Office Collection List|access-date=2019-10-16|archive-date=2014-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20141124185100/http://punjabipollywood.com/punjabi-box-office/|url-status=dead}}</ref>}} '''ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: '''Mukhtiar Chadha'''), ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਰੋਮਾਂਚਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]] ਅਤੇ ਓਸ਼ਿਨ ਬਰਾੜ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://simplybhangra.com/punjabi-movies/6252-punjabi-movie-mukhtiar-chadha-ft-diljit-dosanjh.html|title=Mukhtiar Chadha Punjabi Movie|publisher=SimplyBhangra|access-date=7 April 2015}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗਿਫਟੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਓਹਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਾਹਿਦ ਸੰਧਰ ਸ਼ੋਬਿਜ਼ ਅਤੇ ਈਰੋਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="India 2015">{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/eros-to-release-diljit-dosanjhs-mukhtiar-chadha-on-november-27/|title=Eros to release Diljit Dosanjh’s ‘Mukhtiar Chadha’ on November 27|last=India|date=9 October 2015|website=The Indian Express|access-date=11 October 2015}}</ref> ਹੋਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ, ਕਿਰਨ ਜੁਨੇਜਾ, ਵਿਕਾਸ ਕੁਮਾਰ, ਜਸਵੰਤ ਰਾਠੌਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਖਿਆਲੀ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰਮਨ ਜੰਗਵਾਲ ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਸਾਬਰਵਾਲ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref name="IBNLive 2015">{{Cite web|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/diljit-dosanjh-starrer-mukhtiar-chadha-to-release-on-november-27-1149803.html|title=Diljit Dosanjh starrer 'Mukhtiar Chadha' to release on November 27|date=10 October 2015|website=IBNLive|access-date=11 October 2015|archive-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013034958/http://www.ibnlive.com/news/movies/diljit-dosanjh-starrer-mukhtiar-chadha-to-release-on-november-27-1149803.html|url-status=dead}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਬਤੌਰ]] ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ * ਡਿੰਪਲ ਬਤੌਰ ਓਸ਼ੀਨ ਬਰਾੜ * ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਬਤੌਰ ਚਿਦੀ ਹੁਸੈਨ * ਕਿਰਨ ਜੁਨੇਜਾ ਮੁਖਤਿਆਰ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਇੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇ ਮਾਮੇ ਵਜੋਂ * ਵਿਕਾਸ ਕੁਮਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ == ਪਲਾਟ == ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ (ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ) ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਸਥਿਰ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਦਿੱਲੀ-ਵਪਾਰ ਦਾ ਜੈਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ (ਕਿਰਨ ਜੁਨੇਜਾ) ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਡੀਲਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸਹਿ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਟਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹੈ। ਮੁਖਤਿਆਰ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ (ਓਸ਼ਿਨ ਬਰਾੜ) ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੁਖਤਿਆਰ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖਰੀਦਦਾਰ (ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਖਿਆਲੀ ਰਾਮ) ਉਸ ਦੇ ਮੁਵੱਕਲ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਕੇ ਗੈਰਕਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰਾਹਕ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਖਤਿਆਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ == ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗਿਫਟੀ (ਚੇਤਨ ਪਰਵਾਨਾ) ਅਤੇ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਜਦੋਂ "ਖਾੜਕੂ" ਨਾਮਕ ਸੰਗੀਤ ਟਰੈਕ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Box Office India: India’s premier film trade magazine 2015">{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.co.in/a-film-works-only-if-it-can-establish-a-connection-with-the-audience/|title=A film works only if it can establish a connection with the audience|date=14 November 2015|website=Box Office India: India’s premier film trade magazine|access-date=23 March 2016|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304095704/http://www.boxofficeindia.co.in/a-film-works-only-if-it-can-establish-a-connection-with-the-audience/|dead-url=yes}}</ref> ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਖਲਨਾਇਕ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਹਾਰਡਕੋਰ ਕਾਮੇਡੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/my-film-will-change-perceptions-about-punjabi-comedy-films-says-actor-yashpal/159715.html|title=My film will change perceptions about Punjabi comedy films, says actor Yashpal|access-date=2019-10-16|archive-date=2019-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016151714/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/my-film-will-change-perceptions-about-punjabi-comedy-films-says-actor-yashpal/159715.html|url-status=dead}}</ref> ਓਸ਼ੀਨ ਬਰਾੜ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਖੜਕੂ'' ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/another-debutante-oshin-has-her-eyes-set-on-punjabi-film-industry/160517.html|title=Another debutante, Oshin has her eyes set on Punjabi film industry|access-date=2019-10-16|archive-date=2019-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016151717/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/another-debutante-oshin-has-her-eyes-set-on-punjabi-film-industry/160517.html|url-status=dead}}</ref> [[ਜੈਸਲ ਮੇਰ|ਜੈਸਲਮੇਰ]] ਵਿਖੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗਾਣੇ "ਮੈਂ ਦੀਵਾਨੀ" ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਤੁਰਨਾ ਪਿਆ<ref>{{Cite news|url=http://www.bhaskar.com/news-hcf/c-3-1154223-ch0409-NOR.html|title=ये एक्ट्रेस पहले अपने नाम के साथ लगाती थी साईं, देखें तस्वीरें}}</ref> ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ 55 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/when-oshin-ran-barefoot-in-55-degrees-heat-45247.aspx|title=When Oshin ran barefoot in 55 degrees heat|access-date=2019-10-16|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012234/http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/when-oshin-ran-barefoot-in-55-degrees-heat-45247.aspx|dead-url=yes}}</ref> == ਪ੍ਰਚਾਰ == ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਚੱਡਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਵਪਾਰੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਈਆਂ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/i-knew-id-be-an-instant-hit-but-i-faced-a-lot-of-competition-dosanjh-ahead-of-mukhtiar-chadha/|title=I knew I’d be an instant hit… but I faced a lot of competition: Dosanjh ahead of Mukhtiar Chadha.}}</ref> ਓਸ਼ਿਨ ਬਰਾੜ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://haryana.punjabkesari.in/hisar/news/mukhtiar-chadha-reception-personality-creative-founding-member-416813|title=ओम शिक्षण संस्था की गतिविधियां देखने पहुंचीं पंजाबी फिल्म अभिनेत्री औसीन बरार}}</ref> [[ਦਿਲਵਾਲੇ]] ਅਤੇ ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਐਸਆਰਕੇ ਨੇ ਚੱਡਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਿਲਵਾਲ ਟੀਮ, [[ਵਰੁਣ ਧਵਨ]] ਅਤੇ ਰੋਹਿਤ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਕ੍ਰਿਤੀ ਸਨੇਨ|ਕ੍ਰਿਤੀ]] ਸੈਨਨ ਦੁਆਰਾ ਡਬਸਮੈਸ਼ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/shah-rukh-khan-loves-diljit-dosanjh-from-the-core-of-his-mind/story-PngcnezV1jALLNKszQprQJ.html|title=Shah Rukh Khan loves Diljit Dosanjh ‘from the core of his mind’}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/SRK-Pulls-off-Dubsmash-Hit-Chadhajis-Mimicry/2015/11/20/article3138230.ece|title=SRK Pulls off Dubsmash Hit 'Chadhaji's Mimicry|access-date=2019-10-16|archive-date=2015-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151214032633/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/SRK-Pulls-off-Dubsmash-Hit-Chadhajis-Mimicry/2015/11/20/article3138230.ece|url-status=dead}}</ref> == ਗਾਣੇ == ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜੇਐਸਐਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੋਲ ਰੈਪਰ ਇਕਕਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਨ। === ਟਰੈਕ ਸੂਚੀ === * ''ਸ਼ੂ ਸ਼ਾ'' - [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/planning-to-watch-diljit-dosanjhs-mukhtiar-chadha-heres-an-exciting-opportunity-to-win-free-movie-tickets-1158810.html|title=Planning to watch Diljit Dosanjh's 'Mukhtiar Chadha'? Here's an exciting opportunity to win free movie tickets|access-date=2019-10-16|archive-date=2015-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107051751/http://www.ibnlive.com/news/movies/planning-to-watch-diljit-dosanjhs-mukhtiar-chadha-heres-an-exciting-opportunity-to-win-free-movie-tickets-1158810.html|url-status=dead}}</ref> * ''ਮੁੱਖ ਦੀਵਾਨੀ'' - [[ਨੂਰਾਂ ਭੈਣਾਂ|ਨੂਰਾਨ ਭੈਣਾਂ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/watch-diljit-dosanjh-romances-oshin-sai-in-mukhtiar-chadha-new-song-1162522.html|title=Watch: Diljit Dosanjh aka Mukhtiar Chadha romances Oshin Sai in the new song 'Main Deewani'|access-date=2019-10-16|archive-date=2016-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313074647/http://www.ibnlive.com/news/movies/watch-diljit-dosanjh-romances-oshin-sai-in-mukhtiar-chadha-new-song-1162522.html|url-status=dead}}</ref> * ''ਕਲਿਕ ਕਲਿੱਕ'' - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ<ref>{{Cite news|url=http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/mukhtiar-chadha-released-its-new-track-click-click-45124.aspx|title=Mukhtiar Chadha released its new track "Click Click"|access-date=2019-10-16|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208161730/http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/mukhtiar-chadha-released-its-new-track-click-click-45124.aspx|dead-url=yes}}</ref> * ''ਗਪੂਚੀ ਗਪੂਚੀ ਗਮ ਗਮ-'' ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ * ''ਗੰਨ ਵਰਗੀ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਵੇ'' - ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ * ''ਕੋਲ ਕਿਨਾਰੇ'' - ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ == ਜਾਰੀ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 27 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="http://www.hindustantimes.com/ 2015">{{Cite web| title=Diljit Dosanjh’s ‘Mukhtiar Chadha’ to release on Nov 27 | website=hindustantimes.com | date=9 October 2015 | url=http://www.hindustantimes.com/punjab/diljit-dosanjh-s-mukhtiar-chadha-to-release-on-nov-27/story-b2Iq3HzDvYfh7PJeKTqcXL.html |access-date=11 October 2015}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਟ੍ਰੇਲਰ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mukhtiar-chadha-trailer-diljit-dosanjh-is-back-to-leave-you-in-splits-1156892.html|title='Mukhtiar Chadha' trailer: Diljit Dosanjh is back to leave you in splits|access-date=2019-10-16|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101649/http://www.ibnlive.com/news/movies/mukhtiar-chadha-trailer-diljit-dosanjh-is-back-to-leave-you-in-splits-1156892.html|url-status=dead}}</ref> == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == === ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ === ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ ਨੂੰ 27 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕਨੇਡਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਜਿਹੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 85 ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ 2.31 ਕਰੋੜ (330,000 ਯੂ.ਐਸ. ਡਾਲਰ) ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ।<ref name="Hooli 2015">{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/judge-singh-llb-affects-mukhtiar-chadhas-collection-box-office-opening-weekend-658563|title=Judge Singh LLB affects Mukhtiar Chadha's collection at box office in opening weekend|last=Hooli|first=Shekhar H|date=8 December 2015|website=International Business Times, India Edition|access-date=17 December 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 3mm7exz2gjmtagg0f1zdtpiynyaunj1 0 121057 847279 841106 2026-09-23T22:18:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847279 wikitext text/x-wiki '''ਪੌਲ ਲੈਬਾਈਲ ਪੋਗਬਾ''' (ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1993) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ]] ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਕਲੱਬ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ]] ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਿਡਫੀਲਡਰ, ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਪਲੇਅਮੇਕਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Paul Pogba (Manchester United FC)">{{Cite news|url=http://www.guineefoot.info/index.php?option=com_content&view=article&id=343:paul-pogba-le-havre-ac&catid=1:latest-news&Itemid=50|title=Paul Pogba (Manchester United FC)|date=30 January 2009|access-date=2 August 2010|language=French}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਪੋਗਬਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲੈਗੀ-ਸੁਰ-ਮਾਰਨੇ, ਸੀਨ-ਏਟ-ਮਾਰਨੇ, ਗਿੰਨੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jul/03/france-paul-pogba-brazil-world-cup-germany|title=France's Paul Pogba: a complete midfielder worth 'two Gareth Bales'|last=Fifield|first=Dominic|work=The Guardian|location=London}}</ref> ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcthree/item/e25557ac-e76b-435f-9bfa-b069230fc68b|title=How hard is it to be a Muslim footballer during Ramadan?|publisher=BBC|access-date=18 October 2016|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103231619/http://www.bbc.co.uk/bbcthree/item/e25557ac-e76b-435f-9bfa-b069230fc68b|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/10/12/france-has-problem-with-islam-and-there-is-too-much-unwanted-imm/|title=France has 'problem with Islam' and there is 'too much unwanted immigration', says Hollande in explosive book|last=Samuel|first=Henry|date=12 October 2016|work=The Daily Telegraph|access-date=18 October 2016|location=London}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1862/premier-league/2016/09/12/27358822/is-pogba-a-muslim-how-tall-is-ibrahimovic-your-manchester-united|title=Is Pogba a Muslim? How tall is Ibrahimovic? Your Manchester United questions answered|last=Chambers|first=Miles|date=12 September 2016|website=Goal.com|publisher=Perform Group|access-date=18 October 2016}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਜੁੜਵੇਂ ਭਰਾ ਹਨ - ਫਲੋਰੈਂਟਿਨ ਅਤੇ ਮੈਥਿਆਸ - ਗਿੰਨੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗਿੰਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹਨ.<ref>{{Cite news|url=https://www.voetbalkrant.com/nl/nieuws/lees/2016-08-31/mathias-pogba-broer-van-paul-tekent-bij-sparta-rotterdam|title=Sparta Rotterdam heeft Pogba te strikken|date=31 August 2016|access-date=10 September 2016|language=Dutch}}</ref> Florentin ਵੇਲੇ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਸ਼ਾਰ੍ਲਟ ਸੰਯੁਕਤ ਅਤੇ Mathias ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ Manchego .<ref>{{Cite news|url=http://www.lunion.presse.fr/article/a-la-une/cssa-la-percee-de-pogba|title=CSSA / La percée de Pogba|date=11 November 2009|work=L'Union|access-date=2 August 2010|location=Reims|language=French}}</ref> ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ, ਪੋਗਬਾ [[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਅਰਸੇਨਲ ਦਾ]] ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ.<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/paul-pogba-explains-fan-arsenal-11623715|title=Pogba explains why he was a fan of Arsenal growing up – and not Man United|last=Prenderville|first=Liam|date=1 December 2017|work=Daily Mirror|access-date=31 December 2017|location=London}}</ref> == ਖੇਡਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ == ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ ਮਿਡਫੀਲਡਰ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ 'ਤੇ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਖੱਬੇ, ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਭੂਮਿਕਾ, ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਡੂੰਘੇ-ਝੂਠ ਪਲੇਅਮੇਕਰ, ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਬਾਕਸ-ਦਾ-ਬਾਕਸ ਭੂਮਿਕਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਮਿਡਫੀਲਡਰ,<ref name="Paul Pogba (Manchester United FC)"/><ref name="Juve's Paul Pogba pressing his claim as the best box-to-box midfielder around">{{Cite web|url=http://www.espnfc.us/italian-serie-a/12/blog/post/2738479/paul-pogba-makes-his-case-for-being-the-best-midfielder|title=Juve's Paul Pogba pressing his claim as the best box-to-box midfielder around|last=Bandini|first=Paolo|date=6 December 2015|website=ESPN FC|access-date=23 August 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/manchester-united-news-paul-pogba-jose-mourinho-a7380656.html|title=Manchester United news: Jose Mourinho explains Paul Pogba's 'problem' after difficult start at Old Trafford|last=Critchley|first=Mark|date=26 October 2016|work=The Independent|access-date=23 July 2018|location=London}}</ref> ਪੋਗਬਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਲੱਬ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇ ਇੱਕ "ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਹੁਨਰਮੰਦ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ" ਖਿਡਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ "ਗੋਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਵੇਕ ਹੈ।"<ref>{{Cite web|url=http://www.manutd.com/en/Players-And-Staff/Reserves/Paul-Pogba.aspx|title=Paul Pogba|publisher=Manchester United F.C.|access-date=14 March 2013}}</ref> ਇਟਲੀ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਲਈ ''ਇਲ ਪੋਲਪੋ ਪੌਲ'' (" ਪੌਲ ਓਕਟੌਪਸ ") ਉਪਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਨਜਿੱਠਣ ਜਾਂ ਦੌੜਦੇ ਸਮੇਂ ਟੈਂਟਕਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ<ref name="festa">{{Cite news|url=http://www.lastampa.it/2012/11/01/sport/il-polpo-paul-cattura-palloni-e-decide-le-partite-e2W8cAhjdjl8YLVQyUhrCI/pagina.html|title=Pogba fa festa ballando: "Mai così felice"|date=1 November 2012|work=La Stampa|access-date=12 September 2014|location=Turin|language=Italian|trans-title=Pogba celebrates dancing: "Never so happy"|archive-date=22 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922235516/http://www.lastampa.it/2012/11/01/sport/il-polpo-paul-cattura-palloni-e-decide-le-partite-e2W8cAhjdjl8YLVQyUhrCI/pagina.html|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਪਿਗ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਫੋਟਕ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਵੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/9_maggio_2015_juventus-cagliari_match|title=Bentornato PogBOOM!|date=9 May 2015|publisher=Juventus F.C.|language=Italian|trans-title=Welcome back PogBOOM!}}</ref> ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਤੇਜ਼, ਸਖਤ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖਿਡਾਰੀ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਨ ਯੋਗਤਾ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਤਕਨੀਕ, ਫਲੇਅਰ ਅਤੇ [[ਡ੍ਰਿਬਲਿੰਗ|ਡ੍ਰਾਈਬਿਲਿੰਗ]] ਹੁਨਰਾਂ,<ref name="Five ways Paul Pogba has improved since his first stint with Man United">{{Cite web|url=http://www.espnfc.us/club/manchester-united/360/blog/post/2932673/paul-pogba-manchester-united-five-ways-he-has-improved-since-his-first-stint|title=Five ways Paul Pogba has improved since his first stint with Man United|date=19 August 2016|website=ESPN FC|access-date=23 August 2016}}</ref><ref name="Is he worth the hype? The best Pogba stats ahead of Man United return">{{Cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/news/he-worth-hype-best-pogba-stats-ahead-man-united-return|title=Is he worth the hype? The best Pogba stats ahead of Man United return|date=7 August 2016|website=FourFourTwo|publisher=Future|access-date=23 August 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espnfc.us/blog/tactics-and-analysis/67/post/2935015/manchester-united-playing-in-jose-mourinho-style-already-as-pogba-shines|title=Manchester United playing in Mourinho style already as Paul Pogba shines|last=Haugstad|first=Thore|date=22 August 2016|website=ESPN FC|access-date=23 August 2016}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/fulham-vs-man-utd/live/391009|title=Fulham 0-3 Man Utd recap|date=9 February 2019|publisher=Sky Sports|access-date=9 February 2019}}</ref> ਮਿਡਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੈਟਰਿਕ ਵਿਏਰਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] nxow1notiekqs2fi0whuutkl0aejdyo 0 121074 847460 493078 2026-09-24T10:47:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847460 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific-prefix=|name=ਰਜਬ ਤੱਈਅਬ ਅਰਦਗ਼ਾਨ|image=Recep Tayyip Erdoğan 2019 (cropped).jpg|caption=|signature=Recep Tayyip Erdoğan signature.png|residence=ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ, [[ਅੰਕਾਰਾ]]|party=ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪਾਰਟੀ {{small|(2001–2014; 2017–ਹੁਣ ਤੱਕ)}}|otherparty={{plainlist| *[[National Salvation Party]] {{small|(before 1981)}} *[[Welfare Party]] {{small|(1983–1998)}} *[[Virtue Party]] {{small|(1998–2001)}}}}|office1=ਤੁਰਕੀ ਦਾ 12ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|predecessor1=|vicepresident1=|primeminister1=|successor1=|term_start1=28 August 2014|term_end1=|office2=ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪਾਰਟੀ|predecessor2=|term_start2=21 May 2017|term_end2=|predecessor3=|successor3=|term_start3=14 August 2001|term_end3=27 August 2014|office4=ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ|predecessor4=|president4=|successor4=|term_start4=14 March 2003|term_end4=28 August 2014|birth_date={{birth date and age|df=yes|1954|2|26}}|birth_place=[[ਕਸੀਮਪਾਸਾ]], [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ]], [[ਤੁਰਕੀ]]|death_date=|death_place=|spouse={{marriage|ਏਮੀਨ ਅਰਦਗ਼ਾਨ|4 July 1978}}|alma_mater=|website={{url|tccb.gov.tr|Government website}}<br />{{url|rte.com.tr|Personal website}}|office5=ਇਸਤਾਨਬੁਲ ਦਾ ਮੇਅਰ|term_start5=27 March 1994|term_end5=6 November 1998|predecessor5=|successor5=|office6={{GNAT MP}}|term_start6=9 March 2003|term_end6=28 August 2014|constituency6={{plainlist| *[[Siirt (electoral district)|Siirt]] ([[2003 Siirt Province by-election|2003 by-election]]) *[[Istanbul (electoral districts)|Istanbul]] [[İstanbul (1st electoral district)|(I)]] ([[2007 Turkish general election|2007]], [[2011 Turkish general election|2011]])}}}} '''ਰਜਬ ਤੱਈਅਬ ਅਰਦਗ਼ਾਨ''' ( UK : / ɛər d ə W AE n / AIR -də-wan, <ref>{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/erdogan|title=Erdoğan|website=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|access-date=19 September 2019}}</ref> US : / - W ɑː n / -⁠ wahn; ਜਨਮ 26 ਫਰਵਰੀ 1954) [[ਤੁਰਕੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ 2014 ਤੋਂ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 2003 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 1994 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ]] ਦੇ ਮੇਅਰ ਵੱਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪਾਰਟੀ (ਏਕੇਪੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 2002, 2007 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ 2017 ਵਿਚ ਏਕੇਪੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਇੱਕ [[ਇਸਲਾਮੀਅਤ|ਇਸਲਾਮੀ]] ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਵਰਣਿਤ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਵੱਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਅਤੇ [[ਉਦਾਰਵਾਦ|ਉਦਾਰਵਾਦੀ]] ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="foxnews.com">{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2014/08/21/turkey-davutoglu-expected-to-be-docile-prime-minister-with-erdogan-calling/|title=Turkey's Davutoglu expected to be a docile Prime Minister with Erdogan calling the shots|date=21 August 2014|access-date=27 November 2014|publisher=Fox News|agency=Associated Press|archive-date=18 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018172550/http://www.foxnews.com/world/2014/08/21/turkey-davutoglu-expected-to-be-docile-prime-minister-with-erdogan-calling/|url-status=dead}}</ref> <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/12/08/is-there-still-hope-for-turkish-democracy/|title=Is there still hope for Turkish democracy?|last=Yildirim|first=A. Kadir|date=2016-12-08|work=Washington Post|access-date=2018-06-27|last2=Lynch|first2=Marc|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] 5a6ppagwcr0udrdogzyvq3nggneati7 0 121119 847249 711717 2026-09-23T20:49:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847249 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=ਪਰਵੀਨਾ ਅਹੰਗਰ|honorific_suffix=|image=|alt=|caption=ਅਹਿੰਗਰ ਆਪਣੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਏ ਬੇਟੇ ਦੀ 24 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਭਾਲ ਬਾਰੇ ਲੰਦਨ, ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ|native_name=|birth_name=|birth_date=|birth_place=[[ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]], [[ਕਸ਼ਮੀਰ]]|alma_mater=|other_names=ਆਇਰਨ ਲੇਡੀ ਆਫ ਕਸ਼ਮੀਰ|known_for=* [[ਥੋਰੌਲਫ ਰਾਫਟੋ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਫਟੋ ਪੁਰਸਕਾਰ 2017]] * 2005 ਵਿੱਚ [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ *ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਫਰੰਟ ਲਾਈਨ ਅਵਾਰਡ|occupation=ਗੁਮਸ਼ੁਦਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਏਪੀਡੀਪੀ) ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ|credits=|website=http://www.apdpkashmir.com}} '''ਪਰਵੀਨਾ ਅਹੰਗਰ''' [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ|ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਹ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਚੋਂ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|।]] ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਇਨਸਾਫ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ 2017 ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ [[ਰਾਫਟੋ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/politics/parveena-ahangar-imroz-parvez-awarded-norway-rafto-prize-2017-human-rights|title=Parveena Ahangar, Parvez Imroz Awarded Norway's Rafto Prize for Human Rights|website=The Wire|access-date=2018-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rafto.no/the-rafto-prize/the-next-rafto-prize-laureate|title=Parveena Ahangar & Parvez Imroz|website=The Rafto Foundation|access-date=2018-06-15|archive-date=2018-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615214700/https://www.rafto.no/the-rafto-prize/the-next-rafto-prize-laureate|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/three-kashmiri-women-nominated-for-nobel-prize/story-OYek9S9WKju6O8SXyzoA0N.html|title=Three Kashmiri women nominated for Nobel Prize|last=|first=|date=2005-10-04|work=Hindustan Times|access-date=2018-06-15|language=en|archive-date=2018-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615214755/https://www.hindustantimes.com/india/three-kashmiri-women-nominated-for-nobel-prize/story-OYek9S9WKju6O8SXyzoA0N.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/three-kashmiri-women-among-1-000-nobel-peace-prize-nominees/308038|title=Three Kashmiri women among 1, 000 Nobel Peace Prize nominees|last=|first=|date=|work=Outlook India|access-date=2018-06-15|archive-date=2018-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615214558/https://www.outlookindia.com/newswire/story/three-kashmiri-women-among-1-000-nobel-peace-prize-nominees/308038|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ [[ਬੀਬੀਸੀ 100 ਔਰਤਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ 2019 ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ 100 ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-50042279|title=BBC 100 Women 2019|website=BBC}}</ref> ਪਰਵੀਨਾ ਨੂੰ 'ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਇਰਨ ਲੇਡੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਚੈਨਲ ਸੀ ਐਨ ਐਨ ਆਈ ਬੀ ਐਨ ਨੇ ਇੱਕ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਦੁਖਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਣ ਕਰਕੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://oracleopinions.com/2018/05/12/mothers-day-special-parveena-ahengar-mouj-of-kasheer/ |title=Mother’s Day Special: Parveena Ahengar, Mouj of Kasheer |access-date=2019-10-19 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303214154/https://oracleopinions.com/2018/05/12/mothers-day-special-parveena-ahengar-mouj-of-kasheer/ |dead-url=yes }}</ref> == ਲਾਪਤਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ == ਪਰਵੀਨਾ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਤ 8000 ਤੋਂ10,000 ਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ "ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1994 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://culturesofresistance.org/allied-projects-apdp|title=Association of Parents of Disappeared Persons {{!}} Cultures of Resistance|website=culturesofresistance.org|access-date=2019-08-21|archive-date=2019-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019175546/https://culturesofresistance.org/allied-projects-apdp|url-status=dead}}</ref> ਪਰਵੀਨਾ ਅਹੰਗਰ, ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼|ਫਿਲਪੀਨਜ਼]] (2000), [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] (2003), [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] (2005), ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ (2006), [[ਜਨੇਵਾ|ਜੀਨੇਵਾ]] (2008), [[ਕੰਬੋਡੀਆ]], [[ਲੰਡਨ]] ਸਮੇਤ 16 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://blogs.tribune.com.pk/story/23976/remembering-those-in-kashmir-who-exist-but-are-missing/|title=Remembering those in Kashmir who exist but are missing|language=en-US|access-date=2019-08-21|archive-date=2019-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803132748/https://blogs.tribune.com.pk/story/23976/remembering-those-in-kashmir-who-exist-but-are-missing/|dead-url=yes}}</ref> == ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ == ਅਹੰਗਰ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ]] ਦੀ [[ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ: "" ''ਮਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।'' ''ਮੈਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਨ।'' ''ਏਪੀਡੀਪੀ ਮੇਰੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ।'' " ” == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਬੀਸੀ 100 ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁੰਨ]] gfee2vio0xwnmoznlv6lt4hb6halzvb 0 121597 847316 806255 2026-09-24T01:17:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847316 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|image=KL-2018 (4).jpg|caption=2018 ਵਿੱਚ ਟੋਟੀ|fullname=ਫ੍ਰਾਂਸੈਸਕੋ ਟੌਟੀ<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/players/tottidata.html|title=Francesco Totti - Goals in Serie A|website=RSSSF|first=Roberto|last=Di Maggio|accessdate=18 February 2017}}</ref>|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1976|9|27}}<ref name="ASROMA-Profile">{{cite web|url=http://www.asroma.com/en/teams/players-and-staff/francesco-totti|title=Francesco Totti|publisher=A.S. Roma|language=Italian|accessdate=29 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180703163415/http://www.asroma.com/en/teams/players-and-staff/francesco-totti|archive-date=3 July 2018|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>|birth_place=ਰੋਮ, ਇਟਲੀ|height=1.80 ਮੀਟਰ<ref name=legaseriea>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/giocatori/francesco-totti/TOTFR|title=Francesco Totti|publisher=Lega Serie A|language=it|accessdate=6 September 2015|archive-date=13 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713141907/https://www.legaseriea.it/it/giocatori/francesco-totti/TOTFR|dead-url=yes}}</ref>|currentclub=|position=ਫਾਰਵਰਡ / ਹਮਲਾਵਰ|caps1=619<!-- LEAGUE APPEARANCES ONLY -->|goals1=250<!-- LEAGUE GOALS ONLY -->}}'''ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ ਟੋਟੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Francesco Totti''' ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਚਾਰਨ: ਫ੍ਰੈਨਚਿਸਕੋ ਤੋਤੀ)<ref name="Presidenza della Repubblica">{{Cite web|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=198829|title=Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana|date=12 December 2006|publisher=Presidenza della Repubblica|language=Italian|access-date=6 September 2015}}</ref> (ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1976)<ref>{{Cite web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Francesco|title=Francesco|last=[[Luciano Canepari]]|website=DiPI Online|language=it|access-date=26 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Totti|title=Totti|last=Luciano Canepari|website=DiPI Online|language=it|access-date=26 October 2018}}</ref> ਇਕ ਇਟਲੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਰੋਮ|ਰੋਮਾ]] ਅਤੇ [[ਇਟਲੀ]] ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸਟਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰ ਜਾਂ ਵਿੰਗਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਏਰ ਬਿਮਬੋ ਡੀ ਓਰੋ (ਗੋਲਡਨ ਬੁਆਏ), ਲ ਆਟਾਵੋ ਰੇ ਡੀ ਰੋਮਾ (ਰੋਮ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ), ਏਰ ਪਪੋਨ (ਵੱਡਾ ਬੇਬੀ), ਇਲ ਕੈਪੀਟੈਨੋ (ਕਪਤਾਨ), ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਸਪੋਰਟਸ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਆਈਲ ਗਲੇਡੀਆਟੋਰ (ਦਿ ਗਲੇਡੀਏਟਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਗੋਲਸਕੋਰਿੰਗ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪਲੇਅਮੇਕਰ, ਟੋਟੀ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਇਟਲੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਰਵ ਉੱਤਮ ਖਿਡਾਰੀ, ਅਤੇ ਰੋਮਾ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Francesco Totti|date=2019-09-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Francesco_Totti&oldid=915330644|work=Wikipedia|language=en|access-date=2019-09-14}}</ref> ਟੌਟੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੈਰੀਅਰ ਰੋਮਾ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਇਆ, ਇਕ [[ਸੀਰੀਜ਼ ਏ|ਸੀਰੀਜ਼ ਏ]] ਦਾ ਖਿਤਾਬ, ਦੋ ਕੋਪਪਾ ਇਟਾਲੀਆ ਸਿਰਲੇਖ, ਅਤੇ ਦੋ ਸੁਪਰਕੱਪਾ ਇਟਾਲੀਆ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਜਿੱਤੇ। ਉਹ ਇਟਾਲੀਅਨ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ 250 ਗੋਲ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ 316 ਗੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਟਲੀ ਹੈ। ਟੌਟੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰੋਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ, ਇਕੋ ਕਲੱਬ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਸੇਰੀ ਏ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਏ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਤੋਤੀ ਨੇ 38 ਸਾਲ ਅਤੇ 59 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ, [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ|ਯੂਈਐਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। 2006 ਦਾ ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਈਐਫਾ ਯੂਰੋ 2000 ਦਾ ਫਾਈਨਲਿਸਟ, ਟੌਟੀ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਲਈ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ 2002 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਤੇ ਯੂਰੋ 2004 ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2007 ਵਿਚ, ਤੋਤੀ ਨੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਰੋਮਾ ਨਾਲ ਇਕੱਲੇ ਕਲੱਬ ਖੇਡਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.corriere.it/Primo_Piano/Sport/2007/07_Luglio/20/totti_lascia_nazionale.shtml|title=Totti dice addio alla Nazionale|date=20 July 2007|work=Corriere della Sera|access-date=29 January 2015|language=Italian}}</ref><ref name="gazzetta.it">{{Cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/07_Luglio/20/totti.shtml|title=Totti: "Nazionale addio La priorità è la Roma"|date=20 July 2007|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=29 January 2015|language=Italian}}</ref> ਟੌਟੀ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਆਰਾਂ ਆਸਕਰ ਡੈਲ ਕਲਸੀਓ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ: ਪੰਜ ਸੀਰੀਜ਼ ਏ ਇਟਾਲੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਦੋ ਸੀਰੀ ਏ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਯੀਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਦੋ ਸੀਰੀ ਏ ਗੋਲ ਆਫ਼ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਇਕ ਸੀਰੀ ਏ ਗੋਲਸਕੋਰਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਇਕ ਸੀਰੀ ਏ ਯੰਗ ਫੁਟਬਾਲਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਐਵਾਰਡ। ਉਸਨੇ 2007 ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੋਲਡਨ ਜੁੱਤੇ ਅਤੇ 2010 ਗੋਲਡਨ ਫੁੱਟ ਵੀ ਜਿੱਤੇ। ਟੌਟੀ ਨੂੰ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸ ਮੀਡੀਆ ਟੀਮ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫੀਫਾ 100 ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜੋ ਪੇਲੇ ਦੁਆਰਾ ਫੀਫਾ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|date=4 March 2004|work=BBC Sport|access-date=31 May 2011}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਤੋਤੀ ਨੂੰ ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.ਐਚ.ਐਸ. ਦੁਆਰਾ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.iffhs.de/?32a00e42f0ae2300bf11504e52d17f7370eff3702bb1c2bbb6e28e05|title=The World's Most Popular Footballer Amongst Currently Active Players in 2011|access-date=25 January 2012|publisher=IFFHS.de|language=}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਫਰਾਂਸ ਫੁਟਬਾਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 10 ਸਰਬੋਤਮ ਫੁੱਟਬਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੀ ਉਮਰ 36 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.francefootball.fr/news/Le-top-10-des-meilleurs-vieux/559763|title=Le top 10 des meilleurs vieux|last=Thomas Simon|date=19 May 2015|publisher=France Football|language=French|trans-title=The top 10 of the best oldies|access-date=5 February 2019}}</ref> 2017 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੌਟੀ ਨੂੰ ਪਲੇਅਰ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਯੂਈਐਫਏ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਸਨਮਾਨ == === ਕਲੱਬ === '''ਰੋਮਾ''' <ref name="SW">{{Cite web|url=https://int.soccerway.com/players/francesco-totti/92/|title=F. Totti|publisher=Soccerway|access-date=18 December 2015}}</ref> * ਸੀਰੀ ਏ : 2000–01 * ਕੋਪਾ ਇਟਾਲੀਆ : 2006–07, 2007–08 * ਸੁਪਰਮਕੋਪਾ ਇਟਾਲੀਆ : 2001, 2007 === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === '''ਇਟਲੀ''' <ref name="SW"/> * [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ]] : [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2006|2006]] === ਵਿਅਕਤੀਗਤ === * ਗੁਰੀਨ ਡੀ ਓਰੋ : 1998, 2004 <ref name="Guerin d'Oro">{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|title=Italy&nbsp;– Footballer of the Year|website=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121013030/http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|archive-date=21 January 2015|access-date=6 February 2015}}</ref> * ਸੇਰੀ ਏ ਯੰਗ ਫੁਟਬਾਲਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ : 1999 <ref name="OscarAIC">{{Cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/storia-assocalciatori-sergio-campana_6.html|title=L'Associazione Italiana Calciatori (AIC): La Storia|publisher=Storie di Calcio|language=Italian|access-date=25 November 2016|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115825/http://www.storiedicalcio.altervista.org/storia-assocalciatori-sergio-campana_6.html|dead-url=yes}}</ref> * ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰੋ 2000 ਫਾਈਨਲ : ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ <ref name="tattered international reputation">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jul/10/worldcup2006.sport2|title=Totti fails the final test and leaves a tattered international reputation|last=Brodkin|first=Jon|date=10 July 2006|work=The Guardian|access-date=18 February 2017}}</ref> * ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰੋ 2000 : ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਟੀਮ <ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/history/memories/newsid=1627525.html|title=UEFA Euro 2000 team of the tournament|date=1 January 2011|publisher=UEFA|access-date=31 March 2015|archive-date=7 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507014709/http://www.uefa.com/uefaeuro/history/memories/newsid=1627525.html|url-status=dead}}</ref> * ਸੀਰੀ ਏ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ : 2000, 2003 * ਸੇਰੀ ਏ ਇਟਾਲੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ : 2000, 2001, 2003, 2004, 2007 <ref name="Oscar-del-Calcio">{{Cite web|url=http://www.assocalciatori.it/Pagine/AlbodOro/tabid/161/language/en-US/Default.aspx|title=Albo d'Oro|publisher=AIC|language=Italian|archive-url=https://web.archive.org/web/20111223192332/http://www.assocalciatori.it/Pagine/AlbodOro/tabid/161/language/en-US/Default.aspx|archive-date=23 December 2011|access-date=29 July 2016}}</ref> * ਈਐਸਐਮ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦਿ ਈਅਰ : 2000–01, 2003–04, 2006–07 <ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/esm-xi.html|title=ESM XI|last=Stokkermans|first=Karel|date=14 March 2007|website=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207144925/http://www.rsssf.com/miscellaneous/esm-xi.html|archive-date=7 February 2016|access-date=29 November 2015}}</ref> * ਫੀਫਾ 100 <ref name="Pele">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|date=4 March 2004|work=BBC Sport|access-date=15 June 2013}}</ref> * ਸੇਰੀ ਏ ਟੀ ਗੋਲ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ : 2005, 2006 * [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2006|2006 ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ]] [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2006|ਆਲ-ਸਟਾਰ ਟੀਮ]] '''<ref name="France, Italy dominate World Cup all-star squad">{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/france-italy-dominate-world-cup-all-star-squad-1.572395|title=France, Italy dominate World Cup all-star squad|date=7 July 2006|publisher=CBC Sports|access-date=27 May 2015}}</ref>''' * [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2006|2006 ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ]] : [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2006|ਅਸਿਸਟ ਲੀਡਰ]] <ref>{{Cite web|url=http://soccer-europe.com/Archives/WorldCup/WorldCup2006/GoalsandAssists.html|title=2006 FIFA World Cup Goals & Assists|publisher=Soccer-Europe|access-date=30 July 2016}}</ref> * ਸੇਰੀ ਏ ਅਸਿਸਟ ਲੀਡਰ: 1998–99, <ref>{{Cite web|url=http://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1998-1999/stats/top_goal_scorers/|title=Serie A 1998/99 Stats|publisher=Football-Lineups.com|access-date=30 July 2016}}</ref> 2006–07 <ref>{{Cite web|url=http://www.espnfc.com/italian-serie-a/12/statistics/assists?season=2006|title=Serie A Statistics&nbsp;– ESPN FC&nbsp;– Top Assists 2006–07|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2016}}</ref> 2013–14 <ref>{{Cite web|url=http://www.espnfc.com/italian-serie-a/12/statistics/assists?season=2013|title=Serie A Statistics&nbsp;– ESPN FC&nbsp;– Top Assists 2013–14|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2016}}</ref> * ਸੀਰੀ ਏ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਕੋਰਰ : 2006–07 <ref name="Serie A Top Scorers">{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italtops.html|title=Italy&nbsp;– Serie A Top Scorers|last=Di Maggio|first=Roberto|last2=Kramarsic|first2=Igor|date=11 June 2015|website=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031163443/http://www.rsssf.com/tablesi/italtops.html|archive-date=31 October 2015|access-date=2 December 2015|last3=Novello|first3=Alberto}}</ref> * ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੋਲਡਨ ਜੁੱਤੀ : 2006–07 <ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/gboot.html|title=Golden Boot ("Soulier d'Or") Awards|last=Arotaritei|first=Sorin|last2=Di Maggio|first2=Roberto|date=20 November 2014|website=RSSSF|access-date=29 November 2015|last3=Stokkermans|first3=Karel}}</ref> * ਆਸਕਰ ਏਆਈਸੀ-ਸੀਰੀ ਏ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਕੋਰਰ : 2007 <ref>{{Cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Primo_Piano/2008/01_Gennaio/28/oscar.shtml|title=Oscar Assocalciatori Kakà miglior giocatore|date=28 January 2008|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=27 November 2017|language=Italian}}</ref> * ਪੈਲੋਨ ਡੀ ਆਰਜੈਂਟੋ : 2007–08 <ref>{{Cite web|url=http://ussi.it/2016/a-florenzi-il-pallone-dargento-coppa-giaime-fiumano/|title=A Florenzi il "Pallone d'Argento" Coppa Giaimè Fiumano|date=8 May 2016|publisher=Unione stampa sportiva italiana|language=Italian|access-date=18 May 2016}}</ref> * ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੈਰ : 2010 <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenfoot.com/winner-details.php?l=en&WinnerID=5&Title=francesco-totti|title=Francesco Totti|date=11 October 2010|publisher=Golden Foot|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208135525/http://www.goldenfoot.com/winner-details.php?l=en&WinnerID=5&Title=francesco-totti|archive-date=8 December 2015|access-date=29 November 2015}}</ref> * ਪ੍ਰੀਮੀਓ ਨਾਜਿਓਨੇਲ ਕੈਰੀਏਰਾ ਏਸੈਪਲੇਅਰ "ਗਾਏਟਾਨੋ ਸਕੈਰੀਆ" : 2014 <ref>{{Cite web|url=http://www.nordmilano24.it/2014/07/25/memorial-scirea-totti-vince-premio-carriera-esemplare/|title=Memorial Scirea: Totti vince il premio "carriera esemplare"|publisher=Nordmilano24|language=Italian|access-date=20 January 2015}}</ref> * ਪ੍ਰੀਮੀਓ ਇੰਟਰਨੈਜਿਓਨੇਲ ਜੀਆਸੀਨਤੋ ਫਚੇਟੀ : 2014 <ref>{{Cite web|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2014/11/05/il-premio-facchetti-assegnato-a-totti_7904a702-17db-491b-95b3-5d684d28ff59.html|title=Il premio Facchetti assegnato a Totti|date=5 November 2014|website=Agenzia Nazionale Stampa Associata|access-date=20 January 2015}}</ref> * ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅੰਡਰ -21 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਇਲੈਵਨ: 2015 <ref name="UEFA">{{Cite web|url=http://www.uefa.com/under21/news/newsid=2256143.html|title=Our all-time Under-21 EURO dream team|date=17 June 2015|publisher=UEFA|access-date=19 June 2015}}</ref> * [[ਏ. ਐੱਸ. ਰੋਮਾ|ਰੋਮਾ]] [[ਏ. ਐੱਸ. ਰੋਮਾ|ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ]] : ਕਲਾਸ 2017 <ref>{{Cite web|url=http://www.asroma.com/en/news/2017/5/as-roma-induct-totti-into-hall-of-fame|title=AS Roma induct Totti into Hall of Fame|date=29 May 2017|publisher=AS Roma|access-date=31 July 2017|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731230723/http://www.asroma.com/en/news/2017/5/as-roma-induct-totti-into-hall-of-fame|dead-url=yes}}</ref> * ਯੂਈਐਫਏ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਅਵਾਰਡ : 2017 <ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/president/news/newsid=2474521.html|title=Francesco Totti to receive UEFA President's Award|date=1 June 2017|publisher=UEFA|access-date=1 June 2017}}</ref> <ref name="UEFA President's Award">{{Cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=2050865.html|title=UEFA President's Award|date=2 January 2014|publisher=UEFA.com|access-date=1 June 2017}}</ref> * ਗਜ਼ਟਾ ਸਪੋਰਟਸ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਦੰਤਕਥਾ: 2017 <ref>{{Cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/12-12-2017/gazzetta-sports-awards-buffon-uomo-anno-totti-contador-leggende-240179017831.shtml|title=Gazzetta Sports Awards: Buffon l'uomo dell'anno, Totti e Contador leggende|date=12 December 2017|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=12 January 2017|language=Italian}}</ref> * ਗਲੋਬ ਫੁਟਬਾਲ ਪਲੇਅਰ ਕੈਰੀਅਰ ਅਵਾਰਡ: 2017 <ref>{{Cite web|url=https://www.globesoccer.com/winners/francesco-totti-career-award/|title=Globe Soccer Awards: Francesco Totti (Career Award)|date=28 December 2017|publisher=Globe Soccer|access-date=29 December 2017|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406171736/https://www.globesoccer.com/winners/francesco-totti-career-award/|url-status=dead}}</ref> * ਲੌਰੀਅਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਰਲਡ ਸਪੋਰਟਸ ਐਕਸੇਸਨਲ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ : 2018 <ref>{{Cite web|url=http://www.skysports.com/tennis/news/12110/11270150/roger-federer-wins-sportsman-and-comeback-of-the-year-at-laureus-awards|title=Roger Federer wins Sportsman and Comeback of the Year at Laureus Awards|last=Nicholas Wright|date=27 February 2018|publisher=Sky Sports|access-date=27 February 2018}}</ref> * ਗ੍ਰੇਨ ਗੈਲਾ ਡੈਲ ਕੈਲਸੀਓ ਏਆਈਸੀ ਕਰੀਅਰ ਅਵਾਰਡ: 2018 <ref>{{Cite web|url=https://www.asroma.com/en/news/2018/12/totti-receives-career-award-at-gran-gala-del-calcio|title=TOTTI RECEIVES CAREER AWARD AT GRAN GALA DEL CALCIO|date=4 December 2018|publisher=AS Roma|access-date=5 February 2019|archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015051/https://www.asroma.com/en/news/2018/12/totti-receives-career-award-at-gran-gala-del-calcio|url-status=dead}}</ref> * ਇਤਾਲਵੀ ਫੁਟਬਾਲ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ : 2018 <ref name="2018-SerieAHoF">{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/formazione-ed-eventi/news/totti-zanetti-e-allegri-tra-i-premiati-dell-8-edizione-della-hall-of-fame-del-calcio-italiano/|title=Totti, Zanetti e Allegri tra i premiati dell’8ª edizione della ‘Hall of Fame del calcio italiano’|date=19 February 2019|publisher=FIGC.it|language=Italian|access-date=20 May 2019|archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116220807/https://www.figc.it/it/formazione-ed-eventi/news/totti-zanetti-e-allegri-tra-i-premiati-dell-8-edizione-della-hall-of-fame-del-calcio-italiano/|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਰਿਕਾਰਡ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] 0au84fyitjcipb7kh1lx60m34mbwhsa 0 121628 847252 579112 2026-09-23T20:53:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847252 wikitext text/x-wiki '''ਪਲੇਅਸਟੇਸ਼ਨ 4''' (ਸੰਖੇਪ ਨਾਮ '''PS4''' ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)<ref>{{Cite web|url=http://kotaku.com/5896996/the-next-playstation-is-called-orbis-sources-say-here-are-the-details|title=The Next PlayStation is Called Orbis, Sources Say. Here are the Details.|publisher=http://kotaku.com/|access-date=2019-10-30|archive-date=2012-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910063243/http://kotaku.com/5896996/the-next-playstation-is-called-orbis-sources-say-here-are-the-details|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://orbis.scedev.net/|title=Orbis SCE DevNet|publisher=http://orbis.scedev.net/|access-date=2019-10-30|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127214507/http://orbis.scedev.net/|dead-url=yes}}</ref> [[ਸੋਨੀ|ਸੋਨੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਚੌਥਾ ਹੋਮ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਕੰਸੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਲੇਅਸਟੇਸ 3 ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 20 ਫਰਵਰੀ, 2013 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 15 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। '''ਪੀਐਸ 4''' ਕੰਸੋਲ ਵਿੱਚ [[ਮਾਇਨਕਰਾਫਟ|ਮਾਈਨਕਰਾਫਟ]], ਜਸਟ ਕੋਜ 3 ਅਤੇ ਕਾਲ ਆਫ ਡਿਊਟੀ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੇਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਡੀਓ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਬਲਿਊਟੁੱਥ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਜਾਂ ਅਡਵਾਂਸ ਆਡੀਓ ਡਿਸਟਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਲਿਊਟੁੱਥ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ PS4 ਨਾਲ ਕਨੈਕਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ 9 ਜਨਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == === ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ === ਸੋਨੀ ਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.techradar.com/news/gaming/consoles/sony-to-show-the-future-feb-20-could-it-be-the-playstation-4-1128752|title=Sony to show the 'future' Feb. 20, could it be the PlayStation 4?|publisher=http://www.techradar.com/}}</ref> ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ 31 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ "ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਣ" ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.techradar.com/news/gaming/consoles/ps4-release-date-news-and-rumours-937822|title=PS4 release date, news and rumours|publisher=http://www.techradar.com/}}</ref> ==ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ== ਸੋਨੀ ਕੰਸੋਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਜੋਂ ਇਹ "ਸਮਾਜਿਕ" ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੀਐਸ 4 ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ===ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਿਰਜਣਾ=== ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਕੋਲ ਨਿੱਜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚਾ ਬੋਰਡ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੇਮਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਲਿੱਪਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮੂਹ ਚੈਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੋਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ", ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦੋਂ "ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਲਟੀਪਲੇਅਰ ਰੇਡ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਦੋਸਤ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ।" ===ਮੀਡੀਆ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ=== ਡਿਊਲ ਸ਼ੌਕ 4 ਕੰਟਰੋਲਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਸ਼ੇਅਰ" ਬਟਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੇਮਪਲੇਅ ਦੇ ਆਖਰੀ 60 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ਾਟ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪੀਐਸਐਨ ਦੇ ਹੋਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕਿੰਗ ਸਾਈਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਡੇਲੀਮੋਸ਼ਨ, ਫੇਸਬੁੱਕ, ਟਵਿੱਟਰ ਅਤੇ ਯੂ ਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੂਐਸਬੀ ਫਲੈਸ਼ ਡਰਾਈਵ ਤੇ ਨਕਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਿਡਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ, ਕਸਟਮ ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਨੂੰ ਹਰੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸ਼ੇਅਰਫੈਕਟਰੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਵੀਡੀਓ ਐਡਿਟੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਪਡੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਕਚਰ-ਇਨ-ਪਿਕਚਰ ਲੇਆਉਟ, ਫੋਟੋ ਕੋਲਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਜੀਆਈਐਫ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ===ਲਾਈਵ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ=== ਗੇਮਰਸ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗੇਮਜ਼ ਦਾ ਲਾਈਵ ਗੇਮਪਲੇਅ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਕ੍ਰਾਸ-ਗੇਮ ਕੈਮਰਾ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ ਇੰਪੁੱਟ ਨਾਲ ਪੀਐਸ4 ਇੰਟਰਫੇਸ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ, ਜਾਂ ਡੇਲੀਮੋਸ਼ਨ, ਟਵਿਟਰ, ਨਿਕੋਨਿਕੋ, ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਗੇਮਪਲਏ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯੂਟਿਉਬ ਗੇਮਿੰਗ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵੈਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਕ੍ਰੀਨ-ਕਾਸਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਦੇਖਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ" ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ===ਸ਼ੇਅਰ ਪਲੇ=== ਸ਼ੇਅਰ ਪਲੇਅ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਲੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖੇਡ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਪਯੋਗਕਰਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੇਮ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰਿਮੋਟ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਮਲਟੀਪਲੇਅਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਮਾਰਕ ਸੇਰਨੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਮੋਟ ਸਹਾਇਤਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਗੇਮ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। "ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਦੋਸਤ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨੈਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ", ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। ਸ਼ੇਅਰ ਪਲੇ ਲਈ ਪਲੇਅਸਟੇਸ ਪਲੱਸ ਗਾਹਕੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== supkft50etpdydqqpp8e83qbwfu5rjv 0 121696 847113 578012 2026-09-23T12:32:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847113 wikitext text/x-wiki '''ਜੋਕਰ''' ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਡੀ.ਸੀ. ਕਾਮਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਖਲਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੈਟਮੈਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਜੋਕਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਚਿੱਤਰ, ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਦਾਸੀਵਾਦੀ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਉਸ ਦੇ ਹਾਸੇ, ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪਾਤਰ ਦੇ ਲੰਬੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਰਸਾਇਣਕ ਦ੍ਰਵ ਦੀ ਇੱਕ ਟੈਂਕੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋਕਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ [[ਬੈਟਮੈਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ|ਬੈਟਮੈਨ]] ਵਿੱਚ ਸੀਸਰ ਰੋਮਰੋ, ਟਿਮ ਬਰਟਨ ਦੇ ਬੈਟਮੈਨ ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਨਿਕਲਸਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਨੋਲਨ ਦੀ ਦਿ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ ਵਿੱਚ ਹੀਥ ਲੇਜਰ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੇਜ਼ਰ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਕੈਡਮੀ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੈਰੀ ਸਟੌਰਚ, ਫਰੈਂਕ ਵੇਲਕਰ, ਮਾਰਕ ਹੈਮਿਲ, ਕੇਵਿਨ ਮਾਈਕਲ ਰਿਚਰਡਸਨ, ਜੈੱਫ ਬੇਨੇਟ ਅਤੇ ਜਾਨ ਡੀਮੈਗਿਓ ਨੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋਕਰ ਨੂੰ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਦੀ ਆਲ ਟਾਈਮ ਦੇ 100 ਮਹਾਨ ਵਿਲੇਨਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ # 1 ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|author=Staff |year=2006 |month= July|title=Top 100 Greatest Villains |journal=[[Wizard Magazine]] |volume=1 |issue= 177}}</ref> ਉਹ ਆਈਜੀਐਨ ਦੀ ਆਲ ਟਾਈਮ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਸਵੀਰ ਪੁਸਤਕ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਨੰਬਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://comics.ign.com/top-100-villains/2.html |title=The Joker is Number 2 |author= |date= |work= |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012040943/http://comics.ign.com/top-100-villains/2.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ #8ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.empireonline.com/50greatestcomiccharacters/default.asp?c=8 |title=The 50 Greatest Comic Book Characters |author= |date= |work= |publisher=Empireonline.com |accessdate=}}</ref> ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ 200 ਮਹਾਨ ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ 200 ਚਰਚਿਤ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਖਲਨਾਇਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web |url=http://www.wizarduniverse.com/05240810thgreatestcharacters2.html |title=? |author= |date= |work= |publisher=Wizarduniverse.com |accessdate= |archive-date=2008-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527233124/http://www.wizarduniverse.com/05240810thgreatestcharacters2.html |dead-url=yes }}</ref> ਫੈਨਡੋਮਾਨਿਆ ਡਾਟ ਕਾਮ ਨੇ ਜੋਕਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਮ 100 ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 30 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://fandomania.com/100-greatest-fictional-characters-30-26/ |title= The 100 Greatest Fictional Characters |publisher=Fandomania.com |accessdate=21 मई 2010}}</ref>''' ==ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ== ਬੈਟਮੈਨ #1 (1940) ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋੜ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਜੋਕਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਜੋਕਰ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਖਰਾਬੀ ਪਾਗਲ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਰ ਸੰਪਾਦਕ ਵਿਟਨੀ ਏਲਸਵਰਥ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ਿਆ ਜਾਵੇ। ਇੱਕ ਤਖ਼ਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਜਿਸ ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋਕਰ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਗਿਰੋਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।  ਅਗਲੀਆਂ ਕਈ ਦਿੱਖਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜੋਕਰ ਅਕਸਰ ਫੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਾਮਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੈਟਮੈਨ #1 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਜੋਕਰ ਨੇ ਬੈਟਮੈਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਤਰਕ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਨਾਲ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਦੋਨੋਂ ਜੁਰਮ ਕੀਤੇ, "ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸੀ"। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਖਰਾਬ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਪਾਤਰ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦਾ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਬੈਟਮੈਨ #1 ਵਿਚ, ਉਹ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਕੇ ਗੋਥਮ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੋਥਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗਰਿਕਾਂ: ਹੈਨਰੀ ਕਲਾਰਿਜ, ਜੱਜ ਡ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਜੇ ਵਿਲਡ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਬੈਟਮੈਨ ਅਤੇ ਰੌਬਿਨ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸਦੀਵੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋਕਰ ਰੋਬਿਨ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਮਾਰੂ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੈਟਮੈਨ ਰੌਬਿਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋਕਰ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। (ਇਹ ਕਹਾਣੀ 2005 ਦੇ ਸਚਿੱਤਰ ਨਾਵਲ ਬੈਟਮੈਨ: ਦਿ ਮੈਨ ਹੂ ਹਾਫਸ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।) ਅਗਲੇ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਟਮੈਨ ਅਤੇ ਗੋਥਮ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== e3gcldrbkw3ls0ef92ht8ilnn9fjgqk 0 121700 847464 495623 2026-09-24T11:01:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847464 wikitext text/x-wiki '''ਰਮੀਜ਼ ਹਸਨ ਰਾਜਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rameez Hasan Raja;''' [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]]: '''رميز حسن راجہ;''' ਜਨਮ 14 ਅਗਸਤ 1962), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਯੂ ਟਿਊਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਕਦੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ) ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Rameez-Rajas-commentary-goof-up/articleshow/12328054.cms|title=Rameez Raja’s commentary goof up|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.indiatvnews.com/sports/cricket/pakistan-should-accept-proposed-icc-overhaul-ramiz-raja-10418.html|title=Pakistan should accept proposed ICC overhaul: Ramiz Raja|website=India TV News}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cricketcountry.com/articles/satire-india-pak-match-commentator-rameez-raja-fined-by-match-referee-david-boon-12553|title=Satire: India-Pak match: Commentator Rameez Raja fined by match referee David Boon|website=Cricket Country}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਯੂ ਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਰਮੀਜ਼ ਸਪੀਕਸ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰਮੀਜ਼ ਰਾਜਾ [[ਲਾਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ ਦੇ]] ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਉਸਦੀ ਸੱਸ [[ਦਿੱਲੀ|ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹੈ]] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੱਸ [[ਕਰਨਾਲ]] ਤੋਂ ਹੈ।<ref>[https://www.outlookindia.com/magazine/story/inzamam-ul-haq/203599 Inzamam-ul-Haq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190704224054/https://www.outlookindia.com/magazine/story/inzamam-ul-haq/203599 |date=2019-07-04 }}, 28 May 1997, ''[[Outlook India]]''. Retrieved 1 September 2018.</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਰਮੀਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1978 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਲਿਸਟ ਏ ਵਿੱਚ 9,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 10,000 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਾਸ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਲ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਸਰਕਟ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == === ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਾਲ === ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਪਾਰੀ ਵਿਚ 1 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੀਮ ਵਿਚ ਕਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਮੀਜ਼ ਨੇ 13 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਿਆ, 57 ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਔਸਤ 31.83 ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਸੈਂਕੜੇ ਹਨ। ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸਨੇ 198 ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ 9 ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜੋ 1987 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1992 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿਚ 2 ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ ਸਨ, ਜੋ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਸੈਂਕੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਰਮੀਜ਼ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਕੈਚ ਲੈਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਿਖਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਫਾਰਮ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। == ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਰਾਜਾ ਨੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਤੇ ਸਕਾਈ ਸਪੋਰਟਸ 'ਤੇ 2006 ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖਿਲਾਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਟੈਸਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਵਾਧੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਾਅਦੇ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਅਗਸਤ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਟੂਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਈ ਘਰੇਲੂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਸੀਸੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962]] ejj8ycu02wwzt1zi2rbn2mc08eg6o6t 0 122178 847338 827509 2026-09-24T02:33:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847338 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Brims_teaching_hospital.jpg|thumb| BRIMS, ਬਿਦਰ ਦਾ ਨਵਾਂ 750 ਬੈੱਡਾਂ ਵਾਲਾ ਟੀਚਿੰਗ ਹਸਪਤਾਲ। ]] [[ਤਸਵੀਰ:BRIMS_UG_BOYS_HOSTEL.png|thumb| BRIMS, ਬਿਦਰ ਦਾ ਯੂ.ਜੀ. ਬੁਆਏਜ਼ ਹੋਸਟਲ। ]] '''ਬਿਦਰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼''' '''ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼''', ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Bidar Institute of Medical Sciences''') ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ '''ਬ੍ਰਿਮਜ਼''' ('''BRIMS''') ਹੈ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਬਿਦਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਕਰਨਾਟਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/more-medical-seats-this-year/article19166277.ece|title=Seven government colleges to enhance seats by 50 each|access-date=4 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/with-8750-seats-karnataka-produces-most-doctors/articleshow/58833701.cms|title=With 8,750 seats, Karnataka produces most doctors|access-date=4 August 2017}}</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬਿਦਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਟੈਗ ਲਗਵਾਏ ਗਏ ਜੋ 300 ਬਿਸਤਰੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ 750 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬ੍ਰਮਸ ਟੀਚਿੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਭਾਗੀ ਓਟੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਲੈਬ, ਅਪਗ੍ਰੇਡਡ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ 8 ਮੰਜਿਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 2017 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/cm-inaugurates-10-completed-projects-in-bidar-city/article19491086.ece|title=CM inaugurates 10 completed projects in Bidar city|date=14 August 2017|website=Thehindu.com|access-date=28 April 2019}}</ref> ਸੰਸਥਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ UG ਅਤੇ PG ਕੋਰਸਾਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ 100 ਸਾਲਾਨਾ ਸੀ ਅਤੇ 2017 ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 150 ਸਾਲਾਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦਾਖਲੇ NEET UG ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੀ.ਜੀ. ਸੀਟਾਂ ਐਨਾਟਮੀ, ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ, ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜੀ, ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਹਨ। ਕਲੀਨਿਕਲ ਵਿਭਾਗਾਂ ਲਈ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਮੈਡੀਸਨ, ਸਰਜਰੀ, ਔਫਥਲ, ਈ.ਐਨ.ਟੀ. ਅਤੇ ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ 2018 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਦਾਖਲੇ NEET PG ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://education.medicaldialogues.in/pg-seat-increase-expected-in-karnataka/|title=PG seat increase expected in Karnataka|date=5 January 2018|website=Education.medicaldialogues.in|access-date=28 April 2019|archive-date=20 ਜਨਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120054801/https://education.medicaldialogues.in/pg-seat-increase-expected-in-karnataka/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://brims-bidar.in/courses_brims.html|title=Bidar Institute of Medical Sciences, Bidar|website=Brims-bidar.in|access-date=28 April 2019|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202044753/http://brims-bidar.in/courses_brims.html|url-status=dead}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਨੂੰ ਜ਼ੋਨਲ ਫਾਰਮਾਕੋਵਿਜੀਲੈਂਸ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਐਨ.ਟੀ.ਸੀ.ਪੀ. (ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਿਊਬਰਕੂਲੋਸ ਕੰਟਰੋਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ) ਅਧੀਨ ਨੋਡਲ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲੈਬ ਨਾਲ ਟੈਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://innovareacademics.in/journals/index.php/ijcpr/article/view/24403/13803|title=View of Analysis of Adverse Drug Reactions Spontaneously Reported to Adverse Drug Monitoring Centre of a Tertiary Care Hospital, Prospective Study - International Journal of Current Pharmaceutical Research|website=Innovareacademics.in|access-date=28 April 2019|archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109165243/https://innovareacademics.in/journals/index.php/ijcpr/article/view/24403/13803|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kulkarni|first=Gajanan P.|last2=Patil|first2=Lokesh V.|date=2018-01-15|title=View of Analysis of Adverse Drug Reactions Spontaneously Reported to Adverse Drug Monitoring Centre of a Tertiary Care Hospital, Prospective Study - International Journal of Current Pharmaceutical Research|url=https://innovareacademics.in/journals/index.php/ijcpr/article/view/24403|journal=International Journal of Current Pharmaceutical Research|language=en-US|volume=10|issue=1|pages=23–25|issn=0975-7066|access-date=2019-11-09|archive-date=2019-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109165241/https://innovareacademics.in/journals/index.php/ijcpr/article/view/24403|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਂਪਸ == ਕੈਂਪਸ ਲਗਭਗ 45 ਏਕੜ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ: # ਮੁੱਖ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦਫਤਰ # ਪੁਰਾਣੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ # ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ # ਸਟਾਫ ਕੁਆਰਟਰ (1 + 1) # ਯੂ.ਜੀ. ਬੁਆਏਜ਼ ਹੋਸਟਲ + ਮੈੱਸ # ਯੂ.ਜੀ. ਕੁੜੀਆਂ ਹੋਸਟਲ + ਮੈੱਸ # ਪੀ ਜੀ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਹੋਸਟਲ # ਪੀ.ਜੀ. ਗਰਲਜ਼ ਦਾ ਹੋਸਟਲ # 24 * 7 ਬਲੱਡ ਬੈਂਕ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਘਨ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂ ਜੀ ਹੋਸਟਲ ਮੈੱਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਕਿ VEG ਅਤੇ NON-VEG ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਣਾ ਮੈੱਸ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈੱਸ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ ਰੈਗਿੰਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਐਂਟੀ-ਰੇਜਿੰਗ ਸਕੁਐਡ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੋਸਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਰੂਮ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਰੂਮ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨੇਹਰੂ ਸਟੇਡੀਅਮ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸ ਪਾਸ ਹੈ। ਤੁਰਨ-ਯੋਗ 300 ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇਕ ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ ਹੈ। 2 ਅਤੇ 4-ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਚਾਲਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਪਾਰਕਿੰਗ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਮਜ਼ ਦੀਆਂ ਯੂਜੀ ਅਤੇ ਪੀਜੀ ਹੋਸਟਲ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ। == ਵਿਭਾਗ == * ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ * ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ * ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ * ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ * ਫਾਰਮਾਸੋਲੋਜੀ * ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਦਵਾਈ * ਪੈਥੋਲੋਜੀ * ਆਰਥੋਪੀਡਿਕਸ * ਓ.ਬੀ.ਜੀ. * ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ * ਈ.ਐਨ.ਟੀ. * ਸਰਜਰੀ * ਦਵਾਈ * ਰੇਡੀਓਲੌਜੀ * ਨੇਤਰ ਵਿਗਿਆਨ * ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ * ਚਮੜੀ ਵਿਗਿਆਨ * ਕੌਮ. ਦਵਾਈ * ਰੇਡੀਓਲੌਜੀ == ਗੈਲਰੀ == <gallery mode="packed" heights="120"> ਤਸਵੀਰ:BRIMS College exterior.jpg|ਕਾਲਜ ਦਾ ਅਗਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤਸਵੀਰ:UG and PG hostels.jpg|2 ਅਤੇ 4 ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਚਾਲਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਪਾਰਕਿੰਗ ਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਮਜ਼ ਦੇ ਸਰਪਰੇਟ ਯੂ ਜੀ ਅਤੇ ਪੀ ਜੀ ਹੋਸਟਲ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ। ਤਸਵੀਰ:BRIMS College imterior.jpg|ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਭਾਗੀ ਵਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਾਲਜ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਤਸਵੀਰ:BRIMS teaching hospital.jpg|ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਤਸਵੀਰ:Lecture hall 1.jpg|ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ 3 ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੈਕਚਰ ਹਾਲ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ:Neheru stadium.jpg|ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਜਮੀਨ। ਤਸਵੀਰ:During cultural activities.jpg|ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੌਰਾਨ </gallery> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://brims-bidar.in/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219172154/http://brims-bidar.in/ |date=2013-12-19 }} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ]] 30ufcsdn3ay0hdigjrnbk5asfmiw1h9 0 122240 847247 837874 2026-09-23T20:38:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847247 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=Paneer tikka|image=Panir Tikka Indian cheese grilled.jpg|image_size=250px|caption=Paneer tikka, as served in a restaurant in [[Goa]], [[India]].|country=[[India]]|region=[[North India]]|creator=|course=Starter|served=Hot|main_ingredient=[[Paneer]], [[spice]]s|variations=Paneer tikka masala|calories=|other=}} '''ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪਨੀਰ ਦੇ ਸੰਗਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਮਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮਰੀਨੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="td07">{{Cite book|title=Punjabi Khana|url=https://archive.org/details/isbn_9788189491543|last=Dalal|first=Tarla|publisher=Sanjay & Co|year=2007|isbn=8189491547|page=[https://archive.org/details/isbn_9788189491543/page/28 29]}}</ref><ref name="th11">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/Food/article2611904.ece|title=Fine dining on Nizami fare|date=9 November 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2012|archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422000144/http://www.thehindu.com/life-and-style/Food/article2611904.ece|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੀਟ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦਾ [[ਸ਼ਾਕਾਹਾਰ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਵਿਕਲਪ ਹੈ।<ref name="dna08">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_paneer-tikka-and-kali-dal-at-kwality_1182377|title=Paneer tikka & kali dal at Kwality|date=9 August 2008|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=20 March 2012}}</ref><ref name="sk10">{{Cite book|title=Paneer|last=Kapoor|first=Sanjeev|publisher=Popular Prakashan|year=2010|isbn=8179913309|page=3}}</ref><ref name="thm07">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2007/05/26/stories/2007052652010400.htm|title=Paneer platter|date=26 May 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2012|archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001035144/http://www.hindu.com/mp/2007/05/26/stories/2007052652010400.htm|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref name="tt09">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1090802/jsp/graphiti/story_11309257.jsp|title=A new avatar|date=2 August 2009|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=21 March 2012}}</ref><ref name="etd06">{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-12-20/news/27454694_1_indian-cuisine-mtr-itc-foods|title=In US, Indian cuisines sell like hot curry!|date=20 December 2006|work=[[The Economic Times]]|access-date=21 March 2012|archive-date=9 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609195823/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-12-20/news/27454694_1_indian-cuisine-mtr-itc-foods|url-status=dead}}</ref> == ਤਿਆਰੀ == ਪਨੀਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ, ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਪਨੀਰ, ਮਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੈਪਸਿਕੱਮ, [[ਪਿਆਜ਼]] ਅਤੇ [[ਟਮਾਟਰ|ਟਮਾਟਰਾਂ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੋਟੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਟਿਕਸ ਨੂੰ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਗਰਮ, [[ਨਿੰਬੂ|ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ]] ਅਤੇ ਚਾਟ ਮਸਾਲੇ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="sk09">{{Cite book|title=Punjabi|last=Kapoor|first=Sanjeev|publisher=Popular Prakashan|year=2009|isbn=8179913112|pages=13, 14}}</ref> ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ [[ਸਲਾਦ (ਖਾਣਾ)|ਸਲਾਦ]] ਜਾਂ [[ਚਟਨੀ|ਪੁਦੀਨੇ ਦੀ ਚਟਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ]]।<ref name="sk">{{Cite book|title=Tandoori Cooking @ Home|url=https://archive.org/details/isbn_9788179913987|last=Kapoor|first=Sanjeev|publisher=Popular Prakashan|year=2009|isbn=8179913988|pages=[https://archive.org/details/isbn_9788179913987/page/17 17]}}</ref> ਟਿੱਕਾ ਪਕਵਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਦੀਨੇ ਦੀ ਚਟਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦੇ ਹਨ।<ref name="po07">{{Cite book|title=The Palm Spring Diner's Bible|url=https://archive.org/details/palmspringsdiner0000osba|last=Osbaldeston|first=Peter|publisher=Pelican Publishing|year=2007|isbn=1589804708|pages=[https://archive.org/details/palmspringsdiner0000osba/page/n269 268]}}</ref> ਪਨੀਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਮਲ, ਸਤਹ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਰਿਸਪ ਹੈ।<ref name="thc06">{{Cite news|url=http://www.chron.com/entertainment/article/Bombay-Brasserie-1863196.php|title=Bombay Brasserie|date=14 December 2006|work=[[The Houston Chronicle]]|access-date=20 March 2012}}</ref> == ਫਰਕ == ਜਦੋਂ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਨੂੰ ਗਰੇਵੀ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਮਸਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="mpjbc06">{{Cite book|title=Ethiopia & Eritrea|url=https://archive.org/details/ethiopiaeritrea0000phil|last=Jean-Bernard Carillet|first=Matt Phillips|publisher=Lonely Planet|year=2006|isbn=1741044367|pages=[https://archive.org/details/ethiopiaeritrea0000phil/page/99 99]}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ''ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਰੋਲ'' ਨਾਲ ਵੀ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="td07"/><ref name="th04">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2004/12/04/stories/2004120402720400.htm|title=A roll at your doorstep|date=4 December 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2012|archive-date=9 ਮਈ 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050509081944/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2004/12/04/stories/2004120402720400.htm|dead-url=yes}}</ref> ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵੀ [[ਕਬਾਬ|ਕਬਾਬ ਦੇ]] ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ak09">{{Cite book|title=Epicure's appetisers mocktails and cocktails|last=Khatau|first=Asha|publisher=Popular Prakashan|year=2009|isbn=817991481X|pages=154}}</ref> ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ''ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪਨੀਰ ਦਾ ਟਿੱਕਾ'', ਜਿੱਥੇ ਪਨੀਰ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ [[ਬਦਾਮ]] ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref name="th06">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/06/08/stories/2006060800250400.htm|title=Cuisine from the Valley|date=8 June 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2012|archive-date=25 ਜਨਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130125124202/http://www.hindu.com/mp/2006/06/08/stories/2006060800250400.htm|dead-url=yes}}</ref> ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੀਨੀ ਭੋਜਨ, ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਮਸਾਲਾ ਚਾਓ ਮੈਂ,<ref name="toi02">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-02/all-that-matters/27292061_1_diyas-bunny-light-bulbs|title=Velly Happy Diwali|date=2 November 2002|work=[[The Times of India]]|access-date=20 March 2012|archive-date=10 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610031204/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-02/all-that-matters/27292061_1_diyas-bunny-light-bulbs|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ [[ਡੋਸਾ]] ਪਨੀਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="th03">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/04/30/stories/2003043000220400.htm|title=Go for `dosa'|date=30 April 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2012|archive-date=31 ਮਾਰਚ 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040331005229/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/04/30/stories/2003043000220400.htm|dead-url=yes}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਫਾਸਟ ਫੂਡ]] ਚੇਨਜ਼ ਨੇ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੇਨੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੀਜ਼ਾ Hut|ਪੀਜ਼ਾ ਹੱਟ]] ਅਤੇ ਡੋਮਿਨੋਜ਼ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਪੀਜ਼ਾ]] 'ਤੇ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਟੌਪਿੰਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ [[ਪੀਜ਼ਾ|ਹਨ]],<ref name="toi09">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-31/food-reviews/28157413_1_punjabi-tadka-punjabi-food-punjabi-cuisine|title=Punjabi by platter!|date=31 August 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=20 March 2012|archive-date=10 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610041235/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-31/food-reviews/28157413_1_punjabi-tadka-punjabi-food-punjabi-cuisine|dead-url=yes}}</ref><ref name="scb08">{{Cite book|title=Retail Management|last=Bhatia|first=S.C.|publisher=Atlantic Publishers & Dist|year=2008|isbn=8126909811|page=287}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਬਵੇ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਸੈਂਡਵਿਚ<ref name="et02">{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-12-15/news/27340399_1_subway-plans-chain-of-sandwich-shops-subway-sandwiches|title=Subway plans 12 outlets by March|date=15 December 2002|work=[[The Economic Times]]|access-date=20 March 2012|archive-date=10 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610023302/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-12-15/news/27340399_1_subway-plans-chain-of-sandwich-shops-subway-sandwiches|url-status=dead}}</ref> ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮੈਕਡੋਨਲਡ’ਜ਼|ਮੈਕਡੋਨਲਡਜ਼]] ਇਸ ਦੇ ਮੀਨੂੰ 'ਤੇ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਲਪੇਟਦਾ ਹੈ।<ref name="bb08">{{Cite magazine|date=3 November 2008|title=McCain Wins Fans in India|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/nov2008/gb2008113_673692.htm|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|access-date=20 March 2012|archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081107074321/http://www.businessweek.com/globalbiz/content/nov2008/gb2008113_673692.htm|url-status=dead}}</ref> ਆਈਟੀਸੀ ਦੇ ''ਬਿੰਗੋ'' ਬ੍ਰਾਂਡ ਆਲੂ ਚਿਪਸ ਨੇ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਦੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਚਿਪਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="rediff07">{{Cite news|url=http://inhome.rediff.com/money/2007/may/01bspec.htm|title='Bingo!' ITC has finally got it|date=1 May 2007|work=[[Rediff.com]]|access-date=21 March 2012}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 2003 ਵਿੱਚ, [[ਨੇਸਲੇ|ਨੇਸਟਲ]] ਦੀ ਮੈਗੀ ਨੇ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref name="knkjm">{{Cite book|title=Case Studies in Marketing|last=Jaydeep Mukherjee|first=Kanwal Nayan Kapil|publisher=Pearson Education India|year=2011|isbn=8131756335|pages=46}}</ref> ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਦੇ ਮਸਾਲੇ ਮਿਕਸ ਅਤੇ ਰੈਡੀ ਟੂ ਖਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="fnb11">{{Cite news|url=http://www.fnbnews.com/article/detnews.asp?articleid=29764&sectionid=1|title=Norwegian company Orkla acquires 100% of Rasoi Magic through MTR Foods|date=4 May 2011|work=FNBNews.com|access-date=21 March 2012}}</ref> == ਗੈਲਰੀ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:Paneer Tikka Seek.JPG| ਤਸਵੀਰ:Paneer Tikka in India.jpg| ਤਸਵੀਰ:Panner Tikka.jpg| ਤਸਵੀਰ:Tikka Paneer.jpg| ਤਸਵੀਰ:Tikka array.jpg| ਤਸਵੀਰ:Home made Paneer Tikka prepared in air frier.jpg| ਤਸਵੀਰ:Paneer Tikka 2.jpg| ਤਸਵੀਰ:Angara Paneer Tikka.jpg| ਤਸਵੀਰ:Paneer tikka 1.jpg| ਤਸਵੀਰ:Paneer Tikka Masala.jpg| ਤਸਵੀਰ:Paneer Tikka (2172840954).jpg| </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * {{portal-inline|Food}} == ਹਵਾਲੇ == gz3slz8t5mk81l3vu5od3yuyzcceyds 0 122643 847107 532665 2026-09-23T12:21:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847107 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ}} '''ਜੈਰਲਡ ਕਿੰਗ ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ''' (10 ਫਰਵਰੀ, 1929 {{snd}} 21 ਜੁਲਾਈ, 2004) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ ਸੀ ਜੋ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਕੋਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਸਟਾਰ ਟ੍ਰੈਕ: ਦਿ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ'' ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''[[ਸਟਾਰ ਟ੍ਰੇਕ]]'' ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ, ''ਦਿ ਸੈਂਡ ਪੇਬਲਜ਼'', ''ਲੋਗਨਜ਼'' ''ਰਨ'', ''ਪਲੇਨ ਆਫ ਦਿ ਐਪਸ'', ''ਪੈਟਨ'', ''ਪੈਪੀਲਨ'', ''ਚਾਈਨਾਟਾਉਨ'', ''ਦਿ ਵਿੰਡ ਐਂਡ ਦਿ ਸ਼ੇਰ'', ''ਦਿ ਓਮਾਨ'', ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ''ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ''। ''ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ'', ''ਮਕਰ ਵਨ'', ''[[ਏਲੀਅਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਏਲੀਅਨ]]'', ''ਆਉਟਲੈਂਡ'', ''ਪੋਲਟਰਜਿਸਟ'', ''ਦਿ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਆਫ ਐਨਆਈਐਮਐਚ'', ''ਗ੍ਰੀਮਲਿਨਸ'', ''ਹੂਸੀਅਰਜ਼'', ''ਟੋਟਲ ਰੀਕਲ'', ''ਬੇਸਿਕ ਇੰਸਿੰਕਟ'', ''ਰੂਡੀ'', ''ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਨ'', ''ਐਲਏ ਗੁਪਤ'', ''ਮੁਲਾਣ'', ''ਦਿ ਮੰਮੀ'', ਤਿੰਨ ''ਰੈਂਬੋ'' ਫਿਲਮਾਂ, ਅਤੇ <nowiki><i id="mwQA">ਐਕਸਪਲੋਰਰ</i></nowiki> ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮਈ 1997 ਵਿੱਚ, [[ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ|ਸਟੀਵਨ ਸਿਲਬਰਗ]] ਦੇ ''ਦਿ ਲੌਸਟ ਵਰਲਡ: ਜੂਰਾਸਿਕ ਪਾਰਕ'' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ 1997 ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਲੋਗੋ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਟੂਡੀਓ ਲੋਗੋ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਵੇਗੀ। == ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1929 ਨੂੰ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ]]। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰੋਮਾਨੀਆਈ-ਯਹੂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6txLUzGQ9eYC&pg=PA96|title=You Should See Yourself: Jewish Identity in Postmodern American Culture|date=2006|publisher=[[Rutgers University Press]]|editor-last=Brooks, Vincent|page=96}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਟੇਸਾ (ਨੀ ਰੈਪਾਪੋਰਟ), ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੌਰਿਸ ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ, ਇੱਕ ਸਟਰਕਚਰਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/76/Jerry-Goldsmith.html|title=Jerry Goldsmith Biography (1929–)|publisher=Filmreference.com|access-date=2011-02-16}}</ref> ਉਸਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਪਿਆਨੋ|ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣਾ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਣ ਤੱਕ "ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ"। ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਪਿਆਨੋ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਜੈਕੋਬ ਜਿਮਪੈਲ<ref name="Aborted Goldsmith Bio">Goldsmith, Carrie. [http://www.jerrygoldsmithonline.com/spotlight_biography_preview.htm "Preview of The Aborted Jerry Goldsmith Biography"]. Retrieved 2011-03-29.</ref> (ਜਿਸਨੂੰ ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਮੈਫੀਸਟੋ ਵਾਲਟਜ਼'' ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਨੋ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਸੀ) ਨਾਲ ਨਿਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਆਨੋ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਿਊ''ਰੀ'' ਅਤੇ ''ਕਾਉਂਟਰ ਪੁਆਇੰਟ'' ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਤਾਲਵੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਾਰੀਓ ਕੈਸਟੇਲਨੋਵੋ-ਟੇਡੇਸਕੋ, ਜਿਸਨੇ ਹੈਨਰੀ ਮੈਨਕਿਨੀ, ਨੈਲਸਨ ਰੀਡਲ, ਹਰਮਨ ਸਟੀਨ, ਆਂਡਰੇ ਪ੍ਰੀਵਿਨ, ਮਾਰਟੀ ਪੈਚ ਅਤੇ [[ਜੋਨ ਵਿਲਿਅਮਜ਼|ਜੌਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]] ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ''ਸਪੈਲਬੋਂਡ'' ਨੂੰ ਥਿਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਜ਼ਰੁਗ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਿਕਲਸ ਰਾਜ਼ ਦੀ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/91049/Spellbound/articles.html|title=Spellbound (1945) Pop Culture 101 – SPELLBOUND|last=Miller|first=Frank|publisher=[[Turner Classic Movies]]|access-date=2019-11-19|archive-date=2019-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016160043/http://www.tcm.com/tcmdb/title/91049/Spellbound/articles.html|url-status=dead}}</ref> ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਜ਼ਸਾ ਦੁਆਰਾ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ "ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ" ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name="The Sand Pebbles">{{YouTube|D9yghu5Za-0|"Jerry Goldsmith 1989 interview on ''Sand Pebbles''}}. Retrieved 2011-02-18.</ref> ਉਥੇ ਉਹ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਕੋਚ, ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਕੋਰਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਪਿਆਨੋ ਦਾ ਸਾਥੀ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕੰਡਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।<ref name="TV Legends">{{YouTube|rQ7ICPKcqJc|"Jerry Goldsmith – Archive Interview (entire)"}} by Jon Burlingame. Retrieved 2011-02-16.</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] t6olgtd6gazoczb0kaf7gll34sza16a 0 122644 847103 617393 2026-09-23T12:12:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847103 wikitext text/x-wiki '''ਜੈਨਿਸ ਲਿਨ ਜੋਪਲਿਨ''' (19 ਜਨਵਰੀ, 1943 - 4 ਅਕਤੂਬਰ, 1970) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰੌਕ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬਲੂਜ਼ ਗਾਇਕਾ-ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਾਕ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/artists/janis-joplin/biography|title=Janis Joplin Biography|last=Mark Kemp|website=rollingstone.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/biography/Janis-Joplin|title=Janis Joplin|last=Gillian G. Gaar|website=britannica.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rockhall.com/exhibits/featured-collections/janis-joplin/|title=Janis Joplin|website=rockhall.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312055213/https://rockhall.com/exhibits/featured-collections/janis-joplin/|archive-date=2012-03-12}}</ref> ਤਿੰਨ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਰੋਇਨ ਦੇ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਚੌਥੀ ਐਲਬਮ, ''ਪਰਲ'', ਜਨਵਰੀ 1971 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਬਿਲਬੋਰਡ ਚਾਰਟਸ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। 1967 ਵਿਚ, ਜੋਪਲਿਨ ਨੂੰ ਮੋਨਟੇਰੀ ਪੌਪ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ ਸਾਇਕੈਡੇਲੀਕ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/women-who-rock-greatest-breakthrough-moments-20120622/1967-janis-joplin-takes-a-piece-of-our-heart-20120622|title=Women Who Rock: Greatest Breakthrough Moments 1967 Janis Joplin takes a piece of our heart|website=rollingstone.com|access-date=2019-11-19|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912055106/https://www.rollingstone.com/music/lists/women-who-rock-greatest-breakthrough-moments-20120622/1967-janis-joplin-takes-a-piece-of-our-heart-20120622|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/11/21/the-secret-life-of-janis-joplin-a-girl-interrupted.html|title=The Secret Life of Janis Joplin: A Girl, Interrupted|last=Jen Yamato|date=November 21, 2015|website=thedailybeast.com}}</ref><ref>{{Cite book|url={{Google books|PfvdCwAAQBAJ|page=PA112|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=A Brief History of Rock, Off the Record|last=Wayne Robins|date=March 31, 2016|publisher=Routledge|isbn=9781135923464|pages=111–112}}</ref> ਬੈਂਡ ਨਾਲ ਦੋ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਆਪਣੇ ਇਕੱਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਸਮੂਹਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਜ਼ਮਿਕ ਬਲੂਜ਼ ਬੈਂਡ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਟਿਲਟ ਬੂਗੀ ਬੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵੁੱਡਸਟਾਕ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ''ਫੈਸਟੀਵਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਰੇਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਜੋਪਲਿਨ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਸਿੰਗਲ ਬਿਲਬੋਰਡ ਹਾਟ 100 ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਕ੍ਰਿਸ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰਸਨ ਦੇ ਗਾਣੇ " ਮੈਂ ਅਤੇ ਬੌਬੀ ਮੈਕਗੀ " ਦੇ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਮਾਰਚ 1971 ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/artist/304207/janis-joplin/chart|title=Janis Joplin|website=billboard.com|access-date=2019-11-19|archive-date=2015-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411034913/http://www.billboard.com/artist/304207/janis-joplin/chart|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ " ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ", " ਕ੍ਰਿਏ ਬੇਬੀ ", " ਡਾਉਨ ਆਨ ਮੀ ", " ਬਾਲ ਐਂਡ ਚੇਨ ", ਅਤੇ " ਸਮਰ ਸਮਾਈ " ਦੇ ਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਗਾਣਾ " ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਬੈਂਜ਼ ", ਉਸਦੀ ਅੰਤਮ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/music/artists/the-10-best-janis-joplin-songs/mercedes-benz/|title=The 10 best Janis Joplin songs|date=September 23, 2015|website=telegraph.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ultimateclassicrock.com/janis-joplin-songs/|title=Top 10 Janis Joplin Songs|last=Michael Gallucci|website=ultimateclassicrock.com}}</ref> ਜੋਪਲਿਨ, ਇੱਕ ਮੇਜੋ-ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ<ref>{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=qJZzBa6WnA4C&pg=PA28&lpg=PA28&dq=janis+joplin+vocal+nodules#v=onepage&q=janis%20joplin%20vocal%20nodules|title=Vocal technique. Breaking through. From rock to opera, the basic technique of voice|last=Bennett|first=Gloria|access-date=September 10, 2013}}</ref> ਆਪਣੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 1995 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਰੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ "ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ" ਕਿਹਾ। ''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ'' ਨੇ 2004 ਦੀ ਆਲ ਟਾਈਮ ਦੇ 100 ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/janis-joplin-19691231|title=100 Greatest Artists of All Time|website=Rolling Stone|access-date=June 13, 2010}}</ref> ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜੋਪਲਿਨ ਨੂੰ 46 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ 2008 ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ 2008 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 28 ਵੇਂ ਨੰਬਰ' ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਮੈਰਿਕਾ ਦੇ 15.5 ਮਿਲੀਅਨ ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਵਿਚੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=top-selling-artists|title=TOP ARTISTS (ALBUMS)|website=[[Recording Industry Association of America]]|access-date=September 6, 2015}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == === 1943–1961: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Janis_Joplin_HS_Yearbook.jpeg|thumb|ਜੋਪਲਿਨ ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ]] ਜੈਨਿਸ ਲੀਨ ਜੋਪਲਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪੋਰਟ ਆਰਥਰ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ (1943-01-19),<ref name="scars">{{Cite book|title=Scars of Sweet Paradise: The Life and Times of Janis Joplin|url=https://archive.org/details/scarsofsweetpara0000echo_b7g0|last=Echols, Alice|date=February 15, 2000|publisher=[[Henry Holt and Company]]|isbn=978-0-8050-5394-4}}</ref> ਡੋਰਥੀ ਬੋਨੀਟਾ ਈਸਟ (1913–1998), ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਾਰ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਸੇਠ ਵਾਰਡ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੋਪਲਿਨ (1910–1987), ਟੈਕਸਾਕੋ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਮਾਈਕਲ ਅਤੇ ਲੌਰਾ ਸਨ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਕ੍ਰਿਸਚਿਅਨ ਡੋਮਿਨਿਜ਼ਮ ਦੇ ਚਰਚਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.adherents.com/people/pj/Janis_Joplin.html|title=The Religious Affiliation of Singer: Janis Joplin|website=Adherents.com|access-date=2019-07-13|archive-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120103202240/http://www.adherents.com/people/pj/Janis_Joplin.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੈਨਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।<ref name="jacobson">{{Cite book|title=Hollywood Heartbreak: The Tragic and Mysterious Deaths of Hollywood's Most Remarkable Legends|url=https://archive.org/details/hollywoodheartbr0000jaco|last=Jacobson, Laurie|date=October 1984|publisher=[[Simon & Schuster]]|isbn=978-0-671-49998-3}}</ref> ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਜੋਪਲਿਨ ਨੇ ਆਉਟਕਾਸਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ [[ਬਲੂਜ਼]] ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਬੈਸੀ ਸਮਿੱਥ, ਮਾ ਰੈਨੀ ਅਤੇ ਲੀਡ ਬੇਲੀ ਦੁਆਰਾ ਐਲਬਮਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋਪਲਿਨ ਨੇ ਗਾਇਕਾ ਬਣਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="amburn">{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780446395069|title=Pearl: The Obsessions and Passions of Janis Joplin: A Biography|last=Amburn, Ellis|date=October 1992|publisher=[[Time Warner]]|isbn=978-0-446-51640-2}}</ref> ਉਸਨੇ ਥਾਮਸ ਜੇਫਰਸਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ [[ਬਲੂਜ਼]] ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.houstonchronicle.com/entertainment/music/article/Janis-Joplin-at-70-4200305.php|title=Janis Joplin at 70|website=HoustonChronicle.com}}</ref><ref>{{Cite journal|last=School|first=Thomas Jefferson High|last2=Alice|first2=Haynes,|date=1959|title=The Yellow Jacket, Yearbook of Thomas Jefferson High School, 1959|url=https://texashistory.unt.edu/ark:/67531/metapth439603/m1/38/|journal=The Portal to Texas History|language=English}}</ref><ref>https://www.nytimes.com/books/first/e/echols-scars.html</ref><ref>{{Cite book|url={{Google books|wBUlRNnitHMC|page=PA51|keywords=|text=Arlene|plainurl=yes}}|title=Buried Alive: The Biography of Janis Joplin|last=Friedman|first=Myra|date=2011-04-27|publisher=Crown/Archetype|isbn=9780307790521|language=en}}</ref> ਸਾਬਕਾ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਡੱਲਾਸ ਕਾਉ ਬੁਆਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਜਿੰਮੀ ਜਾਨਸਨ ਜੋਪਲਿਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਜਮਾਤੀ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.si.com/vault/1992/09/07/127090/deep-into-his-job-jimmy-johnson-dived-headfirst-into-coaching-the-cowboys-and-he-wont-come-up-for-air-until-he-wins-a-super-bowl|title=Deep Into His Job|work=Vault|access-date=2018-10-14|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] f4fz7o0mmumj5pxh1v3fp6ulvrzywnz 0 122689 847142 586388 2026-09-23T14:19:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847142 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|image=File:Hellfest2017DeepPurple 05.jpg|caption=L–R: [[Roger Glover]], [[Ian Gillan]] and [[Steve Morse]] performing at [[Hellfest (French music festival)|Hellfest]], France in 2017}} '''ਡੀਪ ਪਰਪਲ''' 1968 ਵਿਚ ਹਰਟਫੋਰਡ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਇਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ [[ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ|ਰਾਕ]] ਬੈਂਡ ਹੈ। <ref>''Shades of Deep Purple'' album sleeve notes pp. 4–5.</ref> ਬੈਂਡ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਖ਼ਤ ਪੱਥਰ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref name="Wasler">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YKPDF0I5p3kC&pg=PA10|title=Running with the Devil: power, gender, and madness in heavy metal music|last=Wasler|first=Robert|publisher=Wesleyan University Press|year=1993|page=10}}</ref> <ref name="Campbell">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RK-JmVbv4OIC&pg=PA213|title=Rock and Roll: An Introducction|last=Michael Campbell & James Brody|year=2008|page=213}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਦੀ ਗਈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.classicrockrevisited.com/interviewIANGILLAN09.htm|title=The Naked Truth: An Exclusive Interview with Deep Purple’s Ian Gillan|last=Jeb Wright|work=Classic Rock Revisited|archive-url=https://web.archive.org/web/20090427152050/http://www.classicrockrevisited.com/interviewIANGILLAN09.htm|archive-date=27 April 2009|year=2009}}</ref> ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕੈਲੇਡਿਕ ਚੱਟਾਨ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਰੌਕ ਬੈਂਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਬੈਂਡ 1970 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Charlton">Charlton, Katherine (2003). ''Rock Music Styles: A History''. p. 241. McGraw Hill.</ref> ਡੀਪ ਪਰਪਲ, ਲੇਡ ਜ਼ੇਪਲਿਨ ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਸਬਥ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, "ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਰਡ ਚੱਟਾਨ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਧਾਤ ਦੀ ਅਪਵਿੱਤਰ ਤ੍ਰਿਏਕ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>[[Joel McIver|McIver, Joel]] (2006). "Black Sabbath: Sabbath Bloody Sabbath". Chapter 12, p. 1.</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰੇਨਬੋ ਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ 1972 ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ "ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬੈਂਡ" ਵਜੋਂ 1975 ਦੀ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|''ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ'']] ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Rv26phaJLUAC&q=Deep+Purple+loudest+intitle:Guinness&dq=Deep+Purple+loudest+intitle:Guinness|title=Guinness Book of World Records|last=McWhirter|first=Ross|publisher=Sterling Pub. Co.|year=1975|isbn=978-0-8069-0012-4|edition=14|page=242}}</ref> <ref name="Jason Ankeny">{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/deep-purple-p4061/biography|title=Deep Purple|last=Jason Ankeny|website=Allmusic|access-date=24 December 2011}}</ref> ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਹਨ। <ref>[http://m.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2174437/Jon-Lord-dead-71-cancer-Deep-Purple-founder-wrote-Smoke-On-The-Water-dies.html "Deep Purple founder who co-wrote classics including Smoke On The Water dies at 71"]. ''[[Daily Mail]]''. Retrieved 25 July 2012</ref> <ref>[http://edition.cnn.com/2012/07/16/showbiz/jon-lord-obit/index.html "Jon Lord, keyboard player with seminal hard rock act Deep Purple, dies"]. CNN. Retrieved 25 July 2012</ref> <ref>[https://www.telegraph.co.uk/culture/culturevideo/musicvideo/9404573/Deep-Purple-keyboard-player-Jon-Lord-dies-aged-71.html "Deep Purple keyboard player Jon Lord dies aged 71"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180422203433/https://www.telegraph.co.uk/culture/culturevideo/musicvideo/9404573/Deep-Purple-keyboard-player-Jon-Lord-dies-aged-71.html |date=2018-04-22 }}. The Telegraph. Retrieved 25 July 2012</ref> <ref>[http://entertainment.msnbc.msn.com/_news/2012/07/16/12771521-deep-purples-jon-lord-dies-at-71?lite "Deep Purple's Jon Lord dies at 71"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120719020546/http://entertainment.msnbc.msn.com/_news/2012/07/16/12771521-deep-purples-jon-lord-dies-at-71?lite|date=19 July 2012}}. MSNBC. Retrieved 25 July 2012</ref> ਡੀਪ ਪਰਪਲ ਦੀਆਂ ਕਈ ਲਾਈਨਾਂ-ਬਦਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ (1976–1984) ਹੋਇਆ ਹੈ। 1968–1976 ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਰਕ I, II, III ਅਤੇ IV ਦੇ ਲੇਬਲ ਲਗਦੇ ਹਨ। <ref>[http://www.ram.org/music/reviews/deep_purple.html Deep Purple reviews].</ref> <ref>[http://www.rock.co.za/files/marki.html Deep Purple Mark I & Mark II].</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਲਾਈਨ-ਅਪ ਵਿਚ ਇਯਾਨ ਗਿਲਨ (ਵੋਕਲ), ਜੋਨ ਲਾਰਡ (ਕੀਬੋਰਡ, ਬੈਕਿੰਗ ਵੋਕल्स), ਰੋਜਰ ਗਲੋਵਰ (ਬਾਸ), ਇਆਨ ਪੇਸ (ਡਰੱਮ), ਅਤੇ ਰਿਚੀ ਬਲੈਕਮੋਰ (ਗਿਟਾਰ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਲਾਈਨ-ਅਪ 1969 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਅਤੇ 1984 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ 1992 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਈ। ਬੈਂਡ ਨੇ 1968 ਅਤੇ 1969 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਮਾਮੂਲੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਡ ਇਵਾਨਜ਼ (ਲੀਡ ਵੋਕਲਜ਼) ਅਤੇ ਨਿਕ ਸਿਮਪਰ (ਬਾਸ, ਬੈਕਿੰਗ ਵੋਕਲ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਡੇਵਿਡ ਕਵਰਡੇਲ (ਲੀਡ ਸਮੇਤ) ਦੀ ਲਾਈਨ-ਅਪ ਨਾਲ 1974 ਅਤੇ 1976 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। ਵੋਕਲ ਅਤੇ ਗਲੇਨ ਹਿਗਜ (ਬਾਸ, ਵੋਕਲ) (ਅਤੇ ਟੌਮੀ ਬੋਲਿਨ ਦੀ ਥਾਂ ਬਲੈਕਮੋਰ ਦੀ ਥਾਂ 1975 ਵਿਚ) ਅਤੇ 1989 ਅਤੇ 1992 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਈਨ-ਅਪ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋਨ ਲਿੰ ਟਰਨਰ (ਵੋਕਲ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬੈਂਡ ਦੀ ਲਾਈਨ-ਅਪ (ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਯਾਨ ਗਿਲਨ ਅਤੇ 1994 ਤੋਂ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਸਟੀਵ ਮੋਰਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ) ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਿਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੀ-ਬੋਰਡਿਸਟ ਜੋਨ ਲਾਰਡਜ਼ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ( ਡੌਨ ਐਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ) ਇਆਨ ਪੇਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਸਲ ਡੀਪ ਪਰਪਲ ਸਦੱਸ ਅਜੇ ਵੀ ਬੈਂਡ ਵਿਚ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤ (1967–1968) === 1967 ਵਿਚ, ਸਾਬਕਾ ਖੋਜਕਰਤਾ ਡ੍ਰਮਰ ਕ੍ਰਿਸ ਕਰਟੀਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਟੋਨੀ ਐਡਵਰਡਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿਚ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰੇਗਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਉਂਡਆਬਾਉਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਟਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਕ "ਸੁਪਰਗਰੁੱਪ" ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ, ਆਉਣ ਅਤੇ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ, ਐਡਵਰਡਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਜੌਨ ਕੋਲੇਟਾ ਅਤੇ ਰੋਨ ਹਾਇਰ, ਜੋ ਕਿ ਹੀਰੇ-ਐਡਵਰਡਜ਼-ਕੋਲੈਟਾ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ਜ਼ (ਐਚਈਸੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਉੱਦਮ ਲਈ ਵਿੱਤ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ। <ref name="Thompson">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LzzCw6xs9roC&pg=PA27|title=Smoke on the Water: The Deep Purple Story|last=Thompson|first=Dave|year=2004|author-link=Dave Thompson (author)|access-date=18 January 2011}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.deep-purple.com/ ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ, ਪ੍ਰੈਸਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦੀਪ ਜਾਮਨੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [http://www.deeppurple.com/ ਡੀਪ ਪਰਪਲ - ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [https://www.thehighwaystar.com/ ਹਾਈਵੇ ਸਟਾਰ - ਅਸਲੀ ਡੀਪ ਪਰਪਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਾਈਟ] * {{Dmoz|Arts/Music/Bands_and_Artists/D/Deep_Purple}} __notoc__ pizh9s2iny530o6zmaxvh5miruxlbbk 0 123328 847153 707637 2026-09-23T15:09:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847153 wikitext text/x-wiki '''ਡੋਮਿਨਿਕ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮੋਰੇਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ]]: '''Dominic Francis Moraes;''' 19 ਜੁਲਾਈ 1938 - 2 ਜੂਨ 2004)<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Dom-Moraes|title=Encyclopaedia Britannica, Dom Moraes|website=britannica.com|publisher=britannica.com|access-date=3 September 2018}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 30 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ [[ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ|ਹੈ]]। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ]] ਲਈ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ|ਹਨ]]।<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/844271/everyone-knows-of-dom-moraes-but-many-more-readers-should-know-his-poetry|title=Everyone knows of Dom Moraes, but many more readers should know his poetry|website=scroll.in|publisher=scroll.in|access-date=3 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/dom-moraes-89rltctn3md|title=Dom Moraes|website=thetimes.co.uk|publisher=thetimes.co.uk|access-date=3 September 2018}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਡੋਮ ਮੋਰੇਸ<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/dom-moraes-730527.html|title=Dom Moraes|website=independent.co.uk|publisher=independent.co.uk|access-date=3 September 2018}}</ref> ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬੇ]] (ਹੁਣ [[ਮੁੰਬਈ]] ) ਵਿੱਚ ਬੇਰੀਲ ਅਤੇ ਫਰੈਂਕ ਮੋਰੇਸ, ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ]]'' ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੈਰਲ ਨਾਲ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/magazine/the-poet-who-remained-a-boy/article4912158.ece|title=The Poet Who Remained a Boy - Dom Moraes Early Life|date=13 July 2013|work=[[The Hindu]]}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਟੇਰੇਸਾ ਅਲਬੂਕਰਕ ਸੀ।<ref name="wire">{{Cite news|url=https://thewire.in/146812/teresa-albuquerque-historian-colonial-bombay-goan-diaspora-no/|title=Teresa Albuquerque, Historian of Colonial Bombay and the Goan Diaspora, is No More|last=Noronha|first=Frederick|date=12 June 2017|work=The Wire|access-date=13 June 2017}}</ref> ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਜੀਸਸ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://modernpoetryintranslation.com/poet/dom-moraes/|title=Dom Moraes|website=modernpoetryintranslation.com|publisher=modernpoetryintranslation.com|access-date=3 September 2018|archive-date=2 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502225530/http://modernpoetryintranslation.com/poet/dom-moraes/|url-status=dead}}</ref> ਮੋਰੇਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ ਅੱਠ ਸਾਲ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ|ਆਕਸਫੋਰਡ]], ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬੇ]] (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ।<ref>{{Cite journal|last=Doherty|first=Francis|year=1963|title=Poetic Parable: A Note on the Poetry of Dom Moraes|journal=Studies: An Irish Quarterly Review|publisher=jstor.org|volume=52|issue=206|pages=205–211|jstor=30088567}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਡੇਵਿਡ ਆਰਚਰ ਨੇ 1957 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਏ ਬਿਗਿਨਿੰਗ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 19 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਅਜੇ ਵੀ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ, ਉਹ ਹਾਥਰਨਡੇਨ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 10 ਜੁਲਾਈ, 1958 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਆਰਟਸ ਕਾਉਂਸਲ ਵਿਖੇ ਲਾਰਡ ਡੇਵਿਡ ਸੀਲ ਦੁਆਰਾ 100 ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/dated-July-12-1958-Hawthornden-prize/article15259265.ece|title=Hawthornden prize|date=12 July 1958|work=The Hindu|access-date=7 July 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1971 ਵਿਚ ''ਦਿ ਏਸ਼ੀਆ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.]] ਅਤੇ ਆਈ.ਟੀ.ਵੀ. ਲਈ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਲਜੀਰੀਆ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿਚ ਜੰਗੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। 1976 ਵਿਚ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1463547/Dom-Moraes.html|title=Dom Moraes|website=telegraph.co.uk|publisher=telegraph.co.uk|access-date=3 September 2018}}</ref> 1959 ਵਿਚ ਤਿੱਬਤੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਗੂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ|ਮੋਰੇਜ਼ ਨੇ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ|ਇੰਟਰਵਿਊ]] ਲਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ 23 ਅਤੇ ਮੋਰੇਸ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-requiem-to-domsky/224589|title=A Requiem To Domsky|website=outlookindia.com|publisher=outlookindia.com|access-date=3 September 2018|archive-date=3 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903114914/https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-requiem-to-domsky/224589|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 1956 ਵਿੱਚ, 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਡਰੇ ਵੈਂਡੀ ਐਬੋਟ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਹੈਨਰੀਟਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1961 ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰੰਤੂ ਉਸਨੇ ਤਲਾਕ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮੋਰੇਸ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਜੁਡੀਥ ਨਾਲ, ਜਿਸਦਾ ਉਸਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ। 1969 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਲੀਲਾ ਨਾਇਡੂ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਾ ਜੋੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Leela-Naidu-personified-grace-and-beauty/articleshow/4831749.cms|title=Leela Naidu personified grace and beauty|date=29 July 2009|work=[[The Times of India]]}}</ref> ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ 13 ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਉਹ ਸਰਾਯ ਸ੍ਰੀਵਾਤਸ ਨਾਲ ਰਿਹਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਨ ਕੀਤਾ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਰਵ ਉੱਤਮ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹਾਥੋਰਨਡੇਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1958, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ''ਇੱਕ'' ਪੁਸਤਕ ਪੁਸਤਕ ਲਈ * ''ਕਵਿਤਾਵਾਂ'' ਲਈ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਪਤਝੜ ਚੋਣ (1960) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ * ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਾ * [[ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] * [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਰਦ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938]] e869n8ks16ng3e99wznjxwb4a1pq3am 0 123513 847286 705558 2026-09-23T22:32:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847286 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:P. K. Banerjee at the Rome Olympics.jpg|thumb|ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਬੈਨਰਜੀ]] '''ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਬੈਨਰਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pradip Kumar Banerjee;''' ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1936) ਜਾਂ '''ਪੀ ਕੇ ਬੈਨਰਜੀ''' ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਅਤੇ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਕੋਚ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 65 ਗੋਲ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/pk-banerjee-gets-fifa-centennial-order-of-merit/230174 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-10 |archive-date=2019-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822112431/https://www.outlookindia.com/newswire/story/pk-banerjee-gets-fifa-centennial-order-of-merit/230174 |url-status=dead}}</ref><ref>https://www.sportskeeda.com/football/legends-of-indian-football-p-k-banerjee</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2016/06/23/24888512/celebrating-pkbanerjees-birthday-15-facts-you-must-know |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-10 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161622/http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2016/06/23/24888512/celebrating-pkbanerjees-birthday-15-facts-you-must-know |dead-url=yes }}</ref> ਉਹ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ 1961 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1990 ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਵੱਕਾਰੀ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ]] ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.ਐਚ.ਐਸ. ਦੁਆਰਾ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫੀਫਾ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ [[ਫੀਫਾ]] ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1936 ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (ਹੁਣ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ) ਦੇ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਜ਼ਿਲਾ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਦੇ ਕੇ ਐਮ ਪੀ ਐਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਸੱਜੇ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। 1954 ਵਿਚ ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਰੀਅਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਬੈਨਰਜੀ ਉਸਨੇ 195 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ]] ਰਾਜਧਾਨੀ) ਵਿੱਚ [[ਢਾਕਾ]] ਵਿੱਚ 1955 ਦੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/FootballStudies/2002/FS0502f.pdf Rahim, Amal Dutta, P.K. and Nayeem: The Coaches Who Shaped Indian Football] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100810034106/http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/FootballStudies/2002/FS0502f.pdf |date=2010-08-10 }}. Retrieved 12 November 2006.</ref> ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, [[ਟੋਕੀਓ|ਟੋਕਿਓ]] ਵਿੱਚ 1958 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, [[ਜਕਾਰਤਾ]] ਵਿੱਚ 1962 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 1966 ਏਸ਼ੀਆ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬੈਂਕਾਕ|ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ]]। ਉਹ ਉਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ [[1956 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1956]] ਵਿੱਚ [[ਮੈਲਬਰਨ]] ਵਿੱਚ [[1956 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਰੋਮ]] ਵਿਚ [[1960 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1960 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 1-1 ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸਨੇ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਮੇਰਦੇਕਾ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ 1959 ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਈਆਂ ਸੱਟਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1967 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕੜੇ === ਸਿਰਫ ਫੀਫਾ "ਏ" ਮੈਚ:<ref name="caps goal">{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/ind-banerjee-intlg.html|title=Pradip Kumar Banerjee - Goals in International Matches|last=Subrata Dey|first=Roberto Murmud|website=rsssf.com|publisher=RSSSF|access-date=15 February 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="3" | ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ |- ! ਸਾਲ ! ਐਪਸ ! ਟੀਚੇ |- | 1955 | 3 | 4 |- | 1956 | 4 | 2 |- | 1958 | 5 | 0 |- | 1959 | 5 | 1 |- | 1960 | 3 | 1 |- | 1961 | 3 | 1 |- | 1962 | 5 | 4 |- | 1964 | 8 | 1 |- | 1965 | 6 | 0 |- | 1966 | 3 | 0 |- ! ਕੁੱਲ ! 45 ! 14 |} === ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਚੇ === ਫੀਫਾ ਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ:<ref name="caps goal"/> {| class="wikitable collapsible" ! ਤਾਰੀਖ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਮੁਕਾਬਲਾ ! ਟੀਚੇ |- | 18 ਦਸੰਬਰ 1955 | [[ਢਾਕਾ]], ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ |ਸੀਲੋਨ | 4–3 | 1955 ਕੋਲੰਬੋ ਕੱਪ | 2 |- | 22 ਦਸੰਬਰ 1955 |[[ਢਾਕਾ]], ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ |ਬਰਮਾ | 2-1 | 1955 ਕੋਲੰਬੋ ਕੱਪ | 1 |- | 26 ਦਸੰਬਰ 1955 |[[ਢਾਕਾ]], ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ |[[null|link=|border]] {{Fb|PAK}} | 2-1 | 1955 ਕੋਲੰਬੋ ਕੱਪ | 1 |- | 12 ਦਸੰਬਰ 1956 | ਸਿਡਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਉਂਡ, [[ਸਿਡਨੀ]] |[[null|link=|border]] {{Fb|AUS}} | 7-1 | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੋਸਤਾਨਾ | 2 |- | 8 ਸਤੰਬਰ 1959 | ਸਿਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਪੇਨਾਗ |ਸਾਊਥ ਕੋਰੀਆ | 1–1 | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੋਸਤਾਨਾ | 1 |- | 29 ਅਗਸਤ 1960 | ਸਟੇਡੀਓ ਓਲਿੰਪੀਕੋ ਕੌਮੂਨਾਲੇ, ਗ੍ਰੋਸੇਤੋ |[[null|link=|border]]ਫਰਾਂਸ | 1–1 | 1960 ਓਲੰਪਿਕਸ | 1 |- | 9 ਅਗਸਤ 1961 | [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]], ਮਲਾਇਆ |ਮਲਾਇਆ | 2-1 | 1961 ਮਰਡੇਕਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ | 1 |- | 27 ਅਗਸਤ 1962 | ਸੇਨਯਨ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਜਕਾਰਤਾ]] |ਜਪਾਨ | 2-0 | 1962 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ | 1 |- | 30 ਅਗਸਤ 1962 | ਸੇਨਯਨ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਜਕਾਰਤਾ]] |ਥਾਈਲੈਂਡ | 4-1 | 1962 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ | 2 |- | 4 ਸਤੰਬਰ 1962 | ਸੇਨਯਨ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਜਕਾਰਤਾ]] |ਸਾਊਥ ਕੋਰੀਆ | 2-1 | 1962 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ | 1 |- | 1 ਸਤੰਬਰ 1964 | [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]], ਮਲਾਇਆ |ਸਾਊਥ ਕੋਰੀਆ | 2-1 | 1964 ਮਰਡੇਕਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ | 1 |- |} == ਸਨਮਾਨ == === ਭਾਰਤ === * ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ: 1962 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ * ਮਰਡੇਕਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ : 1959, 1964. === ਵਿਅਕਤੀਗਤ === * 1990 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਕੀਤਾ]] <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> * 1961 ਵਿਚ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। * ਕੇ ''20 ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫੁਟਬਾਲਰ'' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ IFFHS . * ਫੀਫਾ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ (ਸ਼ਤਾਬਦੀ), 2004 ਵਿੱਚ [[ਫੀਫਾ]] ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ<ref name="hindu1">[http://www.hinduonnet.com/2004/06/23/stories/2004062309591800.htm The Hindu Article] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130125151210/http://www.hinduonnet.com/2004/06/23/stories/2004062309591800.htm |date=2013-01-25 }} ''dated'' 23 June 2004. Retrieved 12 November 2006.</ref> ਬੈਨਰਜੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਪਲੇਅ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] 8deidxgzcydyjijutyah38vipd0mliu 0 123584 847209 535084 2026-09-23T18:28:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847209 wikitext text/x-wiki ਕਰਨਲ '''ਨਰਿੰਦਰਾ "ਬੁੱਲ" ਕੁਮਾਰ''', ਪੀ.ਵੀ.ਐਸ.ਐਮ., [[ਕੀਰਤੀ ਚੱਕਰ|ਕੇ.ਸੀ.]], ਏ.ਵੀ.ਐਸ.ਐਮ., ('''ਨਰਿੰਦਰ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1933) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕ-ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.defstrat.com/exec/frmArticleDetails.aspx?DID=307|title=South Asia Defence & Strategic Review|date=26 July 2011|publisher=Defstrat.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222171149/http://www.defstrat.com/exec/frmArticleDetails.aspx?DID=307|archive-date=22 February 2014|access-date=8 March 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/ZDIwIHEyFLl1y3lVvqtQ5J/The-first-Indians-on-Everest.html|title=The first Indians on Everest}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸਫਲ ਐਵਰੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਉਪ-ਨੇਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1965 ਨੂੰ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਸਫ਼ਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਜਾਦੂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੇ 1978 ਵਿੱਚ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਲਈ ਤੇਰਮ ਕਾਂਗੜੀ, [[ਸੀਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ|ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ]] ਅਤੇ ਸਾਲਟੋਰੋ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਚਲਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/LGHTfRB4vQFou30J4noLcJ/Bull8217s-glacier.html|title=Bull&#8217;s glacier|last=Rudraneil Sengupta|date=24 June 2010|publisher=Livemint|access-date=8 March 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.openthemagazine.com/article/nation/the-colonel-who-got-us-siachen|title=The Colonel Who Got Us Siachen|last=|date=|publisher=OPEN Magazine|access-date=8 March 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?262249|title=Ice Station Taurus &#124; Saikat Datta|date=|publisher=Outlookindia.com|access-date=8 March 2014|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222220113/http://www.outlookindia.com/article.aspx?262249|url-status=dead}}</ref> ਜੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਨਹੀਂ ਚੜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ [[ਸੀਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ|ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ]] ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ {{Convert|10000|km2|abbr=on}}, ਪਰ ਉਸਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/redeployment-of-forces-at-siachen-glacier-to-be-worked-out-between-india-pak/1/323637.html|title=Redeployment of forces at Siachen glacier to be worked out between India, Pak: DIPLOMACY – India Today|date=15 July 1989|publisher=Indiatoday.intoday.in|access-date=8 March 2014}}</ref> ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿਆਚਿਨ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ, ਕੁਮਾਰ ਸੱਤ ਪਹਾੜ-ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ - [[ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ|ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਸੀਮਾ]], [[ਹਿਮਾਲਿਆ]], ਜ਼ੰਸਕਾਰ, ਲੱਦਾਖ, ਸਾਲਟੋਰੋ, [[ਕਰਾਕੁਰਮ|ਕਾਰਾਕੋਰਮ]] ਅਤੇ ਅਗਿਲ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਨਰਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ]] [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ 1933 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਭਰਾ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਝੜਪਾਂ 1947 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਨਰਿੰਦਰ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਊਟ ਜੰਬੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 50 ਸਕਾਊਟਸ ਦੀ ਟੀਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਾਮੀ ਵਾਂਗ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ। "ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ, ਇੱਕ ਝੰਡਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ," ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। "ਅਸੀਂ ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।" ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਕਿਹੜਾ? ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਟੁੱਟੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, "ਅਸੀਂ ਗਾਇਆ ... ਤੇਰਾ ਸਹਾਰਾ।" ਇੱਕ ਰਾਤ, ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਇੰਜਣ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, ਉਸਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਰਿੰਦਰ ਪਰਦੇਸੀ ਬੰਬੇ ਵਿੱਚੋ ਨਿਕਲ ਕੇ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਲੇ ਗਏ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਸਨ]]। ਨਰੇਂਦਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮੇਜਰ ਕੇਆਈ ਕੁਮਾਰ 1985 ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਐਵਰੈਸਟ ਉੱਤੇ]] ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਪਰ 8,500 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1060617/asp/atleisure/story_6343999.asp|title=The Telegraph – Calcutta: At Leisure|date=17 June 2006|publisher=Telegraphindia.com|access-date=8 March 2014}}</ref> == ਫੌਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਬਤ == ਨਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ 1950 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਬਾਕਸਿੰਗ, ਰਾਈਡਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ-ਪੋਲੋ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੂਨ 1954 ਵਿੱਚ [[ਕੁਮਾਊਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ|ਕੁਮਾਓਂ ਰਾਈਫਲਜ਼]] ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਦੀ [[ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕ ਅਕਾਦਮੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ]], <nowiki>''</nowiki> ਤੇ <nowiki>''</nowiki> ਬੁੱਲ <nowiki>''</nowiki> ਦੀ ਉਪਹਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਡਿਟ, ਸੁਨੀਤ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਰੌਡਰਿਗਜ਼ ਸੀ, ਜੋ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਬਣਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਕੁਮਾਰ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ: "ਬੁੱਲ." ਉਪਨਾਮ "ਬੁੱਲ" ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਾਲ ਚਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਬੰਧਨ ਦਾ ਜਨਮ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਕਰਨਲ ਕੁਮਾਰ [[ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ]] ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਮਾਉਂਟੇਨਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ [[ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ|ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੌਰਗੇ ਨੂੰ]] ਮਿਲੇ। ਮਾਰਚ 1958 ਵਿਚ, ਨਰਿੰਦਰ ਨੇ ਸਫਲ ਆਰਮੀ ਅਤੇ ਨੇਵੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮਾਉਂਟ ਤਕ ਕੀਤੀ। [[ਤਰਿਸ਼ੂਲ ਪਰਬਤ|ਤ੍ਰਿਸੂਲ]] (23,360 ਫੁੱਟ) ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਕਾਬਰੂ ਡੋਮ (21,780 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਯੈਲੋ ਸੂਈ ਪੀਕ (22,480 ਫੁੱਟ) ਨੂੰ ਵੀ ਸਕੇਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ 28,700 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। 1960 ਵਿੱਚ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ, ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ। 1961 ਵਿਚ, ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ ਨੀਲਕੰਠ (21,644 ਫੁੱਟ) ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ 5 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਉਤਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੁਮਾਰ ਠੰਡ ਦੇ ਕੱਟਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਅੰਗੂਠੇ ਗਵਾ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ' ਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। 1964 ਵਿਚ, ਉਹ [[ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ|ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ]] ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। 1965 ਵਿਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦਾ ਉਪ-ਨੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ 9 ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ। ਕੈਪਟਨ [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ]], ਜਿਸ ਨੇ 1965 ਦੇ ਐਵਰੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਕਰੀਅਰ "ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ" ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੌਂਟ ਬਲੈਂਕ (15,782 ਫੁੱਟ) ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜਿਆ, ਜੋ 1968 ਵਿੱਚ ਐਲਪਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 23,997 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ [[ਭੂਟਾਨ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੜਾਈ ਸੀ। ਕੁਮਾਰ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ [[ਕੰਚਨਜੰਗਾ|ਕੰਗਚੇਂਜੰਗਾ]] ਤੇ ਵੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] n6u1u23ivh4qvdhn8q8kodpomjref2v 0 123682 847477 743510 2026-09-24T11:29:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847477 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1983) [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ]] ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/hockey/article47723.ece|title=Rajpal replaces Sandeep as hockey captain|date=13 November 2009}}</ref> ਉਹ ਫਾਰਵਰਡ (ਫਰੰਟ ਲਾਈਨ) ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਐਸ.ਜੀ.ਜੀ.ਐਸ. ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਵਾਲਿਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ 2001 ਦੇ ਯੂਥ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਰਲਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਖੀਆਂ ਬਟੋਰੀਆਂ। ਭਾਰਤ ਨੇ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ]] ਇਪੋਹ ਵਿਖੇ ਕੱਪ ਜਿੱਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿੱਟੀ ਵਿਚ ਸੱਤ ਗੋਲ ਕਰਕੇ 'ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਪਲੇਅਰ' ਵੀ ਸੀ। ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਘਰੇਲੂ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਬਰਾਂ ਵਿਚ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਾਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੱਕੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤ === ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਪਾਲ ਜੂਨੀਅਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੋਬਾਰਟ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਡੈਬਿਊ ਦਾ ਲੰਬਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਉਦੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ, [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੂਨੀਅਰ]] ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ, ਉਹ 2005 ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਜ਼ਲਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕੱਪ ਲਈ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਦੀਪਕ ਠਾਕੁਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਤਝੜ 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਰਮਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ (2.ਬੰਡੇਸਲੀਗਾ) ਮਾਰੀਨਬਰਗਰ ਐਸਸੀ, [[ਕਲਨ|ਕੋਲੋਨ]] ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਐਡਰੀਅਨ ਡੀਸੂਜ਼ਾ, ਬਿਮਲ ਲਾਕੜਾ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਜ਼ਾਲਕੋ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਕਲੱਬ ਲਈ ਚਾਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਖੇਡਿਆ। ਰਾਜਪਾਲ 2007 ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜੋ ਚੀਨ ਵਿਚ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ 2008 ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hockey.de/VVI-web/default.asp?lokal=DHB&innen=/VVI-web/Bundesliga/Teams.asp&saison=FELD07&liga=BND-BL2-H&club=328|title=Marienburger SC hockey.de}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hockey.de/VVI-web/default.asp?lokal=DHB&innen=/VVI-web/Bundesliga/Portrait.asp&saison=FELD07&persid=171486|title=Rajpal Singh hockey.de}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UmPJXfc4T-I|title=Kulturaustausch im Hockeysport youtube.com}}</ref> === 2010 === ==== ਐਫ.ਆਈ.ਐਚ. ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ==== [[ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ|ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ]] ਥਾਂ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਚ ਐਫ.ਆਈ.ਐਚ. ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2010 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਿਆ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ 8 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.fihockey.org/vsite/vnavsite/page/directory/0,10853,1181-193815-211038-nav-list,00.html|title=International Hockey Federation: Results Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917175714/http://www.fihockey.org/vsite/vnavsite/page/directory/0%2C10853%2C1181-193815-211038-nav-list%2C00.html|archive-date=17 September 2010}}</ref> ==== ਸੁਲਤਾਨ ਅਜ਼ਲਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕੱਪ ==== ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ, ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁਲਤਾਨ ਅਜ਼ਲਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕੱਪ ਦੇ 19 ਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ। ਸਮੂਹ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਿਚ, ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੀਮ ਨੂੰ 4–3 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ==== ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ==== ਉਸਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 7-4 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ]] ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://sify.com/sports/cwg-india-beats-pakistan-by-7-4-in-men-s-hockey-quarter-final-match-news-news-kkkwufgcdic.html|title=CWG: India beats Pakistan by 7-4 in Men's hockey quarter final match|date=2010-10-10|access-date=2010-10-10|publisher=Sify|archive-date=2010-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101013004736/http://sify.com/sports/cwg-india-beats-pakistan-by-7-4-in-men-s-hockey-quarter-final-match-news-news-kkkwufgcdic.html|url-status=dead}}</ref> ਇਸਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਸੀਡਬਲਯੂਜੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤਗਮਾ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਬਣੀ। ਪਰ ਫਾਈਨਲ 'ਚ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖਿਲਾਫ 8-0 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/10/14/oz-bring-india-hockey-back-to-earth/|title=Oz Bring India Hockey Back to Earth|date=2010-10-14|access-date=2010-10-14|publisher=The Wall Street Journal}}</ref> ==== ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ==== ਉਸਨੇ 2011 ਦੀ ਉਦਘਾਟਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/09/12/india-wins-asian-hockey-championship/|title=India wins Asia Hockey championship|date=2010-09-12|access-date=2010-09-12|publisher=The Wall Street Journal}}</ref> ਪਰ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂੰ 30 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗੋਲਕੀਪਰ ਭਰਤ ਛੇਤਰੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੇੜੇ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੀ ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਮੂਲੀ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀਮ ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2013)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹਾਕੀ ਲੀਗ == ਰਾਜਪਾਲ ਪੀ.ਐਚ.ਐਲ. ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਡਾਇਨਾਮੋਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ [[ਅਵਨੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ|ਅਵਨੀਤ ਸਿੱਧੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ]] ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਦਾ ਇਕ ਬੱਚਾ ਹੈ।<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-14/off-the-field/30153414_1_champions-trophy-neutral-venue-qualifiers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021061106/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-14/off-the-field/30153414_1_champions-trophy-neutral-venue-qualifiers |date=2011-10-21 }}[[Times of India]], 15 September 2011.</ref> == ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼ ਹਾਕੀ == ਰਾਜਪਾਲ ਡਬਲਯੂ.ਐਸ.ਐਚ. 2012 ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == 2011 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਪਾਲ ਨੂੰ ਹਾਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ]]। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] jz52v13zh77q78vgd4hvyuu961e72jf 0 124296 847132 752866 2026-09-23T13:33:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847132 wikitext text/x-wiki '''ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ]]: '''Triazofos)''' ਇੱਕ [[ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗ|ਰਸਾਇਣਕ ਅਹਾਤੇ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ [[ਅਕਾਰੀਸਾਈਡ|ਆਕਾਰੀਸਾਈਡ]], [[ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ]], ਅਤੇ ਨੇਮੈਟੀਸਾਈਡ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ 1975 ਤੋਂ ਫੈਡਰਲ ਆਫਿਸ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਵਿਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ ਅਤੇ 31 ਦਸੰਬਰ 2004 ਤੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ (ਕਮਿਸ਼ਨ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਨੰ. 2076/2002)। 25 ਜੁਲਾਈ 2003 ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਨੰ. 1336/2003 ਅਧੀਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟ੍ਰੀਆਜ਼ੋਫੋਜ਼ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਬੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਹੋਚਸਟ ਪੇਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਬਾਯਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਰੂਪ == === ਨਿਰਮਾਣ === '''ਟ੍ਰੀਆਜ਼ੋਫੋਸ''' ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਤਰੀਕਾ ਡਾਈਥੋਕਸਾਈਥੀਓਫੋਸਫੋਰੀਅਲ ਕਲੋਰਾਈਡ ਦੇ ਨਾਲ ਐਸੀਟੋਨ ਵਿਚ ਮੁਅੱਤਲ 1-ਫੀਨਾਈਲ -3-ਹਾਈਡ੍ਰੋਸੀ -1 ਐਚ-1,2,4-ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਟ੍ਰਾਈਥਾਈਲੈਮਾਈਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=":5">Toxnet. (Undated). HSDB: Triazophos: Methods of Manufacturing. Retrieved on March 10th 2017, from website: https://toxnet.nlm.nih.gov/cgibin/sis/search2/r?dbs+hsdb:@term+@rn+@rel+24017-47-8 {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਕ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਡੀਅਮ ਸਾਈਨੇਟ, ਫੋਰਮਾਈਡ ਅਤੇ ਓ, ਓ-ਡਾਈਥਾਈਲ ਫਾਸਫੋਰੋਕਲੋਰੀਓਆਇਟ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ, [[ਸਾਇਆਨੇਟ|ਸਾਈਨੇਟ]] ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ, ਸੰਘਣੇਪਣ ਅਤੇ ਡੀਹਾਈਡਰੋਕਲੋਰੀਨੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਈਜੋਫੋਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਸੁਧਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਧੇਰੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜਾਅ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੇ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਐਸਿਡ ਸਕੈਵੇਂਜਰਜ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ 0, -ਡਾਈਥਲਿਥੀਓਫੋਸਫੋਰੀਅਲ ਕਲੋਰੀਾਈਡ ਅਤੇ ਇਕ ਢੁਕਵੇਂ ਵਿਚ 20-45 ਡਿਗਰੀ [[ਸੈਲਸੀਅਸ|ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ]] ਵਿਚ 0.2% ਤੋਂ 2.0% ਪੜਾਅ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੈਟਲਿਸਟ ਦੇ ਨਾਲ 1-ਫੀਨਾਈਲ 3-ਹਾਈਡਰੋਕਸ -1, 2, 4-ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਲ [[ਪਾਣੀ]] ਵਾਂਗ ਘੋਲਨ ਵਾਲਾ ਘੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ। ਜੈਵਿਕ ਪਰਤ ਤੋਂ ਜੈਵਿਕ ਪਰਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੈਲੀਨ, ਟੋਲਿਊਨ ਮੈਥਲੀਨ ਡਾਈਕਲੋਰਾਇਡ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 92% ਟ੍ਰਾਈਜੋਫੋਸ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੱਖ ਕਰਨ / ਜੈਵਿਕ ਪਰਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਬਾਅਦ।<ref>Sambhaji, P.S Murgyappa, S.A. Shivaji, B.C. Bhairu, K.V. Gopal, M.S. Pratap, S.M & Kumar, K.V. (2008). An improved process for preparation of triazophos. Retrieved on March 10th 2017, from website: http://www.allindianpatents.com/patents/220854-an-improved-process-for-preparationof-triazophos {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318090108/http://www.allindianpatents.com/patents/220854-an-improved-process-for-preparationof-triazophos |date=2017-03-18 }}</ref> === ਉਪਲਬਧ ਰੂਪ === ਟ੍ਰੀਆਜ਼ੋਫੋਸ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ; ਇੱਕ ਇਮਲੀਸਿਫਿਏਬਲ ਕਨਸੈਂਟੈਂਟ (40%), ਵੇਟਏਬਲ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ, ਵੈੱਟੇਬਲ ਪਾਊਡਰ (30%), ਅਲਟ੍ਰਾ-ਵੌਲਯੂਮ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ (25%, 40%) ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਨਿਊਲ (5%) ਵੱਖ ਵੱਖ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ 'ਤੇ।<ref>PubChem Compound Database. (Undated). Triazophos: Formulations/Preparations. Retrieved on March 17th 2017, from website: https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Triazophos#section=Formulations-Preparations</ref> === ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ === ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ [[ਕੁੱਤਾ|ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ]], ਜਿਸਦਾ ਸੰਕੇਤ ਝਟਕੇ, ਪੇਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਕੁਐਟਿੰਗ, ਝਟਕੇਦਾਰ ਸਾਹ, ਲੇਚਰੀਮੇਸ਼ਨ, ਲਾਰ, ਨਮਕੀਨ ਕੜਵੱਲ, ਟੌਨਿਕ ਕੜਵੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":3">Inchem. (1982). Pesticide Residues in food – 1982. Retrieved on March 17th 2017, from website: http://www.inchem.org/documents/jmpr/jmpmono/v82pr33.htm</ref><ref name=":4">Hamernik, K.L. (Undated). Pesticide residues in food – 2002- Joint FAO/WHO meeting on pesticide residues: Triazophos. Retrieved on March 17th 2017, from website: http://www.inchem.org/documents/jmpr/jmpmono/2002pr14.htm</ref> 1. ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾਪਣ: ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਗਿੰਨੀ-ਸੂਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਜ਼ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਐਲ ਡੀ 50 ਦਾ 26–82 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ/ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਕੁੱਤਾ|ਕੁੱਤਿਆਂ]] ਦਾ ਮੁੱਲ 500 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ/ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਤੱਕ ਉੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਖਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ ਬਾਰੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ.]] ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ। 2. ਜੀਨੋ ਟੋਕਸੀਸਿਟੀ: ਚੂਹੇ ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਵਸ਼ੈਲਾਪਣ|ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਣ]] ਅਤੇਕਾਰਸਿਨੋਜੀਕਟੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸੌਲੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 3. ਜਣਨ ਵਸ਼ੈਲਾਪਣ: ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ [[ਵਸ਼ੈਲਾਪਣ]] ਅਜਿਹੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਵੱਈਆ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਸਿਰਫ F1 ਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜਣਨ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਜ਼ਹਿਰੀਲਾਪਨ === ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੇ ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਧਰ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖ|ਮਨੁੱਖਾਂ]] ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਧਰ ਦਾ। [[ਮਨੁੱਖ|ਮਨੁੱਖਾਂ]] ਲਈ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਮੰਨਣਯੋਗ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾਖਲਾ 0-0.001 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ / ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਹੈ। (ਟੇਬਲ 1 ਦੇਖੋ) {| class="wikitable" |+ ਟੇਬਲ 1: ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸਪੋਜਰ ਪੱਧਰ ਦਾ ਟ੍ਰਾਈਜੋਫੋਜ਼ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ! ਸਾਰ ! ਮੁੱਲ ! ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ ! ਸੇਫਟੀ ਫੈਕਟਰ |- | ਏ.ਡੀ.ਆਈ. | 0-0.001 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ/ਕਿਲੋ ਬੀ ਡਬਲਯੂ | 3 ਹਫ਼ਤੇ, ਮਨੁੱਖ | 10 |- | ਤੀਬਰ ਆਰ.ਐਫ.ਡੀ. | 0.001ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ/ਕਿਲੋ ਬੀ ਡਬਲਯੂ | 3 ਹਫ਼ਤੇ, ਮਨੁੱਖ | 10 |} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ]] 9jhgk2o10kesnrj8ubrmhwr7jdrlfu8 0 124389 847377 617092 2026-09-24T05:20:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847377 wikitext text/x-wiki '''ਮਟੈਲੀਕਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Metallica''') ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹੈਵੀ ਮੈਟਲ ਬੈਂਡ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਂਡ 1981 ਵਿੱਚ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾ/ਗੀਟਾਰਿਸਟ ਜੇਮਜ਼ ਹੇਟਫੀਲਡ ਅਤੇ ਢੋਲਕੀ ਵਾਜਕ ਲਾਰਸ ਐਲਰਿਚ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਰੀਅਰ ਲਈ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="SF">{{Cite news|url=https://www.sfgate.com/music/article/Metallica-s-Black-Album-turns-25-9139432.php|title=Metallica's Black Album turns 25: Here's how local record stores reacted to its sales in 1991|last=Pereira|first=Alyssa|date=August 12, 2016|work=San Francisco Chronicle|access-date=April 20, 2018}}</ref><ref name="MetallicaOfficial">{{Cite web|url=https://www.metallica.com/band/history|title=Band History|website=Metallica official website|access-date=April 20, 2018}}</ref> ਬੈਂਡ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਟੈਂਪੋ, ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਮੇਗਾਡੇਥ]], ਐਂਥ੍ਰੈਕਸ ਅਤੇ ਸਲੇਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਥ੍ਰੈਸ਼ ਮੈਟਲ ਦੇ ਬਾਨੀ "ਵੱਡੇ ਚਾਰ" ਬੈਂਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣਾਇਆ। ਮੈਟੇਲੀਕਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਈਨਅਪ ਵਿੱਚ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹੇਟਫੀਲਡ ਅਤੇ ਅਲਰੀਚ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੀਡ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਕਿਰਕ ਹੈਮੈਟ ਅਤੇ ਬਾਸਿਸਟ ਰਾਬਰਟ ਟ੍ਰੂਜੀਲੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਡੇਵ ਮੁਸਟੇਨ (ਜੋ ਬੈਂਡ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਗਾਡੇਥ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨ ਗਿਆ) ਅਤੇ ਬਾਸਿਸਟ ਰੋਨ ਮੈਕਗਵਨੀ, ਕਲਿਫ ਬਰਟਨ (ਜੋ 1986 ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬੱਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ) ਅਤੇ ਜੇਸਨ ਨਿਊਸਟਡ ਬੈਂਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਧਾਤੂ ਨੇ ਭੂਮੀਗਤ ਸੰਗੀਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਅਧਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਐਲਬਮਾਂ ਨਾਲ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/metallica-shakes-it-up|title=Metallica shakes it up|last=Raguraman|first=Anjali|date=October 31, 2016|work=[[The Straits Times]]|access-date=May 12, 2017}}</ref> ਬੈਂਡ ਦੀ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ, ''ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਪਪਟਸ'' (1986), ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਥ੍ਰੈਸ਼ ਮੈਟਲ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਵੀਂ ਐਲਬਮ, ''ਮੈਟਲਿਕਾ'' (1991), ਬੈਂਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਰੀ ਧਾਤੂ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਹੈ, ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਕਾਫ਼ੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ 16 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸਾਉਂਡਸਕੈਨ ਯੁੱਗ ਦੀ ਐਲਬਮ। ਅਗਲੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੈਂਡ ਆਪਣੀ ਨੌਵੀਂ ਐਲਬਮ, ''ਡੈਥ ਮੈਗਨੈਟਿਕ'' (2008) ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧਾਤੂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਬੈਂਡ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। 2000 ਵਿੱਚ, ਮੈਟਲਿਕਾ ਨੇ ਪੀਅਰ-ਟੂ-ਪੀਅਰ ਫਾਈਲ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਸਰਵਿਸ ਨੈਪਸਟਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਗੈਰ ਆਪਣੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਵਾ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੈਪਸਟਰ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਨਖਾਹ-ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਣ ਗਈ। ਮੈਟੇਲੀਕਾ 2004 ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ|ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ]] ''ਮੈਟਲਿਕਾ: ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਮੌਂਸਟਰ'' ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਐਲਬਮ, ''ਸੇਂਟ ਐਂਗਰ'' (2003) ਦੇ ਦੁਖੀ ''ਪ੍ਰੌਡਕਸ਼ਨ'' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੈਂਡ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਰਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 2009 ਵਿੱਚ, ਮੈਟਲਿਕਾ ਨੂੰ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬੈਂਡ ਨੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਆਈਮੈਕਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ''ਮੈਟਲਿਕਾ: ਥ੍ਰੋ ਦਿ ਦਿ ਨਵਰ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਸਟੋਰੀਲਾਈਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮੈਟਲਿਕਾ ਨੇ ਦਸ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ, ਚਾਰ ਲਾਈਵ ਐਲਬਮ, ਇੱਕ ਕਵਰ ਐਲਬਮ, ਪੰਜ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ, 37 ਸਿੰਗਲ ਅਤੇ 39 ਸੰਗੀਤ ਵਿਡੀਓਜ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਬੈਂਡ ਨੇ 23 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨੌ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ]] ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਖਰੀ ਛੇ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ (ਮੈਟਾਲਿਕਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਨੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ' ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਟੇਲੀਕਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲ ਬੈਂਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2018 ਤਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ 125 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਐਲਬਮਾਂ ਵੇਚੀਆਂ ਹਨ।<ref name="sold">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-43049190|title=Metallica to get 'Nobel Prize of music'|last=Savage|first=Mark|date=February 14, 2018|work=[[BBC]]|access-date=March 23, 2018}}</ref> ਮੈਟਲਿਕਾ ਨੂੰ ''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ'' ਜਿਹੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੀ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ 61 ਨੰਬਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/metallica-20110426|title=Metallica – 100 Greatest Artists|date=December 3, 2010|website=[[Rolling Stone]]|access-date=May 12, 2017|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150423055947/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/metallica-20110426|dead-url=yes}}</ref> ਸਾਲ 2017 ਤੱਕ, ਮੈਟਲਿਕਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਨੀਲਸਨ ਸਾਉਂਡਸਕੈਨ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਟਰੈਕਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ,<ref name="Album Sales 1">{{Cite web|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/chart-alert/5944789/eminem-marks-sales-hot-100-milestones|title=Eminem Marks Sales, Hot 100 Milestones|last=Trust|first=Gary|last2=Caulfield|first2=Keith|date=March 21, 2014|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=September 7, 2014|archive-date=ਜੁਲਾਈ 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706234447/http://www.billboard.com/biz/articles/news/chart-alert/5944789/eminem-marks-sales-hot-100-milestones|url-status=dead}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 58 ਮਿਲੀਅਨ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7857905/billboard-200-chart-metallica-hardwired|title=Billboard 200 Chart Moves: Metallica's 'Hardwired' Hits 1 Million Sold in the U.S.|last=Caulfield|first=Keith|date=July 7, 2017|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=July 7, 2017}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] 7a5nvps0yxfodpnhfikuvmcf4g2o7sz 0 124432 847117 506683 2026-09-23T12:36:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847117 wikitext text/x-wiki '''ਰੌਬਰਟਾ ਜੋਅਨ "ਜੋਨੀ" ਮਿਸ਼ੇਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Joni Mitchell; ਐਂਡਰਸਨ; ਜਨਮ 7 ਨਵੰਬਰ 1943) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਗਾਇਕਾ-ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://jonimitchell.com/library/view.cfm?id=2042|title=JoniMitchell.com – Biography: 1943–1963 Childhood Days|publisher=Jonimitchell.com|access-date=November 26, 2014}}</ref> ਫੋਕ, ਪੌਪ, ਰੌਕ, ਅਤੇ [[ਜੈਜ਼]] ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਿਸ਼ੇਲ ਦੇ ਗਾਣੇ ਅਕਸਰ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਰੋਮਾਂਸ, ਉਲਝਣ, ਭਰਮ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਬਾਰੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੀਤਕਾਰ" ਕਿਹਾ,<ref name="wild">{{Cite news|url=http://jonimitchell.com/library/view.cfm?id=935|title=Joni Mitchell|last=Wild|first=David|date=October 31, 2002|work=Rolling Stone|access-date=March 9, 2007|format=reprint}}</ref> ਅਤੇ ਆਲ ਮਿਊਜਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਧੂੜ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋਨੀ ਮਿਸ਼ੇਲ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਖੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{Cite web|url={{Allmusic|class=artist|id=p4930/biography|pure_url=yes}}|title=Joni Mitchell Biography|website=allmusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424142644/http://www.allmusic.com/artist/p4930/biography|archive-date=April 24, 2011}}</ref> ਮਿਸ਼ੇਲ ਨੇ [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਨਟਾਰੀਓ]] ਦੇ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]] ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿਚ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਸਕੈਟੂਨ, ਸਸਕੈਚਵਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪੱਛਮੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਛੋਟੇ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ|ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ]] ਵਿਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1965 ਵਿਚ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਟੂਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਅਸਲ ਗਾਣੇ ("ਅਰਜ ਫਾਰ ਗੋਇੰਗ", " ਚੇਲਸੀਆ ਮੌਰਨਿੰਗ ", " ਬੋਥ ਸਾਈਡਸ' ਨਾਉ", " ਦਿ ਸਰਕਲ ਗੇਮ") ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਰੀਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.ie/entertainment/music/joni-mitchell-the-legendary-singersongwriter-is-back-26438772.html|title=The Independent|date=August 10, 2007|access-date=February 11, 2017|location=UK}}</ref> [[ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਮਿਸ਼ੇਲ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲਿੰਗ, "ਬਿਗ ਯੈਲੋ ਟੈਕਸੀ" ਅਤੇ "ਵੁੱਡਸਟੋਕ" ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਅਤੇ [[1960ਵਿਆਂ ਦਾ ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ|ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ]] ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸਦੀ 1971 ਐਲਬਮ "''ਬਲਿਊ"'' ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ'' "500 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਐਲਬਮਜ਼ ਆਲ ਟਾਈਮ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ 30 ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਐਲਬਮ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time|title=The Rolling Stone 500 Greatest Albums of All Time (''Blue'' is listed at No. 30)|website=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623212750/http://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time|archive-date=June 23, 2008|access-date=February 21, 2011}}</ref> 2000 ਵਿਚ, ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨੇ 25 ਐਲਬਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ''ਨੀਲੇ ਦੀ'' ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜੋ "20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਮੋੜ ਅਤੇ ਬਿੰਦੂ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/01/03/arts/critics-choices-albums-as-mileposts-in-a-musical-century.html?scp=1&sq=Joni%20Mitchell%20Blue%20Beatles%20Revolver&st=cse|title=Critics' Choices; Albums as Mileposts in a Musical Century|last=Jon Pareles|date=January 3, 2000|work=The New York Times|access-date=December 17, 2009|last2=Neil Strauss|last3=Ben Ratliff|last4=Ann Powers|last-author-amp=yes}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਐਨਪੀਆਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਐਲਬਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮਹਿਲਾ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2017/07/20/538307314/turning-the-tables-150-greatest-albums-made-by-women-page-15|title=The 150 Greatest Albums Made By Women|last=Tsioulcas|first=Anastasia|date=July 24, 2017|website=[[National Public Radio]]|access-date=September 4, 2017}}</ref> ਮਿਸ਼ੇਲ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਐਲਬਮ, ''ਫਾਰ ਦਿ ਰੋਜ਼ਜ਼'', 1972 ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਲੇਬਲ ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ [[ਜੈਜ਼|ਜੈਜ਼-]] ਇਨਫਲੂਐਂਸਡ ਸੁਰੀਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, 1974 ਦੇ ''ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਸਪਾਰਕ ਉੱਤੇ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਹਿੱਟ "ਹੈਲਪ ਮੀ" ਅਤੇ "ਫਰੀ ਮੈਨ ਇਨ ਪੈਰਿਸ" <ref>[{{Allmusic|class=album|id=r44890|pure_url=yes}} Ankeny, Jason. All Music Guide]</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ ਬਣ ਗਈ। 1975 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਮਿਸ਼ੇਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਰੇਂਜ ਮੇਜ਼ੋ-ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਕੰਟ੍ਰੋਲਟੋ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਪਿਆਨੋ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ-ਗੂੰਜ ਵਾਲੀਆਂ ਗਿਟਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸਦਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤੁਧਾਈ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਜੈਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਟਾਨ ਅਤੇ ਰੋਲ, ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪੱਛਮੀ ਧੜਕਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਾਜ਼ ਪਾਸਟੋਰੀਅਸ, ਵੇਨ ਸ਼ੌਰਟਰ, ਹਰਬੀ ਹੈਨਕੌਕ, ਪੈਟ ਮਥੇਨੀ, ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਮਿਨਗਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਪੌਪ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਈ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। 2002 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ 44 ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2014/12/09/369386571/the-music-midnight-makes-in-conversation-with-joni-mitchell/|title=The Music Midnight Makes: In Conversation With Joni Mitchell|last=Montagne|first=Renee|date=December 9, 2014|access-date=February 11, 2017|publisher=NPR|author-link=Renee Montagne}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://jonimitchell.com/library/print.cfm?id=2350|title=Three Throats|last=Pleasants|first=Henry|authorlink=Henry Pleasants (music critic)|date=February 1978|website=Windsor Star|access-date=February 11, 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/17269-the-studio-albums-1968-1979/|title=Joni Mitchell: The Studio Albums 1968–1979|last=Hopper|first=Jessica|date=November 9, 2012|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=April 2, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sfjazz.blogspot.com/2015/01/joni-jazz_28.html|title=Joni & Jazz|website=SFJAZZ Blog|access-date=February 11, 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/joni-mitchell|title=Joni Mitchell|date=May 14, 2017|access-date=October 11, 2017|publisher=[[Grammy Awards]]|archive-date=ਮਈ 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531091145/https://www.grammy.com/grammys/artists/joni-mitchell|url-status=dead}}</ref> ਮਿਸ਼ੇਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਇਕ ਧੁੰਦਲੀ ਆਲੋਚਕ, ਉਸਨੇ ਸੈਰ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ 17 ਵੀਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਤੌਰ ਤੇ, 2007 ਵਿਚ ਅਸਲ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਮਿਸ਼ੇਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਐਲਬਮ ਦੇ ਕਵਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਹਾਲਾਤ ਦੁਆਰਾ ਪਾਏ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰਕਾਰ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://jonimitchell.com/library/view.cfm?id=519|title=I sing my sorrow and I paint my joy|date=June 8, 2000|website=[[The Globe and Mail]]|access-date=July 19, 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] ctkns9rlg30qy55gmw2va2utcseywpc 0 124437 847131 841066 2026-09-23T13:32:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847131 wikitext text/x-wiki '''ਥੌਮਸ ਜੌਹਨ ਬ੍ਰੋਕਾਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Thomas John Brokaw; ਜਨਮ 6 ਫਰਵਰੀ, 1940)<ref>{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/tom-brokaw-9227130|title=Tom Brokaw Biography: News Anchor, Journalist (1940–)|website=Biography.com ([[A&E Networks]])|access-date=June 25, 2013|archive-date=ਮਈ 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515074119/http://www.biography.com/people/tom-brokaw-9227130|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਲੇਖਕ]] ਹੈ। ਉਹ 22 ਸਾਲ (1982-2004) ਲਈ ਐੱਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਨਾਈਟਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਦਾ ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2015/05/13/406387998/tom-brokaw-reflects-on-cancer-nightly-news-and-his-lucky-life|title=Tom Brokaw Reflects On Cancer, 'Nightly News' And His 'Lucky Life'|last=Brokaw|first=Tom|website=NPR.org|access-date=January 21, 2016}}</ref> ਉਹ ਇਕੋ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਨਿਊਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ: ਦਿ ਟੂਡੇ ਸ਼ੋਅ, ਐਨ ਬੀ ਸੀ ਨਾਈਟਲੀ ਨਿਊਜ਼, ਅਤੇ, ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ, ਮੀਟ ਦਾ ਪ੍ਰੈਸ। ਉਹ ਹੁਣ ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://glenn.osu.edu/brokaw/|title=John Glenn College of Public Affairs {{!}} Tom Brokaw|website=glenn.osu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130132143/http://glenn.osu.edu/brokaw/|archive-date=January 30, 2016|access-date=January 21, 2016}}</ref> ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਨਿਊਜ਼ ਵਿਖੇ ਏ.ਬੀ.ਸੀ. ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ [[ਡੈਨ ਰਾਦਰ|ਡੈਨ]] ਰਾਏਰਥ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪੀਟਰ ਜੇਨਿੰਗਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਰੋਕਾਵ 1980 ਵਿਆਂ, 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ “ਬਿਗ ਥ੍ਰੀ” ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਨਿਊਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ (ਜਾਂ ਜੇਨਿੰਗਜ਼ ਮਰ ਗਿਆ)।<ref>{{Cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/anchors-bring-new-era-network-stability-article-1.1922051|title=Anchors could bring new era of network stability|website=NY Daily News|access-date=January 21, 2016}}</ref> ਬ੍ਰੋਕੌ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ''ਦਿ ਗ੍ਰੇਸਟੇਸਟ ਜਨਰੇਸ਼ਨ'' (1998) ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 1962 ਤੋਂ, ਬਰੌਕਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੇਖਕ ਮੇਰੀਡਿਥ ਲਿੰਨ ਆਲਡ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newsweek.com/who-tom-brokaws-wife-meredith-auld-brokaw-news-anchor-accused-sexual-904555|title=Who is Tom Brokaw's wife, Meredith Auld? News anchor accused of sexual misconduct|last=Jackson|first=Dory|date=April 27, 2018|work=[[Newsweek]]|access-date=April 27, 2018}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਹਨ: ਜੈਨੀਫਰ, ਐਂਡਰੀਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ।<ref name="daughters">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=yHCAbocdc7YC&pg=PR10&dq=tom+brokaw+sarah+jennifer+andrea#v=onepage&q=tom%20brokaw%20sarah%20jennifer%20andrea&f=false|title=A Long Way from Home: Growing Up in the American Heartland in the Forties and Fifties|last=Brokaw|first=Tom|publisher=[[Random House]] Trade Paperbacks|year=2003|isbn=978-0375759352|page=Acknowledgements, x}}</ref> ਬ੍ਰੋਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਲਿਵਿੰਗਸਟਨ, ਮੋਂਟਾਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੀ ਖੇਤ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1989 ਵਿਚ ਖਰੀਦਿਆ।<ref name="brokaw">{{Cite web|url=http://www.landreport.com/2007/05/the-tom-brokaw-interview-2/|title=Tom Brokaw: The Land Report Interview|last=O'Keefe|first=Eric|date=May 1, 2007|website=[[The Land Report]]|access-date=August 21, 2017}}</ref><ref name="brokaw2">{{Cite news|url=http://mtstandard.com/business/article_f122d809-db3f-5d5c-913e-ba21f8f394b0.html|title='Big Sky Cooking'|last=Ronnow|first=Karin|date=September 17, 2006|work=Montana Standard|access-date=August 7, 2011|archive-date=ਮਈ 3, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100503131412/http://www.mtstandard.com/business/article_f122d809-db3f-5d5c-913e-ba21f8f394b0.html|url-status=dead}}</ref> 6 ਸਤੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ, ਬਰੌਕਾਵ ਨੂੰ ਐਮ.ਐਸ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ''ਮੌਰਨਿੰਗ ਜੋ'' ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ]] ਕਿ ਉਹ “ਸਭ ਠੀਕ” ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਸਵੇਰੇ ਅੰਬੀਅਨ ਦੀ ਅੱਧੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.deadline.com/2012/09/tim-brokaw-hospitalized/|title=UPDATE: Tom Brokaw Says He's Fine After Hospital Run|date=2012-09-06|website=Deadline|access-date=September 6, 2012}}</ref> ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਮੇਯੋ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਬਹੁ-ਮਾਇਲਓਲੋਮਾ|ਮਲਟੀਪਲ ਮਾਈਲੋਮਾ ਮਿਲਿਆ]] ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/tom-brokaw-diagnosed-cancer-prognosis-encouraging-n27871|title=Tom Brokaw Diagnosed With Cancer, Prognosis Encouraging|last=|date=|website=NBC News}}</ref> ਬਰੌਕਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਡਾਕਟਰ "ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਤ" ਹਨ।<ref name="Byers-cancer">{{Cite news|url=http://www.politico.com/blogs/media/2014/02/nbcs-tom-brokaw-diagnosed-with-cancer-183153.html|title=NBC's Tom Brokaw diagnosed with cancer|last=Byers|first=Dylan|date=February 11, 2014|work=Politico|access-date=February 12, 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਐਨ ਬੀ ਸੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 21 ਦਸੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ, ਬਰੌਕਾਓ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੈਂਸਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਆਫ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.inquisitr.com/1695027/tom-brokaw-nbc-nightly-news-anchor-multiple-myeloma-cancer-remission/|title=Tom Brokaw: NBC Nightly News Anchorman's Multiple Myeloma Cancer Is In Remission|last=|date=|website=The Inquisitr News|access-date=2020-01-07|archive-date=2018-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811132847/http://www.inquisitr.com/1695027/tom-brokaw-nbc-nightly-news-anchor-multiple-myeloma-cancer-remission/|url-status=dead}}</ref><ref name="Duke-cancer">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2014/02/11/showbiz/tom-brokaw-cancer/|title=Tom Brokaw reveals cancer diagnosis; doctors are 'optimistic'|last=Duke|first=Alan|date=February 11, 2014|work=CNN|access-date=February 12, 2014}}</ref><ref name="Winograd-cancer">{{Cite news|url=http://entertainment.time.com/2014/02/11/tom-brokaw-cancer-multiple-myeloma/|title=Tom Brokaw Reveals He Has Cancer|last=Winograd|first=David|date=February 11, 2014|work=Time|access-date=February 12, 2014|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140212045054/http://entertainment.time.com/2014/02/11/tom-brokaw-cancer-multiple-myeloma/|dead-url=yes}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਬਰੂਕਾ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਣਚਾਹੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਕ 1968 ਵਿਚ ਅਤੇ ਦੋ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ।<ref>{{Cite web|url=http://thehill.com/homenews/media/385124-two-women-allege-tom-brokaw-acted-inappropriately-toward-them-in-the-90s|title=Two women allege Tom Brokaw acted inappropriately towards them in the 90s|date=April 26, 2018|website=The Hill|access-date=April 26, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/04/26/nbc-news-tom-brokaw-allegedly-made-several-unwanted-sexual-advances-toward-women-including-anchor.html|title=NBC News' Tom Brokaw allegedly made several unwanted sexual advances towards women including another anchor|date=April 26, 2018|website=Fox News|access-date=April 26, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427023222/http://www.foxnews.com/entertainment/2018/04/26/nbc-news-tom-brokaw-allegedly-made-several-unwanted-sexual-advances-toward-women-including-anchor.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://thevillager.com/2018/05/01/tom-brokaw-groped-metoo-when-i-was-a-young-reporter/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-01-07 |archive-date=2018-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180506173419/http://thevillager.com/2018/05/01/tom-brokaw-groped-metoo-when-i-was-a-young-reporter/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://thevillager.com/2018/05/01/tom-brokaw-groped-metoo-when-i-was-a-young-reporter/|title=Tom Brokaw hit on #MeToo when I was a young reporter|last=Reinholz|first=Mary|date=May 1, 2018|website=[[The Villager (Manhattan)|The Villager]]|access-date=ਜਨਵਰੀ 7, 2020|archive-date=ਮਈ 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506173419/http://thevillager.com/2018/05/01/tom-brokaw-groped-metoo-when-i-was-a-young-reporter/|dead-url=yes}}</ref> ਬ੍ਰੋਕੌਵ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2018/tv/news/tom-brokaw-sexual-harassment-nbc-news-correspondent-1202789627/|title=Tom Brokaw Accused of Sexual Harassment By Former NBC Anchor (EXCLUSIVE VIDEO)|last=Setoodeh|first=Elizabeth Wagmeister, Ramin|date=April 27, 2018|work=Variety|access-date=April 27, 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/tom-brokaw-rips-sensational-accuser-claims-i-was-ambushed-perp-walked-1106418|title=Tom Brokaw Rips "Sensational" Accuser Claims: I Was "Ambushed and Then Perp Walked"|website=The Hollywood Reporter|access-date=May 3, 2018|quote=I am facing a long list of grievances from a former colleague who left NBC News angry that she had failed in her pursuit of stardom. She has unleashed a torrent of unsubstantiated criticism and attacks on me.}}</ref> ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਸਾਬਕਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਾਚੇਲ ਮੈਡੌ, ਐਂਡਰੀਆ ਮਿਸ਼ੇਲ, ਮਾਰੀਆ ਸ਼ੀਵਰ, ਕੈਲੀ ਓ ਡੌਨਲ ਅਤੇ ਹੋਰ 64 ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰੋਕੌ ਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/rachel-maddow-andrea-mitchell-voice-support-tom-brokaw-letter-1106645|title=Rachel Maddow, Andrea Mitchell Back Tom Brokaw in Letter Signed by 64 Insiders|date=April 27, 2018|website=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=April 28, 2018}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] oguxy49yny6sup0ubriv8157yuw1hwf 0 124630 847250 842384 2026-09-23T20:50:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847250 wikitext text/x-wiki '''ਪਰਸੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਬਰਿੱਜਮੈਨ ('''[[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]''': Percy Williams Bridgman;''' 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1882 - 20 ਅਗਸਤ 1961) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ]] 1946 ਦਾ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ]]। ਉਸਨੇ [[ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ|ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ]] ਅਤੇ [[ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ|ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ [[ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ|ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ]] ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ।<ref>{{Cite journal|year=1961|title=Percy W. Bridgman|url=https://archive.org/details/physics-today_1961-10_14_10/page/78|journal=Physics Today|volume=14|issue=10|pages=78|doi=10.1063/1.3057180|pmc=|pmid=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bridgman|first=P.|year=1914|title=A Complete Collection of Thermodynamic Formulas|url=https://zenodo.org/record/2462046|journal=Physical Review|volume=3|issue=4|pages=273–281|bibcode=1914PhRv....3..273B|doi=10.1103/PhysRev.3.273|pmc=|pmid=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bridgman|first=P. W.|year=1956|title=Probability, Logic, and ESP|url=https://archive.org/details/sim_science_1956-01-06_123_3184/page/n13|journal=Science|volume=123|issue=3184|pages=15–17|bibcode=1956Sci...123...15B|doi=10.1126/science.123.3184.15|pmc=|pmid=13281470}}</ref> ਬ੍ਰਿਜਗਮਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਈਡਮੈਨ – ਸਟਾਕਬਾਰਜਰ ਤਕਨੀਕ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == === ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ "ਪੀਟਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਡਮੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਔਬਰੈਂਡਲ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Kemble"/> ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ ਦੇ ਮਾਪੇ ਦੋਵੇਂ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰੇਮੰਡ ਲੈਂਡਨ ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ, "ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ" ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਮੈਰੀ ਐਨ ਮਾਰੀਆ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਨੂੰ "ਵਧੇਰੇ ਰਵਾਇਤੀ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Kemble"/> ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ ਨੇ ਔਬੁਰਡੇਲ ਦੇ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੋਵੇਂ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿਚ, ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖੇਡਦਿਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਦੋਵਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਗੀਤ, ਤਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ; ਹਰ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਬਾਈਬਲ ਪੜ੍ਹਨੀ ਅਤੇ ਇਕ ਕਲੀਸਿਯਾ ਚਰਚ ਵਿਚ ਜਾਣਾ।<ref name="Kemble">{{Cite book|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/bridgman-percy-w.pdf|title=Percy Williams Bridgman – 1882—1961|last=Kemble|first=Edwin C.|last2=Birch|first2=Francis|publisher=National Academy of Sciences|year=1970|pages=25, 26, 27|access-date=2020-01-11|archive-date=2020-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031123103/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/bridgman-percy-w.pdf|url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬ੍ਰਿਡਮੈਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣ ਗਿਆ। === ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ === ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ ਨੇ 1900 ਵਿਚ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ. 1910 ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤਕ, ਉਸਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, 1919 ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਿਆ। 1905 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਬਾਅ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਉਪਕਰਣ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 100,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ / ਸੇਮੀ 2 (10 ਜੀਪੀਏ; 100,000 ਵਾਯੂਮੰਡਲ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਪਿਛਲੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ 3,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ / ਸੇਮੀ 2 (0.3 ਜੀਪੀਏ) ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਉਪਕਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪ੍ਰੈਸਿਬਿਲਟੀ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਸੰਚਾਲਨ, ਤਣਾਅ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੀ ਲੇਸਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ ਨੂੰ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਢੋਣ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਜਗਮੈਨ ਦੀ ਮੋਹਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਡਗਮੈਨ ਦੇ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕ ਸਮੀਕਰਣਾਂ ਦਾ ਉਪਕਰਣ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਉੱਚ-ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਦੇ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Citation|last=Hazen|first=Robert|title=The Diamond Makers|year=1999}}</ref> === ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ === ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ ਨੇ 1912 ਵਿਚ ਹਾਰਟਫੋਰਡ, ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਦੇ ਓਲਿਵ ਵੇਅਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਵੇਅਰ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਐਡਮੰਡ ਆਸਾ ਵੇਅਰ, ਐਟਲਾਂਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ ਅਤੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਰੈਂਡੋਲਫ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਿਡਗਮੈਨ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Kemble"/> ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ ਇੱਕ "ਉਪਜਾਊ ਮਕੈਨੀਕਲ ਕਲਪਨਾ" ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੈਨੂਅਲ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਚਿੰਤਕ" ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਹੁਨਰਮੰਦ ਪਲੰਬਰ ਅਤੇ ਤਰਖਾਣ ਸੀ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਿਆ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name="Kemble"/> ਬ੍ਰਾਈਡਮੈਨ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੈਟਾਸਟੈਟਿਕ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਸੁਸਾਈਡ ਨੋਟ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, “ਸਮਾਜ ਲਈ ਇਹ ਵਿਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਹੈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵਾਂਗਾ।" ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਬਹਿਸ ਵਿਚ ਕਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>[http://www.aynrand.org/site/News2?page=NewsArticle&id=15041&news_iv_ctrl=1021 Ayn Rand Institute discussion on assisted suicide]. Aynrand.org; retrieved 2012-01-28.</ref><ref>[http://www.assistedsuicide.org/ Euthanasia Research and Guidance Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080417063854/http://www.assistedsuicide.org/ |date=2008-04-17 }}. Assistedsuicide.org (2003-06-13); retrieved 2012-01-28.</ref> == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ == ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਪਰਸੀ ਡਬਲਯੂ. ਬ੍ਰਿਜਗਮੈਨ ਹਾਊਸ, ਇੱਕ ਯੂਐਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੈਂਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਜੋ 1975 ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖਣਿਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈਐਮਏ) ਦੇ ਨਵੇਂ ਖਣਿਜ, ਨਾਮਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ (ਸੀ.ਐਨ.ਐਮ.ਐਨ.ਸੀ.) ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਚ-ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਖਣਿਜ, ਪੈਰੋਵਸਕਾਈਟ ਢਾਂਚਾ (ਐਮਜੀ, ਫੇ) ਸਿਓ 3 ਲਈ ਬ੍ਰਿਜਗਨਾਈਟ ਨਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1961]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] 1shounzpjzm534lkw22qchuj6jetlu8 0 125349 847231 690331 2026-09-23T19:38:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847231 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Dr.Neena Prasad - Neena Prasad.jpg|name=ਨੀਨਾ ਪ੍ਰਸਾਦ|birth_place=[[ਤਿਰੁਵੰਨਤਪੁਰਮ]], ਭਾਰਤ|death_date=|death_place=|restingplacecoordinates=|spouse=ਵਕੀਲ ਸੁਨੀਲ.ਸੀ.ਕੁਰੀਆਂ|occupation={{hlist|[[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]]|ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਰ|ਅਕਾਦਮਿਕ}}|yearsactive=|known for=[[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]]|website={{URL|neenaprasad.com}}}} '''ਨੀਨਾ ਪ੍ਰਸਾਦ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/dancers-lack-professional-approach/article8281841.ece|title=‘Dancers lack professional approach’|website=thehindu.com|access-date=16 June 2016}}</ref> ਉਹ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/dancing-queen/article1427640.ece|title=Dancing Queen|website=thehindu.com|access-date=16 June 2016}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦੀ ਭਾਰਤਾਂਜਲੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੈ, ਜੋ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੁਵੰਨਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਹੈ।ਇਹ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਲਈ ਸੋਗਨਦਿਕਾ ਸੇਂਟਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/preserve-pristine-moorings-veterans/article8142817.ece|title=NEENA PRASAD|website=thehindu.com|access-date=16 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/neena-prasad-to-perform-classic-indian-dance-of-mohiniyattam-in-dubai|title=Neena Prasad to perform classic Indian dance of Mohiniyattam in Dubai|website=thenational.ae|access-date=16 June 2016|archive-date=10 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810110714/http://www.thenational.ae/arts-culture/neena-prasad-to-perform-classic-indian-dance-of-mohiniyattam-in-dubai|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/mohiniyattam-danseuse-neena-prasad-on-her-workspace-bharatanjali/article8655102.ece|title=An inspiring milieu|website=thehindu.com|access-date=16 June 2016}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ, ਕੁਚੀਪੁੜੀ, [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਅਤੇ ਕਥਕਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ "ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ-ਏ ਵਿਸਥਾਰਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਸਯਾ ਅਤੇ ਟੰਡਵਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ" ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਥੀਸਿਸ ਲਈ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ]] ਰਬਿੰਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਏ.ਐੱਚ.ਆਰ. ਬੀ. ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਕਰਾਸ ਕਲਚਰਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ, ਸਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਡਾਕਟੋਰਲ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.artindia.net/neena.html|title=Fellowship from the AHRB Research Centre for Cross Cultural Music and Dance Performance, University of Surrey, UK|website=artindia.net|access-date=20 June 2016|archive-date=24 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524170400/http://www.artindia.net/neena.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] - ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸੁਗੰਧੀ - 8 ਸਾਲ * ਕਲਮੰਦਲਮ ਖੇਮੇਵਤੀ - 3 ਸਾਲ * [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] - ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਅਯਾਰ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ - 11 ਸਾਲ * [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] - ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਵੇਮਪੱਤੀ ਚੀਨ ਸਤਯਮ –12 ਸਾਲ * ਕਥਕਾਲੀ - ਵੇਮਬਯਾਮ ਅਪੁਕੁਟਨ ਪਿਲਾਈ - 10 ਸਾਲ == ਅਵਾਰਡ == ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਮਯਿਲਪੀਲੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mayilpeeli-award-for-sugathakumari-neena-prasad/article5066821.ece|title=Mayilpeeli award for Sugathakumari, Neena Prasad|website=thehindu.com|access-date=17 June 2016}}</ref> ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ "ਨਿਰਤਯਾ ਚੁਦਮਨੀ" ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indian-heritage.org/musicseason/awards.html|title=Nritya Choodamani|website=indian heritage.org|access-date=20 June 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] mcflebvs7s5uty9ejwzbno5ymmr19n9 0 126278 847182 511920 2026-09-23T16:53:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847182 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਲਾਸਟ ਸਮੁਰਾਈ | image = The Last Samurai.jpg | caption = ਪੋਸਟਰ | director = ਐਡਵਰਡ ਜ਼ਵਿਕ | producer = {{unbulleted list|ਮਾਰਸ਼ਲ ਹਰਸਕੋਵਿਜ਼|ਐਡਵਰਡ ਜ਼ਵਿਕ|[[ਟਾੱਮ ਕਰੂਜ਼|ਟੌਮ ਕਰੂਜ਼]]|ਪੌਲ ਵੈਗਨਰ|ਸਕਾਟ ਕਰੂਪਫ|ਟੌਮ ਇੰਜਲਮੈਨ}} | screenplay = {{unbulleted list|ਜਾਨ ਲੋਗਨ|ਐਡਵਰਡ ਜ਼ਵਿਕ|ਮਾਰਸ਼ਲ ਹਰਸਕੋਵਿਜ਼}} | story = ਜਾਨ ਲੋਗਨ | starring = {{unbulleted list|ਟੌਮ ਕਰੂਜ਼|ਤਿਮੋਥੀ ਸਪੈੱਲ|ਕੇਨ ਵਤਾਨਬੇ|ਬਿਲੀ ਕੰਨੌਲੀ|ਟੋਨੀ ਗੋਲਡਵਿਨ|ਹਿਰਾਯੁਕੀ ਸਨਾਦਾ|ਕੋਯੁਕੀ}} | music = ਹੰਸ ਜ਼ਿਮਰ | cinematography = ਜੌਹਨ ਟੋਲ | editing = {{unbulleted list|ਸਟੀਵਨ ਰੋਸੇਨਬਲਮ|ਵਿਕਟਰ ਡੁਬੋਇਸ}} | production companies = {{unbulleted list|ਰਡਾਰ ਪਿਕਚਰਜ਼|ਦ ਬੈੱਡਫੋਰਡ ਫਾਲਜ ਕੰਪਨੀ|ਕਰੂਜ਼/ਵੈਗਨਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼}} | distributor = ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰੋਸ ਪਿਕਚਰਜ਼ | released = {{Film date|2003|11|20|Tokyo|2003|12|05|United States}} | runtime = 154 ਮਿੰਟ<ref>{{cite web |title=The Last Samurai |url=http://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |publisher=British Board of Film Classification |accessdate=April 1, 2016 |archive-date=ਦਸੰਬਰ 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225121919/http://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |url-status=dead}}</ref> | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | language = {{unbulleted list|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|ਜਪਾਨੀ}} | budget = $140 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="BOM">{{cite web |title=The Last Samurai (2003) |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=lastsamurai.htm |publisher=Box Office Mojo |accessdate=September 17, 2012}}</ref> | gross = $456.8 ਮਿਲੀਅਨ }} '''ਦ ਲਾਸਟ ਸਮੁਰਾਈ''' 2003 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਐਡਵਰਡ ਜ਼ਵਿਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੌਨ ਲੋਗਾਨ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹਰਸਕੋਵਿਟਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇਅ ਦਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ [[ਟਾੱਮ ਕਰੂਜ਼|ਟੌਮ ਕਰੂਜ਼]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਟਿਮੋਥੀ ਸਪੈਲ, ਕੇਨ ਵਤਨਬੇ, ਬਿਲੀ ਕਨੌਲੀ, ਟੋਨੀ ਗੋਲਡਵਿਨ, ਹੀਰੋਯੁਕੀ ਸਨਾਦਾ, ਕੋਯੁਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਨ ਕੋਯਾਮਾਦਾ ਸਹਿ-ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨਾਲੋਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਜਾਪਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>[http://www.countingdown.com/movies/567538/news?item_id=3367385 "''The Last Samurai'' (2003) – News"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210094002/http://countingdown.com/movies/567538/news?item_id=3367385 |date=2009-02-10 }}. ''CountingDown.com''. Retrieved September 17, 2012.</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਕੁੱਲ 456 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਲੇਖਣ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਸਕੋਰ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ, ਪੋਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਕਈ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਤਿੰਨ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ|ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ]], ਅਤੇ ਦੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡ ਆਫ ਰਿਵਿਊ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਕਾਸਟ == * [[ਟਾੱਮ ਕਰੂਜ਼|ਟੌਮ ਕਰੂਜ਼]], ਕੈਪਟਨ ਨਾਥਨ ਐਲਗ੍ਰੇਨ ਵਜੋਂ * ਕੇਨ ਵਾਟਨਾਬੇ, ਲਾਰਡ ਕੈਟਸੁਮੋਟੋ ਮੋਰਿਟਸੁਗੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਟਾਕਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਯੁਕੀ ਕਟੋ, ਲਾਰਡ ਕੈਟਸੁਮੋਟੋ ਦੀ ਭੈਣ, ਨਾਥਨ ਐਲਗ੍ਰੇਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਮੁਰਾਈ ਦੀ ਪਤਨੀ * ਸ਼ਿਨ ਕੋਯਾਮਾਡਾ, ਨੋਬੂਟਾਡਾ ਵਜੋਂ, ਕੈਟਸੁਮੋਟੋ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁਰਾਈ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਨੂਬੂਟਾਡਾ ਐਲਗਰੇਨ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁਰਾਈ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕੈਟਸੁਮੋਟੋ, ਨਬੂਟਾਡਾ ਨੂੰ ਐਲਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਜਪਾਨੀ ਤਰੀਕੇ - ਜਾਪਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. * ਟੋਨੀ ਗੋਲਡਵਿਨ, ਕਰਨਲ ਬਾਗਲੀ ਵਜੋਂ, ਨਾਥਨ ਐਲਗ੍ਰੇਨ ਦਾ 7ਵੀਂ ਕੈਵੈਲਰੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਆਰਮੀ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। * ਮਸਾਟੋ ਹਰਦਾ ਬਤੌਰ ਮਿਸਟਰ ਓਮੂਰਾ, ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਸਮੁਰਾਈ ਅਤੇ [[ਸ਼ੋਗੁਨ|ਸ਼ੋਗਨ]]-ਸਬੰਧਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੇਲਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਣ ਜਲਦੀ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਸ਼ੀਚਿਨੋਸੁਕੇ ਨਾਕਾਮੁਰਾ, ਸਮਰਾਟ ਮੀਜੀ ਵਜੋਂ * ਉਜਿਓ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਯੁਕੀ ਸਨਾਦਾ * ਤਿਮੋਥੀ ਸਪੈਲ ਬਤੌਰ ਸਾਈਮਨ ਗ੍ਰਾਹਮ, ਕਪਤਾਨ ਐਲਗਰੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੈਰ-ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਕ ਆਮ ਵਿਹਾਰਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਸਮੁਰਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ। * ਸਾਈਜੋ ਫੁਕੂਮੋਟੋ, ਸਾਈਲੈਂਟ ਸਮੁਰਾਈ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਐਲਗ੍ਰੇਨ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮੁਰਾਈ ਨੂੰ "ਬੌਬ" ਆਖਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਸਮੁਰਾਈ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਗੋਲੀ ਲੈ ਕੇ ਐਲਗ੍ਰੇਨ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ (ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕੋ ਵਾਰ 'ਐਲਗ੍ਰੇਨ-ਸੈਨ!' ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ). * ਬਿੱਲੀ ਕਨੌਲੀ, ਜ਼ੇਬੂਲਨ ਗੈਂਟ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕ ਹੈ ਜੋ ਐਲਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੈ * ਸ਼ੁਨ ਸੁਗਾਤਾ, ਨਾਕਾਓ ਵਜੋਂ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.lastsamurai.com}} * {{Allmovie title|284009|The Last Samurai}} * {{Tcmdb title|453987}} * {{AFI film|54275}} * [https://web.archive.org/web/20090904225229/http://blogs.amctv.com/future-of-classic/2009/09/saddest-movie-deaths.php Does ''The Last Samurai'' have the saddest movie death?] at AMCTV.com [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਮੂਰਾਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2003 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] oemf3atlposkicmjx6y62w3lkndlsik 0 126371 847368 762417 2026-09-24T04:41:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847368 wikitext text/x-wiki {{update}} {{Infobox pandemic | name = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 2020 | width = | map1 = File:COVID-19 Outbreak Cases in India.svg | legend1 = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦਾ (28 ਮਾਰਚ ਦਾ) ਨਕਸ਼ਾ {{legend|#710000|100+ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ}} {{legend|#C80604|50–99 ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ}} {{legend|#f19c9eff|10–50 ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ}} {{legend|#ffd5d5ff|1–9 ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ}} | map2 = COVID-19 Death Cases in India.png | legend2 = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਰੀ ਕਾਰਣ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ (28 ਮਾਰਚ ਦਾ) {{legend|#F39C9C|1–9 ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ}} | disease = [[COVID-19]] | virus_strain = [[SARS-CoV-2]]<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51466362 |title=Coronavirus disease named Covid-19 |date=11 February 2020 |work=[[BBC News Online]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215204154/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51466362 |archive-date=15 February 2020 |url-status=live |access-date=15 February 2020 }}</ref> | location = [[ਭਾਰਤ]] | first_case = [[ਥ੍ਰਿੱਸੁਰ]], [[ਕੇਰਲ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-reports-first-confirmed-novel-coronavirus-case-in-india-1641593-2020-01-30|title=Kerala confirmed first novel coronavirus case in India|publisher=India Today|date=30 January 2020}}</ref> | arrival_date = 30 ਜਨਵਰੀ 2020<br /> {{small|({{Age in years, months, weeks and days|month1=01|day1=30|year1=2020|month2=|day2=|year2=}})}}<ref>{{cite news |title=India confirms its first coronavirus case |url=https://www.cnbc.com/2020/01/30/india-confirms-first-case-of-the-coronavirus.html |accessdate=28 March 2020 |work=CNBC |date=30 January 2020 |author=David Reid |language=en}}</ref> | origin = [[ਵੁਹਾਨ]], [[ਹੂਬਿ]], [[ਚੀਨ]]<ref>{{cite news |last1=Sheikh |first1=Knvul |last2=Rabin |first2=Roni Caryn |title=The Coronavirus: What Scientists Have Learned So Far |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-coronavirus.html |work=[[The New York Times]] |date=10 March 2020|accessdate=24 March 2020}}</ref> | confirmed_cases = {{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P1603|qual=P585|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}} | active_cases = {{formatnum: {{#expr: {{formatnum: {{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P1603|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}}-{{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P8010|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}}-{{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P1120|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}} |R}} }} }}<ref name="mohfw"/> | recovery_cases = {{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P8010|qual=P585|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}}<ref name="mohfw"/> | deaths = {{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P1120|qual=P585|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}}<ref name=mohfw/> | territories = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਟੈਰੀਟੋਰੀਜ਼|21 ਰਾਜ ਅਤੇ 6 ਯੂਨੀਅਨ ਟੈਰੀਟੋਰੀਜ਼]]<ref name="mohfw"/> | total_ili = | website = {{url|https://www.mohfw.gov.in/}} }} [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਦਾ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮਾਮਲਾ 30 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਦਰਜ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ [[ਮੂਲ-ਸਥਾਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ 2019–20 ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਚੀਨ]] ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{TODAY}} ਤੱਕ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ [[ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ]] ਨੇ ਕੁੱਲ 979 ਮਾਮਲੇ, 86 ਰਿਕਵਰ ਹੋਏ ਮਾਮਲੇ, 1 ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 25 ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਓ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਦਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ: India defiant as millions struggle under lockdown |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-52077395 |accessdate=28 March 2020 |work=BBC |date=28 March 2020}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[COVID-19]] ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਰ 1.7 ਹੋਣੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਊਨਤਮ ਹੈ।<ref>[https://indianexpress.com/article/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-india-infection-rate-china-6321154/ One COVID-19 positive infects 1.7 in India, lower than in hot zones]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, The Indian Express, 19 March 2020. "One reason for the relatively slow increase in the number of novel ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ patients in India, as of now, could be the fact that every infected person has been passing on the virus only to another 1.7 people on an average. This is remarkably lower than what has been observed in the worst-affected countries, a study by scientists at the Institute of Mathematical Sciences in Chennai shows."</ref> == ਸਮਾਂਰੇਖਾ == {{main|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2020 ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ}} [[File:COVID-19 India Total Cases Animated Map.gif|thumb|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ (30 ਜਨਵਰੀ 2020) ਫੈਲੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਸਮਾਂਰੇਖਾ]] [[File:Vaccination drive for COVID prevention in Bhopal, India.jpg|350px|left|Vaccination drive for COVID prevention in Bhopal, India]] {{2019–20 ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਆਂਕੜੇ/ਭਾਰਤੀ ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਚਾਰਟ}} == ਆਂਕੜੇ == ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਸੇਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤ੍ਰਾਲਿਆ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਂਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ{{2019–20 ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਆਂਕੜੇ/ਭਾਰਤੀ ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਮਲੇ}} {{clear}} [[File:Free medicines for COVID-19 provided by Govt of Madhya Pradesh.jpg|thumb|350px|ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੋਵਿਡ-19 ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਦਵਾਈਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ]] === ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੌਤਾਂ === 29 ਮਾਰਚ 2020, 25 ਮੌਤਾਂ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ {| class="wikitable sortable" |- ! align="center" width="50"|<span>'''No.'''</span>||align="center" width="100"|<span>'''Date (2020)'''</span>||align="center" width="50"|<span>'''Age'''</span>||align="center" width="80"|<span>'''Gender'''</span>||align="center" width="100"|<span>'''Nationality'''</span>||align="center" width="150"|<span>'''State'''</span>||align="center" width="250"|<span>'''Suspected Reason'''</span>||align="center" width="250"|<span>'''Other ailments'''</span>||align="center" width="50"|<span>'''Source(s)'''</span> |- | 1 | March 10 | 76 | Male | {{flagdeco|India}} [[Indian people|Indian]] | [[Karnataka]] | Traveled to [[Saudi Arabia]] | Hypertension, Diabetes, Asthma, Appendicitis |<ref>{{Cite web|url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/man-suspected-of-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-dies-after-returning-from-saudi-arabia/amp_articleshow/74574771.cms|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ death in india: India's first ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ death confirmed in Karnataka - The Economic Times|website=m.economictimes.com|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 2 | March 13 | 68 | Female | {{flagdeco|India}} Indian | [[New Delhi]] | Son traveled to [[Switzerland]] and [[Italy]] | Minor health issues |<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-51866903|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ: Second death confirmed in India|date=13 March 2020|accessdate=26 March 2020|via=www.bbc.com}}</ref> |- | 3 | March 18 | 64 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Maharashtra]] | Traveled to [[Dubai]], [[United Arab Emirates]] | Minor health issues |<ref>{{Cite web|url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/third-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-patient-dies-in-india-total-infection-cases-jumps-to-nearly-130/amp_articleshow/74667655.cms|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ death in maharashtra: India reports third ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ death in Maharashtra, total case count nears 130 - The Economic Times|website=m.economictimes.com|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 4 | March 19 | 72 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Punjab, India|Punjab]] | Traveled to [[Germany]] via [[Italy]] | Diabetes and Hypertension |<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-update-death-toll-in-india-rises-to-4-11584617289408.html|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ update: Death toll in India rises to 4 as 72-year-old dies in Punjab|date=19 March 2020|website=https://www.livemint.com|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 5 | March 20 | 69 | Male | {{flagdeco|Italy}} [[Italians|Italian]] | [[Rajasthan]] | Traveled from [[Italy]] | |<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2020/03/20/india-records-fifth-death-italian-tourist-passes-away.amp.html|title=India records fifth death, Italian tourist passes away - The Week|website=www.theweek.in|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 6 | March 21 | 38 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Bihar]] | Traveled to [[Qatar]] | Kidney ailment |<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/amp/news/india/bihar-reports-first-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-casualty-as-man-with-travel-history-to-qatar-dies-in-patna-2546389.html|title=Death of 38-Year-Old in Bihar Takes India's ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ Toll to 6, Total Cases Surge to 341|website=www.news18.com|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 7 | rowspan=2| March 22 | 63 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Maharashtra]] | | |<ref name="livemint.com">{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-update-another-covid-19-positive-patient-dies-in-surat-hospital-11584872777253.html|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ update: Another Covid-19 positive patient dies in Surat hospital|date=22 March 2020|website=https://www.livemint.com|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 8 | 67 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Gujarat]] | No foreign travel. Traveled to [[Delhi]] and [[Jaipur]] | Kidney ailments and Asthma |<ref name="livemint.com"/> |- | 9 | rowspan=3| March 23 | 54 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[West Bengal]] | No foreign travel. Traveled to [[Bilaspur, Chhattisgarh|Bilaspur]] | Heart ailments |<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/kolkata-corona-patient-funeral-amid-protests-as-family-fights-rumours-2199636|title=Bengal Corona Patient's Funeral Amid Protests As Family Fights Rumours|website=NDTV.com|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 10 | 65 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Maharashtra]] | Traveled from the [[United Arab Emirates]] via [[Ahmedabad]] | |<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/covid19-4th-death-in-maharashtra-total-107-affected-2nd-ld/1778611|title=COVID-19: 4th death in Maharashtra, total 107 affected (2nd Ld)|last=|first=|date=|website=Outlook|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329095416/https://www.outlookindia.com/newsscroll/covid19-4th-death-in-maharashtra-total-107-affected-2nd-ld/1778611|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2020|accessdate=23 March 2020}}</ref> |- | 11 | 69 | Male | {{flagdeco|Tibet}} [[Tibetan people|Tibetan]] | [[Himachal Pradesh]] | Traveled to the [[United States]] | |<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/number-of-covid-19-cases-in-india-climb-to-467-death-toll-rises-to-8-11584977451791.html|title=Number of Covid-19 cases in India climbs to 467, death toll rises to nine|date=23 March 2020|website=https://www.livemint.com|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 12 | March 24 | 65 | Female | {{flagdeco|India}} Indian | [[Maharashtra]] | | |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/india/story/dead-woman-s-sample-tests-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-in-maharashtra-1659850-2020-03-26|title=Dead woman's sample tests positive for ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ in Maharashtra|website=India Today|accessdate=26 March 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 13 | rowspan=4| March 25 | 54 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Tamil Nadu]] | | Diabetes and Hypertension |<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-update-first-casualty-from-tamil-nadu-death-toll-in-india-rises-to-11-11585106476807.html|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ update: First casualty from Tamil Nadu, death toll rises to 10|last=|first=|date=25 March 2020|website=[[Mint (newspaper)|Mint]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 14 | 64 | Female | {{flagdeco|India}} Indian | [[Madhya Pradesh]] | | |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/india/story/madhya-pradesh-reports-first-death-due-to-covid-19-1659650-2020-03-25|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ in India: Madhya Pradesh reports first death due to Covid-19|website=India Today|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 15 | 85 | Female | {{flagdeco|India}} Indian | [[Gujarat]] | Traveled to [[Saudi Arabia]] | Minor health issues |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/india/story/85-year-old-woman-dies-of-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-in-ahmedabad-india-s-death-toll-now-at-12-1659731-2020-03-25|title=85-year-old woman dies of ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ in Ahmedabad. India's death toll now at 12|website=India Today|accessdate=26 March 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 16 | 75 | Female | {{flagdeco|India}} Indian | [[Karnataka]] | Traveled to [[Mecca]], [[Saudi Arabia]] | Diabetes, Chest pain, Hip fracture |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/second-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-death-in-karnataka/articleshow/74826577.cms|title=Second ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ death in Karnataka - Times of India|website=The Times of India|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 17 | rowspan="4" |March 26 | 65 | Female | {{Flagdeco|India}} Indian | [[Maharashtra]] | |Diabetes and Hypertension |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/covid-19-patient-dies-mumbai-5-deaths-maharashtra-1660131-2020-03-26|title=Covid-19 patient dies in Mumbai, 5 deaths in Maharashtra so far|last=MumbaiMarch 26|first=Press Trust of India|last2=March 26|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-29|last3=Ist|first3=2020 22:03}}</ref> |- | 18 | 65 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]] | Part of a religious event, attended by the people from [[Malaysia]] and [[Indonesia]] | Hypertension, Diabetes, and Obesity |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/health/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-outbreak-live-updates-covid-19-india-lockdown-cases-death-count-maharashtra-punjab-nationwide-shutdown-latest-news-today-8190791.html|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ Outbreak LIVE Updates: Police action against those violating lockdown criticised; UP Police apologises for Badaun incident|website=Firstpost|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 19 | 70 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Gujarat]] | | |<ref>{{Cite web|url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/70-yr-old-covid-19-patient-dies-in-gujarat-state-toll-rises-to-3/amp_articleshow/74824464.cms|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ gujarat update: 70-yr-old ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ patient dies in Gujarat; state toll rises to 3 - The Economic Times|website=m.economictimes.com|accessdate=26 March 2020}}</ref> |- | 20 | 35 | Male | {{Flagdeco|India}} Indian | [[Madhya Pradesh]] | | |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/madhya-pradesh-second-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-death-man-indore-covid19-1660040-2020-03-26|title=35-year-old Madhya Pradesh man who died tests positive for ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ|last=BhopalMarch 26|first=Hemender Sharma|last2=March 26|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-29|last3=Ist|first3=2020 18:46}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 21 | March 27 | 60 | Male | {{Flagdeco|India}} Indian | [[Karnataka]] | No foreign travel, Traveled to [[Delhi]] | |<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/karnataka-s-3rd-covid-19-death-sends-govt-tracing-man-s-fellow-train-passengers-11585321366239.html|title=Karnataka's 3rd Covid-19 death sends govt tracing man's fellow passengers|date=2020-03-27|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-29}}</ref> |- | 22 | rowspan="2" | March 28 | 69 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Kerala]] | Traveled from [[Dubai]], [[United Arab Emirates]] | Blood pressure and Heart failure |<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-india-cases-deaths-live-updates-lockdown-delhi-mumbai-america-italy-covid19-virus/story/399465.html|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ in India Live Updates: Kerala's first COVID-19 death; positive cases surge to 873|work=businesstoday.in|date=28 March 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 23 | 74 | Male | {{flagdeco|India}} Indian | [[Telangana]] | Traveled to [[Delhi]] | |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-india-telangana-reports-first-covid-19-death-1660766-2020-03-28|title=Telangana reports first Covid-19 death|work=indiatoday.in|date=28 March 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 24 | rowspan="3" | March 29 | 45 | Male |{{flagdeco|India}} Indian |[[Gujarat]] | | Diabetes |<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-live-updates-covid-19-positive-cases-india-1000-mark-ਮਹਾਮਾਰੀ-global-tally/story/399510.html|title=ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ Live Updates: 5th death in Gujarat, second in Srinagar; India tally crosses 1,000|work=businesstoday.in|date=29 March 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 25 | 65 | Male |{{flagdeco|India}} Indian |[[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]] | | Chest disease |<ref>{{Cite web|url=https://english.jagran.com/india/ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-outbreak-65yearold-covid19-patient-dies-in-jk-second-death-in-single-day-10010139|title=65-year-old COVID-19 patient dies in J-K, second death in single day|work=english.jagran.com|date=29 March 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 26 | 40 | Female | {{flagdeco|India}} Indian | [[Maharashtra]] | | Hypertension |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/covid-19-40-year-old-mumbai-woman-dies-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-maharashtra-death-toll-7-602537|title=40-year-old Mumbai woman dies due to ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ; Maharashtra death toll at 7|work=indiatvnews.com|date=29 March 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} === ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲੇ === ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਲੇ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ 18 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 276 ਪੱਕੇ ਭਾਰਤੀ ਮਾਮਲੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਰਾਨ (255) ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਨਾਈਟਡ ਅਰਬ ਐਮੀਰਾਤ, ਇਟਲੀ, ਕੁਵੈਤ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਰਵਾਂਡਾ ਅਤੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/indians-including-iran-test-positive-for-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-abroad-confirms-mea-1656927-2020-03-18|title=276 Indians including 255 in Iran test positive for ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ abroad, confirms MEA|website=India Today|language=en|access-date=18 March 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> One Indian died in Iran on 20 March 2020.<ref name=":1">{{Cite news|last=Chaudhury|first=Dipanjan Roy|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/covid-19-one-indian-in-iran-dead-government-gives-local-help-to-254-others/articleshow/74722021.cms|title=Covid-19: ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ 25੪ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸਥਾਨਿਕ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ|date=20 March 2020|work=The Economic Times|access-date=22 March 2020}}</ref> ਇੱਕ 3-ਸਾਲਾ ਭਾਰੀ ਲੜਕੀ 26 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਪਾਈ ਗਈ, ਜਿਸਨਾਕ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 277 ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=singapore>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/3-yr-old-indian-girl-among-73-new-ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ-cases-in-singapore-tally-of-infected-people-crosses/569723|title=3-yr-old Indian girl among 73 new ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ cases in Singapore, tally of infected people crosses 600|website=www.timesnownews.com|agency=PTI|language=en|access-date=2020-03-26}}</ref> {|class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:right; font-size:90%;" |+ Confirmed cases of Indian nationals abroad !Country/Region !Active cases !Death !Total |- | style="text-align:left;"|{{flag|Hong Kong}} |1 |0 |1 |- | style="text-align:left;"|{{flag|Iran}} |254 |1<ref name=":1"/> |255 |- | style="text-align:left;"|{{flag|Italy}} |5 |0 |5 |- | style="text-align:left;"|{{flag|Kuwait}} |1 |0 |1 |- | style="text-align:left;"|{{flag|Rwanda}} |1 |0 |1 |- | style="text-align:left;"|{{flag|United Arab Emirates}} |12 |0 |12 |- | style="text-align:left;"|{{flag|Sri Lanka}} |1 |0 |1 |- | style="text-align:left;"|{{flag|Singapore}} |1 |0 |1<ref name=singapore/> |- !Total !276 !1 !277 |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|3}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category}} * [https://www.mygov.in/covid-19 COVID-19] on [[MyGov.in]] – Government's portal for COVID-19 *[https://www.covid19india.org/ Covid-19 India - CovidCrowd] – COVID-19 India tracker * {{YouTube|playlist=PL1a9DHjZmejE-Ep2PAu2OR8HBfLP0BLIk|title=}} – COVID-19 Management videos by the [[Ministry of Health and Family Welfare]] *{{Cite book|last=Prasad|first=R.|url=https://creatives.thehindu.com/covid_19_ebook.pdf|title=The Pandemic Notebook|last2=Perappadan|first2=Bindu Shajan|last3=Shelar|first3=Jyoti|publisher=The Hindu|year=2020|isbn=|editor-last=George|editor-first=P.J.|location=|pages=|quote=A handy guide from The Hindu on understanding the coronavirus pandemic and staying protected against COVID-19}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2020 ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2020 ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 2020 ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ|ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਕੋਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] qe7x9kw2zqotujgbc487wsc4e3ilqo4 0 126575 847493 788728 2026-09-24T11:49:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847493 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਧਿਕਾ''' ਚੰਦਿਰਮਣੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਐਨਜੀਓ ਤਰਸ਼ੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name="Tribune">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090301/spectrum/book4.htm|title=Taboos explored; review of Radhika Chandiramani's book, Good Times for Everyone|last=Aradhika Sharma|date=1 March 2009|access-date=22 November 2016}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਾਰਜ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਹਨ। <ref name="Tribune2">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20051211/spectrum/book5.htm|title=Voicing women's concerns; review of Radhika Chandiramani's book, Sexuality, Gender and Rights|last=Ambika Sharma|date=11 December 2005|access-date=22 November 2016}}</ref> <ref name="IIT review"/> <ref name="Journal2">{{Cite journal|last=Pechilis|first=Karen|date=November 2007|title=Review of Sexuality, gender and rights: Exploring theory and practice in South and Southeast Asia|journal=[[The Journal of Sex Research]]|volume=44|issue=4|pages=|jstor=20620328}}</ref> ਚੰਦਿਰਮਣੀ ਨੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਾਲ 1995 ਵਿਚ ਮੈਕ ਆਰਥਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref name="ChavkinChesler2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O8mS3wQ9sw0C&pg=PA291|title=Where Human Rights Begin: Health, Sexuality, and Women in the New Millennium|last=Wendy Chavkin|last2=Ellen Chesler|publisher=Rutgers University Press|year=2005|isbn=978-0-8135-3657-6|pages=291–}}</ref> <ref name="USAID">{{Cite web|url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/Pnacr349.pdf|title=HIV/AIDS counselling, just a phone call away|last=|date=|access-date=24 November 2016|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225034745/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/Pnacr349.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name="IE">{{Cite web|url=http://expressindia.indianexpress.com/fe/daily/20000301/fco27042.html|title=MacArthur fellowship|last=Aasheesh Sharma|date=|access-date=24 November 2016|archive-date=24 ਨਵੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124161429/http://expressindia.indianexpress.com/fe/daily/20000301/fco27042.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੇਲਮੈਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਤੋਂ 2003 ਸੋਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਹੈ। <ref name="Columbia">{{Cite web|url=http://www.cumc.columbia.edu/publications/in-vivo/Vol2_Iss05_mar12_03/around-and-about.html|title=Around and About; honors, grants and scholarships|last=Columbia University Medical Center|authorlink=Columbia University Medical Center|date=|access-date=22 November 2016|archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212052727/http://www.cumc.columbia.edu/publications/in-vivo/Vol2_Iss05_mar12_03/around-and-about.html|dead-url=yes}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਚੰਦਿਰਮਣੀ ਨੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਨਿਊਰੋਸਿੰਸਿਜ਼|ਨੈਸ਼ਨਲ]] ਇੰਸਟੀਚਿੳ[[ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਨਿਊਰੋਸਿੰਸਿਜ਼|ਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ]] ਨਿ ੳਰੋਸਾਇੰਸਜ਼ (ਨਿਮਹੰਸ) ਵਿਖੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। <ref name="NC">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q2MlDAAAQBAJ&pg=PT272|title=Nothing to Fix: Medicalisation of Sexual Orientation and Gender Identity|last=Arvind Narrain|last2=Vinay Chandran|date=17 December 2015|publisher=SAGE Publications|isbn=978-93-5150-916-5|pages=272–}}</ref> == ਤਰਸ਼ੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ == ਚੰਦਿਰਮਣੀ ਨੇ ਯੌਨ ਅਤੇ ਜਣਨ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਕ ਆਰਥਰ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1996 ਵਿੱਚ ਤਰਸ਼ੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। <ref name="USAID"/> <ref name="IE"/> ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 13 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰੈਫ਼ਰਲ ਦਿੱਤਾਾ।ਤਰਸ਼ੀ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="NC"/> <ref>{{Cite news|url=https://iwhc.org/partners/partner-tarshi/|title=Partner: TARSHI - International Women's Health Coalition|work=International Women's Health Coalition|access-date=2016-11-19|language=en-US|archive-date=2016-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119183201/https://iwhc.org/partners/partner-tarshi/|dead-url=yes}}</ref> == ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਉਸਨੇ ਜਿਨਸੀਅਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। <ref name="Tribune"/> <ref name="Tribune2"/> <ref name="IIT review"/> <ref name="Journal2"/> ਚੰਦਿਰਮਣੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸੈਕਸੂਅਲਤਾ 'ਤੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਗੁੱਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਫਾਰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਲਿਖਿਆ'' ਜਾਂਦਾ ਹੈ '': ਜਿਨਸੀਅਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਉੱਤਰ।'' <ref name="OneWorld">{{Cite web|url=http://editor.southasia.oneworld.net/resources/reaffirming-sexuality#.WDPNTzYRpo5|title=Reaffirming sexuality — OWSA: OneWorld South Asia - Latest news on sustainable development, features, opinions, interviews with NGO leaders and multimedia from India and South Asia|last=|date=|access-date=22 November 2016|archive-date=22 ਨਵੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122155441/http://editor.southasia.oneworld.net/resources/reaffirming-sexuality#.WDPNTzYRpo5|dead-url=yes}}</ref> ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|ਟ੍ਰਿਬਉਨ]] ਦੀ'' ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੋਟ ਕਰਦੀ ਹੈ: “ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਰਜਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਨ. . . ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਜਾਤੀ ਵਿਆਹ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਲਿੰਗ, ਐਚਆਈਵੀ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੈਕਸ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ, ਲੈਸਬੀਅਨਵਾਦ, ਲਿੰਗੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ' ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ” <ref name="Tribune"/> ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ, ''ਲਿੰਗਕਤਾ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ: ਐਕਸਪਲੋਰਿੰਗ ਥਿ ੳਰੀ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ'' ਆਫ [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਮਿਸ਼ਰਾ|ਸਾ]]<nowiki/>ੳਥ''ਐਂਡ ਸਾੳਥਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ'', ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ ਸਹਿਜ ਸੰਪਾਦਨਾ [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਮਿਸ਼ਰਾ|ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਮਸ਼ਰਾ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 15 ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀਅਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੈ।, ਲਿੰਗ ਅੰਤਰ ਅਤੇ ਅੋਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ। <ref name="Tribune2"/> <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/sexualitygenderr0000unse|title=Sexuality, Gender and Rights: Exploring Theory and Practice in South and Southeast Asia|date=2005-10-04|publisher=SAGE Publications Pvt. Ltd|isbn=9780761934035|editor-last=Misra|editor-first=Geetanjali|language=English|editor-last2=Chandiramani|editor-first2=Radhika|url-access=registration}}</ref> [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਗੁਹਾਟੀ|ਇੰਡੀਅਨ]] ਇੰਸਟੀਚਿੳਟ ਅੋਫ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਗੁਹਾਟੀ|ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਗੁਹਾਟੀ]] ਦੀ ਡਾ. ਸਾਵੱਈਆ ਰੇ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ: “ਇਹ ਖੰਡ ਨਿੱਜੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਕੇਸ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਇਸ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਥੀਮ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਹਨ। ” <ref name="IIT review">{{Cite journal|last=Ray|first=Sawmya ([[Indian Institute of Technology Guwahati|IIT Guwahati]])|date=2006-01-01|title=Review of Sexuality, gender and rights: Exploring theory and practice in South and Southeast Asia|journal=Sociological Bulletin|volume=55|issue=3|pages=475–477|jstor=23620761}}</ref> <ref name="IIT2">{{Cite web|url=http://www.iitg.ernet.in/sawmyaray/bookreview.html|title=Dr Sawmya Ray reviewed works|last=|date=|access-date=22 November 2016}}</ref> ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|ਟ੍ਰਿਬਉਨ]]'' ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ਅੋਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਨਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਜਿਹੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰਮਾਂ' ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ” ਚੰਦਿਰਮਣੀ ਨੇ 1998 ਦੇ ''ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਮਾਮਲੇ ਦੇ'' ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਤਰਸ਼ੀ ਦੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਦੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ।<ref>{{Cite journal|last=Chandiramani|first=Radhika|year=1998|title=Talking About Sex|url=http://www.rhm-elsevier.com/article/S0968-8080(98)90010-6/abstract|journal=Reproductive Health Matters|volume=6|issue=12|pages=76–86|doi=10.1016/S0968-8080(98)90010-6|via=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਤਰਸ਼ੀ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਇਨ ਪਲੇਨਸਪੀਕ ਵਿੱਚ'' ਨਿਯਮਿਤ ਯੋਗਦਾਨ ''ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ'', ਅਤੇ ਉਸਨੇ ''ਆਉਟਲੁੱਕ ਇੰਡੀਆ'' ਅਤੇ ''ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ'' ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/author/radhika-chandiramani/8121|title=Radhika Chandiramani|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=2016-11-19|archive-date=2016-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119183054/http://www.outlookindia.com/author/radhika-chandiramani/8121|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/author/Radhika-Chandiramani/1.html|title=Radhika Chandiramani|website=indiatoday.intoday.in|access-date=2016-11-19|archive-date=2016-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119182448/http://indiatoday.intoday.in/author/Radhika-Chandiramani/1.html|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] p1dowbcygmzedec7sx8h82rwbkc7thx 0 126641 847300 843024 2026-09-24T00:21:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847300 wikitext text/x-wiki {{Cleanup infobox|2=ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ}}{{Infobox pandemic|name=2020 coronavirus pandemic in Florida|legend5=|total_ili=|territories=|deaths=221<ref name="FL DoH Covid-19 GIS portal" /><ref name=FDOH-200320>{{cite news | url=https://floridahealthcovid19.gov/ | title=2019 Novel Coronavirus Response (COVID-19) | work=Florida Department of Health | date=March 20, 2020 | accessdate=March 20, 2020}}</ref>|recovery_cases=|severe_cases=|suspected_cases=|confirmed_cases=12,350<ref name="FL DoH Covid-19 GIS portal" /><ref name=FDOH-200320 />|origin=|arrival_date=March 1, 2020<ref name="DoH 3-1 press release">{{cite web |title=Department of Health Announces Two Presumptive Positive COVID-19 Cases in Florida |url=http://www.floridahealth.gov/newsroom/2020/03/030120-two-presumptive-positive-covid19-cases.pr.html |publisher=Florida Department of Health |accessdate=20 March 2020 |date=1 March 2020 |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024217/http://www.floridahealth.gov/newsroom/2020/03/030120-two-presumptive-positive-covid19-cases.pr.html |url-status=dead }}</ref>|first_case=[[Hillsborough County, Florida|Hillsborough County]], [[Manatee County]]<ref name="DoH 3-1 press release" />|location=[[Florida]]|virus_strain=[[SARS-CoV-2]]|disease=[[Covid-19]]|map5=|width=|legend4=|map4=|legend3=|map3=|legend2=|map2={{multiple image|border=infobox|perrow=1/1 | image1 = Florida National Guard (49671493317).jpg | alt1 = Florida National Guard soldiers collaborate with hospital staff to don [[personal protective equipment]] | image2 = | alt2 = | total_width = 300 | footer_align = center | footer = {{flatlist| * Florida National Guard soldiers collaborate with hospital staff to don [[personal protective equipment]] }} }}|legend1=Florida counties with confirmed COVID-19 cases through Dept. of Health's 6:00 pm update on April 5 (dark red denotes counties where deaths attributed to COVID-19 have occurred)<ref name="FL DoH Covid-19 GIS portal">{{Cite web |url=https://experience.arcgis.com/experience/96dd742462124fa0b38ddedb9b25e429/ |title = Florida's COVID-19 Data and Surveillance Dashboard}}</ref>|map1=COVID-19 Cases in Florida by counties.svg|caption=|alt=|image_upright=|image_size=|image=|website=[https://floridahealthcovid19.gov/ floridahealthcovid19.gov]}} 1 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ, ਫਲੋਰੀਡਾ, ਸਾਲ 2019-20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ-19]] ਦੇ ਕੇਸ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸੂਬਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਰਿਜੋਰਟ ਅਤੇ ਥੀਮ ਪਾਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ|ਫਲੋਰਿਡਾ]] 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਨਾਲ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਕੇਸ ਮਾਨਾਟੀ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿਲਸਬਰੋ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wesh.com/article/florida-gov-says-coronvirus-2-presumptively-positive-tests/31180562|title=Governor: Florida has first cases of coronaviruses|date=March 2, 2020|access-date=March 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302155159/https://www.wesh.com/article/florida-gov-says-coronvirus-2-presumptively-positive-tests/31180562|archive-date=March 2, 2020|publisher=MESH}}</ref> 3 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਹਿਲਸਬਰੋ ਕਾਂਊਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੀਸਰਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/us/florida-coronavirus-update-for-tuesday-march-3-another-e2-80-98presumptive-positive-e2-80-99-case-in-state-reported/ar-BB10GUBf|title=Florida coronavirus update for Tuesday, March 3: Another 'presumptive positive' case in state reported|website=msn.com|access-date=2020-03-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.baynews9.com/fl/tampa/coronavirus/2020/03/03/3rd-case-of-coronavirus-infection-reported-in-bay-area|title=3rd Case of Coronavirus Infection Reported in Florida|date=3 March 2020|website=[[Bay News 9|Spectrum Bay News 9]]|access-date=3 March 2020}}</ref> 5 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕੇਸ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ [ਆਦਮੀ] ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੁੱਰਖਿਅਤ [ਸਿਹਤ] ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ "ਜੋ ਸੈਂਟਾ ਰੋਜ਼ਾ ਕਾਊਂਟੀ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pnj.com/story/news/2020/03/05/desantis-presumptive-positive-coronavirus-case-santa-rose-county/4963091002/|title=DeSantis: New presumptive positive case of coronavirus found in Santa Rosa County|last=Robinson|first=Kevin|date=5 March 2020|website=[[Pensacola News Journal]]|access-date=5 March 2020}}</ref> ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਦੋ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੀ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/HealthyFla/status/1236128372494909442|title=.@HealthyFla has announced 3 new presumptive positive Florida #COVID19 cases: 2 in Broward County that are isolated and 1 in Lee County that is deceased. A previously-announced case in Santa Rosa County is also deceased.|last=Health|first=Florida Dept|date=March 6, 2020}}</ref> 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਨੌਂ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਕੇਸ 14 ਤੋਂ 23 ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://wsvn.com/news/local/florida-department-of-health-announces-8-positive-cases-of-covid-19/|title=Florida Department of Health announces 8 positive cases of COVID-19|last=Llerena|first=Reinaldo|work=7 News Miami|access-date=11 March 2020|publisher=WSVN-TVSunbeam Television Corp}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.floridahealth.gov/newsroom/2020/03/031020-florida-department-of-health-announces-new-positive-covid19-case-florida.pr.html|title=Florida Department of Health Announces New Positive COVID-19 Case in Florida|publisher=Florida Department of Health|access-date=11 March 2020|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024139/http://www.floridahealth.gov/newsroom/2020/03/031020-florida-department-of-health-announces-new-positive-covid19-case-florida.pr.html|url-status=dead}}</ref> ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕਰੂਜ਼ਜ਼ ਨੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕੇਮੈਨ ਵਿੱਚ ਕਰੂਜ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਕਰੈਬਿਨ ਪ੍ਰਿਸਿਸ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਟਾਪ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਸਦੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਦੋ ਮੈਂਬਰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ {{Ship||Grand Princess}} ਤੋਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਫੋਰਟ ਲੌਡਰਡੈਲ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਲੰਗਰ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਲਈ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚੌਥਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕਰੂਜ਼ ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼, {{Ship||Regal Princess|2013|2}}, ਨੂੰ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ "ਨੋ ਸੈਲ ਆਰਡਰ" 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ''ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ'' ਤੋਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="us-covid-19-20200309-another-princess-cruise-ship-kept-at-sea-pending-virus-tests">{{Cite web|url=https://wtop.com/consumer-news/2020/03/a-third-princess-cruise-ship-kept-at-sea-pending-virus-tests/|title=Another Princess cruise ship kept at sea pending virus tests|date=9 March 2020|website=[[Associated Press|AP]]|access-date=10 March 2020|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024140/https://wtop.com/consumer-news/2020/03/a-third-princess-cruise-ship-kept-at-sea-pending-virus-tests/|dead-url=yes}}</ref><ref name="us-covid-19-20200309-second-florida-cruise-ship-with-no-sail-order-to-test-crew-members-for-coronavirus">{{Cite web|url=https://www.miamiherald.com/news/business/tourism-cruises/article241020111.html|title=Second Florida cruise ship with no-sail order to test crew members for coronavirus|last=Dolven|first=Taylor|date=9 March 2020|website=[[Miami Herald]]|access-date=10 March 2020}}</ref> 10 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਲਾਚੁਆ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Alligator2020">{{Cite web|url=https://www.alligator.org/news/uf-coronavirus-classes-required-to-move-online-shands-hospital-has/article_5cd563bc-63c7-11ea-aa78-6ffa95174808.html|title=UF coronavirus: classes required to move online; Shands hospital has first coronavirus case|date=March 11, 2020|website=[[The Alligator]]|access-date=March 13, 2020}}</ref> 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਯੂ.ਐੱਫ. ਹੈਲਥ ਸ਼ੈਂਡਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕੇਸ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। 13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਕਿ ਮਿਆਮੀ ਦੇ ਮੇਅਰ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਐਕਸ ਸੁਅਰੇਜ਼ ਨੇ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਸੰਕਰਮਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.miamiherald.com/news/local/community/miami-dade/article241163311.html|title=Miami mayor tests positive for coronavirus after event with Brazil President Bolsonaro|last=Flechas|first=Joey|date=13 March 2020|work=[[Miami Herald]]|access-date=13 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.miaminewtimes.com/news/miami-mayor-francis-suarez-tests-positive-for-coronavirus-11594322|title=Miami Mayor Francis Suarez Tests Positive for Coronavirus|last=Cardona|first=Alexi C.|date=2020-03-13|website=Miami New Times|access-date=2020-03-13}}</ref> ਉਸ ਰਾਤ, ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੈਲਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਰੇਂਜ ਕਾਉਂਟੀ ਨਿਵਾਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸੀ.ਓ.ਵੀ.ਡੀ.-19 ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਓਰਲੈਂਡੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੇ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸਦੇ ਟੀਐਸਏ ਏਜੰਟ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਕੋਵਿਡ -19 ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿਨੀਟਾ ਸਨ ਜੋਸੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਟੀਐਸਏ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਟੀਐਸਏ ਵਾਇਰਸ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=https://www.orlandosentinel.com/coronavirus/os-ne-health-coronavirus-oia-20200315-en2jsxrvt5gwfdxkolva5qvzqi-story.html|title=TSA worker at Orlando International Airport tests positive for COVID-19|last=Simmons|first=Roger|publisher=Orlando Sentinel|access-date=14 March 2020}}</ref> 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ 39 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਮਿਆਮੀ-ਡੇਡ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ 17 ਬ੍ਰੋਬਾਰਡ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.miamiherald.com/news/coronavirus/article241206241.html|title=The latest: 39 new Florida coronavirus cases revealed overnight as state tally hits 100|last=Ellen Klas|first=Mary|date=|website=Miami Herald|access-date=}}</ref> 17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਫੋਰਟ ਲੌਡਰਡੈਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਨਿਵਾਸੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 19 ਸੀਨੀਅਰ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਲਈ 1,132 ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਟੈਸਟ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ 1,539 ਟੈਸਟਾਂ ਵਿਚੋਂ, 314 ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ 1000 ਨਤੀਜੇ ਸਨ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਵਰਡ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਰਾਜ ਨੇ 2,500 ਟੈਸਟਿੰਗ ਕਿੱਟਾਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>Mario Ariza, Brooke Baitinger, Rafael Olmeda and Cindy Krischer Goodman, [https://www.sun-sentinel.com/coronavirus/fl-ne-coronavirus-update-florida-19-nursing-homes-feared-infected-20200318-b5ix22kp2jc4divjrryxo34ouq-story.html Florida coronavirus updates: As many as 19 senior living facilities feared infected], ''[[Sun Sentinel]]'', March 18, 2020. Retrieved March 18, 2020.</ref> 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਮਿਆਮੀ ਤੋਂ ਆਏ ਕਾਂਗਰਸੀ ਮਾਰੀਓ ਡਿਆਜ਼-ਬਲਾਰਟ ਨੇ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਤਸ਼ਖੀਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ ਸੀ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.orlandosentinel.com/coronavirus/os-ne-health-coronavirus-congressman-mario-diaz-balart-tests-positive-20200318-34tf4gkwvjcepnn4u6svfuq52m-story.html|title=Florida Congressman Mario Diaz-Balart tests positive for coronavirus|last=Rice|first=Katie|date=March 18, 2020|access-date=31 March 2020|publisher=Orlando Sentinel}}</ref> 20 ਮਾਰਚ ਤਕ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 520 ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸਕੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਵਾਰਡ ਕਾਉਂਟੀ ਨਿਵਾਸੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਵਰਲਡ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਓਰਲੈਂਡੋ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ, ਦੀ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.clickorlando.com/news/local/2020/03/20/man-who-died-in-california-from-coronavirus-visited-disney-world-2-weeks-prior-report-says/|title=Man who died in California from coronavirus visited Disney World 2 weeks prior, report says|last=Jankowski|first=Jon|date=20 March 2020|website=[[ClickOrlando]]|access-date=20 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.orlandoweekly.com/Blogs/archives/2020/03/19/man-dies-of-coronavirus-after-visiting-walt-disney-world-and-universal-orlando|title=Man dies of coronavirus after visiting Walt Disney World and Universal Orlando|last=Plotkin|first=Dave|date=19 March 2020|website=[[Orlando Weekly]]|access-date=20 March 2020|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024201/https://www.orlandoweekly.com/Blogs/archives/2020/03/19/man-dies-of-coronavirus-after-visiting-walt-disney-world-and-universal-orlando|dead-url=yes}}</ref> 21 ਮਾਰਚ ਤੱਕ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਕੇਸ 763 ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕੇਸਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=https://www.miamiherald.com/news/coronavirus/article241401496.html|title=DeSantis considers new strategy in Florida coronavirus fight: isolation shelters|last=Mower|first=Lawrence|date=March 21, 2020|website=Miami Herald|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> 22 ਮਾਰਚ ਤਕ ਕੁੱਲ 1000 ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://nsl.sun-sentinel.com/T/v400000171045fd403a724b66e966f4758/f0929f2efbc742020000021ef3a0bcc4/f0929f2e-fbc7-4202-8b69-0b3f14937df4 Florida reports more than 1,000 cases of coronavirus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411024223/http://nsl.sun-sentinel.com/T/v400000171045fd403a724b66e966f4758/f0929f2efbc742020000021ef3a0bcc4/f0929f2e-fbc7-4202-8b69-0b3f14937df4 |date=2020-04-11 }}, March 22, 2020. Retrieved March 23, 2020.</ref> 27 ਮਾਰਚ ਤੱਕ, 2,900 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 34 ਮੌਤਾਂ ਕੋਵਿਡ -19 ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref name="-200327">{{Cite news|url=https://www.wpbf.com/article/2900-cases-of-covid-19-in-florida-at-least-34-deaths-in-the-state/31956662|title=2,900 cases of COVID-19 in Florida; at least 34 deaths in the state|date=March 27, 2020|work=[[WPBF]]|access-date=March 27, 2020}}</ref> ਹਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Swisher-200327">{{Cite news|url=https://www.sun-sentinel.com/coronavirus/fl-ne-florida-coronavirus-cases-doubling-20200327-otrtqlai5jan7koka6nu4zlj6q-story.html|title='This is not going to be over in weeks.' Coronavirus deaths expected to double every four days in Florida|last=Swisher|first=Skyler|date=March 27, 2020|work=[[South Florida Sun-Sentinel]]|access-date=March 27, 2020|last2=Chokey|first2=Aric}}</ref> 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਰਾਜਪਾਲ ਰੋਨ ਡੀਸੈਂਟਿਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ-ਵਿਆਪੀ ਰਿਹਾਇਸ਼-ਘਰ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref name="executiveorder">{{Cite web|url=https://s33330.pcdn.co/wp-content/uploads/2020/04/EO-20-91.pdf|title=Executive Order 20-91|access-date=2020-04-06|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515123658/https://floridahealthcovid19.gov/|dead-url=yes}}</ref><ref name="Klas-200401">{{Cite news|title=Florida Gov. Ron DeSantis issues statewide stay-at-home order|last=Klas|first=Mary Ellen|date=April 1, 2020|work=[[Tampa Bay Times]]|access-date=April 1, 2020}}</ref><ref name="OS-200401">{{Cite news|url=https://www.orlandosentinel.com/coronavirus/os-ne-coronavirus-wednesday-april-1-20200401-raenkr4geretro4yv27lypcjii-story.html|title=Florida coronavirus update for Wednesday: DeSantis announces 30-day stay-home order for Florida|date=April 1, 2020|work=[[Orlando Sentinel]]|access-date=April 1, 2020}}</ref> === ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ === 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਡੀਸਾਂਟਿਸ ਨੇ ਮੈਨਾਟੀ ਕਾਉਂਟੀ ਅਤੇ ਹਿਲਸਬਰੋ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://nypost.com/2020/03/02/florida-declares-public-health-emergency-after-two-coronavirus-cases/|title=Florida declares public health emergency after two coronavirus cases|last=Lapin|first=Tamar|date=2 March 2020|website=[[The New York Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302074542/https://nypost.com/2020/03/02/florida-declares-public-health-emergency-after-two-coronavirus-cases/|archive-date=March 2, 2020|access-date=2 March 2020}}</ref> 17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ 30 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬੰਦ ਰੱਖਣ, ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨੂੰ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ-ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Rohrer-200318">{{Cite news|url=https://www.orlandosentinel.com/coronavirus/os-ne-health-coronavirus-florida-desantis-bars-20200317-pxlyqnu2kvdwdn4jtv6lpnl26q-story.html|title=DeSantis shuts down bars, extends schools closures across Florida to fight coronavirus|last=Rohrer|first=Gray|date=March 18, 2020|work=[[Orlando Sentinel]]|access-date=March 18, 2020|last2=Skoneki|first2=Mark}}</ref> ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ, ਡੀਸੈਂਟਿਸ ਨੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਹੌਲੀ ਹੁੰਗਾਰੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਬਰੇਕ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੀਚ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂਕਿ ਛੁੱਟੀਆਂ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ''ਮਿਆਮੀ ਹੈਰਲਡ'' {{'}} ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੀਸੈਂਟੀਜ਼ ਦੀ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਯੋਗਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦੋਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ|ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ]] ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Siemaszko-200324">{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/florida-governor-takes-heat-state-s-slow-response-coronavirus-crisis-n1167106|title=Florida governor takes heat for state's slow response to coronavirus crisis|last=Siemaszko|first=Corky|date=March 24, 2020|work=[[NBC News]]|access-date=March 27, 2020}}</ref><ref name="MHEB-200322">{{Cite news|url=https://www.miamiherald.com/opinion/editorials/article241403236.html|title=Coronavirus is killing us in Florida, Gov. DeSantis. Act like you give a damn|date=March 22, 2020|work=[[The Miami Herald]]|access-date=March 27, 2020|agency=Miami Herald Editorial Board}}</ref> ਕਿਆਸ ਅਰਾਈਆਂ ਪਈਆਂ ਕਿ ਡੀਨਸੈਂਟਿਸ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬੰਦ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਿਹਤ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ। ਫਲੋਰਿਡਾ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਸਮੇਤ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਲਾਬੀਅਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸਖਤ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕਣ ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="Mower-200326">{{Cite news|url=https://www.tampabay.com/news/health/2020/03/25/gov-ron-desantis-wont-shut-down-florida-heres-who-hes-talking-to-about-that/|title=Gov. Ron DeSantis won't shut down Florida. Here's who he's talking to about that.|last=Mower|first=Lawrence|date=March 26, 2020|work=[[Tampa Bay Times]]|access-date=March 27, 2020}}</ref> 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, 900 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਡੀਸਾਂਟਿਸ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ-ਘਰ-ਜਾਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸੀ.ਓ.ਆਈ.ਡੀ.-19 ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚਿੱਠੀ ਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 500 ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ।<ref name="Evans-200327">{{Cite news|url=https://www.tampabay.com/news/health/2020/03/27/850-florida-healthcare-workers-urge-gov-ron-desantis-act-now/|title=900 Florida healthcare workers urge Gov. Ron DeSantis: 'Act now'|last=Evans|first=Jack|date=March 27, 2020|work=[[Tampa Bay Times]]|access-date=March 27, 2020}}</ref> 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਡੀਸੈਂਟਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਆਰਡਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਿਆਂ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਵੈ-ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਲੂਸੀਆਨਾ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ 10 ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>[https://news.yahoo.com/florida-coronavirus-cases-pass-4000-231236234.html Florida coronavirus cases pass 4000: state border checkpoints begin, vacation rentals halted] by James Call, USA TODAY NETWORK-Florida Capital Bureau, 29 Mar 2020</ref> 30 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਡੀਸੈਂਟਿਸ ਨੇ ਸਾਊਥ ਫਲੋਰੀਡਾ ਕਾਉਂਟੀਜ਼ ਬ੍ਰਾਵਾਰਡ, ਮਿਆਮੀ-ਡੇਡ, ਪਾਮ ਬੀਚ ਅਤੇ ਮੋਨਰੋ ਲਈ ਸਟੇਅ-ਐਟ-ਹੋਮ ਆਰਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ 58% ਕੇਸ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਹੁਕਮ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮਈ ਦੇ ਮੱਧ ਤਕ ਲਾਗੂ ਰਹੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=https://thehill.com/homenews/state-watch/490159-governor-to-issue-stay-at-home-order-for-south-florida|title=Governor issues stay-at-home order for South Florida|last=Manchester|first=Julia|date=March 30, 2020|access-date=31 March 2020|publisher=The Hill}}</ref> 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਡੀਸੈਂਟਿਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਲਈ 30 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਅਸਤੀਫਾ-ਘਰ-ਘਰ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਖਤ ਉਪਾਅ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਨ।<ref name="executiveorder"/><ref>[https://www.fox13news.com/news/governor-desantis-issues-stay-at-home-order-for-florida?fbclid=IwAR2o2mqLsc5ijMznAkEcH-OJYkDTVDrL5_rGGmPh1HguM6QhgpA0mcfMvQE Governor DeSantis issues 'stay-at-home' order for Florida] Fox 13 Tampa, 1 April 2020</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/04/01/us/coronavirus-florida-de-santis-trump.html|title=Florida Governor, at Long Last, Orders Residents to Stay Home to Avoid Coronavirus|last=Mazzei|first=Patricia|date=1 April 2020|work=The New York Times|access-date=2 April 2020|last2=Haberman|first2=Maggie}}</ref> == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Florida_National_Guard_(49677710741).jpg|thumb|ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਵਿਡ -19 ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਾਈਟ]] ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੂਰੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2020}} === ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ === 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਪਾਰਕਸ ਅਤੇ ਰਿਜੋਰਟਜ਼ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਵਰਲਡ ਰਿਜੋਰਟ 15 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਮਈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਜੋਰਟਸ ਅਣਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ। ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪਾਰਕਸ ਐਂਡ ਰਿਜੋਰਟਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਓਰਲੈਂਡੋ 15 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਜੋਰਟ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/travel/news/2020/03/12/coronavirus-disney-world-disneyland-close/5038264002/|title=Coronavirus closes Walt Disney World, Disneyland Paris, Universal Orlando Resort|last=Alexander|first=Bryan|website=USA TODAY|language=en-US|access-date=2020-03-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/disneyland-to-close-temporarily-as-coronavirus-spurs-cancellations-11584048571|title=Disney to Close U.S. and Paris Resorts Temporarily as Coronavirus Spurs Cancellations|last=Watson|first=R. T.|date=2020-03-13|work=Wall Street Journal|access-date=2020-03-13|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਹੋਰ ਥੀਮ ਪਾਰਕ ਜਿਵੇਂ ਸੀ ਵਰਲਡ ਓਰਲੈਂਡੋ, ਲੇਗੋਲੈਂਡ ਫਲੋਰਿਡਾ, ਅਤੇ ਬੁਸ਼ ਗਾਰਡਨ ਟੈਂਪਾ ਬੇ ਨੇ ਵੀ 13 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>[https://www.wesh.com/article/seaworld-to-close-coronavirus/31482622 WESH2: SeaWorld to close all theme parks due to coronavirus]</ref><ref>[Miami Herald: SeaWorld, Busch Gardens, Legoland in Florida close due to ‘evolving COVID-19 situation]</ref> === ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ === 10 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਵੋਟਸ ਜੋਸਫ ਗਲੋਵਰ ਨੇ ਯੂਐਫ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸਾਂ ਔਨਲਾਈਨ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਭੇਜੀ।<ref name="Rogers2020">{{Cite web|url=https://www.wcjb.com/content/news/UF-recommends-professors-move-classes-online-this-left-many-unanswered-questions-568677461.html|title=UF recommends professors move classes online; this left many unanswered questions|last=Rogers|first=Nicole|date=March 10, 2020|publisher=[[WCJB-TV]]|access-date=March 13, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ufl.edu/health-updates/march-9-update/|title=March 9 Update - COVID-19 and Online Classes|publisher=[[University of Florida]]|access-date=March 13, 2020|archive-date=ਮਾਰਚ 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312210947/http://www.ufl.edu/health-updates/march-9-update/|dead-url=yes}}</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਯੂਐਫ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਸੰਤ ਸਮੈਸਟਰ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੋਮਵਾਰ ਤੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਤਨ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Alligator2020"/> 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਫਲੋਰਿਡਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਲਾਸਾਂ 23 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਆਨ ਲਾਈਨ ਚਾਲੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਲਾਸਾਂ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://news.fsu.edu/news/2020/03/11/fsu-shifts-from-in-person-classes-to-remote-classes-march-23-for-two-weeks/|title=FSU shifts from in person classes to remote classes starting march 23 for two weeks|last=|first=|date=March 11, 2020|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200316195719/https://news.fsu.edu/news/2020/03/11/fsu-shifts-from-in-person-classes-to-remote-classes-march-23-for-two-weeks/|archive-date=ਮਾਰਚ 16, 2020|access-date=March 11, 2020|dead-url=yes}}</ref> ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਰਿਮੋਟ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.flbog.edu/2020/03/11/state-university-system-statement-on-covid-19/|title=State University System Statement on COVID-19|date=2020-03-11|website=State University System of Florida|language=en-US|access-date=2020-03-13|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611015342/https://www.flbog.edu/2020/03/11/state-university-system-statement-on-covid-19/|url-status=dead}}</ref> ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰਿਡਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ 12 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਰਿਮੋਟ ਸਿੱਖਣ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{Cite web|url=https://news.fiu.edu/2020/all-classes-will-be-online-starting-thursday,-march-12|title=Coronavirus update: FIU moves to remote instruction starting Thursday, March 12|last=Writer|first=Contributing|website=FIU News|language=en|access-date=2020-03-13}}</ref> ਟੈਂਪਾ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਫਲੋਰੀਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ 2020 ਸਮੈਸਟਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ ਰਿਮੋਟ ਹਦਾਇਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੀਆਂ।<ref>{{Cite web|url=https://www.usf.edu/coronavirus/index.aspx/|title=USF Coronavirus Updates|last=|first=|date=March 13, 2020|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=March 13, 2020}}</ref> === ਖੇਡਾਂ === ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਡ ਟੀਮਾਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਲੀਗਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 12 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। [[ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ]] (ਐਮਐਲਬੀ) ਨੇ ਬਸੰਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ,<ref>R.J. Anderson, [https://www.cbssports.com/mlb/news/coronavirus-mlb-opening-day-delayed-at-least-two-weeks-spring-training-games-in-florida-arizona-canceled/ Coronavirus: MLB Opening Day delayed at least two weeks; spring training games in Florida, Arizona canceled], CBS Sports (March 13, 2020).</ref> ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੀਜ਼ਨ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="mlb">{{Cite web|url=https://www.mlb.com/news/opening-of-regular-season-to-be-pushed-back|title=Opening of regular season to be pushed back|last=Feinsand|first=Mark|date=March 16, 2020|website=[[MLB.com]]|access-date=March 16, 2020}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਸਕਿਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀਜ਼ਨ 30 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਆਮੀ ਹੀਟ ਅਤੇ ਓਰਲੈਂਡੋ ਮੈਜਿਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗਾ।<ref name="nba">{{Cite web|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/28893331/nba-owners-seeking-30-day-reevaluation-suspension-games|title=Silver: NBA hiatus likely to last 'at least' 30 days|date=March 12, 2020|website=ESPN.com|language=en|access-date=March 13, 2020}}</ref> [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ ਦਾ]] ਸੀਜ਼ਨ ਅਣਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਲੋਰੀਡਾ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਅਤੇ ਟੈਂਪਾ ਬੇ ਲਾਈਟਿੰਗ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ।<ref name="nhl">[https://www.nhl.com/news/nhl-coronavirus-status/c-316155530 NHL statement on coronavirus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200314025848/https://www.nhl.com/news/nhl-coronavirus-status/c-316155530 |date=2020-03-14 }} NHL, March 12, 2020</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜੀਏਟ ਅਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਵੀਜ਼ਨ 1 ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="ncaa">[https://www.ncaa.org/about/resources/media-center/news/ncaa-cancels-remaining-winter-and-spring-championships NCAA cancels remaining winter and spring championships] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200416015709/http://www.ncaa.org/about/resources/media-center/news/ncaa-cancels-remaining-winter-and-spring-championships |date=2020-04-16 }} NCAA, March 12, 2020</ref> 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਅਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>[https://www.mlive.com/sports/2020/03/njcaa-cancels-spring-sports-basketball-nationals-amid-coronavirus-outbreak.html NJCAA cancels spring sports, basketball nationals amid coronavirus outbreak] MLive.com, March 16, 2020</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] 9d0nwyx51sohri76p38ydr3sfxw9eu8 0 127142 847367 832970 2026-09-24T04:40:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847367 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict|title=ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 2020|image=|caption=|causes=[[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020]]|side3=|side2=|side1=|result=ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ|methods={{bulleted list|ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਓ | ਫਾਰਮੇਸੀਆਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ, ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂਬੰਦ ਹਨ | ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ (ਸਿਰਫ ਘਰ-ਘਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ) | ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ, ਸਿਖਲਾਈ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਅੱਤਲ | ਸਾਰੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ | ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਮੁਅੱਤਲ | ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਖੇਡਾਂ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ}}|leadfigures1=|goals=ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ|place=[[ਭਾਰਤ]]|date={{bulleted list|Phase 1- {{start date|2020|03|25|df=y}} - {{end date|2020|04|14|df=yes}}) |Phase 2 - {{start date|2020|04|15|df=y}} – present <br> (scheduled to expire on {{end date|2020|05|03|df=yes}})}}|partof=2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|leadfigures3=}}24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ|ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ]] ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|2020 ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੋਕਥਾਮ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ 1.3 ਅਰਬ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="NYTimes">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/03/24/world/asia/india-coronavirus-lockdown.html|title=Modi Orders 3-Week Total Lockdown for All 1.3 Billion Indians|last=Gettleman|first=Jeffrey|date=24 March 2020|work=The New York Times|last2=Schultz|first2=Kai|issn=0362-4331}}</ref> 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 14 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਜਨਤਕ ਕਰਫਿਊ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਵੀਡ -19 ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="UN">{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2020/03/1060132|title=COVID-19: Lockdown across India, in line with WHO guidance|last=|first=|date=2020-03-24|website=UN News|access-date=2020-04-23|archive-date=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325051230/https://news.un.org/en/story/2020/03/1060132|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2020/03/23/asia/coronavirus-covid-19-update-india-intl-hnk/index.html|title=India places millions under lockdown to fight coronavirus|last=Helen Regan|date=|last2=Esha Mitra|last3=Swati Gupta}}</ref> ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਉਦੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਤ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 500 ਸੀ। ਅਬਜ਼ਰਵਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਹਰ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਗਣੇ ਕਰਨ ਦੀ ਦਰ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਗਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਦਰ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref name="The Print slowed">[https://theprint.in/science/r0-data-shows-indias-coronavirus-infection-rate-has-slowed-gives-lockdown-a-thumbs-up/399734/ R0 data shows India’s coronavirus infection rate has slowed, gives lockdown a thumbs up], The Print, 14 April 2020. </ref> ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>[https://www.indiatoday.in/india/story/close-schools-all-religious-activities-extend-lockdown-states-tell-centre-1664354-2020-04-07 Close schools, all religious activities, extend lockdown: States tell Centre], India Today, 7 April 2020.</ref> ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਬੰਦ ਨੂੰ 1 ਮਈ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/taking-cues-from-odisha-punjab-extends-lockdown-till-1-may-11586520697517.html|title=Taking cues from Odisha, Punjab extends lockdown till 1 May|last=Anuja|date=2020-04-10|website=Livemint|language=en|access-date=2020-04-11}}</ref> ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਿਆ।<ref name="HT extension">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/covid-19-karnataka-extends-lockdown-by-2-weeks-throws-in-some-relaxations/story-03KKPWk1Hu6Xe2ThcFhBWI.html|title=Covid-19: Karnataka extends lockdown by 2 weeks, throws in some relaxations|date=11 April 2020|publisher=HT Digital Streams Ltd.|access-date=12 April 2020}}</ref><ref name="ET lockdown">{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/coronavirus-cases-in-india-live-news-latest-updates-april11/liveblog/75089891.cms|title=Coronavirus India Live Updates: Telangana follows Maha and West Bengal, extends lockdown till April 30|date=12 April 2020|publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd.|access-date=13 April 2020}}</ref> 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 3 ਮਈ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਤ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="lockdownext"> {{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/pm-modi-announces-extension-of-lockdown-till-3-may-11586839412073.html|title=PM Modi announces extension of lockdown till 3 May|date=14 April 2020|website=Livemint}} </ref> == ਪਿਛੋਕੜ == [[File:PM_Modi's_address_to_the_nation_on_vital_aspects_relating_to_COVID-19_menace.webm|thumb|285x285px|ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦਾ ਸੰਬੋਧਨ।]] ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ 2019]] ਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ 30 ਜਨਵਰੀ, 2020 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲਾ|ਹੋਇਆ]], ਜਦੋਂ [[ਵੂਖ਼ਨ|ਵੁਹਾਨ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਪਸ ਰਾਜ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2020/3/24/21190868/coronavirus-india-modi-lockdown-kashmir|title=India's coronavirus lockdown and its looming crisis, explained|last=Ward|first=Alex|date=2020-03-24|website=Vox}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 500 ਹੋ ਗਈ ਹੈ, 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ 22 ਜਨਵਰੀ ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ ' [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ]] ' '(ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਫਿਊ) ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/pm-modi-calls-for-janta-curfew-on-march-22-from-7-am-9-pm/article31110155.ece|title=PM Modi calls for 'Janata curfew' on March 22 from 7 AM-9 PM}}</ref> ਕਰਫਿਊ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: “ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ ਕੋਵਿਡ -19 ਵਿਰੁੱਧ ਲੰਬੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਉਸਨੇ 21 ਦਿਨ ਦੇ ਅਰਸੇ ਲਈ, ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="BBC1">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-52024239|title=India's 1.3bn population told to stay at home|last=|first=|date=2020-03-25|work=BBC News}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੱਲ ਹੈ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-lockdown-pm-narendra-modi-speech-coronavirus-1659266-2020-03-24|title=21-day lockdown in entire India to fight coronavirus, announces PM Narendra Modi|website=India Today}}</ref> ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="PM calls">{{Cite web|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1608009|title=PM calls for complete lockdown of entire nation for 21 days|last=|first=|date=|website=Press Information Bureau}}</ref> === ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ === ਜਨਤਾ ਕਰਫਿ 14 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਕਰਫਿਊ ਸੀ (ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ) ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 22 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/up-officials-seen-with-crowd-amid-janata-curfew-then-a-clarification-2198993|title=UP Officials Seen With Crowd Amid "Janata Curfew". Then, A Clarification|work=NDTV.com}}</ref> ਪੁਲਿਸ, ਮੈਡੀਕਲ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਮੀਡੀਆ, ਹੋਮ ਡਿਲਿਵਰੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਫਾਇਰਫਾਈਟਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ 'ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ' ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਰਫਿਊ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ (22 ਮਾਰਚ 2020), ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਬਾਲਕੋਨੀਆਂ ਜਾਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਣ ਲਈ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref name="indiatoday2">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/janata-curfew-to-fight-coronavirus-pm-modi-urges-citizens-to-stay-off-roads-from-7-am-to-9-pm-on-sunday-1657581-2020-03-19|title=What is Janata Curfew: A curfew of the people, by the people, for the people to fight coronavirus|last1=DelhiMarch 19|first1=India Today Web Desk New|work=India Today|accessdate=19 March 2020|last2=March 19|first2=India Today Web Desk New|language=en|last3=Ist|first3=India Today Web Desk New}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰਪ ਅਤੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ ਯੋਜਨਾ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ 10 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ। == ਮਨਾਹੀਆਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Lockdown_Vadodara_01.jpg|thumb| ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ [[ਵਡੋਦਰਾ]] ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਖਾਲੀ ਪਈਆਂ ਸੜਕਾਂ ]] ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।<ref name="PM calls"/> ਸਾਰੀਆਂ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ - ਸੜਕ, ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਰੇਲ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨ, ਅੱਗ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MoHA">{{Cite web|url=https://mha.gov.in/sites/default/files/Guidelines.pdf|title=Guidelines.pdf|last=|first=|date=|website=Ministry of Home Affairs}}</ref> ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਏਟੀਐਮਜ਼, ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪਾਂ, ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/india-21-day-lockdown-what-is-exempted-what-is-not/articleshow/74798725.cms|title=India 21 day Lockdown: What is exempted, what is not|last=Tripathi|first=Rahul|date=25 March 2020|work=The Economic Times}}</ref> ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਟਾਈਮਲਾਈਨ == [[ਤਸਵੀਰ:PM_Modi_conference_on_COVID-19_India_lockdown.jpg|right|thumb|285x285px| ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ।]] ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/03/25/world/asia/india-lockdown-coronavirus.html|title=India, Day 1: World's Largest Coronavirus Lockdown Begins|last=Singh|first=Karan Deep|date=2020-03-25|work=The New York Times|last2=Goel|first2=Vindu|issn=0362-4331|last3=Kumar|first3=Hari|last4=Gettleman|first4=Jeffrey}}</ref> ਲੋਕ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਹਲੇ ਸਨ।<ref>{{Citation|date=24 March 2020|title=Covid-19: People flock to wholesale markets in UP, West Bengal amid lockdown|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/covid-19-people-flock-to-wholesale-markets-in-up-west-bengal-amid-lockdown/videoshow/74787095.cms|access-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archivedate=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200418141730/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/covid-19-people-flock-to-wholesale-markets-in-up-west-bengal-amid-lockdown/videoshow/74787095.cms}}</ref> ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ।<ref name="IT Day 1">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/day-1-of-coronavirus-lockdown-india-registers-88-new-cases-3-deaths-govt-says-working-to-deliver-essential-services-1659742-2020-03-25|title=Day 1 of coronavirus lockdown: India registers 101 new cases, 3 deaths; Govt says working to deliver essential services|date=|website=India Today}}</ref> ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਉਤੇਜਕ ਪੈਕੇਜ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-stimulus-package-for-businesses-poor-modi-govt-1659698-2020-03-25|title=Rs 2.3 trillion for 1.3 billion: Govt to announce stimulus package to fight coronavirus, says report|date=|website=India Today}}</ref> 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ,170,000 ਕਰੋੜ (24 ਅਰਬ ਡਾਲਰ) ਦਾ ਐਲਾਨ ਲਾਕਡਾਉਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਉਤੇਜਕ ਪੈਕੇਜ।<ref name="ET relief package">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/fm-nirmala-sitharaman-announces-rs-1-7-lakh-crore-relief-package-for-poor/articleshow/74825054.cms?from=mdr|title=FM Nirmala Sitharaman announces Rs 1.7 lakh crore relief package for poor|date=2020-03-27|work=The Economic Times}}</ref> ਇਸ ਪੈਕੇਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਨਕਦ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ, ਮੁਫਤ ਸੀਰੀਅਲ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਰਾਹੀਂ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/03/26/coronavirus-india-needs-a-support-package-larger-than-20-billion-dollars.html|title=India announces $22.5 billion stimulus package to help those affected by the lockdown|last=Choudhury|first=Saheli Roy|date=2020-03-26|website=CNBC}}</ref> ਇਸਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਬੀਮਾ ਕਵਰੇਜ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] ਨੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕਈ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/home-auto-loans-deferred-for-3-months/article31179786.ece|title=RBI cuts rates, allows moratorium on auto, home loan EMIs|date=27 March 2020|work=The Hindu|issn=0971-751X}}</ref> ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/india-news/general-news/indian-railways-likely-to-halt-all-trains|title=MASSIVE: Railways suspends all passenger train operations till March 31|last=|first=|website=Republic World|access-date=2020-03-30}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਲ ਨੈਟਵਰਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਲਾਕਡਾਉਨ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/indian-railways-continuing-its-freight-operations-post-22-march-lockdown-11585314775866.html|title=How Indian Railways continuing its freight operations post lockdown|last=Nandi|first=Tamal|date=2020-03-27|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-30}}</ref> 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਰਸਲ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਾਲ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਿਯਮਤ ਭਾੜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/covid-19-railways-resumes-parcel-trains-to-transport-essential-goods-11585504148683.html|title=Covid-19: Railways resumes parcel trains to transport essential goods|last=Nandi|first=Shreya|date=2020-03-29|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-30}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਲ ਆਪਰੇਟਰ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਕੋਚਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/india/coronavirus-outbreak-indian-railways-converts-non-ac-train-coach-into-isolation-ward-on-trial-basis-8201221.html|title=Coronavirus Outbreak: Indian Railways converts non-AC train coach into isolation ward on trial basis|website=Firstpost|access-date=2020-03-30}}</ref> ਇਹ 167 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੇਲ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/04/05/asia/indian-railways-coronavirus-hospitals-intl-hnk/index.html|title=India has closed its railways for the first time in 167 years. Now trains are being turned into hospitals|last=Ramaprasad|first=Hema|website=CNN|access-date=2020-04-06}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ 1974 ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੜਤਾਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/lr/2002/01/06/stories/2002010600140200.htm|title=Looking back at anger|date=2002-01-06|publisher=The Hindu|access-date=2012-02-11|archive-date=2005-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20050306025910/http://www.hindu.com/thehindu/lr/2002/01/06/stories/2002010600140200.htm|dead-url=yes}}</ref> 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕਜੁੱਟਤਾ ਦਿਖਾਈ ਜੋ 9 ਮਿੰਟ ਲਈ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ, [[ਦੀਵਾ]], [[ਮੋਮਬੱਤੀ]] [[ਦੀਵਾ|ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ]] ; ਅਤੇ ਫਲੈਸ਼ਿੰਗ ਟੌਰਚਲਾਈਟ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫਲੈਸ਼ਲਾਈਟ। 9 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਉੜੀਸਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/odisha-becomes-first-state-to-extend-covid-19-lockdown-sets-april-30-as-new-date/story-MLEr0Zie3fXZWufT1lC2QM.html|title=Odisha becomes first state to extend Covid-19 lockdown; sets April 30 as new date|date=2020-04-09|publisher=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-04-09}}</ref> 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਵੀ 1 ਮਈ ਤੱਕ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-punjab-govt-extends-lockdown-1665578-2020-04-10|title=Coronavirus: Punjab govt extends lockdown till May 1|date=10 April 2020|work=India Today}}</ref> 11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/coronavirus-lockdown-to-remain-till-april-30-says-maharashtra-chief-minister-uddhav-thackeray-2210114|title=Maharashtra Lockdown At Least Till April 30, Says Uddhav Thackeray|date=11 April 2020|website=NDTV|access-date=11 April 2020}}</ref> ਕਰਨਾਟਕਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕੁਝ ਢਿੱਲ ਦੇ ਨਾਲ।<ref name="HT extension"/> ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref name="ET lockdown"/> 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 3 ਮਈ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="lockdownext"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰੇਕ ਕਸਬੇ, ਹਰ ਥਾਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਰਾਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਖੇਤਰ ਜੋ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਮੁੜ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="IT wields stick"> Prabhash K. Dutta, [https://www.indiatoday.in/coronavirus-outbreak/story/in-coronavirus-lockdown-extension-modi-wields-stick-offers-carrot-on-exit-route-1666741-2020-04-14 In coronavirus lockdown extension, Modi wields stick, offers carrot on exit route], India Today, 14 April 2020. </ref> 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੈਡ ਜ਼ੋਨ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਗਰਮ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਤਰੀ ਜ਼ੋਨ ਕੁਝ ਸੰਕਰਮਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗ੍ਰੀਨ ਜ਼ੋਨ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।<ref name="lockdownzones"> {{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-52306225|title=India coronavirus: All major cities named Covid-19 'red zone' hotspots|date=16 April 2020|website=BBC}} </ref> == ਅਸਰ == ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਈਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਰਾਕ ਸਪੁਰਦਗੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/zomato-swiggy-ordered-to-shut-down-in-several-states/74828652|title=Zomato, Swiggy ordered to shut down in several states|last=|website=ETtech.com|access-date=2020-04-23|archive-date=2020-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327081454/https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/zomato-swiggy-ordered-to-shut-down-in-several-states/74828652|url-status=dead}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2020/03/27/india/coronavirus-covid-19-india-2703-intl-hnk/index.html|title=Indian migrant workers face tough choice amid world's largest lockdown|last=Priyali Sur|work=CNN|access-date=28 March 2020|last2=Ben Westcott}}</ref> ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/business/story/coronavirus-effect-india-s-electricity-demand-falls-to-5-month-low-after-lockdown-1660339-2020-03-27|title=Coronavirus effect: India's electricity demand falls to 5-month low after lockdown|date=|website=India Today}}</ref> ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/amp/national/north-and-central/covid-19-breaks-narcotics-supply-chain-in-punjab-824499.html|title=COVID-19 breaks narcotics supply chain in Punjab|last=Kulkarni|first=Sagar|date=12 April 2020|publisher=The Printers (Mysore) Private Ltd.|access-date=13 April 2020}}</ref> ਕਈ ਰਾਜ ਇਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹਨ। ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਰੁਕਣਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/news-analysis/story/not-love-for-liquor-but-money-why-states-want-alcohol-to-flow-during-coronavirus-lockdown-1667221-2020-04-15|title=Not love for liquor but money, why states want alcohol to flow during coronavirus lockdown|last=Dutta|first=Prabhash|date=16 April 2020|publisher=Living Media India Ltd.|access-date=22 April 2020}}</ref> ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਆਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mumbailive.com/en/civic/alcohol-and-liquor-sale-in-maharashtra-during-coronavirus-covid19-lockdown-may-be-permitted-if-social-distancing-norms-are-followed-said-rajesh-tope-48467|title=Alcohol can be sold in Maharashtra during lockdown if social distancing norms are followed|date=20 April 2020|publisher=MumbaiLive|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://curlytales.com/alcohol-makes-it-to-essential-commodities-list-in-kerala-and-punjab-amid-coronavirus-lockdown|title=Alcohol Makes It To ‘Essential Commodities’ List In Kerala And Punjab Amid Coronavirus Lockdown|last=Shenoy|first=Sanjana|date=22 March 2020|publisher=Curly Tales|access-date=22 April 2020}}</ref> === ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਾਮੇ === ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 139 ਮਿਲੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਜਲੂਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਈ ਮੀਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਅਕਸਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ।<ref>Ismat Ara, [https://thewire.in/labour/watch-no-work-no-money-thousands-stranded-on-anand-vihar-bus-stand Watch | 'No Work, No Money': Thousands Stranded on Anand Vihar Bus Stand], The Wire, 29 March 2020.</ref> ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਲਿਜਾਣ ਲਈ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ।<ref>[https://www.business-standard.com/article/current-affairs/fighting-covid-19-after-the-long-walk-jobless-migrants-head-home-by-bus-120032900041_1.html Fighting Covid-19: After the long walk, jobless migrants head home by bus], Business Standard, 29 March 2020.</ref> 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕਿ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਰਾਇਆ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਬਿਨਾ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਤਨਖਾਹ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 14 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਸਹੂਲਤਾਂ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/national/coronavirus-centre-warns-lockdown-violators-of-14-day-quarantine/article31198038.ece Coronavirus | Migrant workers to be stopped, quarantined at borders, says Centre], The Hindu, 29 March 2020.</ref><ref>[https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/coronavirus-crisis-landlords-can-not-ask-rent-from-students-workers-for-1-month/story/399551.html Coronavirus crisis: Landlords can't ask rent from students, workers for 1 month], Business Today, 29 March 2020.</ref> [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਭਾਰਤ]] ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] 30 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>[https://www.ndtv.com/india-news/petition-seeking-food-shelter-for-migrants-amid-coronavirus-lockdown-to-be-heard-in-supreme-court-to-2202655?pfrom=home-topstories Supreme Court To Hear Petition On Migrants Amid Lockdown Tomorrow], NDTV, 29 March 2020.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Migrant_workers_stand_in_a_queue_for_food_at_Delhi_Govt_school_during_COVID-19_Lockdown_at_Delhi_IMG_20200331_132400.jpg|thumb|ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੋਵੀਡ -19 ਲੌਕਡਾਉਨ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ]] === ਭੋਜਨ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ === ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ "ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ" ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, "ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ" ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟਰੱਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਖੁਰਾਕ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਬਰ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮਜਦੂਰ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਕਮੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>Siraj Hussain, [https://thewire.in/economy/covid-19-border-lockdown-how-precariously-placed-are-our-food-supply-chains COVID-19 Border Lockdown: How Precariously Placed are Our Food Supply Chains?], The Wire, 29 March 2020.</ref> === ਰਾਹਤ === 26 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ 22.6 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਰਾਹਤ ਪੈਕੇਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਯੋਜਨਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨਕਦ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-26/india-unveils-22-6-billion-stimulus-to-counter-virus-fallout|title=India Unveils $22.6 Billion Stimulus Plan to Ease Virus Pain|website=Bloomberg|access-date=26 March 2020}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ। ਫੈਡਰਲ ਫੂਡ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਏ ਸਿਰਫ ਉਹ ਲੋਕ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-india-poverty-idUSKCN21S122|title=India's coronavirus relief plan could leave millions without food aid, activists say|website=Reuters|access-date=10 April 2020}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਫਸੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ 22,567 ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ਚਲਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 15,541 ਕੈਂਪ (ਸਾਰੇ ਦੇ 68%) ਕੇਰਲਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ 1,135 ਕੈਂਪ, 1 ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ 78 ਕੈਂਪ ਚਲਾਏ ਗਏ। [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] 3,909 ਕੈਂਪ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/national/coronavirus-centre-files-report-on-migrant-workers/article31283896.ece Coronavirus | Centre files report on migrant workers], The Hindu, 7 April 2020.</ref> [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ]] ਨੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਣ, ਮਾਸਕ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸਮੇਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/backing-modi-govt-on-lockdown-rss-doles-out-a-bouquet-of-services-for-those-stranded20200404154059/|title=Backing Modi govt on lockdown, RSS doles out a bouquet of services for those stranded|last=Kaushika|first=Pragya|date=4 April 2020|publisher=ANI|access-date=7 April 2020|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407194409/https://www.aninews.in/news/national/general-news/backing-modi-govt-on-lockdown-rss-doles-out-a-bouquet-of-services-for-those-stranded20200404154059/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/rss-gets-ready-to-fight-coronavirus-with-awareness-campaign-masks-soaps-food-packets/386488/|title=RSS gets ready to fight coronavirus with awareness campaign, masks, soaps & food packets|last=Anand|first=Arun|date=24 March 2020|publisher=Printline Media Pvt. Ltd|access-date=8 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wap.business-standard.com/article-amp/news-ani/rss-serves-needy-people-in-ap-during-lockdown-120040200150_1.html|title=RSS serves needy people in AP during lockdown|date=2 April 2020|publisher=Business Standard Private Ltd.|access-date=7 April 2020|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407194409/https://wap.business-standard.com/article-amp/news-ani/rss-serves-needy-people-in-ap-during-lockdown-120040200150_1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wap.business-standard.com/article-amp/news-ani/rss-provides-food-to-needy-operates-52-kitchens-across-delhi-amid-covid-19-lockdown-120032900613_1.html|title=RSS provides food to needy; operates 52 kitchens across Delhi amid COVID-19 lockdown|date=29 March 2020|publisher=Business Standard Private Ltd.|access-date=7 April 2020|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407194409/https://wap.business-standard.com/article-amp/news-ani/rss-provides-food-to-needy-operates-52-kitchens-across-delhi-amid-covid-19-lockdown-120032900613_1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/helping-hand-rajasthan-rss-workers-join-forces-to-serve-the-poor-amid-coronavirus-lockdown-2564819.html|title=Helping Hand: Rajasthan RSS Workers Join Forces to Serve the Poor Amid Coronavirus Lockdown|date=5 April 2020|publisher=News18.com|access-date=7 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/south/rss-serves-food-to-over-1-lakh-mumbaikars-during-covid-19-lockdown-821880.html|title=RSS serves food to over 1 lakh Mumbaikars during COVID-19 lockdown|last=Bose|first=Mrityunjay|date=6 April 2020|publisher=The Printers (Mysore) Private Ltd.|access-date=7 April 2020}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ|ਸ਼ੋ੍ਰਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/sgpc-offers-to-treat-corona-patients-at-its-hospitals-60948|title=SGPC offers to treat corona patients at its hospitals|date=25 March 2020|work=The Tribune|access-date=11 April 2020|archive-date=26 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326023211/https://www.tribuneindia.com/news/sgpc-offers-to-treat-corona-patients-at-its-hospitals-60948|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/sgpc-offers-to-treat-corona-patients-at-its-hospitals/1779319|title=SGPC offers to treat corona patients at its hospitals|date=25 March 2020|work=Outlook|access-date=11 April 2020|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411125540/https://www.outlookindia.com/newsscroll/sgpc-offers-to-treat-corona-patients-at-its-hospitals/1779319|url-status=dead}}</ref> ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹਮਰੁਤਬਾ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਕਮਰੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/india/meals-for-needy-shelter-for-hospital-staff-delhi-gurdwaras-step-up-with-aid-for-thousands/393161|title=Meals for needy, shelter for hospital staff — Delhi gurdwaras step up with aid for thousands|date=1 April 2020|work=The Print|access-date=13 April 2020}}</ref> === ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਅਸਰ === ਉਦਯੋਗ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/lockdown-makes-ganga-water-significantly-cleaner-11586022134242.html|title=Lockdown makes Ganga water significantly cleaner|date=4 April 2020|publisher=LiveMint|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/anxiety-more-time-to-study-for-40k-students-stranded-in-kota/story-LgCluBkrFEITG9qyX16IEI.html|title=Lockdown does what decades of schemes couldn’t: Clean Ganga|last=Naqvi|first=Haider|last2=Kumar|first2=Sudhir|date=4 April 2020|publisher=HT Digital Streams Ltd.|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/city/bengaluru/karnataka-frothing-reduces-vrishabhavathi-water-crystal-clear-after-decades/articleshow/75150777.cms|title=Karnataka: Frothing reduces, Vrishabhavathi water crystal clear after decades|last=Mandyam|first=Nithya|date=15 April 2020|publisher=Bennett, Coleman and Company Ltd.|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-lockdown-india-fresh-air-clean-rivers-1669726-2020-04-22|title=India's coronavirus lockdown reveals fresh air, cleaner rivers|date=22 April 2020|publisher=Living Media India Ltd.|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/yamuna-cleaner-due-to-lockdown/article31342401.ece|title=Yamuna cleaner due to lockdown|last=Babu|first=Nikhil|date=14 April 2020|publisher=The Hindu|access-date=22 April 2020}}</ref> === ਪ੍ਰਭਾਵ === ਲੋਕ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਲਗਾ ਕੇ ਸਮਾਜਕ ਦੂਰੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/people-throng-vegetable-market-despite-lockdown/article31167795.ece|title=People throng vegetable market despite lockdown|date=2020-03-25|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/karimnagar-minister-unhappy-over-people-not-following-social-distancing-norms|title=Karimnagar: Minister unhappy over people not following social distancing norms|website=Telangana Today|access-date=2020-04-23|archive-date=2020-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329071402/https://telanganatoday.com/karimnagar-minister-unhappy-over-people-not-following-social-distancing-norms|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/opinion/newsmaker-of-the-week/india-did-everything-other-than-social-distancing/389778/|title=Clapping to slapping — India did everything other than social distancing this week|last=Rizvi|first=Sumaira|date=2020-03-28|website=ThePrint}}</ref> 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ''ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ'' ਰੇਡੀਓ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਘਰ ਰਹਿਣ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-dedicates-mann-ki-baat-address-to-talk-about-coronavirus-crisis-key-highlights/story-kHK3uV1NaIIP9ZasCb2jQO.html|title='I was extremely hurt...': Key highlights of PM Modi's Mann ki Baat address|date=2020-03-29|website=Hindustan Times}}</ref> 27 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਰਦੋਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲਈ 8 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 150 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ।<ref>[https://www.hindustantimes.com/lucknow/lockdown-violation-8-arrested-in-ayodhya-over-150-booked-in-hardoi-for-assembling-in-mosques/story-Kqxj5u6AP6BmGSlRjWpHUK.html Lockdown violation: 8 arrested in Ayodhya, over 150 booked in Hardoi for assembling in mosques - lucknow - Hindustan Times]</ref> 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2020 ਨੂੰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, [[ਰਾਮਨੌਮੀ|ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦਾ]] ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਤਾਲਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="The Hindu Ram Navami">[https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/defying-lockdown-devotees-in-bengal-assemble-at-temples-on-ram-navami/article31237211.ece Defying lockdown, devotees in Bengal assemble at temples on Ram Navami], The Hindu, 2 April 2020.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/devotees-assemble-in-temples-on-ram-navami-in-bengal-defying-lockdown-1662621-2020-04-02|title=Devotees assemble in temples on Ram Navami in Bengal defying lockdown|last=Press Trust of India|first=|date=April 2, 2020|website=India Today|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> [[ਤਬਲੀਗੀ ਜਮਾਤ|ਤਾਬਲੀਘੀ ਜਮਾਤ]] ਦੇ 12 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.news18.com/news/india/12-tabligi-jamaat-members-from-nepal-booked-for-defying-lockdown-orders-in-ups-muzaffarnagar-2564823.html 12 Tabligi Jamaat Members from Nepal Booked for Defying Lockdown Orders in UP's Muzaffarnagar - News18]</ref> [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਰਚ ਵਿੱਚ 150 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.business-standard.com/article/news-ani/andhra-pastor-arrested-for-defying-lockdown-conducting-mass-with-150-people-120040501023_1.html Andhra pastor arrested for defying lockdown, conducting Mass with 150 people | Business Standard News]</ref> ਸ਼ਿਵ ਨਾਦਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਬਗੈਰ 31,000 ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/national/india-would-have-seen-31000-coronavirus-cases-without-lockdown-researches-821010.html|title=India would have seen 31,000 coronavirus cases without lockdown: Researches|last=Sagar Kulkarni|date=2020-04-03|access-date=2020-04-04|publisher=Deccan Herald}}</ref> [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਗਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟਰੈਕਰ 'ਤੇ 100 ਵਿੱਚੋਂ 100 "ਅੰਕ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖਤ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਕੂਲ ਬੰਦ, ਸਰਹੱਦ ਬੰਦ ਕਰਨ, ਯਾਤਰਾ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਮਾਪਣਾ ਬਹੁਤ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-implements-strictest-lockdown-in-the-world-lags-in-testing-expert-1665604-2020-04-10|title=India implements strictest lockdown in the world, lags in testing: Expert|date=11 April 2020|access-date=11 April 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/healthcare/study-reveals-indias-response-to-coronavirus-most-stringent-5666531.htm|title=Study reveals India’s response to coronavirus most stringent|date=11 April 2020|access-date=11 April 2020}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰੂਕਿੰਗਜ਼ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ਮਿਕਾ ਰਵੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਤਬੀਲਗੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ।<ref name="The Print slowed"/> == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == ਭਾਰਤ ਲਈ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੇ]] ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੈਂਕ ਬੇਕੇਡਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ, ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਜਵਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref name="UN"/> ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਮਾਈਕ ਰਿਆਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਾਗਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਉਪਾਅ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-pandemic-who-india-lockdown-1659803-2020-03-26|title=Lockdowns alone won't eliminate coronavirus: WHO to India|date=|website=India Today}}</ref> 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ, ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਤ, ਡੇਵਿਡ ਨੈਬਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਸੀ' ਅਤੇ ਹੋਰ 3 ਜਾਂ 4 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lockdown-in-india-was-early-this-was-far-sighted-courageous-move-who-special-envoy-on-covid-19/story-wNdCkNVOqV5gCN8Du9jJ3N.html|title='Lockdown in India was early, far-sighted and courageous': WHO envoy - india news|date=2 April 2020|publisher=Hindustan Times|access-date=2020-04-06}}</ref> ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਸੀਜ਼ ਡਾਇਨਮਿਕਸ, ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਐਂਡ ਪਾਲਿਸੀ (ਸੀਡੀਡੀਈਪੀ) ਨੇ [[ਜੌਨਜ਼ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਾਨਸ ਹਾਪਕਿੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੀਤੀ ਹੈ]], ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ "ਲਾਭਕਾਰੀ" ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ "ਗੰਭੀਰ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ" ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਪਏਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/india-may-see-25-crore-covid19-cases-in-next-3-months-report/1781248|title=India may see 25 crore COVID-19 cases in next 3 months: Report|website=Outlook India|access-date=2020-04-23|archive-date=2020-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329071357/https://www.outlookindia.com/newsscroll/india-may-see-25-crore-covid19-cases-in-next-3-months-report/1781248|url-status=dead}}</ref><ref>Suresh Dharur, Venkataraghavan Srinivasan, [https://thefederal.com/analysis/the-bad-the-worse-and-the-worst-where-india-is-headed-on-coronavirus-graph/ The bad, the worse and the worst: Where India is headed on COVID graph], The Federal, 29 March 2020.</ref><ref>[https://cddep.org/covid-19/ COVID-19 Modeling with IndiaSIM], The Center for Disease Dynamics, Economics & Policy (CDDEP), 24 March 2020.</ref>{{Efn|There was some confusion regarding the involvement of the [[Johns Hopkins University]] as the University said that the use of its logo was unauthorised. However, the University's International Health twitter handle reaffirmed its association with the CDDEP and the report. The [[Princeton University]] also acknowledged the affiliation of its researchers and pointed out that the work will be submitted to peer review.<ref>IANS, [https://www.outlookindia.com/newsscroll/johns-hopkins-university-ties-itself-in-knots-over-alarmist-economist/1783952 Johns Hopkins University ties itself in knots over alarmist economist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200329163532/https://www.outlookindia.com/newsscroll/johns-hopkins-university-ties-itself-in-knots-over-alarmist-economist/1783952 |date=2020-03-29 }}, Outlook, 29 March 2020.</ref>}} [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਪ-ਐਡ ਵਿੱਚ, ਸੀਡੀਡੀਈਪੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਪਾਲਣਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਮਈ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਲਾਗਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦੇਵੇਗਾ। 70 ਤੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਏਗੀ.।ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ, ਜੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨਾ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5-6 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ।<ref>Ramanan Laxminarayan, [https://www.nytimes.com/2020/03/27/opinion/india-coronavirus-lockdown.html?smid=tw-nytopinion&smtyp=cur What India Needs to Fight the Virus], The New York Times, 27 March 2020.</ref> [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਦੋ ਖੋਜਕਰਤਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗਣਿਤਿਕ ਮਾਡਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ ਜੋ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਫਲੈਟ 49 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/49-day-lockdown-necessary-to-stop-coronavirus-resurgence-in-india-study-11585473979844.html|title=49-day lockdown necessary to stop coronavirus resurgence in India: Study|date=29 March 2020|publisher=Livemint|access-date=14 April 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] axmrgab95qs15b3chlvs3mz60zvmn4y 0 127267 847380 734178 2026-09-24T05:35:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847380 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Name=ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ|image=|caption=|alt=|Background=ਸੋਲੋ ਗਾਇਕ|Birth_name=ਮਨਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੁੱਟਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/pages/category/Artist/OfficialManinderButtar/about/|title=Maninder Buttar|website=www.facebook.com|access-date=2020-04-23}}</ref>|birth_date=|birth_place=|Years_active=2012–ਵਰਤਮਾਨ|Genre=ਪੌਪ|Occupation={{flatlist| * ਗਾਇਕ * ਗੀਤਕਾਰ }}|Instrument=ਵੋਕਲ|Label={{flatlist| * ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ * ਸਪੀਡ * ਰਿਦਮ ਬੁਆਏਜ਼ }}|website={{Instagram|maninderbuttar}}}} '''ਮਨਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੁੱਟਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ "ਯਾਰੀ", "ਸਖੀਆਂ", "ਇਕ ਤੇਰਾ", "ਪਾਣੀ ਦੀ ਗਲ" ਅਤੇ "ਲਾਰੇ" ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/singer-maninder-buttar-sakhiyaan-is-my-claim-to-fame/articleshow/69593821.cms|title=Singer Maninder Buttar: Sakhiyaan is my claim to fame - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-30}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸ ਦੇ ਗਾਣੇ ''ਸਖੀਆਂ'' ਨੇ ''ਯੂ-ਟਿਊਬ'' 'ਤੇ ਕੁੱਲ 400 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਊ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਗੀਤ ''ਯਾਰੀ'' ਨੂੰ ''ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਜ਼'' ਵਿੱਚ "ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ" ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/PTC-Punjabi-Music-Awards-2015-Nominations-list/articleshow/46904042.cms|title=PTC Punjabi Music Awards 2015: Nominations list|date=10 January 2017|access-date=18 December 2018}}</ref> 2018 ਵਿਚ, ''ਸਖੀਆਂ'' ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਗਾਣਾ ਐਪ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਾਰਟਸ ਤੇ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਗਾਣਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2018 ਤਕ ਉਥੇ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਤਕ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=https://gaana.com/playlist/gaana-dj-punjabi-top-20|title=Punjabi Top 50|access-date=18 December 2018}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਬੁੱਟਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੋਮਕਾਮ ''ਓ ਮਾਈ ਪਿਓ'' ਲਈ ਗੀਤ "ਦਿਲ ਨੂ" ਗਾਇਆ। ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰਫ਼ਤਾਰ (ਰੈਪਰ)|ਰਫਤਾਰ]]<ref>{{Cite news|url=https://chandigarhmetro.com/gall-goriye-new-punjabi-song-raftaar-ft-maninder-buttar-official-video/|title=Gall Goriye (New Punjabi Song) Raftaar Ft Maninder Butter - Official Video|date=25 July 2017|access-date=18 December 2018}}</ref> ਗੀਤ ਗਾਲ ਗੋਰੀਏ, ਅਤੇ [[ਐਮੀ ਵਿਰਕ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ|Spotify]] ਨੇ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ|ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਅਤੇ [[ਕਰਨ ਔਜਲਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬੁੱਟਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/spotify-reveals-delhis-music-trends-for-2019/1687489|title=Spotify reveals Delhi''s music trends for 2019|last=IANS|date=17 December 2019|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=10 April 2020|archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113231751/https://www.outlookindia.com/newsscroll/spotify-reveals-delhis-music-trends-for-2019/1687489|url-status=dead}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ''# ਜੁਗਨੀ'' ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਐਲਬਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟ੍ਰੈਕ "ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਲੜਾਈ" ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/tania-shot-for-maninder-buttars-music-video-from-canada/articleshow/77379214.cms|title=Tania shot for Maninder Buttar's music video from Canada - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-08-10}}</ref> 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2021 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ [[ਅਸੀਸ ਕੌਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਐਲਬਮ "ਪਾਣੀ ਦੀ ਗਾਲ" ਨਾਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਟਰੈਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਐਲਬਮ "ਜੁਗਨੀ" ਨੂੰ ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ === {| class="sortable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" ! ਨੰਬਰ ! ਸਾਲ ! ਗੀਤ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ! ਗਾਇਕ ! ਗੀਤਕਾਰ |- | 1. | 2012 | ਨਾਰਾਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਰਸ਼ਮੀਤ |- | 2. | 2014 | ਯਾਰੀ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਸ਼ੈਰੀ ਮਾਨ |- | 3. | 2014 | ਦਿਲ ਨੂੰ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਹੈਪੀ ਰਾਏਕੋਟੀ |- | 4. | 2015 | ਪਤੰਗ ਕੱਲੀ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਹੈਪੀ ਰਾਏਕੋਟੀ |- | 5. | 2019 | ਦਿਲ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ<ref>{{Citation|title=Dil Main Nahi Laona {{!}} Maninder Butter {{!}} Mix Singh {{!}} Laiye Je Yaarian|date=2019-06-04|url=https://www.youtube.com/watch?v=jhIMC5peekM|access-date=2019-07-15}}</ref> | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਬਲਿੰਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ |- | 6. | 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 | ਜਮੀਲਾ<ref>{{Citation|title=JAMILA (Official Song) Maninder Butter {{!}} MixSingh {{!}} Rashalika {{!}} Babbu {{!}} Latest Punjabi Songs 2019 {{!}}|date=2019-04-20|url=https://www.youtube.com/watch?v=wsWIYhPjMAs|access-date=2019-07-15}}</ref> | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਬੱਬੂ |- | 7. | 2018 | ਸਖੀਆਂ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਬੱਬੂ |- | 8. | 2018 | ਇੱਕ ਇੱਕ ਪਲ<ref>{{Citation|title=Maninder Butter: IK IK PAL (Full Video) Sukh Sanghera, Deepa {{!}} New Punjabi Sad Song 2018|date=2018-09-06|url=https://www.youtube.com/watch?v=nnwU3Tl3sBc|access-date=2019-07-15}}</ref> | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਦੀਪਾ ਬੰਡਾਲਾ |- | 9. | 2018 | ਹੂ ਕੇਅਰ<ref>{{Citation|title=WHO CARES: Maninder Buttar {{!}} MixSingh {{!}} New Punjabi Song 2018 {{!}} White Hill Music|date=2018-09-22|url=https://www.youtube.com/watch?v=dDj7pcgTbkA|access-date=2019-07-15}}</ref> | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ |- | 10. | 2018 | ਕਾਲੀ ਹਮਰ<ref>{{Citation|title=Latest Punjabi Song 2018 - Kaali Hummer {{!}} Maninder Buttar {{!}} Karan Aujla {{!}} Deep Jandu {{!}} Happy Raikoti|date=2018-03-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=-x22MszTTC4|access-date=2019-07-15}}</ref> | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | [[ਹੈਪੀ ਰਾਏਕੋਟੀ]] |- | 11. | 2016 | ਵਿਆਹ<ref>{{Citation|title=Viah (Full Video) {{!}} Maninder Buttar Ft. Bling Singh {{!}} Preet Hundal {{!}} Latest Punjabi Song 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=948HV9e4piw|access-date=2019-10-02}}</ref> | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਦੀਪਾ ਬੰਡਾਲਾ |- | 12. | 21 ਅਗਸਤ 2019 | ਇੱਕ ਤੇਰਾ<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/india-is-listening-to-maninder-buttars-ik-tera-5962237/|title=India is listening to Maninder Buttar’s “Ik Tera”|date=2019-09-04|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-10-06}}</ref> | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ |- | 13. | 5 ਦਸੰਬਰ 2019 | ਲਾਰੇ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਜਾਨੀ |- | 14. | 31 ਜਨਵਰੀ 2020 | ਸ਼ਾਪਿੰਗ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ |- | 15. | 29 ਮਾਰਚ 2020 | ਤੋੜ ਦਾ-ਏ-ਦਿਲ | ਐਮੀ ਵਿਰਕ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ |- | 16. | 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 | ਟੁੱਟ ਚੱਲੀ ਯਾਰੀ | ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ | ਬੱਬੂ |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] pfss3289maqimkstoteqlbt5sjp36sg 0 127286 847193 828422 2026-09-23T17:31:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847193 wikitext text/x-wiki {{Infobox pandemic|map1=Location map India Delhi EN.svg|legend1={{legend|#d40000ff|Confirmed cases reported}}|image=Jobless migrant workers at Delhi during lockdown IMG 20200414 144754.jpg|caption=Keeping social distance jobless migrant workers at Delhi at a que for free lunch during lockdown on 14 April 2020|disease=[[COVID-19]]|virus_strain=[[SARS-CoV-2]]|location=[[Delhi]], [[India]]|first_case=2 March 2020|arrival_date=|origin=[[China]] <!-- The confirmed, active, recovery and deaths cases are fetched from the Wikidata; Kindly don't delete the codes below.-->|confirmed_cases={{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P1603|qual=P585|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}}|active_cases={{formatnum: {{#expr: {{formatnum: {{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P1603|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}}-{{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P8010|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}}-{{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P1120|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}} |R}} }} }}|recovery_cases={{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P8010|qual=P585|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}}|deaths={{stringsplit | txt={{wdib|ps=1|P1120|qual=P585|sep="--"|df=dmy}} |sep="--" |idx=-1}}|suspected_cases=|website=}}'''[[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|2019-20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]]''' ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ 2 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 54 ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ 1,078 ਰਿਕਵਰੀ ਸਮੇਤ 3,314 ਹਨ।<ref>{{Citation|title=Coronavirus cases in Delhi rise to 2,156; no fresh deaths: Authorities|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/coronavirus-cases-in-delhi-rise-to-2156-no-fresh-deaths-authorities/articleshow/75277468.cms|date=21 April 2020}}</ref><ref>{{Citation|title=Here's a quick read on the COVID-19 related updates|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/coronavirus-cases-in-india-live-news-latest-updates-april15/liveblog/75150277.cms|date=16 April 2020}}</ref> 22 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ 'ਤੇ 14 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਸਵੈਇੱਛਕ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 2020|ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ]] ਦਾ ਨਿਰਵੇਖਨ ਕੀਤਾ।<ref name="CNN lockdown"> Helen Regan, Esha Mitra Swati Gupta, [https://edition.cnn.com/2020/03/23/asia/coronavirus-covid-19-update-india-intl-hnk/index.html Millions in India under coronavirus lockdown as major cities restrict daily life], CNN, 23 March 2020 </ref><ref>{{Citation|title=Deserted roads in Delhi as people observe Janata Curfew|url=https://www.indiatoday.in/world/story/deserted-roads-in-delhi-as-people-observe-janata-curfew-1658356-2020-03-22|date=22 March 2020}}</ref> ਉਸਦੇ 24 ਮਾਰਚ 2020 ਤੋਂ 21 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 2020|ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ]] ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।<ref>{{Citation|title=Modi Orders 3-Week Total Lockdown for All 1.3 Billion Indians|url=https://www.nytimes.com/2020/03/24/world/asia/india-coronavirus-lockdown.html|date=24 March 2020}}</ref> [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ 29 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।<ref>{{Citation|title=Coronavirus: Stranded migrant workers throng Delhi bus terminal in effort to get back home|url=https://www.indiatoday.in/india/story/migrant-worker-delhi-up-border-buses-coronavirus-community-spread-1660822-2020-03-29|date=29 March 2020}}</ref> ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਲਮੀ ਮਾਰਕਜ਼ ਬੰਗਲੇਵਾਲੀ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਦੇ 3000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਰਕਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਣੇ 1300 ਤਬੀਲਗੀ ਫੜੇ ਪਾਏ ਗਏ।<ref>{{Citation|title=Covid-19: 200 quarantined, contact tracing on after Delhi mosque gathering|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/police-cordon-off-part-of-nizamuddin-after-people-show-covid-19-symptoms/story-ChOXzLNx3mSl490JgyqvKK.html|date=30 March 2020}}</ref><ref>{{Citation|title=Gross act of negligence: Delhi govt assures action against Nizamuddin Markaz that put over 500 in danger of Covid-19|url=https://www.indiatoday.in/india/story/gross-act-negligence-delhi-govt-action-against-nizamuddin-markaz-gathering-covid19-coronavirus-1661507-2020-03-30|date=30 March 2020}}</ref><ref>{{Citation|title=Coronavirus: 10 deaths, 300 o linked to Tablighi Jamaat meet in Nizamuddin|url=https://m.timesofindia.com/india/coronavirus-10-deaths-300-hospitalisations-linked-to-tablighi-jamaat-meet/articleshow/74902930.cms|date=31 March 2020}}</ref> == ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜਵਾਬ == === ਬੰਦ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ === 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ]] ਨੇ ਕੋਵਿਡ -19 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਰੋਗ ਐਕਟ, 1897 ਨੂੰ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤ। ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਨੂੰ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।। ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।<ref> [https://www.business-standard.com/article/current-affairs/kejriwal-declares-coronavirus-epidemic-in-delhi-shuts-schools-and-colleges-120031201097_1.html Kejriwal declares coronavirus epidemic in Delhi, shuts schools and colleges], Business Standard, 12 March 2020. </ref><ref> [https://www.hindustantimes.com/delhi-news/coronavirus-kejriwal-shuts-cinema-halls-schools-orders-offices-to-disinfect-premises-daily/story-byo42DCkhFA4aCLUynXKbJ.html Coronavirus: Kejriwal shuts cinema halls, schools; orders offices to disinfect premises daily], Hindustan Times, 12 March 2020. </ref> 13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ]] ਮੈਚਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਖੇਡ ਮੇਲੇ। ਉੱਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਮਨੀਸ਼ ਸਿਸੋਦੀਆ]] ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ।<ref> [https://www.hindustantimes.com/india-news/coronavirus-outbreak-delhi-govt-to-ban-sports-activities-in-wake-of-covid-19-threat-says-deputy-cm-manish-sisodia/story-889ss25ZqbJoG1eUoWn7aJ.html IPL, all big events banned in Delhi amid coronavirus outbreak: Manish Sisodia], Hindustan Times, 13 March 2020. </ref> 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਅਤੇ 21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, 5 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name="Beg">Mirza Arif Beg, [https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-corona-outbreak-afflicted-by-communal-virus-blaming-tablighi-jamaat-could-be-misdirected/349784 Communal Corona? Is It Justified To Blame Tablighi Jamaat For Nizamuddin Outbreak?], Outlook, 31 March 2020. </ref><ref name="IANS blame game">IANS, [https://www.outlookindia.com/newsscroll/authorities-playing-blame-game-over-nizamuddin-markaz/1787031 Authorities playing blame game over Nizamuddin Markaz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411050119/https://www.outlookindia.com/newsscroll/authorities-playing-blame-game-over-nizamuddin-markaz/1787031 |date=2020-04-11 }}, Outlook, 1 April 2020.</ref> === ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦਾਖਲੇ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ === ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ]] ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ 23 ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ, [[ਦਿੱਲੀ]] ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="EcoTimes23March">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/coronavirus-fallout-delhi-cm-arvind-kejriwal-announces-lockdown-until-march-31/articleshow/74761137.cms|title=Coronavirus Fallout: Delhi CM Arvind Kejriwal announces lockdown until March 31|date=23 March 2020|access-date=17 April 2020|publisher=The Economic Times}}</ref> === ਤਾਲਾਬੰਦੀ === * '''22 ਮਾਰਚ''' :* ਸੀਐਮ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ-19]] ਮਹਾਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/coronavirus-in-delhi-cm-kejriwal-announces-lockdown-from-march-23-to-31/videoshow/74761871.cms|title=Coronavirus in Delhi: CM Kejriwal announces lockdown from March 23 to 31|date=22 March 2020|work=The Economic Times|access-date=18 April 2020}}</ref> * '''24 ਮਾਰਚ''' :* ਤਾਲਾਬੰੰਦੀ ਅੱਗੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਤੱਕ ਵਧਾਈ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ 24 ਮਾਰਚ 2020 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ 21 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਸ਼ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/health/narendra-modi-on-coronavirus-speech-live-updates-streaming-watch-india-pm-address-to-nation-on-covid-19-today-latest-news-lockdown-janata-curfew-8182241.html|title=Narendra Modi on Coronavirus Outbreak LIVE Updates: India under complete shutdown for 21 days starting 12 pm tonight, says PM|last=|first=|date=|work=The Firstpost|access-date=}}</ref> * '''14 ਅਪ੍ਰੈਲ''' :* ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 3 ਮਈ 2020<ref name="lockdownext"> {{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/pm-modi-announces-extension-of-lockdown-till-3-may-11586839412073.html|title=PM Modi announces extension of lockdown till 3 May|last=Bhaskar|first=Utpal|date=14 April 2020|work=The Livemint}} </ref> ਤੱਕ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/india/news/lockdown-in-telangana-extended-till-june-3/articleshow/75014509.cms|title=Telangana CM suggests lockdown extension by two weeks|last=Jain|first=Rounak|date=|website=The Business Insider|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413231144/https://www.businessinsider.in/india/news/lockdown-in-telangana-extended-till-june-3/articleshow/75014509.cms|archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|access-date=6 April 2020|url-status=dead}}</ref> * '''19 ਅਪ੍ਰੈਲ''' :* ਸੀਐਮ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਗਲੇ ਹਫਤੇ ਤੱਕ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਛੋਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।<ref name="No exemption">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/delhi-witnessing-surge-in-covid-19-cases-no-relaxation-in-lockdown-measures-cm-arvind-kejriwal/story-8g9byg552IaCbEHTuIWWoJ.html|title=Delhi witnessing surge in Covid-19 cases, no relaxation in lockdown: Kejriwal|date=19 April 2020|access-date=19 April 2020}}</ref> * '''28 ਅਪ੍ਰੈਲ''' :* ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਅਵਧੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਅੰਤਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ, ਬਸੇਰੇ ਘਰ (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਬੇਸਹਾਰਾ,,ਰਤਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗ) ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਘਰੇਲੂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਸਵੈ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ, ਪਲੰਬਰ ਆਦਿ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪੱਖੇ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਕੰਟੇਨਮੈਂਟ ਜ਼ੋਨ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/school-books-to-path-labs-delhi-govt-relaxes-lockdown-1671877-2020-04-28|title=Delhi govt relaxes lockdown for few services: Here's what all will be opened up|date=28 April 2020|work=India Today|access-date=28 April 2020}}</ref> === ਕੀਟਾਣੂ-ਮੁਕਤ ਡ੍ਰਾਇਵ === [[File:Delhi_Govt_disinfection_drive_during_COVID-19_pandemic_in_DelhiVID_20200416_132044.webm|thumb|ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਵੀਡ -19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੋਗਾਣੂ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ]] ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਗਾਣੂ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Citation|title=Covid-19: Delhi govt to sanitise city's red, orange zones from Monday, says Arvind Kejriwal|url=https://www.indiatoday.in/india/story/covid-19-delhi-govt-to-sanitise-city-s-red-orange-zones-from-monday-says-arvind-kejriwal-1666196-2020-04-12|date=12 April 2020}}</ref> === ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਾਹਤ === * '''4 ਅਪ੍ਰੈਲ''': ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹਨ ਉਹ ਸਹੀ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਰਾਸ਼ਨ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Citation|title=People without Ration Cards in Delhi can now avail free ration from Fair Price Shops: Delhi govt|url=http://newsonair.com/News?title=People-without-Ration-Cards-in-Delhi-can-now-avail-free-ration-from-Fair-Price-Shops%3A-Delhi-govt&id=384700|date=4 April 2020}}</ref> * '''5 ਅਪ੍ਰੈਲ''': ਦਿੱਲੀ ਦੇ 71 ਲੱਖ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਧਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ 60% ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਲਿਆ ਹੈ।<ref name="ration">{{Citation|title=Delhi: 60% of 71 lakh people under PDS given ration, those without cards can fill forms|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/delhi-60-of-71-lakh-people-under-pds-given-ration-those-without-cards-can-fill-forms-6347808/|date=5 April 2020}}</ref> 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 50,000 ਤੋਂ 60,000 ਲੋਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੂਪਨ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਬਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5 ਕਿੱਲੋ ਕਣਕ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਖੰਡ ਮੁਫਤ ਮਿਲੇਗੀ। ਦੂਸਰੀ ਧਿਰ ਸਮੇਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ। * '''21 ਅਪ੍ਰੈਲ''', ਕਿਉਂਕਿ 38 ਲੱਖ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਾਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ 31 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਰਾਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏਗੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਮੁਫਤ ਰਾਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/we-will-be-providing-free-ration-to-nearly-half-of-delhi-kejriwal/article31400640.ece|title=We will be providing free ration to nearly half of Delhi: Kejriwal|date=21 April 2020|work=The Hindu|access-date=21 April 020}}</ref> ==== ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ==== * 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ 24 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 4 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ਮਿਲੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/4-lakh-people-to-get-free-food-in-delhi-coronavirus-treatment-capacity-to-be-raised-to-1000-patients-per-day/story/399405.html|title=4 lakh people to get free food in Delhi, coronavirus treatment capacity to be raised to 1,000 patients per day|date=27 March 2020|work=Business Today|access-date=19 April 2020}}</ref> * 4 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਸਮੇਤ 6.5 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹਨ। ਸਰੀਰਕ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਸਵੱਛਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣਾ, ਸਰਕਾਰ ਨਾਈਟ ਸ਼ੈਲਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ਵੰਡ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/delhi-govt-provides-food-to-around-6-5-lakh-people-in-one-day-statement/articleshow/74996223.cms?from=mdr|title=Delhi govt provides food to around 6.5 lakh people in one day|date=5 April 2020|work=The Economic Times|access-date=19 April 2020}}</ref> ==== ਭੋਜਨ ਕੂਪਨ ==== 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਲਕੇ ਲਈ 2000 ਰਾਸ਼ਨ ਕੂਪਨ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਵਰਗੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/delhi-mps-mlas-to-get-2-000-food-coupons-each-for-poor-says-arvind-kejriwal-11587475770876.html|title=Delhi MPs, MLAs to get 2,000 food coupons each for poor, says Arvind Kejriwal|date=21 April 2020|work=Live Mint|access-date=21 April 2020}}</ref> ==== ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ==== ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ, ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋ, ਈ-ਰਿਕਸ਼ਾ, ਦਿਹਾਤੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ 5000 / - ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪੈਰਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣਗੇ ਵਾਹਨ ਬਦਲੋ ਅਤੇ ਵੈਧ ਬੈਜ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/covid-19-delhi-govt-to-give-5000-each-to-transport-service-providers-kejriwal/article31239144.ece|title=Covid-19: Delhi govt to give ₹5,000 each to transport service providers: Kejriwal|date=2 April 2020|access-date=19 April 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/govt-starts-disbursing-1-time-rs-5k-to-drivers.html|title=Govt starts disbursing 1-time Rs 5K to drivers|date=12 April 2020|access-date=19 April 2020|archive-date=10 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200510025347/https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/govt-starts-disbursing-1-time-rs-5k-to-drivers.html|url-status=dead}}</ref> ==== ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਅਗਲੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ==== ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਿਹਤ ਸਟਾਫ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Support of kin of healthcare staff3">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/delhi-announces-rs-1-crore-for-kin-of-healthcare-staff-who-die-dealing-with-covid-cases/articleshow/74929464.cms|title=Arvind Kejriwal announces Rs 1 crore for kin of healthcare staff who die dealing with Covid cases|date=1 April 2020|work=Economic Times|accessdate=19 April 2020}}</ref> ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ "ਯੋਧਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ" ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ।<ref name="Support of kin of healthcare staff3"/> == ਟੈਸਟਿੰਗ == 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 14,036, [[ਕੋਵਿਡ-19 ਟੈਸਟਿੰਗ|ਕੋਵਿਡ -19 ਟੈਸਟਿੰਗ]] ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਾਮਲੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 1,154 ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ 8.22% ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 201,78,879 (20 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਹੈ ਜੋ 11 ਤੋਂ 37 ਮਿਲੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਤਕ, 696 ਟੈਸਟ / ਮਿਲੀਅਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/news-analysis/story/decoding-india-s-covid-19-testing-state-by-state-1666587-2020-04-13|title=Decoding India's Covid-19 testing, state by state|date=13 April 2020|work=India Today|access-date=20 April 2020}}</ref> === ਟੈਸਟਿੰਗ ਡੇਟਾ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 200px; height: 200px;" |+ COVID-19 sample testing status as on 22 April 2020<ref name="State Health Bulletin">{{cite web |title=Delhi State Health Bulletin _COVID -19 |url=https://www.mohfw.gov.in/pdf/Districtreporting408.pdf |publisher=Govt. of India (MoHFW) |accessdate=22 April 2020 |archive-date=21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421051836/https://www.mohfw.gov.in/pdf/Districtreporting408.pdf |url-status=dead }}</ref> ! !!Total!!Positive!!Negative!!Pending |- | Govt. Labs ||19893 ||1875||15848||1881 |- | Private labs ||6734 ||281||5962||473 |- | Total|| 26627||2156||21810||2354 |} 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ == ਇਲਾਜ == * 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਆਈਸੀਐਮਆਰ ਨੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਨੂੰ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਂਵਲੈਸੈਂਟ]] ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ -19]] ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤਾ।<ref name="Plasma Therapy2">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/healthcare/delhi-to-use-plasma-technique-for-covid-treatment-on-trial-basis/articleshow/75161985.cms?from=mdr|title=Delhi to use plasma technique for covid treatment on trial basis|date=15 April 2020|work=Economic Times|accessdate=20 April 2020}}</ref> * 15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉਪ ਰਾਜਪਾਲ ਅਨਿਲ ਬੈਜਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਕੋਵਿਡ -19 ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ।<ref name="Plasma Therapy">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/healthcare/delhi-to-use-plasma-technique-for-covid-treatment-on-trial-basis/articleshow/75161985.cms?from=mdr|title=Delhi to use plasma technique for covid treatment on trial basis|date=15 April 2020|work=Economic Times|access-date=20 April 2020}}</ref> * 20 ਅਪ੍ਰੈਲ, 49 ਸਾਲਾ, ਕੋਵਿਡ -19 ਦਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਿਮਾਰ ਮਰੀਜ਼, ਜੋ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਸਹਾਇਤਾ 'ਤੇ ਸੀ, ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਥੈਰੇਪੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/plasma-therapy-for-covid-19-works-in-delhi-49-year-old-recovers-2215191|title=Plasma Therapy For COVID-19 Works In Delhi, 49-year-old Recovers|date=20 April 2020|work=NDTV|access-date=20 April 2020}}</ref> * 24 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਸੀ.ਐੱਮ. ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਫੀਡਬੈਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਲ ਐਨ ਜੇ ਪੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 4 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਥੈਰੇਪੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/coronavirus-why-delhi-pins-its-hopes-on-plasma-therapy-1670848-2020-04-25|title=Coronavirus: Why Delhi pins its hopes on plasma therapy|date=25 April 2020|work=India Today|access-date=26 April 2020}}</ref> === ਕੋਵਿਡ -19 ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ === 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ * ਬਾਕੀ ਮੌਤ ਹੋਰ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ === ਕੋਵਿਡ -19 ਕੇਅਰ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ === {{updated|22 April 2020}} 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 500px; height: 200px;" |} == ਅਸਰ == 6 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ 31 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/education/coronavirus-threat-delhi-govt-orders-closure-of-all-primary-schools-till-march-31/story-ExewEmJeLCZ6egWDW6Ss2N.html|title=Coronavirus threat: Delhi govt orders closure of all primary schools till March 31|work=Hindustan Times|access-date=5 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306042604/https://www.hindustantimes.com/education/coronavirus-threat-delhi-govt-orders-closure-of-all-primary-schools-till-march-31/story-ExewEmJeLCZ6egWDW6Ss2N.html|archive-date=6 March 2020}}</ref> [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ -19]] ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦਿਨ, ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟਿਸ ਤਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indulgexpress.com/fashion/2020/mar/06/fdci-postpones-lotus-makeup-india-fashion-week-amidst-covid-19-fears-22914.html|title=FDCI postpones Lotus Makeup India Fashion Week amidst COVID-19 fears|work=Indulge Express|access-date=7 March 2020}}</ref> 2020 ਆਈਐਸਐਸਐਫ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/virus-hits-indian-sports/articleshow/74519560.cms|title=Virus hits Indian sports|last=|first=|date=6 March 2020|work=Economic Times|access-date=7 March 2020|agency=PTI}}</ref> 14 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] (ਬੀਡਬਲਯੂਐਫ) ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/sports-news-coronavirus-india-open-badminton-tournament-cancelled/348760|title=Coronavirus: India Open Badminton Tournament Cancelled|last=|first=|date=14 March 2020|website=Outlook|archive-url=|archive-date=|access-date=14 March 2020}}</ref> === ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰੇ === 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸਾਰੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਟੇਕ ਟੇਅ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ 20 ਜਾਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{cite web|url=https://theprint.in/india/kejriwal-govt-orders-delhi-restaurants-to-shut-shop-with-immediate-effect-until-31-march/384034/|title=Kejriwal govt orders Delhi restaurants to shut shop with immediate effect until 31 March|author=|date=19 March 2020|website=theprint}}</ref> ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਉਦਯੋਗ, ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰੇ, ਦਫਤਰ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ।<ref name="EcoTimes23March"/> == ਹੌਟਸਪੌਟ == [[ਤਸਵੀਰ:Minister_visiting_the_Coronavirus_Quarantine_Centre_2.jpg|thumb|ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਰਾਏ 13 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਈ ਟੀ ਬੀ ਪੀ ਚਾਵਲਾ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਅਵਧੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।]] * 26 ਮਾਰਚ, ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਬਾਗ ਦੇ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਟ ਹਾਟ ਸਪਾਟ ਏਰੀਆ ਐਲਾਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Containment zones2">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/coronavirus-outbreak-list-of-containment-zones-in-delhi/articleshow/75433978.cms|title=Delhi has 100 containment zones:|date=28 April 2020|work=Times Of India|accessdate=28 April 2020}}</ref> ਅੱਠ ਨਵੇਂ ਹੌਟਸਪੌਟ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਹੁਣ ਕੁੱਲ ਹੌਟਸਪੌਟ ਨੰਬਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 55 ਹਨ।<ref>{{citation|title=Coronavirus lockdown: 8 more hotspots in Delhi, 55 areas sealed in Delhi|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-lockdown-8-more-hotspots-in-delhi-55-areas-sealed-in-delhi-check-full-list-here-1667005-2020-04-14|work=[[India Today]]|date=14 April 2020}}</ref> 15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੋ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੱਲ ਹੌਟਸਪੌਟ ਨੰਬਰ 57 ਹਨ।<ref name="15AprilIndiaToday2">{{citation|title=Coronavirus: Delhi adds 2 areas in containment zone list, city tally rises to 1,578|url=https://www.indiatoday.in/india/story/complete-list-of-57-coronavirus-containment-zones-in-delhi-1667371-2020-04-15|work=[[India Today]]|date=15 April 2020}}</ref> 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਹੁਣ ਕੁੱਲ 77 ਕੰਟੇਨਮੈਂਟ ਜ਼ੋਨ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ 11 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਟਸਪੌਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref name="No exemption2">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/delhi-witnessing-surge-in-covid-19-cases-no-relaxation-in-lockdown-measures-cm-arvind-kejriwal/story-8g9byg552IaCbEHTuIWWoJ.html|title=Delhi witnessing surge in Covid-19 cases, no relaxation in lockdown: Kejriwal|date=19 April 2020|accessdate=19 April 2020}}</ref> 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਕੰਟੇਨਮੈਂਟ ਜ਼ੋਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 87 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।<ref name="21AprilTimesOfIndia2">{{citation|title=Covid-19: Number of containment zones rises to 87 in Delhi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/covid-19-number-of-containment-zones-rises-to-87-in-delhi/articleshow/75279020.cms|work=[[Times of India]]|date=21 April 2020}}</ref> 28 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੋ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੱਲ ਕੰਟੇਨਮੈਂਟ ਜ਼ੋਨ 100 ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।<ref name="Containment zones2"/> === ਸ਼ੀਲਡ ਯੋਜਨਾ === ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੰਟੇਨਮੈਂਟ ਜ਼ੋਨਾਂ ਜਾਂ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੀਲਡ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਛੇ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/coronavirus-delhi-govt-announces-operation-shield-to-take-on-covid-19/story/400648.html|title=Coronavirus: Delhi govt announces Operation SHIELD to take on COVID-19|date=10 April 2020|work=The Business Today|access-date=19 April 2020}}</ref> ਜਿੱਥੇ * '''ਐਸ''' ਨੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, * '''ਐਚ''' ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, * '''ਮੈਂ''' ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਟਰੇਸਿੰਗ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ '''ਹਾਂ''', * '''ਈ''' ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, * '''ਐਲ''' ਸਥਾਨਕ ਸੈਨੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਤੇ * '''ਡੀ''' ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਘਰ-ਘਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. == ਕੇਸ == === ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੇਸ === [[ਤਸਵੀਰ:Effect_of_Janata_curfew_road_near_New_Delhi_railway_station_IMG_20200322_163711_05.jpg|alt=A flexible bitumen road in Delhi|thumb| ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਜਾੜ ਸੜਕ: [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸੜਕ ਬਾਬੂਰਾਮ ਸੋਕਾਨਕੀ ਮਾਰਗ ]] {{updated|21 April 2020}} 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 2020]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹਿਰ ਬੱਧੀ 2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] 3nhfjclmy2rap3fq54uyl1muom6h5kp 0 127651 847381 618728 2026-09-24T05:55:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847381 wikitext text/x-wiki '''ਮਰੀਅਮ ਖ਼ਾਤੂਨ ਮੋਲਕਾਰਾ''' ({{lang-fa|مریم خاتون ملک‌آرا}}; 1950 - 25 ਮਾਰਚ 2012) [[ਈਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸੈਕਸੁਅਲ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਸੀ। ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਲੜਕਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚੇ ਤਹਿਤ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਫ਼ਤਵਾ|ਫ਼ਤਵੇ]] ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="TransiranfatwaMolkara">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/the-ayatollah-and-the-transsexual-534482.html|title=The Ayatollah and the transsexual|last=McDowall|first=Angus|date=25 November 2004|work=[[The Independent]]|access-date=25 April 2011|last2=Stephen Khan|location=Tehran|quote=That Maryam Khatoon Molkara can live a normal life is due to a compassionate decision by one man: the leader of the Islamic revolution himself.|archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105111622/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/the-ayatollah-and-the-transsexual-534482.html|url-status=dead}}</ref><ref name="IranSalon"/><ref name="NYT">{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0DE0D91F3DF931A3575BC0A9629C8B63|title=As Repression Lifts, More Iranians Change Their Sex|last=Fathi|first=Nazila|date=August 2, 2004|work=The New York Times}}</ref><ref name="guard">{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2005/jul/27/gayrights.iran|title=A Fatwa for Freedom|last=Tait|first=Robert|date=July 27, 2005|work=The Guardian|access-date=2010-05-12|location=London}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.outrightinternational.org/sites/default/files/OutRightTransReport.pdf|title=Human Rights Report: Being Transgender in Iran|website=Outright. Action International|access-date=2018-08-06|archive-date=2018-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116135144/https://www.outrightinternational.org/sites/default/files/OutRightTransReport.pdf|dead-url=yes}}</ref> 1975 ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਚ ਮੋਲਕਾਰਾ ਨੇ ਅਯਾਤੁਲਹਾ [[ਰੂਹੁੱਲਾ ਖ਼ੁਮੈਨੀ]] ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਲਾਹ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਗਲਤ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਸੋਂਪੀ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਪੁਛਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ [[ਇਰਾਨ]] ਲਈ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਪੈਰਿਸ|ਪੈਰਿਸ ਦੀ]] ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੋਮੇਈਨੀ ਅਧਾਰਤ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸਲਾਮਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਰਦ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ [[ਹਾਸ਼ਮੀ ਰਫਸੰਜਾਨੀ|ਅਕਬਰ ਹਾਸ਼ਮੀ ਰਫਸਜਾਨੀ]] ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IranSalon"/> ਮੋਲਕਾਰਾ ਨੇ ਸੈਕਸ ਪੁਨਰ ਨਿਰਧਾਰਣ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸਨੇ ਉੱਤਰੀ [[ਤਹਿਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੋਮੇਈਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ: ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦਾ ਸੂਟ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਕੁਰਾਨ]] ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖੋਮੇਈਨੀ ਦੇ ਭਰਾ ਹਸਨ ਪਾਸੰਦੀਦੇ ਨੇ ਵਿੱਚ ਦਖਲੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਮੇਈਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੈਕਸ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ ਕਰਾ ਸਕੇ। ਖੋਮੇਈਨੀ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਫ਼ਤਵਾ|ਫਤਵਾ]] ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮੋਲਕਾਰਾ ਨੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟ੍ਰਾਂਸੈਕਸੁਅਲਜ਼ ਨੂੰ ਸਰਜਰੀ ਕਰਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੈਕਸ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਈਰਾਨੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ।<ref name="IranSalon">{{Cite news|url=http://dir.salon.com/story/news/feature/2005/07/28/iran_transsexuals|title=A fatwa for transsexuals|last=Tait|first=Robert|work=Salon.com|access-date=25 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607014405/http://dir.salon.com/story/news/feature/2005/07/28/iran_transsexuals|archive-date=7 June 2011|quote=One woman's courage in appealing to the late Ayatollah Khomeini has made Tehran the unlikely sex change capital of the world.}}</ref><ref name="NYT"/> 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ''ਈਰਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ'' ''ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਡਿਸਆਰਡਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ''(ISIGID, انجمن {{lang-fa|حمایت از بیماران مبتلا به اختلالات هویت جنسی ایران}}), ਜੋ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਸਮੂਹ ਹੈ।<ref name=":0"/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਬੀਜੀਟੀ ਮੁਸਲਿਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] oaheuxg3l6gvo751tchmrob38awre3p 0 127869 847456 834297 2026-09-24T10:43:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847456 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = | imagesize = | alt = | caption = ਯੋਗੇਸ਼ ਦੱਤਾਤ੍ਰਯ ਗੋਸਾਵੀ | birthname = ਯੋਗੇਸ਼ ਦੱਤਾਤ੍ਰਯ ਗੋਸਾਵੀ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1981|03|28}} | birth_place = [[ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | years_active = 2001 - ਵਰਤਮਾਨ | occupation = [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]],[[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਕ, [[ਗੀਤਕਾਰ]] | spouse = ਸ਼ਰਧਾ ਯੋਗੇਸ਼ ਗੋਸਾਵੀ | domesticpartner = | website = www.ydgfilms.in }} '''ਯੋਗੇਸ਼ ਦੱਤਾਤਰਾਯ ਗੋਸਾਵੀ''' (ਜਨਮ 28 ਮਾਰਚ 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ।<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/upcoming-marathi-movie-sorry-being-shot-across-india/articleshow/63684084.cms| title='Upcoming Marathi movie ‘Sorry’ being shot across India | publisher=Times of India | date=9 April 2018|accessdate=22 May 2020}}</ref> ਉਹ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਕਈ ਐਡ-ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref>{{cite web|url=https://www.assamtimes.org/node/3131|title='A Director in the MAKING with DIFFERENCE|publisher=Assam Times| date=5 August 2009 |accessdate=22 May 2020}}</ref>ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ '''ਪ੍ਰਤਿਦਾਸ਼ਾ - ਜਵਾਬ''' 2010 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। <ref>{{cite web|url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/curtains-for-prabhat-talkies/articleshow/45643908.cms|title='Curtains for Prabhat Talkies|publisher=Pune Mirror|date=26 December 2014|accessdate=22 May 2020|archive-date=11 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611022045/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/curtains-for-prabhat-talkies/articleshow/45643908.cms|dead-url=yes|archivedate=11 ਜੂਨ 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200611022045/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/curtains-for-prabhat-talkies/articleshow/45643908.cms|url-status=deviated}}</ref> ਜੋ [[ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ]] ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਅਜਿਹੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.aarogya.com/news-and-updates/year-2010/film-on-homeopathy.html|title='Film on Homeopathy|publisher=Aarogya (Indian Express)|date=24 February 2010|accessdate=22 May 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://hpathy.com/homeopathy-papers/pratisaad-%E2%80%93-the-first-movie-on-homeopathy|title=‘PRATISAAD the first movie on Homeopathy|publisher=Hpathy|date=6 August 2010|accessdate=22 May 2020|archive-date=6 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806065806/https://hpathy.com/homeopathy-papers/pratisaad-%e2%80%93-the-first-movie-on-homeopathy/|url-status=dead}}</ref><ref name=“Health Corner”>{{cite web | title=Health Corner | url=http://www.indianexpress.com/news/health-corner/583840/ | publisher=The Indian Express | accessdate=22 May 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232258/http://www.indianexpress.com/news/health-corner/583840/ | archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011 | url-status= | dead-url=unfit }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਗੋਸਾਵੀ ਡੈਬਿ. ਕੀਤਾ<ref>{{cite web|url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/curtains-for-prabhat-talkies/articleshow/45643908.cms|title='Curtains for Prabhat Talkies|publisher=Pune Mirror|date=26 December 2014|accessdate=22 May 2020|archive-date=11 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611022045/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/curtains-for-prabhat-talkies/articleshow/45643908.cms|dead-url=yes|archivedate=11 ਜੂਨ 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200611022045/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/curtains-for-prabhat-talkies/articleshow/45643908.cms|url-status=deviated}}</ref>ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ‘‘ ਪ੍ਰਤਿਸਾਦ - ਜਵਾਬ ’’ ਵਿੱਚ।<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1662540/|title=Pratisaad: The Response (2010)|work=IMDb}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ‘‘ ਗੱਦਾਬਾਦ ਗੋਂਧਲ ’’ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਸ਼ ਜੁਵੇਕਰ, ਸਮਿਤਾ ਗੋਂਡਕਰ, ਆਨੰਦ ਅਭਿਯੰਕਰ ਹਨ। <ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/gadbad-gondhal/movieshow/61984082.cms| title=Gadbad Gondhal | publisher=Times Of India | date=10 July 2019 | accessdate=22 May 2020}}</ref> <ref>{{cite web | url=https://www.indianfilmhistory.com/movie-details/gadbad-gondhal | title=Gadbad Gondhal Marathi Movie | publisher=Indian Film History | date=20 October 2017 | accessdate=22 May 2020 | archive-date=11 ਜੂਨ 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200611020651/https://www.indianfilmhistory.com/movie-details/gadbad-gondhal | url-status=dead}}</ref>.ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ‘‘ ਸੋਗ ’’ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, <ref>{{cite web | url=https://marathimovieworld.com/news/marathi-film-sorry-shot-at-45-locations-in-7-states.php | title=Marathi film ‘Sorry’ shot at 45 locations in 7 states | publisher=Marathi Movie World | date=8 April 2018 | accessdate=22 May 2020 | archive-date=11 ਜੂਨ 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200611020544/https://marathimovieworld.com/news/marathi-film-sorry-shot-at-45-locations-in-7-states.php | url-status=dead }}</ref>ਜੋ ਕਿ ਖੁਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.<ref>{{cite web | url= https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/sorry-revolves-around-todays-youth-says-director-yogesh-gosavi/articleshow/64698264.cms | title=Sorry revolves around today’s youth says director Yogesh Gosavi| publisher=Times Of India | date=22 June 2018 | accessdate=22 May 2020}}</ref><ref>{{cite web | url=https://marathimovieworld.com/news/marathi-film-sorry-shot-at-45-locations-in-7-states.php | title=Marathi film ‘Sorry’ shot at 45 locations in 7 states | publisher=Marathi Movie World | date=8 April 2018 | accessdate=22 May 2020 | archive-date=11 ਜੂਨ 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200611020544/https://marathimovieworld.com/news/marathi-film-sorry-shot-at-45-locations-in-7-states.php | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lokmat.com/marathi-cinema/sorry-has-been-shot-45-locations-across-country/|title='देशभरातील 45 लोकेशन्सवर शूट झालाय ‘सॉरी’|publisher=Lokmat| date=5 April 2018 |accessdate=22 May 2020}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ !! ਸਿਰਲੇਖ |- | 2010 || ''ਪ੍ਰਤਿਸਾਦ - ਜਵਾਬ'' |- | 2020 || ''ਗਾਬਾਦ ਗੋਂਧਲ'' |- | 2020 || ''ਮਾਫ ਕਰਨਾ'' |- |} == ਅਵਾਰਡ == ਗੋਸਾਵੀ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ '[ਈ.ਟੀ. ਜਨਰਲ ਨੈਕਸਟ ਆਈਕਨ' 'ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ [[ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਜਨਰਲ-ਨੈਕਸਟ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਬਲਕਿ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। <ref>{{cite web | url=https://epaper.timesgroup.com/olive/ODN/TimesOfIndia/shared/ShowArticle.aspx?doc=TOIPU%2F2020%2F02%2F26&entity=Ar02802&sk=2E5C99CC&mode=text | title=Give it up for these gen-next leaders! | publisher=Times Of India | date=26 February 2020 | accessdate=22 May 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{IMDB|nm2192740}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਇਟਰ]] 6qe3b4kxerklrws6oyx347k9li4hecv 0 128049 847199 534746 2026-09-23T17:53:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847199 wikitext text/x-wiki '''''ਦੈਨਿਕ ਕੌਮੀ ਬੰਧਨ''''' ({{Lang-bn|দৈনিক কওমি বন্ধন}} ਭਾਵ ਅਰਥ- "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ") [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਮੁੱਖ ਬੰਗਾਲੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।<ref name="paklinks">{{Cite web|url=http://www.paklinks.com/gs/pakistan-affairs/20617-tens-of-thousands-of-bengali-migrants-face-bleak-future-in-pakistan.html|title=Tens of thousands of Bengali migrants face bleak future in Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410011122/http://www.paklinks.com/gs/pakistan-affairs/20617-tens-of-thousands-of-bengali-migrants-face-bleak-future-in-pakistan.html|archive-date=2015-04-10|access-date=2012-04-19}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?200305 |title=Homeless In Karachi |access-date=2020-05-31 |archive-date=2014-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326181345/http://www.outlookindia.com/article.aspx?200305 |url-status=dead}}</ref> ਇਹ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਵਿੱਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਕਰਕੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.<ref>[http://jang.com.pk/thenews/feb2012-weekly/nos-26-02-2012/kol.htm Keeping languages alive]</ref> ਇਹ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਇਲਾਕੇ ਚਟਗਾਓਂ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬੰਗਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ]] g8sdg01w12gpkwmbmaijbhbjr0p4slk 0 128583 847168 733551 2026-09-23T16:20:22Z Mulkh Singh 9921 /* ਕਿਤਾਬਾਂ */ 847168 wikitext text/x-wiki '''ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ''' ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਸਦਾ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਅਮੀਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਅਜਨਾਲੇ ਨੇੜੇ ਚਮਿਆਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੰਤਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਗਰ [[ਨਾਰੋਵਾਲ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ।<ref>https://www.youtube.com/watch?v=j2bliKIW50Q</ref> <ref>https://www.rozanaspokesman.in/opinion/special-article/040720/amin-malik-news.html</ref> ==ਕਿਤਾਬਾਂ== *''ਸਾਂਝੀ ਕੁੱਖ'' (ਨਾਵਲ) *''ਅੱਥਰੀ'' (ਨਾਵਲ) *''ਗੁੰਗੀ ਤ੍ਰੇਹ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *ਬੋਲਦੇ ਅੱਥਰੂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *''ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ'' *''ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ'' *ਮੈਂ ਹੰਝੂ ਕਿਹੜੀ ਅੱਖ ਦਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] 363p6i9usgtsdh1h25j7ywb9d6gatc9 847169 847168 2026-09-23T16:24:33Z Mulkh Singh 9921 847169 wikitext text/x-wiki '''ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ''' ( ਜਨਮ 15 ਅਪਰੈਲ 1942- ਮੌਤ 25 ਜੂਨ 2020<ref>{{Cite journal|last=ਸੰਧੂ|first=ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ|year=2007|title=ਸਾਡਾ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ|journal=ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ|volume=107|pages=400}}</ref>) ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਸਦਾ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਅਮੀਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਅਜਨਾਲੇ ਨੇੜੇ ਚਮਿਆਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੰਤਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਗਰ [[ਨਾਰੋਵਾਲ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ।<ref>https://www.youtube.com/watch?v=j2bliKIW50Q</ref> <ref>https://www.rozanaspokesman.in/opinion/special-article/040720/amin-malik-news.html</ref> ==ਕਿਤਾਬਾਂ== *''ਸਾਂਝੀ ਕੁੱਖ'' (ਨਾਵਲ) *''ਅੱਥਰੀ'' (ਨਾਵਲ) *''ਗੁੰਗੀ ਤ੍ਰੇਹ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *ਬੋਲਦੇ ਅੱਥਰੂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *''ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ'' *''ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ'' *ਮੈਂ ਹੰਝੂ ਕਿਹੜੀ ਅੱਖ ਦਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] ttgo256xn6xw9kwsfqamgtrmhpei51e 0 129039 847498 753646 2026-09-24T11:54:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847498 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਰਾਬੀਆ ਕਦੀਰ | native_name = {{nobold|{{lang|ug-Arab|رابىيە قادىر}}}}<br/>{{nobold|{{lang|zh-hans|热比娅·卡德尔}}}} | image = Rebiya Kadeer (2).jpg | office = [[ਵਿਸ਼ਵ ਉਈਗੋਰ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ | term_start = 27 ਨਵੰਬਰ 2006 | term_end = 12 ਨਵੰਬਰ 2017 | predecessor = | successor = | title1 =[[ਉਈਗੋਰ ਅਮੇਰਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ | term_start1 = 2006 | term_end1 = 2011 | office2 = 8 ਵੀਂ 'ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਾਨਫਰੰਸ' ਦੀ ਮੈਂਬਰ<ref>{{cite web|url=http://news.163.com/09/0226/04/5327JDFM000136KA.html|title=中国人民政治协商会议第八届全国委员会|publisher=网易|access-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142735/http://news.163.com/09/0226/04/5327JDFM000136KA.html|archive-date=2015-04-02|url-status=dead|language=zh-cn}}</ref> | term_start2 = ਮਾਰਚ 1993 | term_end2 = ਮਾਰਚ 1998 | birth_date = {{Birth date and age|1946|11|15|df=y}} | birth_place = [[ਅਲਟਾਏ, ਸ਼ਹਿਰ]], ਚੀਨ | death_date = | death_place = | other_names = | known_for = [[ਵਿਸ਼ਵ ਉਈਗੋਰ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ<br />(2006.11 – 2017.11)<br />[[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਮਜ਼ਦ (5 ਵਾਰ))<ref>{{cite web |url=https://thediplomat.com/2013/11/rebiya-kadeer/ |title=The Diplomat's Joseph Hammond spoke with Uyghur activist Rebiya Kadeer |work=The Diplomat|accessdate=25 October 2013}}</ref> | occupation = ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ | spouse = ਅਬਦੂਰਹੀਮ ਤੋਹਟੀ (m. 1962, div. 1977),<ref name="xj.xinhuanet.com">{{cite web |url=http://www.xj.xinhuanet.com/2009-07/27/content_17212791.htm |title=Archived copy |accessdate=2015-10-19 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304092226/http://www.xj.xinhuanet.com/2009-07/27/content_17212791.htm |archivedate=4 March 2016}}</ref> Sidik Haji Rozi (m. 1981) | children = 6 (with Abdurehim Tohti), 5 (with Sidik Rozi) | website = [http://www.uyghurcongress.org/en/ World Uyghur Congress website] <!-- Comment: This reference-box uses the term "nationality" in the way it is used throughout most of the anglophone world, where it is synonymous with "citizenship." -->| nationality = United States | residence = [[ਵਿਰਜੀਨੀਆ]],<ref name="csm" /> United States | party = {{Flagicon image | Flag of the Chinese Communist Party.svg |size = 23px }} [[Communist Party of China]] (expelled 1999)<ref>{{cite web |url=https://uhrp.org/news/rebiya-kadeer-han-chinese-are-also-victims-ccps-brutal-rule |title=Rebiya Kadeer: 'Han Chinese are also victims of CCP's brutal rule' |work=UHRP |accessdate=22 August 2019 |archive-date=8 ਜਨਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108200051/https://uhrp.org/news/rebiya-kadeer-han-chinese-are-also-victims-ccps-brutal-rule |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/news/the-grandmother-of-all-protesters-1.697979 |title=The grandmother of all protesters |work=The Irish Times|accessdate=22 August 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/china-uighur/ |title=Holding the fate of families in its hands, China controls refugees abroad |work=Reuters|accessdate=22 August 2019}}</ref> }} '''ਰਾਬੀਆ ਕਦੀਰ''' (ਉਈਗੋਰ: Рабийә Қадир; ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1946) ਇਕ ਨਸਲੀ ਉਈਗੋਰ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੇ ਅਲਟਾਏ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਜਨਮੀ, ਕਦੀਰ ਆਪਣੀ ਅਚੱਲ ਸੰਪਤੀ ਅਤੇ ਇਕ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਦੁਆਰਾ 1980 ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਕਰੋੜਪਤੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਚੀਨੀ ਰਾਜ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕੀਸਤਾਨ ਪੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਗੁਪਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਵਾਲਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਭੇਜਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤਹਿਤ 1999 ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀਰ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਰਹੀ। 2005 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ ਰਹਿਮ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਚਲੀ ਗਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਦੀਰ ਨੇ ਉਈਗੋਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਰਲਡ ਉਈਗੋਰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲ ਲਏ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਰਾਬੀਆ ਕਦੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਦੇ ਅਲਟਾਏ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਅਕਸੂ ਦੀ ਵੈਨਸੂ ਕਾਉਂਟੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1962 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਅਬਦੁਰੇਹੀਮ ਤੋਹਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। === ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ === ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ''ਡ੍ਰੈਗਨ ਫਾਈਟਰ: ਚੀਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਐਪਿਕ ਸੰਘਰਸ਼'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦਾ ਪਰਵਾਰ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜੋ ਤਿਆਸ਼ਨ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਰ ਗੁਲਜਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਰਕੇਟ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ [[ਖ਼ੋਤਾਨ]] ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਸੀ।<ref>[https://books.google.com/books?id=eUfsjYQU-lwC&pg=PA7#v=onepage&q&f=false Kadeer 2009], pp. 6–7.</ref> ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਬੀਆ ਕਦੀਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1944-1946 ਵਿੱਚ ਇਲੀ ਬਗਾਵਤ (ਤਿੰਨ ਸੂਬਾਈ ਬਗ਼ਾਵਤ) ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕੀਸਤਾਨ ਗਣਤੰਤਰ ਅਧੀਨ ਸੋਵੀਅਤ ਪੱਖੀ ਉਈਗੋਰ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ]] ਅਧੀਨ ਗਣਤੰਤਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। <ref>[https://books.google.com/books?id=eUfsjYQU-lwC&pg=PA9&dq=my+father+reached+gun+Three+Province+Rebellion+July+1944+receiving+weapons+counsel+Soviet+Union&hl=en&sa=X&ei=oa8cU7vnCc-s0AGpkIDAAQ&ved=0CDAQ6AEwAA#v=onepage&q=my%20father%20reached%20gun%20Three%20Province%20Rebellion%20July%201944%20receiving%20weapons%20counsel%20Soviet%20Union&f=false Kadeer 2009], p. 9.</ref> ਕਾਦੀਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਰੂਸੀ ਜਲਾਵਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸੰਬੰਧ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਦੀਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਈਗੋਰ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰੂਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਉਈਗੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ "ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ" ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰੂਸੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ "ਸਤਿਕਾਰ" ਕਰਦੇ ਸਨ। <ref>[https://books.google.com/books?id=eUfsjYQU-lwC&pg=PA13&dq=Some+of+our+countrymen+even+believed+more+advanced+culture+Russian+school+October+Revolution&hl=en&sa=X&ei=r7AcU_WQBOni0wHPoYDADg&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q=Some%20of%20our%20countrymen%20even%20believed%20more%20advanced%20culture%20Russian%20school%20October%20Revolution&f=false Kadeer 2009], p. 13.</ref> === ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ === ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਬੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1964 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ 6 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨੀ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦੇਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਗੁਪਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਸੀ।” <ref>{{Cite web|url=http://www.rfa.org/english/background/kadeer_text-20050404.html|title=I Want to Make my Fights International: Rebiya Kadeer|last=Basu|first=Arin|website=Interview|publisher=Radio Free Asia|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515220025/http://www.rfa.org/english/background/kadeer_text-20050404.html/|archive-date=15 May 2011|access-date=13 December 2011}}</ref> === ਉੱਦਮ === ਉਸ ਦੇ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਦੀਰ ਨੇ 1976 ਵਿਚ ਇਕ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਿੱਦਿਕ ਹਾਜੀ ਰੌਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪਤਨੀ ਮਹਿਬੂਸਾ, ਜੋ ਰਬੀਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸਹਿਕਰਮੀ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਕਰਨ ਤਲਾਕ ਦੇ ਸੀ। ਉਹ 5 ਬੱਚਿਆ ਸਮੇਤ ਉਹ [[ਉਰੂਮਕੀ]] ਚਲੇ ਗਏ। <ref name="feer200907">{{Cite journal|last=Chu Miniter|first=Paulette|date=March 2007|title=Taking a Stand for China's Uighurs|url=http://www.feer.com/free-interviews/2009/july54/Taking-a-Stand-for-Chinas-Uighurs|journal=[[Far Eastern Economic Review]]|issue=54}}</ref> ਉਰੂਮਕੀ ਵਿਚ, ਕਦੀਰ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਰਕੀਟ ਲੀਜ਼ ਤੇ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਿ ਉਈਗੋਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ। 1985 ਵਿਚ, ਕਦੀਰ ਨੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ 14,000 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://qingzhenblogs.wordpress.com/2009/12/02/the-enticing-life-of-rebiya-kadeer/|title=The enticing life of Rebiya Kadeer|last=qingzhenblogs|date=3 December 2009|website=Blog article|publisher=qingzhenblogs|access-date=14 December 2011}}</ref> [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਦੀਰ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਜਾਇਦਾਦ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇ ਸਨ &nbsp; ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਆਨ. <ref name="profile050317"/> ਉਹ ਚੀਨ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਕਰੋੜਪਤੀ" ਉਪਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. ਜਿਹੜੀ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀ ਉਹ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਚੀਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ|ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ. <ref>{{Cite web|url=http://kultura.lublin.eu/wydarzenia,0,11535,Films_Leaving_Fear_Behind_and_Chinas_Public_Enemy_No_1_-_Rebiya_Kaadeer.html?locale=en_GB|title=Films "Leaving Fear Behind" and "China's Public Enemy No. 1 – Rebiya Kaadeer"|website=Online Article about a Movie|publisher=City of Tublin|access-date=14 December 2011}}</ref> ਕਦੀਰ ਨੇ ਅਕੀਡਾ ਇੰਡਸਟਰੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਕੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਿਨਜਿਆਂਗ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਕੀਡਾ ਟ੍ਰੇਡ ਸੈਂਟਰ, ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਕਦੀਰ ਟ੍ਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਤੁਆਂਜੀ ਜਾਂ ਏਕਤਾ, ਅਰੁਮੀਕੀ ਵਿਚ ਰੰਗਮੰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name="reut20090908">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSSP473138|title=China to demolish Kadeer buildings in restive Urumqi|last=Chan|first=Royston|date=8 September 2009|access-date=2015-12-24|publisher=[[Reuters]]}}</ref> ਕਦੀਰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਗਰਮ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, 1000 ਮਾਵਾਂ ਅੰਦੋਲਨ, ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉਹ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਉਈਗੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਉਇਗੂਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="profile050317"/> === ਚੀਨੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਵਜੋਂ === ਕਦੀਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਚੀਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਲਈ, <ref name="profile050317">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4357607.stm|title=Profile: Rebiya Kadeer|date=17 March 2005|access-date=4 January 2010|publisher=BBC News}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1995 ਵਿਚ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਚੌਥੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੀ। <ref>[http://www.rfa.org/english/uyghur/uyghur_kadeer-20050317.html China Frees Rebiya Kadeer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161231194833/http://www.rfa.org/english/uyghur/uyghur_kadeer-20050317.html |date=2016-12-31 }}. [[Radio Free Asia]]. 17 March 2005.</ref> ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ [[ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|ਕਮਿ ਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ]] ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਕੱਢ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਦੀਰ ਜ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਆਟੋਨੋਮਸ ਰੀਜ਼ਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਂਡ ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਵੁਮੈਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰਨਿਊਰਜ ਦੀ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। === ਕੈਦ === 1996 ਵਿਚ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਈਗੋਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਕੁਨ ਸਿਦਿਕ ਰੋਜ਼ੀ ਚੀਨ ਛੱਡ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਯੂਐਸ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਰੇਡੀਓ ਫ੍ਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਵਾਇਸ ਆਫ ਅਮੈਰਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸੀ। <ref name="Dillon">{{Cite book|title=Xinjiang: China's Muslim Far Northwest|last=Dillon|first=Michael|publisher=Psychology Press|year=2003|pages=82–83}}</ref> ਰਾਉਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਚੀਨ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕੌਮੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨਸਲੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ 1998 ਵਿਚ ਕੌਮੀ ਲੋਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="feer200907"/> ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਡੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੀਪਲਜ਼ ਡੇਲੀ'' ਜਾਂ ''ਸਿਨਜੀਆਂਗ ਡੇਲੀ'' ਸਿਨਜਿਆਂਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖਵਾਦ ਜਾਂ ਅੱਤਵਾਦ ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਦੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹੀ ਸੀ) ਦੀ ''ਨਾਈਕਨ'' ("ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਵਾਲਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ") ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ' ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Conflict, Terrorism, and the Media in Asia|last=Dillon|first=Michael|editor-last=Cole|editor-first=Benjamin|page=114|chapter=Uyghur separatism and nationalism in Xinjiang}}</ref> ਕਦੀਰ ਨੇ ਰੌਜ਼ੀ ਨੂੰ ''<nowiki/>'neican'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਵਾਂ ''ਕਾਸ਼ਗਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ,'' ''ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਲੀਗਲ ਨਿਊਜ਼,'' ''ਇਨਿੰਗ ਰੋਜ਼ਾਨਾ,'' ਅਤੇ ''ਇਨਿੰਗ ਸ਼ਾਮ ਨਿਊਜ਼'' ਦੋ ਸਾਲ ਜੋਗੀ ਸਮਗਰੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਸ਼ਗਰ ਅਤੇ ਘੁਲਜਾ (ਯਿਨਿੰਗ) ਉਹ ਦੋ ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿਥੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹਨ, ਅਤੇ ''ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਲੀਗਲ ਨਿਊਜ਼'' ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਤੇ "ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਫਾਈਡ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ" ਦੇ ਜੁਰਮ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। <ref name="Dillon"/> ਕਦੀਰ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 1999 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਯੂਐਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਖੋਜ ਖੋਜ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ ਸੀ। <ref name="feer200907"/> ਮਾਰਚ 2000 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰੁਮੀਕੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪੀਪਲਜ਼ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਭੇਤ ਲੀਕ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੀਨ ਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕੋਡ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 111 ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। <ref name="profile050317"/> <ref>Millward (2007), p. 360.</ref> ਅਰੁਮੀਕੀ ਦੀ ਲੀਉਡਾਓਵਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਕਦੀਰ ਦੀ ਕੈਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਭਖਦੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਫਟੋ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ <ref>Esposito; Voll; Bakar (2007), p. 208.</ref> ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਨਵੀਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਦੀ ਸਜ਼ਾ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਥੇ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਘਟਾਈ ਗਈ ਸੀ। == ਰਿਹਾਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Bush_Wei_Jingsheng.jpg|thumb|350x350px| ਜੁਲਾਈ 2008, ਰਬੀਆ ਕਦੀਰ ਨੇ [[ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ]] ਵਿੱਚ [[ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ]] 14 ਮਾਰਚ 2005 ਨੂੰ, ਕਦੀਰ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਕੌਨਡੋਲੀਜ਼ਾ ਰਾਈਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿਰੁੱਧ ਮਤਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿਰੁੱਧ ਮਤਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਨਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>[https://www.amnesty.org/en/documents/asa17/010/2005/en/ News Release Issued by the International Secretariat of Amnesty International] . Amnesty International.</ref> 17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਕਦੀਰ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਨਿਕਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਚੀਨ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਚੀਨ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।<ref>{{YouTube|2j0cVRnKtXk|Uyghur Rebiya Kadeer on China}}.</ref> ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੱਖਵਾਦੀ ਵਰਲਡ ਉਈਗੋਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਗਈ, <ref>{{Cite web|url=http://www.uyghurcongress.org/En/AboutWUC.asp?mid=1095738888&mid2=-696970330|title=Leadership of the World Uyghur Congress|website=Uyghurcongress.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20061017215058/http://www.uyghurcongress.org/En/AboutWUC.asp?mid=1095738888|archive-date=17 October 2006|access-date=10 July 2005}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਈਗੋਰ ਅਮਰੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਅਬਲਿਕਮ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਨ" ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ 3 ਸਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਅਲੀਮ ਨੂੰ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ 62,500 ਡਾਲਰ ਦਾ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਕਾਹਰ ਅਬਦੂਰਹੀਮ ਨੂੰ, ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ 12,500 ਡਾਲਰ ਦਾ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜੇਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜੂਨ 2006 ਵਿਚ ਅਲੀਮ, ਅਬਲੀਕਿਮ ਅਤੇ ਕਾਹਰ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸੀ। <ref name="USstate">[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm International Religious Freedom Report 2007], [[US Department of State]], 14 September 2007, accessed 28 September 2007</ref> ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਕਦੀਰ ਨੂੰ "ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਇਕ ਕੱਟੜ ਵੱਖਵਾਦੀ" ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। <ref name="csm">{{Cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2009/0709/p06s15-woap.html|title=Spiritual mother of Uighurs or terrorist?|last=Ford|first=Peter|date=9 July 2009|access-date=18 August 2010|publisher=[[Christian Science Monitor]]}}</ref> ਪਰ ਕਦੀਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਉਈਗੋਰ ਸੰਗਠਨ "ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ" ਲੜਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ 2008 ਦੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/chinese/simp/hi/newsid_6250000/newsid_6250100/6250105.stm|date=10 January 2007|access-date=4 January 2010|publisher=BBC News|language=Chinese|script-title=zh:热比娅:中国突袭东突营地令人怀疑}}</ref> 5 ਜੂਨ 2007 ਨੂੰ, [[ਪਰਾਗ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ, ਕਦੀਰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼]] ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਤੇਲ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤੀ” ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। <ref>[https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/06/20070605-8.html President Bush Visits Prague, Czech Republic, Discusses Freedom]. [[White House]]. 5 June 2007.</ref> 17 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸਦਨ ਨੇ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਵੋਟ ਨਾਲ ਹਾਊਸ ਰੈਜ਼ੋਲੂਸ਼ਨ 497 ਪਾਸ ਕੀਤਾ, <ref>[http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=hr110-497 GovTrack: H. Res. 497: Text of Legislation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219190226/http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=hr110-497 |date=2012-02-19 }}. GovTrack.us.</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਰਾਬੀਆ ਕਦੀਰ ਦੇ ਕੈਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਹੁਸੈਨ ਸੇਲਿਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਈਗੋਰ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਦਮਨਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲੇ। <ref>[http://observechina.net/info_Eng/artshow.asp?id=7440 House of Representatives calls on the PRC to release Rebiya Kadeer's children and Uyghur-Canadian Hu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814142917/http://observechina.net/info_Eng/artshow.asp?id=7440|date=14 August 2017}}. ObserveChina. 18 September 2007.</ref> ਰਾਬੀਆ ਕਦੀਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਰਕੀ ਨੂੰ ਉਈਗੋਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਕੁਰਦ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚੀਨ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/dragonfighterone0000kade/page/273|title=Dragon Fighter One Woman's Epic Struggle for Peace with China|last=Kadeer|first=Rebiya|publisher=Kales Press|year=2009|isbn=978-0-9798456-1-1|page=[https://archive.org/details/dragonfighterone0000kade/page/273 273]|url-access=registration}}</ref> ਰਾਬੀਆ ਕਦੀਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਰੁਮਕੀ “ਉਇਗੁਰ ਦੀ ਧਰਤੀ” ਹੈ। <ref name="2011 Kadeer">{{Cite news|url=http://www.rferl.org/content/interview_rebiya_kadeer_uyghurs_china/2322376.html|title=Interview: 'I Can't Say The Struggle Will Always Be Peaceful,' Says Uyghur Advocate Kadeer|date=27 February 2011|publisher=Radio Free Europe / Radio Liberty}}</ref> ਨਾਮ ਉਰੁਮਕੀ ਜ਼ੁੰਗਾਰ ਓਇਰਾਟ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਜੇਮਜ਼ ਏ ਮਿਲਵਰਡ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਕਸਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਉਰੂਮਕੀ|ਉਰੁਮਕੀ]] ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਕ ਉਈਗੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਉਈਗੋਰ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਰਅਸਲ ਉਰੂਮਕੀ ਨੂੰ ਹਾਨ ਅਤੇ ਹੂਈ (ਟੰਗਨਜ਼), ਅਤੇ ਇਹ ਉਈਗੋਰ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਨਵੇਂ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MC6sAAAAIAAJ&pg=PA133#v=onepage|title=Beyond the Pass: Economy, Ethnicity, and Empire in Qing Central Asia, 1759–1864|last=James Millward|date=1 June 1998|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-2933-8|pages=133–}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MC6sAAAAIAAJ&pg=PA134#v=onepage|title=Beyond the Pass: Economy, Ethnicity, and Empire in Qing Central Asia, 1759–1864|last=James Millward|date=1 June 1998|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-2933-8|pages=134–}}</ref> === ਜੁਲਾਈ 2009 ਦੰਗੇ === ਜੁਲਾਈ 2009 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਗਵਾਂਗਡੋਂਗ ਵਿਚ ਦੋ ਉਈਗੋਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸਨ ਪਰ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਦੀਰ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਂਦਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ, ਜਿਸਦੀ ਕਦੀਰ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਨੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। <ref name="Xinhua">{{Cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-07/06/content_11658819.htm|title=Civilians and armed police officer killed in NW China violence|date=5 July 2009|publisher=Xinhua News|access-date=5 July 2009|archive-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409112232/http://news.xinhuanet.com/english/2009-07/06/content_11658819.htm|url-status=dead}}</ref> ਤਾਈਵਾਨ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2009 ਵਿਚ ਕਦੀਰ ਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਯੂਐਸਏ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ, ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕਸਤਾਨ ਇਸਲਾਮਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/national/national-news/2009/09/26/226198/Uighur-activist.htm|title=Uighur activist Rebiya Kadeer denied entry visa to Taiwan|date=26 September 2009|work=The China Post|access-date=18 August 2010|location=Taiwan (ROC)|archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929235759/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/national/national-news/2009/09/26/226198/Uighur-activist.htm|dead-url=yes}}</ref> ਕਦੀਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੰਗੇ ਆਯੋਜਿਤ ਸਨ। <ref name="nyt090705">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/07/06/world/asia/06china.html?ref=global-home|title=Riots in Western China Amid Ethnic Tension|last=Wong|first=Edward|date=5 July 2009|work=The New York Times|access-date=5 July 2009}}</ref> 3 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ''ਸਿਨਹੂਆ'' ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਬੀਆ ਕਦੀਰ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰ ਲਿੱਖੇ ਸਨ। ''ਸਿਨਹੂਆ ਦੇ'' ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ... ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ। ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਖਤਮ ਕਰੋ। ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੜਕਾਹਟ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾ ਕਰੋ. " <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/aug/03/xinjiang-kadeer-uighur-urumqi|title=China says Uighur leader's family condemn her|last=Branigan|first=Tania|date=3 August 2009|work=The Guardian|access-date=3 August 2009|location=London}}</ref> ਡਬਲਯੂਯੂਸੀ ਦੇ ਜਰਮਨੀ ਅਧਾਰਤ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ|ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਦੇ]] ਇਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਚੀਨੀ ਸਟਾਈਲ ਜ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚੀਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਢੰਗ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਨੇ 4 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕਬੀਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.cctv.com/program/cctvnews/20090804/106651.shtml|title=Family hopes Kadeer will listen to their appeals|date=4 August 2009|work=China Central Television}}</ref> ''ਸਿਨਹੂਆ'' ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2009 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਦੀਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਾਇਦਾਦਾਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਕੀਦਾ ਟ੍ਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਦੀਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ 30 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, “ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਤਰੇੜਾਂ ਅਤੇ ਧਸੀਆਂ ਨੀਹਾਂ” ਕਾਰਨ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। <ref name="reut20090908"/> === ''ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ 10 ਸ਼ਰਤਾਂ'' === 2009 ਵਿੱਚ, ਜੈੱਫ ਡੈਨੀਅਲ <ref>See [[imdbname:1809246|details at IMDb]]</ref> ਨੇ ਕਦੀਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ, ''ਦ 10 ਕੰਡੀਸ਼ਨਸ ਆਫ਼ ਲਵ'', ਬਣਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮੈਲਬੌਰਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਲਈ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਮੈਲਬੌਰਨ ਵਿਚ ਚੀਨੀ ਕੌਂਸਲੇਟ ਵਲੋਂ ਫਿਲਮ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਅਤੇ ਫੈਸਟੀਵਲ ਖਾਤਿਰ ਕਦੀਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। <ref>McGuirk, Rod (26 July 2009). [https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hOSmosVG2Kg0lUSTzIhjHzEqWfvQD99M3U3O0 Hackers put China flag on Australian film Web site]. [[Associated Press]].</ref> <ref>[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hpnee1BELjCcNLjGYtbfm7AuXWIw Uighur premiere a sell-out in Australia]. [[Agence France-Presse]]. 27 July 2009.</ref> ਕਈ ਚੀਨੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਇਸ ਇਵੈਂਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਹੈਕ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਕਦੀਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਈਟ ਤੇ ਬੁੱਕ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੇਨਾਇਲ-ਆਫ-ਸਰਵਿਸ ਅਟੈਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>[http://www.news.com.au/story/0,27574,25866348-29277,00.html Hack attack hits Melbourne Film Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090804090827/http://www.news.com.au/story/0,27574,25866348-29277,00.html |date=2009-08-04 }} – News.com.au</ref> <ref>[http://www.news.com.au/technology/story/0,,25840613-5014239,00.html Hackers attack Melbourne Film Festival website]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – News.com.au</ref> ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿਚ [[ਤਾਈਵਾਨ]] ਦੇ [[ਕਾਓਸੀਅੰਗ|ਕਾਸ਼ੀਂਗ]] ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਸਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੰਬਰ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>Chang, Maubo ( 22 September 2009). [http://english.cna.com.tw/ReadNews/Detail.aspx?pSearchDate=&pNewsID=200909220037&pType1=PD&pType0=xPDCS&pTypeSel=0 Documentary about Uighur political dissident shown in Kaohsiung]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[Central News Agency (Republic of China)|Central News Agency]].</ref> ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ [[ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|ਪਾਰਟੀ ਦੇ]] ਤਾਈਵਾਨ ਵਰਕ ਆਫਿਸ ਦੇ ਵੈਂਗ ਯੀ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ “ਨਸਲੀ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵਡਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ” ਅਤੇ “ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਗ਼ਲਤ ਸੰਕੇਤ” ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਓਸ਼ਿਉਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ "ਮੁਸੀਬਤ" ਨਾ "ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਲਈ" ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>[http://www.thejakartapost.com/news/2009/09/22/taiwan-city-screens-film-about-uighur-activist.html Taiwan city screens film about Uighur activist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015104936/http://www.thejakartapost.com/news/2009/09/22/taiwan-city-screens-film-about-uighur-activist.html|date=15 October 2012}}. ''[[ ਜਕਾਰਤਾ ਪੋਸਟ |Jakarta Post]]''</ref> ਉਤਸਵ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਵੀ ਹੈਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>Child, Ben ( 22 September 2009). [https://www.theguardian.com/film/2009/sep/22/chinese-protesters-hack-website Chinese hackers strike again in protest over Uighur activist film]. ''[[The Guardian]]''.</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2009-09/22/content_8719448.htm|title=Hacker attacks website over Kadeer film|last=Jia|first=Cui|date=22 September 2009|website=China Daily}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, <ref>[http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2009/09/28/2003454676 Documentary on Kadeer will screen at film festival]. ''[[Taipei Times]]''. 28 September 2009.</ref> ਪਰ ਤਾਇਵਾਨ ਵਿੱਚ ਕਦੀਰ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ "ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ" ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="huffingtonpost.com">[https://www.huffingtonpost.com/thor-halvorssen/taiwan-fails-to-learn-fro_1_b_684936.html "Taiwan Fails to Learn From Its Own History"]</ref> === ਚੀਨੀ ਉਈਗੋਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਪੋਜੀਸ਼ਨ === ਅਨਵਰ ਯੂਸਫ ਤੁਰਾਨੀ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ " ਜਲਾਵਤਨ ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.eastturkistangovernmentinexile.us|title=Home}}</ref> ਸਾਲ 2011 ਵਿਚ, ਰਾਬੀਆ ਕਦੀਰ ਨੇ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਉਈਗੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕਈ ਉਈਗੋਰ ਜਲਾਵਤਨ ਸਰਕਾਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ [[ਵੱਖਵਾਦ|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨਾਂ]] ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ''ਕਿ ਉਈਗੋਰ ਲੋਕ ਚੀਨੀ ਰਾਜ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ।'' <ref name="2011 Kadeer"/> === ਜਪਾਨ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਪੀਲ === ਮਈ 2012 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਟੋਕਿਓ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ, ਕਦੀਰ ਨੇ ਯਾਸੁਕੁਨੀ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਜਾਪਾਨੀ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧੀ ਹਨ ਉਥੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਈਗੋਰਾਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। <ref>{{Cite news|url=http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?cid=1101&MainCatID=&id=20120516000040|title=Uyghur leader visits Yasukuni shrine during Tokyo conference|date=2012-05-16|work=Want China Times|access-date=2012-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402131134/http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?cid=1101&MainCatID=&id=20120516000040|archive-date=2 April 2015}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == * ਕੈਵੇਲੀਅਸ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਨਾਲ (2008). ''ਡਾਈ ਹਿਮੇਲਸਸਟੇਮਰਿਨ: ਚੀਨਾਸ ਸਟੈਟਸਫਿੰਡਿਨ ਐਨ.ਆਰ. 1 ਇਰਜ਼ਲਟ ਅਯੂਸ ਇਹਰੇਮ ਲੇਬੇਨ.'' ਹੇਨੇ। (ਜਰਮਨ) * ਇੰਗਲਿਸ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ: ''ਡ੍ਰੈਗਨ ਫਾਈਟਰ: ਚੀਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਐਪਿਕ ਸਟ੍ਰਗਲ.'' ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂ ਨੌਰਟਨ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ, ਇੰਕ.   [[ISBN (identifier)|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-9798456-1-1|978-0-9798456-1-1]] . ( {{Google books|eUfsjYQU-lwC|restricted online copy}} ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] lo5bdcyvryz1d3k7vgcyim1e8pmdlcy 0 129930 847260 838138 2026-09-23T21:09:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847260 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian web series}} {{Infobox television | name = ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ | native_name = | image = Paatal Lok poster.jpg | caption = ਪੋਸਟਰ | director = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਨੁਣ <br> ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ | producer = [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ]] <br> ਕਰਨੇਸ਼ ਸਸ਼ਰਮਾ | company = ਕਲੀਨ ਸਲੇਟ ਫਿਲਮਜ਼ | based_on = {{Based on|''ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਅਸੈਸੀਨਜ਼''|[[ਤਰੁਣ ਤੇਜਪਾਲ]]}} | creator = ਸੁਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ | narrated = | writer = ਸੁਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ<br>ਸਾਗਰ ਹਵੇਲੀ<br>ਹਾਰਦਿਕ ਮਹਿਤਾ<br>ਗੁਨਜੀਤ ਚੋਪੜਾ | starring = {{Plainlist| *ਜੈਦੀਪ ਅਹਿਲਾਵਤ *[[ਗੁਲ ਪਨਾਗ]] *ਨੀਰਜ ਕਬੀ *ਸਵਾਸਤਿਕਾ ਮੁਖਰਜੀ *ਇਸ਼ਵਕ ਸਿੰਘ *ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੈਨਰਜੀ }} | composer = ਨਰੇਨ ਚਾਂਦਾਵਰਕਰ <br> ਬੇਨੇਡਿਕਟ ਟੇਲਰ | cinematography = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਨੁਣ <br> ਸੌਰਭ ਗੋਸਵਾਮੀ | editor = ਸਨਯੁਕਤ ਕਾਜ਼ਾ | location = ਭਾਰਤ | runtime = 43-53 ਮਿੰਟ | genre = ਜ਼ੁਰਮ-ਰੋਮਾਂਚਕ | distributor = | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | num_seasons = 1 | num_episodes = 9 | last_aired = | first_aired = {{Start date|df=y|2020|5|15}} | released = | picture_format = | network = ਅਮੇਜ਼ਨ ਵੀਡੀਓ }} '''''ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ''''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ-]]<nowiki/>ਭਾਸ਼ਾਈ ਜ਼ੁਰਮ-ਰੋਮਾਂਚਕ ਵੈੱਬ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 15 ਮਈ 2020 ਨੂੰ ਅਮੇਜ਼ਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://rollingstoneindia.com/paatal-lok-see-first-teaser-for-amazons-new-gritty-lawless-series/|title='Paatal Lok': See First Teaser for New Lawless Series|last=Xalxo|first=Jessica|date=2020-04-27|website=Rolling Stones India|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-04}}</ref> ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ''ਕਲੀਨ ਸਲੇਟ ਫਿਲਮਜ਼'' ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰੇ ਜੈਦੀਪ ਆਹਲਾਵਤ, [[ਗੁਲ ਪਨਾਗ]], ਨੀਰਜ ਕਬੀ, ਸਵਸਥਿਕਾ ਮੁਖਰਜੀ, ਈਸ਼ਵਕ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੈਨਰਜੀ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਟੀਜ਼ਰ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਲਰ 5 ਮਈ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/paatal-lok-teaser-amazon-prime-video-anushka-sharma-production-6381050/|title=Paatal Lok teaser: Anushka Sharma's web series promises to be a gritty affair|date=2020-04-28|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/apr/28/paatal-lok--teaser-out-hell-breaks-loose-in-anushka-sharma-production-for-amazon-2136108.html|title='Hell breaks loose' in Anushka Sharma production for Amazon Prime|last=|first=|date=28 April 2020|website=The New Indian Express|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/television/report-paatal-lok-new-poster-anushka-sharma-s-recent-update-gives-more-insights-about-upcoming-web-series-2823555|title='Paatal Lok' new poster: Anushka Sharma's recent update gives more insights about upcoming web series|date=2020-05-04|website=DNA India|language=en|access-date=2020-05-04}}</ref> ਇਹ ਸੀਰੀਜ਼ [[ਤਰੁਣ ਤੇਜਪਾਲ]] ਦੇ 2010 ਦੇ ਨਾਵਲ '''ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਅਸੈਸੀਨਜ਼'' 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/paatal-lok-based-on-his-book-but-nothing-to-do-with-tarun-tejpal/22780218|title=Paatal Lok: Based On His Book, But Nothing To Do With Tarun Tejpal|date=13 May 2020|work=Mid Day|access-date=28 May 2020|archive-date=28 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528050222/https://www.mid-day.com/articles/paatal-lok-based-on-his-book-but-nothing-to-do-with-tarun-tejpal/22780218|url-status=dead}}</ref> ਹਫਪੋਸਟ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਨੇ ''ਪਾਟਲ ਲੋਕ'' ਨੂੰ 2020 ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ/ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। == ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਥੀਮ == === ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪੱਖ === ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵੰਡ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸੰਕਲਪ ਭਾਵ ''ਸਵਰਗ'', ''ਧਰਤੀ'' ਅਤੇ ''ਪਾਤਾਲ'' (ਸਵਰਗ, [[ਧਰਤੀ]] ਅਤੇ ਨਰਕ) 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਪਲਾਟ [[ਦਿੱਲੀ]] 'ਤੇ ਹੂ ਜਿਥੇ ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਸਵਰਗ, ਵਸੰਤ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ [[ਨੋਇਡਾ]] ਧਰਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ''ਜਮਨਾ ਪਾਰ'' ਨਰਕ ਹੈ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/film/caste-class-and-populist-political-anxieties-in-paatal-lok|title=Caste, Class and Populist Political Anxieties in 'Paatal Lok'|last=Banerjee|first=Dyotana|date=23 May 2020|website=The Wire|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-24}}</ref> ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਦੀ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾ 'ਤੇ ਵੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref name=":6">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/paatal-lok-review-an-engrossing-series-6410775/|title=Paatal Lok review: An intelligently written, engrossing series|last=Gupta|first=Shubhra|date=2020-05-17|website=The Indian Express|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-24}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.thecinemaholic.com/paatal-lok-ending-explained/|title=Paatal Lok Ending, Explained|last=Sharma|first=Dhruv|date=2020-05-16|website=The Cinemaholic|language=en-US|access-date=2020-05-24}}</ref> === ਸਿੱਖਿਅਕ ਪੱਖ === ਸੀਰੀਜ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":6" /> ਇਮਰਾਨ ਅੰਸਾਰੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ, ਚੀਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰ-ਜਿਨਾਹ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਤਕਰੇ<ref name=":7"/> ਹਥੌਡਾ ਤਿਆਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਸਾਰ == ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਹਾਥੀ ਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਮ ਜਿਹੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਚਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੂੰ ਉੱਚ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕੇਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/anushka-sharmas-paatal-lok-to-release-on-may-15/1813197|title=Anushka Sharma's "Paatal Lok" to release on May 15|date=24 April 2020|website=outlookindia|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428162829/https://www.outlookindia.com/newsscroll/anushka-sharmas-paatal-lok-to-release-on-may-15/1813197|archive-date=28 April 2020|access-date=2020-04-24}}</ref> ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੇਸ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਭੇਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੂੰ ਅੰਡਰਵਰਲਡ (ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ) ਦੇ ਸੰਗੀਨ ਅਤੇ ਗਹਿਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://toplistspedia.com/paatal-lok-cast-plot-and-everything-you-need-to-know/|title="Paatal Lok" cast, plot and everything you need to know|date=4 May 2020|website=toplistspedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508064214/https://toplistspedia.com/paatal-lok-cast-plot-and-everything-you-need-to-know/|archive-date=8 May 2020|access-date=2020-05-08}}</ref> ਹਾਥੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸੂਝ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/anushka-sharma-paatal-lok-amazon-prime-video-release-date-logo-tv-series-2217538|title=Paatal Lok Release Date: Anushka Sharma-Produced Series Out in May on Amazon Prime Video|date=24 April 2020|website=gadgets.ndtv|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506080438/https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/anushka-sharma-paatal-lok-amazon-prime-video-release-date-logo-tv-series-2217538|archive-date=6 May 2020|access-date=2020-04-24}}</ref> == ਸਿਤਾਰੇ ਅਤੇ ਪਾਤਰ == * ਜੈਦੀਪ ਅਹਿਲਾਵਤ - ਹਾਥੀ ਰਾਮ ਚੌਧਰੀ, ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/jaideep-ahlawat-on-playing-the-lead-in-pataal-lok-it-s-a-huge-responsibility-you-represent-a-team-1677492-2020-05-13|title=Jaideep Ahlawat on playing the lead in Paatal Lok: It's a huge responsibility, you represent a team|last=Kanyal|first=Jyoti|date=14 May 2020|website=India Today|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-24}}</ref> * [[ਗੁਲ ਪਨਾਗ]] - ਹਾਥੀਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰੇਨੂੰ ਵਜੋਂ * ਬੋਧੀਸਤਵਾ ਸ਼ਰਮਾ - ਹਾਥੀਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਿਧਾਰਥ ਚੌਧਰੀ ਵਜੋਂ * ਇਸ਼ਵਕ ਸਿੰਘ - ਇਮਰਾਨ ਅੰਸਾਰੀ, ਹਥੀਰਾਮ ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਵਜੋਂ * ਨੀਰਜ ਕਬੀ - ਹਾਈ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਂਕਰ ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ ਵਜੋਂ<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/paatal-lok-anushka-sharma-shares-new-teaser-for-her-grimy-and-violent-new-amazon-series-trailer-out-may-5/story-xu9Ncb18yWOSufgaJjhLlO.html|title=Paatal Lok: Anushka Sharma shares new teaser for her grimy and violent new Amazon series, trailer out May 5|date=2020-04-27|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-05-04}}</ref> * ਸਵਸਤੀਕਾ ਮੁਖਰਜੀ -ਡੌਲੀ ਮਹਿਰਾ, ਸੰਜੀਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/anushka-sharmas-amazon-prime-series-paatal-lok-to-premiere-on-may-15/article31424168.ece|title=Anushka Sharma's Amazon Prime series 'Paatal Lok' to premiere on May 15|date=2020-04-24|work=The Hindu|access-date=2020-05-04|others=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * ਨਿਹਾਰੀਕਾ ਲਾਇਰਾ ਦੱਤ - ਸਾਰਾ ਮੈਥਿਊਜ਼ ਵਜੋਂ * ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੈਨਰਜੀ - ਵਿਸ਼ਾਲ "ਹਥੌੜਾ" ਤਿਆਗੀ ਵਜੋਂ * [[ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ]] - ਤੋਪ ਸਿੰਘ "ਚਾੱਕੂ" ਵਜੋਂ * ਆਸਿਫ ਖਾਨ - ਕਬੀਰ ਐਮ ਵਜੋਂ * ਮੈਰੇਂਬਮ ਰੋਨਾਲਡੋ ਸਿੰਘ - ਮੈਰੀ ਲਿੰਗਡੋਹ ਜਾਂ ਚੀਨੀ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/two-northeast-actors-make-a-mark-in-much-talked-about-paatal-lok-on-amazon-prime-video/cid/1775527|title=Two Northeast actors make a mark in much-talked-about 'Paatal Lok' on Amazon Prime Video|last=Gani|first=Abdul|date=25 May 2020|website=Telegraph India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-25}}</ref> * ਸੰਦੀਪ ਮਹਾਜਨ - ਦਿੱਲੀ ਖੁਫੀਆ ਅਫਸਰ ਦਹੀਆ ਵਜੋਂ * ਸੰਜੀਵ ਵਤਸ - ਡੋਨੂਲਿਆ (ਅਵਾਜ਼) * ਅਕਸ਼ੈ ਸ਼ਰਮਾ - ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=https://www.thecinemaholic.com/who-is-masterji-in-paatal-lok/|title=Who is Masterji in Paatal Lok?|last=Sharma|first=Dhruv|date=2020-05-16|website=The Cinemaholic|language=en-US|access-date=2020-05-24}}</ref> * ਅਨਿੰਦਿਤਾ ਬੋਸ - ਚੰਦਾ ਮੁਖਰਜੀ ਵਜੋਂ * [[ਵਿਪਿਨ ਸ਼ਰਮਾ]] - ਡੀਸੀਪੀ ਭਗਤ ਵਜੋਂ * ਆਸਿਫ ਬਸਰਾ - ਜੈ ਮਲਿਕ ਵਜੋਂ * ਮਨੀਸ਼ ਚੌਧਰੀ - ਵਿਕਰਮ ਕਪੂਰ ਵਜੋਂ * ਅਕਾਸ਼ ਖੁਰਾਣਾ - ਸਿੰਘ ਸਾਬ ਵਜੋਂ * ਰਾਜੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ - ਗਵਾਲਾ ਗੁੱਜਰ ਵਜੋਂ * ਅਨੂਪ ਜਲੋਟਾ - ਬਾਲਕਿਸ਼ਨ ਬਾਜਪਾਈ ਵਜੋਂ * ਅਨੁਰਾਗ ਅਰੋੜਾ - ਐਸਐਚਓ ਵਿਰਕ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/anurag-arora-ive-refused-many-cop-characters/1733205|title=Anurag Arora: I've refused many cop characters|website=Outlook India|access-date=2020-05-22|archive-date=2021-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726185731/https://www.outlookindia.com/newsscroll/anurag-arora-ive-refused-many-cop-characters/1733205|url-status=dead}}</ref> * ਤੁਸ਼ਾਰ ਦੱਤ - ਰਾਜੂ ਭਈਆ ਵਜੋਂ * ਅਮਿਤ ਰਾਜ - ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ==ਪਲਾਟ== {{Episode table|airdate=s|background=251e35|released=y|director=ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ|episodes={{Episode list |EpisodeNumber = 1 |Title = Bridges |RTitle = |DirectedBy = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ |WrittenBy = ਸੁਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ |OriginalAirDate = {{Start date|2020|05|15}} |ShortSummary = ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਪੁਲਿਸ ਵਿਸ਼ਰਮ ਭਗਤ ਨੇ ਚਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਿਆਗੀ, ਤੋਪ ਸਿੰਘ, ਮੈਰੀ ਲਿੰਗਡੋਹ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਐਮ. ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ, ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਾਥੀ ਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਮਰਾਨ ਅੰਸਾਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟੋਪ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੈਂਗ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਅਣਬਣ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਉਸਨੂੰ ਚੈਨਲ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੰਜੀਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਡੌਲੀ ਚਿੰਤਾ ਗ੍ਰਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਤਿਆਗੀ ਇੱਕ ਖੂੰਖਾਰ ਅਤੇ ਕਾਤਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਸ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿੰਕ ਵੀ ਜਾਂ ਮਨੋਰਥ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। |LineColor = 251e35 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |Title = Lost and Found |RTitle = |DirectedBy = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ |WrittenBy = ਸਾਗਰ ਹਵੇਲੀ, ਹਾਰਦਿਕ ਮਹਿਤਾ, ਗੁਨਜੀਤ ਚੋਪੜਾ |OriginalAirDate = {{Start date|2020|05|15}} |ShortSummary = ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿਆਗੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ "ਮਾਸਟਰ ਜੀ" ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਹਾਥੀਰਾਮ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤਦੇ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕੁਝ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਲੀਡ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਸਾਰੀ ਤਾਰਿਕ, ਇੱਕ ਮਕੈਨਿਕ ਜਿਸਨੇ ਕਬੀਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤਾਰਿਕ ਉਸ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀਰਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਿੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਤਿਆਗੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅਤੀਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਸ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਰਾਖ਼ ਮਿਲੇਗਾ। ਸੰਜੀਵ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਾਰਾ ਮੈਥਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਥਾਣੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਿਆਗੀ ਨਾਲ ਅੱਖ ਮਿਲਾਉਣ ਦਾ ਉਸ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਫੋਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਤੋਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। |LineColor = 251e35 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |Title = A history of violence |RTitle = |DirectedBy = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ |WrittenBy = ਸਾਗਰ ਹਵੇਲੀ, ਹਾਰਦਿਕ ਮਹਿਤਾ, ਗੁਨਜੀਤ ਚੋਪੜਾ |OriginalAirDate = {{Start date|2020|05|15}} |ShortSummary = ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤਿਆਗੀ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਜਮਾਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਥੌੜੇ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸਾਰੀ ਤੋਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਿਤਰਕੂਟ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀਰਾਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਕਿ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਮਿਤੋਸ਼ ਹਾਥੀਰਾਮ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਗਵਾਲਾ ਗੁੱਜਰ ਬਾਰੇ ਗੁਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ ਸਾਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਿਆਗੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੀਡੀਆ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸ ਉਕਤ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। |LineColor = 251e35 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |Title = Sleepless in Seelampur |RTitle = |DirectedBy = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ |WrittenBy = ਸਾਗਰ ਹਵੇਲੀ, ਹਾਰਦਿਕ ਮਹਿਤਾ, ਗੁਨਜੀਤ ਚੋਪੜਾ |OriginalAirDate = {{Start date|2020|05|15}} |ShortSummary = ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੋਰੈਂਸਿਕਸ ਟੀਮ ਤੋਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਫੋਨ ਤੋਂ ਡੇਟਾ ਕੱਢ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ 'ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਚੰਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਫੋਟੋਆਂ ਦਾ ਬਰਾਮਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਰੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਚੀਨੀ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਮਰਦਾਨਾ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀਰਾਮ ਅਤੇ ਅੰਸਾਰੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੁਕੇਸ਼ ਤਲਰੇਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੀਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤਾਰਿਕ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅੰਸਾਰੀ ਨੇ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਹਾਥੀਰਾਮ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਜਾਹਿਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਮੈਰੀ/ਚੀਨੀ ਦੇ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਜਨਾਨਾ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਾਥੀਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਸੀਬੀਆਈ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। |LineColor = 251e35 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |Title = Of fathers and sons |RTitle = |DirectedBy = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ |WrittenBy = ਸਾਗਰ ਹਵੇਲੀ, ਹਾਰਦਿਕ ਮਹਿਤਾ, ਗੁਨਜੀਤ ਚੋਪੜਾ |OriginalAirDate = {{Start date|2020|05|15}} |ShortSummary = ਹਾਥੀਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਭਗਤ ਤੋਂ ਕੇਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤ ਉਸਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਜੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਡੌਲੀ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀਰਾਮ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹੀ ਪੁੱਤਰ ਸਿਧਾਰਥ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀ ਦੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਉਸ 'ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਤਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਗੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀਰਾਮ ਮੁਅੱਤਲੀ ਕਾਰਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਾਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪਰ ਪਾਉਂਦਾ ਪਰ ਅੰਸਾਰੀ ਸਭ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਬੀਆਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਆਈਐਸਆਈ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਨਤਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ, ਸੀਬੀਆਈ ਕਬੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਏਜੰਟ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਜੇਹਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਸਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਰ ਉਰਦੂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ। ਸਾਰਾ ਨੂੰ ਇਸ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹਾਥੀਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਕੇਸ ਨੋਟਬੁੱਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। |LineColor = 251e35 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |Title = The past is prologue |RTitle = |DirectedBy = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ |WrittenBy = ਸਾਗਰ ਹਵੇਲੀ, ਹਾਰਦਿਕ ਮਹਿਤਾ, ਗੁਨਜੀਤ ਚੋਪੜਾ |OriginalAirDate = {{Start date|2020|05|15}} |ShortSummary = ਸੀਬੀਆਈ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਨਾ ਖਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਹਾਥੀਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਅੰਸਾਰੀ ਸਾਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਬੀਰ ਦੇ ਅਤੀਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਭੀੜ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਬੀਰ ਦੇ ਬਚੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਜਹਾਦੀ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਦੋਸਤ ਹਾਥੀਰਾਮ ਦਾ ਅਤੀਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਯਾਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਸੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਉਹ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜੂ, ਗਲੀ ਦਾ ਗੁੰਡਾ ਜਿਸ ਦੀ ਬੰਦੂਕ ਸਿਧਾਰਥ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੌਸ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਧਾਰਥ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਾਥੀਰਾਮ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਬੰਦੂਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ, ਕਬੀਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੈਦੀ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਥੀਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜਪਾਈ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਗਵਾਲਾ ਗੁੱਜਰ ਨਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਰੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਆਈ ਦਾ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਬਕਵਾਸ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਾਥੀਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਕੋਚ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਾਜਪਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਾਥੀਰਾਮ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਕੋਚ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੁਕਾਈ ਸੀ। |LineColor = 251e35 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |Title = Badlands |RTitle = |DirectedBy = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ |WrittenBy = ਸੁਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ |OriginalAirDate = {{Start date|2020|05|15}} |ShortSummary = ਚਿਤਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ, ਹਾਥੀਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੋਚ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜਪਾਈ ਅਤੇ ਗਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਗੁੰਡੇ ਡੋਨੂਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੁਪ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਨੂਲਿਆ ਦਾ ਮੁਖਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਤਿਆਗੀ ਵੱਲੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਡੋਨੂਲੀਆ ਕੋਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਿਆਗੀ ਡੌਨੂਲੀਆ ਦਾ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹਿੱਟਮੈਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਡੌਨੂਲੀਆ ਉਹੀ "ਮਾਸਟਰ ਜੀ" ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਿਆਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡੌਨੂਲੀਆ ਅਤੇ ਤਿਆਗੀ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿਆਗੀ ਨੂੰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡੌਨੂਲੀਆ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ "ਜੇ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਗਾ ਆਦਮੀ ਹੈ।" ਕੋਚ ਦਾ ਡਨੂਲਿਆ ਅਤੇ ਤਿਆਗੀ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹਨਾਂ ਖਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਚੈਨਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸਹੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਵੀ ਇਹ ਸਮਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਜੀਵ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਹੰਕਾਰੀ ਆਦਮੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੈਨਲ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਹੈ। ਭਗਤ ਹਾਥੀਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਗਵਾ ਲਵੇਗਾ ਪਰ ਹਾਥੀਰਾਮ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। |LineColor = 251e35 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |Title = Black Widow |RTitle = |DirectedBy = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ |WrittenBy = ਸੁਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ |OriginalAirDate = {{Start date|2020|05|15}} |ShortSummary = ਹਾਥੀਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਚੰਦਾ ਨੂੰ ਤੋਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਸ਼ੂਕ ਚੰਦਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਾ ਹੁਣ ਬਾਜਪਾਈ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਤੋਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਸਭ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਫਸ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਹਾਥੀਰਾਮ ਅੰਸਾਰੀ ਨੂੰ ਭਗਤ ਦੇ ਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡ ਕਢਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਸਾਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਨ ਫਿਰ ਹਾਥੀਰਾਮ ਉਸਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਿਤੋਸ਼ ਹਾਥੀਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੀ ਕਿ ਗਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਾਜਪਾਈ ਦਰਮਿਆਨ ਮਤਭੇਦ ਹਨ ਅਤੇ ਗਵਾਲਾ ਅਗਾਮੀ ਚੋਣਾਂ ਬਾਜਪਾਈ ਖਿਲਾਫ ਲੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਥੀਰਾਮ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਡੋਨੂਲਿਆ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਸਾਰੀ ਭਗਤ ਦੇ ਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡ ਕਢਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ - ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਚਾਰ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸਨ। ਭਗਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਮੀਡੀਆ ਵੈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। |LineColor = 251e35 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |Title = Swarg ka Dwaar |RTitle = |DirectedBy = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ, ਪ੍ਰੋਸਿਤ ਰਾਏ |WrittenBy = ਸੁਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ |OriginalAirDate = {{Start date|2020|05|15}} |ShortSummary = ਹਾਥੀਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਡੋਨੂਲਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਲੇ ਗੁਪਤ ਘਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗਵਾਲਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ: ਡੌਨੁਲੀਆ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਗਵਾਲਾ ਬਾਜਪਾਈ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਾਜਪਾਈ ਡੋਨੂਲਿਆ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ ਪਰ ਡੋਨੂਲੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂੰਖਾਰ ਹਿੱਟਮੈਨ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਫਰਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਬਾਜਪਾਈ ਤਿਆਗੀ ਨੂੰ ਭਗਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਵਾਉਣ ਲਈ ਰਚੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਤੋਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਸ ਫਾਲਤੂ ਮੋਹਰੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਅਸਲੀ ਲੱਗੇ। ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੀਬੀਆਈ ਵੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਜਿਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਥੀਰਾਮ ਇਸ ਦਰ ਕੁਝ ਜਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗਵਾਲਾ ਉਸਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਫਾਇਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਜਪਾਈ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਵਾਲਾਇੱਕ ਉੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਗਵਾਲਾ-ਬਾਜਪਾਈ-ਡੋਨੂਲਿਆ ਦੀਆਂ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਹਾਥੀਰਾਮ ਦੀ ਮੁਅੱਤਲੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿਆਗੀ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਰਾਮ ਉਸਨੂੰ ਡੋਨੂਲਿਆ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਤਿਆਗੀ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਤੋਂ ਬੰਦੂਕ ਖੋਹ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਾਥੀਰਾਮ ਸੰਜੀਵ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਇਸ ਸਾਜਿਸ਼ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਸੀ ਤਾਂ ਸੰਜੀਵ ਸੀ ਦੀ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਝਟਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਖੱਟਣ ਲਈ ਸੰਜੀਵ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਹੈ ਕਿ ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। |LineColor = 251e35 }}|title=|writer=ਸੁਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ, ਸਾਗਰ ਹਵੇਲੀ, ਹਾਰਦਿਕ ਮਹਿਤਾ, ਗੁਣਜੀਤ ਚੋਪੜਾ|overall=}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb title|id=9680440}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਪਰਾਧ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼]] t6h4ijdirx60j9qth0wg8sdbynbehpi 0 132354 847283 830720 2026-09-23T22:27:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847283 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰਤਾਬ ਰਾਮਚੰਦ''' ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਖੇਡ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਹੈ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਢੰਗਾਂ - ਪ੍ਰਿੰਟ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ (ਦੋਵੇਂ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ) ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੂਨ 1968 ਵਿੱਚ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ([[ਮਦਰਾਸ]]) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਉਪ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 1982 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਉਹ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਪੋਰਟਸਵਰਲਡ ਲਈ ਮਦਰਾਸ ਦਾ ਸੰਵਾਦ-ਦਾਤਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ [[ਦ ਟੈਲੀਗਰਾਫ|ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ]] ਲਈ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ। 1994 ਵਿਚ ਉਹ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਡਿਪਟੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ (ਖੇਡਾਂ) ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1999 ਵਿਚ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਤਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=http://buybooks.siliconindia.com/partab-ramchand--aid-297.html|title=Partab Ramchand Books - Books Written by Partab Ramchand|publisher=SiliconIndia Books|archive-url=https://archive.today/20140927204756/http://buybooks.siliconindia.com/partab-ramchand--aid-297.html|archive-date=2014-09-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.homeshop18.com/gentle-executioners-story-indian-spinners/author:partab-ramchand/isbn:9788122006872/books/miscellaneous/product:23633766/cid:14567/|title=The Gentle Executioners: Story Of Indian Spinners by Partab Ramchand|publisher=[[HomeShop18]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ 1999 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ ਵਿਖੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸੀਫ਼ੀ ਅਤੇ ਯਾਹੂ! ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20210210085821/https://www.espncricinfo.com/ci/content/story/author.html?author=156;page=1 Partab ਦੇ ਲੇਖ] 'ਤੇ Cricinfo * [http://www.sify.com/topics/partab-ramchand.html Partab ਦੇ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091202120931/http://sify.com/topics/Partab-Ramchand.html |date=2009-12-02 }} 'ਤੇ Sify * ਯਾਹੂ! ਕ੍ਰਿਕਟ ਉੱਤੇ [https://cricket.yahoo.com/blogs/author/partab-ramchand/ ਪਰਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305093953/https://cricket.yahoo.com/blogs/author/partab-ramchand/ |date=2016-03-05 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ]] ecsgl2ekj4w2arqbt7oyw7nbie5p38t 0 132972 847371 843451 2026-09-24T04:55:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847371 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ | name = ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ | region_served = [[ਭਾਰਤ]] | website = [http://www.bku.co.in/ Official Website] | affiliations = [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ]]<br/>[[ਵਾਇਆ ਕੈਮਪਸੀਨਾ]] | parent_organization = | key_people = | leader_name2 = [[ਰਾਕੇਸ਼ ਟਿਕੈਤ]] | leader_title2 = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਲਾਰੇ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਕਸਪਰਸਨ) | leader_name = | leader_title = | membership = | headquarters = ਕਿਸਾਨ ਭਵਨ, [[ਸਿਸੌਲੀ]], [[ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | native_name = | purpose = <!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc --> | status = ਚਾਲੂ | extinction = <!-- date of extinction, optional --> | founders = [[ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ]]<br/>ਐਮ. ਡੀ. ਨਨਜੁੰਦਾਸਵਾਮੀ<br/>ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ<br/>ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ<br/>[[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] | formation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1978|7|01}} | predecessor = ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ <br/> ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਿਤੀ (ਹਰਿਆਣਾ) <br/> ਰਾਇਤੂ ਸੰਘਾ (ਕਰਨਾਟਕ) <br/> ਵਿਆਸਯਾਈਗਲ ਸੰਘਮ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ) | abbreviation = BKU | caption = BKU ਦਾ ਲੋਗੋ | general = ਯੁੱਧਵੀਰ ਸਿੰਘ }}'''[[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ]]''' (ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ) [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ) ਵਿਚੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=201|author-link=Tom Brass}}</ref> ਇਹ ਯੂਨੀਅਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵਾਇਆ ਕੈਂਪਸੀਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://viacampesina.org/en/bharatiya-kisan-union-backs-tamil-nadu-farmers-protesting-with-human-skulls-in-new-delhi/|title=Bharatiya Kisan Union backs Tamil Nadu farmers protesting with human skulls in New Delhi – Via Campesina|date=2017-03-28|website=[[Via Campesina]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] ਸਿਸੌਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹੈ]] ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/bku-leader-mahendra-singh-tikait-dead-133781-2011-05-15|title=BKU leader Mahendra Singh Tikait dead|date=15 May 2011|website=[[India Today]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/sports/news-detail-1540819|title=ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-03-06|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420073655/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/sports/news-detail-1540819|url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.)]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਈ 1972 ਵਿਚ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਚ 11 ਕਿਸਾਨੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ''ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ'') ਦੇ ਗਠਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=India: Government and Politics in a Developing Nation|url=https://archive.org/details/indiagovernmentp0000hard_o5w1|last=Kochanek|first=Stanley A.|last2=Hardgrave|first2=Robert L.|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2007|isbn=978-0495007494|pages=[https://archive.org/details/indiagovernmentp0000hard_o5w1/page/255 255]}}</ref> 1978 ਵਿੱਚ, ਜਨਤਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੈਕੂਲਰ) ਦੀ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਪੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇਯੂ. ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। 12 ਦਸੰਬਰ 1980 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ "ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਮੇਲਨ" ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.'' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ [[ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ (ਹਰਿਆਣਾ),|''ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ'' (ਹਰਿਆਣਾ),]] ''ਰਾਇਤੂ ਸੰਘਾ'' (ਕਰਨਾਟਕ) ਅਤੇ ''ਵਿਆਸਯਾਈਗਲ ਸੰਘਮ'' (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ) ਦੀ ਏਕਤਾ ਵੇਖੀ ਗਈ। 1982 ਵਿਚ, ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣਸਮੀ ਨਾਇਡੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਬੀਕੇਯੂ(ਐਨ) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਅਤੇ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਬੀਕੇਯੂ(ਐਮ) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਰਾਜ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਘੀ ਢਾਂਚੇ ਤਹਿਤ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ|ਸ਼ਰਦ ਅਨੰਤ ਰਾਓ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੇ ਦਖਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Wlxb0uacnRcC&printsec=frontcover#v=onepage|title=Reinventing Revolution: New Social Movements and the Socialist Tradition in India|last=Omvedt|first=Gail|publisher=[[M. E. Sharpe]]|year=1993|isbn=0-87332-784-5|pages=122}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bentall|first=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author-link2=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=30|doi=10.2307/622922|jstor=622922}}</ref> ਇਸਦੀ ਪੁਨਰ ਗਠਨ 17 [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ|ਮਈ]] 1986 ਵਿਚ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਪਿਛਲੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਉਲਟ ਪੱਛਮੀ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] ਸੀਸੌਲੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਗੈਰ-ਪੱਖੀ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=130|author-link=D N Dhanagare}}</ref> 1980 ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ|ਬਿਹਾਰ]] [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|ਅੰਦੋਲਨ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ]] ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=95|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/1974-is-this-really-as-real/278136|title=1974... Is This Really As Real? {{!}} Outlook India Magazine|last=Reddy|first=Sheela|date=5 September 2011|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=2020-02-06|archive-date=2020-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206150724/https://www.outlookindia.com/magazine/story/1974-is-this-really-as-real/278136|url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਜਨਵਰੀ - ਫਰਵਰੀ 1988 ਵਿਚ "ਮੇਰਠ ਘੇਰਾਬੰਦੀ" ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤ ਜੋ ਕਿ [[ਮੇਰਠ]] ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ 25 ਦਿਨਾਂ ਲੰਬਾ ਧਰਨਾ ਸੀ (ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=125|author-link=D N Dhanagare}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ "ਬੋਟ ਕਲੱਬ ਰੈਲੀ" ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ 800,000 ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਨੇ ਉੱਤਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਭਵਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਭਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19790115-kisan-rally-farmers-throng-the-capital-with-festive-gaiety-821763-2014-12-08|title=Kisan Rally: Farmers throng the capital with festive gaiety|last=Louis|first=Arul B.|date=19 December 2014|website=India Today|orig-year=15 January 1979|access-date=2020-02-06}}</ref> ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਬੈਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭੀੜ [[ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ]] ਤੋਂ ਵਿਜੇ ਚੌਕ ਤੱਕ 3 ਕਿ.ਮੀ. ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/boat-club-is-back-on-map-as-indias-resistance-square/articleshow/65108848.cms|title=Lutyens' Delhi: Boat Club is back on map as India's resistance square {{!}} India News|date=23 July 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਸਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|pages=128–129|author-link=D N Dhanagare}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/messiah-for-farmers-who-laid-siege-to-capital/cid/392440|title='Messiah' for farmers who laid siege to capital|last=Chakraborty|first=Tapas|date=16 May 2011|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=2020-02-06}}</ref> ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਰਿਆਇਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=201–203|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/agriculture/kisan-union-farmers-march-delhi-kisan-kranti-yatra|title=Tikait's Kisan Union to Bring Thousands of Farmers to Delhi in 'Kisan Kranti Yatra'|last=Sharma|first=Raghavi|date=1 October 2018|website=[[The Wire]]}}</ref> ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] ਨੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1986 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-activists-not-to-contest-lok-sabha-polls/articleshow/29990366.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union activists not to contest Lok Sabha polls|date=2014-02-07|work=[[The Economic Times]]}}</ref> == ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ == ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰਪੱਖ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=168|author-link=Tom Brass}}</ref>ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਚੋਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਦਬਾਅ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ]] ਨੂੰ ਇਕ “ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਸ਼ਾਸਨ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਬਣਾ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੀਕੇਯੂ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉੱਤੇ ਪੇਟੈਂਟ ਸਿਰਫ਼10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/bku-wants-agriculture-out-of-wto/articleshow/1195702.cms?from=mdr|title=BKU wants agriculture out of WTO|date=2005-08-09|work=[[The Economic Times]]|url-status=live}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == biory3yujbo3oeq4pgcr3vm618ntr01 0 133388 847204 805513 2026-09-23T18:21:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847204 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਨਤਾਲਕਾ ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ | native_name_lang = ਯੂ.ਕੇ. | native_name = Наталка Володимирівна Сняданко | birth_date = 20 ਮਈ 1973 | alma_mater = ਲਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਫਰੇਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | birth_place = [[ਲਵੀਵ]], [[ਯੂਕਰੇਨ]] | nationality = ਯੂਕਰੇਨੀ | image = Natalka Sniadanko 2014-6361.jpg | caption = ਨਤਾਲਕਾ ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ 2014 ਵਿਚ। }} '''ਨਤਾਲਕਾ ਵੋਲੋਦਇਮਰੀਵਨਾ ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ''' (ਯੂਕਰੇਨੀ Наталка Володимирівна Сняданко) ਇੱਕ [[ਯੂਕਰੇਨ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] [[ਲੇਖਕ]], [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਅਨੁਵਾਦਕ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਜੋਸੇਫ ਕੋਨਰਾਡ ਕੋਰਜ਼ੇਨੀਓਵਸਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite news|url=https://m.day.kyiv.ua/en/article/day-after-day/innovative-forms-and-breaking-stereotypes|title=For innovative forms and breaking the stereotypes|last=KOTSAREV|first=Oleh|date=27 December 2011|work=[[The Day (Kyiv)]]|access-date=28 February 2021|archive-date=7 ਮਾਰਚ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307010142/https://m.day.kyiv.ua/en/article/day-after-day/innovative-forms-and-breaking-stereotypes|url-status=dead}}</ref> ਨਤਾਲਕਾ ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ ਦਾ ਜਨਮ ਲਵੀਵ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। <ref name=":0"/> ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ ਨੇ ਲਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਵੋਨੀ ਅਤੇ ਫਰੇਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰੀਨੇਸੈਂਸ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.literaturfestival.com/autoren-en/autoren-2008-en/natalka-sniadanko|title=Natalka Sniadanko — internationales literaturfestival berlin|website=www.literaturfestival.com|access-date=2021-02-26|archive-date=2021-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121202622/https://www.literaturfestival.com/autoren-en/autoren-2008-en/natalka-sniadanko|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 'ਕੋਲੈਕਸ਼ਨ ਆਫ ਪੈਸ਼ਨ' (''Колекція пристрастей'' ) 2001 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਫਰਾਉ ਮੁਲਲਰ ਡਜ਼ ਨੋਟ ਵਿਸ਼ ਟੂ ਪੈ ਮੋਰ'', ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ' ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://electricliterature.com/lit-as-last-bastion-natalka-sniadanko-on-suppression-solidarity-language-in-ukraine/|title=Lit As Last Bastion: Natalka Sniadanko On Suppression, Solidarity & Language In Ukraine|date=2015-08-04|website=Electric Literature|language=en-US|access-date=2021-03-01}}</ref> ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਰਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੈਨਿਸ਼]], [[ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਰਮਨ]], [[ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੋਲਿਸ਼]], [[ਮਗਿਆਰ ਭਾਸ਼ਾ|ਹੰਗਰੀਅਨ]], [[ਚੈੱਕ ਭਾਸ਼ਾ|ਚੈੱਕ]] ਅਤੇ [[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰੂਸੀ]] ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.tault.org/natalka-sniadanko-editions|title=NATALKA SNIADANKO Editions|website=TAULT|language=en-US|access-date=2021-02-26|archive-date=2021-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131103349/https://www.tault.org/natalka-sniadanko-editions|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://intranslation.brooklynrail.org/ukrainian/the-passion-collection-or-the-adventures-and-misadventures-of-a-young-ukrainian-lady/|title=The Passion Collection, or The Adventures and Misadventures of a Young Ukrainian Lady {{!}} InTranslation|website=intranslation.brooklynrail.org|access-date=2021-02-26}}</ref> ਉਹ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":0"/> <ref>{{Cite web|url=https://www.catranslation.org/person/natalka-sniadanko/|title=Natalka Sniadanko|website=Center for the Art of Translation {{!}} Two Lines Press|language=en-US|access-date=2021-02-26}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://pen.org.ua/en/team/snyadanko-natalka/|title=Snyadanko Natalka|website=PEN Ukraine|language=en-US|access-date=2021-03-01|archive-date=2019-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126191445/http://pen.org.ua/en/team/snyadanko-natalka/|url-status=dead}}</ref> ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ-ਜਿਵੇਂ- [[ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫਰਾਂਜ਼ ਕਾਫਕਾ]], ਮੈਕਸ ਗੋਦ, [[ਗੁੰਟਰ ਗਰਾਸ]], [[ਜਿਬਗਨਿਉ ਹਰਬਰਟ]], [[ਚੈਸਲਾ ਮਿਲੋਸ]] ਆਦਿ।<ref name=":2"/> ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਸਾਉਡੁਏਸ਼ਚੇ ਜ਼ੀਤੁੰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]], [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ]], ਦ ਨਿਊ ਰਿਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਬਰੁਕਲਿਨ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref name=":1"/> <ref name=":3"/> ਨਿਊ ਰਿਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ ਨੇ ਮੈਡਨ ਦੇ ਇਯੋਰੋਮੈਡਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://newrepublic.com/article/116927/i-have-seen-bravery-and-death-ukraine|title=I Have Seen Bravery, and Death, in Ukraine|last=Sniadanko|first=Natalka|date=2014-03-07|work=The New Republic|access-date=2021-03-01|issn=0028-6583}}</ref> ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਮਾਇਥੋਸ ਗਾਲੀਜ਼ੀਅਨ - ਡਾਇ ਸੁਚੇ ਨੈਚ ਡੇਰ ਯੂਕ੍ਰੇਨਿਸਚੇਨ'' ਆਈਡੈਂਟਿਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm7591019/|title=Natalka Sniadanko|website=IMDb|access-date=2021-03-01}}</ref> == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ == * ''Колекція пристрастей'' (2001) (ਕੋਲੈਕਸ਼ਨ ਆਫ ਪੈਸ਼ਨ) ** ''ਦ ਪੈਸ਼ਨ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਐਡਵੈਂਚਰਸ ਐਂਡ ਮਿਸਐਡਵੈਂਚਰਸ ਆਫ਼ ਯੰਗ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੇਡੀ'' (2010), ਅਨੁਵਾਦ ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਕ੍ਰੌਫਟ ਦੁਆਰਾ * ''Сезонний позпродаж блондинок'' (2005) (ਸੀਜ਼ਨਲ ਸੇਲ ਆਫ ਬਲੋਂਦਜ਼) * ''Синдром стерильності'' (2006) (ਸਿੰਡਰੋਮ ਆਫ ਸਟੇਰਲਿਟੀ) * ''Чебрець у молоці'' (2007) (ਦਥੀਮ ਇਨ ਮਿਲਕ) * ''Комашина тарзанка'' (2009) (ਇਨਸੈਕਟ'ਜ ਬੰਗੀ) * ''Гербарій коханців'' (2011) (ਹਰਬੀਰੀਅਮ ਆਫ ਲਵਰਜ) * ''2013 Мюллер не налаштована платити більше'' (2013) (ਫਰਾਉ ਮੁਲਲਰ ਡਜ਼ ਨੋਟ ਵਿਸ਼ ਟੂ ਪੈ ਮੋਰ) * ''Охайні прописи ерцгерцога Вільгельма'' (2017) (ਆਰਚਡੂਕ ਵਿਲਹੈਲਮ'ਜ ਓਰਡਨਰੀ ਐਕਸਰਸਾਇਜ਼ ਬੁੱਕਸ) * ''Перше слідство імператриці'' (2021) (ਦ ਫਰਸਟ ਇਨਵੇਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਆਫ ਦ ਇਮਪ੍ਰੈਸ) == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨੁਵਾਦਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] 77xz0bdvdhuyit18dfm64j4yxej9mx5 0 133696 847296 841116 2026-09-23T23:40:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847296 wikitext text/x-wiki ਇਹ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਂ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref>[https://web.archive.org/web/20031220134854/http://www.punjabipress.org/ The Punjabi Press Club of Canada]</ref> == ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਵੈੱਬ ਚੈਨਲ == 2019 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ: <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/ptc-networks-punjabi-digital-film-awards-today-6271875/|title=PTC Network’s Punjabi digital film awards in Chandigarh today|date=2020-02-17|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-02-20}}</ref> * ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਚਾਰ ਟੀਵੀ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/punjabis-mark-mother-language-day-in-pak/articleshow/68105938.cms|title=Punjabis mark Mother Language Day in Pakistan|last=N|first=TN|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> * ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਰ <ref>{{Cite web|url=https://www.rabwah.net/pakistans-sikh-muslim-duo-want-to-fight-religious-intolerance-by-reviving-punjabi-culture/|title=Pakistan's Sikh-Muslim duo want to fight religious intolerance by reviving Punjabi culture|last=Ahmad|first=Ehsan|date=2018-04-26|website=Rabwah Times|language=en-US|access-date=2020-02-20}}</ref> * ਅਜੀਤ ਵੈੱਬ ਟੀਵੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.ajittv.com/|title=ਅਜੀਤ ਵੈੱਬ ਟੀ ਵੀ: ਵੀਡੀਓ ਖ਼ਬਰਾਂ|website=www.ajittv.com|access-date=2020-02-20}}</ref> * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੁਲੇਖਾ|ਭੁਲੇਖਾ]] ਟੀਵੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UC7ny7oweY3Thr0x2z70fH7A|title=Bhulekha Tv|website=YouTube|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰ ਸੰਗਠਨ == ; ਹੋਂਗਕੋਂਗ * ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ ( [http://www.PunjabiChetna.com ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525092052/https://www.punjabichetna.com/ |date=2021-05-25 }} ) ; ਭਾਰਤ * [https://news.timetv.news ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125223350/https://news.timetv.news/ |date=2021-01-25 }} (ਪਟਿਆਲਾ) | ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ]] ( [https://news.timetv.news ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125223350/https://news.timetv.news/ |date=2021-01-25 }} ) * ਪੈਡਲਰ ਮੀਡੀਆ ( [https://peddlermedia.in ਪੈਡਲਰ ਮੀਡੀਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ]] * [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] ([http://www.tribuneindia.com ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]) * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼ * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ|ਰੋਜਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ]] * ਦੇਸ਼ਵਿਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼ * ਪੰਜਾਬ ਹਾਟਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਊਜ਼ ਓਨਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਦੁਆਬਾ ਹੈੱਡਲਾਈਨਜ਼ * [[ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ]] * ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਵਰਿਆਮ ਜਲੰਧਰ * ਘਾਂਚੀ ਮੀਡੀਆ ; ਇਟਲੀ ; ਕਨੇਡਾ * ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਿਜ਼ਨ * ਐਫਵਾਈਆਈ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਲਿਮਟਿਡ * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬੀ ਡੇਲੀ * ਸਿੱਖ ਪ੍ਰੈਸ * ਸੰਝ ਸਵੇਰਾ * ਅਜੀਤ ਵੀਕਲੀ ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ * [[ਰੋਜ਼ਨਾਮ੍ਹਾ ਸਜਣ|ਸੱਜਣ]] * [[ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਖ਼ਬਰੇਂ|ਖ਼ਬਰਾਂ]] * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੁਲੇਖਾ|ਭੁਲੇਖਾ]] ; ਯੂਕੇ * ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ * ਅਕਾਲ ਚੈਨਲ ; ਯੂਐਸਏ * ਐਫਆਈਆਈ ਮੀਡੀਆ ਗਰੂਪ ਲਿ * ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਯੂਐਸਏ * ਕਮੀ ਏਕਤਾ ; ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਓਨਲਾਈਨ ਅਖ਼ਬਾਰ * ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ * ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ * ਦੇਸ਼ਵਿਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼ * ਵਿਚਾਰ * ਮੀਡੀਆ ਪੰਜਾਬ * ਯੂਰਪ ਸਮਾਚਾਰ * ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ * ਪੰਜਾਬੀ ਟੂਡੇ == ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ == {| class="wikitable" ! width="150" |ਨੈੱਟਵਰਕ ! width="130" |ਦੇਸ਼ ! width="75" |ਰੂਪ ! width="120" |ਵੈਬਸਾਈਟ |- |ਨਾਈਨ ਐਕਸ ਟਸ਼ਨ |{{IND}} |ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20121015073523/http://www.9xtashan.in/index.aspx Official Site] |- |ਟੀਵੀ ਪੰਜਾਬ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ | |- |ਅਲਫਾ ਈਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ |{{USA}} |ਜਨਰਲ |[http://www.zeetvusa.com/alphaetcpunjabi/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505104224/http://www.zeetvusa.com/alphaetcpunjabi/ |date=2020-05-05 }} |- |ਏਟੀਐਨ ਪੀਐਮ ਵਨ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[http://asiantelevision.net/channel/atn-pm-one Official Site] |- |ਏਟੀਐਨ ਪੰਜਾਬੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ |[http://asiantelevision.net/channel/atn-punjabi Official Site] |- |ਏਟੀਐਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਊਜ਼ |{{CAN}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[http://asiantelevision.net/channel/atn-punjabi-news Official Site] |- |[[ਆਪਣਾ ਚੈਨਲ]] |{{PAK}} |ਜਨਰਲ |[https://web.archive.org/web/20090321224646/http://www.apna.tv/ Official Site] |- |ਆਪਣਾ ਨਿਊਜ਼ |{{PAK}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |None |- |ਆਵਾਜ਼-ਏ-ਵਤਨ ਟੀਵੀ |{{USA}} |ਸੰਗੀਤ |[http://www.aapnatv.com/ Official Site] |- |[[ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ]] |{{IND}} |ਸੰਗੀਤ |None |- |ਬੀਟ ਐਂਡ ਬੂਮ |{{USA}} |ਸੰਗੀਤ/ਰੋਕੁ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ |[http://www.beatandboom.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019221555/http://beatandboom.com/ |date=2020-10-19 }} |- |ਚੈਨਲ ਪੰਜਾਬ |{{USA}} |ਜਨਰਲ ਮਨੋਰੰਜਨ (ਕਾਮੇਡੀ,ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ) |[http://www.channelpunjabtv.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007201646/http://channelpunjabtv.com/ |date=2017-10-07 }} |- |ਚੈਨਲ ਪੰਜਾਬੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ |[http://www.channelpunjabi.ca Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205040136/http://www.channelpunjabi.ca/ |date=2009-02-05 }} |- |ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਿਊਜ਼ |{{IND}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ/ਮਨੋਰੰਜਨ/ਖ਼ਬਰਾਂ |[http://www.raftaarnews.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306175147/https://www.raftaarnews.com/ |date=2021-03-06 }} |- |ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ |{{IND}} |Sikh Socio-Spiritual-Cultural Religious/Sikh News |[https://timetv.news/ Official Site] |- |ਡੇ ਐਂਡ ਨਾਇਟ ਨਿਊਜ਼ |{{IND}}<br /><br />{{USA}}<br /><br />{{UK}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.dayandnightnews.com/ Official Site] |- |ਡੀਡੀ ਜਲੰਧਰ |{{IND}} |ਜਨਰਲ |[http://www.ddkjalandhar.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306165320/http://ddkjalandhar.com/ |date=2012-03-06 }} |- |[[ਡੀਡੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |{{IND}} |ਜਨਰਲ |None |- |ਦੇਸੀ ਅਨਪਲੱਗਡ |{{USA}} |ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ |[http://www.desiunplugged.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225013335/http://desiunplugged.com/ |date=2009-02-25 }} |- |ਧਰਤੀ ਟੀਵੀ |{{PAK}} |ਧਾਰਮਿਕ |None |- |ਈਟੀਸੀ ਚੈਨਲ ਪੰਜਾਬੀ |{{IND}} |ਸੰਗੀਤ/ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ |[https://web.archive.org/web/20061113042356/http://www.entertainmenttv.com/channel.php?id=2 Official Site] |- |ਗੁਰਕੀਬਾਨੀ ਟੀਵੀ |{{CAN}} |ਧਰਮ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਗੈਟ ਪੰਜਾਬੀ |{{IND}} |Entertainment (Soap operas and Music) |[https://web.archive.org/web/20130103081135/http://www.getpunjabi.tv/ Official Site] |- |ਹੋਮ ਸੋਪ24X7 |{{IND}} |ਜਨਰਲ |[http://www.homeshop24x7.com TELE SHOPPING CHANNEL Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602100351/http://www.homeshop24x7.com/ |date=2012-06-02 }} |- |ਏਕਤਾ ਵਨ |{{IND}} |ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕਤਾ |None |- |ਜਸ ਪੰਜਾਬੀ |{{USA}} |ਜਨਰਲ |[http://www.juspunjabi.com/ Official Site] |- |ਜਸ ਵਨ |{{USA}} |ਜਨਰਲ |[http://www.juspunjabi.com/jusone/Home.html Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418115737/http://www.juspunjabi.com/jusone/Home.html |date=2021-04-18 }} |- |ਐਮਐਚ1 |{{IND}}<br /><br />{{USA}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ/ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ |[http://www.mhone.in Official Site] |- |ਨਿਊਜ਼ ਓਨਲੀ |{{CAN}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਓਨਲੀ ਮਿਊਜ਼ਕ |{{CAN}} |ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਦ ਟੀਵੀ ਐਨ ਆਰ ਆਈ |{{CAN}} |ਖ਼ਬਰਾਂ/ਸੰਗੀਤ/ਮੰਨੋਰੰਜਨ |[https://thenritv.com Official Site] |- |ਪੀਟੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ |{{IND}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20120506043414/http://www.ptcnetwork.tv/ptcnews/ Official Site] |- |[[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |{{IND}} <br /><br />{{USA}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20111123054805/http://www.ptcnetwork.tv/punjabi/ Official Site] |- |ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[http://www.ptcnetwork.ca Official Site] |- |ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਲਡ ਡੇਲੀ |{{IND}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20120627025521/http://www.punjabiworlddaily.com/ Official Site] |- |ਆਰਟੀਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਐਚਡੀ |{{AUS}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ/Punjabi movies. |[http://www.rtvpunjabi.com Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823002951/http://rtvpunjabi.com/ |date=2016-08-23 }} |- |ਰਾਵੀ ਟੀਵੀ |{{PAK}} |ਜਨਰਲ |None |- |ਸਾਡਾ ਚੈਨਲ |{{IND}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20210418115738/http://www.sadachannel.com/ Official Site] |- |ਸੰਗਤ ਟੀਵੀ/ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀਵੀ<ref name="Punjabi news">{{Cite web|url=http://www.globalpunjabtv.com/Default/AboutUs|title=About Us|website=Punjabi news|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225163130/http://www.globalpunjabtv.com/Default/AboutUs|archive-date=25 December 2015|access-date=30 December 2015}}</ref> |{{UK}}/{{CAN}}<br /><br />{{USA}} |ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ |[http://sangattrust.org/ Official Site] |- |ਸਾਂਝਾ ਟੀਵੀ |{{IND}}<br /><br />{{USA}}<br /><br />{{UK}}{{CAN}}<br /><br />{{AUS}} |ਮਨੋਰੰਜਨ | [https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਸਿੱਖ ਚੈਨਲ |{{UK}} |ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ |[http://www.sikhchannel.tv/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227221142/https://sikhchannel.tv/ |date=2021-02-27 }} |- |ਸਪਾਰਕ ਪੰਜਾਬੀ |{{IND}} |International movies, dramas and shows(dubbed) |[http://sparkpunjabi.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806073548/http://sparkpunjabi.com/ |date=2018-08-06 }} |- |ਸੁਰ ਸਾਗਰ ਟੀਵੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ |[https://web.archive.org/web/20120530040927/http://www.sstvandradio.com/ Official Site] |- |ਵਾਜ ਟੀਵੀ |{{PAK}} |ਜਨਰਲ |None |- |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |{{IND}}<br /><br />{{UK}} (ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ) |ਜਨਰਲ |https://web.archive.org/web/20070810124522/http://www.zeepunjabi.com/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420234056/https://www.webcitation.org/5QkPKG35a?url=http%3A%2F%2Fwww.zeepunjabi.com%2F |date=2021-04-20 }}[[India]] <br /><br />[https://web.archive.org/web/20120223184018/http://www.zeeuk.com/zeeuk2008/zeealpha.php Official Site {{UK}}][[United Kingdom]] |} * ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ|ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ|ਅਜੀਤ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20031220134854/http://www.punjabipress.org/ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਕਨੇਡਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ]] kpqxsq5yesx7vpvkdm5g4o8qd7uxt5r 0 133784 847328 840856 2026-09-24T02:00:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847328 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|image=Bashar Murad Performing at Palestine Music Expo 2019 in Ramallah, Palestine.jpg|image_size=|caption=Bashar Murad Performing at Palestine Music Expo 2019 in Ramallah|Landscape=yes|Background=solo_singer|Alias=|birth_date={{birth date and age|mf=y|1993|02|07}}|Origin=[[East Jerusalem]]|Genre=[[Pop music|Pop]]|Occupation=Singer, songwriter, social activist|Years_active=2015–present|website=|Instrument=}} '''ਬਸ਼ਰ ਮੁਰਾਦ''' ( [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] : بشار مراد; ਜਨਮ 7 ਫਰਵਰੀ 1993) ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਸਤੀਨੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ|ਮਿਡਲ ਈਸਟ]] ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ + ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਆਇਸਲੈਂਡਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/|title=Queer Musician Bashar Murad: “Just Being Palestinian Is Political”|last=Fontaine|first=Andie|date=5 June 2019|website=[[The Reykjavík Grapevine]]|access-date=17 July 2019|archive-date=5 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605161159/https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-48923015|title=Meet Bashar Murad: The Palestinian singer blurring gender lines|date=14 June 2019|website=BBC|access-date=17 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/node/1525461/lifestyle|title=Palestinian musician Bashar Murad’s unlikely collaboration with Icelandic band tops 1m views|last=McArthur|first=Rachel|date=22 June 2019|website=Arab News|access-date=17 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/music/article-gay-palestinian-pop-singer-bashar-murad-keeps-dreaming-big/|title=Gay Palestinian pop singer Bashar Murad keeps dreaming big|last=Wheeler|first=Brad|date=21 May 2019|website=The Globe and Mail|access-date=17 July 2019}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮੁਰਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ 1993 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਫਦੀਆ ਡੇਬਿਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੈਦ ਮੁਰਾਦ ਫਲਸਤੀਨੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਸਬਰੀਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਬਦਲਵਾਂ ਫਿਲਸਤੀਨੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/radio/q/wednesday-may-15-2019-fxckmr-bashar-murad-and-more-from-nunavut-1.5135570/young-queer-and-arab-palestinian-musician-bashar-murad-wants-to-be-understood-for-who-he-actually-is-1.5135662|title=Young, queer and Arab: Palestinian musician Bashar Murad wants to be understood for who he actually is|last=Power|first=Tom|date=15 May 2019|website=CDC Radio|access-date=2019-08-07}}</ref> ਬੈਂਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1980 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਰਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/|title=Queer Musician Bashar Murad: “Just Being Palestinian Is Political”|last=Fontaine|first=Andie|date=5 June 2019|website=[[The Reykjavík Grapevine]]|access-date=17 July 2019|archive-date=5 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605161159/https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFontaine2019">Fontaine, Andie (5 June 2019). [https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/ "Queer Musician Bashar Murad: "Just Being Palestinian Is Political<span class="cs1-kern-right">"</span>"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605161159/https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/ |date=2019-06-05 }}. ''[[ਰਿਕਿਜਾਵਕ ਗ੍ਰੇਪਵਾਈਨ|The Reykjavík Grapevine]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 July</span> 2019</span>.</cite></ref> ਇਹ ਇਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/ar/article/j54dxx/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%87|title=الفنان الفلسطيني بشار مراد يتحدث عن كسر التابوهات في أغانيه|last=سالم|first=بدار|last2=الشلالدة|first2=سارة|date=2018-10-02|website=Vice|language=ar|access-date=2019-08-07|archive-date=2019-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727100148/https://www.vice.com/ar/article/j54dxx/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%87|url-status=dead}}</ref> ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਅਮਰੀਕੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਜਵਾਟਰ ਕਾਲਜ,ਵੀ.ਏ. ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5475300,00.html|title=Young Palestinian musician aims to change the tune of Arab society|last=Margit|first=Maya|date=9 March 2019|website=ynetnews|access-date=28 July 2019}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.vice.com/ar/article/j54dxx/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%87|title=الفنان الفلسطيني بشار مراد يتحدث عن كسر التابوهات في أغانيه|last=سالم|first=بدار|last2=الشلالدة|first2=سارة|date=2018-10-02|website=Vice|language=ar|access-date=2019-08-07|archive-date=2019-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727100148/https://www.vice.com/ar/article/j54dxx/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%87|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFسالمالشلالدة2018">سالم, بدار; الشلالدة, سارة (2 October 2018). [https://www.vice.com/ar/article/j54dxx/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%87 "الفنان الفلسطيني بشار مراد يتحدث عن كسر التابوهات في أغانيه"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727100148/https://www.vice.com/ar/article/j54dxx/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%87 |date=2019-07-27 }}. ''Vice'' (in Arabic)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 August</span> 2019</span>.</cite> [[Category:CS1 Arabic-language sources (ar)]]</ref> ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਇਲਾਕੇ|ਫਿਲਸਤੀਨ]] ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/music/article-gay-palestinian-pop-singer-bashar-murad-keeps-dreaming-big/|title=Gay Palestinian pop singer Bashar Murad keeps dreaming big|last=Wheeler|first=Brad|date=21 May 2019|website=The Globe and Mail|access-date=17 July 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWheeler2019">Wheeler, Brad (21 May 2019). [https://www.theglobeandmail.com/arts/music/article-gay-palestinian-pop-singer-bashar-murad-keeps-dreaming-big/ "Gay Palestinian pop singer Bashar Murad keeps dreaming big"]. ''The Globe and Mail''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 July</span> 2019</span>.</cite></ref> 2014 ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਕਈ ਸਿੰਗਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਕ ਓਨਲਾਈਨ ਦਰਸ਼ਕ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮੁਰਾਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://palestinesquare.com/2017/02/01/interview-with-bashar-murad-english-language-palestinian-pop-for-social-justice/|title=Interview with Bashar Murad: English-language Palestinian Pop for Social Justice – Palestine Square|last=Abusalim|first=Dorgham|date=2017-02-01|website=Palestine Square|language=en-US|access-date=2019-08-07|archive-date=2019-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807083718/https://palestinesquare.com/2017/02/01/interview-with-bashar-murad-english-language-palestinian-pop-for-social-justice/|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] j6d5gmw6xapzrsd243m1oc5b3hl1cpa 0 133791 847234 842311 2026-09-23T19:46:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847234 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਨੀਲਮ ਸਰਨ ਗੌੜ|image=NeelumSaranGour.jpg|caption=Neelum Saran Gour reading at the literary event, ''Memory as Muse'',<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/of-moods-and-memories/article8570418.ece|title=Of moods and memories|access-date=2016-07-27|newspaper=The Hindu|date=8 May 2016|last1=Singh|first1=Aatika}}</ref>[[Oxford Bookstore]], New Delhi|birth_date={{Birth date and age|1955|10|12|df=y}}|birth_place=[[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]], ਭਾਰਤ|occupation=ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|alma_mater=[[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]|genre=[[ਗਲਪ]]|website={{URL|http://www.neelumsarangour.com}}|imagesize=}}'''ਨੀਲਮ ਸਰਨ ਗੌੜ'''<ref>{{Cite web|url=http://www.dailypioneer.com/sunday-edition/agenda/backbone/chronicling-allahabad-university.html|title=Chronicling Allahabad University|website=www.dailypioneer.com|access-date=2016-07-16|archive-date=2016-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826084904/http://www.dailypioneer.com/sunday-edition/agenda/backbone/chronicling-allahabad-university.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/neelum-saran-cour-on-the-125-year-old-allahabad-university/article7403234.ece|title=Allahabad University: A lore collector's recollections|date=2015-07-09|work=The Hindu|access-date=2016-07-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> (ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1955) ਗਲਪ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ 1990 ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਨਾਵਲਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ [[ਗੈਰ-ਗਲਪ]] ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਇਕ ਸੰਚਾਲਿਤ ਖੰਡ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਨੀਲਮ ਸਰਨ ਗੌੜ ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀਫੋਨ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੌਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਨਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਕੂਲ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਕਾਨਵੈਂਟ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਚ [[ਇਤਿਹਾਸ]], [[ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ|ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿ]]<nowiki/>ਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਹਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਲਈ 10 ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ 1977 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1977 ਤੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਇਕ ਉੱਘੇ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਲੋਕ-ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਸਮੀਖਿਅਕ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਓਨਲਾਈਨ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਨੀਲਮ ਸਰਨ ਗੌੜ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉੱਨੀਵੀਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰਸਾਲੇ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੈਨਗੁਇਨ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡੇਵਿਡ ਦੇਵਿਦਰ ਨੇ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੈਬਿਊ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗ੍ਰੇਅ ਪਿਜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title="Grey Pigeon" and Other Stories|last=Gour|first=Neelum Saran|date=1988-02-25|publisher=Penguin Books Ltd|isbn=9780140107937|location=New Delhi, India; New York, N.Y.|language=en}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਚਾਰਲਸ ਵਾਲੇਸ ਇੰਡੀਆ ਟਰੱਸਟ ਤੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗੌਰ ਏ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਸਪੀਕਿੰਗ' ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪੈਨਗੁਇਨ ਦੁਆਰਾ 1995 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Speaking of '62|last=Gour|first=Neelam Saran|date=1995-09-28|publisher=Penguin Books Australia|isbn=9780140245943|location=New Delhi; New York, N.Y., USA|language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1997 ਵਿੱਚ ਵਿੰਟਰ ਕੰਪੇਨਸਿਏਂਸ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite book|title=Winter Companions and Other Stories|last=Gour|first=Neelum Saran|date=1997-02-01|publisher=Penguin Books India|isbn=9780140249897|edition=2|location=New Delhi; New York, NY|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/book-review-winter-companions-and-other-stories-by-neelam-s.-gour/1/274987.html|title=Book review: Winter Companions and Other Stories by Neelam S. Gour|access-date=2016-07-16}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਐਲਿਟੀਜ਼ <ref>{{Cite book|title=Virtual Realities|last=Gour|first=Neelum Saran|date=2001-12-10|publisher=Penguin India|isbn=9780143028062|location=New Delhi, India; London|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/neelum-saran-gour-talks-about-her-new-novel-virtual-realities/1/220834.html|title=Neelum Saran Gour talks about her new novel Virtual Realities|access-date=2016-07-16}}</ref>ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਾਵਲ, ਸਿਕੰਦਰ ਚੌਕ ਪਾਰਕ<ref>{{Cite web|url=http://www.mylibrary.britishcouncil.org/fiction/sikandar-chowk-park|title=Sikandar Chowk Park - Neelum Saran Gour|website=www.mylibrary.britishcouncil.org|access-date=2016-07-16|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828201525/http://www.mylibrary.britishcouncil.org/fiction/sikandar-chowk-park|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/and-the-holy-gosht/228824|title=...And The Holy Gosht|access-date=2016-07-16|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818211602/http://www.outlookindia.com/magazine/story/and-the-holy-gosht/228824|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/book-review-sikandar-chowk-park-by-neelum-saran-gour/1/192826.html|title=Book review: Sikandar Chowk Park by Neelum Saran Gour|access-date=2016-07-16}}</ref> ਪੇਂਗੁਇਨ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਮੈਸੇਸ ਡਿਕਨਜ਼, ਡੌਇਲ ਅਤੇ ਵੋਡਹਾਉਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਹੈਲਸੀਨ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thebookreviewindia.org/articles/archives-3245/2006/january-february/1-2/a-brain-teaser.html|title=A Brain-teaser|website=www.thebookreviewindia.org|access-date=2016-07-16|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809212255/http://www.thebookreviewindia.org/articles/archives-3245/2006/January-February/1-2/a-brain-teaser.html|dead-url=yes}}</ref> ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੌਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਗਲਪ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਟਿਨ ਬੈਂਸਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਉਪ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਟਲੇਜ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋਨੋਲੀ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ ਰਾਈਟਿੰਗ<ref>{{Cite web|url=http://www.routledgeonline.com:80/literature/Book.aspx?id=w396|title=Routledge Literature Online|website=www.routledgeonline.com|access-date=2016-07-16}}</ref>, ਸੰਪਾਦਿਤ ਲੋਰਨਾ ਸੇਜ, ਗਰਮਾਈਨ ਗ੍ਰੀਰ ਅਤੇ ਈਲੇਨ ਸ਼ੋਅਲੇਟਰ,<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/cambridgeguidedt0000unse|title=The Cambridge Guide to Women's Writing in English|last=Sage|first=Lorna|last2=Greer|first2=Germaine|last3=Showalter|first3=Elaine|date=1999-09-30|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521668132|language=en|url-access=registration}}</ref> ਕੰਪੇਨ ਟੂ ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਕਸ਼ਨ ਇੰਗਲਿਸ਼, ਪੀਰ ਪਾਓਲੋ ਪਿਕਯੂਕੋ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=chM76CrCYhoC|title=A Companion to Indian Fiction in English|last=Piciucco|first=Pier Paolo|date=2004-01-01|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=9788126903108|language=en}}</ref>ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ 1980 -2000 ਦੁਆਰਾ ਐਮ ਕੇਨਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite journal|last=Narayan|first=Shyamala A.|date=1994-09-01|title=India|url=https://archive.org/details/journal-of-commonwealth-literature_1994_29_3/page/53|journal=The Journal of Commonwealth Literature|language=en|volume=29|issue=3|pages=53–85|doi=10.1177/002198949402900303|issn=0021-9894}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਹਾਲੀਆ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤਾਂ ਫਿਰੋਜ਼ਾ ਜੂਸਾਵਾਲਾ ਅਤੇ ਡੈਬੋਰਾਹ ਫਿਲਰੂਪ ਵੇਗਲ<ref>{{Cite book|url=https://www.peterlang.com/view/9781454192114/03_Title2.xhtml?rskey=0BDzDT&result=1|title=Title : Emerging South Asian Women Writers|isbn=9781454192114|access-date=2016-07-16}}</ref> ਦੁਆਰਾ "ਇਮਰਜਿੰਗ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਾਈਟਰਸ, ਅਤੇ ਕੰਟੈਪਰੇਰੀ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ: ਐਨ ਐਂਥੋਲੋਜੀ ਆਫ਼ ਫੀਮੇਲ ਰਾਈਟਰਸ, ਵੰਦਨਾ ਪਾਠਕ, ਉਰਮਿਲਾ ਦਬੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OoicEs0osl8C|title=Contemporary Fiction: An Anthology of Female Writers|last=Dabir|first=Urmila|date=2008-01-01|publisher=Sarup & Sons|isbn=9788176258357|language=en}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਵੇਅਰ ਦ ਰਿਵਰਸ ਮੀਟ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ<ref>{{Cite book|title=Allahabad: Where the Rivers Meet|url=https://archive.org/details/isbn_9788185026947|date=2009-09-01|publisher=The Marg Foundation|isbn=9788185026947|editor-last=Gour|editor-first=Neelum Saran|language=en}}</ref>, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਗੌਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੌਰ ਨੂੰ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ ਪੈਨਗੁਇਨ-ਯਾਤਰਾ ਨੇ ਗੌਰ ਦੇ ਅਰੰਭਕ ਨਾਵਲ ਸਪੀਕਿੰਗ ਆਫ 62 ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਗੌਰ ਨੇ ਖੁਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ‘62 ਕੀ ਬਾਤੇਂ’ <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20111211/spectrum/book4.htm|title=The Sunday Tribune - Books|website=www.tribuneindia.com|access-date=2016-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/705103/fiction-exploring-conflicting-realities|title=FICTION: Exploring conflicting realities|last=InpaperMagazine|first=From|date=2012-03-24|access-date=2016-07-17}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/short-with-depth/article2674972.ece|title=Short with depth|date=2011-11-30|newspaper=The Hindu|access-date=2016-07-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੈਨਗੁਇਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਣੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਅੰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਕੰਮ 2015 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ, ਥ੍ਰੀ ਰਿਵਰਜ਼ ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰੀ - ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<ref>{{Cite web|url=http://www.theweek.in/books/three-rivers-and-a-tree-by-neelum-saran-gour.html|title=Campus chronicles|access-date=2016-07-17|archive-date=2016-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709083345/http://www.theweek.in/books/three-rivers-and-a-tree-by-neelum-saran-gour.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite book|title=Three Rivers and a Tree|url=https://archive.org/details/threeriversandtr0000gour|last=Gour|first=Neelum Saran|date=2015-07-01|publisher=Rupa Publications India|language=en|asin=B016APQK4I}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://biblio-india.org/archives/15/SN15/tocSN15.asp?mp=SO15|title=Biblio: A Review of Books|website=biblio-india.org|access-date=2016-07-16}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thestatesman.com/mobi/news/92186-story.html|title=A raconteur from the place of offerings|access-date=2016-07-16|archive-date=2016-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009082122/http://www.thestatesman.com/mobi/news/92186-story.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/learning-at-the-sangam/295277|title=Learning At The Sangam|access-date=2016-07-16|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818232451/http://www.outlookindia.com/magazine/story/learning-at-the-sangam/295277|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thebookreviewindia.org/articles/archives-4655/2015/september/9/saga-of-a-fading-relic.html|title=Saga of a Fading Relic|website=www.thebookreviewindia.org|access-date=2016-07-16|archive-date=2016-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811002112/http://www.thebookreviewindia.org/articles/archives-4655/2015/september/9/saga-of-a-fading-relic.html|dead-url=yes}}</ref>, ਰੂਪਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸੇ ਸਾਲ, ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਅਰਿਆ<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/books-reviews/where-different-worlds-meet/183850.html|title=Where different worlds meet|access-date=2016-07-16|archive-date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819213142/http://www.tribuneindia.com/news/books-reviews/where-different-worlds-meet/183850.html|url-status=dead}}</ref> ਨੂੰ ਵੀ ਰੂਪਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਇਨਵਿਜ਼ੀਬਲ ਇੰਕ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,<ref>{{Cite web|url=http://www.goodreads.com/book/show/26857649-invisible-ink|title=Invisible Ink|website=Goodreads|access-date=2016-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/526083/transformed-relationships.html|title=Transformed relationships|date=30 January 2016|website=Deccan Herald|access-date=2016-07-16}}</ref> ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰਪਰਕੌਲਿਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਨਾਵਲ ਰੇਕੁਇਮ ਇਨ ਰਾਗ ਜਾਨਕੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/book/show/40691060-requiem-in-raga-janki|title=Requiem In Raga Janki|website=Goodreads|access-date=2019-01-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/requiem-in-raga-janki-a-fictionalised-biography-of-jankibai-illahabadi/article24828915.ece|title='Requiem in Raga Janki': A fictionalised biography of Jankibai Illahabadi|last1=Balantrapu|first1=Mihir|date=September 2018|newspaper=the Hindu|access-date=2018-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/weekend/requiem-in-raga-janki-by-neelum-saran-gour/1352262|title=Requiem in Raga Janki by Neelum Saran Gour|website=freepressjournal|access-date=2018-09-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1420123|title=THE SONG OF FIFTY-SIX KNIVES|date=15 July 2018|website=Dawn|access-date=2018-07-15}}</ref>, ਪੇਂਗੁਇਨ ਵਾਈਕਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਜੂਨ, 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕਈ ਗਲਪ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਲਪਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਜ਼ਰਟ ਇਨ ਬਲੂਮ - ਕੰਟੈਪਰੇਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਵੁਮੈਨ'ਸ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਇਨ ਇੰਗਲਿਸ਼<ref>{{Cite book|title=Desert in Bloom: Contemporary Indian Women's Fiction In English|last=Bharat|first=Meenakshi|date=2004-01-01|publisher=Pencraft International|isbn=9788185753591|language=en}}</ref> ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ, (ਪੇਨਕ੍ਰਾਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, 2004), ਵਧ ਰਹੀ ਵਜੋਂ ਜਸਬੀਰ ਜੈਨ (ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਸੇਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ 2007) ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ, ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hRStCwAAQBAJ|title=Troubled Testimonies: Terrorism and the English novel in India|last=Bharat|first=Meenakshi|date=2015-12-14|publisher=Routledge|isbn=9781317333791|language=en}}</ref>, ਸ਼ੈਰਨ ਰੰਡਲ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਭਾਰਤ (ਪਿਕਡੋਰ, २०० 2009) ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ, ਓਨਲੀ ਕਨੈਕਟ, ਸ਼ੇਰਨ ਰੰਡਲ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਭਾਰਤ (ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਬਾਂਦਰ) ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਰੂਪਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਇੰਡੀਆ, 2014), ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਐਂਡ ਵਰਨਾਕੂਲਰ ਇੰਡੀਆ, ਮਕਰੰਦ ਪਰਾਂਜਾਪੇ ਅਤੇ ਜੀਜੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਪੀਅਰਸਨ 2010) ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ, ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ- ਸੱਤ ਲੇਖ, (ਇੰਸਟੀਚਿਓਟ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਇਨ ਇੰਟਰਡਿਸਪਲਿਨਰੀ ਸਟੱਡੀਜ਼, 2013) ਅਤੇ ਲਰਨਿੰਗ ਨਾਨ-ਵਾਇਲੈਂਸ, ਗੰਗਾਏ ਮੁਖਰਜੀ (ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2016) ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/learning-non-violence-9780199458431?cc=in&lang=en&|title=Learning Non-Violence|date=9 November 2015|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199458431}}</ref> ਗੌਰ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰਾਓ ਦੀ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਤਿਕੜੀ, (ਕਿਤਾਬ ਮਾਹਲ, 1992) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇੰਡੀਅਨ ਰਿਵਿਊ ਆਫ਼ ਬੁੱਕਜ਼ ਅਤੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਲਿਟਰੇਰੀ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਲਈ ਸਮੀਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.the-tls.co.uk/?s=neelum+saran+gour|title=You searched for neelum saran gour – TheTLS|website=TheTLS|language=en-GB|access-date=2016-07-16}}</ref> ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਦਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਪੇਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਹਾਸੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਕਰੀਏਟਿਵ ਰਾਈਟਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਇੱਕ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹੋ<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00thnbt|title=Rupert Penry-Jones, Series 7, Who Do You Think You Are? - BBC One|website=BBC|access-date=2016-07-17}}</ref>ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੁਪਰਤ ਪੇਨਰੀ-ਜੋਨਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜੋ 16 ਅਗਸਤ, 2010 ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ ਸਿਕੰਦਰ ਚੌਕ ਪਾਰਕ ਚਾਰਲਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਾਗ ਦੇ ਐਮ.ਏ. ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਏ ਲੇਨ ਇਨ ਲਖਨਊ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਈ-ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਐਮ.ਏ. ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == * 'ਰਿਕੁਇਮ ਇਨ ਰਾਗ ਜਾਨਕੀ' ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਲਈ ਦ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਾਇਜ਼-2018।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/noted-writer-neelum-saran-gour-bags-the-hindu-fiction-prize/article25986619.ece|title=Noted writer Neelum Saran Gour bags The Hindu fiction prize for 2018|date=2019-01-13|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/909302/writers-neelum-saran-gour-and-manoranjan-byapari-win-the-hindu-prize-2018|title=Writers Neelum Saran Gour and Manoranjan Byapari win The Hindu Prize 2018|website=Scroll|access-date=2019-01-13}}</ref> 12 - 14 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ ਹੋਏ ਹਿੰਦੂ ਲਿਟ ਫਾਰ ਲਾਈਫ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਐੱਨ. ਰਵੀ, ਪਬਿਲਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਚੇਨਈ ਵਿਚ ਇਸ ਇਨਾਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.neelumsarangour.com/ ਨੀਲਮ ਸਰਨ ਗੌੜ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [http://www.ndtv.com/video/shows/just-books/a-survey-on-latest-books-on-bollywood-266 ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ''ਸਿਕੰਦਰ ਚੌਕ ਪਾਰਕ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜਸਟ ਬੁੱਕਸ''] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] 5gpszpyd4grgwja6mddch2vsoffnyhl 0 134113 847346 671569 2026-09-24T02:58:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847346 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ | image = Bina Devi (cropped).jpg | imagesize = | caption = in 2020 | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = c. 1977 | birth_place = ਮੂੰਗਰ, [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = [[ਸਰਪੰਚ]], ਕਾਰੋਬਾਰੀ | years_active = | spouse = | children = | relatives = | awards = [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ''' (ਜਨਮ. 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ [[ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ|ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ]] ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ।<ref name="icar">{{cite web|url=https://kvk.icar.gov.in/past_image_video.aspx?eventid=d869d7a5-2ecc-401b-ae42-4a1ad0619bd7|website=kvk.icar.gov.in|title=Krishi Vigyan Kendra Knowledge Network|accessdate=2020-03-12}}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ 'ਮਸ਼ਰੂਮ ਮਹਿਲਾ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਧਤੀਆ ਪੰਚਾਇਤ, ਤੀਤੀਆਬਰ ਬਲਾਕ ਦੀ [[ਸਰਪੰਚ]] ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਰੂਮ ਅਤੇ [[ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ]], ਵਰਮੀ ਕੰਪੋਸਟ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ [[ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ]] ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਦੇਵੀ, ਤਿਲਕਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1977 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.patnabeats.com/bihars-daughter-bina-devi-famous-as-mushroom-mahila-was-awarded-the-nari-shakti-award/|title=Bihar's daughter, Bina Devi famous as Mushroom Mahila was awarded the Nari Shakti Award|last=Agarwal|first=Rishika|date=2020-03-17|website=PatnaBeats|language=en-US|access-date=2020-04-09|archive-date=2020-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403111759/http://www.patnabeats.com/bihars-daughter-bina-devi-famous-as-mushroom-mahila-was-awarded-the-nari-shakti-award/|url-status=dead}}</ref> ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ ਤਿਲਕਰੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਸ਼ਰੂਮ ਉਗਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.patnabeats.com/bihars-daughter-bina-devi-famous-as-mushroom-mahila-was-awarded-the-nari-shakti-award/|title=Bihar's daughter, Bina Devi famous as Mushroom Mahila was awarded the Nari Shakti Award|last=Agarwal|first=Rishika|date=2020-03-17|website=PatnaBeats|language=en-US|access-date=2020-04-09|archive-date=2020-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403111759/http://www.patnabeats.com/bihars-daughter-bina-devi-famous-as-mushroom-mahila-was-awarded-the-nari-shakti-award/|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAgarwal2020">Agarwal, Rishika (2020-03-17). [http://www.patnabeats.com/bihars-daughter-bina-devi-famous-as-mushroom-mahila-was-awarded-the-nari-shakti-award/ "Bihar's daughter, Bina Devi famous as Mushroom Mahila was awarded the Nari Shakti Award"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200403111759/http://www.patnabeats.com/bihars-daughter-bina-devi-famous-as-mushroom-mahila-was-awarded-the-nari-shakti-award/ |date=2020-04-03 }}. ''PatnaBeats''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-04-09</span></span>.</cite></ref> ਦੇਵੀ ਨੇ [[ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ]] ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਵੈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਗੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੰਜ ਬਲਾਕਾਂ ਅਤੇ 105 ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਰੂਮ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ 1500 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757|title=Get out, work yourself: ''Mushroom Mahila'' message to women|website=www.outlookindia.com/|access-date=2021-01-05|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916152948/https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757|url-status=dead}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Shri_Narendra_Modi_with_the_Nari_Shakti_Awardees,_in_New_Delhi_on_March_08,_2020.jpg|left|thumb| 2020 ਵਿੱਚ [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ]] ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾਵਾਂ ਨਾਲ।]] ਉਹ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਾਖਰਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 700 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਸ.ਆਰ.ਆਈ. ਢੰਗ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ 2500 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੈ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757|title=Get out, work yourself: ''Mushroom Mahila'' message to women|website=www.outlookindia.com/|access-date=2021-01-05|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916152948/https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757 "Get out, work yourself: ''Mushroom Mahila'' message to women"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916152948/https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757 |date=2021-09-16 }}. ''www.outlookindia.com/''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-01-05</span></span>.</cite></ref> ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ|ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਚੇਨਈ ਦੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਸਨੇਹਾ ਮੋਹੰਦੋਸ, ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਚੀ [[ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਇਅਰ|ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਈਅਰ]], ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੰਬਰਦ, ਦਸਤਕਾਰੀ ਪੁਨਰਜੀਵੀਕਰਤਾ ਅਰਿਫ਼ਾ ਜਾਨ, ਸ਼ਹਿਰੀ [[ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ|ਜਲ ਸੰਭਾਲ ਸੰਭਾਲ]] ਕਲਪਨਾ ਰਮੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਬਾਂਜਾਰਾ ਦੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਵਿਜੇ ਪਵਾਰ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਮੇਸਨ ਕਲਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਤਵੀਂ ਔਰਤ ਬਣੀ।<ref>{{Cite web|url=https://indianewengland.com/2020/03/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/|title=Get out, work yourself: &#8216;Mushroom Mahila&#8217; message to women &#124; INDIA New England News|website=indianewengland.com|access-date=2020-03-12|archive-date=2020-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309021324/https://indianewengland.com/2020/03/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/|dead-url=yes}}</ref> 9 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] ਦੁਆਰਾ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskarhindi.com/national/news/womens-day-2020-president-kovind-awarded-nari-shakti-puraskar-to-bina-devi-and-many-women-113590|title=Women&#39;s Day 2020: President Kovind awarded Nari Shakti Puraskar to Bina Devi and many women &#124; Women's Day 2020: 103 वर्षीय मान कौर को नारी शक्ति पुरस्कार, 'मशरूम महिला' भी सम्मानित - दैनिक भास्कर हिंदी|last=Dainik Bhaskar Hindi|website=bhaskarhindi.com|access-date=2020-03-12}}</ref> ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਖੇਤੀ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ [[ਸਰਪੰਚ]] ਬਣੀ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।”<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757|title=Get out, work yourself: ''Mushroom Mahila'' message to women|website=www.outlookindia.com/|access-date=2021-01-05|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916152948/https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757 "Get out, work yourself: ''Mushroom Mahila'' message to women"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916152948/https://www.outlookindia.com/newsscroll/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/1755757 |date=2021-09-16 }}. ''www.outlookindia.com/''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-01-05</span></span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9a2673dwu0w0z4a0si7igy3utg7pm40 0 134146 847262 603022 2026-09-23T21:11:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847262 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਪਾਮੇਲਾ ਮਲਹੋਤਰਾ|known_for=ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਮਾਲਕ ਅਤੇ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵਿਜੈਤਾ|footnotes=|website=|signature=|relatives=|parents=|spouse=ਡਾ. ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ ਮਲਹੋਤਰਾ|occupation=ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਮਾਲਕ|employer=|education=|other_names=|image=Pamela Gale Malhotra, Karnataka (cropped).jpg|residence=|death_cause=|death_place=|death_date=|birth_place=ਯੂ.ਐਸ.ਏ.|birth_date=ਸੀ. 1952|birth_name=ਪਾਮੇਲਾ ਗੇਲ|caption=2017 ਵਿਚ|image_size=|nationality=[[ਅਮਰੀਕਾ]]}}'''ਪਾਮੇਲਾ ਗੇਲ ਮਲਹੋਤਰਾ''' ਇਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਮਾਲਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ, [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਐਸ.ਈ.ਆਈ. ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪਾਮੇਲਾ ਗੇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1952 ਵਿਚ ਰੈਡ ਬੈਂਕ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ <ref name="u24">{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-24-hours-in-life-of-anil-and-pamela-malhotra-life-in-lap-of-wilderness-surrounded-by-elephants/302394|title=24 Hours In Life Of Anil And Pamela Malhotra: Life In Lap Of Wilderness, Surrounded By Elephants {{!}} Outlook India Magazine|website=Outlook (India)|access-date=2020-04-23|archive-date=2020-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120083642/https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-24-hours-in-life-of-anil-and-pamela-malhotra-life-in-lap-of-wilderness-surrounded-by-elephants/302394|url-status=dead}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ ਆਲ-ਨਾਈਟ ਕੈਫੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਹਵਾਈ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹਨੀਮੂਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਕ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੰਗਲਾਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਗਿਰਵੀਨਾਮੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ 'ਤੇ ਰਹਿੰਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਹਵਾਈ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਬਚਾਏ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਾਈ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜੋੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ 12 ਏਕੜ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਐਸ.ਏ.ਆਈ. (ਸੇਵ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ) ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਟਰੱਸਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਖਣ ਆ ਗਏ।<ref name="bi">{{Cite web|url=http://www.thebetterindia.com/16294/couple-man-made-wildlife-sanctuary-hosts-animals-like-bengal-tigers/|title=The Couple Who Bought Barren Land In 1991 And Transformed It Into A 300 Acre Wildlife Sanctuary|website=The Better India|access-date=23 April 2020}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ|ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰਜ਼]],<ref name="bi"/> ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਥੀ,<ref name="dh">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/195432/green-initiative.html|title=Green Initiative|website=Deccan Herald|access-date=21 December 2015}}</ref> ਹਾਇਨਾ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, [[ਚਿੱਤਰਾ|ਚੀਤੇ]], ਸਾਂਭਰ ਅਤੇ ਦੈਂਤ ਮਲਾਬਾਰ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name="odj">{{Cite web|url=http://www.outdoorjournal.in/focus-2/award-winning-husband-wife-team-attempts-save-indian-rainforests-buying/|title=Award-winning couple attempts to save India's rainforests by buying them up|last=The Outdoor Journal|date=12 February 2015|website=The Outdoor Journal|access-date=21 December 2015|archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222151530/http://www.outdoorjournal.in/focus-2/award-winning-husband-wife-team-attempts-save-indian-rainforests-buying/|dead-url=yes}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਮੌਕੇ ਉਹ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ]] ਵਿਖੇ ਉਸਨੂੰ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://wcd.nic.in/nari-shakti-awardees-ms-pamela-gale-malhotra|title=Nari Shakti Awardees- {{!}} Ministry of Women & Child Development {{!}} GoI|website=wcd.nic.in|access-date=2020-04-21}}</ref> ਹਰੇਕ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਅਤੇ 100,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gyr8o0w4fk36sfk1pfk3dgnb4nkx7s9 0 134223 847459 755088 2026-09-24T10:46:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847459 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਰਜਨੀ ਪੰਡਿਤ|birth_date=1962|birth_place=[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|education=[[ਰੁਪਰੇਲ ਕਾਲਜ]]|occupation=ਨਿਜੀ ਜਾਂਚਕਰਤਾ }} '''ਰਜਨੀ ਪੰਡਿਤ''' (ਜਨਮ 1962) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿਜੀ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਨਿਜੀ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?206283|title=Spy Girls|last=Pritha Sen|date=5 October 1998|work=Outlook Magazine (India)|access-date=3 March 2014|last2=Saira Menezes|archive-date=15 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615051113/http://outlookindia.com/article.aspx?206283|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://educationtimes.com/index.aspx?page=article&secid=100&conid=2010043020100430174217678a25e7fb5|title=Detective dues|date=30 April 2010|work=Education Times|access-date=4 March 2014|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045153/http://educationtimes.com/index.aspx?page=article&secid=100&conid=2010043020100430174217678a25e7fb5|dead-url=yes|archivedate=4 ਮਾਰਚ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045153/http://educationtimes.com/index.aspx?page=article&secid=100&conid=2010043020100430174217678a25e7fb5|url-status=deviated}}</ref> ਉਹ ਇਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ, ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਾਸੂਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thenational.ae/news/world/south-asia/the-real-lady-detectives-of-india|title=The real lady detectives of India|last=Ramadurai|first=Charukesi|date=17 September 2011|access-date=4 March 2014|agency=The National}}</ref> ਉਸਦੀ ਪੜਤਾਲ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁਤਰਪੇਅਰਚੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਰਜਨੀ ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏਗੀ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/trisha-kuttrapayrichi-5047573/|title=Trisha's next Kuttrapayrichi is based on India's first female detective|date=2018-02-01|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-06-25}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਰਜਨੀ ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1962<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/education/edex/2016/oct/10/the-under-cover-life-of-a-private-eye-1525989.html|title=The under 'cover' life of a private eye|work=The New Indian Express|access-date=2018-06-05|archive-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106063726/http://www.newindianexpress.com/education/edex/2016/oct/10/the-under-cover-life-of-a-private-eye-1525989.html|url-status=deviated|archivedate=2019-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106063726/http://www.newindianexpress.com/education/edex/2016/oct/10/the-under-cover-life-of-a-private-eye-1525989.html}}</ref> ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਠਾਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਪਾਲਘਰ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਹੋਇਆ ਸੀ]]। ਉਹ ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਂਤਾਰਾਮ ਪੰਡਿਤ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Private-eye-The-woman-behind-the-mask/articleshow/34220.cms|title=Private eye: The woman behind the mask|date=21 June 2003|work=[[Times of India]]|access-date=3 March 2014|location=Mumbai}}</ref> ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਉਹ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਸਤੇ ਨਕਲੀ ਵਪਾਰਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲੱਭਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.trtworld.com/magazine/india-s-first-woman-private-detective-is-right-out-of-a-pulp-fiction-novel-12517|title=India's first woman private detective is right out of a pulp fiction novel|website=www.trtworld.com|access-date=2018-05-31|archive-date=2018-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602143025/https://www.trtworld.com/magazine/india-s-first-woman-private-detective-is-right-out-of-a-pulp-fiction-novel-12517|dead-url=yes}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਇੱਕ ਦਫਤਰ ਦੇ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋੜਵੰਦ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਔਰਤ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਸੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ - ਪਰ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਔਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੱਚਾ ਚੋਰ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੇਸ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਹੁਨਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.trtworld.com/magazine/india-s-first-woman-private-detective-is-right-out-of-a-pulp-fiction-novel-12517|title=India's first woman private detective is right out of a pulp fiction novel|website=www.trtworld.com|access-date=2018-05-31|archive-date=2018-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602143025/https://www.trtworld.com/magazine/india-s-first-woman-private-detective-is-right-out-of-a-pulp-fiction-novel-12517|dead-url=yes}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.trtworld.com/magazine/india-s-first-woman-private-detective-is-right-out-of-a-pulp-fiction-novel-12517 "India's first woman private detective is right out of a pulp fiction novel"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413145419/https://www.trtworld.com/magazine/india-s-first-woman-private-detective-is-right-out-of-a-pulp-fiction-novel-12517 |date=2021-04-13 }}. ''www.trtworld.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">31 May</span> 2018</span>.</cite></ref> ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ "ਕੇਸ" ਹੱਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਲੜਕੀ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ "ਜਾਸੂਸ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਕਾਗਰਤਾ, ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ, ਸੰਘਰਸ਼, ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਏਜੰਸੀ, ਰਜਨੀ ਪੰਡਿਤ ਜਾਸੂਸ ਸੇਵਾਵਾਂ, 1991 ਵਿੱਚ ਰਜਨੀ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|title=Do you smell infidelity? Dial a P.I. |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-do-you-smell-infidelity-dial-a-pi-1158675 |first=Anjali |last=Thomas |date=5 April 2008 |work=[[Daily News and Analysis]] |location=Mumbai |access-date=4 March 2014}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਾਹੀਮ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਫਤਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, 2010 ਤੱਕ, 30 ਜਾਸੂਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 20 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Ladies Detective Agencies |url=http://www.telegraphindia.com/1100328/jsp/7days/story_12272486.jsp |first=Varun |last=Verma |date=28 March 2010 |work=Telegraph India|location=Kolkata|access-date=4 March 2014}}</ref> ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਲਿੰਗ ਕਾਰਨ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ: 1986 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ ਜਾਸੂਸ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੇਗੀ। 1998 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਫਰਮ ਨੇ "ਘਰੇਲੂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ, ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਤਲਾਂ" ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਭੇਸ 'ਚ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। "ਮੈਂ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਣੀ, ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਔਰਤ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ, ਗੂੰਗੀ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ - ਉਸਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ "ਡਰ" ਮੇਰੇ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਡਿਤ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘਰ 'ਚ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਗੁਪਤ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Spying on your spouse? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/relationships/man-woman/Spying-on-your-spouse/articleshow/6664976.cms |first=Seema |last=Sinha |date=2 November 2010|work=[[Times of India]] |location=Mumbai |access-date=4 March 2014}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੇਸ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਗਲ ਹੋਣ ਦਾ ਢੌਂਗ ਕੀਤਾ। ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ, ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਸੂਸਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। === ਕਾਲ ਡੇਟਾ ਰਿਕਾਰਡ ਘੁਟਾਲਾ === 2 ਫਰਵਰੀ, 2018 ਨੂੰ, ਇੱਕ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਠਾਣੇ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਲ ਡੈਟਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੇਚਿਆ ਸੀ। ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ 40 ਦਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/cdr-scam-mumbai-detective-rajani-pandit-released-from-jail/story-cTm70npulfZg8swKdFWH0L.html|title=CDR scam: Mumbai detective Rajani Pandit released from jail|last=Walmiki|first=Arvind|date=2018-03-14|work=Hindustan Times|access-date=2018-06-05|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਜੀ ਜਾਸੂਸ ਅਤੇ ਜਾਂਚਕਰਤਾ]] 6gdffopgwi2aoar4lqa5gztna3hq24b 0 136220 847140 593072 2026-09-23T14:08:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847140 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਦਵਿਜੇਂਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਝਾ | image = Jha dn.jpg | caption = ਪ੍ਰੋ. ਝਾ ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ | birth_date = 1940<ref name="indianexpress.com">{{Cite web|date=6 February 2021|title=D N Jha was fearless in his evocation of pluralism, dissent and rationality|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/d-n-jha-historian-7176550/|access-date=6 February 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref> | birth_place = | death_date = {{death date|2021|2|4|df=yes}} ਲਗਪਗ 81 ਸਾਲ | death_place = [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ | other_names = | occupation = ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ | notable_works = ''The Myth of the Holy Cow'' (2001) | alma_mater = [[ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ]], [[ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] }} '''ਦਵਿਜੇਂਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਝਾ''' (1940 – 4 ਫਰਵਰੀ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ]] ਦੀ ਵਿਧੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਯੁਗ ਭਾਰਤ <ref name=":6">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/research/cow-protection-hindutva-politics-bjp-india-5227382/|title=Why the cow is worshipped in Hindutva politics|last=Roychowdhury|first=Adrija|date=|work=[[The Indian Express]]|access-date=6 February 2021}}</ref> ਉੱਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ। [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ|ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ''ਏਂਸੀਐਂਟ ਇੰਡੀਆ: ਇਨ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਆਊਟਲਾਈਨ'' (1997), ''ਦਿ ਮਿਥ ਆਫ਼ ਹੋਲੀ ਕਾਓ'' (2001) ਅਤੇ ''ਅਰਲੀ ਇੰਡੀਆ: ਏ ਕਨਸਾਈਜ਼ ਹਿਸਟਰੀ'' (2004) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਫਿਰਕੂ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਊ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਬੀਫ਼ ਖਾਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਰੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਝਾ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] [[ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|(ਆਨਰਜ਼) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ]] [[ਰਾਮ ਸ਼ਰਣ ਸ਼ਰਮਾ|ਆਰ ਐਸ ਸ਼ਰਮਾ]] ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/d-n-jha-historian-7175160/|title=Prof D N Jha: Iconoclast scholar who made ancient history contemporary|date=5 February 2021|website=The Indian Express|language=en|access-date=6 February 2021}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web|url=https://thewire.in/culture/historian-d-n-jha-passes-away-babri-ayodhya|title=D.N. Jha, a Doyen Among Indian Historians, Passes Away at 81|website=The Wire|access-date=6 February 2021}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਝਾਅ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। <ref name=":0"/> ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਫਿਰਕੂ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name=":4"/> ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਮੁਢਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। <ref name=":6"/> ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇੱਕ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਲੈਂਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਪਰ ਝਾ ਨੇ ਦੋਨੋਂ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। <ref name=":4" /> ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੀ ਜੋ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਯਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। <ref name=":4" /> ਝਾਅ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹਿਸ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਂਕਰਨ ਹੈ। <ref name="ach">{{Cite journal|last=Jha|first=D. N.|date=September 1998|title=Against Communalising History|journal=Social Scientist|volume=26|issue=9/10|pages=52–62|doi=10.2307/3517941|jstor=3517941}}</ref> ਉਹ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ "''ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ 'ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਹਿੰਦੂਵਾਦ' ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ'' " ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਚਲੇ ਆਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite journal|last=Jha|first=D.N.|date=2016|title=Brahmanical Intolerance in Early India|url=https://www.jstor.org/stable/24890281|journal=Social Scientist|volume=44|issue=5/6|pages=3–10|issn=0970-0293|jstor=24890281}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://magazine.outlookindia.com/story/a-brahmins-cow-tales/213159|title=A Brahmin's Cow Tales|last=Reddy|first=Sheela|date=17 September 2001|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=6 February 2021|archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425032141/https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-brahmins-cow-tales/213159|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਸੰਗਤਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਲਭਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":0" /> [[ਕੌਮੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਘੋਖ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੌਂਸਲ|ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ]], ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਕੋਰਸ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite news|url=https://thewire.in/culture/historian-d-n-jha-passes-away-babri-ayodhya|title=Eminent Historian D.N. Jha passes away at 81|last=Mahaprashta|first=Ajoy Ashirwad|date=4 February 2021|work=[[The Wire (India)|The Wire]]|access-date=4 February 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਹਿਸਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ|ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਦੇ]] ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ <ref name=":0"/> <ref name=":5">{{Cite web|url=https://frontline.thehindu.com/dispatches/prof-dn-jha-1940-2021-a-rare-historian-who-wore-his-knowledge-with-ease/article33757036.ece|title=Prof D.N. Jha (1940-2021), a rare historian who wore his knowledge with ease|last=Salam|first=Ziya Us|website=Frontline|language=en|access-date=6 February 2021}}</ref> [[ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਹ ਟੋਕਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਲਚਰ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VQ046M8T7IkC&q=D+N+Jha+born|title=The Myth of the Holy Cow|last=Jha|first=Dwijendra Narayan|date=2004|publisher=Verso|isbn=978-1-85984-424-3|location=|pages=preface:xi|language=en}}</ref> 1991 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ [[ਰਾਮ ਸ਼ਰਣ ਸ਼ਰਮਾ|ਆਰ ਐਸ ਸ਼ਰਮਾ]], ਸੂਰਜ ਭਾਨ ਅਤੇ ਅਥਾਰ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਇਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ, ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਕਿ [[ਅਯੋਧਿਆ|ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੀ]] [[ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ]] ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਇਕ ਮੰਦਰ ਢਾਹ ਕੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/985992/eminent-ancient-history-scholar-dn-jha-dies-at-81|title=Eminent ancient history scholar DN Jha dies at 81|last=Scroll Staff|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=6 February 2021}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ''Ramjanmabhoomi-Baburi Masjid: A Historians’ Report to the Nation'' (1991) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। <ref name=":2" /> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=369JAAAACAAJ|title=Ramjanmabhumi-Baburi Masjid: A Historians' Report to the Nation|last=Sharma|first=Ram Sharan|date=1991|publisher=People's Publishing House|isbn=978-81-7007-138-9|language=en}}</ref> ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ [[ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਢਹਾਈ|ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ]] ਸੀ।<ref name=":4"/> [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ|ਇਹ ਪੇਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ]] ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਭਿੰਨ ਲਭਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ]] ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਮਾਤਰ ਇੱਕ ਰਾਇ ਵਜੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। <ref name="ach"/> ਆਪਣੀ 2001 ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਦ ਮਿਥ ਆਫ਼ ਹੋਲੀ ਕਾਓ ਵਿੱਚ,'' ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਬੀਫ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://openthemagazine.com/features/politics-features/cow-vigilantism-politics-of-the-sacred-and-the-profane/|title=Cow Vigilantism: Politics of the Sacred and the Profane|date=13 April 2017|website=Open The Magazine|language=en-GB|access-date=6 February 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗਊ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name=":0"/> ਕਿਤਾਬ ਨੇ [[ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ|ਚਰਕਾ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ]] ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਬੁਖ਼ਾਰਾਂ, ਅਤਿ-ਦੁਰਬਲਤਾ ਅਤੇ [[ਟੀਬੀ]] ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਤਰਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀਫ਼ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਚਰਬੀ ਗਠੀਆ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name=":3" /> [[ਵੇਦ|ਉਸਨੇ ਵੇਦਾਂ]] ਅਤੇ [[ਉਪਨਿਸ਼ਦ|ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ]] ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=https://frontline.thehindu.com/cover-story/the-cow-was-neither-unslayable-nor-sacred-in-the-vedic-period/article23593282.ece|title='The cow was neither unslayable nor sacred in the Vedic period'|last=MAHAPRASHASTA|first=AJOY ASHIRWAD|website=Frontline|language=en|access-date=6 February 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁਤਬਾ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਨਵੀਂ ਰਵਾਇਤ ਸੀ। <ref name=":0" /> ਉਸਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ [[ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ|ਗੁਪਤਾ ਸਾਮਰਾਜ]] (320 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 550 ਈਸਵੀ) ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ" ਸੀ। <ref name=":0"/> <ref>{{Cite web|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/literature/india-never-had-a-golden-age/article23968771.ece|title='India never had a golden age'|last=SALAM|first=ZIYA US|website=Frontline|language=en|access-date=6 February 2021}}</ref> [[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ|ਉਸਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਸੁਨਹਿਰੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਧਾਰਨਾ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੌਰਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਘੜਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। <ref name=":5"/> ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਿਤਾਬ, ''ਡ੍ਰਿੰਕ ਆਫ਼ ਇਮਮੋਰਟਲਿਟੀ'' (2020) ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਕਢਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1224158962|title=Drink of immortality : essays on distillation and alcohol use in ancient India|last=edited by D.N. Jha|year=2020|isbn=978-93-90035-21-2|location=New Delhi|oclc=1224158962}}</ref> <ref name="indianexpress.com">{{Cite web|date=6 February 2021|title=D N Jha was fearless in his evocation of pluralism, dissent and rationality|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/d-n-jha-historian-7176550/|access-date=6 February 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇੱਥੇ 50 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਸਨ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪੀਂਦੀਆਂ ਸਨ।ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਾਇਣ|ਰਮਾਇਣ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਵੇਦ|ਵੇਦਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/what-the-gods-drank-hinduism-vedic-texts-alcohol-rajya-sabha-4772004/|title=What the gods drank|date=29 July 2017|website=The Indian Express|language=en|access-date=6 February 2021}}</ref> === ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ === ==== ''ਪਵਿੱਤਰ ਗਊ ਦੀ ਮਿਥ'' ==== ''ਝਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਮਿਥ ਆਫ਼ ਦ ਹੋਲੀ ਕਾਓ'' ਕਾਰਨ ਜਾਨ ਤੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਵੇਦ|ਵੈਦਿਕ]] ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਵੈਦਿਕ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੀਫ ਖਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ [[ਹਿੰਦੂ]] ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। <ref name="reddy">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article/A-Brahmins-Cow-Tales/213159|title=A Brahmin's Cow Tales|last=Reddy, Sheela|date=17 September 2001|access-date=18 October 2014|agency=Outlook|archive-date=18 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718044352/http://www.outlookindia.com/article/A-Brahmins-Cow-Tales/213159|url-status=dead}}</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/Archive/Article/0,4273,4459689,00.html The Guardian] (13 July 2002)</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20151017114253/http://www.thehindu.com/2001/08/14/stories/13140833.htm The Hindu] (15 August 2003)</ref> ==== ਅਰੁਣ ਸ਼ੌਰੀ ਦੁਆਰਾ ਅਲੋਚਨਾ ==== [[ਅਰੁਣ ਸ਼ੌਰੀ]] ਨੇ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਨਾਲੰਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਗਾੜਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਝਾ 'ਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ। <ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/how-history-was-made-up-at-nalanda/|title=How history was made up at Nalanda|date=28 June 2014|work=The Indian Express}}</ref> ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ]]'' ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਝਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ੌਰੀ ਉਸਦੀ ਕਹਿਣੀ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰੀ ਦੇ ਚੋਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹਨ। ਝਾ ਨੇ ਸ਼ੌਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਉੱਘੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ'' ਦੀ ਵੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ “ਨਿੰਦਿਆ” ਹੈ ਅਤੇ “ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।” <ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/grist-to-the-reactionary-mill/|title=Grist to the reactionary mill|date=9 July 2014|website=Indian Express|access-date=9 July 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/votes-do-not-guide-intellectuals-d-n-jha-114112900682_1.html|title=Votes do not guide intellectuals: D N Jha|date=9 November 2014|website=Business Standard|access-date=9 July 2015}}</ref> == ਮੌਤ == ਝਾ ਦੀ ਮੌਤ 4 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ, 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, [[ਦਿੱਲੀ]] <ref name=":1"/> ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। <ref name=":4"/> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ: * 1980, ''Studies in early Indian economic history'', Anupama Publications, ASIN: B0006E16DA. * 1993, ''Economy and Society in Early India: Issues and Paradigms'',  . * 1997, ''Society and Ideology in India'',  . * 1997, ''Ancient India: In Historical Outline'',  . * 2002, ''Holy Cow: Beef in Indian Dietary Traditions''; paperback (2004)   * 2004, ''Early India: A Concise History'',   * 2009, ''Myth of the Holy Cow'',   * 2009, ''Rethinking Hindu Identity'', Routledge,   * 2020, ''Drink of Immortality: Essays on Distillation and Alcohol Use in Ancient India'',   ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ: * 1988, ''Feudal Social Formation in Early India'',   * 1996, ''Society and Ideology in India: Essays in Honour of Professor [[ਰਾਮ ਸ਼ਰਣ ਸ਼ਰਮਾ|R.S. Sharma]]'' (Munshiram Manoharlal, Delhi, 1996). * 2000, ''The Feudal Order: State, Society, and Ideology in Early Medieval India'',  ; a collection of critical essays by 20 specialists on medieval Indian society, politics, ideology and religion. == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] jkfomoe9ax1jzm37j66060pyfo6llhd 0 136991 847240 572213 2026-09-23T20:08:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847240 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | bgcolour = | name = Naina Dhaliwal | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|09|16}} | birth_place = [[Ludhiana]], [[Punjab (India)|Punjab]], India | death_date = | death_place = | height = {{convert|5|ft|9|in|abbr=on}} | haircolor = Black | eyecolor = Brown | weight = | dress size = | shoesize = | agency = | alias = | spouse = | website = }} '''ਨੈਨਾ ਧਾਲੀਵਾਲ''' ( {{Lang-pa|ਨੈਣਾ ਧਾਲੀਵਾਲ}}, ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ। ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਗਲੈਡਰੈਗਜ਼ ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲਾ-2004 ਜਿੱਤਿਆ<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20031125/ldh2.htm|title=Ludhiana belle is Gladrags Mrs India|date=24 November 2003|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune, Chandigarh]]|access-date=2 April 2016}}</ref> ਅਤੇ ਪਾਮ ਸਪ੍ਰਿੰਗਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਗਲੋਬ 2005 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/glitterati/507|title=Wait Till U C Me Sizzle|date=8 August 2005|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=2 April 2016|archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419191729/http://www.outlookindia.com/glitterati/507|url-status=dead}}</ref> ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20031125/ldh2.htm|title=Ludhiana belle is Gladrags Mrs India|date=24 November 2003|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune, Chandigarh]]|access-date=2 April 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.tribuneindia.com/2003/20031125/ldh2.htm "Ludhiana belle is Gladrags Mrs India"]. ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|The Tribune, Chandigarh]]''. 24 November 2003<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 April</span> 2016</span>.</cite></ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਮਾਧੋਸ਼ੀ'' (2004) <ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/films/id/26410|title=Naina Dhaliwal Films|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=2 April 2016}}</ref> * ''ਐਂਥਨੀ ਕੌਨ ਹੈ?'' (2006) * ''www.'' ''Love.com'' (2010) * ''ਕੈਬਰੇਟ'' (2011) * ''ਅਮਾਵਸ'' (2011) * ''ਡੰਡ;- ਸਜ਼ਾ'' (2011) * ''ਜੈਕਪੋਟ;- ਦ ਮਨੀ ਗੇਮ'' (2012) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|4462250}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] m96jqfujtkn0zkuvbwk5gqth4mo106z 0 139407 847221 845829 2026-09-23T18:52:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847221 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਾਵਿਆ ਸਿੰਘ | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1989|12|23|df=yes}} | birth_place = ਕਟਿਹਾਰ, ਬਿਹਾਰ, [[ਭਾਰਤ]] | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਮਾਡਲ, ਡਾਂਸਰ | years_active = 2016–ਮੌਜੂਦਾ | parents = ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ (ਮਾਂ)<ref name="ZN">{{cite web |title=छोटे से गांव से निकला छोरा, मुंबई की गोरी छोरी बन मचा रही है धमाल, नाम है नव्या... |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/bihar-jharkhand/the-story-of-pankaj-who-turned-into-navya-singh-and-get-fame-in-tv-industry/651131/amp |website=zeenews.india.com}}</ref> | awards = ਦਾਦਾ\ਸਾਹੇਬ ਪਾਲਕੇ ਆਇਕਨ ਅਵਾਰਡ<ref name="OL">{{cite web |title=Meet The Supermodel And Miss Trans Queen India-Navya Singh-Honoured By Dadasaheb Phalke Award 2021 |url=https://www.outlookindia.com/website/amp/outlook-spotlight-meet-the-supermodel-and-miss-trans-queen-india-navya-singh-honoured-by-dadasaheb-phalke-award-2021/402730 |website=www.outlookindia.com |access-date=2022-01-16 |archive-date=2022-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108050440/https://www.outlookindia.com/website/amp/outlook-spotlight-meet-the-supermodel-and-miss-trans-queen-india-navya-singh-honoured-by-dadasaheb-phalke-award-2021/402730 |url-status=dead}}</ref> }} '''ਨਾਵਿਆ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]], [[ਡਾਂਸ|ਡਾਂਸਰ]] ਅਤੇ ਮਿਸ ਟ੍ਰਾਂਸਕਵੀਨ ਇੰਡੀਆ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ|ਟਰਾਂਸ-ਮਹਿਲਾ]] ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ।<ref name="TI">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/at-city-mall-transgenders-say-with-pride-theyre-born-this-way/articleshow/65775205.cms|title=At Delhi mall, transgenders say with pride they’re Born This way|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref name="HT">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/photos/india-news/photos-striding-towards-empowerment-through-miss-trans-queen-india-2019/photo-qPEQCvPf3OgzQiNVf1tLYL-11.html|title=Photos: Striding towards empowerment through Miss Trans Queen India 2019|website=www.hindustantimes.com|access-date=2022-01-16|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009124822/https://www.hindustantimes.com/photos/india-news/photos-striding-towards-empowerment-through-miss-trans-queen-india-2019/photo-qPEQCvPf3OgzQiNVf1tLYL-11.html|url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਵਿਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦੇ [[ਕਟਿਹਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਟਿਹਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਿੱਖ [[ਪਰਿਵਾਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="ANI">{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/business/navya-singh-model-and-actor-awarded-dadasaheb-phalke-award20211201124215/|title=Navya Singh, Model and Actor awarded Dadasaheb Phalke Award|website=www.aninews.in|access-date=2022-01-16|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120115031/https://www.aninews.in/news/business/navya-singh-model-and-actor-awarded-dadasaheb-phalke-award20211201124215/|url-status=dead}}</ref> ਨਾਵਿਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗਲਤ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਛੋਟੇ ਲੜਕੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਚੋਣ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="IE">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/preparing-for-indias-first-trans-women-beauty-pageant-4780894/|title=Misidentified|last=Harindran|first=Nirmal|website=indianexpress.com}}</ref> ਆਪਣੀ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਛੋਟੇ-ਕਸਬੇ ਕਟਿਹਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਾਵਿਆ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਲਿੰਗ ਪੁਨਰ-ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਨਾਵਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2016 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ|ਲੈਕਮੇ]] ਇੰਡੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/videos/photo-stories-video/meet-navya-singh-an-aspiring-trans-woman-model-indian-transgender-lakme-fashion-week-videonews-5810123320001/|title=Meet Navya Singh|website=indianexpress.com}}</ref> ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਵਾਂਡੇਲ ਰੌਡਰਿਕਸ, ਅਰਚਨਾ ਕੋਚਰ (ਬੰਬੇ ਟਾਈਮਜ਼) ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਕੇ ਅਗਰਵਾਲ (ਇੰਡੀਆ ਰਨਵੇ ਵੀਕ) ਵਰਗੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਲਈ ਚੱਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਚੈਨਲ ਦੇ ''ਸਾਵਧਾਨ ਇੰਡੀਆ'' ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੰਭਲ ਜਾਓ, ਕੁਮਾਰੀ ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸੀ ਗਰਲ ਗੀਤ, ਕੁੜੀ ਪਟੋਲਾ, ਉਡਾਨ ਛੂ ਦਾਰੂ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਮੋਨਿਕਾ ਡੋਗਰਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਸ਼ੀਵਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="TOIE">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/monica-dogra-launches-the-video-of-shiver/articleshow/54520185.cms|title=Monica Dogra launches the video of 'Shiver'|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਪਲੇਜ ਟੂ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟ ਆਈ ਹੈ।<ref name="TOI">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sportsman-anson-thomas-gears-up-to-release-his-biopic/articleshow/84668692.cms?from=mdr|title=Sportsman Anson Thomas gears up to release his biopic|last=Dubey|first=Rachana|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref name="MD">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/transqueen-navya-singh-to-be-seen-in-her-next-bollywood-flick-pledge-to-protect-a-biopic-on-anson-thomas-23168107|title=Transqueen Navya Singh to be seen in her next Bollywood flick Pledge to Protect|website=www.mid-day.com}}</ref> ਨਾਵਿਆ ਨੂੰ ''ਗ੍ਰਾਜ਼ੀਆ'', <ref name="Grazia">{{Cite web|url=https://www.grazia.co.in/people/pleasure-beyond-parts-2020.amp|title=Looking for love and acceptance? It turns out these trans-individuals are doing exactly that|website=Grazia}}</ref> ''ਇੰਡੀਆ ਐਬਸੋਲਿਊਟ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ''ਕੌਸਮੋਪੋਲੀਟਨ'' ਲਈ ਕਵਰ ਪੇਜ ਮਾਡਲ ਵਰਗੀਆਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="NT">{{Cite web|url=https://nexttvc.com/navya-singh-transqueen-india-brand-ambassador-model-actress-wished-new-years-everyone/|title=Navya Singh Transqueen India Brand Ambassador Model & Actress Wished New Years Everyone|last=Khan|first=Rahul|website=nexttvc.com|access-date=2022-01-16|archive-date=2022-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108045138/https://nexttvc.com/navya-singh-transqueen-india-brand-ambassador-model-actress-wished-new-years-everyone/|url-status=dead}}</ref> ਨਵਿਆ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਂਬੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਲਈ ਅਰਚਨਾ ਕੋਚਰ, ਇੰਡੀਆ ਰਨਵੇ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਕੇ ਅਗਰਵਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੋਅ ਸਟਾਪਰ ਵਜੋਂ ਚੱਲੀ।<ref name="IE"/> == ਅਵਾਰਡ == *ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੁਕੇਸ਼ ਭੱਟ ਦੇ ਹੱਥੋਂ [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ|ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ]] ਆਈਕਨ ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ - 2021<ref name="ANI"/><ref>{{cite web |title=Navya Singh, Model and Actor awarded Dadasaheb Phalke Award |url=https://www.lokmattimes.com/business/navya-singh-model-and-actor-awarded-dadasaheb-phalke-award/ |website=www.lokmattimes.com}}</ref> * 10ਵੇਂ ਨਿਊਜ਼ਮੇਕਰ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਜੇਤੂ<ref>{{cite web |title=The Winners of 10th Newsmakers Achievers’ Awards |url=https://www.afternoonvoice.com/the-winners-of-10th-newsmakers-achievers-awards.html?nonamp=1 |website=[[Afternoon Voice]]}}</ref><ref>{{cite web |title=10th Newsmakers Achievers Award 2019 |url=https://fijitimes.net.au/10th-newsmakers-achievers-award-2019/ |website=[[Fiji Times]] |access-date=2022-01-16 |archive-date=2022-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108045151/https://fijitimes.net.au/10th-newsmakers-achievers-award-2019/ |url-status=dead }}</ref> * ਮਿਸ ਟ੍ਰਾਂਸਕੁਈਨ ਇੰਡੀਆ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref name="TI"/><ref name="HT"/> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਰੈਫ. |- | 2022 | ਪਲੇਜ ਟੂ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟ | ਡਾਂਸਰ | ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ | <ref name="TOI"/> |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਗਾਇਕ ! ਲੇਬਲ ! ਰੈਫ. |- | rowspan="3" | 2021 | ''ਸੰਭਲ ਜਾਉ'' | ਜ਼ਾਕਿਰ ਸਦਾਨੀ | ਐਸ.ਐਚ. ਸੰਗੀਤ | <ref name="ANI"/> |- | ''ਉਡਨ ਛੁ ਦਾਰੂ'' | ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | ਅਪੇਕਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ | <ref name="ANI" /> |- | ''ਕੁੜੀ ਪਟੋਲਾ'' | ਗਾਜ਼ੀ ਰਾਜਾ | ਦਿਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ | <ref name="ANI" /> |- | 2020 | ''ਦੇਸੀ ਗਰਲ ਚੈਂਟ'' | ਕੁਮਾਰੀ ਸੂਰਜ | ਕੁਮਾਰੀ ਸੂਰਜ | <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt14484072/?ref_=nm_knf_t3|title=Desi Girl Chant|website=www.imdb.com}}</ref> |- | 2016 | ''ਸ਼ਿਵਰ'' | ਮੋਨਿਕਾ ਡੋਗਰਾ | ਵਾਕਬਾਉਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ | <ref name="TOIE"/> <ref name="NDTV">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/monica-dogra-wants-to-start-conversation-on-sexuality-with-shiver-1467034|title=Monica Dogra Wants to Start Conversation on Sexuality With Shiver|website=www.ndtv.com}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਰੈਫ. |- | 2017 | ''ਸਾਵਧਾਨ ਇੰਡੀਆ -S70 E35'' | ਮੋਨਾ | <ref name="ZN"></ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|nm12501015/?ref_=tt_ov_st}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 1x1m2den9o6y0pnoqpnpp0hkglpw9tx 0 139651 847408 761002 2026-09-24T07:50:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847408 wikitext text/x-wiki {{infobox artist | name = ਮਿਲਾ ਜੈਮ | image = Mila Jam.jpg | birth_date = {{birth date and age |1989|02|22}} | birth_place = ਔਰੋਰਾ ਇਲੀਨੋਇਸ | awards = ਐਨ.ਵਾਈ.ਸੀ. ਗਲੈਮਰ ਅਵਾਰਡ,<ref>{{cite news|url=https://www.glamawards.net/15th-annual-glam-awards-1|title=The 15th Annual GLAM AWARDS December 20 2013 at Providence Hosted by Bianca Del Rio, Thorgy Thor and Michael Musto|website=The Glam Awards}}</ref> ਓਡਸੀ ਨਾਇਟਲਾਇਫ਼ ਅਵਾਰਡ }} '''ਮਿਲਾ ਜੈਮ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਗਾਇਕਾ,<ref>{{Cite news|url=http://www.papermag.com/mila-jam-faces-video-2338424496.html|title=Watch the Inspiring New Video For Mila Jam's LGBTQ Self-Love Anthem "Faces"|work=Papermag}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newnownext.com/michael-musto-facebook-cabaret-nyc/11/2017/?xrs=synd_twitter_nnn|title=10 Fab People To Follow On Facebook|work=NewNowNext}}</ref> ਗੀਤਕਾਰ, ਡਾਂਸਰ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?time_continue=2&v=U1WO3nuaJ9g|title=Harney Elves Are Preparing for the Holidays|via=YouTube}}</ref> ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ. ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://worldofwonder.net/transgenderdayofvisibility-nyc-performer-mila-jams-message-acceptance-faces-feat-laverne-cox-titus-burgess-jamie-clayton-candis-cayne-peppermint/|title=#TransgenderDayOfVisibility: NYC Performer Mila Jam's Message of Acceptance in "Faces" feat. Laverne Cox, Titus Burgess, Jamie Clayton, Candis Cayne, Peppermint & More!|work=WorldofWonder}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.romance-journal.com/issues/issue-02-resistance/|title=Resistance|work=Romance-Journal|access-date=2022-01-24|archive-date=2022-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124042644/http://www.romance-journal.com/issues/issue-02-resistance/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.papermag.com/mila-jam-faces-video-2338424496.html|title=Watch the Inspiring New Video For Mila Jam's LGBTQ Self-Love Anthem "Faces"|date=March 31, 2017|work=PAPERMAG|access-date=March 5, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://allthewomeninmyfamilysing.com/blog/2018/1/19/featuring-mila-jam|title=Featuring Mila Jam|work=All The Women in My Family Sing|access-date=2022-01-24|archive-date=2018-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401075354/https://allthewomeninmyfamilysing.com/blog/2018/1/19/featuring-mila-jam|dead-url=yes}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਜਾਹਮੀਲਾ ਐਡਰਲੇ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਲਾ ਜੈਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 1989 ਨੂੰ ਔਰੋਰਾ ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੋਲੰਬਸ, ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਟੈਫਨੀ ਐਡਰਲੇ ਇੱਕ ਆਈਟੀ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਫਿਲਿਪ ਐਡਰਲੇ ਇੱਕ ਸੀ.ਈ.ਬੀ.ਏ.ਐਫ. ਲੈਬ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੋਲੰਬਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਅਮੈਰੀਕਨ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਅਤੇ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.out.com/entertainment/music/2013/08/26/mila-jam-masters-universe-sahara-davenport|title=Need to Know:Mila Jam|work=OUT Magazine}}</ref><ref name="youtube.com">{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?time_continue=2&v=U1WO3nuaJ9g|title=Harney Elves Are Preparing for the Holidays|via=YouTube}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਮਿਲਾ ਜੈਮ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਟਿਊਬ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਹਸਟਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/nathan-manske/i-literally-went-back-to-_b_7070030.html|title='I Literally Went Back to Zero': Woman Sacrificed Everything for This One Reason|work=HuffPost}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ticketfly.com/event/341441-mila-jam-masters-universe-new-york/|title=Mila Jam 'Masters of The Universe' Video Premier|work=Ticketfly|access-date=2022-01-24|archive-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221100229/https://www.ticketfly.com/event/341441-mila-jam-masters-universe-new-york/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://imfromdriftwood.com/mila_jam/|title=Transgender Woman Sacrifices Everything To Finally Be Herself.|work=I'm From Driftwood}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.podomatic.com/podcasts/sundaymorningmimosa/episodes/2015-12-08T14_15_22-08_00|title=Haus of Mimosa: The Podcast Ep. 29 "Jammin' Out!"|work=Podomatic}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://about-online.com/entertainment-news/transgender-superstar-mila-jam-new-single-faces-celebrates-acceptance/|title=Transgender Superstar Mila Jam New Single 'Faces' Celebrates Acceptance|work=about-online|access-date=2022-01-24|archive-date=2018-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723074231/http://about-online.com/entertainment-news/transgender-superstar-mila-jam-new-single-faces-celebrates-acceptance/|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਪੈਰੋਡੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੈਂਟ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਰੋਡੀਜ਼ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੀ। [[ਰਿਹਾਨਾ]] ਦੇ ਗਾਣੇ ਅੰਬਰੇਲਾ ਦੀ ਪੈਰੋਡੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੈਰੋਡੀਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਟ ਮਿਲੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/profile_videos?user=Brtnydnc1|title=Brtnydnc1's Videos|last=Houston|first=Britney|website=[[YouTube]]|access-date=September 14, 2008}}</ref> ਪੁਸੀਕੈਟ ਡੌਲਜ਼ ਦੇ ਗੀਤ ''ਵੇਨ ਆਈ ਗ੍ਰੋ ਅੱਪ'' ਦੀ ਪੈਰੋਡੀ ਲਈ, ਜੈਮ ਨੇ "ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਕੈਟ ਡੌਲਜ਼" ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਚਾਰ ਡਰੈਗ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1590362/20080702/the_pussycat_dolls.jhtml|title=Britney Houston Recruits 'Britney Cat Dolls' For Pussycat Dolls Parody|last=Cantielo|first=Jim|date=July 3, 2008|access-date=September 14, 2008|archive-date=ਸਤੰਬਰ 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913104022/http://www.mtv.com/news/articles/1590362/20080702/the_pussycat_dolls.jhtml|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 2008 ਦੇ ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਮੂਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪਾਇਲਟ ਨਿਊਜ਼ੀਕਲ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://newsroom.mtv.com/2008/07/03/britney-houston-stars-in-mtvs-newsical-pilot-check-it-out-here/|title=Britney Houston Stars in MTV's 'Newsical' Pilot|last=Cantielo|first=Jim|date=July 3, 2008|access-date=September 14, 2008|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211203203/http://newsroom.mtv.com/2008/07/03/britney-houston-stars-in-mtvs-newsical-pilot-check-it-out-here/|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ "ਐਂਡ ਦ ਕਰਾਊਡ ਗੋਜ਼" ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਜੋਨੀ ਮੈਕਗਵਰਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੰਕਲਨ, ''ਦ ਈਸਟ ਵਿਲੇਜ ਮਿਕਸਟੇਪ 2: ਦ ਲੈਜੈਂਡਜ਼ ਬਾਲ'' 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਦੀ ਅਸਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਐਨ.ਵਾਈ.ਸੀ.- ਅਧਾਰਿਤ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ. ਰੈਪਰ ਜਿਪਸਟਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.billboard.com/artist/304736/jipsta/chart |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-01-24 |archive-date=2016-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420070615/http://www.billboard.com/artist/304736/jipsta/chart |url-status=dead}}</ref> ਮਿਲਾ ਨੇ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਸੰਗੀਤਕ ਰੈਂਟ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ [[ਜੇਮਸ ਬਰਾਊਨ|ਜੇਮਸ ਬ੍ਰਾਊਨ]], ਮਾਰਕ ਰੌਨਸਨ, [[ਲਾਵੇਰਨ ਕਾਕਸ|ਲੇਵਰਨ ਕੌਕਸ]], ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਵਾਲ, ਜੋਡੀ ਵਾਟਲੇ, ਲੇਡੀ ਕੀਅਰ (ਡੀ-ਲਾਈਟ) ਅਤੇ ਨਤਾਸ਼ਾ ਬੇਡਿੰਗਫੀਲਡ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ''ਦ ਲਿਲੀ ਐਲਨ ਸ਼ੋਅ,'' ''ਐਮਟੀਵੀ'' ਅਤੇ ''ਐਮਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼''' ਅਤੇ ''ਹਗਫਿੰਟਨ ਪੋਸਟ'' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ੀਚਰ ਵਿੱਚ, ''ਬਿਲਬੋਰਡ'',<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7744474/mila-jam-faces-video-laverne-cox-tituss-burgess-trans-day|title=Laverne Cox, Tituss Burgess & More Celebrate International Trans Day of Visibility in Mila Jam's 'Faces' Video|work=Billboard}}</ref> ''ਬੋਸ਼ਿਪ,'' <ref>{{Cite news|url=https://bossip.com/1552222/bossip-premiere-trans-pop-singer-mila-jam-drops-faces-music-video/|title=BOSSIP Premiere: Trans Pop Singer Mila Jam Drops "Faces" Music Video|work=BOSSIP|access-date=2022-01-24|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813012228/https://bossip.com/1552222/bossip-premiere-trans-pop-singer-mila-jam-drops-faces-music-video/|dead-url=yes}}</ref> ''ਐਮਟੀਵੀ ਡਾਟ ਕੋਮ'', ਆਉਟ ਡਾਟ ਕੋਮ<ref>{{Cite news|url=https://www.out.com/music/2017/3/31/premiere-laverne-cox-candis-cayne-tituss-burgess-appear-mila-jams-faces-video|title=Premiere: Laverne Cox, Candis Cayne & Tituss Burgess Star in Mila Jam's 'Faces' Video|work=OUT.com}}</ref> ਅਤੇ ਪੇਰੇਜਿਲਟਨ ਡਾਟ ਕੋਮ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਮਿਲਾ ''ਮੂਲ ਯੂਟਿਊਬ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਸੀਰੀਜ਼ ਆਈ ਐਮ ਫਰੌਮ ਡਰਿਫਟਵੁੱਡ'' ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਅਕਸਰ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://imfromdriftwood.com/mila_jam/|title=Transgender Woman Sacrifices Everything To Finally Be Herself.|work=I'm From Driftwood}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == ਮਿਲਾ ਨੂੰ 2013 ਦੇ ਗਲੈਮ ਨਾਈਟ ਲਾਈਫ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਕਲਾਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite news|url=https://www.glamawards.net/15th-annual-glam-awards-1|title=The 15th Annual GLAM AWARDS December 20 2013 at Providence Hosted by Bianca Del Rio, Thorgy Thor and Michael Musto|work=The Glam Awards}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਨਾਈਟ ਲਾਈਫ ਅਵਾਰਡਸ ਬ੍ਰੇਕਥਰੂ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://about-online.com/entertainment-news/transgender-superstar-mila-jam-new-single-faces-celebrates-acceptance/|title=Transgender Superstar Mila Jam New Single 'Faces' Celebrates Acceptance|publisher=ABOUT NEWS|access-date=2022-01-24|archive-date=2018-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723074231/http://about-online.com/entertainment-news/transgender-superstar-mila-jam-new-single-faces-celebrates-acceptance/|dead-url=yes}}</ref> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * "ਵਾਕ" (2010) * "ਦਿਸ ਇਜ਼ ਲਵ" (2011) * "ਵਰੀਅਰ" (2011) * "ਮਾਸਟਰ ਆਫ ਦ ਯੂਨੀਵਰਸ" (2013) * "ਫੇਸਜ" (2017) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਯੂਟਿਊਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r5i9wyiu4ky32sdqpqukt00acm6d6v6 0 139758 847134 713336 2026-09-23T13:34:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847134 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਟ੍ਰੇਵੀ ਮੋਰਨ|image=Trevor Moran by Gage Skidmore.jpg|caption=ਮੋਰਨ ਵਿਡਕੋਨ 'ਚ 2014|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1998|09|30}}|birth_place=ਪੋਅਵੇ, [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਯੂ.ਐਸ.|occupation={{flatlist| *ਗਾਇਕ *ਯੂਟਿਊਬਰ }}|module={{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| *ਪੌਪ *ਏ.ਡੀ.ਐਮ. }} | label = | instruments = | associated_acts = | module = {{Infobox YouTube personality | embed = yes | channel_direct_url = c/TreviMoran | channel_display_name = TreviMoran | genre = | views = 106 million | years_active = 2009–present | subscribers = 1.38 million | stats_update = December 13, 2020 | network = [[United Talent Agency]] }} }}}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਟ੍ਰੇਵੀ ਮੋਰਨ''' '''('''ਪਹਿਲਾਂ '''ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੋਰਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ; 30 ਸਤੰਬਰ, 1998) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2012 'ਚ ''ਦ ਐਕਸ ਫੈਕਟਰ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਤੱਕ ਮੋਰਨ ਦੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਚੈਨਲ ਨੇ 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਸਬਸਕ੍ਰਾਇਬ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮੋਰਨ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂੰ ਪੋਵੇ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vYCCpMTXOrA|title=DRAW MY LIFE // Trevor Moran|last=Moran|first=Trevor|publisher=Trevor Moran|access-date=26 March 2014}}</ref> ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://patch.com/california/temecula/temecula-s-trevor-moran-makes-the-x-factor-cut|title=Temecula's Trevor Moran Makes 'THE X FACTOR' Cut|last=Avants|first=Maggie|date=September 28, 2012|publisher=Temecula Patch|access-date=16 December 2014}}</ref> ਮੋਰਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2008 ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਐਪਲ ਸਟੋਰ ਡਾਂਸ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਐਪਲ ਸਟੋਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਡਾਂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀਡੀਓ ਅੱਪਲੋਡ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.metro.us/newyork/entertainment/music/2013/11/18/trevor-moran-youtube-star-grows-into-pop-singer/|title=Trevor Moran: YouTube star grows into pop singer|last=Park|first=Andrea|publisher=Metro|access-date=26 March 2014|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006092040/http://www.metro.us/newyork/entertainment/music/2013/11/18/trevor-moran-youtube-star-grows-into-pop-singer/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.papermag.com/trevor-moran-no-regrets-2583581351.html?rebelltitem=26#rebelltitem26|title=After 10 Years on YouTube, Trevor Moran Has No Regrets|last=Jackson|first=Jhoni|date=July 6, 2018|website=Paper|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123170549/https://www.papermag.com/trevor-moran-no-regrets-2583581351.html|archive-date=November 23, 2020|access-date=October 1, 2021}}</ref> ਅਗਸਤ 2012 ਵਿੱਚ, ਮੋਰਨ ਕੋਨਰ ਫ੍ਰਾਂਟਾ, ਜੇਸੀ ਕੈਲੇਨ, ਕੀਆਨ ਲਾਅਲੀ, ਰਿਕੀ ਡਿਲਨ ਅਤੇ ਸੈਮ ਪੋਟੋਰਫ ਨਾਲ ਯੂਟਿਊਬਰ ਸਮੂਹ ਅਵਰਸੈਕੰਡਲਾਇਫ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਮਿਲੀਅਨ ਸਬਸਕ੍ਰਾਇਬ ਦੀ ਮੱਲ ਮਾਰੀ।<ref>{{Cite tweet|title=thank you for 3 million subscribers on the O2L channel!!! We may not upload videos on that channel anymore but that still means the world💙}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 2012 ਵਿੱਚ ਮੋਰਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ "ਸੈਕਸੀ ਐਂਡ ਆਈ ਨੋ ਇਟ" (2011) ਨਾਲ 'ਦ ਐਕਸ ਫੈਕਟਰ' ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਮੋਰਨ ਨੂੰ ਜੱਜਾਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਬੂਟ ਕੈਂਪ" ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2928661/trevor-moran-x-factor-dark-side-youtube-video/|title=Trevor Moran Reveals the Hidden Dark Side of The X Factor|last=Grant|first=Stacey|date=June 9, 2016|website=MTV News|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110210030/http://www.mtv.com/news/2928661/trevor-moran-x-factor-dark-side-youtube-video/|archive-date=November 10, 2020|access-date=October 1, 2021}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਲਾਈਵ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://perezhilton.com/2012-09-28-x-factor-san-francisco-auditions-trevor-moran-sexy-and-i-know-it-watch-video#.UzJNn165OoM|title=X Factor San Fran Auditions Get Silly Sexy With Trevor Moran!|publisher=PerezHilton|access-date=26 March 2014|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326080447/http://perezhilton.com/2012-09-28-x-factor-san-francisco-auditions-trevor-moran-sexy-and-i-know-it-watch-video#.UzJNn165OoM|dead-url=yes}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2013 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਮੋਰਨ ਨੇ "ਸਮਵਨ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ-ਲੇਬਲ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ryanseacrest.com/2013/11/19/trevor-moran-releases-music-video-for-hit-single-someone/|title=Trevor Moran Flirts up a Storm in 'someone' Music Video|last=Woods|first=Casey|publisher=Ryan Seacrest|access-date=26 March 2014}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2013 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੋਰਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ "ਦ ਡਾਰਕ ਸਾਈਡ" ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਡਾਂਸ/ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡਿਜੀਟਲ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ 25ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ryanseacrest.com/2013/12/10/trevor-moran/|title=Trevor Moran Is a Victim of Love in 'The Dark Side': Listen|last=Woods|first=Casey|publisher=Ryan Seacrest|access-date=26 March 2014}}</ref><ref name="No25">{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/code/5901097/daft-punk-darts-up-dance-charts-post-grammys|title=Daft Punk Darts Up Dance Charts Post-Grammys|last=Murray|first=Gordan|website=billboard.com/|publisher=Billboard|access-date=6 June 2014}}</ref> ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਮੋਰਨ ਨੇ "ਈਕੋ" <ref>{{Cite web|url=http://www.ryanseacrest.com/2014/06/09/trevor-moran-treats-digifest-nyc-crowd-to-original-songs-videos/|title=Trevor Moran Treats DigiFest NYC Crowd to Original Songs: Videos|last=Perricone|first=Kathleen|publisher=Ryan Seacrest|access-date=14 July 2014}}</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/6319866/trevor-moran-xiat-song-premiere|title=Trevor Moran's 'XIAT': Exclusive Song Premiere and Q&A|website=Billboard|access-date=28 August 2015}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਸਿੰਗਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। 9 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ, ਮੋਰਨ ਨੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਟੌਪ ਹੀਟਸੀਕਰਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਈਪੀ ਚਾਰਟਿੰਗ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/artist/trevor-moran/chart-history/tln/|title=Trevor Moran Billboard Heatseakers|website=billboard.com|access-date=March 29, 2018}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 9 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਮੋਰਨ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਯੂਟਿਊਬ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/article/trevor-moran-comes-out?xid=socialflow_twitter_peoplemag|title=YouTube Star Trevor Moran Comes Out as Gay in New Video: 'I Was in a Glass Closet'|last=Price|first=Lydia|publisher=People|access-date=10 October 2015}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ "ਪਛਾਣ ਸੰਕਟ" ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://etcanada.com/news/278115/youtube-star-explains-why-he-changed-his-mind-and-no-longer-wants-to-be-transgender-so-lonely-and-very-confused/|title=YouTube Star Explains Why He Changed His Mind And No Longer Wants To Be Transgender: 'So Lonely And Very Confused'|last=Furdyk|first=Brent|date=December 6, 2017|website=etcanada.com|access-date=February 15, 2018|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216084752/https://etcanada.com/news/278115/youtube-star-explains-why-he-changed-his-mind-and-no-longer-wants-to-be-transgender-so-lonely-and-very-confused/|url-status=dead}}</ref> 6 ਜੂਨ, 2020 ਨੂੰ ਮੋਰਨ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ; ਉਸਨੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nydailynews.com/snyde/ny-youtube-star-trevi-moran-comes-out-as-transgender-20200608-qsdt2evhovarbjage45qxzcn5q-story.html|title=YouTube star Trevi Moran comes out as transgender|last=Oliveira|first=Nelson|date=June 8, 2020|website=New York Daily News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613002147/https://www.nydailynews.com/snyde/ny-youtube-star-trevi-moran-comes-out-as-transgender-20200608-qsdt2evhovarbjage45qxzcn5q-story.html|archive-date=June 13, 2020|access-date=October 1, 2021}}</ref> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਾਰਟ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ! rowspan="2" scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! rowspan="2" scope="col" | ਐਲਬਮ ਵੇਰਵੇ ! colspan="2" scope="col" | ਪੀਕ ਚਾਰਟ ਸਥਿਤੀਆਂ |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" | ਯੂਐਸ ਹੀਟ <ref>US Heatseekers Albums peaks: </ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" | ਯੂਐਸ ਇੰਡੀ <ref>US Independent Albums peaks: </ref> |- ! scope="row" | ''ਐਕ੍ਜ਼ੀਏਟ'' | * ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ: ਦਸੰਬਰ 9, 2014 * ਲੇਬਲ: ਗੋਥਮ ਅਲਫ਼ਾ * ਫਾਰਮੈਟ: ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਊਨਲੋਡ | 1 | 17 |- ! scope="row" | ''ਅਲਾਈਵ'' | * ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ: 22 ਜਨਵਰੀ, 2016 * ਲੇਬਲ: ਗੋਥਮ ਅਲਫ਼ਾ * ਫਾਰਮੈਟ: ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਊਨਲੋਡ | 1 | 10 |- ! scope="row" | ''ਫ੍ਰੀਡਮ'' | * ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ: 3 ਜੁਲਾਈ, 2020 * ਲੇਬਲ: ਸਵੈ-ਰਿਲੀਜ਼ * ਫਾਰਮੈਟ: ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਊਨਲੋਡ | - | - |} === ਸਿੰਗਲਜ਼ === ==== ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਾਰਟ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ! rowspan="2" scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! rowspan="2" scope="col" | ਸਾਲ ! colspan="2" scope="col" | ਪੀਕ ਚਾਰਟ ਸਥਿਤੀਆਂ ! rowspan="2" scope="col" | ਐਲਬਮ |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" | ਯੂਐਸ ਡਾਂਸ/ਇਲੈਕ. <ref name="history">{{Cite web|url=https://www.billboard.com/biz/search/charts?page=2&artist=trevor%20moran&f[0]=ts_chart_artistname%3Atrevor%20moran&f[1]=ss_bb_type%3Achart_item|title=Trevor Moran – Chart history|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=22 October 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" | ਯੂਐਸ ਡਾਂਸ/ਇਲੈਕ.ਡਿਜ਼ੀਟਲ <ref name="history" /> |- ! scope="row" | "ਬਸਟ ਦ ਫਲੋਰ" | 2011 | - | - |- ! scope="row" | "ਸਮਵਨ" | rowspan="2" | 2013 | 38 | 26 |- ! scope="row" | "ਦ ਡਾਰਕ ਸਾਈਡ" | 24 | 18 |- ! scope="row" | "ਇਕੋ" | rowspan="2" | 2014 | - | - | rowspan="2" | ''ਐਕ੍ਜ਼ੀਏਟ'' |- ! scope="row" | "''ਐਕ੍ਜ਼ੀਏਟ''" | - | - |- ! scope="row" | "ਆਈ ਵਾਨਾ ਫਲਾਈ" | rowspan="2" | 2015 | - | - | rowspan="3" | ''ਅਲਾਈਵ'' |- ! scope="row" | "ਲੇਟ'ਸ ਰੋਲ" | - | - |- ! scope="row" | "ਗੋਟ ਮੀ ਫ਼ਿਲਿੰਗ ਲਾਇਕ" | rowspan="2" | 2016 | - | - |- ! scope="row" | "ਗੋਟ ਮੀ ਥਰੂ ਦ ਨਾਇਟ" | - | - | rowspan="5" {{N/a}} |- ! scope="row" | "ਸਿੰਨਰ" | 2017 | - | - |- ! scope="row" | "ਬੈਡ ਬਿਚ" | 2018 | - | - |- ! scope="row" | "ਓਨ ਮਾਈ ਓਨ" | 2019 | - | - |- ! scope="row" | "ਨਾਓ ਯੂ ਗੋਟ ਮੀ" | 2019 | - | - |- | colspan="5" style="font-size:9pt" | "-" ਇੱਕ ਸਿਰਲੇਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਾਂ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। |} ==== ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਐਲਬਮ |- ! scope="row" | "ਸਟੀਲ ਦ ਸ਼ੋਅ"<br /><small>(ਟਰੇਵਰ ਮੋਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਰਿਕੀ ਡਿਲਨ)</small> | 2015 | ਗੋਲਡ |- |} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable unsortable plainrowheaders" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- ! scope="row" | 2012 | ''ਐਕਸ ਫੈਕਟਰ'' | rowspan="6" | ਖ਼ੁਦ | ਸੀਜ਼ਨ 2 ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ |- ! scope="row" | 2014 | ''ਐਸਟਰੋਨੋਟਸ@'' | 2 ਐਪੀਸੋਡ |- ! scope="row" | 2016 | ''ਸ਼ੇਨ ਐਂਡ ਫਰੈਂਡਸ'' | ਐਪੀਸੋਡ: "ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੋਰਨ" |- ! scope="row" | 2016 | ''ਜ਼ੈਲ ਗੁੱਡ'' | ਐਪੀਸੋਡ: "ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੋਰਨ" |- ! scope="row" | 2017 | ''ਅਪੋਲੋਜੀਸ ਇਨ ਅਡਵਾਂਸ ਵਿਦ ਐਂਡਰੀਆ ਰੁਸੇਟ'' | ਐਪੀਸੋਡ: "ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੋਰਨ" |- ! scope="row" | 2017 | ''ਹੇ ਕਵੀਨ'' | |} === ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable unsortable plainrowheaders" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- ! scope="row" | 2014 | ''ਜੈਕ ਐਂਡ ਜੈਕ ਦ ਮੂਵੀ'' | ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਭੂਮਿਕਾ | rowspan="2" | ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ |- ! scope="row" | 2015 | ''#ਓ2ਐਲਫ਼ੋਰਏਵਰ'' | ਖ਼ੁਦ |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" style="text-align:center" ! style="width:5%;" |ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ! ਨਤੀਜਾ |- ! scope="row" | 2014 | ਟੀਨ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ | ਚੁਆਇਸ ਵੈੱਬ ਸਟਾਰ: ਕਾਮੇਡੀ | rowspan="2" | ਖ਼ੁਦ | {{Won}} |- ! scope="row" | 2015 | ਮੈਸੀ'ਜ ਆਈਹਰਟਰੇਡੀਓ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ | {{N/a}} | {{Nom}} |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}}  == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{YouTube|channel=UCtnwLSE7VChF0P83vqb5X7g}} * {{YouTube|title=TrevorMoranVEVO}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਯੂਟਿਊਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] 8x2qtdctmyn56y3qjbpu86xyb82alsz 0 139943 847409 834289 2026-09-24T07:55:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847409 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = MJK31642 Miss Fame (Berlinale 2017) (cropped).jpg | caption = ਫੇਮ ਬਰਲਿਨੇਲ 2017 'ਚ | name = ਮਿਸ ਫੇਮ | birth_name = ਕੁਰਟਿਸ ਡੈਮ-ਮਿਕਲਸਨ | birth_date = | birth_place = ਟੇਂਪਲਟਨ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] | occupation = {{flat list| * ਮਾਡਲ *ਮੇਕ-ਅਪ ਕਲਾਕਾਰ * ਡਰੈਗ ਕੁਈਨ * ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ }} | years_active = 2011–ਮੌਜੂਦਾ | spouse = ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਬਰਛੇਚ (m. 2013) | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | Genre = {{flat list| * ਪੌਪ * ਡਾਂਸ * ਇਲੈਕਟਰਿਕ }} | associated_acts = ਅਲਾਸਕਾ ਥੰਡਰਫ਼ਕ <br>ਵਾਇਲਤ ਚਚਕੀ | label = ਸਾਇਡਕਾਰ ਰਿਕਾਰਡਸ }} | website = {{URL|missfamenyc.com}} }} '''ਮਿਸ ਫੇਮ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਡਲ, ਮੇਕਅਪ ਆਰਟਿਸਟ, ਡਰੈਗ ਕਵੀਨ, ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, '''ਕੁਰਟਿਸ ਡੈਮ-ਮਿਕਲਸਨ''' ਦਾ ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ''ਰੂਪੌਲ'ਜ ਡਰੈਗ ਰੇਸ'' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 7 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸ ਫੇਮ ਨੇ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2015 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ, "ਰਬਰ ਡੌਲ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ, ''ਬਿਊਟੀ ਮਾਰਕਡ'', 9 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Beauty-Marked-Miss-Fame/dp/B00YIB679U/ref=sr_1_3?s=dmusic&ie=UTF8&qid=1433004174&sr=1-3&keywords=miss+fame|title=Miss Fame – Beauty Marked|website=Amazon|access-date=May 30, 2015}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਡੈਮ-ਮਿਕਲਸਨ ਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਮਾਈਕ ਰੁਇਜ਼ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, 2011 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਕਅਪ ਆਰਟਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਡਰੈਗ ਵਿੱਚ "ਮਿਸ ਫੇਮ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.missfamenyc.com/about-her|title=Miss Fame – About Her|website=Miss Fame|access-date=November 7, 2014}}</ref> ਮਿਸ ਫੇਮ ਨੂੰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਮੈਰੀ ਮੈਕਕਾਰਟਨੀ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਡੀਵੋਟਡ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ''ਹਾਫ-ਡਰੈਗ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਲੇਲੈਂਡ ਬੌਬੇ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਲੜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ''ਵੋਗ ਇਟਾਲੀਆ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/vogue-arts/2012/08/bobbe-s-half-drag-shots|title=Bobbé's Half Drag Shots|date=July 31, 2012|website=[[Vogue Italia]]|access-date=May 30, 2015|archive-date=ਜੂਨ 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150604001605/http://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/vogue-arts/2012/08/bobbe-s-half-drag-shots|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.queerty.com/photos-exclusive-chat-with-drag-icons-delta-work-tammie-brown-and-landon-cider-20131214|title=PHOTOS: Exclusive Chat with Drag Icons Delta Work, Tammie Brown and Landon Cider|date=December 14, 2013|website=[[Queerty]]|access-date=November 7, 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kurtisinbeauty.com/bio|title=Kurtis Dam-Mikkelsen – Biography|website=Kurtis in Beauty|access-date=November 7, 2014}}</ref> 7 ਦਸੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ, ਰੂਪੌਲ'ਜ ਡਰੈਗ ਰੇਸ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ "ਰੂ-ਵੀਲ" ਦੌਰਾਨ, ਮਿਸ ਫੇਮ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵੀਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://thequeenzine.wordpress.com/2014/12/07/miss-fame-officially-ru-vealed-for-rupauls-drag-race-season-7/|title=Miss Fame Officially Ru-Vealed For RuPaul's Drag Race Season Seven!|date=December 7, 2014|publisher=[[WordPress]]|access-date=May 30, 2015}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਨੌਵੇਂ ਐਪੀਸੋਡ, "ਡੀਵਾਇਨ ਇੰਸਪਾਈਰੇਸ਼ਨ" ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕੁੱਲ ਸੱਤਵਾਂ ਸਥਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2015/apr/28/rupauls-drag-race-recap-season-seven-episode-nine-divine-inspiration|title=RuPaul's Drag Race recap: season seven, episode nine – Divine Inspiration|date=April 28, 2015|website=[[The Guardian]]|access-date=May 30, 2015}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ "ਰਬਰ ਡੌਲ" ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ, ਬਿਊਟੀ ਮਾਰਕਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.advocate.com/arts-entertainment/music/2015/04/27/drag-race-star-miss-fame-releases-rubber-doll-music-video|title=Drag Race Star Miss Fame Releases 'Rubber Doll' Music Video|date=April 27, 2015|website=[[The Advocate (LGBT magazine)|The Advocate]]|access-date=May 30, 2015}}</ref> ਐਲਬਮ 9 ਜੂਨ, 2015 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ''ਡਰੈਗ ਰੇਸ'' ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਅਲਾਸਕਾ ਥੰਡਰਫਕ ਅਤੇ ਵਾਇਲੇਟ ਚਾਚਕੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Beauty-Marked-Miss-Fame/dp/B00YIB679U/ref=sr_1_3?s=dmusic&ie=UTF8&qid=1433004174&sr=1-3&keywords=miss+fame|title=Miss Fame – Beauty Marked|website=Amazon|access-date=May 30, 2015}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਫੇਮ ਨੇ ਆਈ.ਐਮ.ਜੀ. ਮਾਡਲ ਪੈਰਿਸ ਨਾਲ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.imgmodels.com/missfame/paris/talent/portfolio|title=Miss Fame {{!}} IMG Models|work=IMG Models|access-date=April 5, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405214627/https://www.imgmodels.com/missfame/paris/talent/portfolio|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਨ ਐਲਬਮ ''ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕੁਈਨਜ਼ 3'' ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Citation|title=Christmas Queens 3 by Various Artists|url=https://itunes.apple.com/us/album/christmas-queens-3/1310212645|language=en-US|access-date=October 10, 2018}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਫੇਮ ਨੇ ''ਹੋਰ ਡਰੈਗ ਰੇਸ'' ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਓਪਨਿੰਗ ਸੈਰੇਮਨੀ ਦੇ ਸਪਰਿੰਗ 2019 ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਅਗੁਲੇਰਾ]] ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.papermag.com/xtina-opening-ceremony-2603754575.html|title=We're Still Screaming: Xtina Performs With Drag Queens at NYFW|date=September 10, 2018|work=PAPER|access-date=September 17, 2018|language=en}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 'ਚ "ਦ ਫੈਟਿਸ਼ ਆਫ ਫੈਸ਼ਨ" ਨਾਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੇਕਅਪ ਲਾਈਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/miss-fame-talks-beauty-brand-mainstreaming-of-drag-1202872149/|title=Miss Fame on the Launch of Her Beauty Brand and the 'Mainstreaming' of Drag|last=Tietjen|first=Alexa|date=October 8, 2018|work=WWD|access-date=October 10, 2018|language=en-US}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਡੈਮ-ਮਿਕਲਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੈਨ ਲੁਈਸ ਓਬੀਸਪੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.missfamenyc.com/about-her|title=Miss Fame – About Her|website=Miss Fame|access-date=November 7, 2014}}</ref> ਕੁਰਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤਰਲ ਜੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/MissFameNYC/status/885878916417806338|title=Miss Fame on Twitter|date=July 14, 2017|website=Twitter|access-date=July 14, 2017}}</ref> ਫੇਮ ਪਤੀ ਪੈਟਰਿਕ ਬਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਮੀਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਯਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/the_wienas/|title=Mina & Shaya (@the_wienas) • Instagram photos and videos|website=www.instagram.com|language=en|access-date=February 8, 2018}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਫੇਮ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ [[ਜ਼ਿਊਰਿਖ]], [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.gaytimes.co.uk/culture/miss-fame-amplify-interview/|title=Miss Fame on her journey through beauty and how the industry has influenced her identity|date=September 9, 2020|access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 6, 2022|archive-date=ਜੁਲਾਈ 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181348/https://www.gaytimes.co.uk/culture/miss-fame-amplify-interview/|url-status=dead}}</ref> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਐਲਬਮਾਂ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" style="width:14em;" |ਸਿਰਲੇਖ ! rowspan="2" style="width:19em;" | ਵੇਰਵੇ ! colspan="2" | ਪੀਕ<br /> ਚਾਰਟ<br /> ਅਹੁਦੇ |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | ਅਸਡਾਂਸ<br /> <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f|title=Billboard Chart Archive|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|format=To access, type "Miss Fame" in the artist bar, then select "Top Dance/Electronic Albums" in the chart name bar|access-date=May 17, 2015}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | ਅਸ ਹੀਟ <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f|title=Billboard Chart Archive|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|format=To access, type "Miss Fame" in the artist bar, then select "Heatseeker Albums" in the chart name bar|access-date=May 17, 2015}}</ref> |- ! scope="row" | ਬਿਊਟੀ ਮਾਰਕਡ | * ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ: ਜੂਨ 9, 2015 <ref name="BM">{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Beauty-Marked-Miss-Fame/dp/B00YIB679U/ref=sr_1_3?s=dmusic&ie=UTF8&qid=1433004174&sr=1-3&keywords=miss+fame|title=Miss Fame – Beauty Marked|website=Amazon|access-date=May 30, 2015}}</ref> * ਲੇਬਲ: ਸਾਈਡਕਾਰ * ਫਾਰਮੈਟ: ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਊਨਲੋਡ | 17 | 25 |- |} === ਸਿੰਗਲਜ਼ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:left;" ! scope="col" style="width:10em;" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" style="width:10em;" | ਐਲਬਮ |- ! scope="row" | "ਰਬੜ ਦੀ ਗੁੱਡੀ" <ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/rubber-doll/id988967076|title=iTunes – Music – Rubber Doll – Single by Miss Fame|publisher=[[iTunes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530224654/https://itunes.apple.com/us/album/rubber-doll/id988967076|archive-date=May 30, 2015|access-date=May 30, 2015}}</ref> | rowspan="2" | 2015 | rowspan="3" | ''ਬਿਊਟੀ ਮਾਰਕਡ'' |- ! scope="row" | "ਇੰਸਟਾਫੇਮ" <ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/InstaFame-Miss-Fame/dp/B00YGIJZM6/ref=sr_1_2?s=dmusic&ie=UTF8&qid=1433005245&sr=1-2&keywords=miss+fame|title=Miss Fame – Instafame|website=Amazon|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530205117/http://www.amazon.com/InstaFame-Miss-Fame/dp/B00YGIJZM6/ref%3Dsr_1_2?s=dmusic&ie=UTF8&qid=1433005245&sr=1-2&keywords=miss%2Bfame|archive-date=May 30, 2015|access-date=May 30, 2015}}</ref> |- ! scope="row" | "ਆਈ ਰਨ ਦ ਰਨਵੇਅ"<br />( ਵਾਇਲੇਟ ਚਾਚਕੀ ਨਾਲ) <ref name="runway">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UrYxZ6Chy_4|title=I Run the Runway [Official] Miss Fame & Violet Chachiki|last=Miss Fame|date=February 5, 2016|website=YouTube|access-date=July 15, 2021}}</ref> | 2016 |} === ਹੋਰ ਦਿੱਖ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:15em;" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" style="width:15em;" | ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ ! scope="col" style="width:15em;" | ਐਲਬਮ |- ! scope="row" | "ਡਰੈਗ ਰੇਸ ਥੀਮ" <ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/rupaul-presents-covergurlz2/id960466886|title=iTunes – Music – RuPaul Presents CoverGurlz2 by RuPaul|date=February 3, 2015|publisher=[[iTunes]]|access-date=May 30, 2015}}</ref> | rowspan="2" | 2015 | ਰੂਪੌਲ | ''ਰੂਪੌਲ ਪਰੇਜੇਂਟ ਕਵਰਗਰਲਜ਼'' |- ! scope="row" | "ਟੌਇਲੈਂਡ" <ref>{{Cite web|url=http://www.newnownext.com/rupauls-drag-race-christmas-queens/10/2015/6|title=Alaska, Katya, "Drag Race" Queens, Spread Holiday Cheer On "Christmas Queens" Album|publisher=NewNowNext|access-date=February 16, 2016}}</ref> | ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰ | ''ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕਵੀਨਜ਼'' |- ! scope="row" | "ਪੂ" | rowspan="2" | 2016 | ਲੂਸੀਅਨ ਪਿਆਨੇ, ਪਰਲ, ਵਾਇਲੇਟ ਚਾਚਕੀ | ''ਰੂਪੌਲ'ਜ ਡਰੈਗ ਰੇਸ :ਦ ਰਸੀਕਲ'' |- ! scope="row" | "ਚਿਕਨ" | ਅਲਾਸਕਾ ਥੰਡਰਫੱਕ | ''ਪੌਂਡਕੇਕ'' |- ! scope="row" | "ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਵਾਲਟਜ਼" | 2017 | N/A | ''ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕਵੀਂਸ 3'' |} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:left;" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! |- | 2015 | ਏ ਚੇਂਜ ਆਫ ਹਰਟ | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | <ref>{{Cite web|url=http://llamapost.com/2015/03/03/exclusive-interview-with-miss-fame-super-model-drag-queen/|title=Exclusive Interview With Miss Fame: Super Model Drag Queen|date=March 3, 2015|website=Llama Post|access-date=May 30, 2015}}</ref> |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:left;" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! |- | 2014 | ''ਸਨੂਕੀ ਐਂਡ ਜੇਵੋਵ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | ਐਪੀਸੋਡ: "ਵਟ ਏ ਡਰੈਗ!" | <ref>{{Cite web|url=http://remotecontrol.mtv.com/2013/12/19/snooki-jwoww-miss-fame-sneak-peek/|title=Drag Queen Miss Fame Teaches Snooki & JWOWW How To Work A Catwalk|date=December 19, 2013|website=[[MTV]]|access-date=May 30, 2015|archive-date=ਮਈ 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509040902/http://remotecontrol.mtv.com/2013/12/19/snooki-jwoww-miss-fame-sneak-peek/|url-status=dead}}</ref> |- | 2015 | ''ਰੂਪੌਲ'ਜ ਡਰੈਗ ਰੇਸ'' | ਖੁਦ (ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ) | ਸੀਜ਼ਨ 7 - 7ਵਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ | <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2015/mar/03/rupauls-drag-race-recap-season-seven-episode-one-the-devil-wears-nada|title=RuPaul's Drag Race recap: season seven, episode one – the devil wears nada|date=March 3, 2015|website=[[The Guardian]]|access-date=May 30, 2015}}</ref> |- | 2021 | ''ਜਰਮਨੀ'ਜ ਨੇਕਸਟ ਟਾਪਮਾਡਲ'' | ਖੁਦ (ਮਹਿਮਾਨ ਜੱਜ) | ਸੀਜ਼ਨ 16 – ਐਪੀਸੋਡ 11 | <ref>{{Cite web|url=https://www.tz.de/tv/gntm-2021-prosieben-folge-11-fotoshooting-beelitzer-heilstaetten-horror-haus-top-10-90460232.html|title=GNTM: Top Quoten für die Top 10 - Streit und Haute Couture|date=April 16, 2021|website=[[Tz (newspaper)|Tz]]|access-date=April 17, 2021}}</ref> |- |} === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:left;" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! |- | 2014–ਮੌਜੂਦਾ | ''ਪੇਂਟਡ ਬਾਏ ਫੇਮ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | ਮੇਕਅਪ ਟਿਊਟੋਰਿਅਲ | <ref>{{Cite web|url=http://www.refinery29.com/2015/03/84609/miss-fame-drag-race-youtube-tutorials|title=This Drag Race Contestant Is Also A YouTube Makeup Celebrity|date=March 30, 2015|website=[[Refinery29]]|access-date=May 30, 2015}}</ref> |- | 2015 | ਅਨਟਕਡ | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | ''ਰੂਪੌਲ'ਜ'' ''ਡਰੈਗ ਰੇਸ'' ਲਈ ਸਾਥੀ ਸ਼ੋਅ | |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:left;" !ਸਿਰਲੇਖ ! ਸਾਲ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! |- | "ਡਰੈਗ ਰੇਸ ਥੀਮ" | 2015 | ਕੁਰਟੀਸ ਡੈਮ-ਮਿੱਕਲਸਨ | |- | "ਰਬਰਡੋਲ" | 2015 | ਬੈਨ ਸਿਮਕਿੰਸ | |- | "ਇੰਸਟਾਫੇਮ" | 2015 | ਬੈਨ ਸਿਮਕਿੰਸ | |- | "ਟੌਇਲੈਂਡ" | 2015 | ਕਾਰਲੋਸ ਮਾਲਡੋਨਾਡੋ | |- | "ਆਈ ਰਨ ਦ ਰਨਵੇ (ਫੀਟ. ਵਾਇਲੇਟ ਚਾਚਕੀ)" | 2016 | ਅਲੀ ਮਹਾਦਵੀ | <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UrYxZ6Chy_4|title=I Run the Runway [Official] Miss Fame & Violet Chachiki|last=Miss Fame|date=February 5, 2016|website=YouTube|access-date=July 15, 2021}}</ref> |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ === {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" style="text-align:left;" !ਸਿਰਲੇਖ ! ਸਾਲ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! |- | "ਸੇਵ ਦ ਕਵੀਨ"<br /> <small>(ਗਰੇਕ)</small> | 2012| {{Unknown}} | |- | " ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ (ਯੂ ਬੇਟਰ ਵਰਕ)" (2013 ਸੋਧ) | 2013 | ਮਾਰਕੋ ਓਵਾਂਡੋ | |- | "ਗੋ ਆਲ ਨਾਇਟ"<br /> <small>( ਜੈਨੀਫਰ ਹਡਸਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਗੋਰਗਨ ਸਿਟੀ )</small> | 2014 | ਰੋਬੋਸ਼ੋਬੋ | <ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/missfamenyc/status/530471620230799361|title=Miss Fame on Twitter|date=November 6, 2014|website=Twitter|access-date=May 31, 2015}}</ref> |- | "ਓਪੁਲੈਂਸ"<br />ਬਰੂਕ ਕੈਂਡੀ | 2014 | ਸਟੀਵਨ ਕਲੇਨ | <ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/missfamenyc/status/461195590735773696|title=Miss Fame on Twitter|date=April 29, 2014|publisher=Twitter|access-date=May 30, 2015}}</ref> |- | "ਮਾਈ ਐਨੀਮਲ"<br />ਗਾਰੇਕ<br /> | 2015 | ਮਾਈਕ ਰੁਇਜ਼ | |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.missfamenyc.com/}} * [http://www.kurtisinbeauty.com/ Kurtis Dam-Mikkelsen ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127195933/http://www.kurtisinbeauty.com/ |date=2022-01-27 }} * {{IMDB name|7044258|Kurtis Dam-Mikkelsen}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਯੂਟਿਊਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਯਾਰਕ (ਰਾਜ) ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] nwdok6xgd4honnliuxj6511oyo8l5uu 0 140352 847147 836463 2026-09-23T14:45:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847147 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਡੇਵਿਡ ਫਰਨੀਸ਼ | image = David Furnish at St Paul's Cathedral, London, United Kingdom on 14 October 2024 (cropped).jpg | caption = ਫਰਨੀਸ਼ 2024 ਵਿਚ। | birthname = ਡੇਵਿਡ ਜੇਮਸ ਫਰਨੀਸ਼ | birth_date = {{birth date and age|1962|10|25}}<ref name=talktalk>{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/celebrity/biography/person/david-furnish/48|title=David Furnish bio at TalkTalk.co.uk|author=Talk Talk|author-link=Talk Talk|access-date=9 December 2011}}</ref> | birth_place = [[ਟੋਰਾਂਟੋ]], [[ਓਂਟਾਰੀਓ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]]<ref name=talktalk /> | death_date = | death_place = | occupation = ਫ਼ਿਲਮਮੇਕਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | education = {{plainlist| *ਸਰ ਜੌਹਨ ਏ. ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਕਾਲਜੀਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ <small>(1981)</small> *ਨੋਰਥ ਓਂਟਾਰੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<small>(1985)</small>}} | years_active = 1997&ndash;ਮੌਜੂਦਾ | spouse = [[ਐਲਟਨ ਜਾਨ]] {{nowrap|({{abbr|cp.|civil partnership started}} 2005, {{abbr|m.|married}} 2014)}} | children = 2 }} '''ਡੇਵਿਡ ਜੇਮਸ ਫਰਨੀਸ਼''' (ਜਨਮ ਅਕਤੂਬਰ 25, 1962) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਗਿਆਪਨ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਇਕ, ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਐਲਟਨ ਜਾਨ|ਸਰ ਐਲਟਨ ਜੌਨ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pinknews.co.uk/2014/12/21/photos-sir-elton-john-and-david-furnish-marry/|title=Photos: Sir Elton John and David Furnish marry · PinkNews|date=2014-12-21|publisher=Pinknews.co.uk|access-date=2018-06-04}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਡੇਵਿਡ ਫਰਨੀਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]], [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਂਟਾਰੀਓ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਗਲੇਡਿਸ ਅਤੇ ਜੈਕ ਫਰਨੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਸਟਲ-ਮਾਈਅਰਜ਼ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜੌਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪੀਟਰ ਹੈ। ਫਰਨੀਸ਼ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਸਰ ਜੌਹਨ ਏ. ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਕਾਲਜੀਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ, ਓਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਓਂਟਾਰੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਿਚਰਡ ਆਈਵੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਤੋਂ ਆਨਰਜ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੀ.ਏ.]] ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.thestar.com/life/health_wellness/2015/06/26/pride-grand-marshal-david-furnish-reflects-on-growing-up-gay-in-a-very-different-toronto.html|title=Pride grand marshal David Furnish reflects on growing up gay in a very different Toronto|date=26 June 2015|website=Toronto Star|access-date=28 June 2015}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਪਨ ਏਜੰਸੀ ਓਗਿਲਵੀ ਐਂਡ ਮੈਥਰ ਦੁਆਰਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਖਰਕਾਰ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0"/> ਫਰਨੀਸ਼ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਰ ਐਲਟਨ ਜੌਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਕੇਟ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦਾ ਸਹਿ-ਮੁਖੀ ਹੈ। ਫਰਨੀਸ਼ ਐਲਟਨ ਜੌਨ ਏਡਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਫੰਡਰੇਜ਼ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਰਨੀਸ਼ ਟੈਟਲਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਅਤੇ ਜੀ.ਕਿਉ. ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਕਿਉ. ਦੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.gq-magazine.co.uk/style/articles/2015-01/05/best-dressed-men-2015/|title=50 Best Dressed Men in Britain 2015|date=5 January 2015|work=GQ|archive-url=https://web.archive.org/web/20150107145128/http://www.gq-magazine.co.uk/style/articles/2015-01/05/best-dressed-men-2015|archive-date=7 January 2015}}</ref> ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ [[ਸਟੋਨਵਾਲ ਦੰਗੇ|ਸਟੋਨਵਾਲ ਦੰਗਿਆਂ]] ਦੀ 50ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਕਵੇਰਟੀ ਨੇ ਜੌਹਨ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ''ਪ੍ਰਾਈਡ 50 ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਟਰੇਲਬਲੇਜ਼ਿੰਗ'' ''ਵਿਅਕਤੀਆਂ'' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਸਾਰੇ [[ਕੁਈਰ|ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ]] ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ, ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਰਹੇ"।<ref>{{Cite web|url=https://www.queerty.com/pride50|title=Queerty Pride50 2019 Honorees|website=Queerty|language=en-US|access-date=2019-06-18}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਫਰਨੀਸ਼ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ [[ਐਲਟਨ ਜਾਨ]] ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜੌਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਈ 2005 ਵਿੱਚ ਓਲਡ ਵਿੰਡਸਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਿਨਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਪਰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ। ਫਰਨੀਸ਼ ਅਤੇ ਜੌਨ ਨੇ 21 ਦਸੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸਿਵਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਵਿੰਡਸਰ, ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।<ref name="cnn122810">{{Cite web|url=http://articles.cnn.com/2010-12-28/entertainment/elton.john.baby_1_baby-boy-civil-partnership-ceremony-windsor-guildhall?_s=PM:SHOWBIZ|title=Elton John and David Furnish are dads|date=28 December 2010|publisher=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20110319200124/http://articles.cnn.com/2010-12-28/entertainment/elton.john.baby_1_baby-boy-civil-partnership-ceremony-windsor-guildhall?_s=PM:SHOWBIZ|archive-date=19 March 2011|access-date=7 October 2011}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ, ਪੁੱਤਰ ਜ਼ੈਕਰੀ ਜੈਕਸਨ ਲੇਵੋਨ ਫਰਨੀਸ਼-ਜੌਨ, ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਸਰੋਗੇਸੀ]] ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="cnn122810" /> 11 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਜੋੜੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਏਲੀਯਾਹ ਜੋਸਫ ਡੈਨੀਅਲ ਫਰਨੀਸ਼-ਜੌਨ, ਉਸੇ ਸਰੋਗੇਟ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.eltonjohn.com/news/news_details.aspx?postid=19034cc6-3ced-433a-ba29-c83eeb8c3cf4|title=Special Announcement|date=16 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120013211/http://www.eltonjohn.com/news/news_details.aspx?postid=19034cc6-3ced-433a-ba29-c83eeb8c3cf4|archive-date=20 January 2013|access-date=16 January 2013}}</ref> ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੌਨ ਅਤੇ ਫਰਨੀਸ਼ ਨੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿਵਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਵਿੰਡਸਰ, ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ 21 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਸਿਵਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-30568634|title=Sir Elton John and David Furnish marry|date=21 December 2014|access-date=21 December 2014|publisher=BBC}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਫਰਨੀਸ਼ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰ ਲਿਮਿਟਡ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਮਨਾਮ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਹੁਕਮ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/british-papers-can-report-furnishs-infidelity|title=British papers can report Furnish's infidelity|date=20 April 2016|access-date=4 ਮਾਰਚ 2022|archive-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423131155/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/british-papers-can-report-furnishs-infidelity|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ == * [http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,6903,548704,00.html "ਏਲਟਨ ਦਾ ਰਾਕੇਟ ਮੈਨ"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} । (1 ਸਤੰਬਰ 2001)। ''ਆਬਜ਼ਰਵਰ'' . * [https://web.archive.org/web/20080110222342/http://entertainment.iafrica.com/news/617345.htm "ਏਲਟਨ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਗੰਢ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ"] । (25 ਨਵੰਬਰ 2005)। iAfrica.com. * [https://web.archive.org/web/20070627050900/http://www.torontolife.com/features/an-ideal-husband/ "ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਪਤੀ"] । (ਮਾਰਚ 2006)। ''ਟੋਰਾਂਟੋ ਲਾਈਫ'' . * [https://web.archive.org/web/20081201131449/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/e3i2540573003aeb12c1e5c6ebb91682a9f "ਤੁਸੀਂ 'ਗਨੋਮੀਓ' ਕਿੱਥੇ ਹੋ?"] . (20 ਅਗਸਤ 2008) ''ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ'' । * [https://web.archive.org/web/20130120013211/http://www.eltonjohn.com/news/news_details.aspx?postid=19034cc6-3ced-433a-ba29-c83eeb8c3cf4 ਨਿਊਜ਼ - EltonJohn.com] (16 ਜਨਵਰੀ 2013)। == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|id=0299050|name=David Furnish}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962]] 6jb639hf7o8kvajvwx2td6j0ab8bsiq 0 140682 847195 844608 2026-09-23T17:36:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847195 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਦੀਦੀ ਕੰਟਰੈਕਟਰ | image = Didi aka Delia Narayan Contractor, H2019030865834 (cropped).jpg | image_size = | caption = ਕੰਟਰੈਕਟਰ 2019 ਵਿੱਚ | birth_name = ਡੇਲੀਆ ਕਿਨਜ਼ਿੰਗਰ | birth_date = 1929 | birth_place = ਮਿਨੇਪੋਲਸ, ਮਿੰਨੇਸੋਤਾ, ਯੂ.ਐਸ. | death_date = {{death date|2021|7|5}} (91 ਸਾਲ) | death_place = ਸਿੱਧਬਰੀ, ਭਾਰਤ | known_for = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਇਮਾਰਤ | education = ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਬੋਲਡਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਿਖਿਅਤ | occupation = ਆਰਕੀਟੈਕਟ | spouse = ਨਰਾਇਣ ਕੰਟਰੈਕਟਰ | children = ਕਿਰਿਨ ਨਰਾਇਣ | parents = ਐਡਮੰਡ & ਐਲਿਸ ਫਿਸ਼ ਕਿਨਜ਼ਿੰਗਰ }} '''ਡੇਲੀਆ ਨਾਰਾਇਣ "ਦੀਦੀ" ਕੰਟਰੈਕਟਰ''' (née '''ਕਿੰਜਿੰਗਰ'''; 1929 – 5 ਜੁਲਾਈ, 2021) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਇਮਾਰਤ,{{R|ad|giaracuni|wa|tbi|ix}} ਬਣਾਉਣ ਤਹਿਤ ਅਡੋਬ, ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।{{R|earthville}} == ਜੀਵਨ == ਡੇਲੀਆ ਕਿੰਜਿੰਗਰ {{R|giaracuni}} ਦਾ ਜਨਮ ਮਿਨੀਆਪੋਲਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।{{R|bba}} ਉਹ [[ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦ|ਪ੍ਰਗਟਾਵੇਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] ਐਡਮੰਡ ਕਿੰਜਿੰਗਰ ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਫਿਸ਼ ਕਿੰਜਿੰਗਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਬੌਹੌਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।{{R|giaracuni}} ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜਰਮਨ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਡੇਨ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ, ਪੋਫੋਰਜ਼ਾਈਮ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਿਨੀਆਪੋਲਿਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ 1933 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1935 ਵਿੱਚ ਵਾਕੋ, ਟੈਕਸਾਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਲਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਲਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ ਸਨ।{{R|staatsgalerie}} ਉਹ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲਈ।{{R|ix}} ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਹੰਸ ਹੋਫਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ{{R|giaracuni}} ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਬੋਲਡਰ, {{R|wa}} ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਭਾਰਤੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨਰਾਇਣ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉਹ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਨਾਸ਼ਿਕ|ਨਾਸਿਕ]] ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ।{{R|wa|bba}} ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਾਂਗੜਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।{{R|wa}} ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਦੀ ਧੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਿਰਿਨ ਨਰਾਇਣ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ' ''ਮਾਈ ਫੈਮਿਲੀ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸੇਂਟਸ'' ' ਵਿੱਚ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜੁਹੂ ਵਿੱਚ ਬੀਚਸਾਈਡ ਕੰਪਾਊਂਡ ਵਿੱਚ, ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਇੱਕ ਯੁਵਾ ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੈਲੂਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।{{R|outlook}} ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵੇਂਦਰ ਕੰਟਰੈਕਟਰ, ਵੀ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।{{R|zimmerman}} ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਦੀ 5 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ ਸਿੱਧਬਾੜੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।{{R|varghese}} == ਇਮਾਰਤਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Nari_Shakti_Puruskar_for_the_year_2018_to_Ms._Delia_Narayan_Contractor,_H2019030865834.jpg|thumb| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] 2019 ਵਿੱਚ ਦੀਦੀ ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਨੂੰ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।]] ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਸਿਖਾਅਕ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ [[ਫਰੈਂਕ ਲਾਇਡ ਰਾਈਟ|ਫਰੈਂਕ ਲੋਇਡ ਰਾਈਟ]] ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਾਨਕ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ, ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਪੱਥਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ [[ਦਿਓਦਾਰ|ਦੇਵਦਾਰ]] ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੱਤ ਵਜੋਂ [[ਪੌੜੀਆਂ]] ਦੀ ਅਕਸਰ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ]] ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕੇਂਦਰ, [[ਪਾਲਮਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਪਾਲਿਸੀ ਐਂਡ ਪਾਲੀਟਿਕਸ, ਅਤੇ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਧਰਮਾਲਿਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।{{R|ad|wa}} == ਮਾਨਤਾ == ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਦੋ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ, ''ਅਰਥ ਕਰੂਸੇਡਰ'' (2016), {{R|tbi}} ਅਤੇ ''ਦੀਦੀ ਕੰਟਰੈਕਟਰ: ਮੈਰੀਿੰਗ ਦ ਅਰਥ ਟੂ ਦ ਬਿਲਡਿੰਗ'' (2017) ਆਦਿ।{{R|giaracuni}} ਉਹ 2017 ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਏਸ਼ੀਆ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ।{{R|tbi}} 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।{{R|earthville|toi}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|refs= <ref name=ad>{{citation|url=https://www.architecturaldigest.in/content/meet-octogenarian-architect-speaks-language-mud-clay/|title=Meet the octogenarian architect who speaks the language of mud and clay|magazine=Architectural Digest|date=September 13, 2017|first=Parikshit|last=Rao}}</ref> <ref name=bba>{{citation|url=https://www.bba-online.de/news/earth-crusader-vom-bauen-mit-lehm/|title=Dokumentarfilm / "Earth Crusader" – vom Bauen mit Lehm|magazine=bba|date=July 10, 2017|language=de|access-date=ਮਾਰਚ 20, 2022|archive-date=ਜੁਲਾਈ 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185616/https://www.bba-online.de/news/earth-crusader-vom-bauen-mit-lehm/|url-status=dead}}</ref> <ref name=earthville>{{citation|url=https://earthville.org/stories/education/2019/03/didi-contractor-receives-indias-highest-civilian-honor-for-women/|title=Didi Contractor Receives India's Highest Civilian Honor for Women|work=Earthville|date=March 21, 2019|access-date=March 20, 2022|archivedate=August 13, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200813002338/https://earthville.org/stories/education/2019/03/didi-contractor-receives-indias-highest-civilian-honor-for-women/}}</ref> <ref name=giaracuni>{{citation|url=http://didi-contractor-documentary.com/|title=Didi Contractor: Marrying the Earth to the Building|first=Steffi|last=Giaracuni|year=2017}}</ref> <ref name=ix>{{citation|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/unto-the-earth-didi-contractors-oeuvre-is-a-story-of-rare-beauty-5023346/|title=Unto the Earth: Didi Contractor's oeuvre is a story of rare beauty|newspaper=[[The Indian Express]]|date=January 14, 2018|first=Shiny|last=Varghese}}</ref> <ref name=outlook>{{citation|first=Bhaichand|last=Patel|date=November 10, 2008|magazine=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|title=An Old Haunt: A tale of turbulent adolescence and life in a bicultural household, we visit '60s Bombay and a mystic's haven|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/an-old-haunt/238887|access-date=ਮਾਰਚ 20, 2022|archive-date=ਮਾਰਚ 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320072136/https://www.outlookindia.com/magazine/story/an-old-haunt/238887|url-status=dead}}</ref> <ref name=staatsgalerie>{{citation|url=https://www.staatsgalerie.de/g/sammlung/sammlung-digital/einzelansicht/sgs/werk/einzelansicht/F18127E8542F4B1EB1C3376215CEA857.html |publisher=[[Staatsgalerie Stuttgart]]|title=Edmund Daniel Kinzinger (1888–1963) / Paris, Seinebrücke und Häuser, 1913 |date=2016|language=de}}</ref> <ref name=tbi>{{citation|url=https://www.thebetterindia.com/135299/didi-contractor-sustainable-architecture-eco-friendly-houses/|magazine=The Better India|title=This Self-Taught Octogenarian Has Been Creating Sustainable Homes for 30 Years!|date=March 22, 2018|first=Syeda|last=Farida}}</ref> <ref name=toi>{{citation|newspaper=Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/from-masons-barbers-to-creators-of-forests-and-sustainable-homes-nari-shakti-takes-charge/articleshow/68325852.cms|title=From masons, barbers to creators of forests and sustainable homes, nari shakti takes charge|first=Ambika|last=Pandit|date=March 8, 2019}}</ref> <ref name=varghese>{{citation|newspaper=[[The Indian Express]]|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/didi-contractor-champion-of-low-waste-buildings-is-no-more-nari-shakti-puraskar-7390195/|title=Didi Contractor, champion of low-waste buildings, is no more|first=Shiny|last=Varghese|date=July 6, 2021}}</ref> <ref name=wa>{{citation|url=https://worldarchitecture.org/architecture-news/ehegh/didi_contractor_a_selftaught_architect_who_builds_in_mud_bamboo_stone.html|title=Didi Contractor: A Self-Taught Architect Who Builds In Mud, Bamboo & Stone|magazine=World Architecture|date=May 11, 2018|access-date=ਮਾਰਚ 20, 2022|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429154909/https://worldarchitecture.org/architecture-news/ehegh/didi_contractor_a_selftaught_architect_who_builds_in_mud_bamboo_stone.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=zimmerman>{{citation|magazine=Trend|url=https://trendmagazineglobal.com/architecture-for-the-senses/|title=Architecture for the Senses|first=Nancy|last=Zimmerman|date=August 5, 2020}}</ref> }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name}}</img> * । ਦੀਦੀ ਠੇਕੇਦਾਰ 'ਤੇ ਸਿਲਵਰਸਟੋਨ ਦਾ ਫੋਟੋ-ਨਿਬੰਧ, "ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮੀ ਪਤਨੀ", ''ਕੋਰੋਨੇਟ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਨਵੰਬਰ 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। * ਨਾਰਾਇਣ, ਕਿਰਿਨ : [https://press.uchicago.edu/Misc/Chicago/568201.html ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤ] (ਅੰਤਰ) press.uchicago.edu * ਸਿੰਘ, ਜੋਗਿੰਦਰ: [https://www.immaterialonline.com/didi-contractor-interview/ ਦੀਦੀ ਠੇਕੇਦਾਰ/ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ] (ਇੰਟਰਵਿਊ) immaterialonline.com [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] osbvyzeltsgym5fgwyhn6lbikgmzxu2 0 140782 847143 841566 2026-09-23T14:27:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847143 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਡੇਜ਼ੀ ਈਗਨ | image = Daisy Eagan 2011 by David Shankbone (cropped).JPG | imagesize = | caption = ਈਗਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਦੌਰਾਨ, 2011 | birthname = | birth_date = {{birth date and age|1979|11|04}} | birth_place = ਬਰੂਕਲਿਨ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], ਯੂ.ਐਸ. | othername = | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | alma mater = ਸਿਮੋਨ'ਜ ਰੌਕ ਦਾ ਬਾਰਡ ਕਾਲਜ | spouse = {{marriage|ਪੈਟਰਿਕ ਕਾਮਰ |2003|2006|end=div}}<br>{{marriage|ਕਰਟ ਬਲੂਮ|2020}} | children = 1 | awards = ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ, ਬੇਸਟ ਫ਼ੀਚਰ ਐਕਟਰਸ ਲਈ | years_active = 1988–ਮੌਜੂਦਾ }} '''ਡੇਜ਼ੀ ਈਗਨ''' (ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ, 1979) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1991 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਗਾਰਡਨ'' ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਲੈਨੋਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਡਰਾਮਾ ਡੈਸਕ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਆਲੋਚਕ ਸਰਕਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.playbillvault.com/Show/Detail/4178/The-Secret-Garden "''The Secret Garden'' Broadway"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208165935/http://www.playbillvault.com/Show/Detail/4178/The-Secret-Garden|date=2016-02-08}}, ''[[ਪਲੇਬਿਲ|Playbill]]'', accessed December 24, 2015</ref> ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ (2021 ਤੱਕ) ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਫ੍ਰੈਂਕੀ ਮਾਈਕਲਸ ਹੈ (ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 11ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਾਅਦ ''ਮੇਮੇ'' ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ)।<ref>Corsello, Bill. [http://www.tonyawards.com/en_US/news/articles/2013-05-20/201305211369095792294.html "The Youngest Tony Award-Winners"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704092830/https://www.tonyawards.com/en_US/news/articles/2013-05-20/201305211369095792294.html |date=2018-07-04 }}, tonyawards.com, May 21, 2013</ref> 1992 ਵਿੱਚ ਈਗਨ ਨੇ ''ਸੋਨਡਾਈਮ: ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ'' ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ "ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਬੇਬੀ" ਗਾਇਆ।<ref>[http://www.sondheimguide.com/concerts1.html "Special Events, Concerts, and Benefit Performances"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207121035/http://www.sondheimguide.com/concerts1.html|date=2019-02-07}}, sondheimguide.com, accessed December 24, 2015</ref> ਉਹ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ 2005 ਵਿੱਚ ਬਲੈਂਕ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ''ਦ ਵਾਈਲਡ ਪਾਰਟੀ'' ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵੈਫ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ<ref>Brandes, Phillip. [http://articles.latimes.com/2005/oct/20/news/wk-wild20 "Emotions turn explosive at sizzling ''Wild Party''"], ''[[Los Angeles Times]]'', October 20, 2005</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ 2005 ਦੇ ਐਲ.ਏ. ਵੀਕਲੀ ਥੀਏਟਰ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref>Morris, Steven Leigh. [http://www.laweekly.com/news/daisy-eagan-no-exit-2148184 "Daisy Eagan: No Exit"], laweekly.com, April 4, 2007</ref> ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਗੇਫਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਗਾਰਡਨ'' ਦੀ ਮੈਨਹਟਨ ਕੰਸਰਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਮਾਰਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਮਾਰਥਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ;<ref>Hetrick, Adam. [http://www.playbill.com/news/article/daisy-eagan-sierra-boggess-ramin-karimloo-cheyenne-jackson-ben-platt-join-secret-garden-at-geffen-hall-376720# "Daisy Eagan, Sierra Boggess, Ramin Karimloo, Cheyenne Jackson, Ben Platt Join ''Secret Garden'' at Geffen Hall"], ''[[Playbill]]'', December 23, 2015</ref> ਇਹ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਫਿਰ 2017 ਵਿੱਚ ਸੀਏਟਲ ਦੇ 5ਵੇਂ ਐਵੇਨਿਊ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>[https://www.broadwayworld.com/seattle/article/Daisy-Eagan-Led-THE-SECRET-GARDEN-to-Bloom-at-5th-Avenue-Theatre-After-DC-Run-20161004 "Daisy Eagan-Led ''The Secret Garden'' to Bloom at 5th Avenue Theatre After D.C. Run"], BWW News Desk, Broadwayworld.com Seattle</ref> ਉਸਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ''ਲੂਸਿੰਗ ਈਸਾਯਾਹ'' (1995),<ref>{{Allmovie title|134595|Losing Isaiah}}</ref> ''ਰਾਈਪ'' (1996)<ref>Holden Stephen. [https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C05EFD71E31F931A35756C0A961958260 "Girls Becoming Women in a Man's World"], ''[[The New York Times]]'', May 2, 1997</ref> ਅਤੇ ''ਟੋਨੀ ਐਨ' ਟੀਨਾਜ਼ ਵੈਡਿੰਗ'' (2004)<ref>[https://web.archive.org/web/20071202033535/http://movies.nytimes.com/movie/290143/Tony-N-Tina-s-Wedding/overview "''Tony n' Tina's Wedding'' Overview"], ''[[The New York Times]]'', accessed December 24, 2015</ref> ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ''ਵਿਦਾਉਟ ਏ ਟ੍ਰੇਸ'' (2007),<ref>[http://www.tvguide.com/tvshows/without-a-trace/episode-20-season-5/skin-deep/100584/ "'Without A Trace', Episode 20"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709045007/http://www.tvguide.com/tvshows/without-a-trace/episode-20-season-5/skin-deep/100584/ |date=2017-07-09 }} tvguide.com, accessed December 27, 2015</ref> ''ਦ ਯੂਨਿਟ'' (2006), <ref>[http://www.tvguide.com/tvshows/the-unit/episode-7-season-1/dedication/278693/ "'The Unit', Episode 7"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150817043908/http://www.tvguide.com/tvshows/the-unit/episode-7-season-1/dedication/278693/ |date=2015-08-17 }} tvguide.com, accessed December 27, 2015</ref> ''ਗੋਸਟ ਵਿਸਪਰਰ'' (2006),<ref>[http://www.tvguide.com/tvshows/ghost-whisperer-2006/episode-5-season-2/grave-matter/192254/ "'Ghost Whisperer', Episode 5"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522224553/http://www.tvguide.com/tvshows/ghost-whisperer-2006/episode-5-season-2/grave-matter/192254/ |date=2010-05-22 }} tvguide.com, accessed December 27, 2015</ref> ''ਆਰਜ਼'' (2006),<ref>[http://www.tvguide.com/tvshows/numb3rs/episode-15-season-2/the-running-man/191696/ "'Numb3rs', Episode 15"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208042558/http://www.tvguide.com/tvshows/numb3rs/episode-15-season-2/the-running-man/191696/ |date=2015-12-08 }} tvguide.com, accessed December 27, 2015</ref> ''ਦ ਮੈਂਟਲਿਸਟ'' (2012) ਅਤੇ ਗਰਲਜ਼ (2017) ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਈਗਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਐਂਡਰੀਆ ਬੋਰੋਫ ਈਗਨ, ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੀ ਲੇਖਕ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਈਗਨ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਿਚਰਡ ਈਗਨ, ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ਡੇਜ਼ੀ ਈਗਨ ਨੂੰ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="laweekly">{{cite web | last=Morris | first=Steven Leigh | url=https://www.laweekly.com/daisy-eagan-no-exit/ | title=Daisy Eagan: No Exit | website=LA Weekly | date=April 4, 2007 }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਗਾਰਡਨ' ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਲੈਨੋਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਡਰਾਮਾ ਡੈਸਕ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਆਲੋਚਕ ਸਰਕਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=The Secret Garden (Broadway, St. James Theatre, 1991) |url=https://www.playbill.com/production/the-secret-garden-st-james-theatre-vault-0000004178 |website=Playbill |access-date=July 14, 2022}}</ref> ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ (2021 ਤੱਕ) ਟੋਨੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਟੋਨੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ (ਫ੍ਰੈਂਕੀ ਮਾਈਕਲਸ ਆਪਣੇ 11ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮੇਮੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੋਨੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ) ਹੈ।<ref>Corsello, Bill. [http://www.tonyawards.com/en_US/news/articles/2013-05-20/201305211369095792294.html "The Youngest Tony Award-Winners"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704092830/https://www.tonyawards.com/en_US/news/articles/2013-05-20/201305211369095792294.html |date=2018-07-04 }}, tonyawards.com, May 21, 2013</ref> 1992 ਵਿੱਚ, ਈਗਨ ਨੇ ਸੋਨਡਾਈਮ: ਏ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਟ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ "ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਬੇਬੀ" ਗਾਇਆ।<ref>[http://www.sondheimguide.com/concerts1.html "Special Events, Concerts, and Benefit Performances"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207121035/http://www.sondheimguide.com/concerts1.html |date=2019-02-07 }}, sondheimguide.com, accessed December 24, 2015</ref> ਉਹ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ 2005 ਵਿੱਚ ਬਲੈਂਕ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦ ਵਾਈਲਡ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਾਈਫ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ<ref>Brandes, Phillip. [http://articles.latimes.com/2005/oct/20/news/wk-wild20 "Emotions turn explosive at sizzling ''Wild Party''"], ''[[Los Angeles Times]]'', October 20, 2005</ref> , ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ 2005 ਦੇ LA ਵੀਕਲੀ ਥੀਏਟਰ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਗੇਫਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ 'ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਗਾਰਡਨ' ਦੀ ਮੈਨਹਟਨ ਕੰਸਰਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਮਾਰਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ <ref>{{cite web |last=Hetrick |first=Adam |title=Daisy Eagan, Sierra Boggess, Ramin Karimloo, Cheyenne Jackson, Ben Platt Join ''Secret Garden'' at Geffen Hall |url=https://www.playbill.com/article/daisy-eagan-sierra-boggess-ramin-karimloo-cheyenne-jackson-ben-platt-join-secret-garden-at-geffen-hall-com-376720 |website=Playbill |access-date=July 14, 2022 |date=December 23, 2015}}</ref>ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 2016 ਵਿੱਚ ਮਾਰਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ;[6] ਇਹ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਫਿਰ 2017 ਵਿੱਚ ਸੀਏਟਲ ਦੇ 5ਵੇਂ ਐਵੇਨਿਊ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>[https://www.broadwayworld.com/seattle/article/Daisy-Eagan-Led-THE-SECRET-GARDEN-to-Bloom-at-5th-Avenue-Theatre-After-DC-Run-20161004 "Daisy Eagan-Led ''The Secret Garden'' to Bloom at 5th Avenue Theatre After D.C. Run"], BWW News Desk, Broadwayworld.com Seattle</ref> ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੂਸਿੰਗ ਈਸਾਯਾਹ (1995),<ref>{{AllRovi movie|134595|Losing Isaiah}}</ref> ਰਾਈਪ (1996)<ref>Holden Stephen. [https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C05EFD71E31F931A35756C0A961958260 "Girls Becoming Women in a Man's World"], ''[[The New York Times]]'', May 2, 1997</ref> ਅਤੇ ਟੋਨੀ ਐਨ' ਟੀਨਾਜ਼ ਵੈਡਿੰਗ (2004)[10] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>[https://web.archive.org/web/20071202033535/http://movies.nytimes.com/movie/290143/Tony-N-Tina-s-Wedding/overview "''Tony n' Tina's Wedding'' Overview"], ''[[The New York Times]]'', accessed December 24, 2015</ref> ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਟਰੇਸ (2007)<ref>[http://www.tvguide.com/tvshows/without-a-trace/episode-20-season-5/skin-deep/100584/ "'Without A Trace', Episode 20"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709045007/http://www.tvguide.com/tvshows/without-a-trace/episode-20-season-5/skin-deep/100584/ |date=2017-07-09 }} tvguide.com, accessed December 27, 2015</ref>, ਦਿ ਯੂਨਿਟ (2006), [12] ਗੋਸਟ ਵਿਸਪਰਰ (2006),<ref>[http://www.tvguide.com/tvshows/the-unit/episode-7-season-1/dedication/278693/ "'The Unit', Episode 7"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150817043908/http://www.tvguide.com/tvshows/the-unit/episode-7-season-1/dedication/278693/ |date=2015-08-17 }} tvguide.com, accessed December 27, 2015</ref> ਨੰਬਰ 3ਆਰਜ਼ (2006),<ref>[http://www.tvguide.com/tvshows/ghost-whisperer-2006/episode-5-season-2/grave-matter/192254/ "'Ghost Whisperer', Episode 5"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522224553/http://www.tvguide.com/tvshows/ghost-whisperer-2006/episode-5-season-2/grave-matter/192254/ |date=2010-05-22 }} tvguide.com, accessed December 27, 2015</ref> ਦ ਮੈਂਟਲਿਸਟ (2012) ਅਤੇ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਈਗਨ ਨੇ ਸਾਈਮਨਜ਼ ਰੌਕ ਵਿਖੇ ਬਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਓਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>Fox, Jena Tesse. [http://www.broadwayworld.com/article/Still-Daisy-Eagan-After-All-These-Years-20010101 "Still Daisy Eagan After All These Years"], broadwayworld.com, March 27, 2011</ref><ref>Taylor, Kate. [https://www.nytimes.com/2011/03/28/theater/daisy-eagan-in-still-daisy-after-all-these-years.html&usg=AFQjCNFpkDuXJ4fBXcCoR_zIA1Q-zCatPg "A Former Child Star Returns, With Wisdom"], ''[[The New York Times]]'', March 27, 2011</ref> 2003 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੈਟਰਿਕ ਕਾਮਰ, ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ;<ref>[https://www.nytimes.com/2003/08/31/style/weddings-celebrations-daisy-eagan-patrick-comer.html?pagewanted= "Weddings/Celebrations. Daisy Eagan, Patrick Comer"] ''[[The New York Times]]'', August 31, 2003</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 2006 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਈਗਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ, ਮੌਂਟੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਰਟ ਬਲੂਮ ਨਾਲ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 6 ਮਈ, 2020 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>Reich, Athena. [https://www.alternativefamiliesinternational.com/home/2019/1/21/daisys-story-from-suddenly-pregnant-to-queer-discover-dont-let-other-people-dictate-who-you-are# "Daisy's Story, from Suddenly Pregnant to Suddenly Gay"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Alternative Families International'', January 21, 2019</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਈਗਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ; ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ "ਕੀਅਰ ਪੌਲੀ" ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਆਨ ਹੋਲਸਾਥਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਤੇ [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ|ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://podtail.com/podcast/coming-out-with-lauren-nicole/episode-5-daisy-eagan/|title=Episode 5: Daisy Eagan – Coming Out with Lauren & Nicole – Podcast}}</ref> ਡੇਜ਼ੀ ਈਗਨ ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/daisyeagan/status/1155262586079727616|title=https://twitter.com/daisyeagan/status/1155262586079727616|website=Twitter|language=en|access-date=2022-03-01}}</ref> ਅਤੇ ਸੀ/ਦੇ ਸਰਵਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://mobile.twitter.com/daisyeagan|title=https://mobile.twitter.com/daisyeagan|website=Twitter|language=en|access-date=2022-03-01|archive-date=2022-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301233557/https://mobile.twitter.com/daisyeagan|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IBDB name}} * {{IMDB name|0247059}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਯਾਰਕ (ਰਾਜ) ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] 322w16wjqy3toru8x9ngjh2nt6ab6tx 0 141168 847146 823148 2026-09-23T14:43:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847146 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਡੇਵਿਡ ਐਮਸ | image = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1983|8|10|df=y}}<!--37 in 2020 - so 1983 is correct --> | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ | other_names = | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | years active = 2008–ਮੌਜੂਦਾ | known_for = ''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' }} '''ਡੇਵਿਡ ਅਲਬਰਟ<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/semadivad/status/1396129110536163328?s=21|title=Twitter|website=twitter.com|language=en}}</ref> ਐਮਸ''' (ਜਨਮ 10 ਅਗਸਤ 1983)<ref>{{Cite news|url=https://www.ok.co.uk/tv/lorraine/992060/holby-city-david-ames-sexy-dominic-copeland-stories-online|title=Lorraine quizzes Holby City star David Ames about '50 Shades of Holby' fan fiction writ|last=Leng|first=Stephen|date=30 January 2017|work=OK! Magazine|access-date=1 February 2019|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202095202/https://www.ok.co.uk/tv/lorraine/992060/holby-city-david-ames-sexy-dominic-copeland-stories-online|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਡਾਕਟਰੀ ਡਰਾਮਾ ''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' ਵਿੱਚ ਡੋਮਿਨਿਕ ਕੋਪਲੈਂਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ ''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਐਮਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Butterworth, Benjamin|date=August 2014|title=David Ames: Holby hunk Dr Copeland gets a full examination talking weight battles, Gandalf and being out and on TV|journal=Gay Times|issue=436|pages=42–51}}</ref> ਉਹ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ ਰੂਡੀ ਗੇਨਰਿਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦ ਟੈਂਪਰਮੈਂਟਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://sosogay.co.uk/2011/behind-the-scene-four-of-the-london-marathons-gay-runners/|title=Behind the scene: four of the London Marathon's gay runners|last=Gonsalves, Andrew|date=24 April 2011|work=So So Gay|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808063355/http://sosogay.co.uk/2011/behind-the-scene-four-of-the-london-marathons-gay-runners/|archive-date=8 August 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.greenwich.co.uk/magazine/05224-review-the-temperamentals/|title=Review: The Temperamentals, Greenwich Theatre|last=Ewing, Ed|date=3 June 2011|work=Greenwich|access-date=4 August 2014}}</ref> ''ਸੋ ਸੋ ਗੇਅ'' ਨੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ "ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://sosogay.co.uk/2011/theatre-review-the-temperamentals/|title=Theatre Review: The Temperamentals|last=Gonsalves, Andrew|date=7 June 2011|work=So So Gay|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808061848/http://sosogay.co.uk/2011/theatre-review-the-temperamentals/|archive-date=8 August 2014}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਡੋਮਿਨਿਕ ਕੋਪਲੈਂਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.digitalspy.co.uk/soaps/s19/holby-city/news/a515905/holby-city-confirms-two-new-characters-dominic-return.html|title=Exclusive: 'Holby City' confirms two new characters, Dominic return|last=Kilkelly, Daniel|date=17 September 2013|work=Digital Spy|access-date=4 August 2014|archive-date=30 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141030141707/http://www.digitalspy.co.uk/soaps/s19/holby-city/news/a515905/holby-city-confirms-two-new-characters-dominic-return.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.whatsontv.co.uk/holby-city/news/holby-star-david-ames-dom-is-definitely-going-to-spice-things-up|title=Holby star David Ames: 'Dom is definitely going to spice things up'|date=31 January 2014|work=What's on TV|access-date=4 August 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.digitalspy.co.uk/soaps/s19/holby-city/news/a542654/holby-citys-david-ames-dominics-return-will-spice-things-up.html|title=Holby City's David Ames: 'Dominic's return will spice things up'|last=Dainty, Sophie|date=9 January 2014|work=Digital Spy|access-date=4 August 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2TzcrSmKFDlQXFTYv5277Rk/q-a-with-david-ames|title=Q&A with David Ames|website=BBC|access-date=4 August 2014|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029180745/http://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2TzcrSmKFDlQXFTYv5277Rk/q-a-with-david-ames|url-status=dead}}</ref> ਡੋਮਿਨਿਕ ਕੋਪਲੈਂਡ ਪਹਿਲਾ ''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.holby.tv/david-ames-interview/|title=David Ames Interview|last=Griffin, Cheryl|date=15 January 2014|website=Holby.tv|access-date=4 August 2014}}</ref> ਐਮਸ 2009 ਵਿੱਚ ''ਐਟੀਟਿਊਡ'' ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2011 ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ''ਗੇਅ ਟਾਈਮਜ਼'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਐਮਸ [[ਗੇਅ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.digitalspy.com/soaps/holby-city/interviews/a797245/holby-citys-david-ames-dominic-arthur-digbys-death-aftermath/|title=Holby City's David Ames on Arthur Digby's death aftermath: 'Dominic lashes out and shuts down'|last=Kilkelly|first=Daniel|date=10 June 2016|work=Digital Spy}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gaystarnews.com/article/trailblazer-david-ames-my-friend-was-mistaken-thai-sex-worker121114/#gs.di5JdBNn|title=#Trailblazer: David Ames: 'My friend was mistaken for a Thai sex worker!'|last=Tabberer|first=Jamie|date=12 November 2014|website=Gay Star News|access-date=1 February 2019|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202050757/https://www.gaystarnews.com/article/trailblazer-david-ames-my-friend-was-mistaken-thai-sex-worker121114/#gs.di5JdBNn|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref name="GT">{{Cite journal|last=Butterworth, Benjamin|date=August 2014|title=David Ames: Holby hunk Dr Copeland gets a full examination talking weight battles, Gandalf and being out and on TV|journal=Gay Times|issue=436|pages=42–51}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2008 | ''ਹੀ ਕਿਲਜ ਕਾਪਰਸ'' | ਨੌਜਵਾਨ | ਟੀਵੀ ਮੂਵੀ |- | 2009 | ''[[ਡਾਕਟਰ ਹੂ]]'' | ਨਾਥਨ | ਐਪੀਸੋਡ: "ਪਲੇਨਟ ਆਫ ਦ ਡੇੱਡ" |- | 2011 | ''ਡਾਕਟਰ ਹੂ: ਦ ਐਡਵੈਂਚਰ ਗੇਮਜ਼'' | ਥਾਮਸ ਪਰਸੀ | ਆਵਾਜ਼; ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ: "ਦ ਗਨਪਾਊਡਰ ਪਲਾਟ" |- | 2012 | ''ਦ ਟੈਲੀਮੈਚੀ'' | ਜੇ | |- | 2013-2022 | ''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' | ਡੋਮਿਨਿਕ ਕੋਪਲੈਂਡ | ਲੜੀ ਨਿਯਮਤ |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|id=nm3261729|name=David Ames}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਦਾਕਾਰ]] 32na6qb72qhezi3ufx9io23a6mibeen 0 141403 847264 602032 2026-09-23T21:15:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847264 wikitext text/x-wiki '''ਪਾਲਮ ਮਾਰਗ''' ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਇਲਾਕੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪੁਆਇੰਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੜਕ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, 25 ਘਰ ਹਨ ਜੋ ਦੂਤਾਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਹਾਈ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਵਿਸ ਰੋਡ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਪਲਾਟ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੜਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਲਾਈ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਵੀ.ਆਰ. ਸਿਨਮਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਜੈ ਬਿਜਲੀ, [[ਅਰੁਣ ਪੁਰੀ|ਅਰੁਣ ਪੁਰੀ ਮੀਡੀਆ ਟਾਈਕੂਨ]], ਦੀਪਕ ਕੋਠਾਰੀ, ਕੋਠਾਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪੈਨ ਪਰਾਗ, ਲੌਰੀ ਕੋਟੀਲਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਐਮਿਲ ਹੂਮੋ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1, ਪਾਲਮ ਮਾਰਗ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਿਲੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਸੀ। ਇਹ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਕੇ.ਐਮ. ਹੇਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਸੀ। ਚਿਲੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਦੂਤ ਨੇ ਇਸ ਘਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਇਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਦੱਸਿਆ। 13, ਪਾਲਮ ਮਾਰਗ ਸੜਕ 'ਤੇ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਘਰ ਸੀ। ਇਹ ਜੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। 17, ਅਸ਼ੋਕ ਮਿੰਡਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਾਲਮ ਮਾਰਗ ਨੂੰ 'ਇੱਕ ਘਰ ਜੋ ਕਿ ਲਗਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ' ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ]] ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਵੇਲੀ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। == ਦੂਤਾਵਾਸ == ਸੜਕ 'ਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: <ref>{{Cite web|url=http://wikimapia.org/#lat=28.5674304&lon=77.1642995&z=17&l=0&m=a&v=2&search=new%20delhi%2C%20india|title=Wikimapia - Let's describe the whole world!}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.embassyworld.com/embassy/India/India4.html|title=Embassies of Other Nations to India Without Websites (M Thru Z)|access-date=2022-04-22|archive-date=2008-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080610080548/http://www.embassyworld.com/embassy/India/India4.html|dead-url=yes}}</ref> ਸਪੇਨ ਦੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਦੂਤਾਵਾਸ ਬਹਿਰੀਨ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਓਮਾਨ ਦੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦਾ ਦੂਤਾਵਾਸਪਨਾਮਾ ਦੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਕੋਟੀਲਾ ਦਾ ਦੂਤਾਵਾਸਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦਾ ਦੂਤਾਵਾਸਮਲੇਸ਼ੀਆ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੂਤਾਵਾਸ ਕੀਨੀਆ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੂਤਾਵਾਸ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} https://web.archive.org/web/20121013182000/http://www.outlookindia.com/article.aspx?235617 http://www.rediff.com/money/2008/feb/23lux.htm oyqofb3ejkxfsj83180msmfu5jiv6un 0 141898 847430 602665 2026-09-24T08:57:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847430 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=March 2016}} {{Use Indian English|date=March 2016}} {{Infobox deity|image=File:Menaka Vishwamitra by RRV.jpg|alt=ਮੇਨਕਾ|caption=ਮੇਨਕਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ [[ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ]] ([[ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਪੇਂਟਿੰਗ)|type=ਹਿੰਦੂ|abode=[[ਸਵਰਗ]]|children={{ubl|[[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ]] [[ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ]] ਦੁਆਰਾ |[[ਪ੍ਰਮਾਦਵਰ]] [[ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ]] ਦੁਆਰਾ<ref>PC Roy Mahabharata link: http://www.holybooks.com/mahabharata-all-volumes-in-12-pdf-files/</ref>}}|affiliation=[[ਅਪਸਰਾ]]|spouse=[[ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ]] <br> [[ਵਿਸ਼ਵਵਾਸੁ]]}}ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, '''ਮੇਨਕਾ''' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: मेनका) ਨੂੰ ਸਵਰਗੀ ਅਪਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਦੰਤ ਕਥਾ == ਮੇਨਕਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦੇਵਤਾ|ਦੇਵਾਂ]] ਅਤੇ [[ਰਾਖਸ਼|ਅਸੁਰਾਂ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ|ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੰਥਨ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ [[ਅਪਸਰਾ]] (ਆਕਾਸ਼ੀ ਪਰੀ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Raja_Ravi_Varma_-_Mahabharata_-_Birth_of_Shakuntala.jpg|left|thumb|ਮੇਨਕਾ, ਸਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੋਈ। ]] [[ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ]], [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ [[ਸਵਰਗ]] ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਿ ਕਾਰਣ [[ਇੰਦਰ]] ਉਸਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭੇਜਿਆ। ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਭੜਕਾਇਆ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਕਾਂਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ]] ਨੂੰ ਰਾਜਾ [[ਦੁਸ਼ਯੰਤ]] ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਭਰਤ]] ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/analysing-the-episode-of-apsara-menaka-and-sage-vishwamitra/article19125560.ece|title=The ultimate male fantasy|last=Sattar|first=Arshia|date=2017-06-22|work=The Hindu|access-date=2020-09-05|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਜਦੋਂ [[ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ]] ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ [[ਇੰਦਰ]] ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਹਾਂਲਾਕਿ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://hindi.webdunia.com/sanatan-dharma-history/apsara-menaka-story-118042500074_1.html|title=अप्सरा मेनका ने क्यों छोड़ दिया था विश्वामित्र को? {{!}} apsara Menaka story|website=hindi.webdunia.com|access-date=2020-09-05}}</ref> [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪੌਲੋਮਾ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸੌਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਨਕਾ ਦੀ ਗੰਧਰਵ [[ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ [[ਸਥੂਲਕੇਸ਼]] ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ [[ਪ੍ਰਮੋਦਵਰਧਿਨੀ|ਪ੍ਰਮਾਦਵਰ]] ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਭ੍ਰਿਗੂ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰੁਰੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>Pauloma Parva, Section VIII, PC Roy Mahabharata link: http://www.holybooks.com/mahabharata-all-volumes-in-12-pdf-files {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250326010047/https://www.holybooks.com/mahabharata-all-volumes-in-12-pdf-files/ |date=26 ਮਾਰਚ 2025 }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਪਸਰਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸ]] qd143u7kyaynemnmxdu7xy405sjbrhm 0 142109 847363 603957 2026-09-24T04:21:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847363 wikitext text/x-wiki {{short description|Character in the Mahabharata; son of Narakasura}}{{other uses}}{{Use dmy dates|date=July 2019}}{{Pragjyotisha}}{{Infobox character|name=ਭਗਦੱਤ|info-hdr=ਜਾਣਕਾਰੀ|image=Arjuna kills Bhagaddatta.jpg|image_size=250px|spouse=|children=[[ਵਜਰਦੱਤ]] ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਦੱਤ (ਪੁੱਤਰ)|family=[[ਨਾਰਕਾਸੁਰ]] (ਪਿਤਾ)|alt=|caption=ਅਰਜੁਨ ਭਗਦੱਤ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ|weapon=|affiliation=|relatives=|color=#FFC569}}'''ਭਗਦੱਤ''' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: भगदत्त) [[ਨਰਕਾਸੁਰ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਜੋਤੀਸ਼ਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਭਗਦੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਸਕਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01068.htm|title=The Mahabharata, Book 1: Adi Parva: Sambhava Parva: Section LXVII}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੋਸਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ [[ਅਰਜੁਨ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ [[ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ]] ਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਭਗਦੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜਿਤਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/the-mahabharata-set-of-10-volumes-by-bibek-debroy-veda-vyasa-vyasa-veda-vyas-z-lib.org/page/n827/mode/2up|title=The Mahabharata, 10 Volumes by B. Debroy}}</ref> ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sacred-texts.com/hin/m05/m05168.htm|title=The Mahabharata, Book 5: Udyoga Parva: Uluka Dutagamana Parva: Section CLXVIII}}</ref> ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਸੁਪਰਤਿਕ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/collectors-issue-the-myth-connect/302889|title=The Myth Connect {{!}} Outlook India Magazine|website=outlookindia.com/|access-date=2020-07-09|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709175134/https://www.outlookindia.com/magazine/story/collectors-issue-the-myth-connect/302889|url-status=dead}}</ref>ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਏਨਾ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਲਕਾਂ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾ ਢੱਕ ਸਕਣ।<ref>{{harv|Sircar|1990|p=81}}</ref> । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜਰਦੱਤਾ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਕੌਰਵ|ਕੌਰਵਾਂ]] ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤਸ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ। == ਨੋਟਸ == == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਰਾਜੇ]] ndxesy8zaq0nttcv0fus8opmvc92hww 0 143242 847141 831718 2026-09-23T14:17:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847141 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:D9017_The_Durham_Light_Infantry(8190815683).jpg|thumb| ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੇਲ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੇਲ ਕਲਾਸ 55|ਕਲਾਸ 55 ''ਡੈਲਟਿਕ'']] ਡੀਜ਼ਲ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਇੱਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਘਣੇ ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ]] '''ਡੀਜ਼ਲ ਨਿਕਾਸ''' ਇੱਕ [[ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣ|ਡੀਜ਼ਲ ਕਿਸਮ]] ਦਾ [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਹਿਨ ਇੰਜਣ|ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਲਨ ਇੰਜਣ]], ਕਿਸੇ [[ਪਾਰਟੀਕੁਲੇਟ|ਸ਼ਾਮਲ]] ਕਣ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਗੈਸੀ ਨਿਕਾਸ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਚਨਾ ਈਂਧਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਜਾਂ ਖਪਤ ਦੀ ਦਰ, ਜਾਂ ਇੰਜਣ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੀ ਗਤੀ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸੁਸਤ ਜਾਂ ਸਪੀਡ ਤੇ ਜਾਂ ਲੋਡ ਦੇ ਅਧੀਨ), ਅਤੇ ਕੀ ਇੰਜਣ ਇੱਕ ਸੜਕ 'ਤੇ ਵਾਹਨ, ਖੇਤ ਵਾਹਨ, ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਜਨਰੇਟਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Lippmann2009">{{Cite book|url=http://sutlib2.sut.ac.th/sut_contents/55759.pdf|title=Environmental Toxicants|year=2009|isbn=9780470442890|editor-last=Lippmann|editor-first=Morton|pages=553, 555, 556, 562|doi=10.1002/9780470442890|quote=composition can vary markedly with fuel composition, engine type, operating conditions ... combustion of petroleum fuel produces primarily carbon dioxide, water, and nitrogen ... The health risks lie in the small, invisible or poorly visible particles ... carbon (EC) core of diesel soot ... serves as a nucleus for condensation of organic compounds from unburned or incompletely burned fuel ... it still appears that nitrated PAHs are the most predominant bacterial mutagens}}</ref> ਡੀਜ਼ਲ ਨਿਕਾਸ ਇੱਕ [[IARC ਗਰੁੱਪ 1 ਕਾਰਸੀਨੋਜਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਗਰੁੱਪ 1 ਕਾਰਸੀਨੋਜਨ ਹੈ]], ਜੋ [[ਫੇਫੜੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ|ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ]] ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬਲੈਡਰ ਕੈਂਸਰ]] ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref name="PRDEE2">{{Cite web|url=https://www.iarc.fr/en/media-centre/pr/2012/pdfs/pr213_E.pdf|title=IARC: DIESEL ENGINE EXHAUST CARCINOGENIC|date=June 12, 2012|publisher=International Agency for Research on Cancer (IARC)|format=Press release|access-date=August 14, 2016|quote=The scientific evidence was reviewed thoroughly by the Working Group and overall it was concluded that there was sufficient evidence in humans for the carcinogenicity of diesel exhaust. The Working Group found that diesel exhaust is a cause of lung cancer (sufficient evidence) and also noted a positive association (limited evidence) with an increased risk of bladder cancer}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ntp.niehs.nih.gov/ntp/roc/content/profiles/dieselexhaustparticulates.pdf|title=Report on Carcinogens: Diesel Exhaust Particulates|date=October 2, 2014|publisher=National Toxicology Program, Department of Health and Human Services|quote=Exposure to diesel exhaust particulates is reasonably anticipated to be a human carcinogen, based on limited evidence of carcinogenicity from studies in humans and supporting evidence from studies in experimental animals and mechanistic studies.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cfpub.epa.gov/ncea/iris/iris_documents/documents/subst/0642_summary.pdf#nameddest=woe|title=Diesel engine exhaust; CASRN N.A.|date=2003-02-28|publisher=U.S. Environmental Protection Agency|quote=Using U.S. EPA's revised draft 1999 Guidelines for Carcinogen Risk Assessment (U.S. EPA, 1999), diesel exhaust (DE) is likely to be carcinogenic to humans by inhalation from environmental exposures.|access-date=2022-07-10|archive-date=2021-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627044312/https://cfpub.epa.gov/ncea/iris/iris_documents/documents/subst/0642_summary.pdf#nameddest=woe|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Silverman|first=Debra T.|last2=Samanic|first2=Claudine M.|last3=Lubin|first3=Jay H.|last4=Blair|first4=Aaron E.|last5=Stewart|first5=Patricia A.|last6=Vermeulen|first6=Roel|last7=Coble|first7=Joseph B.|last8=Rothman|first8=Nathaniel|last9=Schleiff|first9=Patricia L.|date=2012-06-06|title=The Diesel Exhaust in Miners study: a nested case-control study of lung cancer and diesel exhaust|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-national-cancer-institute_2012-06-06_104_11/page/854|journal=Journal of the National Cancer Institute|volume=104|issue=11|pages=855–868|doi=10.1093/jnci/djs034|issn=1460-2105|pmc=3369553|pmid=22393209}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Attfield|first=Michael D.|last2=Schleiff|first2=Patricia L.|last3=Lubin|first3=Jay H.|last4=Blair|first4=Aaron|last5=Stewart|first5=Patricia A.|last6=Vermeulen|first6=Roel|last7=Coble|first7=Joseph B.|last8=Silverman|first8=Debra T.|date=2012-06-06|title=The Diesel Exhaust in Miners study: a cohort mortality study with emphasis on lung cancer|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-national-cancer-institute_2012-06-06_104_11/page/868|journal=Journal of the National Cancer Institute|volume=104|issue=11|pages=869–883|doi=10.1093/jnci/djs035|issn=1460-2105|pmc=3373218|pmid=22393207}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ [[ਕੈਂਸਰ 'ਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਜੰਸੀ|IARC]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਸੀਨੋਜਨਾਂ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="PRDEE">{{Cite web|url=https://www.iarc.fr/en/media-centre/pr/2012/pdfs/pr213_E.pdf|title=Diesel Engine Exhaust Carcinogenic|last=IARC|publisher=International Agency for Research on Cancer (IARC)|format=Press release|access-date=June 12, 2012|quote=After a week-long meeting of international experts, the International Agency for Research on Cancer (IARC), which is part of the World Health Organization (WHO), today classified diesel exhaust as probably carcinogenic to humans (Group 1), based on enough evidence that exposure is associated with an increased risk of lung cancer.}}</ref> == ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨੋਟਸ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ]] 83p14hwzfpzqdyb09l41xklmmeldseo 0 145188 847455 846468 2026-09-24T10:41:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847455 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਯੋਗੇਸ਼ ਗੌੜ|image=Hindi_Film_Movies_Cinema_Lyricist_Yogesh_by_Camaal_Mustafa_Sikander_aka_Lens_Naayak.jpg|alt=|caption=|birth_name=ਯੋਗੇਸ਼ ਗੌੜ|birth_date={{birth date|df=y|1943|03|19}}|birth_place=[[ਲਖਨਊ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ|death_date={{death date and age|2020|05|29|1943|03|19|df=y}}|death_place=ਵਸਈ, ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ|other_names=|known_for=|occupation=ਲੇਖਕ}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਯੋਗੇਸ਼ ਗੌੜ''', ਜਾਂ '''ਗੌਡ'''<ref>{{Cite web|url=https://huntmylyrics.com/lyricist/yogesh-gaud/|title=Yogesh Gaud - Lyricist - All Songs Lyrics - Videos - Biography|access-date=2022-10-12|archive-date=2025-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223011456/https://huntmylyrics.com/lyricist/yogesh-gaud/|url-status=dead}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਯੋਗੇਸ਼''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (19 ਮਾਰਚ, 1943 – 29 ਮਈ, 2020),<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lyricist-yogesh-gaur-passes-away-6433187/|title=Lyricist Yogesh passes away|date=30 May 2020}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_the-nawab-of-words_1247081|title=The Nawab of words|date=12 April 2009}}</ref> ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਫਿਲਮ ''[[ਆਨੰਦ (1971 ਫਿਲਮ)|ਆਨੰਦ]]'' ਤੋਂ ਆਈਆਂ, ਗੀਤਾਂ ਸਮੇਤ ''ਕਹੀਂ ਦੂਰ ਜਬ ਦਿਨ ਦਲ ਜਾਏ'' ਅਤੇ ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੈਸੀ ਹੈ ਪਹੇਲੀ'' (1971), ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਰਜਨੀਗੰਧਾ'' (1974) ਦੇ ''ਰਜਨੀਗੰਧਾ ਫੂਲ ਤੁਮਹਾਰੇ'' ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3722291.ece|title=Anonymity, a writer's fate|last=Salam|first=Ziya Us|date=3 August 2012|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/veteran-lyricist-yogesh-who-penned-songs-for-anand-and-rajnigandha-dies-at-77/432078/|title=Veteran lyricist Yogesh, who penned songs for 'Anand' and 'Rajnigandha', dies at 77|date=29 May 2020}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਯੋਗੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਾਰਚ 1943 ਨੂੰ ਲਖਨਊ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/renowned-lyricist-yogesh-gaur-dies-at-77-1683464-2020-05-29|title=Renowned lyricist Yogesh Gaur dies at 77}}</ref> ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਯੋਗੇਂਦਰ ਗੌੜ ਦੀ ਮਦਦ ਮੰਗੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/writer-lyricist-of-songs-like-zindagi-kaisi-yeh-paheli-haaye-and-rajnigandha-phool-tumhare-yogesh-gaur-passes-away-at-77/articleshow/76097657.cms|title=Writer-lyricist Yogesh Gaur passes away at 77|date=20 May 2020|access-date=20 May 2020|agency=Mumbai Mirror, The Times of India|archive-date=12 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612165940/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/writer-lyricist-of-songs-like-zindagi-kaisi-yeh-paheli-haaye-and-rajnigandha-phool-tumhare-yogesh-gaur-passes-away-at-77/articleshow/76097657.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/veteran-lyricist-yogesh-gaur-dies/1849999|title=Veteran lyricist Yogesh Gaur dies}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰੇਕ 1962 ਵਿੱਚ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/yogesh-1943-2020-stories-in-a-song-6433515/|title=Yogesh (1943-2020): Stories in a song|last=Malik|first=Ektaa|date=30 May 2020|access-date=30 May 2020|publisher=The Indian Express}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਸਾਖੀ ਰੌਬਿਨ ਲਈ ਛੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਤੁਮ ਜੋ ਆ ਜਾਓ" ਗੀਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਮੰਨਾ ਡੇ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੀਤ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ]] ਅਤੇ [[ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜੀ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lyricist-yogesh-gaur-passes-away-6433187/|title=Lyricist Yogesh passes away|date=30 May 2020|access-date=30 May 2020|publisher=The Indian Express}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਨੀਗੰਧਾ ਦੇ ''ਕਹੀਂ ਦੂਰ ਜਬ ਦਿਨ ਦਲ ਜਾਏ'', ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੈਸੀ ਹੈ ਪਹੇਲੀ'', ਰਿਮਝਿਮ ਗਿਰੇ ''ਸਾਵਨ'', ਰਜਨੀਗੰਧਾ ਦੇ ''ਕੈ ਬਾਰ ਯੂੰਹੀ ਦੇਖਾ ਹੈ'' ਅਤੇ ਬਾਤੋਂ ਬਾਤੋਂ ਮੈਂ ਦੇ ''ਨਾ ਬੋਲੇ ਤੁਮ ਨਾ ਮੈਨੇ ਕੁਛ ਕਹਾ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੋਗੇਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livehindustan.com/entertainment/story-yogesh-gaur-passed-away-at-the-age-of-77-lata-mangeshkar-mourns-on-his-death-3246519.html|title='जिंदगी कैसी है पहेली' लिखने वाले गीतकार योगेश गौर का निधन, लता मंगेशकर ने जताया दुख}}</ref> == ਮੌਤ == ਯੋਗੇਸ਼ ਗੌਰ ਦੀ 29 ਮਈ 2020 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lyricist-yogesh-gaur-passes-away-6433187/|title=Lyricist Yogesh passes away|date=30 May 2020}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ (ਅੰਸ਼ਕ) == * ''ਏਕ ਰਾਤ'' * [[ਸਖੀ ਰੌਬਿਨ|ਸਾਖੀ ਰੌਬਿਨ]] (1962) * ''[[ਆਨੰਦ (1971 ਫਿਲਮ)|ਆਨੰਦ]]'' (1971) * ''[[ਅੰਨਦਾਤਾ (1972 ਫਿਲਮ)|ਅੰਨਦਾਤਾ]]'' (1972) * ''[[ਅਨੋਖਾ ਦਾਨ]]'' (1972) * ''[[ਮੇਰੇ ਭਈਆ]]'' (1972) * ''[[ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ|ਉਸ ਪਾਰ]]'' (1974) * ''[[ਮੰਜ਼ਿਲੀਂ ਔਰ ਭੀ ਹੈਂ]]'' (1974) * ''[[ਰਜਨੀਗੰਧਾ]]'' (1974) * ''[[ਮਿਲੀ (1975 ਫਿਲਮ)|ਮਿਲੀ]]'' (1975) * ''[[ਮਜ਼ਾਕ]]'' (1975) * ''[[ਛੋਟੀ ਸੀ ਬਾਤ (1975 ਫ਼ਿਲਮ)|ਛੋਟੀ ਸੀ ਬਾਤ]]'' (1976) * ''[[ਪ੍ਰਿਯਤਾਮਾ|ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ]]'' (1977) * ''[[ਦਿਲਲਗੀ (1978 ਫਿਲਮ)|ਦਿਲਾਗੀ]]'' (1978) * ''[[ਹਮਾਰੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ|ਹਮਾਰੇ ਤੁਮਹਾਰੇ]]'' (1979) * ''ਬਾਤੋਂ ਬਾਤੋਂ ਮੈਂ'' (1979) * ''ਮੰਜ਼ਿਲ'' (1979) * ''ਜੀਨਾ ਯਹਾਂ'' (1979) * ਆਨੰਦ ਮਹਿਲ * ''ਆਪੇ ਪਰਾਏ'' (1980) * ਕਿਰਾਏਦਾਰ * ''ਸ਼ੌਕੀਨ'' (1982) * ''ਪਸੰਦ ਆਪਨੀ'' (1983) * ''ਲਖੋਂ ਕੀ ਬਾਤ'' (1984) * ''ਹਨੀਮੂਨ'' (1992) * ''ਸੂਰਜ ਮੁਖੀ'' (1992) * ''ਆਜਾ ਮੇਰੀ ਜਾਨ'' (1993) * ''ਚੋਰ ਔਰ ਚੰਦ'' (1993) * ਕੁਹਾਸਾ * ''ਬੇਵਫਾ ਸਨਮ'' (1995) * ''ਆਪਨੇ ਡੈਮ ਪਰ'' (1996) * ''Sssshhh...'' (2003) * ''ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਂ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ'' (2018) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{IMDB name|0948335}} 7t4i1vx6pglptb6uulfzute5r93hf8e 0 145650 847198 838118 2026-09-23T17:49:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847198 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਦੇਵਪ੍ਰਿਆ ਰਾਏ|image=Devapriya Roy.jpg|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=24 ਮਈ|birth_place=ਕੋਲਕਾਤਾ|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->|death_place=|nationality=ਭਾਰਤੀ|other_names=|known_for=|spouse=[[ਸੌਰਵ ਝਾ]]|occupation=ਲੇਖਕ}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਦੇਵਪ੍ਰਿਆ ਰਾਏ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ''ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਦੋਸਤ, ਇੰਦਰਾ'' ਅਤੇ ''ਦ ਹੀਟ ਐਂਡ ਡਸਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।'' ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀ ਨਾਲ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਐਚ ਐਸ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਭਰਤਮੁਨੀ|ਭਰਤ]] ਦੇ [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ]] 'ਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹਿ-ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੈਰਿਸ VIII ਦੇ ਪ੍ਰੋ ਕਾਟੀਆ ਲੈਗਰੇਟ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/808961/how-the-natyashastra-was-born-and-the-inevitable-disruption-of-early-performances|title=How the Natyashastra was born|publisher=Scroll.in}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਦ ਵੇਗ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਹੈਂਡਬੁੱਕ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਨਾਵਲ ਜੋ ਹਾਰਪਰਕੋਲਿਨਸ<ref>{{Cite web|url=http://harpercollins.co.in/BookDetail.asp?Book_Code=2735|title=HarperCollins Publishers India Ltd|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822003235/http://www.harpercollins.co.in/BookDetail.asp?Book_Code=2735|archive-date=22 August 2011|access-date=4 July 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/crystal-clear/271817|title=Crystal Clear|date=5 February 2022|website=www.outlookindia.com/|access-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2022|archive-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405041838/https://www.outlookindia.com/magazine/story/crystal-clear/271817|url-status=dead}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]]'' ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20111226-bestsellers-for-december-2011-750101-2011-12-21|title=Bestsellers for December 2011|date=December 21, 2011|website=India Today}}</ref> ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ ''ਵੇਟ ਲੌਸ ਕਲੱਬ: ਨੈਨਸੀ ਹਾਊਸਿੰਗ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਦੇ ਉਤਸੁਕ ਪ੍ਰਯੋਗ'', ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਰੂਪਾ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ<ref>{{Cite web|url=http://www.rupapublications.co.in/books/weight-loss-club-curious-experiments-nancy-housing-cooperative|title=The Weight Loss Club: The Curious Experiments of Nancy Housing Cooperative &#124; Rupa Publications|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817000731/http://rupapublications.co.in/books/weight-loss-club-curious-experiments-nancy-housing-cooperative|archive-date=17 August 2013|access-date=14 August 2013}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜੀਬ ਨਾਵਲ। ਉਸਦੀ 2015 ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਦ ਹੀਟ ਐਂਡ ਡਸਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' <ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/discovery-of-india/633839|title=Discovery of India - Indian Express|website=archive.indianexpress.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/|title=Hindustan Times - Archive News|website=www.hindustantimes.com/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theweekendleader.com/Relationship/451/discovery-of-india.html|title=Discovery of India|website=www.theweekendleader.com|access-date=2022-10-31|archive-date=2018-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220033837/http://www.theweekendleader.com/Relationship/451/discovery-of-india.html|url-status=dead}}</ref> (ਪਤੀ ਸੌਰਵ ਝਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ) "ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੰਗ ਬਜਟ 'ਤੇ" ਸਥਾਨਕ ਬੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼-ਏਸੀ ਨੀਲਸਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/books/on-a-bus-to-bharat/|title=On a Bus to Bharat: A wife-husband team take off on a wanderjahr|last=Unudurti|first=Jaideep|date=20 July 2015|work=The Indian Express|access-date=27 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/Book-Review-The-Heat-and-Dust-Project/articleshow/49857022.cms|title=Book Review : The Heat and Dust Project|website=The Times of India}}</ref> ''ਹੀਟ ਐਂਡ ਡਸਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋੜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nileguide.com/blog/2010/06/21/inspired-by-india-couple-uses-facebook-to-guide-their-journey-writes-book/|title=Inspired by India: Couple Uses Facebook To Guide Their Journey, Write Book|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027191155/http://www.nileguide.com/blog/2010/06/21/inspired-by-india-couple-uses-facebook-to-guide-their-journey-writes-book/|archive-date=27 October 2018|access-date=19 December 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/media/set/?set=o.103354016376748&ref=mf|title=Photos/Videos of the heat and dust project: a book in motion - Facebook|website=www.facebook.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.zitzsolutions.com/2010/09/03/6-unconventional-uses-of-facebook-881|title=6 unconventional uses of Facebook!|archive-url=https://web.archive.org/web/20120903034234/http://www.zitzsolutions.com/2010/09/03/6-unconventional-uses-of-facebook-881/|archive-date=3 September 2012|access-date=4 July 2012}}</ref> ''ਦ ਹੀਟ ਐਂਡ ਡਸਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' ਦੇ ਸੀਕਵਲ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਜ਼ਰ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਮੈਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'' ''ਔਰਤ।'' ''ਰੋਡ।'' , ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|''ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'']] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/destination-of-the-week/on-a-rs-500-a-day-budget-a-couple-sets-out-to-see-india-orchha-madhya-pradesh-travel-4443592|title=You Are Rich, When The Story is Your Currency|date=25 December 2016|publisher=The Indian Express}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਨੇ ਕਲਾਕਾਰ [[ਪ੍ਰਿਆ ਕੁਰੀਅਨ|ਪ੍ਰਿਆ ਕੁਰਿਆਨ]]<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/article/864852/what-will-westlands-new-politically-engaged-literary-imprint-bring-ask-publisher-karthika-vk|title=What will Westland's new politically-engaged literary imprint bring? Ask publisher Karthika VK|last=Gill|first=Harsimran|work=Scroll.in|access-date=2018-06-17|language=en-US}}</ref> ਨਾਲ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]], ''ਇੰਦਰਾ'' ਦੀ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ - ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਇੰਦਰਾ ਥਾਪਾ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ) ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਿਤਾਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਲਈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ, ਵੈਸਟਲੈਂਡ ਦੇ ਛਾਪ, ਕੰਟੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਕਾਲਪਨਿਕ ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅਧਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/read/reviewing-indira-the-legend-and-the-life/article23694974.ece|title=Indira, the legend and the life|work=@businessline|access-date=2018-06-14|language=en}}</ref> ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਦ ਟੈਲੀਗਰਾਫ|ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜੀਵਾਰ ਨਾਵਲ, ''ਦ ਰੋਮਾਂਟਿਕਸ ਆਫ਼ ਕਾਲਜ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/helen-of-troy-236592#.Wxy2_JOOVSc.whatsapp|title=Helen of Troy|work=The Telegraph|access-date=2018-06-14|language=en}}</ref> ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ''[https://www.amazon.in/Friends-College-Devapriya-Roy/dp/9388754077/ref=sr_1_1?keywords=friends+from+college&qid=1560781237&s=books&sr=1-1 ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਫਰਾਮ ਕਾਲਜ]'' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਵੈਸਟਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਸਟ੍ਰੀਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਪੱਤਰ, ਇਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਕਲਕੱਤਾ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] e63aq97bn0um5xpftqakh4vo42gegg7 0 146533 847321 789240 2026-09-24T01:31:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847321 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਬਰਨਾਰਡ ਅਰਨੌਲਟ|image=Bernard Arnault (2) - 2017 (cropped).jpg|caption=ਅਰਨੌਲਟ in 2017|birth_name=ਬਰਨਾਰਡ ਜੀਨ ਏਟੀਨੇ ਅਰਨਾਲਟ|birth_date={{Birth date and age|1949|03|05|df=yes}}|birth_place=[[Roubaix]], ਫਰਾਂਸ|alma_mater=[[École Polytechnique]], [[Paliseau]]|occupation={{hlist| ਬਿਜ਼ਨਸ ਮੈਗਨੇਟ| ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਪਰਾਈਟਰ| ਆਰਟ ਕਲੈਕਟਰ}}|title={{Unbulleted_list| ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸੀ ਈ ਓ, [[LVMH]]| ਚੇਅਰਮੈਨ, [[Christian Dior SE]]}}|known_for=ਬਾਨੀ [[LVMH]]|spouse={{Unbulleted_list| {{ਵਿਆਹ| ਐਨੀ ਦੇਵਾਵਰਿਨ|1973|1990|end=divorced}}| {{ਵਿਆਹ| Hélène Mercier|1991}}}}|children=5, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[Delphine Arnault| ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ| ਡੈਲਫੀਨ]] ਅਤੇ [[ਐਂਟੋਨੀ ਅਰਨਾਲਟ]]}} '''ਬਰਨਾਰਡ ਜੀਨ ਏਟਿਏਨ ਅਰਨੌਲਟ'''<ref>{{Cite web|url=https://businessreader.in/the-10-richest-people-in-the-world/|title=The 10 Richest People In the World|date=2021-02-04|website=Business Reader|language=en-US|access-date=31 March 2021|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827220307/https://businessreader.in/the-10-richest-people-in-the-world/|url-status=dead}}</ref> ( {{IPA-fr|bɛʁnaʁ ʒɑ̃ etjɛn aʁno|lang}} ; ਜਨਮ 5 ਮਾਰਚ 1949) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/bernard-arnault/|title=Bernard Arnault & family|website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://magazine.wsj.com/features/the-big-interview/being-arnault|title=Being LVMH's Bernard Arnault|last=Galloni|first=Alessandra|date=5 March 2009|work=[[The Wall Street Journal|WSJ. Magazine]]|access-date=31 May 2011}}</ref> ਉਹ LVMH Moët Hennessy – Louis Vuitton SE, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲਗਜ਼ਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ, ਚੇਅਰਮੈਨ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/#12a3b7f33d78|title=Bernard Arnault|website=Forbes.com|access-date=1 June 2021}}</ref> ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਅਰਨੌਲਟ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਸੰਪਤੀ ਬਿਲੀਅਨ US$ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/bernard-arnault/|title=Bernard Arnault|website=Forbes.com|access-date=3 October 2022}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਬਰਨਾਰਡ ਜੀਨ ਏਟਿਏਨ ਅਰਨੌਲਟ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਾਰਚ 1949 ਨੂੰ [[ਰੁਬੇ|ਰੋਬੈਕਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="LVMH bio">{{Cite web|url=https://www.lvmh.com/group/about-lvmh/governance/executive-committee/bernard-arnault/|title=Bernard Arnault: Chairman and Chief Executive Officer|website=LVMH|access-date=3 February 2020}}</ref><ref name="France24">{{Cite news|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France's 'wolf-in-cashmere' billionaire|date=22 January 2020|work=France24|access-date=23 April 2020}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਮੈਰੀ-ਜੋਸੇਫੇ ਸਾਵਿਨੇਲ, ਏਟਿਏਨ ਸਾਵਿਨੇਲ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ "ਡਿਓਰ ਲਈ ਮੋਹ" ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੀਨ ਲਿਓਨ ਅਰਨੌਲਟ, ਜੋ ਕਿ ਏਕੋਲੇ ਸੈਂਟਰਲ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਨ, ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਫੇਰੇਟ-ਸੈਵਿਨੇਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।<ref name="France24" /> ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਰੂਬੈਕਸ ਵਿੱਚ ਲਾਈਸੀ ਮੈਕਸੈਂਸ ਵੈਨ ਡੇਰ ਮੀਰਸ਼ ਅਤੇ [[ਲੀਲ|ਲਿਲੀ]] ਵਿੱਚ ਲਾਈਸੀ ਫੈਡਰਬੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="La Voix du Nord">{{Cite news|url=https://www.lavoixdunord.fr/379762/article/2018-05-19/quand-bernard-arnault-etait-lyceen-van-der-meersch|title=Roubaix Quand Bernard Arnault était lycéen à Van-Der-Meersch|date=19 May 2018|work=La Voix du Nord|access-date=23 April 2020}}</ref><ref name="NYT_2007">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/11/20/style/20iht-web-1120-luxarnault.8408399.html|title=Bernard Arnault, chairman, LVMH Moët Hennessy Louis Vuitton|date=23 November 2007|work=[[The New York Times]]|access-date=23 April 2020}}</ref> 1971 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਕੂਲ, ਈਕੋਲ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="France242">{{Cite news|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France's 'wolf-in-cashmere' billionaire|date=22 January 2020|work=France24|access-date=23 April 2020}}</ref> ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ, ਫੇਰੇਟ-ਸੈਵਿਨੇਲ ਨੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਫੇਰੀਨਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਜਾਰਜ V ਸਮੂਹ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਪੈਗਨੀ ਜੇਨੇਰੇਲ ਡੇਸ ਈਓਕਸ (ਸੀਜੀਈ) ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨੇਕਸੀਟੀ ਬਣ ਗਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Bernard_Arnault_and_Vladimir_Putin.jpg|left|thumb|300x300px|[[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੂਤਿਨ|ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ]] ਨਾਲ ਅਰਨੌਲਟ, 2016]] '''<big>1971-1987: ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ</big>''' ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1971 ਵਿੱਚ, ਫੇਰੇਟ-ਸੈਵਿਨੇਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1978 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।<ref name="France243">{{Cite news|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France's 'wolf-in-cashmere' billionaire|date=22 January 2020|work=France24|access-date=23 April 2020}}</ref><ref name="NYT_20072">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/11/20/style/20iht-web-1120-luxarnault.8408399.html|title=Bernard Arnault, chairman, LVMH Moët Hennessy Louis Vuitton|date=23 November 2007|work=[[The New York Times]]|access-date=23 April 2020}}</ref> 1984 ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਡਿਵੈਲਪਰ, ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਰਕਾਰ ਬੋਸੈਕ ਸੇਂਟ-ਫ੍ਰੇਰੇਸ ਸਾਮਰਾਜ, ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕਿ [[ਡਾਇਰ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਡਾਇਰ]] ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/30/business/bernard-arnault-lvmh-tiffany-battle.html|title=Tiffany Deal Is a Signature Move by the Sun Tzu of Luxury|last=Friedman|first=Vanessa|date=2020-10-30|work=The New York Times|access-date=2021-05-18|last2=Paton|first2=Elizabeth|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਅਰਨੌਲਟ ਦੁਆਰਾ ਬੋਸੈਕ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 9,000 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਛਾਂਟੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ "ਦ ਟਰਮੀਨੇਟਰ" ਉਪਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":02">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/30/business/bernard-arnault-lvmh-tiffany-battle.html|title=Tiffany Deal Is a Signature Move by the Sun Tzu of Luxury|last=Friedman|first=Vanessa|date=2020-10-30|work=The New York Times|access-date=2021-05-18|last2=Paton|first2=Elizabeth|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਸਿਰਫ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਡਾਇਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਤੇ ਲੇ ਬੋਨ ਮਾਰਚੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰ ਰੱਖਿਆ।  1987 ਤੱਕ, ਕੰਪਨੀ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ $1.9 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਸਟਰੀਮ 'ਤੇ $112 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। <ref name=":4">Steven Greenhouse, [https://www.nytimes.com/1988/09/19/business/pivotal-figure-emerges-in-moet-vuitton-feud.html?pagewanted=all&src=pm Pivotal Figure Emerges In Moet-Vuitton Feud], ''NYTimes'', 19 September 1988</ref> '''<big>1987-1989: LVMH ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ</big>''' 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਕੋਲ ਲਗਜ਼ਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wRZvHxUJUoE|title=Bernard Arnault, Chairman and CEO of LVMH|last=CNBC International TV|date=28 April 2018|website=Youtube.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829113217/https://www.youtube.com/watch?v=wRZvHxUJUoE|archive-date=29 ਅਗਸਤ 2021|access-date=19 August 2021|dead-url=unfit}}</ref> ਉਸਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਐਲਵੀਐਮਐਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੋਏਟ ਹੈਨਸੀ ਦੇ ਸੀਈਓ ਐਲੇਨ ਸ਼ੇਵਲੀਅਰ ਅਤੇ ਲੂਈ ਵਿਟਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈਨਰੀ ਰੈਕੈਮੀਅਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://fashionunited.uk/news/people/alain-chevalier-co-founder-of-lvmh-dies-aged-87/2018110539783|title=Alain Chevalier, co-founder of LVMH, dies aged 87|date=November 5, 2018|work=Fashion United|access-date=August 26, 2021}}</ref> ਜਨਵਰੀ 1989 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ LVMH ਦੇ ਕੁੱਲ 43.5% ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ 35% ਵੋਟਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ $500 ਮਿਲੀਅਨ ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਬਲਾਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ" ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੂੰ LVMH ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲੋੜ ਸੀ।<ref name=":2">Steven Greenhouse, [https://www.nytimes.com/1989/12/17/magazine/a-luxury-fight-to-the-finish.html?pagewanted=all&src=pm A luxury fight to the finish], ''New York Times'', 17 December 1989</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਰੈਕੈਮੀਅਰ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਖੋਹ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name=":03">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/30/business/bernard-arnault-lvmh-tiffany-battle.html|title=Tiffany Deal Is a Signature Move by the Sun Tzu of Luxury|last=Friedman|first=Vanessa|date=2020-10-30|work=The New York Times|access-date=2021-05-18|last2=Paton|first2=Elizabeth|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> 13 ਜਨਵਰੀ 1989 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬੋਰਡ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":2" /> '''<big>1989-2001: LVMH ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਵਾਧਾ</big>''' ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਿਸ ਲਗਜ਼ਰੀ ਦਿੱਗਜ ਰਿਚੇਮੋਂਟ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ-ਅਧਾਰਤ ਕੇਰਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲਗਜ਼ਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://dailymi.com/lifestyle/bernard-arnault-a-french-billionaire-businessman-and-art-collector/|title=Bernard Arnault, a French billionaire businessman and art collector|date=2021-03-05|website=Dailymi|language=en-US|access-date=2021-05-18|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518182310/https://dailymi.com/lifestyle/bernard-arnault-a-french-billionaire-businessman-and-art-collector/|dead-url=yes}}</ref> ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਲਾਨਾ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਲਾਭ 5 ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਣਕ ਦੁਆਰਾ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ LVMH ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ 15 ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਣਕ ਦੁਆਰਾ ਵਧਿਆ। ਜੁਲਾਈ 1988 ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਸੇਲਿਨ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>Steven Greenhouse, [https://www.nytimes.com/1988/09/19/business/pivotal-figure-emerges-in-moet-vuitton-feud.html?pagewanted=all&src=pm Pivotal Figure Emerges In Moet-Vuitton Feud], ''New York Times'', 19 December 1988</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਲਗਜ਼ਰੀ ਕਪੜੇ ਲਾਈਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਫ੍ਰੈਂਚ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਲੈਕਰੋਇਕਸ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ।<ref name=":22">Steven Greenhouse, [https://www.nytimes.com/1989/12/17/magazine/a-luxury-fight-to-the-finish.html?pagewanted=all&src=pm A luxury fight to the finish], ''New York Times'', 17 December 1989</ref> LVMH ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਬਰਲੂਟੀ ਅਤੇ ਕੇਂਜ਼ੋ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਆਰਥਿਕ ਅਖਬਾਰ ''ਲਾ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ।<ref>Jacques Neher, [https://www.nytimes.com/1994/01/21/business/worldbusiness/21iht-drink.html Intimacy Proves Too Much for Guinness, LVMH], ''New York Times'', 21 January 1994</ref> ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 150 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਦੇ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ , ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਆਰਥਿਕ ਅਖਬਾਰ, ''ਲੇਸ ਏਕੋਸ'' ਨੂੰ € 240 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।<ref>Gwladys Fouché, [https://www.theguardian.com/media/2007/nov/07/pressandpublishing La Tribune splash attacks paper's owner], ''The Guardian'', 7 November 2007</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7080079.stm|title=VMH buys Les Echos from Pearson|date=5 November 2007|work=BBC|access-date=22 November 2014}}</ref> 1994 ਵਿੱਚ, LVMH ਨੇ ਪਰਫਿਊਮ ਫਰਮ ਗੁਰਲੇਨ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>Heather Connon, [https://www.independent.co.uk/news/business/arnault-expands-perfume-empire-lvmh-buys-controlling-stake-in-guerlain-1373310.html Arnault expands perfume empire: LVMH buys controlling stake in Guerlain], ''The Independent'', 30 April 1994</ref> 1996 ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਲੋਵੇ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ,<ref>[https://archive.today/20130913141053/http://www.europolitics.info/lvmh-says-takes-control-of-spain-s-loewe-artr172336-5.html LVMH says takes control of Spain's Loewe], ''Europolitics'', 12 February 1996</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1997 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕ ਜੈਕਬਸ ਅਤੇ ਸੇਫੋਰਾ ਨੇ<ref>[http://www.businessweek.com/stories/1997-11-09/lvmh-life-isnt-all-champagne-and-caviar Lvmh: Life Isn't All Champagne And Caviar] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Business Week'', 9 November 1997</ref> ਪੰਜ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: 1999 ਵਿੱਚ ਥਾਮਸ ਪਿੰਕ, 2000 ਵਿੱਚ ਐਮਿਲਿਓ ਪੁਕੀ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਫੈਂਡੀ, ਡੀਕੇਐਨਵਾਈ ਅਤੇ ਲਾ ਸਮਰੀਟੇਨ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ LVMH ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਡੀ ਪੋਰਟਜ਼ੈਂਪਾਰਕ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/11/30/style/30iht-fash.t_0.html|title=Bernard Arnault: Man Behind the Steely Mask]|last=Menkes|first=Suzy|date=30 November 1999|work=New York Times}}</ref> ਨਤੀਜਾ LVMH ਟਾਵਰ ਸੀ ਜੋ ਦਸੰਬਰ 1999 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/12/15/arts/designing-the-nouveau-building-on-the-block.html|title=Designing The Nouveau Building On the Block|last=Iovine|first=Julie V.|date=15 December 1998|work=New York Times}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਗੁਚੀ, ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਚਮੜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਕੰਪਨੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਟੌਮ ਫੋਰਡ ਅਤੇ ਡੋਮੇਨੀਕੋ ਡੀ ਸੋਲ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। <ref name=":04">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/30/business/bernard-arnault-lvmh-tiffany-battle.html|title=Tiffany Deal Is a Signature Move by the Sun Tzu of Luxury|last=Friedman|first=Vanessa|date=2020-10-30|work=The New York Times|access-date=2021-05-18|last2=Paton|first2=Elizabeth|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਗੁਚੀ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕ੍ਰੀਪਿੰਗ ਟੇਕਓਵਰ" ਕਿਹਾ। ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 34.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੀ ਸੋਲ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ ਬਦਲੇ, ਅਰਨੌਲਟ ਗੁਚੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਧਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਡੀ ਸੋਲ ਨੇ ਇੱਕ ਕਮੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਐਲਵੀਐਮਐਚ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਹਰੇਕ ਸ਼ੇਅਰ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਅਰਨੌਲਟ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਬਣਾਇਆ। ਸਤੰਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤੇ ਤੱਕ ਲੜਾਈ ਖਿੱਚੀ ਗਈ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, LVMH ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ $700 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name=":04" /> '''<big>2001-ਮੌਜੂਦਾ: ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵਧਾਉਣਾ</big>''' 7 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਜਵਾਹਰ ਬੁਲਗਾਰੀ ਦੇ 50.4% ਪਰਿਵਾਰਕ-ਮਾਲਕੀਅਤ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਕੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਟੈਂਡਰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-03-07/bulgari-family-agrees-to-sell-a-controlling-stake-to-lvmh-in-share-swap.html|title=LVMH Plans to Buy Bulgari for $5.2 Billion After Acquiring Majority Stake|last=Roberts, Andrew|date=7 March 2011|publisher=Bloomberg|access-date=24 October 2011}}</ref> ਇਹ ਲੈਣ-ਦੇਣ 5.2 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-bulgari-lvmh-idUSTRE7261BS20110307|title=LVMH bags jeweller Bulgari in $5.2&nbsp;billion deal|last=Wendlandt, Astrid|last2=Simpson, Ian|date=7 March 2011|publisher=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429072531/http://www.reuters.com/article/2011/03/07/us-bulgari-lvmh-idUSTRE7261BS20110307|archive-date=29 April 2011|access-date=24 October 2011}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ LCapitalAsia ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ $641 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name="MW March 72">{{Cite web|url=http://www.morningwhistle.com/html/2013/Company_Industry_0307/217439.html|title=LVHM investing in Chinese mid-priced clothing market|last=Kang, Xiaoxiao|date=7 March 2013|publisher=Morning Whistle|access-date=10 May 2013}}</ref> 7 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ, ''ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਡੇਲੀ'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮੱਧ-ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ QDA ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਰਨੌਲਟ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਕੁਇਟੀ ਫਰਮ LCapitalAsia ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਲਿਬਾਸ ਕੰਪਨੀ Xin Hee Co., Ltd. ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਟੋਰ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ।<ref name="MW March 72" /> ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਫੈਸ਼ਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮਾਰਕੋ ਡੀ ਵਿਨਸੇਂਜੋ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ 45% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲੈ ਕੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-lvmh-vincenzo-idUSBREA1N0LB20140224|title=LVMH invests in Italian brand Marco de Vincenzo|last=Astrid Wendlandt|date=24 February 2014|publisher=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924193910/http://www.reuters.com/article/2014/02/24/us-lvmh-vincenzo-idUSBREA1N0LB20140224|archive-date=24 September 2015|access-date=18 May 2021}}</ref><ref name="LVMH Takes Stake in Marco de Vincenzo">{{Cite web|url=http://www.wwd.com/business-news/mergers-acquisitions/lvmh-said-investing-in-marco-de-vincenzo-7501401?src=nl/mornReport/20140224|title=LVMH Takes Stake in Marco de Vincenzo|last=Socha, Miles|date=24 February 2014|publisher=WWD|access-date=24 February 2014}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, LVMH ਨੇ DKNY ਨੂੰ G-III ਐਪਰਲ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.lvmh.com/news-documents/press-releases/g-iii-to-acquire-donna-karan-international-from-lvmh/|title=G-III to acquire Donna Karan International from LVMH|website=LVMH|language=en|access-date=2022-05-31}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਡਾਇਰ ਹਾਉਟ ਕਾਊਚਰ, ਚਮੜੇ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੱਪੜੇ, ਅਤੇ ਫੁਟਵੀਅਰ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ LVMH ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਡਾਇਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।<ref name="bof-christian-dior">{{Cite web|url=https://www.businessoffashion.com/articles/news-analysis/lvmh-to-buy-christian-dior-couture-for-13-billion|title=LVMH Takes Control of Christian Dior in $13 Billion Deal|last=Hoang|first=Limei|date=2017-04-25|website=Business of Fashion|access-date=2021-03-29}}</ref> ਅਰਨੌਲਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, LVMH ਮਈ 2021 ਤੱਕ 313 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ($382 ਬਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਰੋ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਪੂੰਜੀਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://markets.businessinsider.com/news/stocks/tiffany-agrees-to-accept-lower-price-for-acquisition-by-lvmh-1029739231|title=Tiffany Agrees To Accept Lower Price For Acquisition By LVMH|date=29 October 2020|publisher=Business Insider|access-date=29 October 2020|archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009165938/https://markets.businessinsider.com/news/stocks/tiffany-agrees-to-accept-lower-price-for-acquisition-by-lvmh-1029739231|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/finance|title=LVMH Moet Hennessy Louis Vuitton SA Unsponsored ADR (LVMUY : OTCMKTS) Stock Price & News - Google Finance|website=www.google.com|language=en|access-date=2020-12-31}}</ref> ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਣ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, Tiffany ਵਰਗੇ LVMH ਛੱਤਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਫਰਮਾਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":32">{{Cite web|url=https://dailymi.com/lifestyle/bernard-arnault-a-french-billionaire-businessman-and-art-collector/|title=Bernard Arnault, a French billionaire businessman and art collector|date=2021-03-05|website=Dailymi|language=en-US|access-date=2021-05-18|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518182310/https://dailymi.com/lifestyle/bernard-arnault-a-french-billionaire-businessman-and-art-collector/|dead-url=yes}}</ref> 24 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਅਰਨੌਲਟ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ 187.3 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੈੱਫ ਬੇਜੋਸ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੈੱਫ ਬੇਜੋਸ ਨੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੁੜ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ==== 1MDB ==== 2010 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ, ਅਰਨੌਲਟ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ 1MDB ਫੰਡ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.1mdb.com.my:80/about-us-3/board-advisors|title=Board of Advisors 1Malaysia Development Berhad|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316131813/http://www.1mdb.com.my/about-us-3/board-advisors|archive-date=16 March 2013|access-date=2 Nov 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.1mdb.com.my:80/about-us-3/board-advisors|title=Board of Advisors 1Malaysia Development Berhad|archive-url=https://web.archive.org/web/20130924062148/http://www.1mdb.com.my/about-us-3/board-advisors|archive-date=24 September 2013|access-date=2 Nov 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thestar.com.my/business/business-news/2010/07/30/sidek-appointed-to-1mdb-board/|title=Sidek appointed to 1MDB board|date=30 July 2010|work=The Star Online|access-date=2 Nov 2018|location=Kuala Lumpur}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.ie/business/goldman-sachs-a-nama-letter-and-the-links-to-a-6bn-fraud-probe-34812799.html|title=Goldman Sachs, a Nama letter and the links to a $6bn fraud probe|last=Simon Rowe|date=19 June 2016|work=Irish Independent|access-date=2 Nov 2018|location=Dublin, Ireland}}</ref> '''<big>ਹੋਰ ਨਿਵੇਸ਼</big>''' 1998 ਵਿੱਚ, ਵਪਾਰੀ ਅਲਬਰਟ ਫਰੇਰੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਟੋ ਚੇਵਲ ਬਲੈਂਕ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ। LVMH ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਅਰਨੌਲਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ <ref>{{Cite web|url=http://www.decanter.com/wine-news/lvmh-buys-50-share-in-chateau-cheval-blanc-66255/|title=LVMH buys 50% share in Chateau Cheval Blanc|last=Decanter|date=2009-08-14|website=Decanter|access-date=2017-12-14}}</ref> ਤਾਂ ਜੋ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਹੋਰ ਵਾਈਨ ਸੰਪੱਤੀ Château d'Yquem ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। 2007 ਵਿੱਚ, ਬਲੂ ਕੈਪੀਟਲ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਰਨੌਲਟ ਕੋਲ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਫਰਮ ਕਲੋਨੀ ਕੈਪੀਟਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟ ਰਿਟੇਲਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭੋਜਨ ਵਿਤਰਕ ਕੈਰੇਫੌਰ ਦੇ 10.69% ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਹੈ।<ref>[https://dealbook.nytimes.com/2007/04/30/colony-arnault-win-seats-at-carrefour/?_r=0 Colony, Arnault Win Seats at Carrefour], ''DealBook'', 30 April 2007</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਯਾਟ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 253 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਯਾਟਸ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ।<ref>Ben Harrington, [https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/2791034/Bernard-Arnault-plots-new-course-for-Princess-Yachts.html Bernard Arnault plots new course for Princess Yachts], ''The Telegraph'', 3 June 2008</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਕਮ ਲਈ ਰਾਇਲ ਵੈਨ ਲੈਂਟ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>Aymeric Mantoux, ''Voyage au pays des ultra-riches'', Éditions Flammarion Capital, 2010, {{ISBN|978-2-8104-0287-8}}, page 45</ref> == ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ == ਅਰਨੌਲਟ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ [[ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ|ਪਿਕਾਸੋ]], ਯਵੇਸ ਕਲੇਨ, [[ਹੇਨਰੀ ਮੂਰੇ|ਹੈਨਰੀ ਮੂਰ]], ਅਤੇ [[ਐਂਡੀ ਵਾਰਹੋਲ]] ਦੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/2002/03/06/0306collecting.html|title=Billionaire Art Collectors|date=6 March 2002|work=[[Forbes]]|access-date=27 July 2012}}</ref><ref>Hannah Elliott, [https://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2010/11/04/in-luxury-bernard-arnault-alone-makes-the-most-powerful-list/ In Luxury, Bernard Arnault Alone Makes the Most Powerful List], ''Forbes'', 11 April 2010</ref> ਐਲਵੀਐਮਐਚ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.businessinsider.com/the-10-biggest-art-collectors-of-2012-2012-6?op=1|title=The 10 Biggest Art Collectors Of 2012|last=Julie Zeveloff|date=28 June 2012|publisher=Businessinsider.com|access-date=2 March 2013}}</ref> LVMH ਯੰਗ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਨੂੰ ਫਾਈਨ-ਆਰਟਸ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਸਾਲ, ਵਿਜੇਤਾ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਬਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>Scarlett Kilcooley-O'Halloran, [http://www.vogue.co.uk/news/2014/05/28/thomas-tait-winner-lvmh-young-fashion-designer-prize Tait Takes LVMH Prize] ''Vogue UK'', 28 May 2014</ref><ref>Sarah Jones, [http://www.luxurydaily.com/lvmh-creates-400k-design-prize-to-cultivate-young-talent/ LVMH creates $400K design prize to cultivate young talent] ''Luxury Daily'', 12 November 2013</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == '''<big>ਪਰਿਵਾਰ</big>''' 1973 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਨੀ ਡੇਵਾਵਰਿਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਡੇਲਫਾਈਨ ਅਤੇ ਐਂਟੋਇਨ ਸਨ।<ref name="France244">{{Cite news|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France's 'wolf-in-cashmere' billionaire|date=22 January 2020|work=France24|access-date=23 April 2020}}</ref> ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Business Insider">{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/who-is-bernard-arnault-richest-person-in-europe-lvmh-life-photos-2019-1?r=US&IR=T#arnault-has-five-children-two-with-his-first-wife-and-three-with-his-current-wife-17|title=LVMH brought in a record-breaking $59 billion in revenue in 2019. Meet CEO Bernard Arnault, the world's 3rd-richest person, who's built a $98 billion fortune as head of the luxury giant.|last=Warren|first=Katie|date=31 January 2020|work=Business Insider|access-date=23 April 2020|last2=Rogers|first2=Taylor Nicole}}</ref> 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੰਸਰਟ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਹੇਲੇਨ ਮਰਸੀਅਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, ਫਰੈਡਰਿਕ ਅਤੇ ਜੀਨ ਸਨ। ਅਰਨੌਲਟ ਅਤੇ ਮਰਸੀਅਰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Business Insider" /> ਸਾਰੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ — ਡੇਲਫਾਈਨ, ਐਂਟੋਇਨ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, ਫਰੈਡਰਿਕ ਅਤੇ ਜੀਨ — ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸਟੈਫਨੀ ਵਾਟੀਨ ਅਰਨੌਲਟ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਨੌਲਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/11/07/fashion/lvmh-stephanie-watine-arnault-clos19.html|title=Another Arnault Steps Into the Spotlight|last=Paton|first=Elizabeth|date=7 November 2017|work=The New York Times|access-date=26 July 2018|language=en}}</ref> '''<big>ਦੌਲਤ</big>''' ਅਪ੍ਰੈਲ 1999 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜ਼ਾਰਾ ਦੀ [[ਅਮਾਨਸੀਓ ਓਰਟੇਗਾ]] ਨੂੰ ਪਛਾੜਦੇ ਹੋਏ, ਫੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.highsnobiety.com/p/bernard-arnault-richest-person-in-fashion/|title=LVMH's CEO Bernard Arnault Is Now the Richest Person in Fashion|date=12 April 2018|work=Highsnobiety|access-date=12 April 2018|language=en-US}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੂੰ LVMH ਸਮੂਹ ਦੇ CEO ਵਜੋਂ €7.8 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.challenges.fr/classements/salaires-des-patrons-cac-40/2016/fiche/bernard-arnault_5 - Bernard Arnault - rémunération des patrons du CAC40 en 2016], Challenges, 2016.</ref> ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ $103 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/luisakroll/2019/07/18/frances-bernard-arnault-is-now-worlds-second-richest-person/|title=France's Bernard Arnault Is Now World's Second-Richest Person|last=Kroll|first=Luisa|website=Forbes|language=en|access-date=2021-05-18}}</ref> ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ,<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kristinstoller/2019/12/16/french-billionaire-bernard-arnault-was-briefly-the-worlds-richest-person-today/#1564f3247ce1|title=French Billionaire Bernard Arnault Was (Briefly) The World's Richest Person Today|last=Kristin Stoller|date=2019-12-16|website=[[Forbes]]|access-date=2020-04-28}}</ref> ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਜੇਫ ਬੇਜ਼ੋਸ|ਜੈਫ ਬੇਜੋਸ]] ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hayleycuccinello/2020/01/17/jeff-bezos-is-no-longer-the-richest-person-in-the-world-again/#655d5bcbb622|title=Jeff Bezos Is No Longer The Richest Person In The World (Again)|last=Hayley C. Cuccinello|date=2020-01-17|website=[[Forbes]]|access-date=2020-04-28}}</ref> [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ $30 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਜ਼ਰੀ ਸਮਾਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-07/luxury-titan-arnault-plots-rebound-after-a-30-billion-virus-hit|title=Luxury Billionaire Plots Rebound After Taking Biggest Virus Hit|date=7 May 2020|work=Bloomberg.com|access-date=2021-05-18}}</ref> '''<big>ਬੈਲਜੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ</big>''' 2013 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ [[ਬੈਲਜੀਅਮ]] ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/10/08/french-rich-getting-out/1601203/|title=France's deficit plan? Soak the rich|date=9 October 2012|publisher=Usatoday.com|access-date=2 March 2013}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗਲਤ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਫਰਾਂਸ ਛੱਡਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ: "ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਵਾਸੀ ਵਜੋਂ ਰਹਾਂਗਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਾਂਗਾ। . . . ਅੱਜ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ. ਮੈਂ ਬੈਲਜੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਬੈਲਜੀਅਨ ਕੌਮੀਅਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨਾ ਉਸ ਬੁਨਿਆਦ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ LVMH ਸਮੂਹ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hMmNm6osSCHUJGQJH92FEGqPfeDg?docId=CNG.f49397a53de6a3a3c725293f2636217f.301|title=Bernard Arnault : "Je retire ma demande de nationalité belge"|date=10 April 2013|publisher=AFP|access-date=10 April 2013|quote=J'ai à plusieurs reprises expliqué que je resterais résident en France et que je continuerais d'y payer mes impôts. En vain: le message n'est passé. Aujourd'hui, j'ai décidé de lever toute équivoque. Je retire ma demande de nationalité belge.[...] Demander la nationalité belge visait à mieux protéger la fondation belge que j'ai créée, avec comme seul objectif d'assurer la pérennité et l'intégrité du groupe LVMH si je venais à disparaître et si mes ayants droit devaient ne pas s'entendre.}}</ref> '''<big>ਆਵਾਜਾਈ</big>''' ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ LVMH ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਜੈੱਟ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਟਵਿੱਟਰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/louis-vuitton-bernard-arnault-sold-private-jet-people-tracking-twitter-2022-10|title=The world's 2nd-richest man, Louis Vuitton's CEO, sold his private jet after people started tracking it on Twitter: 'No one can see where I go'|last=Kay|first=Grace|website=Business Insider|language=en-US|access-date=2022-10-18}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤੀ == 2017 ਫ੍ਰੈਂਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ, ਅਰਨੌਲਟ ਨੇ [[ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਂ|ਇਮੈਨੁਅਲ ਮੈਕਰੋਨ]] ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.lesechos.fr/2017/05/pourquoi-je-vote-emmanuel-macron-1115472|title=Pourquoi je vote Emmanuel Macron|date=2017-05-05|website=Les Echos|language=fr|publication-date=|access-date=2021-02-14}}</ref> [[ਬ੍ਰਿਜਿਟ ਮੈਕਰੋਨ|ਬ੍ਰਿਗਿਟ ਮੈਕਰੋਨ]] ਅਰਨੌਲਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਫਰੈਡਰਿਕ ਅਤੇ ਜੀਨ ਦੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਲਾਇਸੀ ਸੇਂਟ-ਲੁਈਸ-ਡੀ-ਗੋਂਜ਼ਾਗ]] ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.capital.fr/entreprises-marches/les-petits-secrets-de-la-famille-arnault-proprietaire-de-lvmh-1219747|title=Les petits secrets de la famille Arnault, propriétaire de LVMH.|date=2017-04-05|website=Capital.fr|language=fr|publication-date=|access-date=2021-02-14}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਕਮਾਂਡਰ ਡੀ ਲਾ [[Légion d'Honneur|ਲੀਜਿਅਨ ਡੀ'ਹੋਨੂਰ]] (10 ਫਰਵਰੀ 2007) * ਗ੍ਰੈਂਡ ਆਫੀਸਰ ਡੀ ਲਾ [[Légion d'Honneur|ਲੀਜਿਅਨ ਡੀ'ਹੋਨੂਰ]] (14 ਜੁਲਾਈ 2011) <ref>Lauren Milligan, [http://www.vogue.co.uk/news/2011/07/18/bernard-arnault-french-honour Arnault Honour], ''Vogue'', 18 July 2011</ref> * ਗਲੋਬਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ (2011) ਲਈ ਵੁਡਰੋ ਵਿਲਸਨ ਅਵਾਰਡ <ref>Christy Stewart, [http://www.businessinsider.com/mr-arnault-goes-to-washington-lvmh-corporate-citizen-2011-5 Mr. Arnault Goes to Washington: LVMH Corporate Citizen], ''Business Insider'', 9 May 2011</ref> * [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਆਦੇਸ਼|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮੋਸਟ ਐਕਸੀਲੈਂਟ ਆਰਡਰ ਦੇ]] ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਈਟ ਕਮਾਂਡਰ (2012) <ref>{{Cite web|url=http://www.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Plush/Story/A1Story20121008-376288.html|title=LVMH head Arnault to be knighted in London|last=<!-- byline display here --> Reuters Monday, 8 October 2012|date=8 October 2012|publisher=Asiaone.com|access-date=2 March 2013}}</ref> * ਦ [[ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ|ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ]] ਦਾ ਡੇਵਿਡ ਰੌਕਫੈਲਰ ਅਵਾਰਡ (ਮਾਰਚ 2014) <ref name="Bernard Arnault to Be Honored at MoMA Luncheon">{{Cite web|url=http://www.wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/arnault-to-be-feted-7487200?src=nl/mornReport/20140220|title=Bernard Arnault to Be Honored at MoMA Luncheon|last=Lockwood, Lisa|date=19 February 2014|publisher=WWD|access-date=20 February 2014}}</ref> <ref name="Bernard Arnault Receives MoMa's David Rockefeller Award">{{Cite web|url=http://www.wwd.com/eye/people/bernard-arnault-receives-momas-david-rockefeller-award-7555559?src=nl/mornReport/20140305|title=Bernard Arnault Receives MoMa's David Rockefeller Award|last=Maza, Erik|date=4 March 2014|publisher=WWD|access-date=5 March 2014}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://magazine.wsj.com/features/the-big-interview/being-arnault/ LVMH ਦਾ ਬਰਨਾਰਡ ਅਰਨੌਲਟ ਹੋਣਾ] - ''[[ਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ|WSJ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕਹਾਣੀ * ''[[ਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ|WSJ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ [http://magazine.wsj.com/features/the-big-interview/being-arnault/tab/interactive/ ਬਰਨਾਰਡ ਅਰਨੌਲਟ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਗਾਈਡ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5lrv2o2t4ubfdepic7vsfc258w5xc24 0 146534 847497 839138 2026-09-24T11:53:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847497 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=ਰਾਬਰਟ ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ|image=2019147183134 2019-05-27 Fussball 1.FC Kaiserslautern vs FC Bayern München - Sven - 1D X MK II - 0228 - B70I8527 (cropped).jpg|caption=[[FC ਬਾਇਰਨ ਮਿਊਨਿਖ] ਨਾਲ ਲੈਵਾਂਡੋਵਸਕੀ| 2019 ਵਿੱਚ ਬਾਇਰਨ ਮਿਊਨਿਖ]]|full_name=Robert Lewandowski<ref>{{Cite web |date=15 July 2018 |title=FIFA World Cup Russia 2018: ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ: ਪੋਲੈਂਡ |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents=https://www.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/fWC/201 FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |8/https://www.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadta.com/https/2019 |publisher=| FIFA_FIFA</ref>|birth_date={{birth date and age|1988|8|21|df=y}}<ref>{{Cite web |title=Robert Lewandowski |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/125824/robert-lewandowski |access-date=21 March 2020 |publisher=ESPN}}</ref>|birth_place=[[ਵਾਰਸਾ]], ਪੋਲੈਂਡ|height=1.85 m<ref>{cite web |url=https://fcbayern.com/en/teams/first-team/robert-lewandowski |title=Robert Lewandowski |publisher=FC Bayern Munich |=18 ਜੁਲਾਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/https://web.archive.org/web/20220413192055/https://webbayern.com/en/teams/first-team/robert/lewandski |archive-date=13 April 2022}}</ref>|position=[[ਫਾਰਵਰਡ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ) #Striker| ਸਟ੍ਰਾਈਕਰ]]|currentclub=[[FC ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ| ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]]|clubnumber=9|youthyears1=1996–1997|youthclubs1=Partyzant Leszno|youthyears2=1997–2004|youthclubs2=MKS ਵਰਸੋਵੀਆ ਵਾਰਸਾ|years1=2005|clubs1=Delta Warsaw|caps1=17|goals1=4|years2=2005–2006|clubs2=[[ਲੀਗੀਆ ਵਾਰਸਾ II]]|caps2=13|goals2=2|years3=2006–2007|clubs3=Znicz Pruszków II|caps3=2|goals3=6|years4=2006–2008|clubs4=[[Znicz Pruszków]]|caps4=59|goals4=36|years5=2008–2010|clubs5=[[Lech Poznan]]|caps5=58|goals5=32|years6=2010–2014|clubs6=[[ਬੋਰੂਸੀਆ ਡਾਰਟਮੰਡ]]|caps6=131|goals6=74|years7=2014–2022|clubs7=[[FC ਬਾਇਰਨ ਮਿਊਨਿਖ| ਬਾਇਰਨ ਮਿਊਨਿਖ]]|caps7=253|goals7=238|years8=2022–|clubs8=[[FC ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ| ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]]|caps8=14|goals8=13|nationalyears1=2007|nationalteam1=[[ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ| ਪੋਲੈਂਡ U19]]|nationalcaps1=1|nationalgoals1=0|nationalyears2=2008|nationalteam2=[[ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-21 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ| ਪੋਲੈਂਡ U21]]|nationalcaps2=3|nationalgoals2=0|nationalyears3=2008–|nationalteam3=[[ਪੋਲੈਂਡ]]|nationalcaps3=136|nationalgoals3=[[ਰਾਬਰਟ ਲੈਵੈਂਡੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|77]]|club-update=23:00, 8 November 2022 (UTC)|nationalteam-update=16:05, 26 November 2022 (UTC)}}'''ਰੌਬਰਟ ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ''' ( {{IPA-pl|ˈrɔbɛrt lɛvanˈdɔfskʲi|-|Pl-Robert Lewandowski.ogg}}</img> ; ਜਨਮ 21 ਅਗਸਤ 1988) ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ ਜੋ ਲਾ ਲੀਗਾ ਕਲੱਬ [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਲਈ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਫਿਨਿਸ਼ਿੰਗ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਰੀਅਰ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ ਜੋ ਲਾ ਲੀਗਾ ਕਲੱਬ [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਲਈ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਫਿਨਿਸ਼ਿੰਗ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਰੀਅਰ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। Znicz Pruszków ਦੇ ਨਾਲ ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਕੋਰਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ 2009–10 ਦੇ ਏਕਸਟ੍ਰਕਲਾਸਾ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਚੋਟੀ ਦੀ ਉਡਾਣ ਲੈਚ ਪੋਜ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਬੌਖ਼ੂਸੀਆ ਡੌਰਟਮੁੰਟ|ਬੋਰੂਸੀਆ ਡਾਰਟਮੰਡ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਲੀਗ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਸਨਮਾਨ ਜਿੱਤੇ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2013 UEFA ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਡਾਰਟਮੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 2014-15 ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ 'ਤੇ ਡਾਰਟਮੰਡ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਵਿਰੋਧੀ, [[ਬਾਈਆਨ ਮੁਨਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਬਾਇਰਨ ਮਿਊਨਿਖ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ 2019-20 ਵਿੱਚ ਬੇਅਰਨ ਦੀ [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ|ਯੂਈਐਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਰੰਗੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਅਟੁੱਟ ਸੀ। ਉਹ [[ਜੌਹਨ ਕਰੁਇਫ|ਜੋਹਾਨ ਕਰੂਇਫ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਤਿੰਨੋਂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਟ੍ਰੇਬਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਕੋਰਰ ਵਜੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 2008 ਤੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਪਸ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ 2012, 2016, ਅਤੇ [[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 2020|2020]] ਵਿੱਚ UEFA ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ [[2018 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2018]] ਅਤੇ [[2022 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2022]] ਵਿੱਚ [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 77 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਪੋਲੈਂਡ ਲਈ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਕੋਰਰ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕੁੱਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ [[ਫੇਰੇਂਕ ਪੁਸਕਾਸ|ਫੇਰੇਕ ਪੁਸਕਾਸ]] (84) ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੋ ਰੋਨਾਲਡੋ]] (118) ਤੋਂ ਬਾਅਦ। <ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d81f47dfe05-e92503acfb7d-1000--europe-s-top-international-scorers/|title=Europe's top international scorers: Cristiano Ronaldo out in front|date=13 June 2022|work=www.uefa.com|access-date=14 July 2022}}</ref> ਉਸਨੇ 2015 ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ IFFHS ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ ਸਕੋਰਰ ਅਵਾਰਡ, 2020 ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ IFFHS ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਚੋਟੀ ਦਾ ਗੋਲ ਸਕੋਰਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ IFFHS ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਚੋਟੀ ਦੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਗੋਲ ਸਕੋਰਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ । ਉਸਨੇ 2020 ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ IFFHS ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ 2020-21 ਅਤੇ 2021-22 ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੋਲਡਨ ਸ਼ੂ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਦਸ ਵਾਰ ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਫਾ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (2021 ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ) ਅਤੇ ਯੂਈਐਫਏ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ । ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਯੂਈਐਫਏ ਟੀਮ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ|ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਪੰਜ ਵਾਰ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਵੀਡੀਵੀ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਪਲੇਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਹਨ (ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਦੂਜਾ-ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਿਰਫ [[ਗਰਡ ਮੂਲਰ]] ਦੇ 365 ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਗੋਲਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ), ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਤੱਕ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੀਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 2015 ਵਿੱਚ, ਬਾਯਰਨ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ VfL ਵੁਲਫਸਬਰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨੌਂ ਮਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਰਪੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34979052|title=Robert Lewandowski receives awards for five-goal feat|date=1 December 2015|website=BBC Sport|access-date=12 July 2022}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਟਾਪ ਸਕੋਰਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 2020-21 ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ 41 ਗੋਲ ਕੀਤੇ, 1971–72 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ 40 ਗੋਲਾਂ ਦੇ ਗਰਡ ਮੂਲਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/can-robert-lewandowski-break-gerd-muller-s-40-goal-record-bayern-munich-7491|title=How Robert Lewandowski broke Gerd Müller's 40-goal Bundesliga record|website=Bundesliga|access-date=19 June 2021}}</ref> 30 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਉਹ ਬੈਲਨ ਡੀ'ਓਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ, ਜੇਤੂ [[ਲਿਓਨਲ ਮੈਸੀ|ਲਿਓਨਲ ਮੇਸੀ]] ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 33 ਅੰਕ ਪਿੱਛੇ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == '''<big>2007-2013: ਯੁਵਾ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Robert_Lewandowski_2011.jpg|left|thumb|2011 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ]] ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਅੰਡਰ-19 ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://sportsaxle.com/everything-you-need-to-know-about-robert-lewandowski-debut-teams-goals-records-and-net-worth/|title=Everything You Need To Know About Robert Lewandowski: Debut, Teams, Goals, Records And Net Worth|last=Kumari|first=Payal|date=25 February 2022|website=Sports Axle|language=en-US|access-date=20 July 2022|archive-date=26 ਸਤੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926100342/https://sportsaxle.com/everything-you-need-to-know-about-robert-lewandowski-debut-teams-goals-records-and-net-worth/|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ U21 ਟੀਮ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਅਤੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵੀ ਖੇਡੇਗਾ। ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 10 ਸਤੰਬਰ 2008 ਨੂੰ, ਉਸਦੇ 20ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਨ ਮੈਰੀਨੋ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਬਦਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਇਆ ਅਤੇ 2010 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਵਿੱਚ 2-0 ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/preliminaries/europe/matches/round=250471/match=300040521/report.html|title=San Marino – Poland 0:2 (0:1)|date=10 September 2008|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20120608041512/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/preliminaries/europe/matches/round=250471/match=300040521/report.html|archive-date=8 June 2012|access-date=1 December 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://poland.worldcupblog.org/1/san-marino-poland-02-a-torture-for-fans.html|title=San Marino-Poland 0:2. A Torture For Fans|date=11 September 2008|publisher=World Cup Blog|archive-url=https://archive.today/20130416053637/http://poland.worldcupblog.org/1/san-marino-poland-02-a-torture-for-fans.html|archive-date=16 April 2013|access-date=1 December 2013}}</ref> ਸਿਰਫ ਵਲੋਡਜ਼ਿਮੀਅਰਜ਼ ਲੁਬਾੰਸਕੀ ਨੇ ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ 16 ਸੀ। ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਨੂੰ ਉਸੇ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 10-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/5093242/European-World-Cup-qualifying-round-up-Poland-put-10-past-woeful-San-Marino.html|title=European World Cup qualifying round-up: Poland put 10 past woeful San Marino|last=Mole|first=Giles|date=2 April 2009|work=The Daily Telegraph|access-date=13 May 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/5093242/European-World-Cup-qualifying-round-up-Poland-put-10-past-woeful-San-Marino.html|archive-date=10 January 2022}}</ref> '''<big>2013-2017: ਕਪਤਾਨੀ ਸੰਭਾਲਣਾ</big>''' ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ 26 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਸੈਨ ਮੈਰੀਨੋ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2014 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ 5-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੈਨਲਟੀ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ।<ref>{{Cite news|url=http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/matches/round=2000294/match=2008742/postmatch/report/index.html|title=Lewandowski-inspired Poland beat San Marino|date=26 March 2013|access-date=13 May 2015|publisher=UEFA|archive-date=25 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925181341/http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/matches/round=2000294/match=2008742/postmatch/report/index.html|url-status=dead}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ, 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 1-1 ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://pilka-nozna.przegladsportowy.pl/Pilka-nozna-Polska-Czarnogora-1-1-w-eliminacjach-Ms-2014,artykul,180555,1,291.html|title=Polska – Czarnogóra 1:1. Futbol po raz kolejny okazał się okrutny|last=Olkowicz|first=Łukasz|last2=Żelazny|first2=Piotr|date=6 September 2013|website=[[Przegląd Sportowy]]|language=pl|trans-title=Poland – Montenegro 1:1. Football has once again proved to be cruel|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927132434/http://pilka-nozna.przegladsportowy.pl/Pilka-nozna-Polska-Czarnogora-1-1-w-eliminacjach-Ms-2014,artykul,180555,1,291.html|archive-date=27 September 2013|access-date=1 December 2013}}</ref> ਪੋਲੈਂਡ [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2014|2014 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1812595-england-qualify-for-2014-world-cup-with-2-0-win-over-poland|title=England Qualify for 2014 World Cup with 2-0 Win over Poland|last=Grant|first=Ethan|website=Bleacher Report|language=en|access-date=20 July 2022}}</ref> 7 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ, ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ UEFA ਯੂਰੋ 2016 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਰ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਈ, 7-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਗੋਲ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2014/sep/07/poland-gibraltar-euro-2016--match-report|title=Poland's Robert Lewandowski scores four in seven-goal rout of Gibraltar|date=7 September 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=11 October 2014|agency=[[Press Association]]}}</ref> 13 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਜਾਰਜੀਆ ਦੀ 4-0 ਦੀ ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਈ, ਚਾਰ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਗੋਲ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=http://www.nzz.ch/sport/drei-tore-von-lewandowski-bei-polens-40-1.18561613|title=Drei Tore von Lewandowski bei Polens 4:0|date=13 June 2015|work=Neue Zürcher Zeitung}}</ref> 8 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਉਸਨੇ [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਨਾਲ 2-2 ਦੇ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਗੋਲ ਕੀਤਾ, ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਡ ਦੀ ਆਖਰੀ ਕਿੱਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/33543822|title=Scotland 2–2 Poland|last=Lamont|first=Alasdair|date=8 October 2015|website=BBC Sport|access-date=12 October 2015}}</ref> ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਪੋਲੈਂਡ ਨੂੰ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/season=2016/matches/round=2000446/match=2014050/postmatch/report/index.html|title=Lewandowski's latest takes Poland to France|last=Koźmiński|first=Piotr|date=11 October 2015|publisher=UEFA|access-date=15 October 2015}}</ref> ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ 13 ਗੋਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ, ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰੋ 2008 ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਲਈ ਡੇਵਿਡ ਹੀਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਰਿਕਾਰਡ।<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/news/newsid=2292506.html|title=Lewandowski equals Healy's scoring record|date=12 October 2015|publisher=UEFA|access-date=12 October 2015}}</ref> '''<big>2017–ਮੌਜੂਦਾ: ਆਲ-ਟਾਈਮ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਕੋਰਰ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Robert_Lewandowski_2018,_JAP-POL_(cropped).jpg|thumb|[[2018 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਲਈ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ]] 5 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ ਅਰਮੀਨੀਆ 'ਤੇ 6-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 50 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ, ਪੋਲੈਂਡ ਲਈ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਟਾਪ ਸਕੋਰਰ ਬਣਨ ਲਈ ਵਲੋਡਜ਼ਿਮੀਅਰਜ਼ ਲੁਬਾੰਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ 48 ਗੋਲਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.espnfc.com/poland/story/3221099/robert-lewandowski-becomes-polands-all-time-leading-scorer|title=Robert Lewandowski becomes Poland's all-time leading scorer|date=5 October 2017|work=[[ESPN FC]]|access-date=5 October 2017|publisher=ESPN Inc.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=2497563.html|title=Lewandowski breaks Ronaldo's European Qualifiers goal record|access-date=2022-11-29|archive-date=2017-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021012534/http://www.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=2497563.html|url-status=dead}}</ref> 8 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ ਉੱਤੇ 4-2 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਲਈ ਉਸਦੇ ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 51 ਹੋ ਗਈ।<ref name="Bundesliga">{{Cite news|url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/robert-lewandowski-sets-world-cup-qualifying-goal-record-ahead-of-ronaldo-461228.jsp|title=Bayern Munich's Robert Lewandowski sets European scoring record for Poland|date=10 October 2017|work=Bundesliga.com|access-date=10 October 2017|publisher=Bundesliga|archive-date=28 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128050128/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/robert-lewandowski-sets-world-cup-qualifying-goal-record-ahead-of-ronaldo-461228.jsp|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 2018 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 16 ਗੋਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ।<ref name="Bundesliga" /> ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਕਤਰ ਵਿੱਚ [[2022 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਹਿਲੀ ਗੇਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਪੈਨਲਟੀ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਿਆ;<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/63631782|title=Lewandowski misses penalty as Mexico hold Poland|work=BBC Sport|access-date=2022-11-23|language=en-GB}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/63685897|title=Lewandowski scores first World Cup goal in Poland win|last=Howarth|first=Matt|date=26 November 2022|work=BBC Sport|access-date=26 November 2022|language=}}</ref> == ਖੇਡਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ == [[ਤਸਵੀਰ:20190428_DFL_1._Bundesliga_FCN_-_FCB_850_0565.jpg|left|thumb|ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ 2019 ਵਿੱਚ FC ਨਰਨਬਰਗ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ]] ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50145108|title=Robert Lewandowski: Is the Bayern Munich player the world's best striker right now?|date=22 October 2019|work=BBC Sport|access-date=20 August 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/manuelveth/2020/08/08/lewandowski-underlines-status-as-worlds-best-striker-in-win-over-chelsea/|title=Lewandowski Underlines Status As World's Best Striker In Win Over Chelsea|last=Veth|first=Manuel|website=Forbes|access-date=20 August 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/robert-lewandowski-the-planet-s-best-striker-deserves-european-glory-with-bayern-munich-7bqrhtxlw|title=Robert Lewandowski – the planet's best striker – deserves European glory with Bayern Munich|last=Gheerbrant|first=James|work=The Times|access-date=20 August 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-s-robert-lewandowski-world-s-best-striker-456853.jsp|title=Bayern Munich's Robert Lewandowski the world's best striker?|website=bundesliga.com|access-date=20 August 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/best-strikers-in-the-world-ronaldo-lewandowski-harry-kane|title=Ranked! The 10 best strikers in the world|date=27 November 2019|website=FourFourTwo|access-date=20 August 2020}}</ref> ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸੈਂਟਰ-ਫਾਰਵਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.90min.com/posts/robert-lewandowski-football-great-record-bayern-opinion|title=Robert Lewandowski continues to cement his record as one of the greats|last=Jackson|first=Ross|date=22 May 2021|publisher=90min.com|access-date=19 June 2021}}</ref> ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਫਿਨਸ਼ਰ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ''ਲੇਵਾਂਗੋਆਲਸਕੀ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sports-king.com/nicknames.php?q=lewangoalski|title=LewanGOALski Nickname - What does it mean and how did it come about? - Player Biography and Profile|website=www.sports-king.com|access-date=30 May 2022}}</ref> ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਫਾਰਵਰਡ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨੰਬਰ ਨੌਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਚਾਈ, ਤਾਕਤ, ਸੰਤੁਲਨ, ਗਤੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਹਾਰਤ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espnfc.co.uk/blog/tactics-and-analysis/67/post/2653540/how-robert-lewandowski-became-this-seasons-deadliest-striker|title=How Robert Lewandowski became this season's deadliest striker|last=Haugstad|first=Thore|date=10 October 2015|website=ESPN FC|access-date=16 July 2016}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਨਲਟੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ-ਪੋਚਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸੂਝ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਾਟ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਕਨੀਕੀ ਹੁਨਰ, ਤੇਜ਼ ਪੈਰ, ਨਿਪੁੰਨ [[ਡ੍ਰਿਬਲਿੰਗ|ਡ੍ਰਾਇਬਲਿੰਗ]], ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ।, ਅਤੇ ਸਰੀਰਿਕ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਦੇ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਪਯੋਗੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਲਈ ਫਾਊਲ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਅਕਸਰ ਇਕੱਲੇ- ਸੈਂਟਰ ਫਾਰਵਰਡ ਜਾਂ ਆਊਟ-ਐਂਡ-ਆਊਟ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ। ਉਹ ਗੇਂਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ-ਦਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿੱਚ 'ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਟੀਮ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਾਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾਵਰ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਡਿਫੈਂਡਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ. ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਇੱਕ ਸਹੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਲੰਬੀ ਰੇਂਜ ਤੋਂ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਫ੍ਰੀ ਕਿੱਕ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੇਡਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਡਿਤਾਂ, ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਪਿਚ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ-ਨੈਤਿਕਤਾ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/bayern-munich/11928742/Robert-Lewandowski-how-he-became-the-most-prolific-striker-in-Europe.html|title=Robert Lewandowski: how he became the most prolific striker in Europe|last=Bull|first=JJ|date=20 October 2015|website=The Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/bayern-munich/11928742/Robert-Lewandowski-how-he-became-the-most-prolific-striker-in-Europe.html|archive-date=10 January 2022|access-date=19 December 2016|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2422428.html|title=How brilliant is Bayern's Robert Lewandowski?|last=Koźmiński|last2=Röber|first2=Philip|date=17 November 2016|publisher=UEFA|access-date=19 December 2016}}</ref><ref name="Fortitude">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/24/robert-lewandowski-goals-borussia-dortmund|title=Robert Lewandowski brings goals and fortitude to Borussia Dortmund|last=Christenson|first=Marcus|date=24 May 2013|website=The Guardian|access-date=19 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1653304-robert-lewandowski-to-bayern-munich-fc-bayern-reportedly-sign-polish-striker|title=Robert Lewandowski to Bayern Munich: FC Bayern Sign Polish Striker|last=Rapp|first=Timothy|date=4 January 2014|publisher=Bleacher Report|access-date=25 April 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/philippe-coutinho-lewandowski-alaba-bayern-munich-best-free-kick-takers-7654|title=Philippe Coutinho, Robert Lewandowski and David Alaba: Do Bayern Munich have the best free-kick takers?|publisher=bundesliga.com|access-date=25 April 2021}}</ref> == ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ == '''<big>ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ</big>''' ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁਟਬਾਲਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਰਾਬਰਟ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Fortitude2">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/24/robert-lewandowski-goals-borussia-dortmund|title=Robert Lewandowski brings goals and fortitude to Borussia Dortmund|last=Christenson|first=Marcus|date=24 May 2013|website=The Guardian|access-date=19 December 2016}}</ref> ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਰਜ਼ੀਜ਼ਟੋਫ (2005 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ),<ref>{{Cite web|url=http://www.2x45.info/aktualnosci/17751/lewandowski-ojciec-zmarl-w-2005-roku-wszystkie-gole-dedykuje-jemu/|title=Lewandowski: Ojciec zmarł w 2005 roku. Wszystkie gole dedykuję jemu|last=Michalak|first=Przemysław|date=16 June 2013|publisher=2x45 Info|access-date=29 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=30 ਅਕਤੂਬਰ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030215157/http://www.2x45.info/aktualnosci/17751/lewandowski-ojciec-zmarl-w-2005-roku-wszystkie-gole-dedykuje-jemu/|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ [[ਜੂਡੋ (ਖੇਡ)|ਜੂਡੋ]] ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਟਨਿਕ ਵਾਰਸਾ ਲਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।<ref name="background">{{Cite news|url=http://www.bild.de/BILD/sport/fussball/bundesliga/vereine/dortmund/2010/07/08/bvb-star-robert-lewandowski/lars-ricken-und-matthias-sammer-sind-meine-idole.html|title=Ricken und Sammer sind meine Idole|last=Schuth|first=Joachim|date=7 July 2010|work=[[Bild]]|access-date=13 July 2010|last2=Weiler|first2=Jörg|language=de|archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100722145035/http://www.bild.de/BILD/sport/fussball/bundesliga/vereine/dortmund/2010/07/08/bvb-star-robert-lewandowski/lars-ricken-und-matthias-sammer-sind-meine-idole.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਇਵੋਨਾ, AZS ਵਾਰਸਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀਜ਼ੈਂਟ ਲੇਜ਼ਨੋ ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।<ref name="background" /> ਉਸਦੀ ਭੈਣ, ਮਿਲੀਨਾ, ਵਾਲੀਬਾਲ ਵੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ U21 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। <ref name="background" /> ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਅੰਨਾ ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕਾ ਨੇ 2009 [[ਕਰਾਟੇ]] ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="background2">{{Cite news|url=http://www.bild.de/BILD/sport/fussball/bundesliga/vereine/dortmund/2010/07/08/bvb-star-robert-lewandowski/lars-ricken-und-matthias-sammer-sind-meine-idole.html|title=Ricken und Sammer sind meine Idole|last=Schuth|first=Joachim|date=7 July 2010|work=[[Bild]]|access-date=13 July 2010|last2=Weiler|first2=Jörg|language=de|archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100722145035/http://www.bild.de/BILD/sport/fussball/bundesliga/vereine/dortmund/2010/07/08/bvb-star-robert-lewandowski/lars-ricken-und-matthias-sammer-sind-meine-idole.html|url-status=dead}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 22 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਸੇਰੋਕ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਦੀ ਅਨਾਊਨਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਬਲੈਸਡ ਵਰਜਿਨ ਮੈਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ: ਕਲਾਰਾ (ਜਨਮ ਮਈ 2017)<ref>{{Cite web|url=http://www.spiegel.de/panorama/leute/fc-bayern-muenchen-robert-lewandowski-ist-vater-geworden-a-1146126.html|title=Stolzer Papa von Klara|date=4 May 2017|website=Der Spiegel|language=de|trans-title=Proud Dad of Klara|access-date=4 May 2017}}</ref> ਅਤੇ ਲੌਰਾ (ਜਨਮ ਮਈ 2020)।<ref>{{Cite web|url=https://www.en24.news/en/2020/05/robert-lewandowski-second-daughter-born-welcome-to-the-world-laurahtml|title=Robert Lewandowski: Second daughter born – 'Welcome to the world, Laura'|date=6 May 2020|website=En24 News|access-date=6 May 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਪਣੇ ਮੂਲ [[ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੋਲਿਸ਼]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Eep--Dny8oc|title=Leadership League: Robert Lewandowski {{!}} Leadership League|website=CNBC International TV|access-date=19 July 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sp_Yk5d8I1Y|title=FC Bayern Press Conference w/ Robert Lewandowski {{!}} ReLive|website=FC Bayern Munich|access-date=19 July 2020}}</ref> '''<big>ਪਰਉਪਕਾਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰ</big>''' ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਅੰਨਾ, ਨੇ ਵਾਰਸਾ ਵਿੱਚ ਚਿਲਡਰਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹੈਲਥ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 25 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅੰਨਾ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੌਰਾਨ 150,000 ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਪੋਲੈਂਡੀ ਜ਼ਵੋਤੀ|PLN]] ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। 2018.<ref>{{Cite news|url=https://wiadomosci.onet.pl/kraj/wiemy-ile-lewandowscy-zebrali-na-balu-urodzinowym-i-na-co-pojda-pieniadze/5nv6ysp|title=Wiemy, ile Lewandowscy zebrali na balu urodzinowym i na co pójdą pieniądze|last=Halicki|first=Piotr|date=29 August 2018|work=[[Onet.pl]]|access-date=5 June 2019|publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]]|location=Warsaw|language=pl|trans-title=We know, how much Lewandowscy raised at the birthday party and on what the money goes for}}</ref> ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ ਹੇਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਲੜਕੇ ਸਾਈਪ੍ਰੀਅਨ ਗਾਵੇਲ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ 100,000 PLN ਦਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ;<ref>{{Cite news|url=https://sport.onet.pl/ofsajd/faceci/piekny-gest-lewandowskiego-przekazal-100-tys-zl-na-leczenie-chorego-chlopca/2vkmt4|title=Piękny gest Lewandowskiego. Przekazał 100 tys. zł na leczenie chorego chłopca|date=11 December 2016|work=[[Onet.pl]]|access-date=5 June 2019|publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]]|location=Warsaw|language=pl|trans-title=Beautiful gesture from Lewandowski. He donated 100 thousand zł for the ill boy's treatment}}</ref> ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਚੈਰਿਟੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਨਲਾਈਨ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.przegladsportowy.pl/inne-dyscypliny/sportowcy-graja-z-24-wosp/wdesdcy|title=Bilet VIP na Polaków, buty Lewandowskiego, trening z Jędrzejczyk. Sportowcy z WOŚP|date=9 January 2016|work=Przegląd Sportowy|access-date=5 June 2019|publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]]|location=Warsaw|language=pl|trans-title=VIP ticket for Poles, Lewandowski's boots, training with Jędrzejczyk. Sportspeople with WOŚP}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tvn24.pl/wosp-2018/lewandowski-wystawil-siebie-z-70-tysiecy-klockow,805157.html|title=Lewandowski wystawił... siebie. Z 70 tysięcy klocków|last=Czekała|first=Filip|date=14 January 2018|work=[[TVN24]]|access-date=5 June 2019|publisher=[[TVN Group]]|location=Warsaw|language=pl|trans-title=Lewandowski listed... himself. From 70 thousand bricks}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/801117/aukcja-wosp-olbrzymie-pieniadze-za-spotkanie-i-lunch-z-robertem-lewandowskim|title=Aukcja WOŚP: olbrzymie pieniądze za spotkanie i lunch z Robertem Lewandowskim|last=Kubiak|first=Igor|date=24 January 2019|work=[[Wirtualna Polska|WP SportoweFakty]]|access-date=5 June 2019|location=Warsaw|language=pl|trans-title=WOŚP auction: Huge money for meeting and lunch with Robert Lewandowski}}</ref> ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਅੰਨਾ, ਨੇ COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ €1 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-s-robert-lewandowski-donates-1-million-euro-combat-coronavirus-10642|title=Bayern Munich's Robert Lewandowski donates 1 million Euros to combat coronavirus pandemic|access-date=29 March 2020}}</ref> ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ, ਈ-ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਟੋਸ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ, ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://businessinsider.com.pl/finanse/na-czym-zarabia-robert-lewandowski/tcvgyyq|title=Biznesowa jedenastka Roberta Lewandowskiego. W co inwestuje polski piłkarz?|last=Szewczak|first=Natalia|date=1 September 2017|work=[[Business Insider]] Polska|access-date=5 June 2019|publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]]|location=Warsaw|language=pl|trans-title=Robert Lewandowski's business eleven. What Polish footballer invests in?}}</ref> ਉਹ ਸਟੋਰ9_ ਦਾ ਵੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਏਜੰਸੀ ਜੋ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.pl/wiadomosci/stor9_-firma-roberta-lewandowskiego-marketing-roberta-i-anny-lewandowskich/pbfjs0y|title=Lewandowscy stawiają na marketing. Nowy biznes najlepszego polskiego piłkarza|last=Domaradzki|first=Krzysztof|date=21 June 2017|work=[[Forbes]]|access-date=5 June 2019|publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]]|location=Warsaw|language=pl|trans-title=Lewandowscy bet on marketing. New business of the best Polish footballer}}</ref> '''<big>ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਦਿੱਖ</big>''' 2013 ਵਿੱਚ, ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ ਨਾਈਕੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://sportskhabri.com/player-profile-robert-lewandowski/|title=ROBERT LEWANDOWSKI - Sponsors {{!}} Endorsements {{!}} Salary {{!}} Net Worth {{!}} Notable Honours {{!}} Charity Work|last=Staff|date=14 September 2021|website=SportsKhabri|language=en-US|access-date=20 July 2022}}</ref> [[ਲਿਓਨਲ ਮੈਸੀ|ਲਿਓਨਲ ਮੇਸੀ]] ਦੇ ਨਾਲ, EA Sports ' ''FIFA 15'' ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite news|url=http://polygamia.pl/Polygamia/1,107162,16476830,Robert_Lewandowski_na_okladce_FIFA_15__a_Szpakowski.html|title=Robert Lewandowski na okładce FIFA 15, a Szpakowski i Szaranowicz na stanowisku komentatorskim|last=Kosman|first=Marcin|date=14 August 2014|work=Polygamia|access-date=3 July 2015|language=pl|trans-title=Robert Lewandowski on the cover of FIFA 15, with Szpakowski and Szaranowicz on commentary|archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121212249/http://polygamia.pl/Polygamia/1,107162,16476830,Robert_Lewandowski_na_okladce_FIFA_15__a_Szpakowski.html|dead-url=yes}}</ref> ਲੇਵਾਂਡੋਵਸਕੀ ਦਾ "ਐਕਸ" ਗੋਲ ਜਸ਼ਨ —ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇੰਡੈਕਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ— ''ਫੀਫਾ 18'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.fourfourtwo.com/features/how-do-12-new-fifa-18-celebrations-plus-more-our-favourites|title=How to do the 12 new FIFA 18 celebrations – plus more of our favourites|work=FourFourTwo|access-date=21 February 2022}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * FC ਬਾਯਰਨ ਮਿਊਨਿਖ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ [https://fcbayern.com/en/teams/first-team/robert-lewandowski ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127041957/https://fcbayern.com/en/teams/first-team/robert-lewandowski |date=2021-11-27 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] c6m52xmp8gefzfj4lku70ovfvednqlt 0 147732 847121 842235 2026-09-23T12:48:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847121 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Ankeny_National_Wildlife_Refuge.jpg|thumb|276x276px| ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ ਐਨਕੇਨੀ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਰਿਫਿਊਜ।]] '''ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ''' ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲੀ [[ਪ੍ਰਜਾਤੀ|ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ]] ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਖਤਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼, ਵਿਨਾਸ਼, ਵਿਖੰਡਨ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਸ਼ਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਸੰਘ|IUCN]] ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ 27,000 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ|ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] 'ਤੇ 2019 ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਯਤਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਭਾਲ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ 1973 ਦੇ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਆਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੇਡ ਆਨ ਐਂਡੈਂਜੇਰਡ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਆਫ਼ ਵਾਈਲਡ ਫੌਨਾ ਐਂਡ ਫਲੋਰਾ (CITES) ਅਤੇ 1992 ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਔਨ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ (CBD) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":62">{{Cite web|url=https://www.cites.org/eng/disc/what.php|title=What is CITES?|website=CITES: Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna dn Flora|access-date=2019-05-13}}</ref><ref name=":72">{{Cite web|url=https://www.cbd.int/history/default.shtml|title=History of the Convention|website=Convention on Biological Diversity|access-date=2019-05-13}}</ref> ਕੁਦਰਤ ਸੰਭਾਲ, ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਫੰਡ, [http://wildanimalhealthfund.org ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਸਿਹਤ ਫੰਡ] ਅਤੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਰਗੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] (ਐਨਜੀਓਜ਼) ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। == ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Lacanja_burn_crop.JPG|alt=|thumb|275x275px| ਦੱਖਣੀ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।]] === ਆਵਾਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ === ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਖੰਡਨ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਟ੍ਰੈਕਟ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਵੱਡੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।<ref name=":12">{{Cite book|title=Ecology|last=Cain|first=Michael L.|last2=Bowman|first2=William D.|last3=Hacker|first3=Sally D.|publisher=Sinauer Associates|year=2013|isbn=9780878939084|edition=3rd|location=Sunderland, Massachusetts, U.S.A.|oclc=868150915}}</ref> ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਵਿਖੰਡਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੇ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਚਾਲਕ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ [[ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਖੰਡਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਖੰਡਨ ਛੋਟੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਛੋਟੀਆਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":22">{{Cite book|title=Genetic Management of Fragmented Animal and Plant Populations|last=Frankham|first=Richard|last2=Ballou|first2=Jonathan D.|last3=Ralls|first3=Katherine|last4=Eldridge|first4=Mark D. B.|last5=Dudash|first5=Michele R.|last6=Fenstar|first6=Charles B.|last7=Lacy|first7=Robert C.|last8=Sunnucks|first8=Paul|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=9780198783398|location=New York, NY}}</ref> === ਕਟਾਈ === [[ਜੰਗਲ-ਵਾਢੀ|ਜੰਗਲਾਂ]] ਦੀ ਕਟਾਈ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕੱਟਣਾ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਮਨੁੱਖੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਕਸਰ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜਾਂ ਲੌਗਿੰਗ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਾਰੀ ਜਾਂ ਬਾਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/deforestation|title=Deforestation {{!}} National Geographic Society|website=education.nationalgeographic.org}}</ref> ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/sustainabledevelopment/biodiversity/|title=Forests, desertification and biodiversity|last=Martin|website=United Nations Sustainable Development|language=en-US|access-date=2022-05-29}}</ref> ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। [[Amazon forest rainforest|ਅਮੇਜ਼ਨ]] ਵਰਗੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਬਾਇਓਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਘਰ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੇਤਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.worldwildlife.org/threats/deforestation-and-forest-degradation|title=Deforestation and Forest Degradation {{!}} Threats {{!}} WWF|website=World Wildlife Fund|language=en|access-date=2022-05-29}}</ref> ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1964 ਦਾ ਵਾਈਲਡਰਨੈਸ ਐਕਟ ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਜਾੜ ਨੂੰ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wilderness.org/articles/article/wilderness-act|title=The Wilderness Act {{!}} The Wilderness Society|website=www.wilderness.org|language=en|access-date=2022-05-29}}</ref> === ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ === ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਦਰ ਨਾਲ ਕਟਾਈ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਓਵਰਫਿਸ਼ਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਉਭੀਵੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nwf.org/Home/Educational-Resources/Wildlife-Guide/Threats-to-Wildlife/Overexploitation|title=Overexploitation|website=National Wildlife Federation|access-date=2019-05-12}}</ref> ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਔਲਾਦ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।<ref>{{Cite web|url=https://enviroliteracy.org/ecosystems/drivers-of-biodiversity-loss/overexploitation/|title=Overexploitation|website=The Environmental Literacy Council|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429171901/https://enviroliteracy.org/ecosystems/drivers-of-biodiversity-loss/overexploitation/|archive-date=2021-04-29|access-date=2019-05-12}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਟੂਨਾ ਅਤੇ ਸਾਲਮਨ ਵਰਗੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਕਾਰਨ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।<ref name=":12"/> [[File:Illegal_wildlife_trade_confiscated_skins.jpeg|alt=|thumb|275x275px| ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।]] === ਸ਼ਿਕਾਰ === ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.fws.gov/international/travel-and-trade/illegal-wildlife-trade.html|title=Illegal Wildlife Trade|website=U.S. Fish and Wildlife Service|access-date=2019-04-14|archive-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210408110120/https://www.fws.gov/international/travel-and-trade/illegal-wildlife-trade.html|dead-url=yes}}</ref> ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਹਾਥੀ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਗੈਂਡੇ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ, ਛਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਲਈ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ]।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.worldwildlife.org/threats/illegal-wildlife-trade|title=Illegal Wildlife Trade- Overview|website=World Wildlife Fund|access-date=2019-04-14}}</ref> ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ, ਭੋਜਨ, ਛਿੱਲ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੋਟੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।  === ਕੁਲਿੰਗ === ਕਲਿੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਅਤੇ ਚੋਣਵੀਂ ਹੱਤਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਸ਼ਾਰਕ ਕੱਟਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਕਵੀਨਜ਼ਲੈਂਡ|ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼]] ( [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ "ਸ਼ਾਰਕ ਕੰਟਰੋਲ" ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ [[ਸ਼ਾਰਕ|ਸ਼ਾਰਕਾਂ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੱਛੂਆਂ, [[ਡੌਲਫਿਨ ਮੱਛੀ|ਡਾਲਫਿਨ]], [[ਵ੍ਹੇਲ ਮੱਛੀ|ਵ੍ਹੇਲ ਮੱਛੀਆਂ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref name="afd_au">{{Cite web|url=http://www.afd.org.au/news-articles/queenslands-shark-control-program-has-snagged-84000-animals|title=Queensland's Shark Control Program Has Snagged 84,000 Animals|last=Mitchell|first=Thom|date=2015-11-20|website=Action for Dolphins|access-date=2019-01-04}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181002102324/https://www.marineconservation.org.au/pages/shark-culling.html "Shark Culling". marineconservation.org.au. Archived from the original on 2018-10-02. Retrieved January 4, 2019.</ref><ref>https://hsi.org.au/blog/2016/12/08/shark-nets-death-traps-for-marine-animals/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002103912/https://hsi.org.au/blog/2016/12/08/shark-nets-death-traps-for-marine-animals/|date=2018-10-02}} Morris, Jessica (December 8, 2016). "Shark Nets – Death Traps For Marine Animals". hsi.org.au. Retrieved January 4, 2019.</ref> ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ "ਸ਼ਾਰਕ ਕੰਟਰੋਲ" ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਲਗਭਗ 50,000 ਸ਼ਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ - ਇਸ ਨੇ 84,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।<ref>https://www.news.com.au/technology/science/animals/aussie-shark-population-is-staggering-decline/news-story/49e910c828b6e2b735d1c68e6b2c956e ''Aussie Shark Population In Staggering Decline.'' NewsComAu. 14 December 2018. Retrieved September 4, 2019.</ref><ref name="afd_au" /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਂਟਾਨਾ ਵਿੱਚ ਬਾਈਸਨ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਸ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਹਿਰਨ।<ref>{{Cite news|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2014/03/140305-culling-badgers-deer-bison-swans-ethics-conservation/|title=Killing Wildlife: The Pros and Cons of Culling Animals|last=James|first=Will|date=2014-03-06|access-date=7 March 2019|publisher=National Geographic|archive-date=2014-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309014351/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/03/140305-culling-badgers-deer-bison-swans-ethics-conservation|url-status=dead}}</ref><ref name="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4693205/">{{Cite journal|last=Hadidian|first=John|date=Dec 5, 2015|title=Wildlife in U.S. Cities: Managing Unwanted Animals|journal=Animals|volume=5|issue=4|pages=1092–1113|doi=10.3390/ani5040401|pmc=4693205|pmid=26569317|doi-access=free}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Deepwater_Horizon_Oil_Spill_-_Gulf_of_Mexico.jpg|alt=|thumb|275x275px| 2010 ਵਿੱਚ ਬੀਪੀ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੋਰਾਈਜ਼ਨ ਤੇਲ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਦਾ ਏਰੀਅਲ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] === ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ === [[ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ|ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਧਾਰਨ ਐਕਸਪੋਜਰ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ)। ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ) ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਨਿਗਲਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਧਾਤਾਂ) ਰਾਹੀਂ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਜੋ ਇੱਕ ਲਈ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। * '''ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ''' : ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ|ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ]] ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, [[ਸਲਫਰ ਆਕਸਾਈਡ]] (SO _x ) ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.epa.gov/so2-pollution/sulfur-dioxide-basics|title=Sulfur Dioxide Basics|date=2016-06-02|website=US EPA|access-date=2019-05-12}}</ref> ਗੰਧਕ ਆਕਸਾਈਡ ਵੀ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਮੌਗ|ਧੂੰਆਂ]], [[Tropospheric ਓਜ਼ੋਨ|ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਓਜ਼ੋਨ]], ਅਤੇ ਕਣ ਪਦਾਰਥ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। * '''ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ''' : ਆਰਸੈਨਿਕ, [[ਸਿੱਕੇ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਫੈਲਣਾ|ਲੀਡ]] ਅਤੇ ਪਾਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉੱਚ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Heavy Metal Toxicity and the Environment}}</ref> ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹਨ ਇਹ ਸਹੀ ਧਾਤੂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਈਨਿੰਗ, ਪਿਘਲਣਾ, ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ ਜਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਧਾਤੂ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। * '''ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ''' : ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ, ਤੇਲ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ ਇਸਲਈ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕੁਝ ਉਦਯੋਗਿਕ ਰਸਾਇਣ ਨਿਰੰਤਰ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਹਨ । ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਕਾਰ, ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/foodsafety/areas_work/chemical-risks/pops/en/|title=Persistent organic pollutants (POPs)|website=World Health Organization|access-date=2019-05-12}}</ref> === ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ === ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੇ [[ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼|ਮੌਸਮ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਉਪਰੋਕਤ ਕੁਝ ਖਤਰਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਵੱਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ, ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਦਾ ਪਿਘਲਣਾ, ਵਰਖਾ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਗੰਭੀਰ [[ਸੋਕਾ|ਸੋਕੇ]], ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਵਧਣਾ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://climate.nasa.gov/effects|title=The Effects of Climate Change|website=NASA Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=2019-05-13}}</ref> ਸੋਕੇ, ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਤਿੱਖੇ ਤੂਫਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪੱਧਰ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਗਰਮ ਮੌਸਮ, ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ, ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਰੇਂਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨਗੇ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਤਣਾਅ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।<ref>{{Cite journal|last=Dawson|first=T. P.|last2=Jackson|first2=S. T.|last3=House|first3=J. I.|last4=Prentice|first4=I. C.|last5=Mace|first5=G. M.|date=2011-04-01|title=Beyond Predictions: Biodiversity Conservation in a Changing Climate|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-04-01_332_6025/page/53|journal=Science|volume=332|issue=6025|pages=53–58|bibcode=2011Sci...332...53D|doi=10.1126/science.1200303|issn=0036-8075|pmid=21454781}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।  == ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Leatherback_Sea_Turtle_(17665415746).jpg|thumb|275x275px| ਲੈਦਰਬੈਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ( ''ਡਰਮੋਚੇਲਿਸ ਕੋਰਿਆਸੀਆ'' )]] ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ, ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਦਰ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੀ ਦਰ ('ਆਮ' ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੀ ਦਰ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 1000 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Pimm|first=S. L.|last2=Jenkins|first2=C. N.|last3=Abell|first3=R.|last4=Brooks|first4=T. M.|last5=Gittleman|first5=J. L.|last6=Joppa|first6=L. N.|last7=Raven|first7=P. H.|last8=Roberts|first8=C. M.|last9=Sexton|first9=J. O.|date=2014-05-30|title=The biodiversity of species and their rates of extinction, distribution, and protection|journal=Science|volume=344|issue=6187|pages=1246752|doi=10.1126/science.1246752|issn=0036-8075|pmid=24876501}}</ref> IUCN ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 27,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਅਧੀਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/en|title=The IUCN Red List of Threatened Species|website=IUCN Red List of Threatened Species|access-date=2019-04-15}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 25% ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹਨ, 14% ਪੰਛੀ ਹਨ, ਅਤੇ 40% ਉਭੀਵੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਖਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ 2019 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਗਲੋਬਲ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ IUCN ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਐਕਸਟਰਾਪੋਲੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report|title=UN Report: Nature's Dangerous Decline 'Unprecedented'; Species Extinction Rates 'Accelerating'|date=2019-05-06|website=United Nations Sustainable Development|access-date=2019-05-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ipbes.net/system/tdf/spm_global_unedited_advance.pdf?file=1&type=node&id=35245|title=Summary for policymakers of the global assessment report on biodiversity and ecosystem services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services|last=Diaz|first=Sandra|last2=Settele|first2=Josef|date=2019-05-06|website=ipbes|access-date=2019-05-22|last3=Brondizio|first3=Eduardo}}</ref> ਫਿਰ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਧਨ ਸੀਮਤ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਉਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸਦੀ ਕਿੰਨੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।   === ਲੈਦਰਬੈਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ === ਲੇਦਰਬੈਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ( ''ਡਰਮੋਚੇਲਿਸ ਕੋਰੀਏਸੀਆ'' ) ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੱਛੂ ਹੈ, ਇਕਲੌਤਾ ਕੱਛੂ ਹੈ ਜੋ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ੈੱਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਹੈ।<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.fisheries.noaa.gov/species/leatherback-turtle#overview|title=Leatherback Turtle|website=NOAA Fisheries|access-date=2019-06-06}}</ref> ਇਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੀ ਕਈ ਆਬਾਦੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ)। ਲੈਦਰਬੈਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ਨੂੰ ਬਾਈਕੈਚ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੜੇ ਜਾਣ, ਇਸ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਵਾਢੀ, ਆਲ੍ਹਣੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਅਤੇ [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":5" /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਚਮੜਾ ਬੈਕ ਨੂੰ ਲੁਪਤ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਗੇਅਰ ਸੋਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਈਕੈਚ ਕੈਪਚਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਇਸਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ (ਦੋਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.sacbee.com/news/local/environment/article231312373.html|title=Pacific sea turtles likely to go extinct under Trump administration policy, lawsuit argues|last=Bernton|first=Hal|work=The Sacramento Bee|access-date=2019-06-12|last2=Bush|first2=Evan|issn=0890-5738|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429171900/https://www.sacbee.com/news/local/environment/article231312373.html|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਚਮੜੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.cites.org/eng/disc/what.php|title=What is CITES?|last=|first=|date=|website=CITES: Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna dn Flora|access-date=2019-05-13}}</ref> == ਆਵਾਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Red-cockaded_woodpecker_feeding_young_(5806270700).jpg|thumb|198x198px| ਲਾਲ-ਕੱਕੇਡਡ ਵੁੱਡਪੇਕਰ ( ''ਪਿਕੋਇਡਜ਼ ਬੋਰੇਲਿਸ'' )]] ਆਵਾਸ ਸੰਭਾਲ ਇੱਕ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.thesamajh.in/Protect_WildLife_The_Samajh.aspx|title=Wild Life {{!}} The Samajh|website=www.thesamajh.in|access-date=2022-12-31|archive-date=2022-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129072225/https://www.thesamajh.in/Protect_WildLife_The_Samajh.aspx|dead-url=yes}}</ref> ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name=":12"/> ਇਹ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਪੀਸੀਜ਼ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਰਜੀਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਨਿਵਾਸ ਲੋੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਅਕਸਰ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ) ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ ਤਵੱਜੋ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Kent|first=Jennifer|last2=Gustavo A. B. da Fonseca|last3=Mittermeier|first3=Cristina G.|last4=Mittermeier|first4=Russell A.|last5=Myers|first5=Norman|date=2000|title=Biodiversity hotspots for conservation priorities|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-02-24_403_6772/page/19|journal=Nature|volume=403|issue=6772|pages=853–858|bibcode=2000Natur.403..853M|doi=10.1038/35002501|issn=1476-4687|pmid=10706275}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਰਮ ਸਥਾਨ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਰਗੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ। ਆਵਾਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰਕ ਜਾਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। === ਲਾਲ-ਕੱਕੇਡਡ ਵੁੱਡਪੇਕਰ === ਲਾਲ-ਕੱਕੇਡਡ ਵੁੱਡਪੇਕਰ ( ''ਪਿਕੋਇਡਜ਼ ਬੋਰੇਲਿਸ)'' ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html|title=Red-Cockaded Woodpecker|date=2016-12-19|website=U.S. Fish and Wildlife Service|access-date=2019-06-06|archive-date=2021-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318105328/https://www.fws.gov/rcwrecovery/rcw.html|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਸਿਰਫ ਲੰਬੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਈਨ ਸਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਪੱਕ ਪਾਈਨ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ, ਇਹ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਗ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਈਨ ਜੰਗਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ) ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਈਨ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ) ਅੱਗ ਲਗਾਓ ਜੋ ਪਾਈਨ ਸਵਾਨਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":12"/> ਵੁੱਡਪੇਕਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਤਣੇ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੁੱਡਪੇਕਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਲਕੜੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਣ ਲਈ ਨਕਲੀ ਖੋਖਿਆਂ (ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਾਏ ਗਏ ਪੰਛੀ ਘਰ) ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਲ-ਕੱਕੇਡਡ ਲੱਕੜਹਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਇਸ ਦੁਰਲੱਭ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * * ਸੰਭਾਲ ਲਹਿਰ * ਸੰਭਾਲ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ * [[ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ|ਸੰਕਟਮਈ ਸਪੀਸੀਜ਼]] * * ਪਨਾਹ (ਈਕੋਲੋਜੀ) * ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਬੰਧਨ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ]] bd8gsgprvopdqtywxaap3teoljbo2v6 0 147955 847339 725378 2026-09-24T02:46:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847339 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | logo = Billboard logo.svg | logo_size = 220px | image_file = Billboard magazine 16 November 2019 issue 125th anniversary.png | image_caption = 16 ਨਵੰਬਰ, 2019, ਪਾਲ ਮੈਕਕਾਰਟਨੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਕਵਰ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ 125ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ | founder = {{ubl|ਵਿਲੀਅਮ ਡੋਨਾਲਡਸਨ|ਜੇਮਸ ਹੈਨੇਗਨ}} | website = {{official URL}} | publisher = | editor = | editor_title = | previous_editor = | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | founded = {{start date and age|1894|11|1}} ("ਬਿਲਬੋਰਡ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ" ਵਜੋਂ) | frequency = ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ | category = [[ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ|ਮਨੋਰੰਜਨ]] | total_circulation = 17,000 ਰਸਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਫ਼ਤਾ<br/>15.2 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਪਾਠਕ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ<ref name="primary">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/files/media/bb_2015mediakit_050115.pdf|title=Media Kit|magazine=Billboard|access-date=June 15, 2016|archive-date=August 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806222729/https://www.billboard.com/files/media/bb_2015mediakit_050115.pdf|url-status=dead}}</ref> | company = ਐਲਡਰਿਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ | firstdate = | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | based = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] | issn = 0006-2510 | title = ਬਿਲਬੋਰਡ }} '''''ਬਿਲਬੋਰਡ''''' ਪੈਨਸਕੇ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ, ਖ਼ਬਰਾਂ, ਵੀਡੀਓ, ਰਾਏ, ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ, ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਹਾਟ 100, 200, ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ 200 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਫਰਮ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1894 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਅਤੇ ਜੇਮਸ ਹੇਨੇਗਨ ਦੁਆਰਾ ਬਿਲ ਪੋਸਟਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1900 ਵਿੱਚ $500 ਵਿੱਚ ਹੇਨੇਗਨ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਕਸ, ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਬਰਲੇਸਕ ਸ਼ੋਅ, ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੇਲ ਸੇਵਾ ਵੀ ਬਣਾਈ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਜੂਕਬਾਕਸ, ਫੋਨੋਗ੍ਰਾਫ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਆਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1961 ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਸਕੇ। 1925 ਵਿੱਚ ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਹੇਨੇਗਨ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ 1985 ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਤਿਹਾਸ === [[ਤਸਵੀਰ:Billboard,_November_1,_1894_first_issue.png|left|thumb|ਬਿਲਬੋਰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ (1894)]] ਬਿਲਬੋਰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਸਿਨਸਿਨਾਟੀ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਅਤੇ ਜੇਮਸ ਹੇਨੇਗਨ ਦੁਆਰਾ 1 ਨਵੰਬਰ, 1894 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="LampelLant" /><ref name="Broven 2009 p. 187">{{cite book|url=https://archive.org/details/recordmakersbrea0000brov|title=Record Makers and Breakers: Voices of the Independent Rock 'n' Roll Pioneers|last=Broven|first=J.|publisher=University of Illinois Press|year=2009|isbn=978-0-252-03290-5|series=Music in American life|page=[https://archive.org/details/recordmakersbrea0000brov/page/187 187]|access-date=November 5, 2015|url-access=registration}}</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬਿੱਲ ਪੋਸਟਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=November 1, 2021|title=The First Billboard: All That Was 'New, Bright and Interesting on the Boards'|url=https://www.billboard.com/pro/first-billboard-issue-november-1-1894/|magazine=Billboard|access-date=October 1, 2022|url-access=subscription}}</ref> ਅਤੇ '''ਬਿਲਬੋਰਡ ਵਿਗਿਆਪਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Gussow. 2015">{{cite book|url=https://archive.org/details/newbusinessjourn0000guss/page/32|title=The New Business of Journalism: An Insider's Look at the Workings of America's Business Press|last=Gussow.|first=Don|date=1984|publisher=Harcourt Brace Jovanovich|isbn=978-0-15-165202-0|pages=[https://archive.org/details/newbusinessjourn0000guss/page/32 32–33]|url-access=registration}}</ref><ref name="godfrey">{{Cite book|title=Historical Dictionary of American Radio|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000unse_m5u7|last1=Godfrey|first1=Donald G.|last2=Leigh|first2=Frederic A.|publisher=Greenwood Press|year=1998|isbn=978-0-313-29636-9|location=Westport, CT|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000unse_m5u7/page/45 45]}}</ref>{{efn|Some sources say it was called ''The Billboard Advertiser''<ref name="LampelLant"/>}} ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਬਿਲਬੋਰਡ, ਪੋਸਟਰ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਸਨ।<ref name="godfrey" /> ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਨੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਨੇਗਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੇਨੇਗਨ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਸਨ।<ref name="HighBeam Business: Arrive Prepared 1994">{{cite news|url=http://business.highbeam.com/53/article-1G1-15906377/hall-fame|title=Hall of fame. (history's top personalities in the live entertainment and amusement industry) (One hundredth-anniversary collector's edition)|date=November 1, 1994|access-date=November 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000221/https://business.highbeam.com/53/article-1G1-15906377/hall-fame|archive-date=December 24, 2015|website=Amusement Business|url-status=dead}}</ref> ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ "ਦਿ ਬਿਲ ਰੂਮ ਗੌਸਿਪ" ਅਤੇ "ਬਿਲ ਪੋਸਟਰ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਅਣਥੱਕ ਉਦਯੋਗ" ਵਰਗੇ ਕਾਲਮ ਸਨ।<ref name="LampelLant" /> 1896 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੇਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="on Project 1943 p. 184">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dW-52BWC4LoC&pg=PA184|title=Cincinnati, a Guide to the Queen City and Its Neighbors|author=Writers' Program of the Works Projects Administration in the State of Ohio|publisher=Best Books|year=1943|isbn=978-1-62376-051-9|page=184|access-date=November 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213225718/https://books.google.com/books?id=dW-52BWC4LoC&pg=PA184|archive-date=December 13, 2020|url-status=live}}</ref> ਬਿਲਬੋਰਡ ਵਿਗਿਆਪਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ 1897 ਵਿੱਚ '''ਬਿਲਬੋਰਡ''' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="booksdirectory">{{cite book|title=Nielsen Business Media, Inc.|last=Dinger|first=Ed|work=International Directory of Company Histories|volume=98|pages=260–265}}</ref> After a brief departure over editorial differences, Donaldson purchased Hennegan's interest in the business in 1900 for $500 (equal to ${{formatnum:{{Inflation|US-GDP|500|1900|r=-2}}}} today) to save it from bankruptcy.<ref name="HighBeam Business: Arrive Prepared 1994" /><ref name="Hoffmann 2004 p. 212" /> 5 ਮਈ ਨੂੰ, ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਸਿਕ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹੇ।<ref name="booksdirectory" /><ref name="Hoffmann 2004 p. 212" /> ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੇਲੇ, ਕਾਰਨੀਵਲ, ਸਰਕਸ, ਵੌਡਵਿਲੇ, ਅਤੇ ਬਰਲੇਸਕ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਵੀ ਮੁੜ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="LampelLant" /><ref name="booksdirectory" /> ਸਰਕਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਭਾਗ 1900 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ 1901 ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵਰੇਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="on Project 1943 p. 184" /> ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੇ ਨਿਯਮ, ਪੇਸ਼ੇਵਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ੋਅ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ "ਸਟੇਜ ਗੌਸਿਪ" ਕਾਲਮ ਸੀ, ਇੱਕ "ਟੈਂਟ ਸ਼ੋਅ" ਸੈਕਸ਼ਨ ਸੀ ਜੋ ਟਰੈਵਲਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ "ਫ੍ਰੀਕਸ ਟੂ ਆਰਡਰ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਉਪ-ਭਾਗ ਸੀ।<ref name="LampelLant" /> ਸੀਏਟਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਨੇ "ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ, 'ਚੰਗੇ ਸਵਾਦ' ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੀਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨਾ" ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="Radel 1994" /> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੇਲਮਾਰਗ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੇਲ ਫਾਰਵਰਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪੇਪਰ ਦੇ ਰੂਟਸ ਅਹੇਡ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੂੰ ਸਟਾਰ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਮੇਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ "ਲੈਟਰ-ਬਾਕਸ" ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੋਟਿਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੇਲ ਸੀ।<ref name="LampelLant" /> ਇਹ ਸੇਵਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1904 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਲਬੋਰਡ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Radel 1994" /><ref name="LampelLant" /> 1914 ਤੱਕ, ਸੇਵਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 42,000 ਲੋਕ ਸਨ।<ref name="HighBeam Business: Arrive Prepared 1994" /> ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਡਰਾਫਟ ਪੱਤਰਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਤੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="newsweek">{{cite news|title=New Boss for Billboard|date=April 4, 1949|newspaper=Newsweek|pages=57–58}}</ref> 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਿਲਬੋਰਡ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹਫ਼ਤੇ 1,500 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="Radel 1994" /> 1920 ਵਿੱਚ, ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਨੇ ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜੇਮਸ ਅਲਬਰਟ ਜੈਕਸਨ ਨੂੰ ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ।<ref name="LampelLant" /> ਕਲਚਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਕਾਲਮ ਨੇ ਕਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="LampelLant" /> ਜੈਕਸਨ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੋਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਾ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਸਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Radel 1994" /> ਡੋਨਾਲਡਸਨ ਦੀ ਮੌਤ 1925 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref name="LampelLant" /> == ਖਬਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਬਿਲਬੋਰਡ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਵਪਾਰਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗੀਤ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖ ਸਟਾਫ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਉਦਯੋਗ ਮਾਹਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="Hoffmann 2004 p. 212" /> ਇਹ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਗੱਪਾਂ, ਰਾਏ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ "ਸਭ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ" ਬਿਲਬੋਰਡ ਚਾਰਟ ਹੈ।<ref name="godfrey" /><ref name="LampelLant" /> ਚਾਰਟ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਕਰੀ, ਰੇਡੀਓ ਏਅਰਟਾਈਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="godfrey" /> ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ 100 ਚਾਰਟ 1958 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਬਿਲਬੋਰਡ 200, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਸੂਚਕ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="LampelLant">{{cite book|title=The Business of Culture: Strategic Perspectives on Entertainment and Media|last=Anand|first=N.|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-1-135-60923-8|editor1-last=Lampel|editor1-first=Joseph|series=Series in Organization and Management|page=140|chapter=Charting the Music Business: Magazine and the Development of the Commercial Music Field|access-date=November 5, 2015|editor2-last=Shamsie|editor2-first=Jamal|editor3-last=Lant|editor3-first=Theresa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1yJ5AgAAQBAJ&pg=PA140|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213230014/https://books.google.com/books?id=1yJ5AgAAQBAJ&pg=PA140|archive-date=December 13, 2020|url-status=live}}</ref> ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੇ ਵਾਟਸਨ-ਗੁਪਟਿਲ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਟਾਪ 40 ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਬੋਰਡ ਚਾਰਟ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ।<ref name="Hoffmann 2004 p. 212">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-FOSAgAAQBAJ&pg=PA212|title=Encyclopedia of Recorded Sound|last=Hoffmann|first=Frank|publisher=Taylor & Francis|year=2004|isbn=978-1-135-94950-1|page=212|access-date=November 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213230010/https://books.google.com/books?id=-FOSAgAAQBAJ&pg=PA212|archive-date=December 13, 2020|url-status=live}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬਿਲਬੋਰਡ ਬੁਲੇਟਿਨ ਫਰਵਰੀ 1997 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="godfrey" /> ਅਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 20 ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="primary" /> ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Radel 1994">{{cite news|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19941103&slug=1939453|title=Entertainment & the Arts: Billboard Celebrates 100 Years Of Hits|last=Radel|first=Cliff|date=November 3, 1994|newspaper=The Seattle Times|access-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223190632/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19941103&slug=1939453|archive-date=December 23, 2015|url-status=live}}</ref><ref name="Sisario 2014">{{cite web |last=Sisario |first=Ben |date=January 8, 2014 |title=Leadership Change May Signal New Start for Billboard Magazine |url=https://www.nytimes.com/2014/01/09/business/media/leadership-change-may-signal-new-start-for-billboard-magazine.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213225916/https://www.nytimes.com/2014/01/09/business/media/leadership-change-may-signal-new-start-for-billboard-magazine.html |archive-date=December 13, 2020 |access-date=November 6, 2015 |website=The New York Times}}</ref> ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਬਿਲਬੋਰਡ ਚਾਰਟ, ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤੀਆਂ ਖਬਰਾਂ, ਵੀਡੀਓਜ਼, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਚੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੈਟ-ਏ-ਰਿਪੋਰਟਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref name="primary" /> * ਹੌਟ 100: ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਚਾਰਟ * ਟੌਪਲਾਈਨ: ਹਫ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ * ਬੀਟ: ਹਿਟਮੇਕਰ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼, ਗੌਸਿਪ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ * ਸਟਾਈਲ: ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਉਪਕਰਣ * ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ, ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ * ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ: ਨਵੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ * ਬੈਕਸਟੇਜ ਪਾਸ: ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ * ਚਾਰਟ ਅਤੇ ਕੋਡਾ: ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਲਬੋਰਡ ਚਾਰਟਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਸੂਚੀਆਂ == ਬਿਲਬੋਰਡ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ: * 21 ਅੰਡਰ 21<ref>{{Cite magazine|title=21 Under 21 2017: Music's Next Generation|url=https://www.billboard.com/photos/7980786/21-under-21-shawn-mendes-lorde-khalid-camila|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209004318/https://www.billboard.com/photos/7980786/21-under-21-shawn-mendes-lorde-khalid-camila|archive-date=February 9, 2018|access-date=December 30, 2017|url-status=live}}</ref> * 40 ਅੰਡਰ 40<ref>{{Cite magazine|title=40 Under 40: Music's Top Young Power Players Revealed|url=https://www.billboard.com/articles/business/7548901/40-under-40-music-industry-power-players-2016-full-list|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205020230/https://www.billboard.com/articles/business/7548901/40-under-40-music-industry-power-players-2016-full-list|archive-date=December 5, 2020|access-date=December 30, 2017|url-status=live}}</ref> * [[Billboard Women in Music|Women in Music]]<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/business/8545832/billboard-women-in-music-2019-list-most-powerful-executives|title=Revealed: Billboard's 2019 Women In Music Top Executives|date=December 12, 2019|work=Billboard Magazine|access-date=May 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627104836/https://www.billboard.com/articles/business/8545832/billboard-women-in-music-2019-list-most-powerful-executives|archive-date=June 27, 2020|url-status=live}}</ref> * ਬਿਲਬੋਰਡ ਡਾਂਸ 100<ref>{{Cite magazine|title=Billboard Launches Inaugural 'Billboard Dance 100' Ranking of Top Dance Music Artists|url=https://www.billboard.com/articles/news/dance/8213443/billboard-dance-100-artist-ranking-2018-announcement|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316160552/https://www.billboard.com/music/music-news/billboard-dance-100-artist-ranking-2018-announcement-8213443/|archive-date=March 16, 2022|access-date=December 8, 2018|url-status=live}}</ref> * ਬਿਲਬੋਰਡ ਪਾਵਰ 100<ref>{{Cite magazine|title=Billboard's 2017 Power 100 List Revealed|url=https://www.billboard.com/articles/business/7684897/billboard-2017-power-100-list|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109080631/https://www.billboard.com/articles/business/7684897/billboard-2017-power-100-list|archive-date=January 9, 2021|access-date=December 30, 2017|url-status=live}}</ref> * ਡਾਂਸ ਪਾਵਰ ਪਲੇਅਰ<ref>{{Cite magazine|title=Billboard Dance Power Players 2018: The Managers, Live Leaders & Tastemakers Shaping the Genre|url=https://www.billboard.com/articles/news/dance/8257599/dance-power-players-list-2018t|magazine=Billboard|access-date=December 8, 2018}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * ਡਿਜੀਟਲ ਪਾਵਰ ਪਲੇਅਰ<ref>{{Cite magazine|title=Revealed: Billboard's 2017 Digital Power Players, Guiding the Future in Music and Tech|url=https://www.billboard.com/articles/business/7942213/digital-executives-power-list-2017-music-industry|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213230110/https://www.billboard.com/articles/business/7942213/digital-executives-power-list-2017-music-industry|archive-date=December 13, 2020|access-date=December 30, 2017|url-status=live}}</ref> * ਹਿੱਪ-ਹੌਪ ਪਾਵਰ ਪਲੇਅਰ<ref>{{Cite magazine|title=Hip-Hop Power Players 2017: The Heat Seekers|url=https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/7964813/hip-hop-power-players-2017-heat-seekers|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016201409/https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/7964813/hip-hop-power-players-2017-heat-seekers|archive-date=October 16, 2020|access-date=December 31, 2017|url-status=live}}</ref> * ਇੰਡੀ ਪਾਵਰ ਪਲੇਅਰ<ref>{{Cite magazine|title=Revealed: Billboard's 2017 Indie Power Players, Led by Big Machine's Scott Borchetta|url=https://www.billboard.com/articles/business/7898108/2017-indie-music-business-executives-power-list-independents|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120041615/https://www.billboard.com/articles/business/7898108/2017-indie-music-business-executives-power-list-independents|archive-date=November 20, 2020|access-date=December 31, 2017|url-status=live}}</ref> * ਲਾਤੀਨੀ ਪਾਵਰ ਖਿਡਾਰੀ<ref>{{Cite magazine|title=Latin Power Players 2017 List Revealed|url=https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8022282/latin-music-power-players-2017-list|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205050843/https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8022282/latin-music-power-players-2017-list|archive-date=December 5, 2020|access-date=December 31, 2017|url-status=live}}</ref> == ਨੋਟ == {{notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Billboard (magazine)|ਬਿਲਬੋਰਡ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)}} * {{Official website}} === ਪੁਰਾਲੇਖ === * [https://books.google.com/books?id=VxMEAAAAMBAJ ''Billboard'' Archive on Google Books] * [https://books.google.com/books/about/Billboard.html?id=pBQEAAAAMBAJ 1940–2010] archived online by [[Google Books]] * [https://www.billboard.com/archive Charts since 1958, articles since 2001, reviews 2008-2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111207163132/http://www.billboard.com/archive|date=December 7, 2011}} archived online by Billboard * [https://worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard-Magazine.htm World Radio History] (1920–2014). Incomplete. c0u1eif5reix4u3l9hg8olzggta7ine 0 149946 847161 633596 2026-09-23T16:07:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847161 wikitext text/x-wiki {{More citations needed}} [[ਤਸਵੀਰ:"Tamil_music_troop".jpg|thumb|441x441px|"ਤਾਮਿਲ ਸੰਗੀਤ ਮੰਡਲੀ"]] '''ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ''' ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਮਿਲ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। == ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗੀਤ == ਤਾਮਿਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤਮਿਲ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਤੱਕ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਗਮ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਮ ਯੁੱਗ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਾਮਿਲ ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਕਈ ਸੰਦਰਭ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗਮ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਤੂਥੋਕਈ ਅਤੇ ਪਥੁਪੱਟੂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ ਸਿਲਪਤਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਤਾਮਿਲ ਸੈਵ ਸੰਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਪਰ, ਤਿਰੂਗਨਨਾ ਸੰਬੰਤਰ ਅਤੇ ਮਾਨਿਕਕਾਵਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਗੀਤਕ ਕਵੀ (ਸੰਦਕਵੀ) ਅਰੁਣਾਗਿਰੀਨਾਥਰ ਨੇ ਥਿਰੁੱਪੁਗਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਤਮਿਲ ਭਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਾਮਿਲ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:Thiruppugazh_-_Umbartharu_-_Hamsadhwani.wav|thumb|ਥਿਰਪੁਗਜ – ਉਬਰਥਾਰੁ]] == ਪੰਨਿਸਾਈ == [[ਤਸਵੀਰ:Tiruvannamalai-temple-sculpture-depiction_of_musicians.jpg|alt=|left|thumb|ਤਿਰੂਵੰਨਮਲਾਈ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ]] ਪੰਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਦਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਨੀਸਾਈ ਮੰਦਰ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧਿਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮ ਭਰਥ ਨਾਟਿਅਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚੇਨਈ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਲਾਨਾ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਸੀਜ਼ਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਟੈਵ ਉੱਤੇ 72 ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੈਮਾਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਗਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਰਪੂਰ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਸੁਰੀਲੀ ਅਤੇ ਤਾਲਬੱਧ ਬਣਤਰ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="origin">{{cite web|url=http://www.carnatica.net/origin.htm|title=History of Music, Origins|work=The Carnatica Group|publisher=Carnatica.net|access-date=2007-07-03}}</ref> ਗੀਤ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੁਥੂ ਠੰਡਾਵਰ (1560 - 1640 ਈ.), ਅਰੁਣਾਚਲਾ ਕਵੀ (1712-) ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਤ੍ਰਿਏਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ 1779) ਅਤੇ ਮਾਰੀਮੁਥੂ ਪਿੱਲੈ (1717-1787) ਨੇ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਰਚੇ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Baratanatyam.ogg|thumb|ਬਾਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸੰਗੀਤ]] 18ਵੀਂ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਤਿਆਗਰਾਜਾ, ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਜ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ। ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕਾ, ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ == [[ਤਸਵੀਰ:A_TAMILNADU_musical_instrument.jpg|right|thumb|250x250px| ਏਕਲਮ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹਵਾ ਦਾ ਯੰਤਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:2-_urumi_melam.jpg|alt=|thumb|249x249px|ਉਰੂਮੀ ਮੇਲਮ (ਘੰਟੇ ਦੇ ਗਲਾਸ ਡਰੱਮ)]] ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ; ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਤੱਤ ਕਈ ਵਾਰ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ ਨਵਨੀਤਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਵਨਮ ਕੁੱਪੁਸਵਾਮੀ ਵਰਗੇ ਸਮਕਾਲੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਰੂਮੀ ਮੇਲਾਮ ਪੇਂਡੂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਰੂਮੀ ਅਤੇ ਨਾਦਸਵਰਮ ਨਾਲ ਪਸੰਦ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਪਹਾੜੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਪੁਲਯਾਰ, ਤਾਲਮ ਨਾਮਕ ਧੁਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕੂਕਿੰਗ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਤਾਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੰਹਨਾਦਾ ਤਾਲਮ, ਮੰਗਲਨਾਦਾ ਤਾਲਮ ਅਤੇ ਕਾਰਗਨਾਚੀ ਤਾਲਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਗਾਨਾ == ਗਾਨਾ ਇੱਕ ਰੈਪ ਵਰਗਾ "ਤਾਲਾਂ, ਧੜਕਣਾਂ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।"<ref name=":02">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1134074309|title=Keywords for India : A Conceptual Lexicon for the 21st Century.|last=Valan|first=Antony Arul|publisher=Bloomsbury Publishing Plc|year=2020|isbn=978-1-350-03927-8|location=London|pages=83–84|chapter=Gana (Gānā)|oclc=1134074309}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/gaana-ulaganathan-bags-3-more-film-offers/article3141626.ece|title='Gaana' Ulaganathan bags 3 more film offers|date=2006-04-02|work=The Hindu|access-date=2019-10-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਇਹ ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਾਮਿਲਕਾਮ, ਤਮਿਲ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੇ ਸਿੱਧਰਾਂ (ਤਾਂਤਰਿਕ ਮਾਹਰਾਂ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=":02" /> ਵਿਆਹਾਂ, ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ, ਸਿਆਸੀ ਰੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਨਾ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਾਨਾ ਦਾ ਸਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ "ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":02" /> ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਧਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।.<ref name=":02" /><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-struggle-to-elevate-the-subaltern-chennai-gana/article3817592.ece|title=A struggle to elevate the subaltern Chennai Gana|last=Srivathsan|first=A.|date=2012-08-25|work=The Hindu|access-date=2021-03-27|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਸਮਕਾਲੀ ਗਾਨਾ ਬੈਂਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਸਟਲੈਸ ਕਲੈਕਟਿਵ ਇਸ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ।<ref name=":02" /> == ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Nenje_Ezhu_at_Chennai.jpg|alt=|left|thumb|179x179px|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਚੇਨਈ ਕੰਸਰਟ ਵਿੱਚ]] ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਫਿਲਮ ਕੰਪੋਜ਼ਰ, ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ ਅਤੇ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਹਨ। ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਅਤੇ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਕੰਪੋਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਰਿਸ ਜੈਰਾਜ, ਯੁਵਨ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਜਾ, ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ, ਡੀ. ਇਮਾਨ, ਦੇਵਾ, ਐਸਏ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸਿਰਪੀ, ਭਾਰਦਵਾਜ, ਜੀਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਅਨਿਰੁਧ ਰਵੀਚੰਦਰ, ਸੰਤੋਸ਼ ਨਰਾਇਣਨ ਅਤੇ ਹਿਫੋਪ ਤਮੀਜ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੇ.ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨ, ਐਮ.ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਇਸਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਚੋਣਵਾਦ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਕੋਰ ਕਾਰਨਾਟਿਕ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਤਾਲਬੱਧ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਥੀਮ ਅਤੇ ਨਿਊਨਤਮ ਗੀਤ ਅਕਸਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹਾਲੀਆ ਰੁਝਾਨ ਸਿੰਥੇਸਾਈਜ਼ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। == ਯੰਤਰ == <gallery mode="packed" heights="140"> ਤਸਵੀਰ:Yaarl.jpg|ਯਾਰਲ ਤਸਵੀਰ:Thannumai.jpg|ਤਨੁਮੈ ਤਸਵੀਰ:A Pambai.JPG|ਪੰਬਈ ਤਸਵੀਰ:Veenai (Veena) of Tamilnadu.jpg|ਵੀਨਾ ਤਸਵੀਰ:Muzavu.jpg|ਮੁਜ਼ਾਵੁ ਤਸਵੀਰ:7 mouthed pot (musical instrument).JPG|7 ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਘੜਾ ਤਸਵੀਰ:A Horn instrument.JPG|ਹਾਰਨ ਤਸਵੀਰ:A image of Seevali.JPG|ਸੀਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ:An Udukkai.JPG|ਉਦੁਕਾਈ ਤਸਵੀਰ:A Nadaswaram with seevali.JPG|ਨਾਦਸਵਰਮ ਤਸਵੀਰ:TamilFolkArtistsInFuneral.jpg|ਸੰਸਕਾਰ ਮੌਕੇ ਤਮਿਲ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਤਸਵੀਰ:A Nadaswaram Artist.JPG|ਨਾਦਸਵਰਮ ਕਲਾਕਾਰ ਤਸਵੀਰ:A Drum instrument Thappu.JPG|ਤਾਮਿਲ ਡਰੱਮ ਤਸਵੀਰ:A manual shruti box.JPG|ਸ਼ਰੂਤੀ ਬਾਕਸ </gallery> == ਆਵਾਜ਼ਾਂ == <gallery mode="packed" heights="140"> ਤਸਵੀਰ:A tamil thappu.ogv|ਪਰਾਇ ਅੱਟਮ ਤਸਵੀਰ:A Sound from thappu- Tamilnadu.ogv </gallery> == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Music of Tamil Nadu}} * [https://web.archive.org/web/20000117233018/http://www.geocities.com/Athens/5180/tnmusic1.html History of classical music in Tamil Nadu] * [https://tamilnation.org/culture/music/index.htm Tamil Music - தமிழ் இசை] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} qm4jds9sx6qjef75p10lbwl3pal6g9s 0 150107 847212 702487 2026-09-23T18:37:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847212 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Yohji_Yamamoto_wool_suit_c_1990.jpg|thumb| ਜਾਪਾਨੀ ਪਿਨਸਟਰਿਪ ਨਹਿਰੂ ਸੂਟ, 1990।]] '''ਨਹਿਰੂ ਜੈਕੇਟ''' ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਰ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਕੋਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂਡਰਿਨ ਕਾਲਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਚਕਨ]] ਜਾਂ [[ਸ਼ੇਰਵਾਨੀ]] 'ਤੇ ਮਾਡਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1947 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Jawaharlal_Nehru_on_horseback_in_Achkan_and_chooridar.jpg|thumb| [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਇੱਕ ''ਅਚਕਨ'' ਜਾਂ [[ਸ਼ੇਰਵਾਨੀ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਜੋ ਨਹਿਰੂ ਜੈਕਟ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।]] ਨਹਿਰੂ ਜੈਕਟ ਜੋਧਪੁਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਮੱਗਰੀ ਅਕਸਰ [[ਖੱਦਰ|ਖਾਦੀ]] (ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਕੱਪੜਾ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋਧਪੁਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰਖਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸ ਹੈ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਖਾਦੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਇਹ ਵੱਖਰੇ ਬੰਦਗਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/nehru-jacket-or-modi-vest-which-one-are-you-wearing-today/300859|title=Nehru Jacket or Modi Vest: Which One Are You Wearing Today? &#124; Outlook India Magazine|date=4 February 2022|access-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715162637/https://www.outlookindia.com/magazine/story/nehru-jacket-or-modi-vest-which-one-are-you-wearing-today/300859|url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੈਲੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Former_Indian_prime_minister_Manmohan_Singh_meeting_former_Brazilian_president_Dilma_Rousseff.jpg|thumb| ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] (ਖੱਬੇ) ਨੇਹਰੂ ਜੈਕੇਟ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੂਟ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਾਨਿਆ, ਚੀਨ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜਿਉਮਾ ਹੂਸੈਫ਼|ਡਿਲਮਾ ਰੌਸੇਫ]] ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ।]] ਅਚਕਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਹਿਰੂ ਜੈਕਟ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਹਿਰੂ ਜੈਕਟ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨੀ ਸੀ।<ref name="tehelka-achkan">{{Cite web|url=http://www.tehelka.com/2016/01/nehrus-style-statement/|title=Nehru's style statement: Achkan the knee-length coat made iconic by Nehru is still being worn with pride|last=Aramam|first=Ajmal|date=16 January 2016|publisher=Tehelka|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701091856/http://www.tehelka.com/2016/01/nehrus-style-statement/|archive-date=1 July 2016|access-date=26 April 2017}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == ਜੈਕਟ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ''ਨਹਿਰੂ ਜੈਕਟ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਵਰਗ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਮਾਡ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਿਊਨਤਮਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੈਮੀ ਡੇਵਿਸ ਜੂਨੀਅਰ ਦੁਆਰਾ,<ref>Gonna Do Great Things: The Life of Sammy Davis, Jr., p. 15, Gary Fishgall</ref> [[ਦ ਬੀਟਲਜ਼|ਬੀਟਲਸ]] ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3425500603.html|title=Nehru Jacket {{!}} Encyclopedia.com}} </ref> <ref>[http://www.express.co.uk/entertainment/music/615529/John-Lennon-Beatles-suit-auction John Lennon's suit found]</ref> ਕੁਝ ਨੂੰ ਰੋਜਰ ਡੇਲਗਾਡੋ ਦੇ ਰੀਨੇਗੇਡ ਟਾਈਮ ਲਾਰਡ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪਹਿਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ''[[ਡਾਕਟਰ ਹੂ]]'' 'ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰਲਸ ਬੈਰਨ, ਮਹਾਤਿਰ ਮੁਹੰਮਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜੋ ਅਕਸਰ ਨਹਿਰੂ ਸੂਟ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.pressreader.com/usa/new-york-post/20150112/281509339566651</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.theintelligencer.com/news/article/Malaysian-Leader-War-May-Bring-Backlash-10502449.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-02-03 |archive-date=2022-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127074613/https://www.theintelligencer.com/news/article/Malaysian-Leader-War-May-Bring-Backlash-10502449.php |url-status=dead }}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਨਹਿਰੂ ਜੈਕਟ ਨੂੰ ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ]]'' ਵਿੱਚ ਜੇਰੇਡ ਟੀ ਮਿਲਰ ਦੁਆਰਾ ''ਸਿਖਰ ਦੇ 10 ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ'' ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Jared T. Miller|date=16 January 2012|title=Top 10 Political Fashion Statements|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2103934_2103935_2103988,00.html|journal=[[Time (magazine){{!}}Time]]|access-date=16 January 2012|archive-date=30 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330050536/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2103934_2103935_2103988,00.html|dead-url=unfit}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਸਾੜ੍ਹੀ]] * ਮਾਓ ਸੂਟ * ਮੁਜੀਬ ਕੋਟ * ਗਕੁਰਨ * ਰਾਜ ਪੈਟਰਨ * ਅਬਕੋਸਟ * ਕਰੀਬਾ ਸੂਟ * ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸੂਟ * ਮਦੀਬਾ ਕਮੀਜ਼ == ਹਵਾਲੇ == === ਨੋਟਸ === {{Notelist}} === ਹਵਾਲੇ === {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ]] bgmzfw0mngntzr4f5ilwm6makv76hdr 0 150137 847115 634024 2026-09-23T12:35:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847115 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Vladimir_Putin_meeting_with_Narendra_Modi_in_the_Kremlin.jpg|thumb| [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (ਖੱਬੇ), ਮੈਂਡਰਿਨ ਕਾਲਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋਧਪੁਰੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੂਤਿਨ|ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਲੌਂਜ ਸੂਟ ਪਹਿਨੇ]] '''ਜੋਧਪੁਰੀ''' ਸੂਟ ਜਾਂ '''ਬੰਧਗਲਾ''' (ਬੰਦ ਗਰਦਨ) ਸੂਟ, [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਸੂਟ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਧਪੁਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 19 ਵੀਂ - 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਕੋਟ (ਕੱਪੜਾ)|ਕੋਟ]] ਅਤੇ ਟਰਾਊਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਵੇਸਟ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਕਮਰਕੋਟ ਦੁਆਰਾ ਏਸਕਾਰਟ ਕੀਤੇ ਹੱਥ- [[ਕਢਾਈ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੱਟ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.hindustantimes.com/Now-bandhgala-in-a-casual-look/Article1-556306.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830085539/http://www.hindustantimes.com/Now-bandhgala-in-a-casual-look/Article1-556306.aspx|date=30 August 2011}}</ref> ਇਹ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਇਕੱਠਾਂ ਵਰਗੇ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਸਮੱਗਰੀ ਰੇਸ਼ਮ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਨੁਕੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਕਢਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਲਰ ਅਤੇ ਬਟਨਾਂ 'ਤੇ ਕਤਾਰਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਦਾ, ਜੈਕਾਰਡ ਜਾਂ ਜਾਮੇਵਾੜੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਟਰਾਊਜ਼ਰ ਕੋਟ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਟ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਮੇਲਣ ਲਈ ਵਿਪਰੀਤ ਟਰਾਊਜ਼ਰ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਵੀ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਅੰਗਰਖਾ ਨੂੰ ਬੰਦਗਲਾ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰਾਖਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਅਦਾਲਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਗੰਢਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਲਚਕਦਾਰ ਆਸਾਨੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। [[ਅਚਕਨ|ਬੰਦਗਲਾ]] ਅਚਕਨ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ। ਬੰਦਗਲਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੂਰੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਰਸਮੀ ਵਰਦੀ ਬਣ ਗਈ। ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵੇਂਡੇਲ ਰੌਡਰਿਕਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬੰਧਗਲਾ ਵਰਗੇ ਰਸਮੀ ਪਹਿਰਾਵੇ 6,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/nehru-jacket-or-modi-vest-which-one-are-you-wearing-today/300859|title=Nehru Jacket or Modi Vest: Which One Are You Wearing Today? &#124; Outlook India Magazine|access-date=2023-02-03|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715162637/https://www.outlookindia.com/magazine/story/nehru-jacket-or-modi-vest-which-one-are-you-wearing-today/300859|url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਕਰਟਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਪੂਰਬੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਪੈਂਟਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਪਹਿਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2019}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਨਹਿਰੂ ਜੈਕਟ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ]] czer2lol3mty6x9fwkct27sdfj6k05x 0 150463 847171 767149 2026-09-23T16:38:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847171 wikitext text/x-wiki '''ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ''' [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।<ref name=hindu2010/><ref>{{cite web |title=Scholarships: Institutions And Gurus Teaching Indian Dance And Music |url=http://www.iccrindia.net/artsinstitutions.html |publisher=[[ICCR]] |access-date=2023-02-05 |archive-date=2014-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140930142535/http://www.iccrindia.net/artsinstitutions.html |url-status=dead }}</ref> ਸੁੰਦਰੀ ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਦੁਆਰਾ 1950 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਇੱਕ ਚੈਂਬਰ ਥੀਏਟਰ, ਆਊਟਡੋਰ ਥੀਏਟਰ, ਓਪਨ ਏਅਰ ਸਕਲਪਚਰ ਗੈਲਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਕਲਾਸਾਂ। ਇਹ ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ ਚੌਕ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਤਾਨਸੇਨ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=New Delhi Attractions: Triveni Kala Sangam|url=http://travel.nytimes.com/travel/guides/asia/india/new-delhi/46282/triveni-kala-sangam/attraction-detail.html |work=[[New York Times]] |year=2012 }}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਸੰਸਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੁੰਦਰੀ ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ, ਡਾਂਸਰ [[ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ|ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਦੁਆਰਾ 1950 ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ<ref name=rajendra>{{cite book |title=Dr. Rajendra Prasad, correspondence and select documents: Volume seventeen. Presidency period January 1954 to December 1955|author=Rajendra Prasad|author-link= Rajendra Prasad|publisher= Allied Publishers|year=1984|isbn=8170230020 |page=252 |url=https://books.google.com/books?id=WmZfr6ERN64C&q=Triveni+Kala+Sangam&pg=PA252 |quote=..since it was found ten years ago... (dated: 14th October, 1959)}}</ref><ref name=sna>{{cite web | title =Smt Sundari Krishnalal Shridharani | publisher =Sangeet Natak Akademi | url =http://sangeetnatak.gov.in/sna-awards-2011/awardee-smt-sundari-krishnalal.html | access-date =2014-01-10 | url-status =dead | archive-url =https://web.archive.org/web/20140110093559/http://sangeetnatak.gov.in/sna-awards-2011/awardee-smt-sundari-krishnalal.html | archive-date =10 January 2014 | df =dmy-all }}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣੇ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। 'ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ' ਦਾ ਨਾਮ [[ਫ਼ਲੂਟ|ਫਲੋਟਿਸਟ]], ਵਿਜੇ ਰਾਘਵ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਗਮ"।<ref name=hindu2010/> ਇਹ [[ਕਨਾਟ ਪਲੇਸ, ਨਵੀ ਦਿੱਲੀ|ਕਨਾਟ ਪਲੇਸ]], ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੌਫੀ ਹਾਊਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਕੇਐਸ ਕੁਲਕਰਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਨ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘਾਜੀਤ ਸਿੰਘ 1954 ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰ ਡਾਂਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1962 ਵਿੱਚ, 'ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਬੈਲੇ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਾਂਸਰ ਸਨ।<ref name=mum>[http://mumbai.mtnl.net.in/~hbfc/cv/DR_R_K_SINGHAJIT_SINGH.html DR. R.K. Singhajit Singh Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305032817/http://mumbai.mtnl.net.in/~hbfc/cv/DR_R_K_SINGHAJIT_SINGH.html |date=2010-03-05 }} Homi Bhabha Fellowship Council, Mumbai, Fellowship:1976-1978.</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਨੂੰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਚੈਂਬਰ ਥੀਏਟਰ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਡਾਰਕਰੂਮ, ਸਟਾਫ਼ ਕੁਆਰਟਰਾਂ, ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਧਾ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ 1957 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 3 ਮਾਰਚ 1963 ਨੂੰ, ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=hindu2010>{{cite news |title= Art of aesthetics |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article598821.ece |publisher=[[The Hindu]] |date=28 August 2010 |location=Chennai, India |first=Anjana |last=Rajan}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Shridharani_Art_Gallery,_New_Delhi.jpg|thumb| ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ।]] ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਜੋਸਫ਼ ਐਲਨ ਸਟੀਨ (1957-1977) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r8QDAAAAMBAJ&q=Triveni+Kala+Sangam&pg=PA116|title=Architect of Independence|date=November 2008|publisher=[[Dwell (magazine)|Dwell]]}}</ref> ਜਿਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਹੈਬੀਟੇਟ ਸੈਂਟਰ, ਲੋਧੀ ਰੋਡ । ਆਧੁਨਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕੰਪਲੈਕਸ ਇਸਦੇ "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮਲਟੀਪਲ ਸਪੇਸ" ਅਤੇ ਜਾਲੀ ਵਰਕ (ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਟੀਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਨਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?237694|title=Delhi's Architectural Face|date=18 June 2008|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212040054/http://outlookindia.com/article.aspx?237694|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.the-south-asian.com/dec2001/Joseph_Stein_1.htm|title=An urban legacy: Joseph Allen Stein, 1912-2001|date=December 2001|publisher=The South Asian}}</ref> ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਗੈਲਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1977 ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ|ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੋਸ਼ਨ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=Art and Commerce in Delhi |url=http://travel.nytimes.com//2010/05/02/travel/02heads.html |work=New York Times |date= 29 April 2010 |first=Tripti |last=Lahiri}}</ref> ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ "ਗੈਰ-ਵਪਾਰਕ" ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ।<ref>{{cite news |title=Art and Commerce in Delhi |url=http://travel.nytimes.com//2010/05/02/travel/02heads.html |work=New York Times |date= 29 April 2010 |first=Tripti |last=Lahiri}}</ref> ਰੋਸ਼ਨ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੈਲਰੀ ਚਲਾਈ। ਅੱਜ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੇ ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name=DT/><ref>{{cite web |title=Stage presence : Ebrahim Alkazi |url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=4898 |publisher=harmony India |access-date=2023-02-05 |archive-date=2011-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121184721/http://harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=4898 |dead-url=yes }}</ref> ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ ਵਿਖੇ ਟੀ ਟੈਰੇਸ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਲਈ ਮਿਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 70 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਪੂਰੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ<ref>{{cite news |title=The old order changes... |url=http://www.hindu.com/mp/2006/02/13/stories/2006021300740200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110093149/http://www.hindu.com/mp/2006/02/13/stories/2006021300740200.htm |url-status=dead |archive-date=10 January 2014 |date=13 Feb 2006 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref><ref>{{cite news |title=Festive scene|url=http://www.hindu.com/mp/2010/11/11/stories/2010111150860400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110090939/http://www.hindu.com/mp/2010/11/11/stories/2010111150860400.htm |url-status=dead |archive-date=10 January 2014 |date=11 November 2010 |work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}</ref> ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਜਾਂ ਟਿਕਟ ਕੀਤੇ ਸ਼ੋਅ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref name=prima/> ਸੁੰਦਰੀ ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨੂੰ 1992 [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|df=dmy-all}}</ref> ਕਲਾ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ ਵਾਂਝੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ: ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕੈਫੇ ਵਿੱਚ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਤੋਂ ਮੁਕਤ 'ਤੇ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਫੀਸਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰਨਾ। ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ।<ref name=hindu12/> ਉਸਦੀ ਮੌਤ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮਰ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹੈ।<ref name=hindu12>{{cite news | title = Keeper of the shrine |publisher= The Hindu|author=Anjana Rajan| url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/keeper-of-the-shrine/article3333555.ece| date=20 April 2012|access-date = 2014-01-10| location=Chennai, India}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਅੱਜ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਗੈਲਰੀ, ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਗੈਲਰੀ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਗੈਲਰੀ ਅਤੇ ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਬੇਸਮੈਂਟ ਗੈਲਰੀ। ਜਦਕਿ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੈਲਰੀ ਹੈ।<ref name="DT">{{Cite web|url=http://www.delhitourism.nic.in/delhitourism/entertainment/art_gallery.jsp|title=Art Galleries in Delhi|publisher=[[Delhi Tourism]] website|access-date=2023-02-05|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215124046/http://www.delhitourism.nic.in/delhitourism/entertainment/art_gallery.jsp|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.delhitourism.nic.in/delhitourism/entertainment/art_gallery.jsp "Art Galleries in Delhi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215124046/http://www.delhitourism.nic.in/delhitourism/entertainment/art_gallery.jsp |date=2018-12-15 }}. [[ਦਿੱਲੀ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ|Delhi Tourism]] website.</cite></ref> ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਚੈਂਬਰ ਥੀਏਟਰ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਗਾਰਡਨ ਥੀਏਟਰ (ਆਊਟਡੋਰ ਥੀਏਟਰ), ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸਕਲਪਚਰ ਕੋਰਟ - ਇੱਕ ਓਪਨ ਏਅਰ ਸਕਲਪਚਰ ਗੈਲਰੀ), ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਹੋਸਟਲ, ''ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ'' - ਇੱਕ ਪੋਟਡ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵੀ ਹੈ।<ref name="DT"/><ref name="prima">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000903/spectrum/main4.htm|title=Prima donna|date=3 September 2000|website=The Tribune|access-date=2014-01-10}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.tribuneindia.com/2000/20000903/spectrum/main4.htm "Prima donna"]. ''The Tribune''. 3 September 2000<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 January</span> 2014</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ee1HTcplZS0C&q=Triveni+Kala+Sangam&pg=PA156|title=Delhi|last=Patrick Horton|last2=Richard Plunkett|last3=Hugh Finlay|publisher=[[Lonely Planet]]|year=2002|isbn=1864502975|page=156}}</ref> ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ, ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਲਾਸਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। == ਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ == * ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ "ਅਭਿ-ਨਯਾ" ** [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ]] : [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], [[ਮਣੀਪੁਰੀ ਨਾਚ|ਮਨੀਪੁਰੀ]], [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਅਤੇ [[ਛਊ ਨਾਚ|ਛਾਊ]] । ** [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] : [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਵੋਕਲ, [[ਸਿਤਾਰ]], ਬੰਸਰੀ ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ]] । ** ਕਲਾ: ਪੇਂਟਿੰਗ, ਡਰਾਇੰਗ, ਮੂਰਤੀ, ਗਲਾਸ ਆਰਟ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ। ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੋਰਸ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ 15 ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ 15 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.delhievents.com/2007/03/classes-at-triveni-kala-sangam.html Classes at Triveni Kala Sangam] delhievents.</ref> == ਆਵਾਜਾਈ == ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਇਹ [[ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ]], ਬਲੂ ਲਾਈਨ ਦੇ ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ ਭੂਮੀਗਤ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://trivenikalasangam.blogspot.in/ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ, ਸਰੋਤ ਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920104256/http://trivenikalasangam.blogspot.in/ |date=2017-09-20 }} * [http://www.artheritagegallery.com/index.php ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਗੈਲਰੀ, ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://www.indiaprofile.com/art-crafts/artcenters-delhi.htm ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਓਏਸਿਸ] * [https://maps.google.com/maps/place?hl=en&safe=off&oq=&um=1&ie=UTF-8&q=Triveni+Kala+Sangam+New+Delhi&fb=1&hq=Triveni+Kala+Sangam&hnear=New+Delhi&cid=116225096927082524 ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ] ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ]] c7bzwjh0r2kbzjm4yw4goza01z0spey 0 150535 847431 637978 2026-09-24T09:01:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847431 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Khedda.jpg|thumb| ਹਾਥੀ ਨੂੰ ''ਖੇੜਾ'' ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਫੜਨਾ]] '''ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ''' ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਫੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਬਰਮਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਵੀਅਤਨਾਮ, ਲਾਓਸ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="ab">{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?213060|title=Parade Of The Proboscides-Elephant deaths in Assam reopen the man-beast conflict issue|last=Gokhale|first=Nitin A.|publisher=Outlook India|access-date=2009-08-28|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011140838/http://www.outlookindia.com/article.aspx?213060|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਲੱਸਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਕੁੰਕੀ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ef">{{Cite journal|last=Kalita|first=Prabin|date=2009-08-21|title=Assam seeks tame-tusker nod|url=http://mobiletoi.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=1&sectid=edid=&edlabel=TOIKM&mydateHid=21-08-2009&pubname=Times+of+India+-+Kolkata&edname=&articleid=Ar00104&publabel=TOI|journal=The Times of India|location=Kolkata|pages=1|access-date=2009-08-28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ''ਖੇੜਾ'', ''ਬਾਈਲ ਸ਼ਿਕਾਰ'', ਫਾਹੀ, ਟੋਏ ਦਾ ਤਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਨਰ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ ਮਾਦਾ ''ਕੂੰਕੀ'' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਜਾਣਾ। ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - [[ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਬੀਹੂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ।<ref name="xy">{{Cite journal|last=Mitra|first=Naresh|last2=Ray, Achintyarup|date=2009-09-13|title=Caught in a trap|url=http://epaper.timesofindia.com/Archive/skins/pastissues2/navigator.asp?login=default&AW=1252898431312|journal=The Times of India|location=Kolkata|publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd.|pages=13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090604145300/http://epaper.timesofindia.com/archive/skins/pastissues2/navigator.asp?login=default|archive-date=2009-06-04|access-date=2009-09-14}}</ref> == ਢੰਗ == ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ''[[ਮਹੌਤ|ਮਹਾਵਤ]]'' ਜਾਂ ''ਫੰਡੀ'' ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="ef" /> ''ਫਾਂਡੀ'', ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ''ਮਹਾਵਤ ਸਹਾਇਕ'' ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਫਾਂਡੀਆਂ'' ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। 1977 ਤੋਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੇ ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ, ਪਰ 1977 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਕੱਲੇ [[ਅਸਾਮ|ਆਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 300 ਤੋਂ 400 ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="ab" /> ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨ ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book|last=Lair|first=Richard|title=Gone Astray - The Care and Management of the Asian Elephant in Domesticity|date=October 1997|chapter=Capture methods and mortality|isbn=974-89472-3-8|url=http://www.fao.org/docrep/005/ac774e/ac774e0e.htm#bm14..15.5.4|accessdate=2009-10-18}}</ref> # ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੋਣਤਮਕ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟੇ, ਵਧੇਰੇ ਨਰਮ ਜਾਨਵਰ। # ਮੌਤ ਦਰ ਘੱਟ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਹਾਥੀ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। # ਮਹਾਉਟਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਦਰ ਘੱਟ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਉੱਚ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹਨ। == ਗਜ਼ਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ == ਗਜ਼ਾਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। [[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਸਾਮੀ]] ਵਿੱਚ ''ਗਜ਼ਾਲੀ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ [[ਘਾਹ]] ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ। ਹਾਥੀ ''ਗਜ਼ਾਲੀ'' ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਈ-ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਮੌਨਸੂਨ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ|ਘਾਹ ਦੇ ਪੈਚਾਂ]] ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ''ਫਾਂਡੀ'' ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="xy" /><ref>{{cite book|title=Practical Elephant Management:A Handbook for Mahouts|editor=Nibha Namboodiri|publisher=Elephant Welfare Association|date=July 1997|chapter=Elephant capturing in North-Eastern India (by Parbati Baruah)|url=http://www.elephantcare.org/manwild.htm#CAPTURING|accessdate=2009-09-14|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090720001902/http://www.elephantcare.org/manwild.htm#CAPTURING|archivedate=2009-07-20}}</ref> == ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁੱਦੇ == 1977 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਾਥੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸੂਚੀ-II (ਭਾਗ-1) ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਡ" ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। 1977 ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-1 ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ।<ref name="ab" /><ref name="ef" /> ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ''ਮਹਾਉਤਾਂ'' ਜਾਂ ''ਫੰਡੀਆਂ'' ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ।<ref name="ef" /> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਲੀਫੈਂਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਜੰਗਲਾਤ ਸੇਵਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਐਸਐਸ ਬਿਸ਼ਟ ਅਨੁਸਾਰ, “ਜੰਗਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 12 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸਿਰਫ ਆਬਾਦੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਕੇਂਦਰ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਸਾਮ ਨੂੰ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite journal|last=Kalita|first=Prabin|date=2009-08-21|title=Assam last got jumbo nod in '80s|journal=The Times of India|location=Kolkata|pages=12|accessdate=2009-08-28|url=http://mobiletoi.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=12&edlabel=TOIKM&mydateHid=21-8-2009&pubname=Times%20of%20India%20-%20Kolkata%20-%20Front%20Page&edname=&articleid=Ar01207&publabel=TOI}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ''ਫੰਡੀਆਂ'' 'ਤੇ 1977 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਪਾਬੰਦੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ''ਪੰਡੀਆਂ'' ਨੂੰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜੀਬ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਬਣਨਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਸਾਮ-ਅਰੁਣਾਚਲ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ 13 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 1000 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ। 2006 ਵਿੱਚ, ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਡੋਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਜੰਗਲ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।<ref name="xy" /> == ਪੁਨਰਵਾਸ == ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ''ਫ਼ੰਡੀਆਂ'' ਦੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਜ਼ੋਡੋ ਐਕਸੋਮ ਹਾਟੀ ਫਾਂਡੋ ਜ਼ੋਨਮਿਲਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 1972 ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਫ਼ 37 ਫ਼ੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਖੀਮਪੁਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਯੰਤ ਨਾਰਲੀਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 170 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref name="xy" /> == ਹਵਾਲੇ == ਨਾਮਵਰ ਹਾਥੀ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ''ਫਾਂਡੀਆਂ'' ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ:<ref name="xy" /> * ਮਾਹਿਰ ''ਫਾਂਡੀ'' [[ਪਾਰਬਤੀ ਬਰੂਆ]] ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, <nowiki>''</nowiki>ਜੇਕਰ ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣੀ ਯਕੀਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੋਈ ਮਾਹਰ ''ਫਾਂਡੀ'' ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਜੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਂਕੜੇ ਫਾਂਡੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਹਾਥੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇਗਾ।" * ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਾਥੀ ਮਾਹਿਰ ਧ੍ਰਿਤੀਕਾਂਤ ਲਹਿਰੀ ਚੌਧਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, " ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਲੀਫੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਮਤਾ ਹੈ। ਭਾਵ, ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਜੰਗਲੀ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਕਲਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।" * ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਖ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਰ (ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ) ਸੁਰੇਸ਼ ਚੰਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, “ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ, ''ਫ਼ੰਡੀਆਂ'' ਦਾ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ''ਫ਼ੰਡੀਆਂ'' ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। * ਪਸ਼ੂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਮਾਹਿਰ ਕੁਸ਼ਲ ਕੇ ਸਰਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਕਿਉਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਾਥੀ ਫਾਂਸਣਾ ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਮਾਮਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ''ਫ਼ੰਡੀਆਂ'' ਨੇ ਬਾਕੀ ਸਾਲ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ? ਉਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਾਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" == ''ਸ਼ਿਕਾਰ'' ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ == 2009 ਵਿੱਚ, ਆਸਾਮ ਨੇ ਮੇਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਕੇਂਦਰ]] ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਫੜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਊਟੀ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਗਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਅਤੇ ਈਵੀਐਮ ਅਤੇ ਪੋਲਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਲਈ। ਇਹ ਇਹ ਵੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ-ਹਾਥੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name="ef" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਕਾਜ਼ੀਰੰਗਾ ਹਾਥੀ ਫੈਸਟੀਵਲ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20090720001902/http://www.elephantcare.org/manwild.htm#CAPTURING ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਫੜਨਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਾਮ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] 1fpsh4vjo6q7qsvv0f3j9yp9rzevja6 0 150775 847190 635319 2026-09-23T17:12:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847190 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ | settlement_type = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | image_skyline = Harbour View from Moti Daman Fort.jpg | image_caption = ਮੋਤੀ ਦਮਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹ [[ਦਮਨ, ਭਾਰਤ|ਦਮਨ]] | image_blank_emblem = Seal of Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu.svg | blank_emblem_size = 250 | blank_emblem_type = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ|ਚਿੰਨ੍ਹ]] | image_map = IN-DD (2020).svg | map_caption = ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ | pushpin_map = | coordinates = {{coord|20.42|N|72.83|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | established_title = ਸਥਾਪਨਾ | established_date = 26 ਜਨਵਰੀ 2020<ref name="auto2">{{cite web|url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2019/214745.pdf|title=Data|publisher=egazette.nic.in |access-date=9 June 2020}}</ref> | seat_type = ਰਾਜਧਾਨੀ | seat = [[ਦਮਨ, ਭਾਰਤ|ਦਮਨ]]<ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/daman-to-be-dadra-amp-nagar-haveli-daman-amp-diu-uts-capital/1714801|title=Daman to be Dadra & Nagar Haveli, Daman & Diu UT''s capital|date=23 January 2020|access-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110163255/https://www.outlookindia.com/newsscroll/daman-to-be-dadra-amp-nagar-haveli-daman-amp-diu-uts-capital/1714801|url-status=dead}}</ref> | governing_body = ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ]] | leader_name2 = [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ([[17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ #ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ|2]]) | leader_title3 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਹਾਈਕੋਰਟ]] | leader_name3 = [[ਬੰਬੇ ਹਾਈਕੋਰਟ]] | parts_type = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] | parts = [[ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|3]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 603 | area_rank = [[ਖੇਤਰਫਲ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|33ਵੀਂ]] | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_footnotes = | population_total = 585764 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = {{hlist|[[ਹਿੰਦੀ]]|[[ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]}} | demographics1_title2 = ਵਾਧੂ ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info2 = [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]]<ref>{{cite web |title=The Goa, Daman and Diu Official Language Act, 1987 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/6809/1/official_language_act.pdf |access-date=12 November 2022 |website=indiacode.nic.in }}</ref> | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-DH]] | registration_plate = [[ਵਾਹਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪਲੇਟ|DD-01,DD-02,DD-03]]<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/new-vehicle-registration-mark-dd-for-dadra-nagar-haveli-and-daman-and-diu-797523.html|title=New vehicle registration mark DD for Dadra & Nagar Haveli and Daman and Diu|date=23 January 2020|newspaper=Deccan Herald|access-date=31 January 2020}}</ref> | blank2_name_sec1 = ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank2_info_sec1 = [[ਸਿਲਵਾਸਾ]] | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | website = {{url|ddd.gov.in}} | official_name = | motto = | elevation_min_m = 0 | elevation_max_m = 425 | native_name = }} '''ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਹੈ।<ref name="Dutta">{{cite web |last=Dutta |first=Amrita Nayak |date=10 July 2019 |title=There will be one UT less as Modi govt plans to merge Dadra & Nagar Haveli and Daman & Diu |url=https://theprint.in/india/there-will-be-one-ut-less-as-modi-govt-plans-to-merge-dadra-nagar-haveli-and-daman-diu/261056/ |access-date=31 January 2020}}</ref><ref name="egazette.nic.in">{{cite web |title=Data |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2019/214565.pdf |access-date=9 June 2020 |publisher=egazette.nic.in}}</ref> ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਠਨ [[ਦਾਦਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ|ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ]] ਅਤੇ [[ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ|ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਰਲੇਵੇਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="auto">{{cite web |title=Govt plans to merge 2 UTs -- Daman and Diu, Dadra and Nagar Haveli |url=https://www.devdiscourse.com/article/national/754685-govt-plans-to-merge-2-uts----daman-and-diu-dadra-and-nagar-haveli}}</ref><ref>{{cite web |title=Data |url=http://164.100.47.4/BillsTexts/LSBillTexts/Asintroduced/366_2019_LS_Eng.pdf |access-date=9 June 2020 |publisher=164.100.47.4}}</ref> ਇਹ ਖੇਤਰ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਦਾਦਰਾ, ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ, [[ਦਮਨ]], ਅਤੇ ਦੀਉ ਟਾਪੂ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਖੇਤਰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਗੋਆ ਅਤੇ ਦਮਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਜਿਸਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੰਜੀਮ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਗੋਆ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ 1987 ਤੱਕ ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ ਵਜੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਸਨ, ਜਦੋਂ [[ਗੋਆ]] ਨੂੰ ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਮਨ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿਲਵਾਸਾ]] ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} tvcvpeouu2qyltyru987ygyp0k1er5l 0 151155 847290 840835 2026-09-23T22:51:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847290 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੀਤੀ ਗੌਤਮ ਅਦਾਨੀ''' (ਜਨਮ 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, [[ਡੈਂਟਿਸਟ|ਦੰਦਾਂ]] ਦੀ ਡਾਕਟਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ]], ਅਤੇ ਅਡਾਨੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਵੂਮੈਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=February 21, 2020 |title=Adani Vidya Mandirs win Samagra Shiksha awards |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/adani-vidya-mandirs-win-samagra-shiksha-awards/articleshow/74232885.cms |access-date=2021-03-08 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 22, 2019 |title=Leading by example |url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/columns/the-informer/leading-by-example/articleshow/70777999.cms |access-date=2021-03-08 |website=Ahmedabad Mirror |language=en}}</ref> $1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਅਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2010-11-01 |title=A few good women |url=https://www.financialexpress.com/archive/a-few-good-women/704930/ |access-date=2021-03-08 |website=The Financial Express |language=en-US}}</ref>  == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == 1965 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਡਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/a-business-can-only-thrive-if-it-is-sensitive-to-its-society-priti-adani-119031300642_1.html|title=A business can only thrive if it is sensitive to its society: Priti Adani|last=Kohli|first=Namrata|date=2019-03-13|work=Business Standard India|access-date=2021-03-08}}</ref> ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ [[ਅਦਾਨੀ ਗਰੁੱਪ]] ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ [[ਗੌਤਮ ਅਦਾਨੀ|ਗੌਤਮ ਅਡਾਨੀ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਡਾਨੀ ਨੇ [[ਡੈਂਟਿਸਟ|ਦੰਦਾਂ]] ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1996 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਅਡਾਨੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ, ਭੁਜ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅਡਾਨੀ ਡੀਏਵੀ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਅਡਾਨੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਭਦਰੇਸ਼ਵਰ ( ਮੁੰਦਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਡਾਨੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Goodness at the grassroots: Dr Priti G Adani explains how Adani Foundation is changing lives |url=https://www.freepressjournal.in/interviews/goodness-at-the-grassroots |access-date=2021-03-08 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref> ਅਡਾਨੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ranjan |first=Abhinav |date=2017-05-08 |title=This Ahmedabad school offers free education to poor children |url=https://www.indiatvnews.com/news/good-news-this-ahmedabad-school-offers-free-education-to-poor-children-380667 |access-date=2021-03-08 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}</ref> ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਅਡਾਨੀ ਸਮੂਹ ਦਾ 2018-19 ਲਈ CSR ਬਜਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 95 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 128 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/our-projects-aligned-with-nation-building-priti-adani-119091001127_1.html|title=Our projects aligned with nation-building: Priti Adani|date=2019-09-10|work=Business Standard India|access-date=2021-03-08|agency=Press Trust of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Our projects aligned with nation-building Priti Adani |url=https://www.theweek.in/content/archival/wire-updates/business/2019/09/10/des40-adani-csr-skill.html |access-date=2021-03-08 |website=The Week |language=en |archive-date=2022-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406171607/https://www.theweek.in/content/archival/wire-updates/business/2019/09/10/des40-adani-csr-skill.html |url-status=dead }}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਫਿੱਕੀ -ਫਲੋ ਵੂਮੈਨ ਫਿਲੈਂਥਰੋਪਿਸਟ ਅਵਾਰਡ (2010-11)।<ref>{{Cite web |title=Women Philanthropist Awards 2010-11, FICCI |url=http://www.ficciflo.com/wp-content/uploads/2017/01/AWARDS-2010-11.pdf |url-status=dead |access-date=8 March 2021 |website=[[Federation of Indian Chambers of Commerce & Industry]] |archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021232412/https://www.ficciflo.com/wp-content/uploads/2017/01/AWARDS-2010-11.pdf }}</ref> * ਗੁਜਰਾਤ ਲਾਅ ਸੁਸਾਇਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ<ref>{{Cite web |title=Dr. Priti Adani receives Doctorate for her contribution to CSR |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/dr-priti-adani-receives-doctorate-for-her-contribution-to-csr/1730315 |url-status=dead |access-date=2021-03-08 |website=[[Outlook India]] |archive-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912154744/https://www.outlookindia.com/newsscroll/dr-priti-adani-receives-doctorate-for-her-contribution-to-csr/1730315}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਡਾਨੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਡਾਨੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ [[ਗੌਤਮ ਅਦਾਨੀ|ਗੌਤਮ ਅਡਾਨੀ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2019-08-29 |title=Ratio of working women in India lower than in Afghanistan, Bangladesh: Priti Adani |url=https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/ratio-of-indias-working-women-is-low-priti-adani-5946258/ |access-date=2021-03-08 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ - [[ਕਰਨ ਅਡਾਨੀ]]<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/adani-household-in-celebration-mode-karan-paridhi-to-become-first-time-parents/articleshow/52035250.cms|title=Adani household in celebration mode, Karan & Paridhi to become first-time parents|last=Saxena|first=Aditi|work=The Economic Times|access-date=2021-03-08}}</ref> ਅਤੇ ਜੀਤ ਅਡਾਨੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਅਡਾਨੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [https://adanifoundation.org/About-Us/Chairperson-Message ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220605082746/https://adanifoundation.org/About-Us/Chairperson-Message |date=2022-06-05 }} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7dbaaoamjj5baqf4nxfvjjphbg71sie 0 151593 847476 636970 2026-09-24T11:28:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847476 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕਾਬਲ ਬੇਗਮ ਸਾਹਿਬਾ ਐਸਰਾ ਬਿਰਗੇਨ''' (ਜਨਮ 1936) ਵਿਆਹ ਦੁਆਰਾ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ]] ਦੇ ਆਸਫ ਜਾਹ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-31/hyderabad/28239540_1_taj-group-guests-royal-palace|title=Nizamian grandeur to Taj Falaknuma|work=[[The Times of India]]|access-date=29 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103214415/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-31/hyderabad/28239540_1_taj-group-guests-royal-palace|archive-date=3 November 2012}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਕਰਰਮ ਜਾਹ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-10-08/hyderabad/27792369_1_princess-esra-swords-nizams|title=Esra to brandish Nizams' swords|work=[[The Times of India]]|access-date=29 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103214420/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-10-08/hyderabad/27792369_1_princess-esra-swords-nizams|archive-date=3 November 2012}}</ref> ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਐਸਰਾ ਵਿਆਹ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੈ, ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਮਹੱਲਾ ਅਤੇ ਫਲਕਨੁਮਾ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Nandi |first=Debanjoli |date=2019-11-24 |title=Princess Esra enchants Chennai |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/241119/princess-esra-enchants-chennai.html |access-date=2023-01-17 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ਪਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਾਜ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਵਜੋਂ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਜੀਵਨ == ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਐਸਰਾ ਨੂੰ ਚੌਮਹੱਲਾ ਪੈਲੇਸ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ{{When|date=March 2022}} ਅਤੇ ਫਲਕਨੁਮਾ ਪੈਲੇਸ<ref>{{Cite web |title=UNESCO heritage conservation award for Chowmahalla Palace, IBN Live News |url=http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/unesco-heritage-conservation-award-for-chowmahalla-palace/317463.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013140250/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/unesco-heritage-conservation-award-for-chowmahalla-palace/317463.html |archive-date=13 October 2012 |access-date=17 January 2022 |website=ibnlive.in.com}}</ref>{{Better source needed|date=March 2022}} ਉਸਨੇ ਚੌਮਹੱਲਾ ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਰਾਹੁਲ ਮਹਿਰੋਤਰਾ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.harvardmagazine.com/2012/05/designs-for-a-new-india|title=Designs for a New India|last=Gudrais|first=Elizabeth|date=2012-04-25|work=Harvard Magazine|access-date=2023-01-17|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2000 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2022}}ਚੌਮਹੱਲਾ ਪੈਲੇਸ ਦੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਂਚਾਗਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਅਤੇ ਖੰਡਿਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ, ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੱਕ ਦੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2022}} == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਐਸਰਾ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਕਰਮ ਜਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ 15 ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਜ਼ਮੇਤ (ਜਨਮ 1962) ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸ਼ੇਖਿਆ (ਜਨਮ 1964) ਹੈ। ਉਹ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20140518095549/http://www.outlookindia.com/article.aspx?236736 ਬਚਾਅ ਲਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ - ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਐਸਰਾ 'ਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਡਾਰਲਿਮਪਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7mprnb9bk2jta7tc613wotbn7a706sm 10 151687 847412 769400 2026-09-24T07:57:35Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847412 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{Person infobox header}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} {{Tracks Wikidata|P18|cat=No local image but image on Wikidata}} == Usage == {{Parameter names example | honorific_prefix | name | honorific_suffix | image | image_size | image_upright | landscape | alt | caption | native_name <!-- | native_name_lang --> | full_name | other_names | nickname | nationality <!-- | national_team --> | citizenship | birth_name | birth_date | birth_place | death_date | death_place | family | family_label | death_cause | disappeared_date | disappeared_place | disappeared_status | resting_place | resting_place_coordinates | monuments | hometown | education | occupation | years_active | employer | agent | height | weight | spouse | life_partner | children | parents | relatives | other_interests | website | module | country | sport | handedness | position | shoots | catches | disability | disability_class | weight_class <!-- | weight_class_type --> | rank | event <!-- | event_type --> | university_team <!-- | college_team --> | league <!-- | league_type --> | club | team | turned_pro | <!-- turned_pro_type --> | partner | former_partner | coach | retired | coaching | module2 = {{Infobox | child = yes | data1 = {{{module2}}} }} | olympics | paralympics | worlds | regionals | nationals | commonwealth | highest_ranking | personal_best | show_medals = yes | medal_templates <!-- | medal_templates_title --> | module3 = {{Infobox | child = yes | data1 = {{{module3}}} }} | module4 = {{Infobox | child = yes | data1 = {{{module4}}} }} | updated }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox sportsperson | honorific_prefix = | name = | honorific_suffix = | image = <!-- name.jpg --> | image_size = <!-- only when absolutely necessary --> | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | header_color = | text_color = <!-- Personal information --> | native_name = | native_name_lang = | full_name = <!-- if different than name/birth_name --> | nickname = | other_names = | nationality = <!-- will not display if national_team is defined --> | national_team = <!-- only for the country represented in international competition --> | citizenship = | birth_name = <!-- if different than name --> | birth_date = <!-- {{birth date and age|yyyy|mm|dd}} --> | birth_place = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = <!-- {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | hometown = | education = | occupation = | years_active = | employer = | agent = | height = <!-- X cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference --> | weight = <!-- X kg, X lb, or X st Y lb (automatic conversion) plus optional year and reference --> | spouse = | life_partner = | children = | parents = <!-- or | mother = | father = --> | relatives = | other_interests = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | module = <!-- Sport --> | country = | sport = | handedness = | position = | shoots = | catches = | disability = | disability_class = | weight_class = | weight_class_type = | rank = | event = | event_type = | university_team = <!-- or | college_team = --> | league = | league_type = | club = | team = | turned_pro = | turned_pro_type = | partner = | former_partner = | coach = | retired = | coaching = | module2 = <!-- Achievements and titles --> | olympics = | paralympics = | worlds = | regionals = | nationals = | commonwealth = | highest_ranking = | personal_best = <!-- International Medal record --> | show_medals = yes | medal_templates = | medal_templates_title = Achievements and titles <!-- <— your custom header --> | module3 = | module4 = | updated = }} </syntaxhighlight> {{clear}} == Parameters == {| class="wikitable" |- ! scope="col" | Parameter ! scope="col" | Description |- ! scope="row" | honorific_prefix | To appear on the line above the person's name. |- ! scope="row" | name | The short or common name of the subject. If this parameter is omitted, the name of the article is used. |- ! scope="row" | honorific_suffix | To appear on the line below the person's name. |- ! scope="row" | image | An [[Wikipedia:Images|image]] of the person. Only the [[Help:Files|file]] name is required, such as {{samp|example.jpg}} or {{samp|sample.png}}. It is not necessary to use {{samp|File:}} before the name or to [[Help:Link|wikilink]] the image. If no image is available, [[Wikipedia:Centralized discussion/Image placeholders|do not use an image placeholder]]. |- ! scope="row" | image_size | A size in [[pixel]]s to display the '''image''', such as {{samp|200px}} (width), {{samp|x300px}} (height), or {{samp|200x300px}} (max width and height). Use only when absolutely necessary. If empty or omitted, ''[[Help:Visual file markup#Frameless mode|frameless]]'' is used to display the image at the default thumbnail size (normally {{samp|220px}}, but logged in users may change this at [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Preferences: Appearance]]). |- ! scope="row" | image_upright | Scales the image thumbnail from its default size by the given factor. Values less than 1 scale the image down (0.9 = 90%) and values greater than 1 scale the image up (1.15 = 115%). |- ! scope="row" | landscape | Set to "yes" when using wide, short images. The image height (rather than width) will be limited to 200 pixels. |- ! scope="row" | alt | Alternative text for image, for visually impaired readers (see [[WP:ALT]]). |- ! scope="row" | caption | A caption to be displayed below the image. Include date of photograph and photographer's name, if known. |- ! scope="row" | header_color | To change the default color of the background of headers, indicate a [[Web colors#X11 color names|color name]] (''e.g.'', <code>lightblue</code> or <code>orange</code>) or a [[Web colors#Hex triplet|hex triplet]] (''e.g.'', <code>#2468A0</code>). To determine the hex triplet of a color, see [[Lists of colors]]; or go to [[List of colors by shade]], click on the article associated with the desired color, and look up the hex triplet. |- ! scope="row" | text_color | To change the default color of the text of headers, indicate a [[Web colors#X11 color names|color name]] (''e.g.'', <code>lightblue</code> or <code>orange</code>) or a [[Web colors#Hex triplet|hex triplet]] (''e.g.'', <code>#2468A0</code>). To determine the hex triplet of a color, see [[List of colors]]; or go to [[List of colors#Colors by shade]], click on the article associated with the desired color, and look up the hex triplet. |- | colspan="2" style="color: inherit; background: silver; text-align: center;" | '''Personal information''' |- ! scope="row" | native_name | The person's name in their [[native language]], if different than {{para|name}}. |- ! scope="row" | native_name_lang | [[ISO 639-2]] code, ''e.g.'', "fre" or "fra" for French. If more than one, use {{tl|lang}} in {{para|native_name}} instead. |- ! scope="row" | full_name | The full name of the subject, if different than {{para|name}} and {{para|birth_name}}}. |- ! scope="row" | nickname | The subject's common nicknames. If there is more than one, list the names alphabetically and separate them with commas. |- ! scope="row" | other_names | The subject's other names, if any. |- ! scope="row" | national_team | The national team for which the subject competes in international events; see [[sporting nationality]]. This parameter is used for those who have represented their country as a member of a national team in international competition such as the Olympic Games, World Championships for the sport, Commonwealth Games, Pan American Games, etc. |- ! scope="row" | citizenship | Country of legal citizenship, if different from nationality. Rarely needed. ''See usage notes for nationality above.'' Should only be used if citizenship cannot be inferred from the birthplace. [[Wikipedia:Manual of Style (icons)#Avoid flag icons in infoboxes|Do not use a flag template]]. |- ! scope="row" | birth_name | The birth name of the subject, if different than {{para|name}}. |- ! scope="row" | birth_date | The subject's birth date. If the person is living, use {{tl|Birth date and age}}, {{tl|Birth-date and age}}, or {{tl|Birth year and age}}. If deceased, use {{tl|Birth date}} or {{tl|Birth date text}}. Use plain text for partial dates. Examples: * <nowiki>{{Birth date and age|1950|8|26}}</nowiki> if born August 26, 1950 * <nowiki>{{Birth date and age|df=yes|1950|8|26}}</nowiki> to display birth date as 26 August 1950 |- ! scope="row" | birth_place | Place of birth: {{var|city}}, {{var|administrative region}}, {{var|country}}. * Use the name of the birthplace at the time of birth, e.g.: {{pval|Saigon}} (prior to 1976) or {{pval|Ho Chi Minh City}} (post-1976). * [[Wikipedia:Manual of Style/Icons#Do not use flags to indicate locations of birth, residence, or death|Do not use a flag template]], coat of arms, or other icon. * [[Wikipedia:Manual of Style/Infoboxes#Purpose|Omit unnecessary or redundant details]]. For example, it is not necessary to state: {{!xt|{{pval|New York City, [[New York (state)|New York]], United States}}}} when {{xt|{{pval|New York City, U.S.}}}} conveys essentially the same information more concisely. * Country name should be visible (not just in a link target). Well-known countries [[Wikipedia:Manual of Style/Linking#What generally should not be linked|should generally not be linked]], but historical and less-well-known countries can be. * For modern subjects, the country should generally be a sovereign state; for United Kingdom locations, the constituent [[Countries of the United Kingdom|countries of the UK]] are sometimes used instead, when more appropriate in the context. * For historical subjects, use the place name most appropriate for the context and our readership. * For subsequent places (of death, etc.) it is not necessary to repeat jurisdictional details or links for the same place name. * Follow [[MOS:USA]], e.g. "US" instead of "USA" |- ! scope="row" | disappeared_date | (For missing people) Date of disappearance: Use {{tlx|disappeared date and age}} (if birth date is known) or {{tlx|disappeared date}} (if birth date unknown). |- ! scope="row" | disappeared_place | (For missing people) Place of disappearance: {{var|city}}, {{var|administrative region}}, {{var|country}}.&nbsp;<!--This space is needed for readability, due to quirk of these templated elements being in proximity.--> ({{crossref|See {{para|birth_place}}, [[#birth place|above]], for instructions on how to use this parameter}}, including: no flag templates, inappropriate linking, redundancy, anachronisms, "country" definitions, etc.) |- ! scope="row" | disappeared_status | (For missing people) Current status for the person, e.g., if the person is still regarded as missing (using {{tlx|missing for}} to calculate the time since disappearance), or if the person has been [[Declared death in absentia|declared dead ''{{lang|la|in absentia}}'']], with a date for such a ruling. |- ! scope="row" | death_date | The subject's death date, if applicable. If the date of birth is known, use {{tl|Death date and age}}, {{tl|Death-date and age}}, or {{tl|Death year and age}}. Otherwise, use {{tl|Death date}} or {{tl|Death date text}}. Use plain text for partial dates. Examples: * <nowiki>{{Death date and age|1993|2|24|1950|8|26}}</nowiki> if died February 24, 1993 and born August 26, 1950 * <nowiki>{{Death date and age|df=yes|1993|2|24|1941|4|12}}</nowiki> to display death date as 24 February 1993 |- ! scope="row" | death_place | The subject's place of death, if applicable. [[Wikipedia:Manual of Style (icons)#Do not use flags to indicate locations of birth, residence, or death|Do not use a flag template]]. |- ! scope="row" | death_cause | The subject's cause of death. Should be clearly defined and sourced, and should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability. |- ! scope="row" | resting_place | Place of burial, ash-scattering, etc. [[Wikipedia:Manual of Style (icons)#Do not use flags to indicate locations of birth, residence, or death|Do not use a flag template]]. |- ! scope="row" | resting_place_coordinates | Use {{tl|coord}} |- ! scope="row" | monuments | Significant monuments erected, buildings named, ''etc.'', in honour of the subject. If many, link to an appropriate section of the article instead. |- ! scope="row" | hometown | The subject's primary home town. [[Wikipedia:Manual of Style (icons)#Do not use flags to indicate locations of birth, residence, or death|Do not use a flag template]]. |- ! scope="row" | education | Education, ''e.g.'', degree, institution and graduation year, if relevant. |- ! scope="row" | occupation | Occupation as given in the article lead, including sport and non-sport professions, ''e.g.'', <code><nowiki>Professional [[football (soccer)|footballer]], [[coach]], [[sports journalist]] and [[venture capitalist]]</nowiki></code>. Try to avoid too much redundancy with the {{para|sport}} parameter. |- ! scope="row" | years_active | Date range in years of the subject's activity in their principal occupation(s) and/or other activity for which they are notable. Use the format <code>1950–2000</code>, or <code>1970–present</code> if still active (note the use of an [[WP:ENDASH|en dash]], not hyphen). [[Wikipedia:Manual of Style (dates and numbers)|Do not link dates or years]]. |- ! scope="row" | employer | The subject's employer(s). This is a good place for noting publications that the subject writes articles for, TV shows they commentate, sporting goods companies for whom they do endorsements, ''etc.'' Use {{tlx|ubl}} or {{tlx|plainlist}} to format multiple entries, and use common sense explanatory notes if needed, ''e.g.'', to distinguish between multiple sports or disciplines. |- ! scope="row" | agent | The subject's agent (individual and/or agency). |- ! scope="row" | height | {{anchor|height}} The subject's [[human height|height]], if relevant, measured in [[centimetre]]s (or [[metre]]s) when using the [[metric system]] or in [[foot (unit)|feet]] and [[inch]]es when using the [[imperial system]]. Use <code>XXX cm</code>, <code>X.XX m</code>, or <code>X ft Y in</code>. The infobox will automatically display the appropriate conversion within parentheses. * To satisfy [[Wikipedia:Manual of Style#National varieties of English|international variations of English]], if the subject is American or British (or primarily notable in English for playing on an American or British team, or for participating in American or British sports) enter the height in feet (ft) and inches (in), otherwise enter the height in centimetres (cm). *: <code><nowiki>| height = 6 ft 3 in</nowiki></code> → {{convert|6|ft|3|in|cm|0|abbr=on}} *: <code><nowiki>| height = 191 cm</nowiki></code> → {{convert|191|cm|ftin|0|abbr=on}} * The height parameter also accepts conversions done via the {{tl|Convert}} template. *: <code><nowiki>| height = {{convert|6|ft|3|in|cm|abbr=on}}</nowiki></code> → {{convert|6|ft|3|in|cm|0|abbr=on}} *: <code><nowiki>| height = {{convert|191|cm|ftin|abbr=on}}</nowiki></code> → {{convert|191|cm|ftin|0|abbr=on}} * If the subject's height stated in a source is the ''converted measurement'', ensure that this measurement is accurately stated. For example, if a source states 192 centimetres but the infobox should display feet and inches first: ** Incorrect usage, does not display (192&nbsp;cm): *: <code><nowiki>| height = 6 ft 4 in</nowiki></code> → {{convert|6|ft|4|in|cm|0|abbr=on}} ** Correct usage, displays (192&nbsp;cm): *: <code><nowiki>| height = 6 ft 3.6 in</nowiki></code> → {{convert|6|ft|3.6|in|cm|0|abbr=on}} *: <code><nowiki>| height = 6 ft 4 in (192 cm)</nowiki></code> → 6&nbsp;ft 4 in (192&nbsp;cm) *: <code><nowiki>| height = {{convert|192|cm|ftin|abbr=on|order=flip}}</nowiki></code> → {{convert|192|cm|ftin|abbr=on|order=flip}} * If the subject has not reached their adult height, add the year when the height was measured, in parentheses (round brackets) after the height. * Provide a reference for the information after the year, in parentheses, indicating in the footnote both the source and the original units, like this: "[<var>source of information</var>] (original measurement in feet and inches)"; ''see [[Wikipedia:Manual of Style (dates and numbers)#Unit conversions]]''. |- ! scope="row" | weight | {{anchor|weight}} The subject's [[human body weight|weight]], if relevant, measured in [[kilogram]]s when using the metric system, in [[pound (mass)|pounds]] when using the [[imperial system]], or in [[stone (imperial mass)|stone]] and pounds in the United Kingdom. Use <code>X kg</code>, <code>X lb</code>, or <code>X st Y lb</code>. The infobox will automatically display the appropriate conversion within parentheses. * If the subject is American (or primarily notable in English for playing for an American team, or for participating in U.S. sports), enter the weight in pounds (lb), otherwise enter the weight in kilograms (kg). *: <code><nowiki>| weight = 120 lb</nowiki></code> → {{convert|120|lb|kg|abbr=on}} *: <code><nowiki>| weight = 60 kg</nowiki></code> → {{convert|60|kg|lb|0|abbr=on}} * The weight parameter also accepts conversions done via the {{tl|Convert}} template. *: <code><nowiki>| weight = {{convert|120|lb|kg|abbr=on}}</nowiki></code> → {{convert|120|lb|kg|abbr=on}} *: <code><nowiki>| weight = {{convert</nowiki>|60|kg|lb|{{Hilite|0}}|abbr=on}}</code> → {{convert|60|kg|lb|0|abbr=on}} *:* When using the convert template for kilogram-to-pound conversions, the zero (highlighted) is necessary for correct rounding. Otherwise, the example above would display as "60 kg (130 lb)". * If the subject's weight stated in a source is the ''converted measurement'', ensure that this measurement is accurately stated. For example, if a source states 125 pounds but the infobox should display kilograms first: ** Incorrect usage, does not display (125&nbsp;lb): *: <code><nowiki>| weight = 57 kg</nowiki></code> → {{convert|57|kg|lb|0|abbr=on}} ** Correct usage, displays (125&nbsp;lb): *: <code><nowiki>| weight = 56.7 kg</nowiki></code> → {{convert|56.7|kg|lb|0|abbr=on}} *: <code><nowiki>| weight = 57 kg (125 lb)</nowiki></code> → 57&nbsp;kg (125&nbsp;lb) *: <code><nowiki>| weight = {{convert|125|lb|kg|abbr=on|order=flip}}</nowiki></code> → {{convert|125|lb|kg|abbr=on|order=flip}} * After the weight, add the year when the weight was measured, in parentheses. Please supply a reference in the same manner as for the subject's height. |- ! scope="row" | spouse | Name of spouse(s), followed by years of marriage. Use the format Name (1950–present) for current spouse and Name (1970–1999) for former spouse(s); for convenience, consider using {{tl|marriage}}. Separate entries using {{tl|Plainlist}} or {{tl|Unbulleted list}}. For deceased persons still married at time of death, close the date range with death year. |- ! scope="row" | life_partner | For unmarried life partners (of any gender or sexual preference), not business partners. Use the format Name (1950–present) for current partner and Name (1970–1999) for former partner(s). |- ! scope="row" | children | Typically the number of children (e.g., {{kbd|3}}); only list names of independently notable or particularly relevant children. Names may be preceded by a number to show total children and avoid implying that named children are the only offspring. For multiple entries, separate entries using {{tl|Plainlist}} or {{tl|Unbulleted list}}. {{em|For [[Wikipedia:Biographies of living persons#Privacy of names|privacy reasons]], consider omitting the names of living children, unless notable.}} |- ! scope="row" | parents | Names of parents; include only if they are independently notable or particularly relevant. For multiple entries, separate entries using {{tl|Plainlist}} or {{tl|Unbulleted list}}. If subject has only one notable mother and/or only one notable father, {{para|mother}} and {{para|father}} parameters may be used instead. These parameters may be used for biological, adoptive, foster, or step-parents. |- ! scope="row" | mother | Name of mother; include only if subject has one mother who is independently notable or particularly relevant. Displays '''Parent(s)''' as label, and is overridden by the {{para|parents}} parameter. |- ! scope="row" | father | Name of father; include only if subject has one father who is independently notable or particularly relevant. Displays '''Parent(s)''' as label, and is overridden by the {{para|parents}} parameter. |- ! scope="row" | relatives | Names of siblings or other relatives; include only if independently notable and particularly relevant. Include the relationship in parentheses after the name (sister, uncle, etc.). For multiple entries, separate entries using {{tl|Plainlist}} or {{tl|Unbulleted list}}. |- ! scope="row" | other_interests | Significant interests other than sports that the subject has. Please use this parameter sparingly. |- ! scope="row" | website | Official website only. Unofficial websites should be placed under <code><nowiki>==External links==</nowiki></code> in the body of the article. Use {{tl|URL}} as in <nowiki>{{URL|examplesite.com|ExampleSite.com}}</nowiki>. Do not include the <code>www.</code> part unless the server is misconfigured and requires it. Use [[camel case]] capitalization to make multiword domain names easier to read. |- | colspan="2" style="color: inherit; background: silver; text-align: center;" | '''Sport''' |- ! scope="row" | country | The country or countries {{em|that the subject represents in sport}}, if any (not all sports involve national representation). [[Wikipedia:Manual of Style (icons)#Use of flags for sportspersons|Do not use a flag template]]. Wikilink the country name only if doing so would not be redundant with links already present in prior parameters. Use {{tlx|ubl}} or {{tlx|plainlist}} to format multiple entries, and use common sense explanatory notes if needed: <code><nowiki>{{ubl|United Kingdom (assoc. football, rugby league)|[[New Zealand]] (rugby union)}}</nowiki></code>. |- ! scope="row" | sport | The sport(s) that the subject has {{em|notably}} participated in (basketballers dabbling in tournament poker or cricketers doing celebrity golf fundraisers do {{em|not}} count as notable participation in those sports). Use {{tlx|ubl}} or {{tlx|PL}} to format multiple entries; list the events chronologically, alphabetically or by depth of participation, as best suits the article; and give date ranges and other clarifications where appropriate. Link the name of the sport to a suitable Wikipedia article if one is available. Using the footballer example given under {{para|occupation}} above, the {{para|sport}} value might be <code><nowiki>{{ubl}}[[Rugby league]] (1991–1992)|[[Association football]] (1992–2001)|[[Rugby union]] (coach, 2001–present)</nowiki></code>. |- ! scope="row" | handedness | The [[handedness]] of the player (e.g. right, left, [[ambidextrous]]) |- ! scope="row" | position | Primary position (e.g., goalkeeper, forward, quarterback, ...) |- ! scope="row" | shoots | Shooting position (e.g. in Floorball) |- ! scope="row" | catches | Catching position (e.g. in Floorball) |- ! scope="row" | disability | A [[disability]] that the subject has. |- ! scope="row" | disability_class | The [[disability sport classification]](s) that the subject competes under. |- ! scope="row" | weight_class | The [[weight class]](es) that the subject competes under. |- ! scope="row" | weight_class_type | Change the "Weight&nbsp;class" heading to another word, to match the terminology used in the sport. |- ! scope="row" | rank | The rank of the subject in their sport. Use {{tlx|color box}} to indicate belt colour for martial artists. |- ! scope="row" | event | The event(s) or discipline(s) within the sport that the subject specializes in, wikilinked to suitable article(s). Use {{tlx|ubl}} or {{tlx|PL}} to format multiple entries, and list the events alphabetically, chronologically or by depth of participation, as best suits the article<code><nowiki>{{ubl|[[Breaststroke]]|[[Freestyle swimming|Freestyle]]}}</nowiki></code>. This parameter should be removed when not useful, as in the case of the footballer example given in {{para|occupation}} and {{para|sport}}, above. |- ! scope="row" | event_type | Change the text of the "Event(s)" heading to match the sport's terminology. |- ! scope="row" | university_team<br /> college_team | The team (squad) that the subject plays or played on at their [[university]] or [[College#United States|college in the US sense]]. Note: you cannot use both of these parameters at once. Use {{tlx|ubl}} or {{tlx|PL}} to format multiple entries, and use common sense explanatory notes if needed, ''e.g.'', to distinguish between multiple sports or disciplines. |- ! scope="row" | league | The name of the sport league(s), federation(s) or other sanctioning system(s) under which the sportsperson plays/played. It is not necessary to add this parameter if the sport in question has only one such notable organization. For play under/membership in a regional (''e.g.'', continental) federation, it may be useful to name that body and the parent organization, ''e.g.'', <code><nowiki>[[European Pocket Billiard Federation]] ([[World Pool-Billiard Association|WPA]])</nowiki></code>. |- ! scope="row" | league_type | Change the text of the "League" heading to match the sport's terminology, such as "Federation", "Association", etc. |- ! scope="row" | club<br / >team | The name of the sport club(s) or team(s) that the subject belongs/belonged to, if any, with the years in parentheses. Use {{tlx|ubl}} or {{tlx|PL}} to format multiple entries. Do not use both, unless the terms have distinct meanings in the sport in question (which is not the case with [[football (soccer)]] – "club", "team" and "squad" are synonymous (but this template does not support a {{para|squad}} parameter). |- ! scope="row" | turned_pro | The date or year that the subject turned professional. [[Wikipedia:Manual of Style (dates and numbers)|Do not link dates or years]]. |- ! scope="row" | turned_pro_type | Change the text of the "Turned pro" heading to match the sport's terminology. |- ! scope="row" | partner | rowspan="2" | Other sportpeople with whom the subject regularly plays, or used to play, doubles matches. |- ! scope="row" | former_partner |- ! scope="row" | coach | The name of a [[WP:N|notable]] person who is [[coach (sport)|coaching]] or once coached the subject, and the years in parentheses after the name. |- ! scope="row" | retired | The date or year ([[Wikipedia:Manual of Style (dates and numbers)|not wikilinked]]) that the subject retired from sports., if applicable. If the subject died before formal retirement, do not add the death date to this parameter, just remove it entirely. [[Wikipedia:Manual of Style (dates and numbers)|Do not link dates or years]]. |- ! scope="row" | coaching | The names of [[WP:N|notable]] other sportspeople that the subject is now coaching. Only add the names of persons who have Wikipedia articles about them (no red links). If there is more than one person, arrange the names alphabetically by last name and separate them with commas. |- | colspan="2" style="color: inherit; background: silver; text-align: center;" | '''Achievements and titles''' |- ! scope="row" | olympics | rowspan="6" | Significant titles the subject has earned at world or international, regional and national competitions, and at the [[Olympic Games|Olympic]] or [[Paralympic Games]], for example: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="width:500px;overflow:auto"> {{ubl |'''[[Athletics at the 2008 Summer Paralympics|2008 Summer Paralympics]]''': 200&amp;nbsp;m &amp;ndash; Gold |'''2008 Summer Paralympics''': 400&amp;nbsp;m &amp;ndash; Silver }}</syntaxhighlight> or: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="width:500px;overflow:auto"> {{plainlist| * '''[[Athletics at the 2008 Summer Paralympics|2008 Summer Paralympics]]''': 200&amp;nbsp;m &amp;ndash; Gold * '''2008 Summer Paralympics''': 400&amp;nbsp;m &amp;ndash; Silver }}</syntaxhighlight> The string <code>&amp;nbsp;</code> creates a [[non-breaking space]] between the number and the unit ''(see [[Wikipedia:Manual of Style (dates and numbers)#Non-breaking spaces]])''. And <code>&amp;ndash;</code> creates an [[en dash]]; alternatively, insert an en dash using the symbol table that appears below the edit window. {{tlx|Ubl}} ({{tlx|unbulleted list}}) and {{tlx|plainlist}} format lists with each item on its own line, with semantic and accessible HTML list mark-up, but no bullets. {{strong|Regional}} means {{em|multi}}-national, not {{em|sub}}-national; sub-national competition is not notable enough for an infobox. If the sport is not {{strong|Olympic}}, then remove the {{para|olympics}} parameter. If the subject does not have a {{strong|disability}}, then remove the {{para|paralympics}} parameter. |- ! scope="row" | paralympics |- ! scope="row" | worlds |- ! scope="row" | regionals |- ! scope="row" | nationals |- ! scope="row" | commonwealth |- ! scope="row" | highest_ranking | The subject's highest world ranking (as a cardinal numeral) with the year(s) when this was achieved in parentheses, like this: <code>1st (2005)</code>. Add the discipline/event or other clarifiers if needed: <code>1st (freestyle, 2005)</code>, or use a longer prose description of the title <code><nowiki>[[2009 WPA Men's World Nine-ball Championship|WPA World Nine-ball Champion (Men's Div., 2009)]]</nowiki></code>. |- ! scope="row" | personal_best | If applicable, the personal best times the subject has achieved with the years when these were achieved in parentheses, using {{tlx|ubl}} or {{tlx|PL}} to format list items: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="width:500px;overflow:auto"> {{ubl|'''100&amp;nbsp;m backstroke''': 1:03.17 (2001, '''WR''') |'''200&amp;nbsp;m butterfly''': 2:12.63 (2003) }}</syntaxhighlight> The following abbreviations may be used in parentheses after the year:<br />'''CR''' – competition record, '''NR''' – national record, '''OR''' – Olympic record, '''PR''' – Paralympic record, '''WR''' – world record. |- | colspan="2" style="color: inherit; background: silver; text-align: center;" | '''International Medal Record''' |- ! scope="row" | medal_templates |All templates from the medal record infobox except {{tlx|MedalTableTop}} and {{tlx|MedalBottom}}. Set out the medal templates in the order stated in the [[Template:Medal templates documentation|medal templates documentation]], and arrange the competitions alphabetically by name. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="width:500px;overflow:auto"> {{Medal|Sport|[[Swimming#competitive swimming|Men's swimming]]}} {{Medal|Country|{{SWE}}}} {{Medal|Competition|[[FINA World Aquatics Championships]]}} {{Medal|Silver|[[2005 World Aquatics Championships|2005 Montreal]]|200&amp;nbsp;m breaststroke}} {{Medal|Competition|[[Swimming at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{Medal|Gold|[[Swimming at the 2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 100 metre freestyle|100&amp;nbsp;m freestyle]]}} {{Medal|Competition|[[Pan Pacific Swimming Championships|Pan Pacific Championships]]}} {{Medal|Bronze|[[2006 Pan Pacific Swimming Championships|2006 Victoria]]|100&amp;nbsp;m butterfly}} </syntaxhighlight> |- ! scope="row" | show_medals | If <code>show_medals=no</code>, the medal table is collapsed. By default, it is expanded and will only be collapsed if the "hide" link is clicked. The default should be left as is unless there are more than three medals. |- ! scope="row" | medal_templates_title | Change the text of the "International Medal record" heading |- | colspan="2" style="color: inherit; background: silver; text-align: center;" | '''Modules''' |- ! scope="row" | module<br />module2<br />module3<br />module4 | Used for embedding other infoboxes into this one. These parameters are not usually used directly in articles, and are mainly for creating other infoboxes based on this one with additional parameters. To see how these parameters are used, have a look at how {{tl|Infobox swimmer}} is built. Note: '''module''' displays above the ''Sport'' heading, '''module2''' displays above the ''Achievements and titles'' heading, and '''module3''' and '''module4''' display below the medal templates and above the '''updated''' parameter. |- | colspan="2" style="color :inherit; background: silver; text-align: center;" | '''Date updated''' |- ! scope="row" | updated | Date the infobox information was updated. * [[Calendar date#Gregorian, day-month-year (DMY)|DMY]]: <code><nowiki>{{subst:Date}}</nowiki></code> or <code><nowiki>{{subst:CURRENTDAY}} {{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}</nowiki></code> * [[Calendar date#Gregorian, month-day-year (MDY)|MDY]]: <code><nowiki>{{subst:Date|2=mdy}}</nowiki></code> or <code><nowiki>{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTDAY}}, {{subst:CURRENTYEAR}}</nowiki></code> |- | colspan="2" style="color: inherit; background: silver; text-align: center;" | '''Parameters for other templates which use this template''' |- ! scope="row" | template_name | This parameter should not be used in articles. It allows other templates to specify a template name such as ''Infobox judoka'' for parameter tracking categories, like [[:Category:Pages using infobox judoka with unknown parameters]] instead of [[:Category:Pages using infobox sportsperson with unknown parameters]]. The parameter is found in templates which use [[Template:Infobox sportsperson]] via [[Module:Template wrapper]], such as [[Template:Infobox swimmer]], [[Template:Infobox judoka]], [[Template:Infobox speed skater]], [[Template:Infobox sailor]], [[Template:Infobox alpine ski racer]], [[Template:Infobox boxer (amateur)]], [[Template:Infobox climber]], [[Template:Infobox biathlete]], [[Template:Infobox sport wrestler]] and [[Template:Infobox professional bowler]]. |} == TemplateData == {{collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "params": { "honorific_prefix": { "type": "string", "deprecated": false, "description": "Honorific prefix for infobox title. Use of this parameter helps machine-readers distinguish the actual name.", "label": "Honorific prefix" }, "name": { "label": "Name", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The short or common name of the subject. If this parameter is omitted, the name of the article is used" }, "honorific_suffix": { "type": "string", "deprecated": false, "description": "Honorific suffix for infobox title. Use of this parameter helps machine-readers distinguish the actual name.", "label": "Honorific suffix" }, "image": { "label": "Image", "type": "wiki-file-name", "deprecated": false, "description": "An image of the subject. Type the name of the image file without adding File: before it or wikilinking it. If no image is available yet, do not use an image placeholder" }, "image_size": { "label": "Image size", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The image size. Use only when absolutely necessary." }, "image_upright": { "required": false, "label": "Image upright", "type": "string", "description": "Scales the image thumbnail from its default size by the given factor. Values less than 1 scale the image down (0.9 = 90%) and values greater than 1 scale the image up (1.15 = 115%)." }, "landscape": { "label": "Landscape", "description": "Set to 'yes' when using wide, short images. The image height (rather than width) will be limited to 200 pixels.", "type": "boolean" }, "alt": { "label": "Alternative text", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Alternative text for the image, used when the image cannot be load or by the screenreaders for visually disabled people." }, "caption": { "label": "Image caption", "type": "string", "deprecated": false, "description": "A caption for the image displayed." }, "header_color": { "label": "Header color", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Changes the default color of the background of headers. Accepts any valid CSS color name or color value (e.g., lightblue, orange, #2468A0). To determine the hex triplet of a color, see [[List of colors]] article or [[List of colors#Colors by shade]]. Alternatively your browser's developer tool might help." }, "text_color": { "label": "Text color", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Changes the default color of the text of headers. Accepts any valid CSS color name or color value (e.g., lightblue, orange, #2468A0). To determine the hex triplet of a color, see [[List of colors]] article or [[List of colors#Colors by shade]]. Alternatively your browser's developer tool might help." }, "native_name": { "label": "Native name", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The person's name in their native language, if different than \"name\"." }, "native_name_lang": { "label": "Language of the native name", "type": "string", "deprecated": false, "description": "ISO 639-2 code, e.g., \"fre\" or \"fra\" for French. If more than one, use {{lang}} in |native_name= instead." }, "full_name": { "label": "Full name", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The full name of the subject, if different than \"name\" and \"birth_name\"." }, "nickname": { "label": "Nickname", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's common nickname(s). If there is more than one, list the names alphabetically and separate them with commas." }, "other_names": { "label": "Other names", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's other name(s), if any. If there is more than one, list the names alphabetically and separate them with commas." }, "nationality": { "label": "Nationality", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's nationality. May be used instead of citizenship (below) or vice versa in cases where any confusion could result. Should only be used with citizenship when they somehow differ. Should only be used if nationality cannot be inferred from the birthplace. Do not use a flag template. This parameter is not displayed when the national_team parameter is defined." }, "national_team": { "label": "National team", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The national team for which the subject competes in international events. This parameter is used for those who have represented their country as a member of a national team in international competition such as the Olympic Games, World Championships for the sport, Commonwealth Games, Pan American Games, etc." }, "citizenship": { "label": "Citizenship", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Country of legal citizenship, if different from nationality. Rarely needed. See usage notes for nationality above. Should only be used if citizenship cannot be inferred from the birthplace. Do not use a flag template." }, "birth_name": { "label": "Birth name", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The birth name of the subject, if different than \"name\"." }, "birth_date": { "label": "Birth date", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's birth date. If the person is living, use {{Birth date and age}} or {{Birth year and age}}. If deceased, use {{Birth date}}." }, "birth_place": { "label": "Place of birth", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's place of birth. Do not use a flag template." }, "disappeared_date": { "description": "(For missing people) Date of disappearance: Template:disappeared date and age (if birth date is known) or Template:disappeared date (if birth date unknown).", "label": "Disappeared date" }, "disappeared_place": { "description": "(For missing people) Place of disappearance: city, administrative region, sovereign state. Do not use a flag template.", "label": "Disappeared place" }, "disappeared_status": { "description": "(For missing people) Current status for the person, e.g., if the person is still regarded as missing (using Template:missing for to calculate the time since disappearance), or if the person has been declared dead in absentia, with a date for such a ruling.", "label": "Disappeared status" }, "death_date": { "label": "Death date", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's death date, if applicable. Use {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}}." }, "death_place": { "label": "Place of death", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's place of death, if applicable. Do not use a flag template." }, "death_cause": { "description": "Cause of death. This should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability.", "label": "Death cause" }, "resting_place": { "label": "Resting place", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Place of burial, ash-scattering, etc. Use name alone. Do not use a flag template." }, "resting_place_coordinates": { "label": "Resting place coordinates", "type": "string", "deprecated": false, "description": "GPS coordinates for place of burial, ash-scattering, etc." }, "monuments": { "label": "Monuments", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Significant monuments erected, buildings named, etc., in honour of the subject. If many, link to an appropriate section of the article instead." }, "hometown": { "label": "Home town", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The birth place of the subject." }, "education": { "label": "Education", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Education, e.g., degree, institution and graduation year, if relevant." }, "occupation": { "label": "Occupation", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Occupation as given in the article lead, including sport and non-sport professions, e.g., Professional [[football (soccer)|footballer]], [[coach]], [[sports journalist]] and [[venture capitalist]]. Try to avoid too much redundancy with the |sport= parameter." }, "years_active": { "label": "Years active", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Date range in years of the subject's activity in their principal occupation(s) and/or other activity for which they are notable. Use the format 1950–2000, or 1970–present if still active (note the use of an en dash, not hyphen). Do not link dates or years." }, "employer": { "label": "Employer", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's employer(s). This is a good place for noting publications that the subject writes articles for, TV shows they are commentators, sporting goods companies for whom they do endorsements, etc. Use {{ubl}} or {{plain list}} to format multiple entries, and use common sense explanatory notes if needed, e.g., to distinguish between multiple sports or disciplines." }, "agent": { "label": "Agent", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's agent (individual and/or agency)." }, "height": { "label": "Height", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's height, if relevant. Use \"X cm\", \"X m\", or \"X ft Y in\" (without quotation marks). The infobox will automatically display the appropriate conversion within parentheses. To satisfy international variations of English, if the subject is American or British (or primarily notable in English for playing on an American or British team, or for participating in American or British sports) enter the height in feet and inches. The infobox will add a conversion to centimeters: <code>|height= 6 ft 3 in</code> → \"6 ft 3 in (191 cm)\". Conversely, if they are not American or British, enter the height in centimetres. The infobox will add a conversion to feet and inches: <code>|height= 191 cm</code> → \"191 cm (6 ft 3 in)\". If the subject's height stated in a source is the converted measurement, ensure that this measurement is accurately stated. For example, if a source states that an American or British athlete is 192&nbsp;cm tall, enter <code>|height= 6 ft 3.6 in</code> to get the result \"6 ft 3.6 in (192 cm)\". Some experimentation using the \"Show preview\" button may be required. Indicating <code>|height= 6 ft 4 in</code>, which would yield \"6 ft 4 in (193 cm)\", would be inaccurate. For sportspersons who have not reached their adult height, it is important to add the year when the height was measured, in parentheses (round brackets) after the height. Provide a reference for the information after the year, in parentheses, indicating in the footnote both the source and the original units, like this: \"[<var>source of information</var>] (original measurement in feet and inches)\"; see Wikipedia:Manual of Style (dates and numbers)#Unit conversions. The height parameter also accepts conversions done via the Convert template: <code>|height= {{convert|6|ft|3|in|cm|abbr=on}}</code> → \"6 ft 3 in (191 cm)\" or <code>|height= {{convert|191|cm|ftin|abbr=on}}</code> → \"191 cm (6 ft 3 in)\"." }, "height_m": { "label": "Height in meters", "description": "Height inmeters. Number only, please. Causes \"Height in feet\" and \"height in inches\" parameters to be ignored. (Deliberate)", "example": "123", "type": "number" }, "height_cm": { "label": "Height in centimeters", "type": "number", "deprecated": false, "description": "Height in centimeters. Number only, please. Causes \"Height in feet\" and \"height in inches\" parameters to be ignored. (Deliberate)" }, "height_ft": { "label": "Height in feet", "type": "number", "deprecated": false, "description": "Feet component of height, when express in a \"# ft # in\" format. Use \"Height in inches\" parameter to add the inch component. Integer number only, please. Ignored if \"height in centimeters\" is indicated." }, "height_in": { "label": "Height in inches", "type": "number", "deprecated": false, "description": "Height in inches. If \"Height in feet\" is also added, this parameters is taken as the inch component of height, when express in a \"# ft. # in.\" format. (Otherwise, it is construed as full height in inches.) Number only, please. Ignored if \"height in centimeters\" is indicated." }, "weight": { "label": "Weight", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's weight, if relevant. Use \"X kg\", \"X lb\" or \"X st Y lb\" (without quotation marks). The infobox will automatically display the appropriate conversion within parentheses. If they are American (or primarily notable in English for playing for an American team, of for participating in U.S. sports), enter the weight in pounds . The infobox will add a conversion to kilograms: <code>|weight= 120 lb</code> → \"120 lb (54 kg)\". If they are not American, enter the weight in kilograms. The infobox will add a conversion to pounds: <code>|weight= 60 kg</code> → \"60 kg (132 lb)\". After the weight, add the year when the weight was measured, in parentheses. Please supply a reference in the same manner as for the subject's height. The weight parameter also accepts conversions done via the Convert template: <code>|weight= {{convert|120|lb|kg|abbr=on}}</code> → \"120 lb (54 kg)\" or <code>|weight= {{convert|60|kg|lb|0|abbr=on}}</code> → \"60 kg (132 lb)\". When using the convert template for kilogram-to-pound conversions, the final zero is necessary for correct rounding. Otherwise, it would display as \"60 kg (130 lb)\"." }, "weight_kg": { "label": "Weight in kilograms", "type": "number", "deprecated": false, "description": "Weight in kilograms. Number only, please. If specified, \"weight in stones\" and \"weight in pounds\" parameters are ignored." }, "weight_st": { "label": "Weight in stones", "type": "number", "deprecated": false, "description": "Stones component of weight, to be expressed in \"# st. # lb.\" format. Number only, please. Use \"weight in pounds\" parameter to specify the pounds component. Ignored if \"weight in kilograms\" is specified." }, "weight_lb": { "label": "Weight in pounds", "type": "number", "deprecated": false, "description": "Weight in pounds. If \"weight in stones\" is specified, this parameter is used as the pounds component of \"# st. # lb.\" format. (Otherwise, it is taken as weight in full.) Number only, please. Ignored if weight in kilograms is already specified." }, "spouse": { "label": "Spouse(s)", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Name of spouse(s), followed by years of marriage. Use the format Name (1950–present) for current spouse and Name (1970–1999) for former spouse(s); for convenience, consider using {{marriage}}. Separate entries using {{Plainlist}} or {{Unbulleted list}}. For deceased persons still married at time of death, close the date range with death year." }, "life_partner": { "label": "Life partner(s)", "type": "string", "deprecated": false, "description": "For unmarried life partners (of any gender or sexual preference), not business partners. Use the format Name (1950–present) for current partner and Name (1970–1999) for former partner(s)." }, "children": { "label": "Children", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Typically the number of children (e.g., 3); only list names of independently notable or particularly relevant children. Names may be preceded by a number to show total children and avoid implying that named children are the only offspring. For multiple entries, separate entries using {{Plainlist}} or {{Unbulleted list}}. For privacy reasons, consider omitting the names of living children, unless notable." }, "parents": { "label": "Parents", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Names of parents; include only if they are independently notable or particularly relevant. For multiple entries, separate entries using {{Plainlist}} or {{Unbulleted list}}. If subject has only one notable mother and/or only one notable father, |mother= and |father= parameters may be used instead. These parameters may be used for biological, adoptive, foster, or step-parents." }, "mother": { "label": "Mother", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Name of mother; include only if subject has one mother who is independently notable or particularly relevant. Displays Parent(s) as label, and is overridden by the |parents= parameter." }, "father": { "label": "Father", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Name of father; include only if subject has one father who is independently notable or particularly relevant. Displays Parent(s) as label, and is overridden by the |parents= parameter." }, "relatives": { "label": "Relatives", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Names of siblings or other relatives; include only if independently notable and particularly relevant. Include the relationship in parentheses after the name (sister, uncle, etc.). For multiple entries, separate entries using {{Plainlist}} or {{Unbulleted list}}." }, "other_interests": { "label": "Other interests", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Significant interests other than sports that the subject has. Please use this parameter sparingly." }, "website": { "label": "Website", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Official website only. Unofficial websites should be placed under ==External links== in the body of the article. Use {{URL}} as in {{URL|examplesite.com|ExampleSite.com}}. Do not include the www. part unless the server is misconfigured and requires it. Use camel case capitalization to make multiword domain names easier to read." }, "country": { "label": "Country", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The country or countries that the subject represents in sport, if any (not all sports involve nationalistic representation). Do not use a flag template. Wikilink the country name only if doing so would not be redundant with links already present in prior parameters. Use {{ubl}} or {{plain list}} to format multiple entries, and use common sense explanatory notes if needed: {{ubl|United Kingdom (assoc. football, rugby league)|[[New Zealand]] (rugby union)}}" }, "sport": { "label": "Sport", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The sport(s) that the subject has notably participated in (basketballers dabbling in tournament poker, or cricketers doing celebrity golf fundraisers does not count as notable participation in those sports). Use {{ubl}} or {{PL}} to format multiple entries; list the events chronologically, alphabetically or by depth of participation, as best suits the article; and give date ranges and other clarifications where appropriate. Link the name of the sport to a suitable Wikipedia article if one is available. Using the footballer example given under |occupation= above, the |sport= value might be {{ubl}}[[Rugby league]] (1991–1992)|[[Association football]] (1992–2001)|[[Rugby union]] (coach, 2001–present)." }, "handedness": { "label": "Handedness", "description": "The [[handedness]] of the player.", "example": "right, left, ambidextrous", "type": "string" }, "position": { "label": "Position", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Primary position (e.g., goalkeeper, forward, quarterback, ...)" }, "shoots": { "label": "Shoots", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Shooting position (e.g. in Floorball)" }, "catches": { "label": "Catches", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Catching position (e.g. in Floorball)" }, "disability": { "label": "Disability", "type": "string", "deprecated": false, "description": "A disability that the subject has." }, "disability_class": { "label": "Disability class", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The disability sport classification(s) that the subject competes under." }, "weight_class": { "label": "Weight class", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The weight classification(s) that the subject competes under, if applicable in that sport" }, "weight_class_type": { "label": "Weight class type", "type": "string", "deprecated": false, "description": "If the sport in which this sportsperson competes has a technical name for \"weight class\", use this parameter to specify it, thus changing the \"weight class\" label to something else." }, "rank": { "label": "Rank", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The rank of the subject in their sport. Use {{color box}} to indicate belt colour for martial artists." }, "event": { "label": "Event", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The event(s) or discipline(s) within the sport that the subject specializes in, wikilinked to suitable article(s). Use {{ubl}} or {{PL}} to format multiple entries, and list the events alphabetically, chronologically or by depth of participation, as best suits the article{{ubl|[[Breaststroke]]|[[Freestyle swimming|Freestyle]]}}. This parameter should be removed when not useful, as in the case of the footballer example given in |occupation= and |sport=, above." }, "event_type": { "label": "Event type", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Change the text of the \"Event(s)\" heading to match the sport's terminology." }, "university_team": { "label": "University team", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The team (squad) that the subject plays or played on at their university. If this parameter is set, \"College team\" parameter will not work. (Deliberate)\n\nUse {{ubl}} or {{PL}} to format multiple entries, and use common sense explanatory notes if needed, e.g., to distinguish between multiple sports or disciplines." }, "college_team": { "label": "College team", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The team (squad) that the subject plays or played on at their college. If \"University team\" parameter is set, this parameter will be ignored. (Deliberate)\n\nUse {{ubl}} or {{PL}} to format multiple entries, and use common sense explanatory notes if needed, e.g., to distinguish between multiple sports or disciplines." }, "league": { "label": "League", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The name of the sport league(s), federation(s) or other sanctioning system(s) under which the sportsperson plays/played. It is not necessary to add this parameter if the sport in question has only one such notable organization. For play under/membership in a regional (e.g., continental) federation, it may be useful to name that body and the parent organization, e.g., [[European Pocket Billiard Federation]] ([[World Pool-Billiard Association|WPA]])." }, "league_type": { "label": "League type", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Changes the “League” heading to another word, such as \"Federation\", \"Association\", etc., to match the terminology used in the sport." }, "club": { "label": "Club", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The name of the sport club(s) that the subject belongs/belonged to, if any, with the years in parentheses. Use {{ubl}} or {{PL}} to format multiple entries. Do not use both, unless the terms have distinct meanings in the sport in question (which is not the case with football (soccer) – \"club\", \"team\" and \"squad\" are synonymous (but this template does not support a |squad= parameter)." }, "team": { "label": "Team", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The name of the sport team(s) that the subject belongs/belonged to, if any, with the years in parentheses. Use {{ubl}} or {{PL}} to format multiple entries. Do not use both, unless the terms have distinct meanings in the sport in question (which is not the case with football (soccer) – \"club\", \"team\" and \"squad\" are synonymous (but this template does not support a |squad= parameter)." }, "turned_pro": { "label": "Turned pro in", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The date or year that the subject turned professional. Do not link dates or years." }, "turned_pro_type": { "label": "Turned pro type", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Change the text of the \"Turned pro\" heading to match the sport's terminology." }, "partner": { "label": "Partner", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Other sportpeople with whom the subject regularly plays doubles matches." }, "former_partner": { "label": "Former partner", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Other sportpeople with whom the subject used to play doubles matches." }, "coach": { "label": "Coach", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The name of a notable person who is coaching or once coached the subject, and the years in parentheses after the name." }, "retired": { "label": "Retired", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The date or year that the subject retired from sports., if applicable. If the subject died before formal retirement, do not add the death date to this parameter, just remove it entirely. Do not link dates or years." }, "coaching": { "label": "Now coaching", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The names of notable other sportspeople that the subject is now coaching. Only add the names of persons who have Wikipedia articles about them (no red links). If there is more than one person, arrange the names alphabetically by last name and separate them with commas." }, "olympics": { "label": "Olympic finals", "type": "string", "deprecated": false }, "paralympics": { "label": "Paralympic finals", "type": "string", "deprecated": false, "description": "If the sport is not Olympic, then remove the |olympics= parameter." }, "worlds": { "label": "World finals", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Significant titles the subject has earned at world or international, regional and national competitions, and at the Olympic or Paralympic Games" }, "regionals": { "label": "Regional finals", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Regional means multi-national, not sub-national; sub-national competition is not notable enough for an infobox." }, "nationals": { "label": "National finals", "type": "string", "deprecated": false, "description": "nationals competition" }, "commonwealth": { "label": "Commonwealth finals", "type": "string", "deprecated": false, "description": "If the subject does not have a disability, then remove the |paralympics= parameter." }, "highest_ranking": { "label": "Highest world ranking", "type": "string", "deprecated": false, "description": "The subject's highest world ranking (as a cardinal numeral) with the year(s) when this was achieved in parentheses, like this: 1st (2005). Add the discipline/event or other clarifiers if needed: 1st (freestyle, 2005), or use a longer prose description of the title [[2009 WPA Men's World Nine-ball Championship|WPA World Nine-ball Champion (Men's Div., 2009)]]." }, "personal_best": { "label": "Personal best(s)", "type": "string", "deprecated": false, "description": "If applicable, the personal best times the subject has achieved with the years when these were achieved in parentheses, using {{ubl}} or {{PL}} to format list items: {{ubl|'''100&nbsp;m backstroke''': 1:03.17 (2001, '''WR''') |'''200&nbsp;m butterfly''': 2:12.63 (2003) }} . The following abbreviations may be used in parentheses after the year: CR – competition record, NR – national record, OR – Olympic record, PR – Paralympic record, WR – world record." }, "medal_templates": { "label": "Medal templates", "type": "string", "deprecated": false, "description": "All templates from the medal record infobox except {{MedalTableTop}} and {{MedalBottom}}. Set out the medal templates in the order stated in the medal templates documentation, and arrange the competitions alphabetically by name. {{Medal|Sport|[[Swimming#competitive swimming|Men's swimming]]}} {{Medal|Country|{{SWE}}}} {{Medal|Competition|[[FINA World Aquatics Championships]]}} {{Medal|Silver|[[2005 World Aquatics Championships|2005 Montreal]]|200&nbsp;m breaststroke}} {{Medal|Competition|[[Swimming at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{Medal|Gold|[[Swimming at the 2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 100 metre freestyle|100&nbsp;m freestyle]]}} {{Medal|Competition|[[Pan Pacific Swimming Championships|Pan Pacific Championships]]}} {{Medal|Bronze|[[2006 Pan Pacific Swimming Championships|2006 Victoria]]|100&nbsp;m butterfly}}" }, "show_medals": { "label": "Show medals?", "type": "string", "deprecated": false, "description": "If set to \"no\", the medal table is collapsed. By default, it is expanded and will only be collapsed if the \"hide\" link is clicked. The default should be left as is unless there are more than three medals." }, "module": { "label": "Module", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Used for embedding other infoboxes into this one. Appears above the \"Sports\" section. This parameter is not usually used directly in articles, and are mainly for creating other infoboxes based on this one with additional parameters. To see how these parameters are used, have a look at how {{Infobox swimmer}} is built." }, "module2": { "label": "Module2", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Used for embedding other infoboxes into this one. Appears above the \"Achievements\" section. This parameter is not usually used directly in articles, and are mainly for creating other infoboxes based on this one with additional parameters. To see how these parameters are used, have a look at how {{Infobox swimmer}} is built." }, "module3": { "label": "Module3", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Used for embedding other infoboxes into this one. Appears below the medal templates and above the \"module4\" parameter." }, "module4": { "label": "Module4", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Used for embedding other infoboxes into this one. Appears below the \"module3\" parameter and above the \"updated\" parameter." }, "updated": { "label": "Date updated", "type": "string", "deprecated": false, "description": "Date the infobox information was updated. For day-month-year (DMY), use: <code>{{subst:Date}}</code> or <code>{{subst:CURRENTDAY}} {{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}</code>. For month-day-year (MDY), use: <code>{{subst:Date|2=mdy}}</code> or <code>{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTDAY}}, {{subst:CURRENTYEAR}}</code>." }, "template_name": { "label": "Template name", "type": "string", "deprecated": false, "description": "This parameter should not be used in articles. It allows other templates to specify a template name such as Infobox judoka for parameter tracking categories, like Category:Pages using infobox judoka with unknown parameters instead of Category:Pages using infobox sportsperson with unknown parameters. The parameter is found in templates which use Template:Infobox sportsperson via Module:Template wrapper, such as Template:Infobox swimmer, Template:Infobox judoka, Template:Infobox speed skater, Template:Infobox sailor, Template:Infobox alpine ski racer, Template:Infobox boxer (amateur), Template:Infobox climber, Template:Infobox biathlete, Template:Infobox sport wrestler and Template:Infobox professional bowler." } }, "paramOrder": [ "honorific_prefix", "name", "honorific_suffix", "image", "image_size", "image_upright", "landscape", "alt", "caption", "header_color", "text_color", "native_name", "native_name_lang", "full_name", "nickname", "other_names", "nationality", "national_team", "citizenship", "birth_name", "birth_date", "birth_place", "disappeared_date", "disappeared_place", "disappeared_status", "death_date", "death_place", "death_cause", "resting_place", "resting_place_coordinates", "monuments", "hometown", "education", "occupation", "years_active", "employer", "agent", "height", "height_m", "height_cm", "height_ft", "height_in", "weight", "weight_kg", "weight_st", "weight_lb", "spouse", "life_partner", "children", "parents", "mother", "father", "relatives", "other_interests", "website", "country", "sport", "handedness", "position", "shoots", "catches", "disability", "disability_class", "weight_class", "weight_class_type", "rank", "event", "event_type", "university_team", "college_team", "league", "league_type", "club", "team", "turned_pro", "turned_pro_type", "partner", "former_partner", "coach", "retired", "coaching", "olympics", "paralympics", "worlds", "regionals", "nationals", "commonwealth", "highest_ranking", "personal_best", "medal_templates", "show_medals", "module", "module2", "module3", "module4", "updated", "template_name" ], "format": "block" } </templatedata> {{collapse bottom}} ==Examples== {{Infobox sportsperson | name = Kaori Icho | image = Kaori Icho.jpg | caption = Icho at the 2008 Olympics | native_name = 伊調馨 | native_name_lang = jpn | nationality = Japanese | birth_date = {{Birth-date and age|13 June 1984}} | birth_place = [[Hachinohe, Aomori]], Japan | height = 166 cm (2016) | weight = 61 kg (2016) | country = Japan | sport = [[Wrestling]] | event = [[Freestyle wrestling|Freestyle]] | club = Sogho Security Services | coach = [[Kazuhito Sakae]] | medal_templates = {{Medal|Sport | Women's [[freestyle wrestling]] }} {{Medal|Country | {{JPN}} }} {{MedalCount | total = yes | [[Summer Olympic Games|Olympic Games]] | 4 | – | – | [[World Wrestling Championships|World Championships]] | 10 | – | – | [[Asian Games]] | 1 | 1 | – | [[Golden Grand Prix Ivan Yarygin 2016|Golden Grand Prix Ivan Yarygin]] | – | 1 | – }} {{Medal|Competition | [[Wrestling at the Summer Olympics|Olympic Games]] }} {{Medal|Gold | [[Wrestling at the 2004 Summer Olympics|2004 Athens]] | [[Wrestling at the 2004 Summer Olympics – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[Wrestling at the 2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Wrestling at the 2008 Summer Olympics – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[Wrestling at the 2012 Summer Olympics|2012 London]] | [[Wrestling at the 2012 Summer Olympics – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[Wrestling at the 2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]] | [[Wrestling at the 2016 Summer Olympics – Women's freestyle 58 kg|58&nbsp;kg]] }} {{Medal|Competition | [[World Wrestling Championships|World Championships]] }} {{Medal|Gold | [[2002 World Wrestling Championships|2002 Chalkida]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2003 World Wrestling Championships|2003 New York]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2005 World Wrestling Championships|2005 Budapest]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2006 World Wrestling Championships|2006 Guangzhou]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2007 World Wrestling Championships|2007 Baku]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2010 World Wrestling Championships|2010 Moscow]] | [[2010 World Wrestling Championships – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2011 World Wrestling Championships|2011 Istanbul]] | [[2011 World Wrestling Championships – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2013 World Wrestling Championships|2013 Budapest]] | [[2013 World Wrestling Championships – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2014 World Wrestling Championships|2014 Tashkent]] | [[2014 World Wrestling Championships – Women's freestyle 58 kg|58&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2015 World Wrestling Championships|2015 Las Vegas]] | [[2015 World Wrestling Championships – Women's freestyle 58 kg|58&nbsp;kg]] }} {{Medal|Competition | [[Wrestling at the Asian Games|Asian Games]] }} {{Medal|Silver | [[Wrestling at the 2002 Asian Games|2002 Busan]] | [[Wrestling at the 2002 Asian Games – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[Wrestling at the 2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Wrestling at the 2006 Asian Games – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Competition | Golden Grand Prix [[Ivan Yarygin]] }} {{Medal|Silver | [[Golden Grand Prix Ivan Yarygin 2016|2016 Krasnoyarsk]] | 58&nbsp;kg }} | show_medals = yes }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox sportsperson | name = Kaori Icho | image = Kaori Icho.jpg | caption = Icho at the 2008 Olympics | native_name = 伊調馨 | native_name_lang = jpn | nationality = Japanese | birth_date = {{Birth-date and age|13 June 1984}} | birth_place = [[Hachinohe, Aomori]], Japan | height = 166 cm (2016) | weight = 61 kg (2016) | country = Japan | sport = [[Wrestling]] | event = [[Freestyle wrestling|Freestyle]] | club = Sogho Security Services | coach = [[Kazuhito Sakae]] | medal_templates = {{Medal|Sport | Women's [[freestyle wrestling]] }} {{Medal|Country | {{JPN}} }} {{MedalCount | total = yes | [[Summer Olympic Games|Olympic Games]] | 4 | – | – | [[World Wrestling Championships|World Championships]] | 10 | – | – | [[Asian Games]] | 1 | 1 | – | [[Golden Grand Prix Ivan Yarygin 2016|Golden Grand Prix Ivan Yarygin]] | – | 1 | – }} {{Medal|Competition | [[Wrestling at the Summer Olympics|Olympic Games]] }} {{Medal|Gold | [[2004 Summer Olympics|2004 Athens]] | [[Wrestling at the 2004 Summer Olympics – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Wrestling at the 2008 Summer Olympics – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2012 Summer Olympics|2012 London]] | [[Wrestling at the 2012 Summer Olympics – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]] | [[Wrestling at the 2016 Summer Olympics – Women's freestyle 58 kg|58&nbsp;kg]] }} {{Medal|Competition | [[World Wrestling Championships|World Championships]] }} {{Medal|Gold | [[2002 World Wrestling Championships|2002 Chalkida]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2003 World Wrestling Championships|2003 New York]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2005 World Wrestling Championships|2005 Budapest]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2006 World Wrestling Championships|2006 Guangzhou]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2007 World Wrestling Championships|2007 Baku]] | 63&nbsp;kg }} {{Medal|Gold | [[2010 World Wrestling Championships|2010 Moscow]] | [[2010 World Wrestling Championships – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2011 World Wrestling Championships|2011 Istanbul]] | [[2011 World Wrestling Championships – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2013 World Wrestling Championships|2013 Budapest]] | [[2013 World Wrestling Championships – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2014 World Wrestling Championships|2014 Tashkent]] | [[2014 World Wrestling Championships – Women's freestyle 58 kg|58&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[2015 World Wrestling Championships|2015 Las Vegas]] | [[2015 World Wrestling Championships – Women's freestyle 58 kg|58&nbsp;kg]] }} {{Medal|Competition | [[Asian Games]] }} {{Medal|Silver | [[Wrestling at the 2002 Asian Games|2002 Busan]] | [[Wrestling at the 2002 Asian Games – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Gold | [[Wrestling at the 2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Wrestling at the 2006 Asian Games – Women's freestyle 63 kg|63&nbsp;kg]] }} {{Medal|Competition | Golden Grand Prix [[Ivan Yarygin]] }} {{Medal|Silver | [[Golden Grand Prix Ivan Yarygin 2016|2016 Krasnoyarsk]] | 58&nbsp;kg }} | show_medals = yes }} </syntaxhighlight> {{clear}} {{Infobox sportsperson | name = Laurentia Tan | image = LaurentiaTan-portrait-20080920.jpg | image_size = 130px | caption = Tan at a Paralympics celebration ceremony at [[Cathay Cineleisure Orchard]] on 20 September 2008 | header_color = BurlyWood | text_color = black | full_name = Laurentia '''Tan''' Yen Yi | nationality = [[Singaporeans|Singaporean]] | birth_date = {{birth date and age|1979|4|24|df=yes}} | birth_place = [[Singapore]] | education = [[Oxford Brookes University]] | country = [[Singapore]] | sport = [[Equestrianism]] | event = [[Dressage]] | paralympics = {{plainlist| * '''[[2008 Summer Paralympics]]''': Individual Championship Test (Ia) – Bronze; Individual Freestyle Test (Ia) – Bronze * '''[[2012 Summer Paralympics]]''': Individual Championship Test (Ia) – Bronze; Individual Freestyle Test (Ia) – Silver }} | medal_templates = {{Medal|Sport | [[Equestrianism|Equestrian]]: [[Dressage]] }} {{Medal|Country | {{SGP}} }} {{Medal|Competition | [[Equestrian events at the Summer Paralympics|Paralympic Games]] }} {{Medal|Silver | [[Equestrian at the 2012 Summer Paralympics|2012 London]] | [[Equestrian at the 2012 Summer Paralympics – Individual freestyle test grade Ia|Ind. F'style Test - Grade Ia]] }} {{Medal|Bronze | [[Equestrian at the 2008 Summer Paralympics|2008 Beijing]] | [[Equestrian at the 2008 Summer Paralympics – Individual championship test grade Ia|Ind. C'ship Test - Grade Ia]] }} {{Medal|Bronze | 2008 Beijing | [[Equestrian at the 2008 Summer Paralympics – Individual freestyle test grade Ia|Ind. F'style Test - Grade Ia]] }} {{Medal|Bronze | 2012 London | [[Equestrian at the 2012 Summer Paralympics – Individual championship test grade Ia|Ind. C'ship Test - Grade Ia]] }} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox sportsperson | name = Laurentia Tan | image = LaurentiaTan-portrait-20080920.jpg | image_size = 130px | caption = Tan at a Paralympics celebration ceremony at [[Cathay Cineleisure Orchard]] on 20 September 2008 | header_color = BurlyWood | text_color = black | full_name = Laurentia '''Tan''' Yen Yi | nationality = [[Singaporeans|Singaporean]] | birth_date = {{birth date and age|1979|4|24|df=yes}} | birth_place = [[Singapore]] | education = [[Oxford Brookes University]] | country = [[Singapore]] | sport = [[Equestrianism]] | event = [[Dressage]] | paralympics = {{plainlist| * '''[[2008 Summer Paralympics]]''': Individual Championship Test (Ia) – Bronze; Individual Freestyle Test (Ia) – Bronze * '''[[2012 Summer Paralympics]]''': Individual Championship Test (Ia) – Bronze; Individual Freestyle Test (Ia) – Silver }} | medal_templates = {{Medal|Sport | [[Equestrianism|Equestrian]]: [[Dressage]] }} {{Medal|Country | {{SGP}} }} {{Medal|Competition | [[Equestrian events at the Summer Paralympics|Paralympic Games]] }} {{Medal|Silver | [[Equestrian at the 2012 Summer Paralympics|2012 London]] | [[Equestrian at the 2012 Summer Paralympics – Individual freestyle test grade Ia|Ind. F'style Test - Grade Ia]] }} {{Medal|Bronze | [[Equestrian at the 2008 Summer Paralympics|2008 Beijing]] | [[Equestrian at the 2008 Summer Paralympics – Individual championship test grade Ia|Ind. C'ship Test - Grade Ia]] }} {{Medal|Bronze | 2008 Beijing | [[Equestrian at the 2008 Summer Paralympics – Individual freestyle test grade Ia|Ind. F'style Test - Grade Ia]] }} {{Medal|Bronze | 2012 London | [[Equestrian at the 2012 Summer Paralympics – Individual championship test grade Ia|Ind. C'ship Test - Grade Ia]] }} }} </syntaxhighlight> {{clear}} == Microformat == {{UF-hcard-person}} == Tracking categories == {{Infobox tracking categories}} * {{clc|No local image but image on Wikidata}} – Used by [[Template:Wikidata image]] to track articles where an infobox has no image but [[Wikidata]] has an image name. To exclude articles from this category, add an image or {{para|nocat_wdimage|yes}} to the infobox. == Supporting modules and templates == * [[Module:Infobox]] via [[Template:Infobox]] * [[Module:InfoboxImage]] * [[Template:Br separated entries]] * [[Template:Infobox person/height]] * [[Template:Infobox person/weight]] * [[Template:Convinfobox]] * [[Template:Infobox medal templates]] * [[Template:Wikidata image]] * [[Module:Check for unknown parameters]] == See also == * [[Template:Infobox person]] * [[:Category:Templates calling Infobox sportsperson]] <includeonly>{{Basepage subpage |<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Sportsperson infobox templates|Sportsperson]] [[Category:Infobox templates with module parameter|Sportsperson]] [[Category:Biographical templates usable as a module|Sports person]] [[Category:Infobox templates with updated parameter]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> qi7tld247m1ez936qqed2humhlwwwhy 0 152010 847481 839899 2026-09-24T11:40:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847481 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜੂ ਲਾਮਾ''' ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 1978 ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤਕ ਬੈਂਡ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲੀ, ਤਿੱਬਤੀ, ਤਮਾਂਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=29 January 2003 |title=Mongolian Heart, Vol. 3 by Raju Lama on iTunes |url=https://itunes.apple.com/us/album/mongolian-heart-vol.-3/id324271519 |access-date=3 April 2016 |website=Itunes.apple.com |archive-date=4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204012122/https://itunes.apple.com/us/album/mongolian-heart-vol.-3/id324271519 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 April 2013 |title=Raju Lama Live Concert in Barcelona 2013 |url=https://www.youtube.com/watch?v=NxzqLgcdcsQ |access-date=3 April 2016 |publisher=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web |title=Raju Lama Live Concert In Japan |url=https://www.youtube.com/watch?v=4bdufgXIobw |access-date=3 April 2016 |publisher=YouTube}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://thehimalayantimes.com/entertainment/raju-lama-back-to-woo-nepali-crowd/|title=Raju Lama back to woo Nepali crowd|date=4 December 2008|work=The Himalayan Times|access-date=3 April 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rajita Dhungana |title=The Kathmandu Post :: Out to win hearts, seventh time in a row |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2012-10-13/out-to-win-hearts-seventh-time-in-a-row.html |access-date=3 April 2016 |website=Kathmandupost.ekantipur.com |archive-date=2017-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112185253/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2012-10-13/out-to-win-hearts-seventh-time-in-a-row.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://thehimalayantimes.com/news-archives/latest/raju-narenaes-new-albums/|title=Raju, Naren’s new albums|work=The Himalayan Times|access-date=3 April 2016|archive-date=13 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113003231/https://thehimalayantimes.com/news-archives/latest/raju-narenaes-new-albums/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 October 2007 |title=Give Me Your Tired, Your Poor, Your Hale, Hearty, Tough-As-Nails, Acclimatized-At-Birth Mountain People... |url=http://www.outsideonline.com/1909536/give-me-your-tired-your-poor-your-hale-hearty-tough-nails-acclimatized-birth-mountain-people |access-date=3 April 2016 |publisher=Outside Online}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://nepalitimes.com/news.php?id=9637#.VqHJSPl9670|title=And the winner is... Nepali Music|last=Tsering Choden|work=[[Nepali Times]]|access-date=3 April 2016}}</ref> ਲਾਮਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ''ਦਿ ਵਾਇਸ ਆਫ਼ ਨੇਪਾਲ ਦੇ'' ਕੋਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=17 June 2019 |title=Raju Lama And Astha Raut Joins ‘The Voice of Nepal’ As Judges |url=http://www.moviemandu.com/television-raju-lama-and-astha-raut-joins-the-voice-of-nepal-as-judges/ |access-date=14 September 2019 |website=Moviemandu |archive-date=18 ਜੂਨ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190618142131/http://www.moviemandu.com/television-raju-lama-and-astha-raut-joins-the-voice-of-nepal-as-judges/ |url-status=dead }}</ref> == ਐਲਬਮਾਂ == * ਸੋਲਟੀਨੀ - 1995<ref>{{Cite web |date=June 25, 2021 |title=Raju Lama: The heartbeat of Mongolian Heart |url=https://english.onlinekhabar.com/raju-lama-the-heartbeat-of-mongolian-heart.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911110209/https://english.onlinekhabar.com/raju-lama-the-heartbeat-of-mongolian-heart.html |archive-date=2021-09-11 |access-date=2021-09-11 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref> * ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਦਿਲ - 1996 * ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 2 - 1999 * ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 3 - 2002 * ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਸਾਲਿਡ ਗੋਲਡ - 2004 * ਡੋਂਬੋ ਤਮੰਗ ਐਲਬਮ - 2004 * ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 4 - 2006 * ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 5 - 2009 * ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 6 – 2012 * ਸੈਮਲਿੰਗ ਗੋਮਪਾ - 2016 * ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 7 – 2018 == ਅਵਾਰਡ == * ਸੱਜਣ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪੌਪ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜੇਤੂ ਬੈਂਡ (ਨੇਪਾਲ) - 1996 * ਬੈਸਟ ਵੋਕਲ (ਨੇਪਾਲ) - 1996 * ਸਰਵੋਤਮ ਰਚਨਾ (ਨੇਪਾਲ) - 1996 * ਸੰਗੀਤ ਨੇਪਾਲ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ (ਨੇਪਾਲ) – 1999 * ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ (ਨੇਪਾਲ): ਹਿੱਟ ਐਫਐਮ ਅਵਾਰਡ 2002 * ਵੋਕਲ (ਨੇਪਾਲ) ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਜੋੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ: ਆਹਾ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ 2002 * ਵੋਕਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਜੋੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ (ਨੇਪਾਲ): ਸੰਗੀਤ ਨੇਪਾਲ ਅਵਾਰਡ 2002-2003 * ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ (ਨੇਪਾਲ): ਕਾਂਤੀਪੁਰ ਐਫਐਮ ਸਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ 2002, 2003, 2004 ਅਤੇ 2005 * ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਗੀਤ (ਨੇਪਾਲ): ਚਿੱਤਰ ਅਵਾਰਡ 2007 == ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ == ਲਾਮਾ ਨੇ ਸਿੰਧੂਪਾਲਚੌਕ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 16 ਮਈ, 2022 ਨੂੰ, ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ (8,848.86 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://english.onlinekhabar.com/raju-lama-scales-everest.html|title=Raju Lama scales Everest - OnlineKhabar English News|date=16 May 2022}}</ref> 'ਰਾਜੂ ਲਾਮਾ ਐਵਰੈਸਟ ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, ਇਹ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਕੈਂਪ 2 ਅਤੇ ਕੈਂਪ 3 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 6574 ਮੀਟਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਕੰਸਰਟ 'ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਫਾਰ ਏ ਕਾਜ਼' ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/singer-raju-lama-s-performance-on-everest|title=Singer Raju Lama's Performance on Everest|work=nepalnews.com|access-date=2023-02-14|archive-date=2023-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214081220/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/singer-raju-lama-s-performance-on-everest|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] j1eyvjodka8ly1tfqe69t7qhjgp93ka 0 152031 847220 838821 2026-09-23T18:47:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847220 wikitext text/x-wiki '''ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਏਮਾਝੀ''' ( {{Lang-ne|नारायण रायमाझी}} ; ਜਨਮ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1961) ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਫੀਚਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://documentarybox.com/narayan-rayamajhi-nepali-lok-singer-biography-video-songs/ |title=Narayan Rayamajhi |access-date=2023-02-14 |archive-date=2017-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201209/http://documentarybox.com/narayan-rayamajhi-nepali-lok-singer-biography-video-songs/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਉੱਤਮਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਚੌਦਾਂ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਛੇ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਧੁਨਿਕ ਗੀਤ, ਦੋ ਦਰਜਨ ਸੋਪ-ਓਪੇਰਾ ਗੀਤ, ਤਿੰਨ ਸੰਗੀਤਕ ਨਾਟਕ, ਦੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ''ਗੋਰਖਾ ਪਲਟਨ''<ref>{{Cite web |url=http://reelnepal.com/movies/836/gorkha-paltan/crew |title=Narayan Rayamajhi as a Director, Story, Screenplay, Dialogue |access-date=2023-02-14 |archive-date=2017-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170303210306/http://reelnepal.com/movies/836/gorkha-paltan/crew |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ''ਪਰਦੇਸ਼ੀ''<ref>[[iarchive:NewNepaliMoviePardeshiTiharSongByNarayanRayamajhiTikaPunWww.freenepalisong.com|Rayamajhi as a Director, Story, Screenplay, Dialogue Singer.]]</ref> ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਨਰਾਇਣ ਰਾਏਮਾਝੀ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1961 ਨੂੰ ਝਡੇਵਾ -05, ਪਾਲਪਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸੂਰਯਬਹਾਦੁਰ ਰਾਏਮਾਝੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਰਾਏਮਾਝੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 20 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਠਮੰਡੂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ (BA) ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗੀਤ ਸਮਿਤੀ, [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਵੋਕਲ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਰਾਏਮਾਝੀ ਦਾ ਵਫ਼ਦ ਆਪਣੇ ਸਵਰਗੀ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਏਮਾਝੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lj85XAJuNW8 Biography of Narayan Rayamajhi by Like Nepal]</ref> ਰਾਏਮਾਝੀ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ''ਸੰਗੀਤ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਨੇਪਾਲ'' ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂਕਣ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 2012 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਨੇਪਾਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰਾਏਮਾਝੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਚੰਦਾ ਰਾਏਮਾਝੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਅਲੀਨਾ ਰਾਏਮਾਝੀ, ਸਾਰੂ ਰਾਏਮਾਝੀ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ਰਾਏਮਾਝੀ। ਮਰਹੂਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਏਮਾਝੀ, ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਰਾਏਮਾਝੀ, ਚਾਦਾਨੀ ਰਾਏਮਾਝੀ, ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਜੀਵਨ ਰਾਏਮਾਝੀ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਰਾਏਮਾਝੀ ਜੋ ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। == ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਰਿਕਾਰਡ == # (1985 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ) ਸੰਗੀਤ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਅਫਸਰ, ਰੇਡੀਓ ਨੇਪਾਲ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ # (1987 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ) ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਰੀਮਾ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ, ਕਾਠਮੰਡੂ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਸਿਟੀ -11, ਥਾਪਾਥਲੀ, ਕਾਠਮੰਡੂ # ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ - ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ- ਹਮਰੋ ਰੀਤੀ ਹਮਰਾਈ ਸਸਕ੍ਰਿਤੀ (ਸਾਡੀ ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ), ਨੇਪਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ<ref>{{Cite web |url=https://infim.webs.com/2nd%20film%20festival%20catalogue.pdf |title=Hamro Riti Hamrai Saskriti Tv Program |access-date=2023-02-14 |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214092737/https://infim.webs.com/2nd%20film%20festival%20catalogue.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕਰੀਅਰ == ਰਾਏਮਾਝੀ ਦੇ ਗੀਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਰੇਡੀਓ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਸੱਠ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਧੁਨਿਕ ਗੀਤਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਆਧੁਨਿਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਪ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਐਲਬਮ ''ਲਾਹੌਰੇ ਦੀ ਜਿੰਦਕੀ'', ''ਬਾਲਾ ਜੋਵਾਂ'', ''ਡੋਰੀ ਫੁਰਕੇ'', ''ਭੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁਸਲੀ'', ''ਸਾਈਂ'', ''ਮਲਮਲ ਪਚਿਉਰੇ'', ''ਬੇਲੀਜੈ'', ''ਬੈਸਾ ਢਲਕੀਨੈ ਲਾਗਿਓ'', ''ਚੋਰੀ ਕੋ ਜੂਨੀ'' '','' ''ਦੇਉਸੀ ਵਹਿਲੋ'', ''ਧਰੋ ਧਰਮ'', ''ਰਲੇਮਈ'', ''ਜੋਗਬਣ'', ''ਕਰਜਾਬਣ'',<ref>{{Cite web |url=https://itunes.apple.com/us/album/joban-karja-ma/id348304633 |title=Joban Karja ma in itunes.apple.com |access-date=2023-02-14 |archive-date=2017-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304193835/https://itunes.apple.com/us/album/joban-karja-ma/id348304633 |url-status=dead}}</ref> ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ''ਬੁੱਟੇ ਚੋਲੀ'', ''ਪੀਰਾਤੀਕੋ ਢੋਕੋ'', ''ਰੋਧੀ ਘਰ ਕੋ ਰਾਮਝਮ'', ''ਸੈਕਈ'', ''ਟੈਕਸੀ ਮੋਟਰ ਕਾਰ'', ''ਤੀਜ ਕੋ ਰਾਮਝਮ'' ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਖਾਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਸੋਰਠੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ "ਰੀਮਾ ਡਿਜੀਟਲ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ" ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਾਇਣ ਰਾਏਮਾਝੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://infim.webs.com/2nd%20film%20festival%20catalogue.pdf |title=Nepali folk singer, with dozens of albums to his name |access-date=2023-02-14 |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214092737/https://infim.webs.com/2nd%20film%20festival%20catalogue.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਕਾਸਟ |- | 2010 | '''ਗੋਰਖਾ ਪਲਟਨ''' | ਡਾਇਰੈਕਟਰ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਨਿਰਮਾਤਾ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ | ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤਮਾਂਗ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਰੰਜੀਤਾ ਗੁਰੰਗ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਸੋਨੀਆ ਕੇ.ਸੀ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਵਿਨੈ ਲਾਮਾ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਗੋਪਾਲ ਭੂਟਾਨੀ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਗਿਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪੁਨ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਸੁਨੀਲ ਥਾਪਾ <ref>{{Cite web |url=http://reelnepal.com/movies/836/gorkha-paltan/crew |title=Rayamajhi as a Director, reelnepal.com |access-date=2023-02-14 |archive-date=2017-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170303210306/http://reelnepal.com/movies/836/gorkha-paltan/crew |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://xnepali.net/tag/gorkha-paltan/ Gorkha Paltan]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2016 | '''ਪਰਦੇਸੀ''' | ਨਿਰਮਾਤਾ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ | ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤਮਾਂਗ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਰਜਨੀ ਕੇ.ਸੀ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਕੇਸ਼ਬ ਭੱਟਾਰਾਈ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਸੁਸ਼ੀਲ ਪੋਖਰਲ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਗਿਰੀ ਪਨ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਰਾਮਚੰਦਰ ਕੋਹਰਾਲਾ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਤਾਰਾ ਸ਼ਰਮਾ |- |} ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤਕ ਡਰਾਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। * ''ਕਾਰਗਿਲ'' (ਜੋ ਗੋਰਖਾਲੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ) * ''ਆਰਾਧਿਆ ਰੋਧਨ'' (ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ) == ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ / ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ! ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ |- | 1997 | ਦੂਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ | ਰਿਉਕਾਈ ਨੇਪਾਲ |- | 1998 | ਡੁਏਟ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ | ਸੋਪਾਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਕਾਠਮੰਡੂ |- | 2001 | ਲੋਕ ਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ | ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰੇਡੀਓ ਮਾਧਨਪੋਖਰਾ |- | 2002 | ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰੀ ਦੋਹਰਾ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ | ਰਾਇਲ ਨੇਪਾਲ ਅਕੈਡਮੀ |- | 2002 | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੁਏਟ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ | ਰਾਇਲ ਨੇਪਾਲ ਅਕੈਡਮੀ |- | 2002 | ਦੋਹਰੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਹਰੇ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ | ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੁਅਲ ਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇਪਾਲ |- | 2003 | ਓਪਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੁਏਟ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ | ਢੋਰਪਟਨ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ |- | 2005 | ਟੁਬੋਰਗ ਦੋਹਰਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ | ਤੁਬੋਰਗ ਨੇਪਾਲ |- | 2007 | ਡੁਏਟ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ | ਰੇਡੀਓ ਨੇਪਾਲ |- | 2007 | ਦੋਹਰਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ | ਰੇਡੀਓ ਨੇਪਾਲ |- | 2010 | ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ 2010 | ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਰਟ ਵਰਕਰ ਫੋਰਮ |- | 2012 | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤਕ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ | ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਜਾਇਬ ਘਰ |- | 2016 | ਦੂਸਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਤਰ ਦੋਹੋਰੀ ਸਾਂਝ ਮੁਕਾਬਲਾ | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਤਥਾ ਦੋਹੋਰੀ ਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਨ ਨੇਪਾਲ <ref>{{Cite web |url=http://admin.myrepublica.com/lifestyle/story/39752/folk-artistes-to-compete-in-national-inter-dohori-saanjh-competition.html |title=National Inter Dohori Saanjh Competition |access-date=2023-02-14 |archive-date=2017-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304193919/http://admin.myrepublica.com/lifestyle/story/39752/folk-artistes-to-compete-in-national-inter-dohori-saanjh-competition.html |url-status=dead }}</ref> |} == ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਦੌਰਾ / ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == # ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਤਿਉਹਾਰ, 2009 ਅਤੇ 2010 # ਜਾਪਾਨ (ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ-1993) # [[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ|ਫਿਨਲੈਂਡ]] (ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ-1990) # ਰੂਸ (ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ-1990) # [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]], ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ੋਅ-1993 ਅਤੇ [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸ਼ੋਅ, 2011 # [[ਕਤਰ]] (ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ-1999) # [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] (ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ-2009) # ਫਰਾਂਸ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਉਤਸਵ-2011) # [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ]] (ਫਿਲਮ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ-2011) # ਸਪੇਨ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਤਿਉਹਾਰ-2007) # [[ਕੋਰੀਆ]] (ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ-2007) # ਸਿੰਗਾਪੁਰ (ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ੋਅ-2007) # ਇਟਲੀ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਉਤਸਵ-2011) # ਜਰਮਨੀ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਉਤਸਵ-2007) # [[ਪੋਲੈਂਡ]] (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਉਤਸਵ-2007 ਅਤੇ 2012) # [[ਬੈਲਜੀਅਮ]] (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸ਼ੋਅ-2011) # [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|ਨੀਦਰਲੈਂਡ]], ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਉਤਸਵ-2011) # [[ਤਾਈਵਾਨ]] (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਤਿਉਹਾਰ, 2014 # [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]], ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, 2016 <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xE7YgTj5ve8 Narayan Rayamajhi and Jamuna Rana Dhamaka in Dubai]</ref> # [[ਉਮਾਨ|ਓਮਾਨ]] (ਫਿਲਮ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ-2016) # [[ਭਾਰਤ]] - ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਛੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ # [[ਨੇਪਾਲ]] - ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] j814atatdyiycwoxa29hfwsnkgxpi3j 0 152035 847405 722681 2026-09-24T07:40:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847405 wikitext text/x-wiki '''ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਥਾਪਾ ਮਗਰ''' (29 ਦਸੰਬਰ 1895 – 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946), '''ਮਾਸਟਰ ਮਿੱਤਰਸੇਨ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ [[ਨੇਪਾਲ|ਨੇਪਾਲੀ]] [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਨਾਟਕਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਕ ਕੰਮ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ]] ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Master Mitrasen Thapa Magar |url=https://www.saavn.com/s/artist/master-mitrasen-thapa-magar-albums/LIThmeJlXOs_ |access-date=30 July 2017 |website=www.saavn.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Khutrukai Paryo Jethan (Adhunik) by Master Mitrasen Thapa Magar on Apple Music |url=https://itunes.apple.com/us/album/khutrukai-paryo-jethan-adhunik/id603388195 |access-date=30 July 2017 |website=iTunes |archive-date=19 ਨਵੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119091903/https://itunes.apple.com/us/album/khutrukai-paryo-jethan-adhunik/id603388195 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Manch |first=Nepal Magar Sangh Gulmi-kathmandu Samparka |date=28 March 2013 |title=नेपाल मगर सघं-गुल्मी काठमान्डौ सम्पर्क समिती : Brief History of Magars in Nepal (with 1st Boxer of Nepal Dal Bdr Rana from Arkhale, Gulmi) |url=http://gulmimgrsangh.blogspot.com/2013/03/brief-history-of-magars-in-nepal.html |access-date=30 July 2017 |website=नेपाल मगर सघं-गुल्मी काठमान्डौ सम्पर्क समिती}}</ref><ref>{{Cite web |last=Administrator |title='मलाई खुत्रुक्कै पार्‍यो जेठान तिम्रो बैनीले'- नेपाली लोकगीत संगितका अमर स्रस्टा मास्टर मित्रसेनको ११८ औं जन्मोत्सब {{!}} literature |url=http://www.usnepalonline.com/literature/great-nepalese-folk-singer-master-mitrasen-118th-birthday-jan-3-2014.html |access-date=30 July 2017 |website=www.usnepalonline.com |language=en-gb |archive-date=19 ਨਵੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119051642/http://www.usnepalonline.com/literature/great-nepalese-folk-singer-master-mitrasen-118th-birthday-jan-3-2014.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਥਾਨ ਲਈ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਫੌਜ]] ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਨੇਪਾਲੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.veergorkha.com/2012/02/tribute-master-mitrasen-thapa-1895-1946.html|title=TRIBUTE: Master Mitrasen Thapa (1895 -1946)|work=वीर गोरखा|access-date=30 July 2017|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731000803/http://www.veergorkha.com/2012/02/tribute-master-mitrasen-thapa-1895-1946.html|url-status=dead}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ|ਭਾਗਸੂ]] ਛਾਉਣੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 29 ਦਸੰਬਰ 1895 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਮਨਬੀਰਸੇਨ ਥਾਪਾ ਮਗਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਧਾ ਥਾਪਾ ਮਗਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸੁਰੇਂਦਰਸੇਨ ਥਾਪਾ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਪਰਬਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਾਖੂ ਪੁਲਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>Harsha Bahadur Budha Magar, p.7.</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਦਿਗਵਿਜੇ ਸੇਨ ਥਾਪਾ ਸੀ। === ਸਿੱਖਿਆ === ਭਾਗਸੂ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕੋਈ ਸਕੂਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੀਲ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਭਾਨੁਭਕਤ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਰਾਮਾਇਣ ਸਿੱਖੀ।<ref>Harsha Bahadur Budha Magar, p. 11.</ref> === ਫੌਜੀ ਖਿਦਮਤ === ਜਦੋਂ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ 1/1 ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1914 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਨਾਲ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਬਣਨਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।<ref>Harsha Bahadur Budha Magar, pp. 13–14.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Mastermitrasen.jpg|thumb|250x250px| ਮਾਸਟਰ ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਥਾਪਾ ਦਾ ਗੀਤ।]] == ਸੰਗੀਤ ਯੋਗਦਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Master_Mitrasen_Thapa_Magar_(cropped).jpg|thumb| ਨੇਪਾਲ ਦੀ 1999 ਦੀ ਪੋਸਟ ਸਟੈਂਪ 'ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਮਿੱਤਰਸੇਨ।]] ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਹਨ: ''{{Transliteration|ne|Lahure ko relimai fashainai ramro...}}'' ''{{Transliteration|ne|Lahure ko relimai fashainai ramro...}}'' ''{{Transliteration|ne|Lahure ko relimai fashainai ramro...}}'' , ''{{Transliteration|ne|Dhaan ko baalaa jhulyo hajur dashain ramailo}}'', ''{{Transliteration|ne|Malai khutrukkai paryo jethan timro bahini le....}}'' ਆਦਿ। ਉਸਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ 24 ਡਿਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਂ 97 ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ।<ref>Harsha Bahadur Budha Magar, p. 42.</ref> ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਇਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਟਕ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ, ਲੇਖ, ਕਵਿਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਨੇਪਾਲੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਸਰਕਾਰਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਫੋਟੋਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref>''Himal'' Khabarpatrika. Kathmandu, Nepal. 1–16 September 2010. p.62.</ref> ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ''ਮਾਸਟਰ'' ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅਮਰ ਰਹੇ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ == * ਹਰਸ਼ ਬਹਾਦੁਰ ਬੁੱਢਾ ਮਗਰ (1999) ''ਮਾਸਟਰ ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਥਾਪਾ ਮਗਰ'' । ਕਾਠਮੰਡੂ: ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਬੁਢਾ ਮਗਰ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20120619052426/http://mastermitrasen.org/index.html ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1946]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895]] 0v2iu0yjljd1lr8bb838ehlutsguamp 0 152076 847417 817917 2026-09-24T08:16:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847417 wikitext text/x-wiki '''ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਗੋਪੀਨਾਥ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੈ।<ref name="Dr Meenakshi Gopinath on Aberystwyth University">{{Cite web |date=2016 |title=Dr Meenakshi Gopinath on Aberystwyth University |url=https://www.aber.ac.uk/en/media/departmental/interpol/ddmi/dr_meenakshi_gopinath_biography.pdf |access-date=2 January 2016 |publisher=Aberystwyth University}}</ref> ਉਹ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ<ref name="Our Story">{{Cite web |date=2016 |title=Our Story |url=http://wiscomp.org/sample-page/our-story/ |access-date=2 January 2016 |publisher=Women in Security Conflict Management and Peace |archive-date=9 ਅਗਸਤ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809071742/http://wiscomp.org/sample-page/our-story/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ।<ref name="Dr Meenakshi Gopinath on Aberystwyth University" /> ਉਸਨੇ ਲੋਕਪਾਲ ਦੇ ਚੋਣ ਪੈਨਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਸਥਾ ਜਿਸ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ।<ref name="Fali Nariman refuses to join 'farcical' Lokpal selection panel">{{Cite web |date=27 February 2014 |title=Fali Nariman refuses to join 'farcical' Lokpal selection panel |url=http://www.firstpost.com/india/fali-nariman-refuses-to-join-farcical-lokpal-selection-panel-1410613.html |access-date=2 January 2016 |publisher=First Post}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2007 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਉਹ ''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਪਾਲੀਟਿਕਸ'' ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਰਨਲ।<ref>{{Cite web |title=Home |url=http://ifjpglobal.org/ |access-date=2018-09-20 |website=International Feminist Journal of Politics |language=en-US}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ (ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਆਨਰਜ਼) ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ (ਐੱਲ.ਐੱਸ.ਆਰ.), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref name="India's Best Arts Colleges 2014">{{Cite web |date=2016 |title=India's Best Arts Colleges 2014 |url=http://indiatoday.intoday.in/bestcolleges/2014/ranks.jsp?ST=Arts |access-date=3 January 2016 |publisher=India Today |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304123137/http://indiatoday.intoday.in/bestcolleges/2014/ranks.jsp?ST=Arts |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰੇਗੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਮੁਖੀ<ref name="The Legend Lives On- the Retirement of Meenakshi Gopinath">{{Cite web |date=31 August 2014 |title=The Legend Lives On- the Retirement of Meenakshi Gopinath |url=http://dubeat.com/2014/08/legend-lives-retirement-meenakshi-gopinath/ |access-date=3 January 2016 |publisher=DU Beat}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਐਮਹਰਸਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref>Gopinath, Meenaskshi. [https://scholarworks.umass.edu/theses/2461 "Political development, the People's Party of Pakistan and the elections of 1970."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230214113606/https://scholarworks.umass.edu/theses/2461/ |date=2023-02-14 }}, ''University of Massachusetts Amherst Masters Theses 1911 - February 2014'', 2641, 1973. Retrieved 23 June 2019.</ref> ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜਟਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name="Meenakshi Gopinath on Vedica Scholars">{{Cite web |date=2016 |title=Meenakshi Gopinath on Vedica Scholars |url=http://www.vedicascholars.com/the-faculty/meenakshi-gopinath/ |access-date=3 January 2016 |publisher=Vedica Scholars |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918231205/https://www.vedicascholars.com/the-faculty/meenakshi-gopinath/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<ref name="An interview with Arshiya Sethi">{{Cite web |date=2008 |title=An interview with Arshiya Sethi |url=http://www.jnu.ac.in/jnunewsarchives/jnunews_july_august08/alumni.htm |access-date=3 January 2016 |publisher=Jawaharlal Nehru University}}</ref> ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਲਮਾ ਮੈਟਰ, ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ<ref name="Dr Meenakshi Gopinath on Aberystwyth University"/> ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ 1988 ਤੋਂ 2014 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Dr Meenakshi Gopinath on Aberystwyth University"/> ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕੋਰਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਵਿਵਾਦ ਨਿਪਟਾਰਾ ਅਧਿਐਨ'', ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="India's Best Arts Colleges 2014"/><ref name="In conversation with LSR Principal Dr Meenakshi Gopinath">{{Cite web |date=5 June 2014 |title=In conversation with LSR Principal Dr Meenakshi Gopinath |url=http://indiatoday.intoday.in/video/lady-shri-ram-college-meenakshi-gopinath/1/365397.html |access-date=3 January 2016 |website=Interview - video |publisher=India Today}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ''ਪੀਸ ਬਿਲਡਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਦੀ'' ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਪਹਿਲੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="Meenakshi Gopinath, President of India’s Lady Shri Ram College, to Give Commencement Address on May 18">{{Cite web |date=28 March 2013 |title=Meenakshi Gopinath, President of India's Lady Shri Ram College, to Give Commencement Address on May 18 |url=https://news.blogs.brynmawr.edu/2013/03/28/meenakshi-gopinath-president-of-indias-lady-shri-ram-college-to-give-commencement-address-on-may-18/ |access-date=3 January 2016 |publisher=Bryn Mawr College}}</ref> 1999 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਕ II ਕੂਟਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ '', ਟਕਰਾਅ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫੋਰਮ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੰਘਰਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ'' (WISCOMP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Our Story"/> ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ, ਵਕਾਲਤ ਅਤੇ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨੈੱਟਵਰਕ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਟਰੈਕ II ਕੂਟਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ ''ਨੀਮਰਾਨਾ ਪੀਸ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ'' ਅਤੇ ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਡੀਆ ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਫਾਰ ਪੀਸ ਐਂਡ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name="Rescripting Security: Gender and Peacebuilding in South Asia">{{Cite web |date=2016 |title=Rescripting Security: Gender and Peacebuilding in South Asia |url=https://www.aber.ac.uk/en/interpol/research/research-centres-and-institutes/ddmi/events/lectures/title-91663-en.html |access-date=3 January 2016 |publisher=Aberystwyth University |archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126101012/https://www.aber.ac.uk/en/interpol/research/research-centres-and-institutes/ddmi/events/lectures/title-91663-en.html |url-status=dead }}</ref> 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ (NSAB) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿਖਰ ਏਜੰਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤਿੰਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ NSAB ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 2008 ਤੱਕ ਚਾਰ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ<ref name="Meenakshi Gopinath, President of India’s Lady Shri Ram College, to Give Commencement Address on May 18" /> ਗੋਪੀਨਾਥ ਬ੍ਰਾਂਡੇਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਗਤੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਐਕਸ਼ਨ, ਯੂਐਸਏ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name="Dr Meenakshi Gopinath on Aberystwyth University"/> ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੀਸ, ਕੋਸਟਾ ਰੀਕਾ ਦੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਵੋਦਿਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਰਿਸਰਚ, ਰਣਨੀਤਕ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਖੇਤਰੀ ਕੇਂਦਰ, ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੀ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਐਂਡ ਐਕਸੈਸ (FAEA), ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪੀਸ ਐਂਡ ਕੰਫਲੈਕਟ ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ, ਦ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਸਕੂਲ, [[ਦੂਨ ਸਕੂਲ]] ਅਤੇ ਇੰਡੋ-ਜਰਮਨ ਕੰਸਲਟੇਟਿਵ ਗਰੁੱਪ।<ref name="Dr Meenakshi Gopinath on Aberystwyth University" /> ਗੋਪੀਨਾਥ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮ-ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਰਾਜੀਵ ਮਹਿਰੋਤਰਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੋੜਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Views on Interview Techniques by Rajiv Mehrotra">{{Cite web |date=12 April 2015 |title=Views on Interview Techniques by Rajiv Mehrotra |url=https://www.youtube.com/watch?v=wp86byM7TJs |access-date=4 January 2016 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਨ ਟਰਾਂਜ਼ਿਸ਼ਨ - ਪੋਲੀਟਿਕਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਰਾਈਜ਼ ਟੂ ਪਾਵਰ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ'', ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ<ref name="Pakistan in Transition - Political Development and Rise to Power of Pakistan People's Party">{{Cite book|title=Pakistan in Transition - Political Development and Rise to Power of Pakistan People's Party|last=Meenakshi Gopinath|publisher=Manohar Publishers|year=1975|asin=B003E1GBSM}}</ref> 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ, ''ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਹੱਲ : Trends and Prospects'', ਸੁਮੋਨਾ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਨੰਦਿਤਾ ਸੁਰੇਂਦਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੰਘਰਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Conflict Resolution : Trends and Prospects">{{Cite book|title=Conflict Resolution : Trends and Prospects|last=Meenakshi Gopinath|last2=Sumona DasGupta|last3=Nandita Surendran|publisher=Women in Security, Conflict Management and Peace|year=2003|pages=75|oclc=190784951}}</ref> ਦੂਸਰੀ, ''ਟਰਾਂਸੈਂਡਿੰਗ ਕੰਫਲੈਕਟ ਏ ਰਿਸੋਰਸ ਬੁੱਕ ਔਨ ਕੰਫਲਿਕਟ ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮੇਸ਼ਨ'', ਵੀ ਵਿਸਕੌਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਜਰੀਕਾ ਸੇਵਕ ਉਸਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਸੀ।<ref name="Transcending Conflict A Resource Book on Conflict Transformation">{{Cite book|url=http://www.printsasia.in/book/transcending-conflict-a-resource-book-on-conflict-transformation-manjrika-sewak-meenakshi-gopinath|title=Transcending Conflict A Resource Book on Conflict Transformation|last=Meenakshi Gopinath|last2=Manjrika Sewak|publisher=Women in Security Conflict Management and Peace|year=2003|pages=152|access-date=2023-02-14|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809060525/http://www.printsasia.in/book/transcending-conflict-a-resource-book-on-conflict-transformation-manjrika-sewak-meenakshi-gopinath|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ, ''ਡਾਇਲਾਗਿਕ ਐਂਗੇਜਮੈਂਟ'', 2004 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਤੀਜੀ ਟਕਰਾਅ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ<ref name="Dialogic Engagement">{{Cite book|url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/3700651|title=Dialogic Engagement|last=Meenakshi Gopinath, Manjrika Sewak (Editors)|publisher=Women in Security, Conflict Management and Peace|year=2005|pages=155}}</ref> ਉਸਨੇ ਲੇਖ<ref name="Well-Heeled Pink Panthers">{{Cite journal|last=Meenakshi Gopinath|date=October 2011|title=Well-Heeled Pink Panthers|url=http://www.outlookindia.com/article/wellheeled-pink-panthers/278705|journal=Outlook India}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ;<ref name="Building Institutions for Impact conference">{{Cite web |date=January 2010 |title=Building Institutions for Impact conference |url=http://www.asian-university.org/newsAndEvents/events/documents/AUWIAFFABrochure.pdf |access-date=3 January 2016 |publisher=Building Institutions for Impact |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304132312/http://www.asian-university.org/newsAndEvents/events/documents/AUWIAFFABrochure.pdf |url-status=dead }}</ref> ''ਰੀਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਰਮਾਣ'', ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਵਿੱਚ ਅਬੇਰੀਸਟਵਿਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੰਬੋਧਨ,<ref name="Rescripting Security: Gender and Peacebuilding in South Asia"/> ''ਏ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਟ ਫਾਰ'', ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਨਾਨਯਾਂਗ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ WISCOMP ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ,<ref name="A Bridge Not Far">{{Cite web |date=2016 |title=A Bridge Not Far |url=http://www3.ntu.edu.sg/rsis/nts/article.asp?id=150&prev=ann |access-date=3 January 2016 |publisher=Nanyang Technological University}}</ref> ਅਤੇ ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਇਨ ਮਾਵਰ ਕਾਲਜ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ''ਬ੍ਰਾਇਨ ਮਾਵਰ ਦਾ ਅਰੰਭਕ ਪਤਾ'' ਤਿੰਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਨ।<ref name="Meenakshi Gopinath, President of India’s Lady Shri Ram College, to Give Commencement Address on May 18"/> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ<ref name="Padma Awards"/> ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ, ਉਸੇ ਸਾਲ, ''ਕਿਮਪਰੋ ਪਲੈਟੀਨਮ ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਵਾਰਡ'', ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Winners - Platinum">{{Cite web |date=2016 |title=Winners - Platinum |url=http://www.qimpro.com/foundation/awards/education |access-date=4 January 2016 |publisher=Qimpro Foundation}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਟਿੰਗ ਵੂਮੈਨਹੁੱਡ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ''2008 ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਟਿੰਗ ਵੂਮੈਨਹੁੱਡ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰੀਜਨ ਰਿਕੋਗਨਿਸ਼ਨ ਨਾਲ'' ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Celebrating Womanhood South Asian Region Recognition 2008'">{{Cite web |date=2008 |title=Celebrating Womanhood South Asian Region Recognition 2008' |url=http://celebratingwomanhood.org/celebrating-womanhood-south-asian-region-recognition-2008 |access-date=3 January 2016 |publisher=Celebrating Womanhood.org |archive-date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213011051/http://celebratingwomanhood.org/celebrating-womanhood-south-asian-region-recognition-2008 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਫੋਰਮ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref name="Dr Meenakshi Gopinath on Aberystwyth University"/> == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * {{Cite book|title=Pakistan in Transition - Political Development and Rise to Power of Pakistan People's Party|last=Meenakshi Gopinath|publisher=Manohar Publishers|year=1975|asin=B003E1GBSM}} * {{Cite book|title=Conflict Resolution : Trends and Prospects|last=Meenakshi Gopinath|last2=Sumona DasGupta|last3=Nandita Surendran|publisher=Women in Security, Conflict Management and Peace|year=2003|pages=75|oclc=190784951}} * {{Cite book|title=Transcending Conflict A Resource Book on Conflict Transformation|last=Meenakshi Gopinath|last2=Manjrika Sewak|publisher=Women in Security Conflict Management and Peace|year=2003|pages=152}} * {{Cite book|title=Dialogic Engagement|last=Meenakshi Gopinath, Manjrika Sewak (Editors)|publisher=Women in Security, Conflict Management and Peace|year=2005|pages=155}}  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6srz7p1zoo2p973g7qisuxr6zmzvl54 0 152596 847390 773040 2026-09-24T06:29:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847390 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਮਹਿਨਾਜ਼ ਹੁਸੀਨ | image = Neumos Show.jpg | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = ਮਹਿਨਾਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਊਮੋਸ, ਸੀਏਟਲ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (4 ਮਾਰਚ 2011) | native_name_lang = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਬੰਗਾਲੀ | birth_name = ਮਹਿਨਾਜ਼ ਹੁਸੀਨ | birth_date = {{birth date and age|1973|01|30|df=yes}} | birth_place = ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ | origin = ਭਾਰਤ | genre = {{ublist|[[Indipop]]|[[Progressive Rock]]|[[Worldbeat]]}} | occupation = {{ublist|[[ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤ-ਲੇਖਕ]]}} | instrument = ਵੋਕਲ | years_active = 1996-present | label = {{ublist|[[BMG Music]]|[[Universal Music Group]]|[[Magnasound]]|[[Zee Music Company|Zee Music]]|Mowlawner Records}} | website = {{URL|www.mehnazmusic.com}} }} ''' '''ਮਹਿਨਾਜ਼ ਹੁਸੀਨ''' (ਜਨਮ 30 ਜਨਵਰੀ 1973) [[ਮੁੰਬਈ|ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ 'ਬਨੂਗੀ ਮੈਂ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ' ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਭਵਦੀਪ ਜੈਪੁਰਵਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੋਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1988 ਤੋਂ ਸ਼ਿਆਮਕ ਡਾਵਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1995 ਤੱਕ ਸ਼ਿਆਮਕ ਡਾਵਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਔਰਤ ਪੌਪ ਵੋਕਲਿਸਟ ਲਈ 1996 ਦਾ ਚੈਨਲ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="Miss India">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/second-innings/487064|title=Second Innings|last=Banerjee|first=Debesh|date=9 July 2009|work=The Indian Express|access-date=26 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.therecordmag.com/jan2007/indipop.htm |title=The Record Music Magazine (January 2007). "Indipop, pop, snap and crackle!". Retrieved 19 March 2013 |access-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=18 ਮਾਰਚ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180318042956/http://www.therecordmag.com/jan2007/indipop.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?202717 |title=Biswadeep Ghosh, 18 December 1996, 10 questions, Mehnaaz, Channel Vs Best Female Voice award winner, is poised to go international, Outlookindia.com. Retrieved 18 March 2013 |access-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=13 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613031402/http://outlookindia.com/article.aspx?202717 |url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਡਾਇਨਾ ਹੇਡਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਾਲ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ]] ਤਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨੱਬੇ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੰਡੀ-ਪੌਪ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == 1996 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੇ ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵੀਡੀਓਕਾਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਗੀਤ ''ਮੈਂ ਹੂੰ'' ( ਮਰਲਿਨ ਡਿਸੂਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) [[ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਫਾਇਰ (1996 ਫ਼ਿਲਮ)|ਫਾਇਰ]]'' ਦੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20120803095112/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/review/8 Rachel Malik (1996). "Fire". BFI Film Forever. Retrieved 11 March 2013]</ref> 1997 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ''ਵਾਜਾਹ ਮੁਸਕੁਰਾਣੇ ਕੀ'' (ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦਾ ਕਾਰਨ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਕਲਾਕਾਰ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਮ.ਜੀ. ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਇਵਾਨ ਨਾਲ ''ਸੇਨਾਦਾ ਸਿਨਟਾ'' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਡੁਇਟ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ<ref>[http://ww.smashits.com/miss-india-mehnaz-well-on-her-way-to-being-miss-world/bollywood-gossip-764.html P.B. Shukla (2008). "Miss India Mehnaz well on her way to being Miss World". Smashits.com. Retrieved 19 March 2013] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130615223329/http://ww.smashits.com/miss-india-mehnaz-well-on-her-way-to-being-miss-world/bollywood-gossip-764.html|date=15 June 2013}}</ref> 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਡੀ ਫਿਲਮ ''ਬਾਂਬੇ ਬੁਆਏਜ਼'' ਦੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਲਈ ''ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ'' ਗਾਇਆ।<ref name="BombayBoys">'[http://beardscratchers.com/artist/ashutosh-phatak/release/bombay-boys?m=0b59a58e-fab8-449e-a84d-011378bcfbe8 "Bombay Boys by Ashutosh Phatak". Beardscratchers.com. Retrieved 18 March 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073554/http://beardscratchers.com/artist/ashutosh-phatak/release/bombay-boys?m=0b59a58e-fab8-449e-a84d-011378bcfbe8 |date=4 ਮਾਰਚ 2016 }}</ref> 1999 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੇ ਦੇਵ ਬੈਨੇਗਲ ਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਫਿਲਮ ''ਸਪਲਿਟ ਵਾਈਡ ਓਪਨ'' ਦੇ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਲਈ ਗ੍ਰਾਹਮ ਰਸਲ ਅਤੇ ਬੈਂਡ ਏਅਰ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਰਸਲ ਹਿਚਕੌਕ ਨਾਲ ''ਯੂ ਆਰ ਦ ਰੀਜ਼ਨ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।<ref name="You Are The Reason">[https://www.amazon.com/Yours-Truly-Air-Supply/dp/B00005JXQ6/ "Yours Truly" AirSupply, "You Are The Reason" (Featuring Mehnaz) (Album Version). Amazon Music. (2001). Retrieved 15 March 2013]</ref> ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ BMG Crescendo ਦੇ ਨਾਲ ''Mousam'' ਨਾਮੀ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਸਿੰਗਲ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੇ ਇੰਡੀ ਫਿਲਮ ਸਨਿੱਪ ਦੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਲਈ ''ਡ੍ਰੀਮਕੈਚਰ'' ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ''!'', ਸੁਨਹਿਲ ਸਿੱਪੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ।<ref name="Snip">[https://itunes.apple.com/gb/album/dreamcatcher-snip-soundtrack/id392944801?i=392944866/ iTunes Preview (2000). Snip (OST), Various Artists. Universal Music India Pvt. Ltd. Retrieved 18 March 2013]</ref><ref>[http://www.planetbollywood.com/music/Snip/index.html Mandeep Bahra, Music review of Snip, Planetbollyood.com. Retrieved 18 March 2013]</ref> 2001 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਏਅਰ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਐਲਬਮ, ਯੂ ਆਰ ਦ ਰੀਜ਼ਨ ਔਨ ''ਯੂਅਰਜ਼ ਟਰੂਲੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="You Are The Reason" /> ਮੇਹਨਾਜ਼ 2003 ਵਿੱਚ ਚੈਨਲ V 's, Coke V Popstars 2 ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸੀ<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-03-26/news/27539098_1_vj-purab-popstars-pop-band/ |title=TNN (26 March 2003). "Channel V tie up for Popstars 2". The Economic Times, Indiatimes.com. Retrieved 15 March 2013 |access-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=18 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318013049/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-03-26/news/27539098_1_vj-purab-popstars-pop-band |url-status=dead }}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਸਿੰਗਲ ਐਲਬਮ ''ਸਜਨਾ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="Sajnaa">[http://music.ovi.com/in/en/pc/Artist/Mehnaz/430582/ "Mehnaz, Most downloaded album, Sajnaa". Universal Music India Ltd., Nokia Music. (January 2006). Retrieved 12 March 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826103326/http://music.ovi.com/in/en/pc/Artist/Mehnaz/430582|date=26 August 2013}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/albumreview/3093.html/ |title=Aelina, (November14, 2006). "Sajnaa, Mehnaz". IndiaGlitz. Retrieved 12 March 2013 |access-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=19 ਨਵੰਬਰ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061119020103/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/albumreview/3093.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/mehnaz-all-set-for-comeback-with-latest-offering-sajnaa/1/180460.html/ Kimi Dangor (6 November 2006). Pops a new tune, Mehnaz all set for come back with latest offering "Sajnaa", IndiaToday.in. Retrieved 15 March 2013]</ref> == ਮਹਿਨਾਜ਼ ਅਤੇ ਮਨੋਘੀ ਹੈਲੋ == 2007 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਸੀਏਟਲ-ਅਧਾਰਤ ਬੈਂਡ, ਮਨੋਘੀ ਹਾਇ ਦਾ ਕੋਰ ਬਣਾਇਆ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/From-Banoongi-Main-to-Manooghi-Hi/articleshow/4463132.cms/ Nicole Dastur (30 April 2009). "From Banoongi Main, to Manooghi Hi!". The Times of India. Retrieved 12 March 2013]</ref> ਮਨੋਘੀ ਹਾਇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੌਪ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬੈਂਡ ਦੀਆਂ ਆਲ-ਅਮਰੀਕਨ ਸ਼ੁੱਧ ਰੌਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ; ਸੀਏਟਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਜੋਨਾਥਨ ਜ਼ਵਿਕਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ'।<ref name="Manooghi">[http://www.manooghihi.com/ Manooghi Hi. Retrieved 19 March 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130610063729/http://www.manooghihi.com/|date=10 June 2013}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://o.seattletimes.nwsource.com/html/musicnightlife/2008931133_sxsw290.html |title=Jonathan Zwickel (29 March 2009). "SXSW notebook: A Seattle writer encounters Seattle bands ... in Austin The Seattle Times." Retrieved Date 18 March 2013 |access-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001744/http://o.seattletimes.nwsource.com/html/musicnightlife/2008931133_sxsw290.html |url-status=dead }}</ref> ਮੇਹਨਾਜ਼ ਅਤੇ ਮਨੋਘੀ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਘੀ ਹਾਇ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਹਾਇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ<ref name="Hi">[http://www.cdbaby.com/cd/manooghihi/ Manooghi Hi (2009). "Manooghi Hi". cdbaby.com. Retrieved 12 March 2013]</ref><ref>[http://www.techgnosis.com/chunkshow-single.php?chunk=chunkfrom-2009-03-13-1729-0.txt Eric Davis (13 March 2009). Manooghi Hi East meets West and swaps clothes. Retrieved 19 March 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129124716/http://techgnosis.com/chunkshow-single.php?chunk=chunkfrom-2009-03-13-1729-0.txt|date=29 November 2010}}</ref> ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ<ref name="Silence">{{Cite web |url=http://www.muzikreviews.com/reviews.php?ID=1707/ |title=Brian McKinnon (11 July 2011). Muzikreviews.com, Manooghi Hi. Silence. Retrieved 12 March 2013 |access-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217184558/http://www.muzikreviews.com/reviews.php?ID=1707/ |url-status=dead }}</ref> ਮਹਿਨਾਜ਼ ਨੂੰ 2012, ਬੈਰੇਟ ਮਾਰਟਿਨ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ "ਆਰਟੀਫੈਕਟ" ਸੁਨਯਤਾ ਰਿਕਾਰਡਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਲੈਸਲੀ ਬਲੈਕਸ਼ੀਅਰ ਸਮਿਥ<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.nola.com/music/index.ssf/2013/11/vocalist_mehnaz_hoosein_meets.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402090359/http://www.nola.com/music/index.ssf/2013/11/vocalist_mehnaz_hoosein_meets.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=12 March 2015}}</ref> ਨਾਲ ਵੂਡੂ ਫੈਸਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਹਿਨਾਜ਼ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲਾਰੈਂਸ ਸਿਬਰਥ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਜੈਜ਼ ਐਂਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਫੈਸਟੀਵਲ 2015<ref>[http://www.glidemagazine.com/134815/new-orleans-jazz-fest-5215-saturday-elton-john-jerry-lee-lewis/Leslie Michele Derrough (2 May 2015). Retrieved 3 May 2015]</ref> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8h5605z1tohyok1umqcpaahpypbf7vs 0 152684 847218 801471 2026-09-23T18:47:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847218 wikitext text/x-wiki '''[https://northeastfestival.com/ ਨਾਰਥ ਈਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221210174230/https://northeastfestival.com/ |date=2022-12-10 }} ਨੌਰਥ ਈਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਿੱਲੀ''' [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=North East Festival back with 10th edition in Delhi |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/north-east-festival-back-with-10th-edition-in-delhi/1613971 |access-date=2019-10-02 |website=Outlook (India)}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਆਯੋਜਨ [https://trendmms.com/ Trend MMS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327214825/https://trendmms.com/ |date=2023-03-27 }} ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉੱਦਮੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਕ, ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮਾਹਰ [https://en.wikipedia-on-ipfs.org/wiki/Shyamkanu_Mahanta ਸ਼ਿਆਮਕਾਨੂ ਮਹੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ] । ਨੌਰਥ ਈਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ 10ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ 23 ਤੋਂ 26 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੇਟ ਨੰਬਰ 14 ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਟਿਕਟ [https://insider.in/northeast-festival-2022-dec23-2022/event insider.in '] ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗਾ। ਨਾਰਥ ਈਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ NE ਦੀਆਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਗੇਟਵੇ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਫੈਸਟੀਵਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ, ਬੁਣਕਰਾਂ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੈਬਰਿਕ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਤਸਵ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਕਵਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਪਰੋਸੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ, ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਹੈ! ਨਾਰਥ ਈਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ 2022 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹੋ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|40em}} o4xyyx8epflwp4btnv8iz3btrrz7s4d 0 152691 847461 640820 2026-09-24T10:53:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847461 wikitext text/x-wiki '''ਰਤਨਮਾਲਾ ਧਰੇਸ਼ਵਰ ਸਾਵਨੂਰ''' (ਉਸਦਾ ਉਪਨਾਮ ਕਈ ਵਾਰ '''ਸਾਵਨੂਰ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਨਮ 1950) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਤਾ ਦਲ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜਨਤਾ ਦਲ (ਸੈਕੂਲਰ) ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ 11ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਵਨੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਦਸੰਬਰ 1950 ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬੇਲਗਾਮ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪਾਲਰਾਓ ਮਸਾਜੀ ਪੋਲ ਦੀ ਧੀ, ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਹਾਪੁਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="LS">{{Cite web |title=Biographical Sketch of Member of XI Lok Sabha: Savanoor, Smt. Ratnamala |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/3781.htm |access-date=27 November 2017 |publisher=[[Lok Sabha]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਾਵਨੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1996|1996 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਚਿੱਕੋਡੀ ਸੀਟ ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] (ਆਈ.ਐਨ.ਸੀ.) ਦੇ ਬੀ. ਸ਼ੰਕਰਾਨੰਦ ਵਿਰੁੱਧ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 1,12,759 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1996/Vol_II_LS96.pdf |access-date=27 November 2017 |publisher=[[Election Commission of India]] |page=194}}</ref> ਸ਼ੰਕਰਾਨੰਦ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੌਂ ਵਾਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤੇ ਸਨ।<ref name="Rediff">{{Cite web |last=Prabhudesai |first=Sandesh |date=16 February 1998 |title=Shankaranand may still pull off a surprise |url=http://www.rediff.com/news/1998/feb/16chik.htm |access-date=27 November 2017 |publisher=[[Rediff.com]]}}</ref> ਸਾਵਨੂਰ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ|ਆਈ ਕੇ ਗੁਜਰਾਲ]] ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=LS/><ref>{{Cite news|url=http://archive.deccanherald.com/deccanherald/mar192004/s6.asp|title=Demand for Congress ticket|date=19 March 2004|work=[[Deccan Herald]]|access-date=27 November 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਨਤਾ ਦਲ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1998|1998 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] ਦੌਰਾਨ ਚਿੱਕੋਡੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Rediff" /> ਸਾਵਨੂਰ ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦਲ (ਸੈਕੂਲਰ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, INC ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੈਂਬਰ ਸਨ 2008 ਦੀਆਂ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/cong-jds-leaders-join-bjp/560083|title=Cong, JDS leaders join BJP|date=5 April 2008|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=27 November 2017|archive-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423085631/https://www.outlookindia.com/newswire/story/cong-jds-leaders-join-bjp/560083|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ 12 ਮਈ 1974 ਨੂੰ ਧਰੇਸ਼ਵਰ ਸਾਵਨੂਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।<ref name=LS/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] 0gozv2ugff23cuba00r5jsntxde60fg 0 153355 847196 838113 2026-09-23T17:41:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847196 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ | image = Deepshika Deshmukh.jpg | birth_name = ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਭਗਨਾਨੀ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1983|10|29}} | birth_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ | years_active = | notable_works = | spouse = | children = 2 | parents = | relatives = | website = {{URL|poojaentertainmentandfilms.in}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮ: '''Deepshikha Deshmukh;''' ਜਨਮ 29 ਅਕਤੂਬਰ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=21 February 2020 |title=Jackky Bhagnani & Deepshikha Deshmukh's 'Carbon: The Story Of Tomorrow' Wins Best Short Film Award |url=https://news.abplive.com/entertainment/movies/jackky-bhagnani-deepshikha-deshmukh-carbon-the-story-of-tomorrow-wins-best-short-film-award-1163394 |website=news.abplive.com}}</ref> ਉਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਾਸ਼ੂ ਭਗਨਾਨੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਭਗਨਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੈਕੀ ਭਗਨਾਨੀ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਪੂਜਾ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਵਾਨੀ ਜਾਨੇਮਨ ਅਤੇ 1995 ਦੀ ਕਲਟ ਕਲਾਸਿਕ ਕੁਲੀ ਨੰਬਰ 1 ਦਾ ਰੀਮੇਕ, ਉਸੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ "ਲਵ ਆਰਗੈਨਿਕਲੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਆਰਗੈਨਿਕ ਸਕਿਨਕੇਅਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1981 ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਾਸ਼ੂ ਭਗਨਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਪੂਜਾ ਭਗਨਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੈਕੀ ਭਗਨਾਨੀ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਉਪਨਾਮ ਹਨੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] ਲਾਤੂਰ ਦਿਹਾਤੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਇਕ]] ਧੀਰਜ ਵਿਲਾਸਰਾਓ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dheeraj Deshmukh and Deepshikha Wedding Ceremony Photos - FilmiBeat |url=https://www.filmibeat.com/photos/bollywood-events/dheeraj-deshmukh-deepshikha-wedding-ceremony-39046.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604102115/https://www.filmibeat.com/photos/bollywood-events/dheeraj-deshmukh-deepshikha-wedding-ceremony-39046.html |archive-date=4 June 2021 |access-date=4 June 2021 |website=Filmibeat}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 November 2015 |title=Dhiraj V Deshmukh and Honey Bhagnani with their children during Aaradhya Bachchan's birthday party held at Pratiksha in Mumbai - Photogallery |url=https://photogallery.indiatimes.com/events/mumbai/aaradhya-bachchans-bday-party/articleshow/49812544.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120030553/http://photogallery.indiatimes.com:80/events/mumbai/aaradhya-bachchans-bday-party/articleshow/49812544.cms |archive-date=20 November 2015 |access-date=4 June 2021 |website=photogallery.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2019 |title=Actor Riteish Deshmukh raises poll fever, turns crowd puller for this Brothers in Latur |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/actor-riteish-raises-poll-fever-turns-crowd-puller-for-his-brothers-in-latur/articleshow/71547356.cms |access-date=25 October 2019 |website=[[The Times of India]]}}</ref>  ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਰਿਤੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਮੁਖ]] ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਰਹੂਮ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਿਲਾਸਰਾਓ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਪੂਜਾ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਵਿਖੇ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ]] ਅਤੇ [[ਰਣਦੀਪ ਹੁੱਡਾ]] ਸਟਾਰਰ 'ਸਰਬਜੀਤ' ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=From Sarbjit to Sarvann |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/from-sarbjit-to-sarvann-336769 |website=Tribuneindia News Service}}</ref> ਸਾਰਥਕ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]] ਅਭਿਨੀਤ 'ਮਦਾਰੀ' ਵਰਗੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਸ਼ੇ ਅਧਾਰਿਤ [[ਫ਼ਿਲਮ|ਫਿਲਮਾਂ]] ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 April 2020 |title=Irrfan Khan's 'Madaari' producer Deepshikha Deshmukh mourns his demise |url=https://zeenews.india.com/people/irrfan-khans-madaari-producer-deepshikha-deshmukh-mourns-his-demise-2279981.html |website=Zee News}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=My family taught me about failure: Deepshikha Deshmukh |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/my-family-taught-me-about-failure-deepshikha-deshmukh/1406027 |website=outlookindia.com/}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=17 July 2016 |title=The Reason For Investing In Madaari Was Irrfan & Nishikant Kamat: Deepshikha Deshmukh - Bollywoodirect |url=http://www.bollywoodirect.com/the-reason-for-investing-in-madaari-was-irrfan-nishikant-kamat-deepshikha-deshmukh/ |access-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221141207/http://www.bollywoodirect.com/the-reason-for-investing-in-madaari-was-irrfan-nishikant-kamat-deepshikha-deshmukh/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਪੂਜਾ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ]] ' [[ਸਰਵਣ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਰਵਣ]] ' ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ|ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=22 December 2016 |title=Priyanka Chopra and Deepshikha Deshmukh at The Kapil Sharma Show |url=https://www.koimoi.com/bollywood-news/priyanka-chopra-deepshikha-deshmukh-promote-sarvann-on-the-kapil-sharma-show/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Speaking about Sarvann: An Interview with Producer Deepshikha Deshmukh |url=http://bollywoodfilmfame.com/news/speaking-about-sarvann-an-interview-with-producer-deepshikha-deshmukh_518.html |website=bollywoodfilmfame.com |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221141220/https://bollywoodfilmfame.com/news/speaking-about-sarvann-an-interview-with-producer-deepshikha-deshmukh_518.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=23 December 2016 |title=Priyanka Chopra works in the US during day, in India at night: Deepshikha Deshmukh |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/priyanka-chopra-works-in-the-us-during-day-in-india-at-night-deepshikha-deshmukh-4441784/}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ " ਵੈਲਕਮ ਟੂ ਨਿਊਯਾਰਕ " ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੋਨਾਕਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ]], [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]] ਅਤੇ [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=19 January 2018 |title=Poster Of Sonakshi Sinha, Diljit Dosanjh, Kjo's 'Welcome To New York' Is Here |url=https://www.idiva.com/entertainment/bollywood/poster-of-sonakshi-sinha-diljit-dosanjh-kjos-welcome-to-new-york-is-here/17074018 |website=iDiva}}</ref><ref>{{Cite web |title=Welcome to New York &#124; Edmonton Movies |url=https://www.edmovieguide.com/movies/welcome-to-new-york/130902/ |website=Edmonton Movie Guide}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ]] ਅਤੇ ਸਾਕਿਬ ਸਲੀਮ ਅਭਿਨੀਤ "ਦਿਲ ਜੰਗਲੀ" ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=9 March 2018 |title=Dil Juunglee makers - Deepshikha Deshmukh and Aleya Sen all excited |url=https://www.mid-day.com/articles/dil-juunglee-makers-deepshikha-deshmukh-and-aleya-sen-all-excited/19171156 |website=mid-day }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਜਵਾਨੀ ਜਾਨੇਮਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਤੱਬੂ]], ਅਲਾਇਆ ਐਫ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਆਲਿਆ ਦੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਕੁਲੀ ਨੰਬਰ 1 (2020), ਜੋ ਕਿ 1995 ਦੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਇੱਕ OTT ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੂਲ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਰੀਮੇਕ, ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਾ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=January 2, 2020 |title=Coolie No 1: Varun Dhawan and Sara Ali Khan cut a fine frame in latest still |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/coolie-no-1-varun-dhawan-and-sara-ali-khan-cut-a-fine-frame-in-latest-still-1633431-2020-01-02 |website=India Today}}</ref> ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਬੈਲ ਬਾਟਮ" ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ [[ਵਾਣੀ ਕਪੂਰ]], [[ਲਾਰਾ ਦੱਤਾ]] ਅਤੇ [[ਹੁਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ]] ਹੈ ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਪਰ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲਤਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ।<ref>{{Citation |title=Bell Bottom (2021 film) |date=2022-12-28 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bell_Bottom_(2021_film)&oldid=1129992040 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2023-01-21}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bell Bottom Box Office Collection {{!}} Day Wise {{!}} Worldwide - Sacnilk |url=https://www.sacnilk.com/articles/entertainment/box_office/Bell_Bottom_2021_Box_Office_Collection_Day_Wise_Worldwide?hl=en |access-date=2023-01-21 |website=www.sacnilk.com |language=en |archive-date=2023-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121141433/https://www.sacnilk.com/articles/entertainment/box_office/Bell_Bottom_2021_Box_Office_Collection_Day_Wise_Worldwide?hl=en |url-status=dead }}</ref> ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ "ਗਣਪਥ" ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਟਾਈਗਰ ਸ਼ਰਾਫ]] ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਤੀ ਸਨੇਨ|ਕ੍ਰਿਤੀ ਸੈਨਨ]] ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Deepshikha Deshmukh |url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/deepshikha-deshmukh/filmography/producer/}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0ms1s0huz3dd5qlom6b1ju6qrsx5twc 0 153939 847384 842377 2026-09-24T06:09:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847384 wikitext text/x-wiki [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੱਠਜੋੜ ਹੈ ਜੋ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਤ [[ਵਿਤਕਰਾ|ਵਿਤਕਰੇ]], ਉਤਪੀੜਨ ਅਤੇ [[ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ|ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ]] ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਸਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref>{{Cite book|title=Feminism and the Women's Movement in Malaysia: An Unsung (R)evolution|last=Ng|first=Cecilia|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ [[ਸਮਾਜਕ ਨਿਆਂ|ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ]] ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ|ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Fiesta_Feminista_in_Kota_Kinabalu,_Sabah.jpg|thumb| ਕੋਟਾ ਕਿਨਾਬਾਲੂ, ਸਬਾਹ ਵਿੱਚ ਫਿਏਸਟਾ ਫੇਮਿਨਿਸਟਾ]] ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ 'ਨਾਰੀਵਾਦੀ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਤਾਧਿਕਾਰ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ]] 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ, 1957 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite journal|last=Ariffin|first=Rohana|year=1999|title=Feminism in malaysia|url=https://archive.org/details/sim_womens-studies-international-forum_july-august-1999_22_4/page/417|journal=Women's Studies International Forum|volume=22|issue=4|pages=417–423|doi=10.1016/S0277-5395(99)00039-4}}</ref> === ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ === ''ਨਾਰੀਵਾਦੀ'' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ' ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ' ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨਿੰਗ ਨਾਲ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ|ਮਲਾਇਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ'' ਜਾਂ ''ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ'' ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਵਰਤੋਂ ਮਲੇਈ ਮੁਸਲਿਮ ਮਰਦ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ [[Syed Syeikh Al-Hadi|ਸਈਦ ਸ਼ੇਖ ਅਲ-ਹਾਦੀ]] ਅਤੇ ਜ਼ੈਨਲ ਆਬਿਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਜ਼ਆਬਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Izharuddin|first=Alicia|date=2013|title=The use of English in contemporary Malaysian feminism|url=https://www.academia.edu/4211623|journal=Analize: Journal of Gender and Feminist Studies|volume=1|issue=15|page=4}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤਾ, ਮਲੇਈ ਮੁਸਲਿਮ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ, ਜਾਂ [[Kaum muda|ਕਾਉਮ ਮੁਦਾ]], ਨੇ ਸਿੱਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਲਾਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਨਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਢੰਗ ਵਜੋਂ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ।<ref>{{Cite journal|last=Manderson|first=Lenore|date=October 1977|title=The Shaping of the Kaum Ibu (Women's Section) of the United Malays National Organization|url=https://archive.org/details/sim_signs_autumn-1977_3_1/page/210|journal=Signs: Journal of Women in Culture and Society|volume=3|issue=1|pages=210–228|doi=10.1086/493453|jstor=3173093}}</ref> 1946 ਅਤੇ 1948 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਘਟੀਆ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|last=Aljunied|first=S. M. K.|date=2013|title=Against Multiple Hegemonies: Radical Malay Women in Colonial Malaya|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-social-history_fall-2013_47_1/page/n159|journal=Journal of Social History|volume=47|issue=1|pages=153–175|doi=10.1093/jsh/sht056}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ [[ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ|ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ|ਕਮਿਊਨਿਸਟ]] ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਔਰਤ-ਹੱਥ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਿਤ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ ਅਰਧ-ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸਿਆਹ ਫਕੇਹ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਖਤੀਜਾਹ ਸਿਦੇਕ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। == ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੱਦੇ == === ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ === ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਐਨਜੀਓ, [[ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਸਥਾ|ਵੂਮੈਨ ਏਡ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]] (ਡਬਲਯੂਏਓ), ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਨਾਹਗਾਹ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ]] ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਹੋਰ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ (ਏ.ਡਬਲਯੂ.ਏ.ਐਮ.) [[ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ|ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ]] ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਭਰੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਐਨਜੀਓ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੁਤਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨੂੰ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref name="SassyMPMalaysia">MP Teresa Kok, [http://teresakok.com/2007/09/15/mixed-reaction-to-marital-rape-reform/ Mixed reaction to marital rape reform] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221208140605/https://teresakok.com/2007/09/15/mixed-reaction-to-marital-rape-reform/ |date=2022-12-08 }}, ''Sassy MP'', September 15, 2007.</ref><ref name="SMHMalaysia">AP, "[http://news.smh.com.au/breaking-news-world/malaysian-jailed-for-marital-rape-20090806-eb1q.html Malaysian jailed for marital rape]," ''Sydney Morning Herald'', August 6, 2009.</ref> === ਬਾਲ ਲਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜਬਰੀ ਵਿਆਹ === ਬਾਲ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਅਤੇ [[ਲਿੰਗ-ਭੇਦ(ਜੈਂਡਰ)|ਲਿੰਗ]] ਮੁੱਦੇ ਵਜੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਲੇਈ-ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ [[ਸ਼ਰੀਅਤ|ਸ਼ਰੀਆ]] ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[https://www.nytimes.com/2012/11/27/world/asia/calls-to-end-child-marriages-in-malaysia-after-12-year-old-weds.html?_r=0 "Calls to end child marriages in Malaysia after 12 year old weds,"] ''The New York Times'', 26 November 2012.</ref> [[ਜ਼ਬਰ ਜ਼ਨਾਹ|ਬਲਾਤਕਾਰ]] ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਘੋਰ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[https://www.theguardian.com/world/2014/feb/05/malaysia-man-jailed-rape-child-marriage "Malaysian court jails man who raped then married 12 year old girl"], ''The Guardian'', 5 February 2014.</ref> == ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ == 2012 ਵਿੱਚ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਿਛਲੇ [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]], ਨਜੀਬ ਰਜ਼ਾਕ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ "ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ [[ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ|ਬਰਾਬਰੀ]] ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।"<ref>[https://my.news.yahoo.com/pm-no-womens-rights-movement-msia-053401113.html "PM: No need for women's rights movement in Malaysia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715040811/https://my.news.yahoo.com/pm-no-womens-rights-movement-msia-053401113.html|date=2014-07-15}}, ''Yahoo! News Malaysia'', 2 October 2012.</ref> ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਿਵਲ ਸੋਸਾਇਟੀ<ref>Women's Aid Organisation [http://www.wao.org.my/news_details.php?nid=326&ntitle=No+Need+For+A+Women%E2%80%99s+Movement+Aiyoh+2014+Nominees+Will+Prove+You+Wrong 'Aiyoh What Lah!' Awards, Letter to the editor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714162628/http://www.wao.org.my/news_details.php?nid=326&ntitle=No%20Need%20For%20A%20Women%E2%80%99s%20Movement%20Aiyoh%202014%20Nominees%20Will%20Prove%20You%20Wrong|date=2014-07-14}}, 23 April 2014.</ref> ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref>[http://feminspire.com/why-malaysia-needs-feminism/ "Why Malaysia needs feminism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140701080927/http://feminspire.com/why-malaysia-needs-feminism/|date=2014-07-01}}, Feminspire.</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਸੰਗਠਨ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਮੁਸਲਿਮ ਸੋਲੀਡੈਰਿਟੀ (ISMA) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਜ਼ੈਕ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਾਰੀਵਾਦ 'ਤੇ ਇੱਕ 'ਗੁਪਤ ਜ਼ਯੋਨਿਸਟ-ਈਸਾਈ ਗੱਠਜੋੜ ਦੁਆਰਾ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਕਾਬ' ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/feminism-is-a-facade-to-dishonour-muslim-women-says-isma-chief "Feminism is a facade to dishonour Muslim women, says Isma chief"], 27 April 2014, ''Malay Mail Online''. Accessed 11 August 2014</ref> === ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ === ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੇਤੂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਐੱਨ.ਜੀ.ਓ.-ਨਾਰੀਵਾਦ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਜਾਂ 'ਐਕਟੀਵਿਜ਼ਮ ਇੰਕ.' ਦੇ ਸੰਸਥਾਗਤਕਰਨ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>Tan Beng Hui (2012) [http://www.cambridgescholars.com/download/sample/60831 'Movement building and feminism in Asia: challenges and opportunities'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812224300/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/60831|date=2014-08-12}} in ''The Future of Asian Feminisms: Confronting Fundamentalisms, Conflicts, and Neoliberalism'', edited by Nursyahbani Katjasungkana and Saskia E. Wierenga, Cambridge Scholars Publishing: Cambridge</ref> ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਫੰਡਰ-ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਏਜੰਡੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ-ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨ ਵੰਡ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਵਰਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ- ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਗਠਨ ਆਮਦਨੀ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ। == ਉੱਘੇ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ == * [[Cecilia Ng|ਸੇਸੀਲੀਆ ਐਨਜੀ]] - ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ * ਆਇਰੀਨ ਫਰਨਾਂਡੇਜ਼ - ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਕਾਰਕੁਨ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕੀਤੀ * ਆਈਵੀ ਜੋਸੀਆ - ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ * ਮਾਰੀਆ ਚਿਨ ਅਬਦੁੱਲਾ - ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਬਰਸੀਹ 2.0 ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ * ਮਰੀਨਾ ਮਹਾਤਿਰ - [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ * [[Norani Othman|ਨੋਰਾਨੀ ਓਥਮਾਨ]] - ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ''ਮੁਸਲਿਮ ਵੂਮੈਨ ਐਂਡ ਦਿ ਚੈਲੇਂਜ ਆਫ਼ ਇਸਲਾਮਿਕ ਐਕਸਟ੍ਰੀਮਜ਼ਮ'', ਸਿਸਟਰਜ਼ ਇਨ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ * ਟੋਨੀ ਕਾਸਿਮ - ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ * ਜ਼ੈਨਾਹ ਅਨਵਰ - ਇਸਲਾਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ * * * ਰੋਹਾਨਾ ਅਰਿਫਿਨ- ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, ਮਹਿਲਾ ਸੰਕਟ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪੀਆਰਐਮ (ਪਾਰਟੀ ਰਾਕਯਤ ਮਲੇਸ਼ੀਆ) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ। * ਖਤੀਜਾਹ ਸਾਈਡਕ - ਕਾਉਮ ਇਬੂ ਯੂਐਮਐਨਓ 1954-1956 ਦੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ। <ref>{{Cite journal|last=Abdul Aziz|first=Sohaimi|date=2011|title=Khatijah Sidek: Suara Pejuang Terpinggir yang Dibisukan dalam Sejarah Perkembangan Politik UMNO (Khatijah Sidek: The Silenced Voice of a Freedom Fighter in the UMNO Political Struggle)|url=http://ejournal.ukm.my/akademika/article/view/484|journal=Akademika|volume=81|issue=3|pages=43–47}}</ref> ਪਾਰਟੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ UMNO ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ, "ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ"। <ref>{{Cite journal|last=Mohamad|first=Maznah|date=1988–1989|title=Islam, the Secular State and Muslim women in Malaysia|url=http://www.wluml.org/node/259|journal=Women Living Under Muslim Laws|volume=Dossier 5-6|access-date=2023-02-25|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030200104/http://www.wluml.org/node/259|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਔਰਤ (ਮਲਯ ਭਾਸ਼ਾ) * ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ * ਇਸਲਾਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ * ਮੁਸਾਵਾਹ * ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਭੈਣਾਂ * [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ]] * [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|33em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20161102030718/http://www.awam.org.my/ ਆਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ] (AWAM) icv59y2dhqewfxnykwdxfyupyhkm5ca 0 154046 847174 649758 2026-09-23T16:49:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847174 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਥੰਗਾਂ ਡਾਰਲੋਂਗ | image = | caption = | birth_date = {{ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਕ|20 ਜੁਲਾਈ 1920}} | birth_place = ਭਾਰਤ | genre = [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਲੋਕ-ਸੰਗੀਤ]] | occupation = ਸੰਗੀਤਕਾਰ }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] '''ਥੰਗਾ ਡਾਰਲੋਂਗ''' (ਜਨਮ 20 ਜੁਲਾਈ 1920) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ [[Rosem|ਰੋਜ਼ਮ ਨੂੰ]] ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2019) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ । <ref name="sentinelassam">{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/news/tripura-cm-felicitates-padma-shri-awardee-thanga-darlong/|title=Tripura CM felicitates Padma Shri awardee Thanga Darlong|date=January 29, 2019|publisher=[[The Sentinel (Guwahati)|The Sentinel]]}}</ref> <ref name="padma">{{Cite web |title=List of Padma Awardees 2019 |url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf |website=Padmaawards.gov.in |publisher=[[Government of India]]}}</ref> ਉਹ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] 2014 ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਰਵਉੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। <ref name="sangeetnatak">{{Cite web |title=Thanga Darlong |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1416&at=2 |access-date=30 January 2019 |website=Sangeetnatak.gov.in}}</ref> <ref name="northeasttoday">{{Cite news|url=https://thenortheasttoday.com/archive/assam-mask-making-artist-conferred-sangeet-natak-akademi-award/|title=Four North East artists conferred Sangeet Natak Akademi award|publisher=The Northeast Today}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ (2015), <ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/president-gives-sangeet-natak-akademi-awards/917930|title=President Gives Sangeet Natak Akademi Awards|date=October 23, 2015|publisher=[[Outlook India]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਵਯੋਸ਼੍ਰੇਸਟਾ ਸਨਮਾਨ (2016) ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। <ref name="northeasttoday" /> ਡਾਰਲੌਂਗ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਉਨਕੋਟੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕੈਲਾਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗੋਰਨਗਰ ਆਰਡੀ ਬਲਾਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪਹਾੜੀ ਏਡੀਸੀ ਪਿੰਡ ਦਿਓਰਾਚੇਰਾ ਮੁਰਾਇਬਾੜੀ ਤੋਂ ਹੈ। 2016 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋਸੀ ਜੋਸੇਫ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿਚ ਟ੍ਰੀ ਆਫ਼ ਟੰਗਜ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="sentinelassam"/> == ਸਨਮਾਨ == * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2019) <ref name="padma"/> * [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] (2014) <ref name="sangeetnatak"/>  * ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (2010-2019) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|nm8555098}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r1dm4uaw1c7ue55vyb3atz7yhsubdti 0 154051 847466 833411 2026-09-24T11:07:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847466 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਸ਼ਮਿਕਾ ਮੰਦਾਨਾ | image = | caption = 2025 ਵਿੱਚ ਰਸ਼ਮਿਕਾ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1996|04|05}} | birth_place = ਵਿਰਾਜਪੇਟ , [[ਕਰਨਾਟਕ]], ਭਾਰਤ | alma mater = ਰਾਮਈਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2016–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = }} '''ਰਸ਼ਮਿਕਾ ਮੰਦਾਨਾ''' ( {{IPAc-en|r|ə|ʃ|m|ɪ|k|ɑː|_|m|ə|n|ð|ə|n|ɑː}} ; ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1996)<ref>{{Cite web |date=5 April 2020 |title=Rashmika Mandanna trends on Twitter as she celebrates 24th birthday, thanks fans for making her day special |url=https://zeenews.india.com/regional/rashmika-mandanna-trends-on-twitter-as-she-celebrates-24th-birthday-thanks-fans-for-making-her-day-special-2274053.html |access-date=24 September 2020 |website=Zee News |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=4 August 2019 |title=The outrage against Rashmika is unnecessary |url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-on-the-move/the-outrage-against-rashmika-is-unnecessary-751971.html |website=Deccan Herald}}</ref> ਉਸਨੇ ਚਾਰ SIIMA ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Geetha Govindam box office collection: Vijay Deverakonda-Rashmika Mandanna starrer storms box-office, enters 100 crore club |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/box-office/geetha-govindam-storms-box-office-enters-100-crore-club/articleshow/65571937.cms |website=The Times of India}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਕਿਰਿਕ ਪਾਰਟੀ'' (2016), ''ਅੰਜਨੀ ਪੁੱਤਰਾ'' (2017), ''ਯਜਮਨਾ'' (2019), ''ਸਰੀਲੇਰੁ ਨੀਕੇਵਵਾਰੂ'' (2020), ''ਭੀਸ਼ਮਾ'' (2020), ''ਪੋਗਾਰੂ'' (2021), ''ਪੁਸ਼ਪਾ: ਦ ਰਾਈਜ਼'' (2021), ਅਤੇ ''[[ਸੀਤਾ ਰਾਮਮ]]'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। (2022)। ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਮ'' (2018) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ''ਦੱਖਣ - ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ'' ਜਿੱਤਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਦਾਨਾ ਨੇ ਕੰਨੜ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਕਿਰਿਕ ਪਾਰਟੀ (2016) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਜਨੀ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਚਮਕ (ਦੋਵੇਂ 2017) ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਚਲੋ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਤੇਲਗੂ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਲੇਰੂ ਨੀਕੇਵਵਾਰੂ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮਾ (ਦੋਵੇਂ 2020) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਮੰਦਾਨਾ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਸ਼ਪਾ: ਦ ਰਾਈਜ਼ (2021) ਦੀ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੀਰੀਅਡ ਡਰਾਮਾ ਸੀਤਾ ਰਾਮਮ (2022) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਦੋ ਅਸਫਲ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਰਿਸੂ (2023) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਐਨੀਮਲ (2023), ਪੁਸ਼ਪਾ 2: ਦ ਰੂਲ (2024) - ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ SIIMA ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ - ਅਤੇ ਛਾਵ (2025) ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਂਡਰੋਸੈਂਟ੍ਰਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਦ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ (2025) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਐਂਡੋਰਸਰ ਹੈ। ਮੰਦਾਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਾਕਾਰ [[ਵਿਜੇ ਦੇਵਰਕੋਂਡਾ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰਸ਼ਮਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1996 ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਡਵਾ ਪਰਿਵਾਰ<ref>{{Cite web |date=27 April 2020 |title=Rashmika Mandanna confirms learning a new dialect for Pushpa |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rashmika-mandanna-confirms-learning-a-new-dialect-for-pushpa/articleshow/75405872.cms |access-date=29 September 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ [[ਕੋਡਗੁ|ਕੋਡਾਗੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਵਿਰਾਜਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੁਮਨ ਅਤੇ ਮਦਨ ਮੰਦਾਨਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="College">{{Cite web |date=20 April 2016 |title=A reel Virajpet beauty |url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/200416/a-reel-virajpet-beauty.html |website=Deccan Chronicle}}</ref> <ref>{{Cite web |date=17 January 2020 |title=I-T raid on Rashmika's house: Officials return with documents |url=https://www.deccanherald.com/state/mangaluru/i-t-raid-on-rashmika-s-house-officials-return-with-documents-795675.html |access-date=29 September 2020 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਕੋਡਗੁ|ਕੋਡਾਗੂ]] ਦੇ ਕੁਆਰਗ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |editor-last=Tripathi |editor-first=Anuj |title=Rashmika Mandanna Age, Height, Boyfriend, Husband, Family, Movies,Biography |url=https://www.fabpromocodes.in/blog/rashmika-mandanna/ |access-date=20 August 2022 |website=Fabpromocodes |archive-date=20 ਅਗਸਤ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820064605/https://www.fabpromocodes.in/blog/rashmika-mandanna/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=18 August 2022 |editor-last=Tripathi |editor-first=Anuj |title=Rashmika Mandanna bio, age, net worth, family |url=https://aflence.com/rashmika-mandanna-bio-age-net-worth-family/ |access-date=20 August 2022 |website=Aflence |archive-date=18 ਅਗਸਤ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818131432/https://aflence.com/rashmika-mandanna-bio-age-net-worth-family/ |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਐਮਐਸ ਰਾਮਈਆ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="College" /> ਮੰਦਾਨਾ ਨੇ ਗੋਨੀਕੋਪਲ ਦੇ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ, ਕੂਰਗ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news |date=19 January 2023 |title=Celebrity Education: Rashmika Mandanna Completed Graduation in Psychology, Journalism |url=https://www.news18.com/news/education-career/celebrity-education-rashmika-mandanna-completed-graduation-in-psychology-journalism-6865927.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502203059/https://www.news18.com/news/education-career/celebrity-education-rashmika-mandanna-completed-graduation-in-psychology-journalism-6865927.html |archive-date=2 May 2024 |access-date=2 May 2024 |work=[[News18]]}}</ref> ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਗਲਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="the times of india-2023">{{Cite news |date=23 January 2023 |title=Rashmika Mandanna reveals she had communication issues as a child, used to cry for hours in her room |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/rashmika-mandanna-reveals-she-had-communication-issues-as-a-child-used-to-cry-for-hours-in-her-room/articleshow/97258051.cms?from=mdr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227143447/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/rashmika-mandanna-reveals-she-had-communication-issues-as-a-child-used-to-cry-for-hours-in-her-room/articleshow/97258051.cms?from=mdr |archive-date=27 December 2023 |access-date=27 December 2023 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ਮੰਦਾਨਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ" ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="the times of india-2023" /> ਮੰਦਾਨਾ ਨੇ ਬੰਗਲੁਰੂ ਦੇ ਐਮ.ਐਸ. ਰਮਈਆ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="College"/> 2014 ਵਿੱਚ, ਮੰਦਾਨਾ ਨੂੰ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਕਲੀਅਰ ਫਰੈਸ਼ ਫੇਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਉੱਚ-ਸੰਭਾਵੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ;<ref>{{Cite web |last=Sabharwal |first=Ankita |title=Clean & Clear Times Fresh |url=https://www.motachashma.com/auditions/clean-and-clear-times-fresh-face-contest.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502215614/https://www.motachashma.com/auditions/clean-and-clear-times-fresh-face-contest.php |archive-date=2 May 2024 |access-date=2 May 2024 |website=Mota Chashma}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਇਨਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਕਲੀਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news |date=28 January 2015 |title=Coorg girl and Kashmiri Boy win Clean & Clear Times Fresh Face 2014 in Mumbai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/coorg-girl-and-kashmiri-boy-win-clean-clear-times-fresh-face-2014-in-mumbai/articleshow/46030376.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403031507/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/coorg-girl-and-kashmiri-boy-win-clean-clear-times-fresh-face-2014-in-mumbai/articleshow/46030376.cms |archive-date=3 April 2024 |access-date=3 April 2024 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=19 January 2023 |title=Celebrity Education: Rashmika Mandanna Completed Graduation in Psychology, Journalism |url=https://www.news18.com/news/education-career/celebrity-education-rashmika-mandanna-completed-graduation-in-psychology-journalism-6865927.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502203101/https://www.news18.com/news/education-career/celebrity-education-rashmika-mandanna-completed-graduation-in-psychology-journalism-6865927.html |archive-date=2 May 2024 |access-date=5 May 2024 |website=[[News18]]}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name=":5">{{Cite web |last=K |first=Janani |date=21 March 2023 |title=DYK Rashmika Mandanna didn't want to get into acting? On Tuesday Trivia |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/dyk-rashmika-mandanna-didnt-want-to-get-into-acting-on-tuesday-trivia-2349587-2023-03-21 |access-date=3 August 2025 |website=India Today |language=en}}</ref> ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਡੋਲ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕਾਰਨ ਝਿਜਕ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news |date=6 October 2022 |title=Rashmika Mandanna on how her family was skeptical about her becoming an actor: 'They were very concerned' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rashmika-mandanna-on-how-her-family-was-skeptical-about-her-becoming-an-actor-8192973/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229181046/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rashmika-mandanna-on-how-her-family-was-skeptical-about-her-becoming-an-actor-8192973/ |archive-date=29 December 2023 |access-date=29 December 2023 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 2016 ਵਿੱਚ, ਰਸ਼ਮਿਕਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਕਿਰਿਕ ਪਾਰਟੀ'' ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਕੰਨੜ]] ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref name="ittt">{{Cite web |date=28 March 2017 |title=Rakshit Rakshit Shetty's Kirik Party Telugu remake rights sold; talks on for other language rights |url=http://www.ibtimes.co.in/rakshit-shettys-kirik-party-telugu-remake-rights-sold-talks-other-language-rights-721075 |access-date=28 March 2017 |website=International Business Times}}</ref> ਰਸ਼ਮੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਈ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |title=Kirik Party Movie Review |url=http://timesofindia.com/entertainment/kannada/movie-reviews/kirik-party/movie-review/56250634.cms |website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 December 2016 |title=Youngsters Live The Kirik Life Here |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/31/youngsters-live-the-kirik-life-here-1554624--2.html |website=The New Indian Express |access-date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923213048/https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/31/youngsters-live-the-kirik-life-here-1554624--2.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ SIIMA ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="Kirikkk">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kirik-party-sweeps-6-awards-at-siima/articleshow/59396718.cms|title=Kirik Party sweeps 6 awards at SIIMA|date=1 August 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=25 November 2020}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਰਸ਼ਮਿਕਾ ਦੋ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ''ਅੰਜਨੀ ਪੁੱਤਰਾ'' ਅਤੇ ''ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।'' ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ''ਚਮਕ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ 65ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਕੰਨੜ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Rashmika_Mandanna_PYTV_press_meet.jpg|alt=Rashmika in PYTV press meet in 2019|thumb| 2019 ਵਿੱਚ ਪੀਵਾਈਟੀਵੀ ਪ੍ਰੈਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰਸ਼ਮਿਕਾ]] 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਵਿਜੇ ਦੇਵਰਕੋਂਡਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਮ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਰਹੀ।<ref name="Gf">{{Cite web |date=24 October 2018 |title=The total collections of Geetha Govindam have reached Rs 130 crore gross at the worldwide box office in its lifetime |url=https://www.ibtimes.co.in/geetha-govindam-total-box-office-collection-area-wise-distributors-earnings-theatrical-rights-783819 |website=International Business Times}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਰਸ਼ਮਿਮੀਕਾ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਸਰੀਲੇਰੁ ਨੀਕੇਵਵਾਰੂ'' ਵਿੱਚ [[ਮਹੇਸ਼ ਬਾਬੂ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref name="SLN 50-days collection Outlook India">{{Cite web |date=29 February 2020 |title=Mahesh Babu celebrates 50 Days of ''Sarileru Neekevvaru'' at box office |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/mahesh-babu-celebrates-50-days-of-sarileru-neekevvaru-at-box-office/1747919 |access-date=1 March 2020 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]] |archive-date=1 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301091134/https://www.outlookindia.com/newsscroll/mahesh-babu-celebrates-50-days-of-sarileru-neekevvaru-at-box-office/1747919 |url-status=dead}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਭੀਸ਼ਮਾ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਫਿਲਮ ''ਪੋਗਾਰੂ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":5"/> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕਾਰਥੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਸੁਲਤਾਨ'' ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਪੁਸ਼ਪਾ: ਦ ਰਾਈਜ਼'' ਵਿੱਚ [[ਅੱਲੂ ਅਰਜੁਨ]] ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref name=":0"/> 2022 ਵਿੱਚ, ਰਸ਼ਮੀਕਾ ਨੇ ''ਅਦਾਵੱਲੂ ਮੀਕੂ ਜੋਹਾਰਲੂ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ''[[ਸੀਤਾ ਰਾਮਮ]]'' ਅਤੇ ''ਅਲਵਿਦਾ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="SR">{{Cite web |date=5 April 2022 |title=Birthday Special: Rashmika Mandanna to be seen in a rare avatar in the first look of Dulquer Salmaan's film {{!}} PINKVILLA |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/rashmika-mandanna-sports-never-seen-avatar-muslim-girl-first-look-dulquer-salmaans-film-1060970?amp |access-date=5 April 2022 |website=www.pinkvilla.com |archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407123646/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/rashmika-mandanna-sports-never-seen-avatar-muslim-girl-first-look-dulquer-salmaans-film-1060970?amp |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title='Goodbye': Amitabh Bachchan and Rashmika Mandana kick-start shooting for the film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/goodbye-amitabh-bachchan-and-rashmika-mandana-kick-start-shooting-for-the-film/articleshow/81868722.cms |access-date=2 April 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਵਾਰਿਸੂ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਰਸ਼ਮਿਕਾ 'ਬੰਗਲੌਰ ਟਾਈਮਜ਼ 25 ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਵੂਮੈਨ ਆਫ 2016'<ref>{{Cite web |title=Bangalore Times 25 Most Desirable Women of 2016 {{!}} Photogallery – ETimes |url=https://photogallery.indiatimes.com/celebs/kannada/bangalore-times-25-most-desirable-women-of-2016/articleshow/56755462.cms |access-date=2 January 2021 |website=The Times of India}}</ref> ਦੇ 24ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ 'ਬੰਗਲੌਰ ਟਾਈਮਜ਼ 2017 ਦੀਆਂ 30 ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਵੂਮੈਨ' ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Rashmika Mandanna is the Bangalore Times Most Desirable Woman 2017 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/rashmika-mandanna-is-the-bangalore-times-most-desirable-woman-2017/articleshow/63129397.cms |access-date=2 January 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ [[ਫੋਰਬਜ਼ ਭਾਰਤ|ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |date=18 October 2021 |title=Forbes List: Rashmika Mandanna beats Samantha, Vijay to top the list |url=https://www.bollywoodbubble.com/hot-news/forbes-list-rashmika-mandanna-beats-samantha-vijay-to-top-the-list/ |access-date=18 October 2021 |website=Bollywood Bubble |language=en}}</ref> ਰਸ਼ਮਿਕਾ ਨੇ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮ ''ਐਨੀਮਲ'' ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Anindita Mukherjee|date=5 April 2022|title=Rashmika Mandanna joins Vijay for Vamshi Paidipally's Thalapathy 66. Official announcement out|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rashmika-mandanna-joins-vijay-for-vamshi-paidipally-s-thalapathy-66-official-announcement-out-1933821-2022-04-05|magazine=India Today|language=en|access-date=5 April 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Rashmika Mandanna replaces Parineeti Chopra in Animal |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/rashmika-mandanna-replaces-parineeti-chopra-in-animal-383189 |access-date=5 April 2022 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰਸ਼ਮਿਕਾ ਨੇ ਕਿਰਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਰਕਸ਼ਿਤ ਸ਼ੈਟੀ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਨੇ 3 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਰਾਜਪੇਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਲਈ।<ref>{{Cite web |date=4 July 2017 |title=Rakshit, Rashmika get engaged in Virajpet |url=https://www.deccanherald.com/content/620787/rakshit-rashmika-get-engaged-virajpet.html |access-date=30 November 2019 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਕੁਝ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਆਪਣੀ ਮੰਗਣੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Rashmika Mandanna calls off engagement with Rakshit Shetty |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rashmika-mandanna-calls-off-engagement-with-rakshit-shetty-1335970-2018-09-09 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |last=India Today Web Desk |date=22 December 2019 |title=Rakshit Shetty on Rashmika Mandanna: She dreams big and I wish it all comes true |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rakshit-shetty-on-rashmika-mandanna-she-dreams-big-and-i-wish-it-all-comes-true-1630598-2019-12-22 |access-date=2 January 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਡਗੁ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋੜਾਵਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 2qv0sl6ifoxoem2wevpkjxv12w566ik 0 154163 847419 643914 2026-09-24T08:20:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847419 wikitext text/x-wiki '''ਮੀਰਾ ਨੰਦਾ''' (ਜਨਮ 1954) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] ਹੈ,<ref name="three">[http://www.threeessays.com/authors.php?id=4 Meera Nanda Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120629052436/http://www.threeessays.com/authors.php?id=4|date=29 June 2012}} Three Essays.</ref> ਜਿਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ [[ਹਿੰਦੂਤਵ]], [[ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ|ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅਤੇ [[ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ|ਸੂਡੋਸਾਇੰਸ]] ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। 2019-20 ਵਿੱਚ, ਉਹ IISER ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਫੈਕਲਟੀ ਸੀ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਨੰਦਾ ਨੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਲੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ [[ਜੀਵ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੇਂਸਲੇਰ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>[http://calendar.iisc.ernet.in/abstract.php?mid=MID201018179 Reception of Darwinism in India (A talk by Professor Meera Nanda)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150210045424/http://calendar.iisc.ernet.in/abstract.php?mid=MID201018179|date=10 February 2015}}, Indian Institute of Science</ref><ref>{{Cite web |title=Mukto-Mona Writers' Corner - Meera Nanda |url=http://mukto-mona.com/wordpress/?author=38 |website=mukto-mona.com |access-date=2023-02-27 |archive-date=2014-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025233951/http://mukto-mona.com/wordpress/?author=38 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ (2005-2007) ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਟੈਂਪਲਟਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋ ਸੀ।<ref name="three"/><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/br/2006/11/21/stories/2006112100521400.htm|title=In defence of secularism|last=Ranjit Hoskote|date=21 November 2006|work=[[The Hindu]]|author-link=Ranjit Hoskote|access-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029213841/http://www.hindu.com/br/2006/11/21/stories/2006112100521400.htm|url-status=dead}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ, ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਲਈ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋ ਸੀ।<ref>[http://www.jnu.ac.in/JNIAS/Scholars_invited.htm List of scholars invited to JNIAS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716191040/http://www.jnu.ac.in/jnias/Scholars_invited.htm|date=16 July 2010}} JNIAS [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|Jawaharlal Nehru University]] website.</ref> ਉਹ 2010 ਤੋਂ 15 ਮਈ 2017 ਤੱਕ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ, ਮੁਹਾਲੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ, ਮੋਹਾਲੀ]] ਵਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ 2019 ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ, IISER ਪੁਣੇ<ref>{{Cite web |title=IISER Pune |url=http://www.iiserpune.ac.in/people/faculty-details/194 |access-date=2021-04-16 |website=www.iiserpune.ac.in}}</ref> ਦੀ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ == ਨੰਦਾ ਨੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਪੈਗੰਬਰ ਫੇਸਿੰਗ ਬੈਕਵਰਡ: ਪੋਸਟਮਾਡਰਨ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਹਿੰਦੂ ਨੈਸ਼ਨਲਿਜ਼ਮ ਇਨ ਇੰਡੀਆ'' (2004),<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/br/2005/05/03/stories/2005050300281600.htm|title=Book Review: Paradigm shift|last=Ranjit Hoskote|date=3 May 2005|work=[[The Hindu]]|author-link=Ranjit Hoskote|access-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022162808/http://www.hindu.com/br/2005/05/03/stories/2005050300281600.htm|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੀ 2009 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਦ ਗੌਡ ਮਾਰਕਿਟ'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਧਦੇ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਸਰਕਾਰੀ]] ਵਿੱਤ ਸਮੇਤ। ''[[ਆਊਟਲੁੱਕ|ਆਉਟਲੁੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ]]'' ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਡੈਲਰੀਮਪਲ ਦੁਆਰਾ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="glitter">{{Cite web |last=William Dalrymple |author-link=William Dalrymple (historian) |date=18 January 2010 |title=Review: The Glitter in The Godliness |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?263657 |access-date=8 September 2013 |publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120726184303/http://outlookindia.com/article.aspx?263657 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/2009/08/21210545/A-market-for-holy-men.html?h=B|title=Books: A market for holy men: How globalization has had an impact on Hinduism and our public sphere|date=21 August 2009|publisher=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> == ਕੰਮ == * ''ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਵਾਦ: ਹਿੰਦੂ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੰਡਨ'' । ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਨਵਯ. 2000{{ISBN|81-89059-02-5}} * ''ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਪੈਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ'' . ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਥ੍ਰੀ ਐਸੇਜ਼ ਕਲੈਕਟਿਵ, 2002।{{ISBN|81-88394-09-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-88394-09-2|81-88394-09-2]] . * ''ਪਛੜੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਬੀ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ'' । ਨਿਊ ਬਰੰਜ਼ਵਿਕ: ਰਟਗਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2004.{{ISBN|81-7824-090-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-7824-090-4|81-7824-090-4]] . [https://books.google.com/books?id=h3mUi5Uan_UC&pg=PA42&dq=Meera+Nanda+writer&cd=1#v=onepage&q=&f=false ਅੰਸ਼] * ''ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ: ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਤਵ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ'' । ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਥ੍ਰੀ ਐਸੇਜ਼ ਕਲੈਕਟਿਵ, 2005।{{ISBN|81-88789-30-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-88789-30-5|81-88789-30-5]] * ''ਰੱਬ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ'' . ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ, 2010.{{ISBN|81-8400-095-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-8400-095-2|81-8400-095-2]] . * ''ਆਯੁਰਵੇਦ ਅੱਜ : ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਨਜ਼ਰ'', ਸੀ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਦੇ ਨਾਲ। ਪੈਂਗੁਇਨ, 2010.{{ISBN|9780143065128}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780143065128|9780143065128]] * ''ਕੇਸਰ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨ: ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਲੇਖ'' । ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਥ੍ਰੀ ਐਸੇਜ਼ ਕਲੈਕਟਿਵ, 2016।{{ISBN|978-93-83968-08-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-93-83968-08-4|978-93-83968-08-4]] . <ref>{{Citation |last=Nanda |first=Meera |title=Hindutva's science envy |date=16 September 2016 |url=http://www.frontline.in/science-and-technology/hindutvas-science-envy/article9049883.ece |work=Frontline |access-date=14 October 2016}} </ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == * [https://web.archive.org/web/20121012163545/http://www.outlookindia.com/article.aspx?220622 ਸਮਾਜ/ਨਿਬੰਧ: ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ, ਦ ਪੀਜ਼ਾ-ਮੇਕਰ, (2003)] ''[[ਆਊਟਲੁੱਕ|ਆਉਟਲੁੱਕ]]'' * ਲੇਖ: ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ, ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ 'ਵੈਦਿਕ ਵਿਗਿਆਨ' (2003) [http://www.frontline.in/static/html/fl2026/stories/20040102000607800.htm ਭਾਗ 1] ਅਤੇ [http://www.frontline.in/static/html/fl2101/stories/20040116001408700.htm ਭਾਗ 2], ''ਫਰੰਟਲਾਈਨ'' * PERSPECTIVE: Is India a science superpower? (2005) ''[[ਫਰੰਟਲਾਈਨ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)|ਫਰੰਟਲਾਈਨ]]'' * [https://web.archive.org/web/20070210155653/http://www.flonnet.com/fl2301/stories/20060127003309700.htm ਬਹਿਸ: ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਰਚਨਾਵਾਦ। (2006)] ''ਫਰੰਟਲਾਈਨ'' * [http://nirmukta.com/2010/01/21/review-the-god-market-how-globalization-is-making-india-more-hindu-by-meera-nanda/ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ: "ਦਿ ਗੌਡ ਮਾਰਕੀਟ: ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ" (2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140404114628/http://nirmukta.com/2010/01/21/review-the-god-market-how-globalization-is-making-india-more-hindu-by-meera-nanda/ |date=2014-04-04 }} * [http://www.frontline.in/science-and-technology/hindutvas-science-envy/article9049883.ece ''ਹਿੰਦੂਤਵ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਈਰਖਾ''], ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਸਤੰਬਰ 16, 2016 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] p0towsf8d4sie26m2plx4ioudc2ybm6 0 154359 847222 838126 2026-09-23T19:12:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847222 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਧੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ''' (ਜਨਮ 11 [[ਅਪ੍ਰੈਲ]] 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਹ [[ਐਨਡੀਟੀਵੀ|NDTV]] ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ NDTV 24x7 ਨਿਊਜ਼ ਡਿਬੇਟ ਸ਼ੋਅ ''ਲੈਫਟ, ਰਾਈਟ ਐਂਡ ਸੈਂਟਰ'', ਅਤੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਡਿਬੇਟ ਸ਼ੋਅ ''ਦਿ ਬਿਗ ਫਾਈਟ'' ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਐਂਕਰ ਸੀ। 1999 ਤੋਂ, ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਨਿਊਜ਼ ਸੀਨ ਤੋਂ ਲਾਈਵ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ, ਆਮ ਚੋਣਾਂ, ਕਈ ਰਾਜ ਚੋਣਾਂ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ, 2001 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ।<ref name="work">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/convergence/ndtv/corporatepage/ndtv_24_7.aspx|title=NDTV The Company|access-date=6 February 2020|publisher=[[NDTV]]}}</ref> ਰਾਜ਼ਦਾਨ NDTV 24x7 ਦਾ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਬਰਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਲਕੀਅਤ [[ਐਨਡੀਟੀਵੀ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ]] ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।<ref name="manchanda">{{Cite web |last=Manchanda |first=Rohit |date=25 November 2011 |title=TV journalist Nidhi Razdan speaks about her life and success |url=http://www.theweekendleader.com/Success/836/Just-being-Nidhi.html |access-date=19 August 2013 |website=The Weekend Leader |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105230229/http://www.theweekendleader.com/Success/836/just-being-nidhi.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਜੁਲਾਈ 2005 ਦੇ ਲੰਡਨ ਰੇਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕਸ਼ਮੀਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਤਿੱਬਤ]] ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਤੋਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="work"/> ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਨੇ ''ਲੈਫਟ, ਰਾਈਟ ਐਂਡ ਸੈਂਟਰ: ਦਿ ਆਈਡੀਆ ਆਫ ਇੰਡੀਆ'' ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ "ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਸਕੂਲ" ਵਿੱਚ "ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ" ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/website/story/opinion-nidhi-razdan-phishing-and-three-hard-lessons/370865|title=Nidhi Razdan, Phishing, And Three Hard Lessons|last=Bhattacharya|first=Jaijit|date=17 January 2021|work=[[Outlook (Indian magazine)]]|access-date=5 February 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thecrimson.com/article/2021/1/17/reporter-claims-hired-by-harvard/|title=Indian Reporter Claims 'Phishing Attack' Duped Her Into Believing She Had Been Hired As Harvard Journalism Professor|last=Nair|first=Meera S.|date=17 January 2021|work=[[The Harvard Crimson]]|last2=Wang|first2=Andy Z.}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ 21 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name="IE">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/nidhi-razdan-harvard-university-phishing-ndtv-7147976/|title=Nidhi Razdan says her Harvard University job offer was a 'phishing attack'|date=16 January 2021|work=The Indian Express|access-date=16 January 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/journalist-nidhi-razdan-says-harvard-teaching-offer-was-an-online-fraud-101610758441172.html|title=Journalist Nidhi Razdan says Harvard teaching offer was an online fraud|date=16 January 2021|work=Hindustan Times|access-date=24 February 2021|language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਿਧੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ, ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ, ਪ੍ਰੈਸ ਟਰੱਸਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਮਹਾਰਾਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|date=17 October 2013|title=No Skirting Of Issues|url=http://www.vervemagazine.in/people/nidhi-razdan|magazine=Verve Magazine|access-date=10 March 2021}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=6 August 2013|title=Saluting the Kashmiri spirit|url=http://www.societymag.co.in/article/features/saluting-the-kashmiri-spirit/994|magazine=Society Magazine|access-date=10 March 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ [[Apeejay School, Sheikh Sarai|ਅਪੀਜੇ ਸਕੂਲ, ਸ਼ੇਖ ਸਰਾਏ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, [[ਦਿੱਲੀ]] (1998-99) ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=12 January 2004 |title=The Next Stage Of Human Evolution |url=https://www.outlookindia.com/magazine/amp/the-next-stage-of-human-evolution/222588 |access-date=27 March 2020 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |archive-date=27 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327175626/https://www.outlookindia.com/magazine/amp/the-next-stage-of-human-evolution/222588 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਬਡਗਾਮ (ਮੱਧ ਕਸ਼ਮੀਰ), ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ [[ਨੀਲੇਸ਼ ਮਿਸਰਾ|ਨੀਲੇਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ]] ਨਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web |date=29 November 2005 |title=Actual romance blooms in small towns: Neelesh Misra |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6484.html |access-date=26 November 2014 |publisher=IndiaGlitz.com |archive-date=5 ਮਈ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060505222853/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6484.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nidhi Razdan |url=http://www.in.com/nidhi-razdan/biography-208665.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112141700/http://www.in.com/nidhi-razdan/biography-208665.html |archive-date=12 November 2012 |access-date=26 November 2014 |publisher=in.com}}</ref> ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2007 ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਰਾਜ਼ਦਾਨ 1999 ਵਿੱਚ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੂਨ 2020 ਤੱਕ 21 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="emmrc">{{Cite web |title=Nidhi Razdan in EMMRC and MERC |url=http://emmrckashmir.com/activities/nidhi-razdan-in-emmrc-and-merc/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813133803/http://emmrckashmir.com/activities/nidhi-razdan-in-emmrc-and-merc/ |archive-date=13 August 2014 |access-date=19 August 2013 |publisher=EMMRC University of Kashmir}}</ref> ਉਹ [[ਐਨਡੀਟੀਵੀ|NDTV]] ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ NDTV 24x7 ਨਿਊਜ਼ ਸ਼ੋਅ ਲੈਫਟ, ਰਾਈਟ ਐਂਡ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਐਂਕਰ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਤੋਂ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਰਖੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਚਰਚਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸ਼ੋਅ, ਦਿ ਬਿਗ ਫਾਈਟ ਦਾ ਐਂਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 1999 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਨਿਊਜ਼ ਸੀਨ ਤੋਂ ਲਾਈਵ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ, ਆਮ ਚੋਣਾਂ, ਕਈ ਰਾਜ ਚੋਣਾਂ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ, 2001 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ।<ref name="work"/> ਰਾਜ਼ਦਾਨ NDTV 24x7 ਦਾ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਬਰਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਲਕੀਅਤ [[ਐਨਡੀਟੀਵੀ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ]] ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।<ref name="manchanda"/><ref>{{Cite web |date=29 August 2016 |title=NDTV's Nidhi Razdan to conduct workshop for media students |url=https://www.gdgoenkauniversity.com/school-of-communication/ndtvs-nidhi-razdan-to-conduct-workshop-for-media-students/ |access-date=28 March 2020 |archive-date=27 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327185033/https://www.gdgoenkauniversity.com/school-of-communication/ndtvs-nidhi-razdan-to-conduct-workshop-for-media-students/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਰੇਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕਸ਼ਮੀਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਤਿੱਬਤ]] ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਤੋਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="work" /> ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਨੇ ''ਲੈਫਟ, ਰਾਈਟ ਐਂਡ ਸੈਂਟਰ: ਦਿ ਆਈਡੀਆ ਆਫ ਇੰਡੀਆ'' ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/books-and-art/200817/book-review-left-right-and-centre-the-idea-of-india.html|title=Book Review 'Left, Right and Centre: The Idea of India'|date=20 August 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=9 March 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/books/national-discourse-about-kashmir-damaging-says-nidhi-razdan-at-kasauli-litfest/story-znB9JQmW201Sbqc7MwuVuN.html|title=National discourse on Kashmir damaging, says Nidhi Razdan at Kasauli Litfest|date=8 October 2017|work=Hindustan Times|access-date=9 March 2018}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਐਨਡੀਟੀਵੀ|NDTV]] 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਐਂਕਰਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ: * NDTV 24x7, ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਨਿਊਜ਼<ref name="emmrc" /> * ''ਖੱਬੇ, ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ'', ਵਿਭਿੰਨ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ<ref name="emmrc" /> * ''ਭਾਰਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ @9''<ref name="emmrc" /> * ''ਲੀਡ''<ref name="emmrc" /> * ''ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ''<ref>{{Cite web |title=The Big Fight |url=https://www.ndtv.com/video/list/shows/the-big-fight |access-date=6 January 2020 |publisher=NDTV}}</ref><ref>{{Cite tweet|user=Nidhi|title=Starting today, I will also be anchoring one of NDTV's original flagship shows, ‘The Big Fight’. It's an honour to be doing a show that was anchored first by @sardesairajdeep and then by @vikramchandra, both my mentors. Wish me luck :) 7pm and 9&nbsp;pm tonight, 8pm Saturday|access-date=6 February 2020}}</ref> ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ NDTV ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.scroll.in/latest/964597/nidhi-razdan-quits-ndtv-to-teach-journalism-at-harvard-university|title=Nidhi Razdan quits NDTV to teach journalism at Harvard University|date=13 June 2020|work=Scroll|access-date=13 June 2020|language=en}}</ref> 15 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ "ਆਧੁਨਿਕ [[ਫਿਸ਼ਿੰਗ]] ਹਮਲੇ" ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/blog/how-i-fell-for-a-phishing-attack-my-story-by-nidhi-razdan-2353395|title=Blog: I Am Nidhi Razdan, Not A Harvard Professor, But...|last=Razdan|first=Nidhi|date=16 January 2021|work=NDTV.com|access-date=18 January 2021}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨਗੇ।<ref name="IE"/><ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/latest/984139/journalist-nidhi-razdan-says-her-harvard-university-offer-was-fraudulent-calls-it-a-phishing-attack|title=Journalist Nidhi Razdan says her Harvard University offer was fraudulent, calls it a phishing attack|date=15 January 2021|work=Scroll.in|access-date=16 January 2021}}</ref> ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਸ਼ੋਅ 'ਨੋ ਸਪਿਨ' ਦੀ ਐਂਕਰ ਕਰਨ ਲਈ NDTV ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Journalist Nidhi Razdan Resigns from NDTV |url=https://thewire.in/media/journalist-nidhi-razdan-resigns-from-ndtv |access-date=2023-02-01 |website=The Wire}}</ref> ਮੰਗਲਵਾਰ, 31 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੇ NDTV ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref name="Scroll Staff">{{Cite web |last=Scroll Staff |title=Journalist Nidhi Razdan quits NDTV |url=https://scroll.in/latest/1042986/journalist-nidhi-razdan-quits-ndtv |access-date=2023-02-01 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> ਮਈ 2021 ਤੱਕ, ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਗਾਂਧੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ [[Kautilya School of Public Policy|ਕੌਟਿਲਿਆ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਪਾਲਿਸੀ]] ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਦਾ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Nidhi Razdan On Board Kautilya And GITAM, New Credentials |url=https://www.shethepeople.tv/media/nidhi-razdan-kautilya-faculty-gitam-university-policy-board/ |access-date=16 January 2022 |language=en-US |archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116161425/https://www.shethepeople.tv/media/nidhi-razdan-kautilya-faculty-gitam-university-policy-board/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] 28zwupsfqh3178c2drk9nb1zagultk4 0 154441 847352 817082 2026-09-24T03:35:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847352 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">ਬੈਨ ਸਮਿਥ</div> |- data-file-height="1290" data-file-type="bitmap" data-file-width="968" decoding="async" height="293" resource="./File:Ben_Smith,_journalist_(cropped).jpg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Ben_Smith%2C_journalist_%28cropped%29.jpg/220px-Ben_Smith%2C_journalist_%28cropped%29.jpg" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Ben_Smith%2C_journalist_%28cropped%29.jpg/330px-Ben_Smith%2C_journalist_%28cropped%29.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Ben_Smith%2C_journalist_%28cropped%29.jpg/440px-Ben_Smith%2C_journalist_%28cropped%29.jpg 2x" width="220" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Ben_Smith,_journalist_(cropped).jpg|frameless]]</img><div class="infobox-caption"> 2012 ਵਿੱਚ ਸਮਿਥ</div> |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ | class="infobox-data" |<div class="nickname" style="display:inline"> ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਏਲੀ ਸਮਿਥ</div><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> <span style="display:none">( <span class="bday">1976-11-04</span> )</span> 4 ਨਵੰਬਰ, 1976 <span class="noprint ForceAgeToShow">(ਉਮਰ&nbsp;46)</span><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki><div class="birthplace" style="display:inline"> [[Manhattan|ਨਿਊਯਾਰਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਯੂ.ਐਸ</div> |- class="bday" ! class="infobox-label" scope="row" | ਅਲਮਾ&nbsp;ਮੈਟਰ | class="infobox-data" | [[Yale University|ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ( [[Bachelor of Arts|BA]] ) |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | ਕਿੱਤਾ | class="infobox-data role" | |} '''ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਏਲੀ ਸਮਿਥ''' (ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ, 1976)<ref>{{Cite web |last=Politico Staff |title=BIRTHDAY OF THE DAY: Ben Smith, BuzzFeed News editor-in-chief |url=https://www.politico.com/news/2019/11/04/playbook-birthday-ben-smith-065236 |access-date=2020-08-25 |website=POLITICO |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਹੈ ਜੋ ''ਸੇਮਾਫੋਰ'' ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮਾਚਾਰ ਸੰਗਠਨ ਜਿਸ ਦਾ ਗਠਨ ਉਸ ਨੇ 2022 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਸਟਿਨ ਸਮਿਥ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ 2020 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਸੀ। 2011 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ, ਉਹ ''BuzzFeed News'' ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। <ref name="buzz1">[[Brian Stelter|Stelter, Brian]] (12 December 2011). [http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/12/12/buzzfeed-adds-politico-writer/?smid=tw-mediadecoder&seid=auto BuzzFeed Adds Politico Writer], ''[[The New York Times]]''</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/01/04/business/ben-smith-new-york-times.html|title=Ben Smith Is Leaving The Times for a Global News Start-Up|last=Gelles|first=David|date=January 4, 2022|work=The New York TImes}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸਮਿਥ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਮੈਨਹੈਟਨ|ਮੈਨਹਟਨ]] ਦੇ ਅੱਪਰ ਵੈਸਟ ਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਲੇਖਕ Dian (ਨੀ ਗੋਲਡਸਟਨ) ਅਤੇ ਅਟਾਰਨੀ ਰੌਬਰਟ ਐਸ. ਸਮਿਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਜੱਜ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੈਮੋਕਰੇਟ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ]] ਅਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=April 6, 2017 |title=The Axe Files - Ep. 136: Ben Smith Released |url=https://signup.politics.uchicago.edu/page/-/site/PODCAST/transcripts/af-ep136-smith.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121121759/https://signup.politics.uchicago.edu/page/-/site/PODCAST/transcripts/af-ep136-smith.pdf |archive-date=January 21, 2019 |publisher=[[University of Chicago]] Institute of Politics and [[CNN]] |quote=I grew up in a household where my parents disagreed on pretty much everything and it makes it hard for you to be a real ideologue or to sort of -- you know, or to see the opposing side. To see these two sides is irreconcilable enemies. She's a Democrat and he's also fairly Christian. She's Jewish.}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ, ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਿਕੀ ਮੈਂਟਲ ਅਤੇ ਟੌਮੀ ਜੌਨ ਲਈ ਘੋਸਟਰਾਈਟਰ ਵਜੋਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/02/17/fashion/ben-smith-the-boy-wonder-of-buzzfeed.html|title=The Boy Wonder of BuzzFeed|last=Quenqua|first=Douglas|date=February 15, 2013|work=The New York Times|access-date=December 7, 2019|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅੱਪਰ ਵੈਸਟ ਸਾਈਡ 'ਤੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਸਕੂਲ (ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ [[ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬੀਏ ''ਸਮਮਾ ਕਮ ਲਾਉਡ'' ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ''ਦ ਯੇਲ ਹੇਰਾਲਡ'' ਅਤੇ ''ਦ ਨਿਊ ਜਰਨਲ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ।<ref name="yale99-1">{{Cite news|url=http://www.yaledailynews.com/news/2011/jan/06/yalies-start-2012-campaign-mitch-daniels/|title=Yalies start 2012 campaign for Mitch Daniels|date=6 January 2011|work=Yale Daily News|archive-url=https://web.archive.org/web/20110313001520/http://www.yaledailynews.com/news/2011/jan/06/yalies-start-2012-campaign-mitch-daniels/|archive-date=March 13, 2011}} (notes Smith's Yale graduation year as 1999)</ref> ਉਹ ਮੋਰਸ ਕਾਲਜ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thenewjournalatyale.com/1998/10/this-old-house/|title=This Old House|last=Smith|first=Ben|date=October 9, 1998|work=The New Journal|access-date=December 7, 2019|publisher=Yale College students|language=en-US}}</ref> ਸਮਿਥ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ''ਦ ਫਾਰਵਰਡ'' ਵਿਖੇ ਇੰਟਰਨ ਵਜੋਂ ਕਾਲਜ ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/usa/forward-magazine/20190401/281646781487309|title=Where I Fell in Love|last=Smith|first=Ben|date=April 1, 2019|work=The Forward}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸਮਿਥ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਨੌਕਰੀ ''ਦਿ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ ਸਟਾਰ'' ਲਈ ਕ੍ਰਾਈਮ ਬੀਟ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ''ਬਾਲਟਿਕ ਟਾਈਮਜ਼'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਲਾਤਵੀਆ]] ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ''ਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਯੂਰਪ'' (2001 ਤੱਕ) ਲਈ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="inter1">Rothstein, Betsy. (11 November 2011). [http://www.mediabistro.com/fishbowldc/fishbowldc-interview-with-politicos-ben-smith_b55617 FishbowlDC Interview with Politico's Ben Smith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006050948/http://www.mediabistro.com/fishbowldc/fishbowldc-interview-with-politicos-ben-smith_b55617 |date=2014-10-06 }}, ''FishbowlDC''</ref> ਸਮਿਥ ਨੇ ''ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਨ'' (2002–2003), ''ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਆਬਜ਼ਰਵਰ'' (2003–2006), ਅਤੇ ''ਨਿਊਯਾਰਕ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼'' (2006–2007) ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਿਆ<ref name="leavingsun">(3 January 2007). [http://www.nysun.com/new-york/mr-smith-goes-to-washington/46026/ Mr. Smith Goes To Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210811200229/https://www.nysun.com/new-york/mr-smith-goes-to-washington/46026/ |date=2021-08-11 }}, ''[[The New York Sun]]'' (reporting that Smith was leaving the ''Sun'' to join ''Politico'')</ref> 2004 ਅਤੇ 2006 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਮਿਥ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਬਲੌਗ: ''ਦਿ ਪੋਲੀਟਿਕਰ'', ''ਦ ਡੇਲੀ ਪੋਲੀਟਿਕਸ'', ਅਤੇ ''ਰੂਮ ਅੱਠ'' ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। === ''ਰਾਜਨੀਤੀ'' === ਸਮਿਥ ਨੇ 2008 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਆਊਟਲੈਟ ''ਪੋਲੀਟਿਕੋ'' ਲਈ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਈਟ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਇਆ। 2007 ਵਿੱਚ ''ਨਿਊਯਾਰਕ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼'' ਤੋਂ ''ਪੋਲੀਟਿਕੋ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਸਮਿਥ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ''ਪੋਲੀਟਿਕੋ'' ਲਈ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵੈਦਰਮੈਨ ਬਿਲ ਆਇਰਸ<ref name="Ayers">{{Cite news|url=http://www.politico.com/news/stories/0208/8630.html|title=Obama once visited '60s radicals|last=Smith|first=Ben|date=February 22, 2008|work=[[Politico (newspaper)|Politico]]|access-date=16 March 2011}}</ref> ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਓਬਾਮਾ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਬਾਰੇ [[ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵ|ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ]]<ref name="birthers">{{Cite news|url=http://www.politico.com/news/stories/0209/19450.html|title=Culture of conspiracy: the Birthers|last=Smith|first=Ben|date=March 1, 2009|work=[[Politico (newspaper)|Politico]]|access-date=16 March 2011}}</ref> ਅਤੇ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦੇ ਧਰਮ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="muslim">{{Cite news|url=http://www.politico.com/news/stories/1007/6314.html|title=Untraceable e-mails spread Obama rumor|last=Smith|first=Ben|date=October 13, 2007|work=[[Politico (newspaper)|Politico]]|access-date=16 March 2011|last2=Martin|first2=Jonathan}}</ref> ਸਮਿਥ ਨੇ ਉਸ 2008 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੌਨ ਐਡਵਰਡਸ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ<ref name="edwards">{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/8301-500486_162-2597425-500486.html|title=Don't Believe The Hype: John Edwards Doesn't Suspend Campaign|last=Montopoli|first=Brian|date=March 22, 2007|work=[[CBS News]]|access-date=16 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110206023912/http://www.cbsnews.com/8301-500486_162-2597425-500486.html|archive-date=6 February 2011}}</ref> ਦੌੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਡਵਰਡਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਹੈ। ਸਮਿਥ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਫੀਨਾਮਾ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ<ref name="apology">{{Cite news|url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/0307/Getting_It_Wrong.html|title=Getting It Wrong|last=Smith|first=Ben|date=March 22, 2007|work=[[Politico (newspaper)|Politico]]|access-date=16 March 2011}}</ref> ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਫੰਡਰੇਜ਼ਿੰਗ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਡਰ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name="rnc">{{Cite news|url=http://www.politico.com/news/stories/0310/33866.html|title=Exclusive: RNC document mocks donors, plays on 'fear'|last=Smith|first=Ben|date=March 3, 2010|work=Politico|access-date=16 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304185511/http://www.politico.com/news/stories/0310/33866.html|archive-date=4 March 2011}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸਮਿਥ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਲਾਤਵੀਅਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਲੀਨਾ ਜ਼ਾਗਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ<ref name="marr1">(October 6, 2002). [https://www.nytimes.com/2002/10/06/style/weddings-celebrations-liena-zagare-benjamin-smith.html WEDDINGS/CELEBRATIONS; Liena Zagare, Benjamin Smith], ''[[The New York Times]]''</ref><ref name="zags2">Bazilian, Emma (April 29, 2011). [http://www.adweek.com/news/technology/patch-hires-brooklyn-blogger-liena-zagare-131198 Patch Hires Brooklyn Blogger Liena Zagare], ''[[Adweek]]''</ref> ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਾਗਰੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Jonah Peretti and Ben Smith">{{Cite web |title=Jonah Peretti and Ben Smith |url=http://www.hollywoodreporter.com/person/jonah-peretti-ben-smith |access-date=2016-02-08 |website=The Hollywood Reporter |archive-date=2016-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214111936/http://www.hollywoodreporter.com/person/jonah-peretti-ben-smith |url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਾਸੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਟਵਿਟਰ|benyt}} * {{C-SPAN|1021607}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] 5tm3ok1koa9rtawte6ljq44cl6qwu1c 0 154607 847418 644713 2026-09-24T08:16:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847418 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਥਾਪਰ | birth_date = 4 ਅਕਤੂਬਰ 1984 | death_date = 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਥਾਪਰ''' ਜਾਂ '''ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਥਾਪਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Meenakshi Thapar;''' 4 ਅਕਤੂਬਰ 1984 – 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਥਾਪਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ''404'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ == ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ, "ਹੀਰੋਇਨ" ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਥਾਪਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਅਮਿਤ ਜੈਸਵਾਲ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੁਰੀਨ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।<ref name="IB">{{Cite web |date=19 April 2012 |title=Bollywood Actress Meenakshi Thapar Beheaded By Costars After Denying $28,655 Ransom, 'Her Body Was Hacked Into Pieces' |url=http://www.ibtimes.com/articles/330537/20120419/bollywood-actress-meenakshi-thapar-beheaded-ransom-404.htm |access-date=19 April 2012 |website=Ib Times}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ {{Indian Rupee}} 1.5 ਮਿਲੀਅਨ (ਲਗਭਗ {{US$|29000}} ) ਦੀ ਫਿਰੌਤੀ ਲਈ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਜੇਕਰ ਫਿਰੌਤੀ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਲੀਲ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ 60,000 {{Indian Rupee}} ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/bollywood/9209133/Bollywood-actress-kidnapped-and-beheaded-by-actors.html|title=Bollywood actress kidnapped and beheaded by actors|date=19 April 2012|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=19 April 2012}}</ref> ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੋਰਖਪੁਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.nationalpost.com/2012/04/19/meenakshi-thapa/|title=Bollywood actress's head still missing after ransom demands not reached|date=19 April 2012|work=[[National Post]]|access-date=19 April 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦਾ ਧੜ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/news/world/bollywood-actress-meenakshi-thapar-killed-co-stars-article-1.1064143|title=Bollywood actress Meenakshi Thapar killed by co-stars|date=19 April 2012|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|access-date=19 April 2012|location=New York}}</ref> ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਤੋਂ [[ਸਿਮ ਕਾਰਡ]] ਸਮੇਤ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੁਰਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Nepalese starlet abducted, killed; Mumbai Police arrest 2 junior artists |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/nepalese-starlet-abducted-killed-mumbai-police-arrests-2-junior-artists-99253-2012-04-15 |access-date=2023-01-20 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ == 9 ਮਈ 2018 ਨੂੰ, ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਥਾਪਰ ਦੇ 2012 ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋ ਜੂਨੀਅਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਐਸਜੀ ਸ਼ੇਟੇ ਨੇ ਅਮਿਤ ਜੈਸਵਾਲ (36) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੁਰੀਨ (26) ਨੂੰ ਆਈਪੀਸੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 302 (ਕਤਲ) ਅਤੇ 364-ਏ (ਫਿਰੌਤੀ ਲਈ ਅਗਵਾ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ। ਮੁੰਬਈ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਉੱਜਵਲ ਨਿਕਮ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਐਸਜੀ ਸ਼ੇਟੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥਾਪਾ ਦੇ ਅਗਵਾ, ਫਿਰੌਤੀ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਜੱਜ ਸ਼ੇਟੇ ਨੇ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ ਜੈਸਵਾਲ (40) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੁਰੀਨ (36) ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ 27 ਸਾਲਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ। ਸਜ਼ਾ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ, ਨਿਕਮ ਨੇ ਕਤਲ ਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਰਲੱਭ ਕੇਸ" ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] r31b0be1dop3sj5m1i9kiwp5f4lpo8w 0 154986 847428 773050 2026-09-24T08:55:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847428 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੇਘਨਾ ਨਾਇਰ | image = | caption = | other_names = | birth_name = ਮੇਘਨਾ ਨਾਇਰ | birth_date = {{birth based on age as of date|21|2010|11|14}} | birth_place = ਅਲਾਪੂਜਾ, [[ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | years_active = 2008 - 2012 | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੇਘਨਾ ਨਾਇਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Meghna Nair''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Megha Nair Changes Her Name - Megha Nair - Kadalichu Paar - Sathyaraj - Tamil Movie News |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jun-11-01/megha-nair-kadalichu-paar-06-06-11.html |website=behindwoods.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kochi To Kodambakam &#124; Outlook India Magazine |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/kochi-to-kodambakam/239307 |website=outlookindia.com/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302162356/https://www.outlookindia.com/magazine/story/kochi-to-kodambakam/239307 |url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਘਾ ਨਾਇਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ''ਥੰਗਮ'' (2008) ਲਈ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਉਮਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਕਅੱਪ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਵਾ ਦੀ ਸਿਰੁਥਾਈ (2011) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਟਰੈਕ ਵਿੱਚ ''ਪਸੁਪਤੀ c/o ਰਸਕਕਾਪਲਯਾਮ'' (2007) ਅਤੇ ਇੱਕ ''ਵੇਸਵਾ'' ਵਜੋਂ ''ਪੂਵਾ ਥਲਈਆ'' (2011) ਸਮੇਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਵਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਨੇਲਈ ਸੰਧੀਪੂ'' (2012) ਤੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਸਟਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੇਘਾ ਦਾ ਕੱਦ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਸੀ। [[ਕਾਰਥੀ]] ਅਤੇ ਤਮੰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ''ਸਿਰੁਥਾਈ'' ਮੇਘਾ ਦਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕੰਮ ਹੈ।<ref name="DOB">{{Cite web |title=I'm just an upcoming artiste: Megha Nair - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/Im-just-an-upcoming-artiste-Megha-Nair/articleshow/6920195.cms |website=The Times of India}}</ref> ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਮੇਘਾ ਨਾਇਰ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ ਮੇਘਨਾ ਨਾਇਰ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web |title=Megha Nair is now Meghna Nair - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/Megha-Nair-is-now-Meghna-Nair/articleshow/8758578.cms |website=The Times of India}}</ref> 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੀਸ਼ ਦੀ ''ਅਧਿਕਮ'', ਸੰਜੇ ਰਾਮ ਦੀ ''ਸ਼ਿਵਮਯਮ'' ਦੇ ਉਲਟ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਔਰਤ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਫਿਲਮ, ਮਨਮਾਧਾ ''ਰਾਜਯਮ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ੈ, ਕੀਰਤੀ ਚਾਵਲਾ ਅਤੇ ਤੇਜਸ਼੍ਰੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਰਿੰਗਟੋਨ'' (2010) ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ਅਤੇ ''ਮਿਸਟਰ ਮਾਰੁਮਾਕਨ'' (2012) ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Ayngaran International |url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D5779 |website=ayngaran.com |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302162521/http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D5779 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Meghna's loving the change - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/Meghnas-loving-the-change/articleshow/8528839.cms |website=The Times of India}}</ref> ਉਹ ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ "ਗੀਤਾਂਜਲੀ" ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਇੱਕ [[TV Serial|ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ]] ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ "Nestle Munch Stars" ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ ਤੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਸੀ। === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === * '''Nestle Munch Stars''' (ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ) * '''ਗੀਤਾਂਜਲੀ''' (ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ) ਗੋਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਵਜੋਂ * '''ਯਕਸ਼ਿਯੁਮ ਨਜਾਨੁਮ''' (ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 5v1r6tyvnky0fcuzojg5js4eow0zktl 0 155302 847347 836122 2026-09-24T03:21:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847347 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Hindi film actress Begum Para 13.jpg|thumb|ਬੇਗਮ ਪਾਰਾ]] '''ਬੇਗਮ ਪਾਰਾ''' (ਨੀ '''ਜ਼ੁਬੇਦਾ ਉਲ ਹੱਕ''' ; 25 ਦਸੰਬਰ 1926 - 9 ਦਸੰਬਰ 2008) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 1940 ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=5 noted personalities who left Pakistan for India |url=http://tribune.com.pk/story/896339/5-noted-personalities-that-left-pakistan-for-india/}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 November 1997 |title=Ms Oomph: V Gangadhar meets Begum Para, the original pin-up girl. |url=http://www.rediff.com/movies/nov/29para.htm |publisher=[[Rediff.com]]}}</ref> ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ|ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ]] ਦੀ ''ਸਾਵਰੀਆ'' (2007) ਵਿੱਚ [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਇੱਕ ਗਲੈਮਰ ਗਰਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ''ਲਾਈਫ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰਪੂਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Photos |first=Old Indian |title=Sensuous Photographs of Hindi Movie Star Begum Para by ''Life'' Magazine Photographer James Burke - 1951 |url=http://www.oldindianphotos.in/2011/04/sensuous-photographs-of-hindi-movie.html}}</ref><ref name="thefridaytimes.com">{{Cite web |last=Hasan |first=Khalid |date=2 August 2015 |title=Begum Para: the Last Glamour Girl |url=https://www.thefridaytimes.com/tft/begum-para-the-last-glamour-girl/ |website=The Friday Times |access-date=4 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=6 ਜੂਨ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606010256/http://www.thefridaytimes.com/tft/begum-para-the-last-glamour-girl/ |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਬੇਗਮ ਪਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਅਜੋਕੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ) ਵਿੱਚ [[ਜੇਹਲਮ]] ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਬੇਦਾ ਉਲ ਹੱਕ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਮੀਆਂ ਅਹਿਸਾਨੁਲ-ਹੱਕ, ਇੱਕ ਜੱਜ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੀ ਰਿਆਸਤ, ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਸਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਬਣੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੀ।<ref name="thefridaytimes.com" /> ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਬਹੁਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਪਰ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸਨੇ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਮਸਰੁਰੁਲ ਹੱਕ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣਨ ਲਈ 1930 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪ੍ਰੋਤਿਮਾ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="para">{{Cite web |title=Begum Para – Memories – Cineplot.com |url=http://cineplot.com/begum-para-memories-2/}}</ref><ref name="thefridaytimes.com" /> ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਾਬੀ ਦੀ ਚਮਕੀਲੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਲਣ-ਜੁਲਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਲੁੱਕ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨਗੇ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਆਫਰ ਸ਼ਸ਼ਧਰ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ [[ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੇਝਿਜਕ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਮੰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।<ref name="para" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ|ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਾਸਿਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2006/09/17/stories/2006091700120500.htm|title=The return of Begum Para|last=Gangadhar|first=V.|date=17 September 2006|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112124228/http://www.hindu.com/mag/2006/09/17/stories/2006091700120500.htm|archive-date=12 November 2007}}</ref> ਅਦਾਕਾਰ ਅਯੂਬ ਖਾਨ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਬੇਗਮ ਪਾਰਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੀਆਂ ਅਹਿਸਾਨ-ਉਲ-ਹੱਕ [[ਜਲੰਧਰ]], ਇੱਕ ਜੱਜ ਸਨ ਜੋ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਦੀ ਰਿਆਸਤ, ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਸਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਬਣੇ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2015}} ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1974 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=28 May 1997 |title=Begum Para &#124; Begum Para |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?203606 |access-date=22 February 2014 |publisher=Outlookindia.com |archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020112640/http://www.outlookindia.com/article.aspx?203606 |url-status=dead}}</ref> ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2 June 2015 |title=5 noted personalities who left Pakistan for India |url=https://tribune.com.pk/story/896339/5-noted-personalities-that-left-pakistan-for-india/ |website=The Express Tribune}}</ref><ref name="thefridaytimes.com" /> == ਮੌਤ == 9 ਦਸੰਬਰ 2008 ਨੂੰ 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2022}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] rz0udyztwpoox83auptworo855ulwky 0 155364 847406 842273 2026-09-24T07:45:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847406 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਡਾ. ਮਿਤਾਲੀ ਮੁਖਰਜੀ | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|11|13}} | birth_place = ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | citizenship = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | fields = ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਨੋਮ ਅਤੇ ਆਯੁਰਜੀਨੋਮਿਕਸ | workplaces = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | alma_mater = ਆਈਆਈਐਸਸੀ ਬੰਗਲੌਰ | doctoral_advisor = | dissertation = | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੰਗ ਵੂਮੈਨ ਬਾਇਓਸਾਇੰਟਿਸਟ ਅਵਾਰਡ (2007), ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਅਵਾਰਡ (2010) | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | footnotes = | spouse = }} '''ਮਿਤਾਲੀ ਮੁਖਰਜੀ''' (ਜਨਮ 1967) ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਜੋਧਪੁਰ|ਆਈਆਈਟੀ ਜੋਧਪੁਰ]] ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ CSIR ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਐਂਡ ਇੰਟੀਗਰੇਟਿਵ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦਵਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਮੀਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਡਾ. ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਰ (ਐੱਮ. ਡੀ. ਆਯੁਰਵੇਦ) ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ "ਆਯੁਰਜੀਨੋਮਿਕਸ" ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਤਾਲੀ ਇੰਡੀਅਨ ਦਾ ਜੀਨੋਮ ਵੇਰੀਏਸ਼ਨ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਡੇਟਾਬੇਸ ਜੋ "ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜੈਨੇਟਿਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ" ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿਤਾਲੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ IGV ਡੇਟਾਬੇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="Award">{{Cite web |title=S. S. Bhatnagar Prize goes to Mitali Mukerji |url=http://www.igib.res.in/?q=node/114 |access-date=15 March 2014}}</ref> ਮਿਤਾਲੀ ਨੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਅਟੈਕਸੀਆ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ [[ਮੈਡੀਸਿਨ|ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2010 ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਿਤਾਲੀ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1967 ਨੂੰ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Fellowship {{!}} Indian Academy of Sciences |url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mukerji,_Dr_Mitali |access-date=2018-12-11 |website=www.ias.ac.in}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਬੰਗਲੌਰ]] ਤੋਂ [[ਬੈਕਟੀਰੀਆ|ਬੈਕਟੀਰੀਅਲ]] ਮੋਲੀਕਿਊਲਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ (ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Doctoral">{{Cite web |date=10 September 2010 |title=Personal Prescription: Mitali Mukerji |url=http://indiatoday.intoday.in/story/indian-scientists-at-forefront-of-research-mitali-mukerji/1/150676.html |access-date=15 March 2014 |publisher=India Today}}</ref> ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮਿਤਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡਾ. ਸਮੀਰ ਕੁਮਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਕੋਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Mitali Mukerji |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/mitali-mukerji/286002 |access-date=2018-12-12 |website=Outlook (India) |archive-date=2018-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215222753/https://www.outlookindia.com/magazine/story/mitali-mukerji/286002 |url-status=dead}}</ref> <ref name=":0">{{Cite journal|last=Pulla|first=Priyanka|date=2014-10-24|title=Searching for science in India's traditional medicine|url=https://archive.org/details/sim_science_2014-10-24_346_6208/page/410|journal=Science|language=en|volume=346|issue=6208|pages=410|bibcode=2014Sci...346..410P|doi=10.1126/science.346.6208.410|issn=1095-9203|pmid=25342781}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] cbm14ijhpjqflyvr1cpx5gep3yw4fmy 0 155443 847225 844392 2026-09-23T19:21:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847225 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਿਵੇਦਿਤਾ | image = NiveditaJainImage.jpg | caption = | other_names = ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਰਿੰਕੀ | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1979|06|09}} | birth_place = [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1998|06|10|1979|05|17}} | death_place = [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਜੈਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nivedita Jain;''' 9 ਜੂਨ 1979 - 10 ਜੂਨ 1998) ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="title">{{Cite web |title=Miss Bangalore Hall Of Fame: Nivedita Jain – Miss Bangalore '94 |url=http://www.missbangalore.in/History.asp |access-date=17 September 2011 |publisher=missbangalore.in |archive-date=5 ਜੁਲਾਈ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250705171420/http://www.missbangalore.in/History.asp |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਜੈਨ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਹੋਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੋ-ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ'' ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਸ਼ਿਵਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਉਲਟ ਸ਼ਿਵ ''ਸੈਨਿਆ'' ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸਾਂ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ''ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਵਰਸ਼ਿਨੀ'' ਵਿੱਚ ਰਮੇਸ਼ ਅਰਾਵਿੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਅਰਜੁਨ ਸਰਜਾ, [[ਤੱਬੂ]] ਸਟਾਰਰ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ, ''ਥਾਇਨ ਮਨੀਕੋਡੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੂੰ ਸੇਲਵਾ ਦੀ ''ਥਾਨਾਲੀ ਰਾਜਾ'' ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਿਲਮ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=A-Z (V) |url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-5.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19991003015404fw_/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz-5.htm |archive-date=3 October 1999}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਿਲਮਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਸੰਖੇਪ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। == ਮੌਤ == 17 ਮਈ 1998 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜੈਨ ਨੂੰ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਦੇ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਨਗਰ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ 35 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਛੱਤ ਦੀ ਪੈਰਾਪੇਟ ਦੀਵਾਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kannada-actress-nivedita-jain-battles-for-her-life-in-bangalores-mallya-hospital/1/264411.html|title=Fall of a rising star|date=8 June 1998|work=India Today|access-date=9 March 2016}}</ref> ਉਹ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਬਿਊਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਟਵਾਕ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ,<ref name="Indian Express">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/Storyold/36942/|title=Death ends Nivedita's yearning for extremes|last=Express News Service|date=12 June 1998|work=[[The Indian Express]]|access-date=17 September 2011}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਾਡਲਿੰਗ<ref name="http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/DC8B7814E508F9826525694000614454">{{Cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/DC8B7814E508F9826525694000614454|title=Was Nivedita Driven To Suicide?|last=Times of India News Service|date=25 June 1998|work=[[The Times of India]]|access-date=17 September 2011|agency=[[Centre for the Study of Culture and Society|CSCS]]|author-link=Times of India News Service}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Outlook India">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?205743|title=Catwalk To Death|last=B.R. Srikanth|date=22 June 1998|work=[[Outlook India]]|access-date=17 September 2011|archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110122045124/http://outlookindia.com/article.aspx?205743|url-status=dead}}</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, 19 ਮਈ ਨੂੰ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Deccan Herald">{{Cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/135AFF67D9914D24652569400061447D|title=Nivedita Jain recovering|last=staff|date=20 May 1998|work=[[Deccan Herald]]|access-date=17 September 2011|agency=[[Centre for the Study of Culture and Society|CSCS]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 24 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਮਾਲਿਆ ਹਸਪਤਾਲ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਲਾਈਫ ਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਰਲ ਮੈਡੀਸਨ, ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ, [[ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ|ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ]], ਰੇਕੀ ਅਤੇ ਮਹਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਮਲਟੀਪਲ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿ ਇਹ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਲਿਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋਮਾ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਸਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਰਿੰਕੀ ਰੱਖਿਆ। 10 ਜੂਨ 1998 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 11:00 ਵਜੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=11 June 1998 |title=Nivedita Jain dead |url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/6DD5A95CF003D3896525694000605888 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514162600/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/6DD5A95CF003D3896525694000605888 |archive-date=14 May 2011 |access-date=9 March 2016 |website=The Hindu}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == * 1994, ਮਿਸ ਬੰਗਲੌਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] b8c1rlysl0ihzhe32hlv5pgcnrviusz 0 155530 847297 773676 2026-09-23T23:44:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847297 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ | image = Pandari Bai.jpg | caption = | other_names = | birth_name = ਗੀਥਾ | birth_date = {{birth year|1930}} | birth_place = ਭਟਕਲ, ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਰਿਆਸਤ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] (ਹੁਣ [[ਕਰਨਾਟਕ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) | death_date = {{death date and age|2003|01|29|1930|df=y}} | death_place = [[ਚੇਨਈ]], ਭਾਰਤ | nationality = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1943–2001 | spouse = | partner = | relatives = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pandari Bai;''' 1930 - 29 ਜਨਵਰੀ 2003)<ref name="BFI">{{Citation |title=Pandari Bai |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2ba22ee0f7 |work=British Film Institute |access-date=14 July 2020 |archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109160651/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2ba22ee0f7 |url-status=dead}}</ref><ref name="TimesOfIndia29Jan03">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/Pandari-Bai-dies-at-73/articleshow/35859378.cms|title=Pandari Bai dies at 73|date=29 January 2003|work=[[The Times of India]]}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ 1950, 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਹੀਰੋਇਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RajadhyakshaWillemen2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&pg=RA14-PA1985|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Ashish Rajadhyaksha|last2=Paul Willemen|date=10 July 2014|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-135-94325-7}}</ref> ਉਸਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, [[ਐਮ ਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ]], ਸਿਵਾਜੀ ਗਣੇਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਬੇਦਾਰਾ ਕੰਨੱਪਾ'' ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਪਾਰਸਕਤੀ'' ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|date=21 February 2003|title=Remembering Pandari Bai|url=http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=1966|magazine=[[Screen (magazine)|Screen]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/01/30/stories/2003013003531300.htm|title=Pandari Bai dead|date=30 January 2003|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20030219190911/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/01/30/stories/2003013003531300.htm|archive-date=19 February 2003}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ, ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/317552/tribute-pandari-bai.html|title=Tribute to Pandari Bai|date=13 March 2013|work=Deccan Herald|access-date=24 May 2013}}</ref> ਬਾਈ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਲਾਈਮਾਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Redirecting to Google Groups">{{Cite web |title=Redirecting to Google Groups |url=https://groups.google.com/forum/m/#!topic/alt.obituaries/g3IQf2d52xU}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ ਨੇ 1943 ਵਿੱਚ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ]] ਫਿਲਮ, ''ਵਾਣੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1954 ਦੀ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ''ਬੇਦਾਰਾ ਕੰਨੱਪਾ'' ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਕੰਨਾ (ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੀਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ''ਸੰਤ ਸਖੂ'' (1955) ਅਤੇ ''ਰਾਇਰਾ ਸੋਸ'' (1957) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ" ਅਕਸ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਗੀਰੂ ਪਿਤਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। 1959 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਮਾਈਨਾਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਅੱਬਾ ਆ ਹੁਡੂਗੀ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/07/21/stories/2004072102410500.htm|title=A rousing end planned for H.L.N. Simha's birth centenary fete|date=21 July 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=7 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915092700/https://www.thehindu.com/2004/07/21/stories/2004072102410500.htm|archive-date=15 September 2018}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2003/02/14/stories/2003021401030300.htm|title=Actress who glowed with inner beauty|date=14 February 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=14 November 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070507052338/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2003/02/14/stories/2003021401030300.htm|archive-date=7 May 2007}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸ IX ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ''"ਗੁਣਾਸਾਗਰੀ ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ"'' ਪਾਠ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 December 2019 |title=Lesson on Pandari Bai |url=https://www.kseebsolutions.com/siri-kannada-class-9-solutions-pathya-puraka-adhyayana-chapter-1/ |website=KSEEB}}</ref> * 2001 - ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ - ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Lifetime Achievement Award for Pandari Bai |url=https://m.timesofindia.com/topic/Pandari-Bai/awards |website=The Times of India}}</ref> * 1994-95 – ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਡਾ: ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ * 1968-69 - ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਨਮਾ ਮੱਕਾਲੂ * 1967-68 - ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਬੇਲੀ ਮੋਡਾ * 1965 – ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਲਾਈਮਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] 9o6k4ew6gtogrvf3utywnw3smy45gtm 0 155748 847458 755086 2026-09-24T10:46:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847458 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਰਜਨੀ ਅਸ਼ੋਕਰਾਓ ਪਾਟਿਲ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1958|12|05}} | death_date = | office = [[ਰਾਜ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ]] | president = | 1blankname = ਚੇਅਰਮੈਨ | 1namedata = | termstart = 27 ਸਤੰਬਰ 2021 | termend = | constituency = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | termstart1 = 10 ਜਨਵਰੀ 2013 | termend1 = 2 April 2018 | president1 = *[[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] *[[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] | 1blankname1 = ਚੇਅਰਮੈਨ | 1namedata1 = *[[ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ]] *[[ਵੈਂਕਈਆ ਨਾਇਡੂ]] | constituency1 = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | office2 = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]], [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] | termstart2 = 1996 | termend2 = 1998 | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | spouse = ਆਸ਼ਰਾਓ ਪਾਟਿਲ | party = [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] | residence = | alma_mater = | profession = ਸਿਆਸਤਦਾਨ | website = | source = https://loksabha.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/3750.htm }} '''ਰਜਨੀ ਅਸ਼ੋਕਰਾਓ ਪਾਟਿਲ''' (ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ 1958) [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਈ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2018-05-22 |title=Rajani Patil is Congress in-charge for Himachal Pradesh |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/rajani-patil-is-congress-in-charge-for-himachal-pradesh/story-hY5dkEsq1bbJMujsjWBCFN.html |access-date=2019-05-17 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ [[ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ|ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ]] [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=5 January 2013 |title=Rajni Patil wins RS bypoll from Maharashtra |url=http://zeenews.india.com/news/nation/rajni-patil-wins-rs-bypoll-from-maharashtra_820972.html |access-date=15 December 2014 |publisher=Zee News}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 January 2013 |title=Maharashtra: Rajni Patil is Cong's Pick for RS By-Poll |url=http://www.outlookindia.com/news/article/Maharashtra-Rajni-Patil-is-Congs-Pick-for-RS-ByPoll/785558 |access-date=15 December 2014 |publisher=Outlook |archive-date=15 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215224607/http://www.outlookindia.com/news/article/Maharashtra-Rajni-Patil-is-Congs-Pick-for-RS-ByPoll/785558 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 January 2013 |title=Congress leader Rajani Patil wins Rajya Sabha bypoll |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/mumbai/congress-leader-rajani-patil-wins-rajya-sabha-bypoll/article1-984245.aspx |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102215212/http://www.hindustantimes.com/India-news/Mumbai/Congress-leader-Rajani-Patil-wins-Rajya-Sabha-bypoll/Article1-984245.aspx |archive-date=2 January 2013 |access-date=15 December 2014 |publisher=[[Hindustan Times]] |archivedate=4 ਜਨਵਰੀ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104203444/http://www.hindustantimes.com/India-news/Mumbai/Congress-leader-Rajani-Patil-wins-Rajya-Sabha-bypoll/Article1-984245.aspx }}</ref> ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਸੰਸਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Lokmat Parliamentary Awards 2017 honours distinguished LS and RS members of India - Exchange4media |url=https://www.exchange4media.com/industry-briefing-news/lokmat-parliamentary-awards-2017-honours-distinguished-ls-and-rs-members-of-india-69767.html |access-date=2019-05-17 |website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media |language=en}}</ref> ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 11ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੀਡ ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2 January 2013 |title=Rajni Patil may be elected unopposed to Rajya Sabha |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/rajni-patil-may-be-elected-unopposed-to-rajya-sabha-113010205043_1.html |access-date=15 December 2014 |publisher=[[Business Standard]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Sonia Gandhi made the day for outgoing Congress Rajya Sabha MP Rajani Patil |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sonia-gandhi-made-the-day-for-outgoing-congress-rajya-sabha-mp-rajani-patil/articleshow/63288600.cms |access-date=4 May 2019 |website=Mohua Chatterjee |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> 2005 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਬੋਰਡ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Girija Vyas new chairperson of NCW, Rajni Patil heads CSWB |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/girija-vyas-new-chairperson-of-ncw-rajni-patil-heads-cswb/278712 |access-date=2019-05-17 |website=Outlook (India) |archive-date=2019-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517194951/https://www.outlookindia.com/newswire/story/girija-vyas-new-chairperson-of-ncw-rajni-patil-heads-cswb/278712 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ 49ਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2005-03-01 |title=Rajani Patil to represent India at UN session on women |url=https://zeenews.india.com/news/nation/rajani-patil-to-represent-india-at-un-session-on-women_204725.html |access-date=2019-05-17 |website=Zee News |language=en}}</ref> ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (NSUI) ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਲਈ ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਚੋਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web |title=Rajani Patil {{!}} National Portal of India |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/rajani-patil |access-date=2019-05-17 |website=india.gov.in}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx ਰਜਨੀ ਪਾਟਿਲ ਰਾਜ ਸਭਾ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] * [https://loksabha.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/3750.htm ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਕੈਚ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] 98n6bs1hr7sikvod4ve5e6fe1wueky8 0 156484 847272 648957 2026-09-23T21:55:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847272 wikitext text/x-wiki '''ਪੂਨਮ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Poonam Ahluwalia;''' 14 ਫਰਵਰੀ, 1957 - ਅਕਤੂਬਰ 21, 2019) ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ (YES), ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਯੂਥ ਟਰੇਡ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਯੁਵਾ ਉੱਦਮਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 August 2013 |title=An Interview with a Leading Social Entrepreneur and My Friend, Poonam Ahuwalia |url=http://www.huffingtonpost.com/steve-mariotti/an-interview-with-a-leadi_b_3715743.html |website=[[HuffPost]]}}</ref><ref>Eberhardy, Jeanette. "Dreams Are Where Things Begin" Web. 10 May 2014. <https://creatingmeaningfulwork.wordpress.com/2014/05/10/storyforth-dreams-are-where-things-begin/>.</ref><ref>Eberhardy, Jeanette. "Meaningful Work: Persistence Takes Many Forms" Web. 9 June 2014 <https://creatingmeaningfulwork.wordpress.com/2014/06/09/meaningful-work-persistence-takes-many-forms/>.</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ == ਪੂਨਮ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ 1957 ਨੂੰ [[ਜੈਪੁਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="boston.com">Aucoin, Don. "A Hire Purpose." Boston.com. Globe Newspaper Co., 13 Sept. 2006. Web. 9 June 2011. <http://www.boston.com/yourlife/articles/2006/09/13/ {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} a_hire_purpose/>.</ref> ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਛੋਟੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਫਾਈ ਸਿਖਾਈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਜੈਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ "ਪੀਜ਼ਾ ਕਿੰਗ" ਨਾਮਕ ਪਿਜ਼ੇਰੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1985 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ [[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਰੁਕਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>Graves, Helen. "Poonam Ahluwalia Globally Employs Affirmative Thinking." Women's Business Boston. N.p., Mar. 2006. Web. 9 June 2011.<http://www.yesweb.org/fund/NewsMedia/documents/BostonWomensBusinessJournalMar07.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929055227/http://www.yesweb.org/fund/NewsMedia/documents/BostonWomensBusinessJournalMar07.pdf|date=2011-09-29}}>.</ref> ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ [[ਹੰਗਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ|ਦਿ ਹੰਗਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ]] ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਹੰਗਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਵਰਨਰ ਏਰਹਾਰਡ]] ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਆਇਆ। ਦਿ ਹੰਗਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ $100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈਕਸਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਰਾਘਵਨ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਕਾਥੌਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਦਾ ਵੀ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਡੁਕਾਕਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਵੈਲਫੇਅਰ-ਟੂ-ਵਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1997 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ [[ਨਿਊਟਨ, ਐਮ.ਏ|ਨਿਊਟਨ, ਐੱਮ.ਏ.]] ਸਥਿਤ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ (EDC) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। [[USAID]] ਤੋਂ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਲੋਬਲ ਸਿੱਖਣ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਜਬਲ ਵਿਕਾਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਈਡੀਸੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ [[ਪੇਰੂ]], [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਨਮੀਬੀਆ|ਨਾਮੀਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ, ਪੂਨਮ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫੀਡਬੈਕ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਫੀਡਬੈਕ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>Graves, Helen. "Poonam Ahluwalia Globally Employs Affirmative Thinking." Women's Business Boston. N.p., Mar. 2006. Web. 9 June 2011. <http://www.yesweb.org/fund/NewsMedia/documents/BostonWomensBusinessJournalMar07.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929055227/http://www.yesweb.org/fund/NewsMedia/documents/BostonWomensBusinessJournalMar07.pdf|date=2011-09-29}}>.</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019]] pecxl7btiz1n8u81g44ybku7hg57awl 0 156502 847293 840244 2026-09-23T22:56:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847293 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੇਮ ਚੌਧਰੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਤੇ [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ|ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਫੈਲੋ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=645165 |title=Sage Publishing: Prem Chowdhry Affiliations |access-date=2023-03-09 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106084047/http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=645165 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੈ।<ref name="prem">{{Cite book|title=The Emergence of Feminism in India, 1850–1920|last=Anagol|first=Padma|publisher=Ashgate Publishing Company|year=2005|isbn=9780754634119|author-link=Padma Anagol}}</ref> ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਵਿਆਹਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?266072 |title=‘Khaps Have To Reform’, Sheela Reddy, Outlook India, July 2010 |access-date=2023-03-09 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105231018/http://www.outlookindia.com/article.aspx?266072 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਧਿਐਨ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ।<ref name="Geetha 2012">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/power-violence-and-dalit-women/article3515761.ece|title=Power, violence and Dalit women|last=Geetha|first=V.|date=June 11, 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=10 July 2021|quote=her study would have been richer had she placed it in the context of feminist scholarship — one thinks of Prem Chowdhry's fantastic work on changing gender relations in Haryana, for instance, and how she works with notions of caste, gender, labour and economic change.}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://global.oup.com/academic/product/political-economy-of-production-and-reproduction-9780198067702;jsessionid=76B4088195F4A55D75A4C5E8FB25BE5A?cc=gb&lang=en& |title=Oxford University Press |access-date=2023-03-09 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105222813/http://global.oup.com/academic/product/political-economy-of-production-and-reproduction-9780198067702;jsessionid=76B4088195F4A55D75A4C5E8FB25BE5A?cc=gb&lang=en& |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਚੌਧਰੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਲਾਈਫ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>India Court of Women on Dowry and Related Forms of Violence against Women, 2009 </ref><ref>{{Cite web |title=Centre for Women's Development Studies |url=http://www.cwds.org/aboutus.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826070111/http://cwds.org/aboutus.htm |archive-date=26 August 2013 |access-date=2013-06-06}}[http://www.cwds.org/LifeMembers.pdf CWDS About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105214021/http://www.cwds.org/LifeMembers.pdf|date=5 November 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਰਿਸਰਚ ਸਮਰਥਿਤ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਕੰਟੈਂਪਰਰੀ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਅਧਿਐਨ ਯੂਨਿਟ।<ref>Law and Social Science Research Network, Nehru Memorial Museum & Library 2008 </ref> ਚੌਧਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ,<ref>[http://www.jnu.ac.in/aaj/AlumniMember.asp?searchStr=P JNU Alumni Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303044856/http://www.jnu.ac.in/AAJ/AlumniMember.asp?searchStr=P|date=3 March 2013}}</ref> ਅਤੇ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਫੈਲੋ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਨਿਊਜ਼ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਮਾਹਰ ਟਿੱਪਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ;<ref name="Ramesh 2007">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2007/jul/28/india.randeepramesh|title=Foetuses aborted and dumped secretly as India shuns baby girls|last=Ramesh|first=Randeep|date=July 28, 2007|work=[[The Guardian]]|access-date=10 July 2021}}</ref> ''ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ'' ਨੂੰ,<ref name="Burke 2010">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/25/triple-murder-india-honour-killings|title=Triple murder in India highlights increase in 'honour killings'|last=Burke|first=Jason|date=June 25, 2010|work=The Guardian|access-date=10 July 2021}}</ref> ''[[ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ]]'',<ref name="George 2010">{{Cite news|url=https://archive.boston.com/news/world/asia/articles/2010/07/12/divorce_or_die____old_rules_clash_with_new_india/?page=2|title=Divorce or die -- old rules clash with new India|last=George|first=Nirmala|date=July 12, 2010|work=Boston.com|access-date=10 July 2021|agency=[[Associated Press]]}}</ref> ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'',<ref name="Singh 2010">{{Cite magazine|last=Singh|first=Madhur|date=May 25, 2010|title=Why Are Hindu Honor Killings Rising in India?|url=https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1991195,00.html|magazine=[[Time (magazine)|TIME]]|access-date=10 July 2021|archive-date=10 ਜੁਲਾਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710171230/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1991195,00.html|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ''ਰਾਇਟਰਜ਼''<ref name="Denyer 2008">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-india-honourkilling-idUSDEL29449420080516|title=Indian village proud after double "honor killing"|last=Denyer|first=Simon|date=May 15, 2008|work=[[Reuters]]|access-date=10 July 2021}}</ref> "ਆਨਰ ਕਿਲਿੰਗ" ਬਾਰੇ; [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ]] ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ''[[ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ|ਸਟੇਟਸਮੈਨ]]'' ਨੂੰ;<ref name="Gursoy 2020">{{Cite news|url=https://www.sbstatesman.com/2020/08/24/black-and-white-selfies-on-social-media-bring-awareness-to-violence-against-women/|title=Black and white selfies on social media bring awareness to violence against women|last=Gursoy|first=Rabia|date=August 24, 2020|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|access-date=10 July 2021|last2=Jalali|first2=Falah}}</ref> ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ''NPR'' ਅਤੇ ਇਹ [[ਦਲਿਤ]] ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸਬੰਧਤ ਹੈ;<ref name="McCarthy 2013">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2013/02/08/171372687/outside-the-big-city-a-harrowing-sexual-assault-in-rural-india|title=Outside The Big City, A Harrowing Sexual Assault In Rural India|last=McCarthy|first=Julie|date=February 8, 2013|work=[[NPR]]|access-date=10 July 2021}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]]'' ਨੂੰ;<ref name="Rathi 2017">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/research/1930s-imperial-propaganda-how-star-studded-western-films-justified-british-colonialism-4783908/|title=1930s imperial propaganda: How star-studded western films justified British colonialism|last=Rathi|first=Nandini|date=August 11, 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=10 July 2021}}</ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ''ਰਾਇਟਰਜ਼'' ਨੂੰ।<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/as-property-prices-rise-more-indian-women-claim-inheritance-1552462132830.html|title=As property prices rise, more Indian women claim inheritance|date=March 13, 2019|work=Mint|access-date=10 July 2021|agency=[[Reuters]]}}</ref> ਉਸ ਦਾ 2004 ''ਮਾਡਰਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼'' ਲੇਖ "ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਵਜ਼, ਸਟੇਟ ਇੰਟਰਵੈਨਸ਼ਨ: ਕੇਸ ਆਫ਼ ਰਨਵੇ ਮੈਰਿਜ ਇਨ ਰੂਰਲ ਨਾਰਥ ਇੰਡੀਆ" 2006 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਫਿਊਜੀ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/02/04/IND100661.EX.pdf|title=RESPONSES TO INFORMATION REQUESTS (RIRs)|date=January 9, 2006|work=www.justice.gov|access-date=10 July 2021|agency=Immigration and Refugee Board of Canada|archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428064011/https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/02/04/IND100661.EX.pdf|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]'' ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਜਾਤੀ ਵਿਆਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਿੰਸਾ,<ref name="Chowdhry 2019">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/comment/violence-around-inter-caste-marriages-803140|title=Violence around inter-caste marriages|last=Chowdhry|first=Prem|date=July 19, 2019|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=10 July 2021}}</ref> ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="Chowdhry 2020">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/comment/invest-in-education-for-girls-to-reduce-poverty-39014|title=Invest in education for girls to reduce poverty|last=Chowdhry|first=Prem|date=February 11, 2020|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=10 July 2021}}</ref> === ਕਿਤਾਬਾਂ === * {{Cite book|title=Punjab politics: the role of Sir Chhotu Ram|last=Chowdhry|first=Prem|publisher=Vikas/University of Michigan|year=1984|isbn=978-0706924732|pages=364}} * {{Cite book|title=The Veiled Women: Shifting Gender Equations In Rural Haryana|url=https://archive.org/details/nlsiu.305.42.cho.8875|last=Chowdhry|first=Prem|publisher=Oxford University Press India|year=1994|isbn=978-0195670387}} * {{Cite book|title=Colonial India and the Making of Empire Cinema: Image, Ideology and Identity|url=https://archive.org/details/colonialindiamak0000chow|last=Chowdhry|first=Prem|publisher=Manchester University Press|year=2000|isbn=978-0719057922|pages=[https://archive.org/details/colonialindiamak0000chow/page/294 294]}} * {{Cite book|title=Contentious Marriages, Eloping Couples: Gender, Caste, and Patriarchy in Northern India|url=https://archive.org/details/contentiousmarri0000chow|last=Chowdhry|first=Prem|date=Jul 2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0198063612|pages=360}} * {{Cite book|title=Gender Discrimination in Land Ownership|last=Chowdhry|first=Prem|publisher=Sage Publications|year=2010|isbn=978-8178299426|pages=314}} * {{Cite book|title=Political Economy of Production and Reproduction|url=https://archive.org/details/politicaleconomy0000chow|last=Chowdhry|first=Prem|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=9780198067702|pages=464}} * {{Cite book|title=Understanding Politics And Society – Hardwari Lal|last=Chowdhry|first=Prem|publisher=Manak publications|year=2011|isbn=978-8178312279|pages=423}} == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਹਰਦਵਾਰੀ ਲਾਲ ਦੀ ਧੀ ਹੈ,<ref>[http://www.tribuneindia.com/2011/20110327/spectrum/book6.htm Reformist revisited], Humra Quraishi, The Tribune India. 27 March 2011</ref> ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>[https://dsal.uchicago.edu/books/socialscientist/text.html?objectid=HN681.S597_244-46_114.gif] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427143215/http://dsal.uchicago.edu/books/socialscientist/text.html?objectid=HN681.S597_244-46_114.gif |date=2015-04-27 }} Social Scientist. v 21, no. 244-46 (Sept–Nov 1993) p. 112</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] lz4dd4g49stkvx2ys2jh0x6lqxtvyoe 0 156544 847449 766182 2026-09-24T09:55:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847449 wikitext text/x-wiki '''ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਸੂਜ਼ਨ ਕੋਸ਼ੀ''' (ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ == ਕੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/books/mridula-koshy-s-if-it-is-sweet/story-UbyyZpD0qPoqZq6OL9ndGM.html|title=Mridula Koshy's If It is Sweet|date=2009-05-22|work=http://www.hindustantimes.com/|access-date=2016-10-08}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=16 November 2009 |title=My Little Magazine: Up Close & Personal: Mridula Koshy |url=http://mylittlemagazine.blogspot.in/2009/11/up-close-personal-mridula-koshy.html |access-date=2015-12-29 |website=mylittlemagazine.blogspot.in}}</ref> ਉਹ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [https://www.thecommunitylibraryproject.org/ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਮੁਫਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਐਨਸੀਆਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ 4000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/spectrum/society/dispersing-the-light-of-knowledge/127806.html|title=Dispersing the Light of Knowledge|work=Tribuneindia News Service|access-date=2015-12-29|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809060149/https://www.tribuneindia.com/news/spectrum/society/dispersing-the-light-of-knowledge/127806.html|url-status=dead}}</ref> ਮੁਫਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਕੈਰਾਵਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ, ਟੀਸੀਐਲਪੀ ਦੇ ਬਲੌਗ, ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਬੁੱਕ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ, ਸਕ੍ਰੌਲ, ਯਾਹੂ ਨਿਊਜ਼, ਅਤੇ ਗੋਏਥੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਇਫ ਇਟ ਇਜ਼ ਸਵੀਟ ਨੇ'' 2009 ਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਭੱਟ ਫਸਟ ਬੁੱਕ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2009 ਵੋਡਾਫੋਨ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[http://www.goodreads.com/author/show/2975980. Mridula_Koshy Good Reads.]</ref> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਨਾਟ ਓਨਲੀ ਦ ਥਿੰਗਜ਼ ਦੈਟ ਹੈਪਨਡ'' (ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼, 2012) ਨੂੰ 2013 ਦੇ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/crossword-book-award-nominees-announced-113112001100_1.html|title=Crossword Book Award nominees announced|date=20 November 2013|work=Business Standard India|access-date=2015-12-29}}</ref> ਕੋਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਕਸਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਨਾਵਲ ''ਸਾਈਕਲ ਡ੍ਰੀਮਿੰਗ'' ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਸਟ ਵਰਕਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਨੂਰ ਨਾਂ ਦੀ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ''ਕਬਾੜੀਵਾਲਾ'' ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰੈਗਪਿਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://siyahi.in/2011/06/mridula-koshy/|title=Mridula Koshy|work=Siyahi {{!}} A Literary Consultancy|access-date=2016-10-08|archive-date=2016-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009170641/http://siyahi.in/2011/06/mridula-koshy/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਵਾਸਾਫਿਰੀ'' ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਭਾਰਤ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਅਤੇ [[ਇਟਲੀ]] ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਸਾਈਕਲ ਡਰੀਮਿੰਗ'' (ਸਪੀਕਿੰਗ ਟਾਈਗਰ, 2016) * ''ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ'' (ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ, 2012) * ''ਇਫ ਇਟ ਇਜ਼ ਸਵੀਟ'', ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ( ਵੈਸਟਲੈਂਡ / ਟਰਾਂਕਿਊਬਾਰ ਪ੍ਰੈਸ, 2009; ਬ੍ਰਾਸ ਬਾਂਦਰ, 2011) * ''Existere'' ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸੂਚਨਾ" . * ''[https://web.archive.org/web/20110728171507/http://www.wasafiri.org/pages/issue53.htm ਵਾਸਾਫਿਰੀ]'', ਸਮਰ 2008 ਵਿੱਚ "ਰੋਮਾਂਸਿੰਗ ਦ ਕੂਡਾਵੱਲਾ"। * ''ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਰਿਵਿਊ'', ਪਤਝੜ 2008 ਵਿੱਚ "ਘਾਹ ਦੇ ਬਲੇਡਜ਼"। * ''ਪ੍ਰੇਰੀ ਫਾਇਰ'' ਵਿੱਚ "ਸਾਥੀ" * ''ਇੰਡੀਆ ਕਰੰਟਸ'' ਵਿੱਚ "ਗੁੱਡ ਮਦਰ", ਵਿਜੇਤਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਕਥਾ 2008। [http://www.indiacurrents.com/news/view_article.html?article_id=c9f91690e6e7f045d63df48b7a154bd7 (ਔਨਲਾਈਨ ਟੈਕਸਟ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604120709/http://www.indiacurrents.com/news/view_article.html?article_id=c9f91690e6e7f045d63df48b7a154bd7 |date=2011-06-04 }} * ਜ਼ੁਬਾਨ ਅਤੇ ਕਥਾ ਤੋਂ ''21 ਅੰਡਰ ਫੋਰਟੀ'' ਵਿੱਚ "ਦਿ ਲਾਰਜ ਗਰਲ" '': ਸਾਕੀ, ਮਾਰਚ 2007 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ'' । * ''ਪੈਂਗੁਇਨ ਇੰਡੀਆ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਬੂਤ 3'' ਵਿੱਚ "ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਸੀ"। * ''Isbn Edizioni'' ਤੋਂ ''ਭਾਰਤ'' ਵਿੱਚ "ਜੀਨਸ"। * ''ਤਹਿਲਕਾ ਦੀ'' ਪਹਿਲੀ ਗਲਪ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਦਸੰਬਰ 2008 ( [http://www.tehelka.com/story_main41.asp?filename=hub100109same_day.asp ਔਨਲਾਈਨ ਟੈਕਸਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308075349/http://www.tehelka.com/story_main41.asp?filename=hub100109same_day.asp |date=2012-03-08 }} ) ਵਿੱਚ "ਉਹੀ ਦਿਨ"। == ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ == * ''ਦਿ ਹਿੰਦੂ'', ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲ ਡਰੀਮਿੰਗ ਦੀ [http://www.thehindu.com/books/literary-review/tishani-doshi-talks-to-mridula-koshy-about-bicycle-dreaming/article8285187.ece ਸਮੀਖਿਆ] * ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼'', ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲ ਡਰੀਮਿੰਗ ਦੀ [http://www.hindustantimes.com/books/review-a-girl-dreams-of-owning-a-green-bicycle-in-mridula-koshy-s-new-novel/story-x5rfJf5Xfrl0Vqd7QKOykO.html ਸਮੀਖਿਆ] * ''ਭਾਰਤ ਟੂਡੇ'', ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ''ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ'' ਦੀ [http://indiatoday.intoday.in/story/anvar-alikhan-reviews-not-only-the-things-that-have-happened-by-mridula-koshy/1/239854.html ਸਮੀਖਿਆ ਕਰੋ] * ''ਸੰਡੇ ਗਾਰਡੀਅਨ'', ਫਰਵਰੀ, 2013 ਵਿੱਚ ''ਵਾਪਰੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਚੀਜ਼ਾਂ'' ਦੀ [http://www.sunday-guardian.com/bookbeat/memory-and-its-makeshift-fragmented-mechanisms ਸਮੀਖਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304085137/http://www.sunday-guardian.com/bookbeat/memory-and-its-makeshift-fragmented-mechanisms |date=2016-03-04 }} * ''ਪੀਪਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'', ਮਈ, 2-13 ਤੋਂ ''ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਪਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ'' ਦੀ [http://1.bp.blogspot.com/-2CsJXqDQ_Vc/UZBPchhrgLI/AAAAAAAAA4k/ARFl0MeSDdE/s640/people+review.jpg ਸਮੀਖਿਆ] * ''ਆਉਟਲੁੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'', ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ ''ਜੇ ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਹੈ'' ਦੀ [https://web.archive.org/web/20160119150221/http://www.outlookindia.com/article/sly-bends/240622 ਸਮੀਖਿਆ] * ''ਤਹਿਲਕਾ'', ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ ''ਜੇ ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਹੈ'' ਦੀ [http://archive.tehelka.com/story_main42.asp?filename=hub270609the_spy.asp ਸਮੀਖਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304063145/http://archive.tehelka.com/story_main42.asp?filename=hub270609the_spy.asp |date=2016-03-04 }} * ''ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਲਿਟਰੇਰੀ ਰਿਵਿਊ'', ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ "ਦਿ ਲਾਰਜ ਗਰਲ" ਦੀ [https://web.archive.org/web/20070709023829/http://www.hindu.com/lr/2007/07/01/stories/2007070150020100.htm ਸਮੀਖਿਆ] * ''ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ'' ਵਿੱਚ "ਦਿ ਲਾਰਜ ਗਰਲ" ਦੀ [http://www.indiatoday.com/itoday/20070430/books.html ਸਮੀਖਿਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] 8d6c1puful47tzkarjg3cjizqh2jum2 0 156640 847235 649402 2026-09-23T19:46:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847235 wikitext text/x-wiki '''ਨੀਲਾਂਜਨਾ ਐਸ. ਰਾਏ''' (ਜਨਮ c. 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ, ਸੰਪਾਦਕ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗਲਪ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ''ਦ ਵਾਈਲਡਿੰਗਜ਼'' ਅਤੇ ''ਦ ਹੰਡਰੇਡ ਨੇਮਜ਼ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਨੇਸ'', ਅਤੇ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਦ ਗਰਲ ਹੂ ਏਟ ਬੁਕਸ'' ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਏ ਮੈਟਰ ਆਫ਼ ਟੇਸਟ: ਦ ਪੈਂਗੁਇਨ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਆਨ ਫੂਡ'' ਐਂਡ ''ਆਵਰ ਫ੍ਰੀਡਮਜ਼'' ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਾ ਮਾਰਟੀਨੀਅਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2010}} [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ]], [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]],<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/opinion/nilanjana-s-roy-absent-libraries-photocopied-minds-112092500041_1.html|title=Nilanjana S Roy: Absent libraries, photocopied minds|last=Roy|first=Nilanjana|date=February 4, 2013|work=[[Business Standard]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਨੇ ''ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ''<ref name="D Roy 2016">{{Cite news|url=https://scroll.in/article/805029/why-you-must-eat-nilanjana-roys-new-book|title=Why you must eat Nilanjana Roy's new book|last=Roy|first=Devapriya|date=March 13, 2016|work=[[Scroll.in]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ਅਤੇ ''ਬਿਬਲਿਓ'' ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/books/a-pretty-long-shelf-life-for-fact-and-fiction-biblio-turns-25/story-xk6PnV9rT22karcWFXSd7M.html|title=A pretty long shelf life for fact and fiction: Biblio turns 25|last=Ghosh|first=Paramita|date=November 29, 2020|work=Hindustan Times|access-date=22 July 2021}}</ref><ref name="Hindu bio" /> ਉਸਨੇ ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'',<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/topic/person/nilanjana-s-roy|title=Nilanjana S. Roy|work=The New York Times|access-date=22 July 2021}}</ref> ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]''<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/profile/nilanjana-roy|title=Nilanjana S Roy|work=[[The Guardian]]|access-date=22 July 2021}}</ref> [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]], ''[[ਆਊਟਲੁੱਕ|ਆਉਟਲੁੱਕ]]'',<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/author/nilanjana-roy/4691|title=Articles by Nilanjana Roy|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=22 July 2021|archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722140038/https://www.outlookindia.com/author/nilanjana-roy/4691|url-status=dead}}</ref> ''ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਿਵਿਊ'',<ref>{{Cite news|url=https://www.nybooks.com/contributors/nilanjana-roy/|title=Nilanjana Roy|work=[[The New York Review of Books|The New York Review]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ''ਦ ਨਿਊ ਰੀਪਬਲਿਕ'', ''ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref name="Hindu bio">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/nilanjana-roy/article4344187.ece|title=Nilanjana Roy|date=February 4, 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਲੈਂਡ (ਲਿਮਟਿਡ) ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਨਕਿਊਬਾਰ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/culture/writing-a-new-story/cid/559425|title=Writing a new story|date=July 6, 2008|work=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ਰਾਏ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਏਜੰਟ ਡੇਵਿਡ ਗੌਡਵਿਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Pal |first=Deepanjana |title=What on earth am I doing: David Godwin |url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-what-on-earth-am-i-doing-david-godwin-1759896 |access-date=15 December 2022 |website=DNA}}</ref> ਰਾਏ ''ਦ ਵਾਈਲਡਿੰਗਜ਼'' ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਭੱਟ ਫਸਟ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/report/nilanjana-roy-wins-the-2013-shakti-bhatt-first-book-prize/20131126.htm|title=Nilanjana Roy wins the 2013 Shakti Bhatt First Book Prize|date=November 26, 2013|work=[[Rediff.com]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਟਾਟਾ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫਸਟ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ (2012) ਅਤੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਫਸਟ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੀਐਸਸੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ (2013) ਲਈ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਡੀਐਨਏ'' ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਦੀਪਾਂਜਨਾ ਪਾਲ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, "ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੁਨੀਆ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਟਵਿੱਟਰ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"<ref name="Pal 2012">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/review-book-review-the-wildings-1732791|title=Book review: 'The Wildings'|last=Pal|first=Deepanjana|date=September 5, 2012|work=[[Zee News#Newspaper|DNA]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ''ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਵੀਕਲੀ ਨੇ'' ਲਿਖਿਆ, "ਰਾਏ ਦੀ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਕਹਾਣੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਚਾਅ 'ਤੇ ਇੱਕ ਉਕਸਾਊ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.publishersweekly.com/978-0-345-81261-2|title=The Wildings|date=October 31, 2016|work=[[Publishers Weekly]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ''ਦ ਹੰਡ੍ਰੇਡ ਨੇਮਜ਼ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਨੇਸ'', ''ਦ ਵਾਈਲਡਿੰਗਜ਼'' ਦਾ ਸੀਕਵਲ, 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="Bahuguna 2016">{{Cite news|url=https://helterskelter.in/2016/03/interview-nilanjana-roy-the-girl-who-ate-books/|title=The Unbroken Taar|last=Bahuguna|first=Urvashi|date=March 16, 2016|work=Helter Skelter Magazine|access-date=22 July 2021}}</ref> ''ਡੀਐਨਏ'' ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਰੇਚਲ ਪਿਲਾਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, "ਰਾਏ ਦਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਲੜੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।"<ref name="Pilaka 2014">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/review-book-review-the-hundred-names-of-darkness-1958799|title=Book Review: The Hundred Names Of Darkness|last=Pilaka|first=Rachel|date=February 2, 2014|work=[[Zee News#Newspaper|DNA]]|access-date=22 July 2021}}</ref><ref name="Roy 2016">{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/RDWipaRdE6PSTke4wfFqdJ/Book-review-The-Girl-Who-Ate-Books.html|title=Book review: The Girl Who Ate Books|last=Roy|first=Sumana|date=April 16, 2016|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|access-date=22 July 2021}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਦ ਗਰਲ ਹੂ ਏਟ ਬੁਕਸ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref name="Doshi 2016">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/literary-review/tishani-doshi-interviews-nilanjana-roy-about-her-new-book-the-girl-who-ate-books/article8257147.ece|title=Books for breakfast|last=Doshi|first=Tishani|date=February 20, 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=22 July 2021}}</ref><ref name="Bahuguna 2016" /> ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]]'' ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਅਭਿਜੀਤ ਗੁਪਤਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ "ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ" ਹੈ ਅਤੇ "ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਏ ਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ, ਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਹੂ ਇਜ਼ ਹੂ ਹੈ।"<ref name="Gupta 2016">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/books/mother-and-other-tongues-2766198/|title=Mother and Other Tongues|last=Gupta|first=Abhijit|date=April 23, 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ''Scroll.in'' ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਏ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਦੀ ਹੈ "ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹੈ" ਅਤੇ "ਉਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੈਲੀ ਪਰ ਜੀਵੰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਤੇ ਰਾਏ ਦੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ - ਅਕਸਰ ਅੰਦਰੂਨੀ - ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।, ਇੰਡੀਅਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ।"<ref name="D Roy 2016" /> ''ਮਿੰਟ'' ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਸੁਮਨਾ ਰਾਏ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਖਦੀ ਹੈ "ਇੱਕ ਆਦਤ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਚਨਚੇਤ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਿਆ - ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ ਜਿਸਦੀ ਮੈਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ"।<ref name="Roy 2016" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਦੇਵਾਂਸ਼ੂ ਦੱਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ,<ref name="George 2016">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Of-whiskers-and-purrs/article12552414.ece|title=Of whiskers and purrs|last=George|first=Liza|date=October 18, 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ਜੋ ''ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/columnists/search/name/devangshu-datta-19|title=Devangshu Datta|work=[[Business Standard]]|access-date=22 July 2021}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਾ, ਤਿਗਲਾਥ, ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ ਅਤੇ ਲੋਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/at-home-with-the-wildings-nilanjana-roy-on-her-feline-companions/article19634416.ece|title=At home with the wildings - Nilanjana Roy on her feline companions|last=Narayanan|first=Sriya|date=September 8, 2017|work=[[The Hindu]]|access-date=22 July 2021}}</ref><ref name="George 2016" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 65ugrx1pskouxkgsztl7xjfktyk437m 0 156774 847489 649812 2026-09-24T11:48:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847489 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | occupation = [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]] | years_active = 1991–ਮੌਜੂਦ | spouse = | website = {{URL|www.closetland.com}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਾਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Radha Bharadwaj''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਅਤੇ [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ|ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]] ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਿੰਗ ਫੀਚਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋ ਉਸਨੇ ਅਸਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਡਰਾਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ 1991 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ''ਕਲੋਜ਼ੇਟ ਲੈਂਡ'' ਸਟਾਰ [[ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ]] ਅਤੇ ਮੈਡੇਲੀਨ ਸਟੋਵੇ । [[ਰੌਨ ਹਾਵਰਡ]] ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਇਨ ਗ੍ਰੇਜ਼ਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ''ਕਲੋਸੈਟ ਲੈਂਡ'' ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀ ਨਿਕੋਲ ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਈਟਿੰਗ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।<ref name="bio">{{Cite web |title=Radha Bharadwaj |url=http://www.closetland.com/bio/bio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210190802/http://www.closetland.com/bio/bio.html |archive-date=2012-02-10 |access-date=2010-07-02 |publisher=Closet Land}}</ref> ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ 1998 ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਗੋਥਿਕ ਰਹੱਸ, ''ਬੇਸਿਲ'' ਸੀ। ਪੀਰੀਅਡ ਥ੍ਰਿਲਰ, [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇਕ ਜੈਕੋਬੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਲੇਟਰ, ਜੇਰੇਡ ਲੈਟੋ ਅਤੇ ਕਲੇਅਰ ਫੋਰਲਾਨੀ ਹਨ। ''ਬੇਸਿਲ'' ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੱਟ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲੜੀ ਲਈ ਸਮਾਪਤੀ ਰਾਤ ਦੀ ਫਿਲਮ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਲਾਟ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Basil (1998) – Misc Notes |url=http://www.tcm.com:80/tcmdb/title.jsp?stid=451003&category=Misc%20Notes |access-date=2010-07-02 |publisher=[[Turner Classic Movies|TCM]] |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022133911/http://www.tcm.com/tcmdb/title/451003/Basil/ |url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਦਵਾਜ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.closetland.com/}} * {{IMDB name|0080233|Radha Bharadwaj}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] 7nyiebr68zddgp4a0m72c9r5vh3ja6u 0 157264 847311 838367 2026-09-24T01:05:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847311 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency|agency_name=ਫੈਡਰਲ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|native_name_a=FDIC|logo=US-FDIC-Logo.svg|logo_width=|logo_caption=|seal=Seal of the United States Federal Deposit Insurance Corporation.svg|seal_width=|seal_caption=|formed={{Start date and age|1933|6|16|mf=y}}|jurisdiction=[[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ]]|employees=5,660 (2022)<ref>{{cite web|url= https://www.fdic.gov/analysis/quarterly-banking-profile/statistics-at-a-glance/2022sep/fdic.pdf|title= Statistics At A Glance|publisher= FDIC|access-date= 28 January 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230104171001/https://www.fdic.gov/analysis/quarterly-banking-profile/statistics-at-a-glance/2022sep/fdic.pdf|archive-date= 4 January 2023|url-status= live|df= dmy-all}}</ref>|budget=$2.279 billion (2021)<ref>{{Cite web|title=FDIC: Deposit Insurance Press Release FY21|url=https://www.fdic.gov/news/press-releases/2020/pr20135.html|access-date=2021-03-02|website=www.fdic.gov}}</ref>|chief1_name=|chief1_position=ਚੇਅਰਮੈਨ|website={{url|fdic.gov}}}} '''ਫੈਡਰਲ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ''' ('''FDIC''') ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ [[ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ|ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ]] ਅਤੇ ਬਚਤ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਬੀਮਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Van Loo|first=Rory|date=2018-08-01|title=Regulatory Monitors: Policing Firms in the Compliance Era|url=https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/265|journal=Faculty Scholarship|volume=119|issue=2|page=369}}</ref>'''{{rp|15}}''' FDIC ਨੂੰ 1933 ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਾਨ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। FDIC ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਂਕ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਰਨ ਆਮ ਸਨ।<ref name=":0" />'''{{rp|15}}'''{{sfn|Walter|2005|p=39}} ਬੀਮੇ ਦੀ ਸੀਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਲਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ US$2,500 ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਡੋਡ-ਫ੍ਰੈਂਕ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, FDIC ਮੈਂਬਰ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ $250,000 ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਲਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੱਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/business/personalfinance/managingyourmoney/archives/2010/09/fdic_insurance_3.html|title=FDIC insurance limit of $250,000 is now permanent|newspaper=Boston.com|access-date=2023-03-13|archive-date=2010-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100913180019/http://www.boston.com/business/personalfinance/managingyourmoney/archives/2010/09/fdic_insurance_3.html|url-status=dead}}</ref> FDIC ਬੀਮਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਹੈ, ਅਤੇ FDIC ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "1933 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਤਾ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ FDIC-ਬੀਮਿਤ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਗੁਆਇਆ ਹੈ।"<ref>{{cite web |title=FDIC: Understanding Deposit Insurance |url=https://www.fdic.gov/deposit/deposits/}}</ref><ref>{{Cite web |title=FDIC: When a Bank Fails - Facts for Depositors, Creditors, and Borrowers |url=https://www.fdic.gov/consumers/banking/facts/}}</ref> FDIC ਜਨਤਕ ਫੰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਮੈਂਬਰ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਬੀਮਾ ਬਕਾਇਆ ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ।{{sfn|Bovenzi|2015|p=69}} ਜਦੋਂ ਬਕਾਇਆ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਲਿਕਵਿਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਫੈਡਰਲ ਫਾਈਨਾਂਸਿੰਗ ਬੈਂਕ ਰਾਹੀਂ ਕਰਜ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Ellis |first1=Diane |title=Deposit Insurance Funding: Assuring Confidence |url=https://www.fdic.gov/deposit/insurance/assuringconfidence.pdf |website=fdic.gov}}</ref> {{As of|2019|9}}, FDIC ਨੇ 5,256 ਸੰਸਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2018-12-31 |title=Statistics at a Glance – December 31, 2018 |url=https://www.fdic.gov/bank/statistical/stats/2018dec/industry.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190529001748/https://www.fdic.gov/bank/statistical/stats/2018dec/industry.pdf |archive-date=2019-05-29 |website=Federal Deposit Insurance Corporation}}</ref> FDIC ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਕੁਝ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਉਪਭੋਗਤਾ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਰਿਸੀਵਰਸ਼ਿਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਨੋਟ == {{NoteFoot}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} === ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ === * {{cite book|title=Inside the FDIC: Thirty Years of Bank Failures, Bailouts, and Regulatory Battles|url=https://archive.org/details/insidefdicthirty0000bove|last1=Bovenzi|first1=John|date=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-99408-5|location=New York}} * {{cite journal|last1=Golembe|first1=Carter, H.|date=1960|title=The Deposit Insurance Legislation of 1933: An Examination of Its Antecedents and Its Purposes|url=https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_1960-06_75_2/page/181|journal=Political Science Quarterly|volume=75|issue=2|pages=181–200|doi=10.2307/2146154|jstor=2146154}} * {{cite journal|last1=Shaw|first1=Christopher|date=2015|title='The Man in the Street Is for It': The Road to the FDIC|journal=Journal of Policy History|volume=27|issue=1|pages=36–60|doi=10.1017/S0898030614000359|s2cid=154303860}} * {{cite journal|last1=Walter|first1=John|date=2005|title=Depression-Era Bank Failures: The Great Contagion or the Great Shakeout?|journal=Economic Quarterly|volume=91|issue=1|ssrn=2185582}} {{Open access}} * {{cite journal|last1=White|first1=Eugene, N.|date=1981|title=State-Sponsored Insurance of Bank Deposits in the United States, 1907–1929|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1981-09_41_3/page/537|journal=The Journal of Economic History|volume=41|issue=3|pages=537–557|doi=10.1017/S0022050700044326|s2cid=153997829}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [http://www.cbsnews.com/stories/2009/03/06/60minutes/main4848047.shtml "Your Bank Has Failed: What Happens Next?"]—''[[60 Minutes]]'' * {{cite encyclopedia|last1=Kaufman|first1=George G.|editor=David R. Henderson|editor-link=David R. Henderson|encyclopedia=[[Concise Encyclopedia of Economics]]|title=Deposit Insurance|url=http://www.econlib.org/library/Enc1/DepositInsurance.html|year=2002|edition=1st|publisher=[[Library of Economics and Liberty]]|oclc=317650570}} * [https://web.archive.org/web/20170628184608/https://www.fdic.gov/bank/analytical/firstfifty/epilogue.html History including Boards of Directors] * [https://fas.org/sgp/crs/misc/R41718.pdf "Federal Deposit Insurance for Banks and Credit Unions"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210705182540/https://fas.org/sgp/crs/misc//R41718.pdf |date=2021-07-05 }}—[[Congressional Research Service]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.fdic.gov/}} * [https://www.federalregister.gov/agencies/federal-deposit-insurance-corporation Federal Deposit Insurance Corporation] in the ''[[Federal Register]]'' * [https://www.fdic.gov/analysis/quarterly-banking-profile/statistics-at-a-glance/ FDIC Statistics at a Glance] * [http://www.fdic.gov/bank/individual/failed/banklist.html FDIC List of Failed Banks] ti2w71pdmwmusd0ed0qawixsxub3yjs 0 157718 847207 813383 2026-09-23T18:24:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847207 wikitext text/x-wiki '''ਨਮਰਤਾ ਪੁਰੋਹਿਤ''' (ਜਨਮ 24 ਅਗਸਤ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਾਈਲੇਟਸ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਮੀਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਦ ਪਿਲੇਟਸ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਟੌਟ ਪਾਈਲੇਟਸ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ 19 ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਸਟੌਟ ਪਾਈਲੇਟਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੋਰਸ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ।<ref>{{Cite web |date=15 July 2016 |title=Meet The Fabulous Sportswomen And Fitness Trainers Who Feature In Nike's Viral New Ad |url=http://www.huffingtonpost.in/nike-ad/meet-the-fabulous-sportswomen-and-fitness-trainers-who-feature-i/ |access-date=3 February 2017}}</ref> ਉਸਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ, ਐਥਲੀਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ''ਦਿ ਲੇਜ਼ੀ ਗਰਲਜ਼ ਗਾਈਡ ਟੂ ਬੀਿੰਗ ਫਿਟ'' ਵੀ ਲਿਖੀ।<ref>{{Cite web |date=9 September 2015 |title=9 fitness hacks for lazy girls |url=http://www.vogue.in/content/9-fitness-hacks-for-lazy-girls/ |access-date=3 February 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Lazy Girl's Guide to Being Fit by Namrata Purohit |url=http://www.goodreads.com/book/show/25990689-the-lazy-girl-s-guide-to-being-fit |access-date=27 February 2017}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਮੀਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਟਨੈਸ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਦਿ ਪਾਈਲੇਟਸ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਨਮਰਤਾ ਨੇ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੇਜਰ ਅਤੇ ਲੌਫਬਰੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਕੁਐਸ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 May 2016 |title=Passionate about Pilates |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/nxg/passionate-about-pilates/article5605780.ece |access-date=3 February 2017 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/catching-up-with-namrata-purohit-stott-pilates-instructor/articleshow/34107507.cms|title=Catching up with Namrata Purohit, Stott Pilates Instructor|date=23 April 2014|work=The Economic Times|access-date=3 February 2017}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਕੁਐਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="DNA">{{Cite web |date=24 June 2014 |title=What is Altitude training? |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-what-is-altitude-training-1997569 |access-date=3 February 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title="My career in the fitness industry started when I was 16 years old" -Namrata Purohit |url=http://www.fusionlife.in/my-career-in-the-fitness-industry-started-when-i-was-16-years-old-namrata-purohit/ |access-date=27 February 2017 |archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227150344/http://www.fusionlife.in/my-career-in-the-fitness-industry-started-when-i-was-16-years-old-namrata-purohit/ |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਆਪਣੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਉਸਨੇ ਪਿਲੇਟਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਲਿੰਡਸੇ ਜੀ ਮੈਰੀਥਿਊ ਤੋਂ ਪਿਲੇਟਸ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਗਈ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਟੌਟ ਪਾਈਲੇਟਸ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਬੈਰੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਇਲਟਸ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਮੂਲੇਟਿਡ ਉਚਾਈ ਸਿਖਲਾਈ ਰੂਮ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟਸ ਸਟੂਡੀਓ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=24 January 2017 |title=NAMRATA PUROHIT'S ADVICE ON HOW TO STAY IN GREAT SHAPE |url=http://www.vervemagazine.in/arts-and-culture/namrata-purohit-fitness-advice-based-on-body-types |access-date=27 February 2017}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Mar 2014 |title=The life of a pilates queen |url=http://archive.asianage.com/life-and-style/life-pilates-queen-194 |access-date=6 February 2017 |archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207112745/http://archive.asianage.com/life-and-style/life-pilates-queen-194 |url-status=dead }}</ref><ref name="DNA" /> 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਦ ਲੇਜ਼ੀ ਗਰਲਜ਼ ਗਾਈਡ ਟੂ ਬੀਿੰਗ ਫਿਟ'' ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ|ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ]], [[ਜੈਕਲਿਨ ਫ਼ਰਨਾਂਡਿਜ਼|ਜੈਕਲੀਨ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼]], [[ਵਰੁਣ ਧਵਨ]], [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]], [[ਆਦਿੱਤਯਾ ਰਾਏ ਕਪੂਰ|ਅਦਿੱਤਿਆ ਰਾਏ ਕਪੂਰ]], [[ਨਰਗਿਸ ਫ਼ਾਖਰੀ|ਨਰਗਿਸ ਫਾਖਰੀ]], [[ਨੇਹਾ ਧੂਪੀਆ]], [[ਲੌਰੇਨ ਗੌਟਲਿਬ|ਲੌਰੇਨ]] ਗੋਟਲੀਬ, ਸ਼ਿਬਾਨੀ ਦਾਂਡੇਕਰ, [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ|ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ ਖਾਨ]], [[ਐਲੀ ਅਵਰਾਮ]] ਅਤੇ ਮਾਲਾ [[ਮਲਾਇਕਾ ਅਰੋੜਾ|ਅਵਰਾਮ ਅਬਦੁੱਲਾ]] ਸਮੇਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Jacqueline Fernandez launches Namrata Purohit's book in Mumbai|newspaper=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/Jacqueline-Fernandez-launches-Namrata-Purohits-book-in-Mumbai/articleshow/48378741.cms|date=7 August 2015|accessdate=5 February 2017|last1=Fernandes |first1=Kasmin }}</ref><ref name = NationalAE>{{cite web|title=Pilates instructor Namrata Purohit on keeping Dishoom stars fit ahead of filming in Abu Dhabi|url=http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/well-being/pilates-instructor-namrata-purohit-on-keeping-dishoom-stars-fit-ahead-of-filming-in-abu-dhabi|date=13 September 2015|accessdate=6 February 2017|archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207112918/http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/well-being/pilates-instructor-namrata-purohit-on-keeping-dishoom-stars-fit-ahead-of-filming-in-abu-dhabi|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=5 easy fitness tips from Varun Dhawan's trainer|url=http://www.gqindia.com/content/5-easy-fitness-tips-from-varun-dhawans-trainer/|date=13 September 2015|accessdate=28 July 2016}}</ref> ਉਹ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (2011 ਤੋਂ) ਅਤੇ ਮਿਸ ਦੀਵਾ (2013 ਅਤੇ 2014) ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫਿਟਨੈਸ ਪਾਰਟਨਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਰੋਹਿਤ 2014 ਮੁੰਬਈ ਸਿਟੀ ਐਫਸੀ ਟੀਮ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਾਇਲਟਸ ਕੋਚ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/videos/beauty-pageatns/miss-india/fbb-Femina-Miss-India-2015-Pilates-with-Samir-and-Namrata-Purohit/videoshow/46065449.cms?from=mdr|title=fbb Femina Miss India 2015: Pilates with Samir and Namrata Purohit|date=30 Jan 2015|work=The Times of India|access-date=6 February 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Namrata Purohit (Celebrity Pilates Instructor ) Dishes Out Fitness Do's And Dont's |url=https://thehealthorange.com/stay-fit/workouts/interview-pilates-instructor-namrata-purohit/ |access-date=27 February 2017 |archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227150120/https://thehealthorange.com/stay-fit/workouts/interview-pilates-instructor-namrata-purohit/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Namrata Purohit |url=http://penguin.co.in/author/namrata-purohit/ |access-date=6 February 2017 |archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207112911/http://penguin.co.in/author/namrata-purohit/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] chki43tfklweivpkkdg6k7dddtul40j 0 158359 847416 760734 2026-09-24T08:03:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847416 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਿੱਠੂ ਮੁਖਰਜੀ | image = | caption = ਮਿੱਠੂ ਮੁਖਰਜੀ | birth_date = | birth_place = [[ਕਲੱਕਤਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1971–1990 | notable_works = ''[[ਸ਼ੀਸ਼ ਪਰਬਾ]],<br/>''[[ਮਰਜਿਨਾ ਅਬਦੁਲਾ]]''<br/>''[[ਮੋਚਕ (ਫਿਲਮ)|ਮੋਚਕ]]''<br/>''ਸ੍ਵਯਮਸਿਧਾ''<br/>''ਪ੍ਰਤਿਮਾ''<br/>'ਸੰਧੀ''<br/>''ਅਸ਼੍ਰਿਤਾ'' | relatives = [[ਅਨੀਤਾ ਗੁਆ]] (ਮਾਸੀ) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਿੱਠੂ ਮੁਖਰਜੀ''' ( {{Lang-bn|মিঠু মুখার্জী}} ) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Mithu Mukherjee movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com |url=https://www.cinestaan.com/people/mithu-mukherjee-81305 |access-date=2018-04-08 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180408210212/https://www.cinestaan.com/people/mithu-mukherjee-81305 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Mithu Mukherjee |url=http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/mithu-mukherjee/15181 |access-date=2018-04-28 |website=www.bollywoodmdb.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mithu Mukherjee |url=http://osianama.com/film-people/mast-cpe-0008946 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429030015/http://osianama.com/film-people/mast-cpe-0008946 |archive-date=29 April 2018 |access-date=2018-04-28 |website=www.osianama.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mithu Mukherjee |url=https://www.moviebuff.com/mithu-mukherjee |access-date=2018-04-17 |website=www.moviebuff.com}}</ref> ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਬੋਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ੀਸ਼ ਪਰਬਾ'' ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Shesh Parba (1971) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/shesh-parba-35841 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428182746/https://www.cinestaan.com/movies/shesh-parba-35841 |archive-date=28 April 2018 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan}}</ref> ਦਿਨੇਨ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ''[[ਮਰਜੀਨਾ ਅਬਦੁੱਲਾ]]'' (1973)<ref name=":1">{{Cite web |title=Swarming syndrome |url=http://oldfilmsgoingthreadbare.blogspot.in/2010/07/swarming-syndrome-mouchak.html |access-date=2018-04-28 |website=oldfilmsgoingthreadbare.blogspot.in}}</ref> ਵਿੱਚ ਮਰਜੀਨਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ''ਨਿਸ਼ੀ ਕੰਨਿਆ'' (1973), ''ਮੌਚਕ'' (1974), ''ਸਵੈਮਸਿੱਧਾ'' (1975),''ਹੋਟਲ ਸਨੋ ਫੌਕਸ'' (1976), ''ਭਾਗਿਆਚਕਰ'' (1980) ਅਤੇ ''ਸੰਧੀ'' (1980) ਵਰਗੀਆਂ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਦੁਲਾਲ ਗੁਹਾ ਦੀ ''ਖਾਨ ਦੋਸਤ'' (1976) ਨਾਲ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web |title=Khaan Dost (1976) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/khaan-dost-4624 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429031854/https://www.cinestaan.com/movies/khaan-dost-4624 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ ਫਿਲਮ ''ਦੁਜਾਨੇ'' (1984) ਦੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ<ref name=":3">{{Cite web |title=Du-Janay (1984) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/du-janay-34257 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429043449/https://www.cinestaan.com/movies/du-janay-34257 |url-status=dead }}</ref> ਲਈ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਬਾਰੋਟ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਵਪਾਰਕ ਡਰਾਮੇ ''ਅਸ਼ਰਿਤਾ'' (1990) ਨਾਲ ਸਿਲਵਰ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":4">{{Cite web |title=Ashrita (1990) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/ashrita-33660 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429033248/https://www.cinestaan.com/movies/ashrita-33660 |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਬੋਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸਮਿਤ ਭਾਨਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ੀਸ਼ ਪਰਬਾ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref name=":0"/> ਉਸਨੇ ਦੀਨੇਨ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਫਿਲਮ ''[[ਮਰਜੀਨਾ ਅਬਦੁੱਲਾ]]'' (1972) ਵਿੱਚ ਦੇਬਰਾਜ ਰਾਏ ਦੇ ਉਲਟ ਅਲੀ ਬਾਬਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਮਰਜੀਨਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜੋ ਕਿ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜਗਤ ਦੇ ਉਸ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।<ref name=":1"/> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਨਿਸ਼ੀਕੰਨਿਆ]]'' (1973) ਵਿੱਚ [[ਸੌਮਿਤਰਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name=":5">{{Cite web |title=Nishi Kanya (1973) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/nishi-kanya-35230 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429052023/https://www.cinestaan.com/movies/nishi-kanya-35230 |url-status=dead }}</ref> 1974 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਕੰਮ [[ਅਰਬਿੰਦਾ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ]] ਦੀ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਫਿਲਮ ''[[ਮੋਚਕ]]'' ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਣਜੀਤ ਮਲਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name=":7">{{Cite web |title=Mouchak (1974) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/mouchak-35097 |access-date=2018-05-06 |website=Cinestaan |archive-date=2018-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507091002/https://www.cinestaan.com/movies/mouchak-35097 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਅਗਲਾ ਕੰਮ ਸਾਲ 1975 ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਲ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ''[[ਕਬੀ]]'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਦੇਬਰਾਜ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਕਮਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref name=":8">{{Cite web |title=Kabi (1975) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/kabi-34668 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429024508/https://www.cinestaan.com/movies/kabi-34668 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਬਲੌਕਬਸਟਰ ''[[ਸਵਯਮਸਿੱਧਾ]]'' ਫਿਰ ਤੋਂ ਰਣਜੀਤ ਮਲਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ।<ref name=":6">{{Cite web |title=Swayamsiddha (1975) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/swayamsiddha-36041 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429034910/https://www.cinestaan.com/movies/swayamsiddha-36041 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ 1976 ਦੀਆਂ ''[[ਹੋਟਲ ਸਨੋ ਫੌਕਸ]]'' ਅਤੇ ''ਚੰਦਰ [[ਕੱਛਕਛੀ]]'' ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਹਾਈ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਫਿਲਮਾਂ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੀਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫਲਾਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੀਜੂ ਫੁਕਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਤੂ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਲਾਲ ਗੁਹਾ ਦੀ ''[[ਖਾਨ ਦੋਸਤ]]'' (1976) ਨਾਲ ਆਪਣੀ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref name=":2"/> ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ [[ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜੀ]] ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਿਆ। ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਵਿਨੋਦ ਮਹਿਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ''ਸਫੇਦ ਝੂਟ'' (1977) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਲੀਡ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਲਾਸ਼ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਪ੍ਰਤਿਮਾ'' ਵਿੱਚ ਸੌਮਿੱਤਰਾ ਚੈਟਰਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਭਾਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਇਹਨਾ ਫ਼ਿਲਮਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਬਜਟ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਲਮ ਨੇ 3.30 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬਸੂ ਚੈਟਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਦੋ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ ''ਦਿਲਾਗੀ'' ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਸਿਨਹਾ ਅਤੇ ''ਦੋ ਲੜਕੇ ਦੋਨੋ ਕਡਕੇ'' ਵਿੱਚ ਨਵੀਨ ਨਿਸਚੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ''ਦਿਲਾਗੀ'' ਦੇ ਧਰਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਹੇਮਾ ਕੋਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। iਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਿਨੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। 1979 ਅਤੇ 1980 ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ''ਭਾਗਿਆ ਚੱਕਰ'', ''ਬੰਧਨ'' ਅਤੇ ''ਸੰਧੀ'' ਵਰਗੇ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਔਸਤਨ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ''ਸੰਧੀ ਨੇ'' ਔਸਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''[[ਫਾਦਰ]]'' ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੁਭੇਂਦੂ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੋਲ਼ੇ ਗੁੰਗੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀੜਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸੌਮਿੱਤਰਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ, ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਮੁਖਰਜੀ, ਰਣਜੀਤ ਮੱਲਿਕ ਅਤੇ ਮਹੂਆ ਰਾਏਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਕਾਸਟ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1982 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਿਨੇਨ ਗੁਪਤਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਉੜੀਆ ਫਿਲਮ ''ਜਵੈਨ ਪੁਆ'' ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਮੋਹੰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਫਿਲਮ ''ਮੌਚਕ'' ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਸੀ। 1983 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ''ਦੁਜਾ ਨੇ'' ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਟ ਗਈ। 1984 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਦੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਦਿਨੇਨ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਬਾਸੂ ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਆਪਣੇ ਹੋਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ''ਰੰਗਾ ਭੰਗਾ ਚੰਦ'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੂਟਿੰਗ 50% ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਦੇਰੀ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਬਾਰੋਟ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ''ਰੰਗਾ ਭੰਗਾ ਚੰਦ ਦਾ'' ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ''ਅਸ਼ਰਿਤਾ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1990 ਵਿੱਚ, ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਲਟ ''ਆਸ਼ਰਿਤਾ ਨੇ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਪਰ-ਹਿੱਟ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ 30 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ 3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ। ਇਹ ''ਅਸ਼ਰਿਤਾ'' ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿਲਵਰ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਈ।<ref>{{Cite web |title=Original Don director to play second innings |url=https://www.telegraphindia.com/1061009/asp/jamshedpur/story_6845817.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727212140/https://www.telegraphindia.com/1061009/asp/jamshedpur/story_6845817.asp |archive-date=27 July 2018 |access-date=2018-07-27 |website=www.telegraph.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ebela.in/entertainment/mithu-mukherjee-the-chirpy-heroine-of-bengali-cinema-dgtl-1.785730|title=চোখে-মুখে দুষ্টুমি, কোথায় গেলেন তিনি|work=ebela.in|access-date=2018-04-17|language=en}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |- | 1971 ! scope="row" | '''''ਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਬਾ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਚਿੱਟਾ ਬੋਸ<ref name=":0"/> |- | rowspan="2" | 1973 ! scope="row" | '''''ਮਰਜੀਨਾ ਅਬਦੁੱਲਾ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਦਿਨੇਨ ਗੁਪਤਾ<ref>{{Cite web |title=Marjina Abdallah (1972) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/marjina-abdallah-35002 |access-date=2018-05-06 |website=Cinestaan |archive-date=2018-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507092508/https://www.cinestaan.com/movies/marjina-abdallah-35002 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | '''''[[Nishi Kanya|ਨਿਸ਼ੀ ਕੰਨਿਆ]]''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ<ref name=":5"/> |- | rowspan="2" | 1974 ! scope="row" | '''''ਕਬੀ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਸੁਨੀਲ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ<ref name=":8"/> |- ! scope="row" | '''''ਮੋਚਕ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਅਰਬਿੰਦ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ<ref name=":7"/> |- | rowspan="1" | 1975 ! scope="row" | '''''[[Swayamsiddha (film)|ਸ੍ਵਯਮਸਿਦ੍ਧਾ]]''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਸੁਸ਼ੀਲ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ<ref name=":6"/> |- | rowspan="3" | 1976 ! scope="row" | '''''ਚੰਦਰ ਕਛਕਛੀ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ<ref>{{Cite web |title=Chander Kachhakachhi (1976) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/chander-kachhakachhi-33999 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429024615/https://www.cinestaan.com/movies/chander-kachhakachhi-33999 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | '''''ਹੋਟਲ ਬਰਫ਼ ਫੌਕਸ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਯਤ੍ਰਿਕ<ref>{{Cite web |title=Hotel Snow Fox (1976) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/hotel-snow-fox-34502 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429031726/https://www.cinestaan.com/movies/hotel-snow-fox-34502 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | '''''ਖਾਨ ਦੋਸਤ''''' | ਹਿੰਦੀ | ਦੁਲਾਲ ਗੁਹਾ<ref name=":2"/> |- | rowspan="2" | 1977 ! scope="row" | '''''ਪ੍ਰਤਿਮਾ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਪਲਾਸ਼ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ<ref>{{Cite web |title=Pratima (1977) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/pratima-35452 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429033257/https://www.cinestaan.com/movies/pratima-35452 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | '''''ਸਫੇਦ ਝੂਠ''''' | ਹਿੰਦੀ | [[ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜੀ]]<ref>{{Cite web |title=Sufed Jhooth (1977) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/sufed-jhooth-14620 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428185442/https://www.cinestaan.com/movies/sufed-jhooth-14620 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7745cea1|title=SUFED JHOOTH (1977)|work=BFI|access-date=2018-04-28|language=en|archive-date=2018-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429030047/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7745cea1|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | 1978 ! scope="row" | '''''ਦਿਲਾਗੀ''''' | ਹਿੰਦੀ | [[ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜੀ]]<ref>{{Cite web |title=Dillagi (1978) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/dillagi-4800 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429031723/https://www.cinestaan.com/movies/dillagi-4800 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | '''''ਦੋ ਲੜਕੇ ਦੋਨੋ ਕੱਟਕੇ''''' | ਹਿੰਦੀ | [[ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜੀ]]<ref>{{Cite web |title=Do Ladke Dono Kadke (1978) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/do-ladke-dono-kadke-5038 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429041938/https://www.cinestaan.com/movies/do-ladke-dono-kadke-5038 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="3" | 1980 ! scope="row" | '''''ਭਾਗਯਚਕ੍ਰ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਅਜੋਏ ਬਿਸਵਾਸ<ref>{{Cite web |title=Bhagya Chakra (1980) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/bhagya-chakra-33813 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429034803/https://www.cinestaan.com/movies/bhagya-chakra-33813 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | '''''ਸੰਧੀ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਅਮਲ ਦੱਤਾ<ref>{{Cite web |title=Sondhi (1980) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/sondhi-35951 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429045004/https://www.cinestaan.com/movies/sondhi-35951 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | '''''ਬੰਧਨ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਮਨੂ ਸੇਨ<ref>{{Cite web |title=Bandhan (1980) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/bandhan-33738 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429093234/https://www.cinestaan.com/movies/bandhan-33738 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="1" | 1981 ! scope="row" | '''''ਪਿਤਾ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਦਿਲੀਪ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ<ref>{{Cite web |title=Father (1981) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/father-34350 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429053528/https://www.cinestaan.com/movies/father-34350 |url-status=dead }}</ref> |- | 1982 ! scope="row" | '''''ਜਵੈਨ ਪੁਆ''''' | ਓਡੀਆ | ਦਿਨੇਨ ਗੁਪਤਾ |- | rowspan="2" | 1984 ! scope="row" | '''''ਦੁਜਾਨੇ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਅਰਧੇਂਦੂ ਚੈਟਰਜੀ<ref name=":3"/> |- ! scope="row" | '''''ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਅਸਿਤ ਸੇਨ<ref>{{Cite web |title=Prarthana (1984) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan |url=https://www.cinestaan.com/movies/prarthana-35426 |access-date=2018-04-28 |website=Cinestaan |archive-date=2018-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429030218/https://www.cinestaan.com/movies/prarthana-35426 |url-status=dead }}</ref> |- | 1990 ! scope="row" | '''''ਅਸ਼ਰਿਤਾ''''' | ਬੰਗਾਲੀ | ਚੰਦਰ ਬਾਰੋਟ<ref name=":4"/> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fubwofi6bl2dafuwl442hjlbbr1khgf 0 158666 847270 842605 2026-09-23T21:51:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847270 wikitext text/x-wiki '''ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ.''' (ਜਨਮ 1956) [[ਬੰਗਲੌਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Beholder">{{Cite web |title=Eye of the beholder: Pushpamala N |url=http://thebigindianpicture.com/2012/11/eye-of-the-beholder-pushpamala-n/ |access-date=2 December 2013 |website=thebigindianpicture.com |publisher=The Big Indian Picture}}</ref> ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਨੂੰ "ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਕਲਾਕਾਰ-ਆਈਕੋਨੋਕਲਾਸਟ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Beyond">{{Cite web |title=Beyond the Self |url=http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15 |access-date=2 December 2013 |website=portrait.gov.au/ |publisher=National Portrait Gallery, Canberra |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000606/http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Noorderlicht.com |url=http://www.noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html |access-date=2023-03-22 |archive-date=2008-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081224125202/http://noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html |url-status=dead }}</ref> " ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪਕ ਕਲਾ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੂਰਤੀ, ਸੰਕਲਪਿਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਖੋਜੀ ਕੰਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Biography - Pushpamala N |url=http://www.pushpamala.com/biography/ |access-date=2021-04-24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Pushpamala N |url=http://www.naturemorte.com/artists/pushpamalan/ |access-date=2021-04-24 |website=www.naturemorte.com |language=en |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417154552/http://www.naturemorte.com/artists/pushpamalan |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] (1984) ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ;<ref name="Guardian">{{Cite news|url=http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|title=Classical kitsch: Art of the commons?|last=Dayal|first=Mahima|date=30 November 2013|work=The Sunday Guardian|access-date=2 December 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203024747/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|url-status=dead}}</ref> ਛੇਵੇਂ ਟ੍ਰਾਈਨੇਲ, ਭਾਰਤ (1986) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ ਤਗਮਾ; ਚਾਰਲਸ ਵੈਲੇਸ ਟਰੱਸਟ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (1992-93); ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ (1995-97) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਆਰਟਸ (2000) ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਹਿਯੋਗ ਗ੍ਰਾਂਟ।<ref name="Passionate performance">{{Cite web |title=Passionate performance art of Pushpamala N |url=http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186 |access-date=2 December 2013 |website=theartstrust.com |publisher=The Arts Trust |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203201738/http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186 |url-status=dead }}</ref><ref name="Bose">{{Cite web |title=Pushpamala N. |url=http://www.bosepacia.com/artists/pushpamala-n/artist-cv/ |access-date=2 December 2013 |website=bosepacia.com |publisher=Bose Pacia}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ. ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1977 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਬਾਲਨ ਨਾਂਬਿਆਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। [https://www.deccanherald.com/content/641042/a-silver-celebration.html ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ]<ref name="auto">{{Cite web |last=Nagy |first=Peter A. |year=2017 |title=Pushpamala N. |url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000097946 |access-date=2021-04-24 |website=Grove Art Online |language=en |doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T097946}}</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਰ [[ਵਡੋਦਰਾ|ਬੜੌਦਾ]] ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ<ref name="auto" /> ਬੜੌਦਾ ਵਿਖੇ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਰਾਘਵ ਕਨੇਰੀਆ, [[ਭੂਪੇਨ ਖੱਖੜ]] ਅਤੇ ਕੇਜੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2018}} == ਕੰਮ == ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 1983 ਵਿੱਚ ਵੈਂਕਟੱਪਾ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2018}} ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਮਾਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 'ਸੈਵਨ ਯੰਗ ਸਕਲਪਟਰਜ਼' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ<ref name="Lady and the vamp">{{Cite news|url=http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|title=The Lady and the Vamp|last=Indrasimhan|first=Lakshmi|date=5 April 2008|work=Tehelka|access-date=3 December 2013|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207133830/http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|url-status=dead}}</ref> [[ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਢਹਾਈ|ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਢਾਹੇ ਜਾਣ]] ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1992-93 ਦੇ ਬੰਬਈ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀ ਕੇਮੋਲਡ, ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ੋਅ, 'ਖੋਦਾਈ' ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ<ref name="Bose" /> 'ਖੋਦਾਈ' ਉਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਸਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਸੈਂਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="Artnews" /> ਉਹ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਘਟੀਆ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਭਾਰਤੀਤਾ" ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਭਰੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਵਿਗਾੜਾਂ ਅਤੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।"<ref name="Artnews" /> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ, ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ. ਨੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="Artnews">{{Cite web |last=N. |first=Pushpamala |title=Towards Cutting Edge Art: Definitive Attempts |url=http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&iid=28&articleid=750 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722150917/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&iid=28&articleid=750 |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2014 |access-date=5 December 2013 |website=artnewsnviews.com |publisher=art etc. news & views }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFN.">N., Pushpamala. . ''artnewsnviews.com''. art etc. news & views. Archived from the original on 22 July 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 December</span> 2013</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ਫਰਮਾ:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: unfit URL ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 ਮੇਨਟ: ਅਯੋਗ URL|link]])</span> [[Category:CS1 maint: unfit URL]]</ref> ਅਕਸਰ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਕਲਾਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ 'ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ' ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ [[ਭੂਪੇਨ ਖੱਖੜ|ਭੁਪੇਨ ਖੱਖਰ]], ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੋਟੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Lady and the vamp" /> ਇਹਨਾਂ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ 'ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="Beyond" /><ref name="Lady and the vamp" /> "ਫੈਂਟਮ ਲੇਡੀ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ, ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਰੋਮਾਂਸ," 1998 ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀ ਕੈਮੋਲਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਦੇ ਮੋਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਸਾਹਸੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀਆਂ ਨੋਇਰ-ਥ੍ਰਿਲਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਈ।<ref name="Outlook">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?235001|title=The Self, Out There|last=Ravindran|first=Shruti|date=2 July 2007|work=Outlook, India|access-date=5 December 2013|archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017060038/http://www.outlookindia.com/article.aspx?235001|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 'ਸੁਨਹੇਰੇ ਸਪਨੇ' (ਸੁਨਹਿਰੇ ਸੁਪਨੇ) ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜੋ 1998 ਦੇ ਮੋਦੀਨਗਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਖੋਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੌਰਾਨ ਸਾਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਇੱਕ ਔਸਤ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਊਸਕੋਟ ਅਤੇ ਪੇਟੀਕੋਟ ਦਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਦਲੀ ਹਉਮੈ, ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫਰੌਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਫੈਂਟ ਹੇਅਰਸਟਾਇਲ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ।<ref name="Portrait">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|title=Portrait of an artist as an actress|date=16 December 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=5 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20030624165518/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|archive-date=24 June 2003}}</ref> ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ 'ਦਰਦ-ਏ-ਦਿਲ' (ਦ ਐਂਗੁਈਸ਼ਡ ਹਾਰਟ) ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਚਾਵੜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਫੋਟੋ ਕ੍ਰਮ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ 'ਬੰਬੇ ਫੋਟੋ ਸਟੂਡੀਓ' ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜੋ ਉਸਨੇ 2000-03 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Bose" /> 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਔਰਤਾਂ', ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਕਲੇਰ ਅਰਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਟੂਲ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੂਲ' ਔਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ।<ref name="Artnews" /> ਫੋਟੋ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਫਿਲਮਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਗੌਥਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਲਪ ਦਾ ਕੰਮ, 'ਪੈਰਿਸ ਆਟਮ' ਬਣਾਇਆ। ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸਟਿਲ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ 35 ਮਿੰਟ ਦੀ ਫਿਲਮ ਗੈਲਰੀ ਜ਼ੁਰਚਰ, ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="Bose" /><ref name="Lady and the vamp" /> ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ, 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੀਰ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸਲਾਦ', 2007 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਗਿਆਰਾਂ ਮਿੰਟ ਦੀ ਫਿਲਮ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ।<ref name="Video Films">{{cite news|author=Staff Reporter|title=Pushpamala comes up with two new works|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/pushpamala-comes-up-with-two-new-works/article1843071.ece|accessdate=5 December 2013|newspaper=The Hindu|date=16 May 2007}}</ref> ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ. ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸਿੰਡੀ ਸ਼ਰਮਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="Lady and the vamp" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] myo143r9nsj9edlewu5mi11ys4qrwog 0 159932 847285 665681 2026-09-23T22:28:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847285 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Srimati Pratima Bandopadhyay | image = Pratima Bandyopadhyay.jpg | image_size = 200px | caption = শ্রীমতী প্রতিমা বন্দ্যোপাধ্যায় | birth_date = {{Birth date |df=yes|1934|12|21}} | birth_place = [[Kolkata]], [[West Bengal]], India | death_date = {{Death date and age|df=yes|2004|07|29|1934|12|21}} [[Kolkata]], [[ West Bengal]],[[India]] | genre = [[Playback singer]] | occupation = Singer }} '''ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ( {{Lang-bn|প্রতিমা বন্দ্যোপাধ্যায়}}''' ) (21 ਦਸੰਬਰ 1934 – 29 ਜੁਲਾਈ 2004) (ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਚੈਟਰਜੀ ਉਰਫ਼ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਵਜੋਂ ਜਨਮ) [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1940, 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, 60 ਅਤੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ।<ref name="out">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/legendary-bengali-singer-pratima-bandopadhyay-dead/238806|title=Outlook 30 July 2004|access-date=2017-09-06|archive-date=2017-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816151442/https://www.outlookindia.com/newswire/story/legendary-bengali-singer-pratima-bandopadhyay-dead/238806|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਬਹੇਰਕ ( {{Lang-bn|বাহেরক}} ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ ), ਬਿਕਰਮਪੁਰ (ਹੁਣ ਮੁਨਸ਼ੀਗੰਜ), ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼। ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਨੀ ਭੂਸ਼ਣ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕਮਲਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਭਬਾਨੀਪੁਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਾਲੀ ਘੋਸ਼ਾਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="kajla">{{Cite web |title=কাজলা দিদি |url=http://oldsite.dailyjanakantha.com/news_view.php?nc=20&dd=2009-12-24&ni=3703 |access-date=2017-09-06 |archive-date=2017-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906230108/http://oldsite.dailyjanakantha.com/news_view.php?nc=20&dd=2009-12-24&ni=3703 |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ 1945 ਵਿੱਚ ਸੇਨੋਲਾ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ "ਅਮਲਾ ਕਿਰਨੇ" ਗੀਤ 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 1952 ਵਿੱਚ ਦਵਿਜੇਨ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੀਤ "ਹੇ ਚਾਰੁਪੂਰਣੋ ਸੋਮੋਸ਼ਿਖੋਰਿਣੀ" ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ " ''ਸੁਨੰਦਰ ਬਾਈ'' " ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਧੀਰ ਲਾਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ " ''ਤੋਤੀਨੀ ਅਮੀ, ਤੁਮੀ ਸੁਦੂਰੇਰ ਚੰਦ'' " ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਉਸਨੇ 65 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਗੈਰ-ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2019}} == ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == 1986 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਿਓ ਕੁਮਾਰ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਅਤੇ 29 ਜੁਲਾਈ 2004 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰਾਏਕਿਸ਼ੋਰੀ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਮਰਨਾਥ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ।<ref name="out2">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/legendary-bengali-singer-pratima-bandopadhyay-dead/238806|title=Outlook 30 July 2004|access-date=2017-09-06|archive-date=2017-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816151442/https://www.outlookindia.com/newswire/story/legendary-bengali-singer-pratima-bandopadhyay-dead/238806|url-status=dead}}</ref> == ਯਾਦਾਂ == * ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਕਾਰ ਪੁਲਕ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ''ਕੀਤਾ ਹੈ: "ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਮੰਨਾ ਡੇ ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ "ਕੇ ਪ੍ਰਥਮ ਕਛੇ ਏਸਚੀ" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਫੋਨ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ, ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।'' ''ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।'' ''ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਲਿਖਿਆ ਕੋਈ ਗੀਤ ਸਨਸਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਫੋਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।'' ''ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਐਲਗਿਨ ਰੋਡ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।'' ''ਮੈਂ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ।'' ''ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲਏ.'' ''ਫਿਰ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ।'' ''ਹੇਮੰਤ ਮੁਖਰਜੀ ਸਨ।'' ''ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ 5 ਵਜੇ ਪੂਜਾ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਜਾਵਾਂ।'' ''ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਉੱਥੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨਗੇ।'' ''ਤਰੀਕ ਬਦਲਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।'' ''ਹੇਮੰਤਾ-ਦਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਘੜੀ ਦੇ 5 ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਰਹੱਸਮਈ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਆਈਆਂ, "ਬੜੋ ਸਾਧ ਜਾਗੇ, ਏਕਬਰ ਤੋਮੇ ਦੇਖੀ" (ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਫ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ).'' ''ਇਸਤਰੀ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।'' ''ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੇ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।"''<ref name="pulak">{{Cite book|title=''Kathay Kathay Raat Hoye Jay'' ({{lang-bn|কথায় কথায় রাত হয়ে যায়}})|last=Bandyopadhyay|first=Pulak|publisher=Ananda Publishers Pvt. Ltd.|year=1999|isbn=978-8-172-15977-1}}</ref> * ਨਿਰਮਲਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ: “ ''ਇੱਕ ਰਾਤ ਕਰੀਬ 12 ਵਜੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ।'' ''ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਫੋਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਸੀ।'' ''ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, 'ਨਿਰਮਲਾ, ਮਾਨ ਬਾਬੂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।'' ''ਆਓ ਇੱਥੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰੀਏ।''' ''ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਮੈਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।'' " ਗੀਤ ਸੀ: ''ਅਬੀਰੇ ਰੰਗਲੋ ਕੇ ਅਮੇ'' /ਫਿਲਮ ''ਮੁਖੂਜੇ ਪਰਿਵਾਰ'' (1956)।<ref>{{YouTube|BhdtRjaTfSw|Nirmala Mishra Says about Pratima Bandopadhyay}}; (accessed 30 August 2017)</ref> ==== ਹੋਰ ==== ਸੰਗੀਤਕ ਓਪੇਰਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਵੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੰਗੀਤਕ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ: * ਅਲੀਬਾਬਾ (ਓਪੇਰਾ) ਭਾਗ-1 ਅਤੇ 2 (ਚਿਲਡਰਨ ਓਪੇਰਾ) ਕਸ਼ਰੋਦ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਦਿਆਬਿਨੋਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਾਟਕ: ਪ੍ਰਣਬ ਰੇ, ਸੰਗੀਤ: ਵੀ ਬਲਸਾਰਾ। * ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਧਰ ਮਨਭੰਜਨ (ਧਾਰਮਿਕ ਓਪੇਰਾ)। ਸੰਕਲਨ: ਪ੍ਰਣਬ ਰੇ, ਸੰਗੀਤ: ਰਾਬਿਨ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ। ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾ * ਤੰਦਰਹਾਰਾ ਰਾਤ - ਹੇਮੰਤ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ; ਬੋਲ - ਦੇਬਾਸ਼ੀਸ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ; ਸੰਗੀਤ - ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ; (ਕੋਡ 2vY3CeAHI8M)। == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|nm1716134}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] 1rzokzbylucfk4dq9f29i6l60uutv5t 0 159947 847451 844428 2026-09-24T10:06:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847451 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਆਮਟੇ | image = Mandakini Amte and Prakesh Amte.jpg | image_size = | caption = ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਆਮਟੇ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਮਟੇ]] [[ਮੈਸਾਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਐਮਆਈਟੀ ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ। | birth_name = ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | education = [[MBBS]]<br> ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ | alma_mater = [[ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ (ਨਾਗਪੁਰ)]] | occupation = ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ | years_active = 1973 - ਮੌਜੂਦ | known_for = [[ਲੋਕ ਬਿਰਾਦਰੀ ਪ੍ਰਕਲਪ]] | spouse = [[ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ]] | children = 3 | parents = | awards = [[ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ]] 2008 | website = [http://www.lokbiradariprakalp.org/ www.lokbiradariprakalp.org] [http://www.lbphemalkasa.org.in www.lbphemalkasa.org.in] }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਆਮਟੇ,''' ਜਿਸਨੂੰ '''ਮੰਦਾ ਆਮਟੇ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਹੈ।<ref name="Mandakini Reference1">{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/family-tree-of-baba-amte-sons-prakash-and-vikas-amte-who-was-sheetal-amte-and-her-role-at-anandwan/689042|title=Family tree of Baba Amte: Sons Prakash and Vikas Amte; who was Sheetal Amte and her role at Anandwan|last=Pandey|first=Kirti|date=1 December 2020|access-date=5 March 2021|publisher=www.timesnownews.com|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਮਟੇ ਦੇ ਨਾਲ 2008 ਵਿੱਚ 'ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ'<ref name="Magsaysay">[http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationAmtes.html Citation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827114435/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationAmtes.html |date=27 August 2008 }} from the [http://www.rmaf.org.ph/index.php website of Ramon Magsaysay Award Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080731145810/http://www.rmaf.org.ph/index.php |date=2008-07-31 }}</ref> ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਗੜ੍ਹਚਿਰੌਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਡੀਆ ਗੋਂਡਾਂ ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਆਂਧਰਾ]] ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬਿਰਾਦਰੀ ਪ੍ਰਕਲਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] ਕੰਮ ਲਈ। [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ।<ref name="Mandakini Reference1" /> ਉਹ [[ਬਾਬਾ ਆਮਟੇ]] ਦੀ ਨੂੰਹ ਹੈ।<ref name="Mandakini Reference1" /><ref>{{Cite web |title=My father was against our marriage |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-my-father-was-against-our-marriage-1183819 |access-date=29 February 2016 |website=dnaindia.com |publisher=Diligent Media Corporation Ltd.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prakash & Mandakini Amte |url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/prakash-mandakini-amte/238254 |access-date=29 February 2016 |website=outlookindia.com |publisher=Outlook: The Web Edition |archive-date=13 ਨਵੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113042908/https://www.outlookindia.com/magazine/story/prakash-mandakini-amte/238254 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Event at the Hilt – Meet the Real Heroes: Doctor Prakash Amte and Doctor Manda Amte |url=http://chandlersfordtoday.co.uk/event-at-the-hilt-meet-the-real-heroes-dr-prakash-amte-and-dr-manda-amte/ |access-date=4 March 2016 |website=chandlersfordtoday.co.uk/ |publisher=Chandler's Ford Today |archive-date=12 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912102423/http://chandlersfordtoday.co.uk/event-at-the-hilt-meet-the-real-heroes-dr-prakash-amte-and-dr-manda-amte/ |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਆਮਟੇ ਦਾ ਜਨਮ '''ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ''' ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਗਪੁਰ<ref name="Mandakini Reference12">{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/family-tree-of-baba-amte-sons-prakash-and-vikas-amte-who-was-sheetal-amte-and-her-role-at-anandwan/689042|title=Family tree of Baba Amte: Sons Prakash and Vikas Amte; who was Sheetal Amte and her role at Anandwan|last=Pandey|first=Kirti|date=1 December 2020|access-date=5 March 2021|publisher=www.timesnownews.com|language=en}}</ref> ਤੋਂ ਆਪਣੀ MBBS ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ (GMC), ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Mandakini Reference12" /> ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਉਸਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਤੀ, ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਮਟੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਉਦੋਂ ਇੱਕ ਵਰਜਿਤ ਸੀ।<ref name="Mandakini Reference13">{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/family-tree-of-baba-amte-sons-prakash-and-vikas-amte-who-was-sheetal-amte-and-her-role-at-anandwan/689042|title=Family tree of Baba Amte: Sons Prakash and Vikas Amte; who was Sheetal Amte and her role at Anandwan|last=Pandey|first=Kirti|date=1 December 2020|access-date=5 March 2021|publisher=www.timesnownews.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=My father was against our marriage |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-my-father-was-against-our-marriage-1183819 |access-date=14 March 2016 |website=dnaindia.com |publisher=Diligent Media Corporation Ltd.}}</ref> == ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਆਮਟੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਹਵਾਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:<ref>{{Cite web |title=Amte, Prakash {{!}} CITATION |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/147 |access-date=27 February 2016 |website=rmaf.org.ph |publisher=© Ramon Magsaysay Award Foundation |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304181436/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/147 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Magsaysay award for Amte couple |url=http://www.hindustantimes.com/world/magsaysay-award-for-amte-couple/story-cxfWev1ucGw5lbofkkYRGJ.html |access-date=4 March 2016 |website=hindustantimes.com |publisher=HT Media Limited}}</ref>   == ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੋਹਰ == [[ਮੋਨਾਕੋ|ਮੋਨੈਕੋ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲਿਟੀ ਨੇ]] 1995 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਅਲਬਰਟ ਸ਼ਵੇਟਜ਼ਰ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੋਨਾਕੋ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕੰਮ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੈਂਪ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ|ਫ੍ਰੈਂਚ]] ਜੋੜਾ, ਗਾਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਟ ਬਾਰਥਲੇਮੀ, ਜਿਸਨੇ 5ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਵੀਟਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹੇਮਲਕਾਸਾ ਅਤੇ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸਵੀਟਜ਼ਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜੋੜੇ ਨੇ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਮੋਨਾਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੇਨੀਅਰ III ਨੂੰ ਐਮਟੇਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1995 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Dr. Prakash and Dr. Mrs. Mandakini Amte - International Awards - Hamdan Award for Volunteers in Humanitarian Medical Services - 2009-2010 |url=http://hmaward.org.ae/profile.php?id=186 |access-date=14 March 2016 |website=hmaward.org.ae/ |publisher=Sheikh Hamdan Bin Rashid Al Maktoum Award for Medical Sciences |archive-date=29 ਜੂਨ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629140152/http://hmaward.org.ae/profile.php?id=186 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=VILLAGES SANS FRONTIERES - Hemalkasa - Lok Biradari Prakalp (Fraternité entre les peuples) |url=http://vsf64.free.fr/pages/hemalkasa.html |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116230221/http://vsf64.free.fr/pages/hemalkasa.html |archive-date=16 November 2013 |access-date=14 March 2016 |website=vsf64.free.fr/ |publisher=VILLAGES SANS FRONTIERES c/o LAZE - Quartier Lasbordes 64270 SALIES-DE-BEARN |archivedate=16 ਨਵੰਬਰ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131116230221/http://vsf64.free.fr/pages/hemalkasa.html }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] 887dmnk7pxlc6dh36dyyyytbkeeywu5 0 160026 847474 845115 2026-09-24T11:24:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847474 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ''' ( {{Circa|1935}} – 11 ਫਰਵਰੀ 2020) [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਲਘੂ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨਿਗਮ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। <ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/rajkumar-gupta-assuming-charge-as-chairman-psiec/610635|title=Rajkumar Gupta Assuming Charge As Chairman PSIEC|date=22 September 2008|work=Outlook|access-date=12 February 2020|archive-date=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216155456/https://www.outlookindia.com/newswire/story/rajkumar-gupta-assuming-charge-as-chairman-psiec/610635|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਗੁਪਤਾ 2002 ਵਿੱਚ [[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ]] ਤੋਂ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Punjab Assembly Election Results in 2002 |url=http://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/2002-election-results.html |access-date=28 December 2019 |website=www.elections.in}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2007 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/elections/punjab-assembly-elections-2017/punjab-elections-in-jalandhar-raj-kumar-gupta-denied-congress-ticket-yet-again-4477811/|title=Punjab elections: In Jalandhar, Raj Kumar Gupta denied Congress ticket yet again|date=17 January 2017|work=The Indian Express|access-date=12 February 2020}}</ref> ਗੁਪਤਾ ਦੀ 11 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ 85 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ <ref>{{Cite news|url=https://www.ptcnews.tv/captain-amarinder-on-ex-mla-raj-kumar-gupta-death-punjab-news-en/|title=Captain Amarinder Singh mourns passing away of Ex-MLA Raj Kumar Gupta|date=12 February 2020|work=PTC News|access-date=12 February 2020|archive-date=23 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323171630/https://www.ptcnews.tv/captain-amarinder-on-ex-mla-raj-kumar-gupta-death-punjab-news-en/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.uniindia.com/cm-mourns-passing-away-of-ex-mla/north/news/1885473.html|title=CM mourns passing away of Ex-MLA|date=12 February 2020|work=United News of India|access-date=12 February 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] n3zucbe4gxxlfjx50cc8vs93vc9j1fg 0 160483 847197 826445 2026-09-23T17:44:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847197 wikitext text/x-wiki '''ਦੀਪਿਕਾ ਕੁਰੂਪ''' (ਜਨਮ 1998) ਇੱਕ [[ਕਾਢ|ਖੋਜੀ]], [[ਵਿਗਿਆਨੀ]], ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਹ 2012 ਡਿਸਕਵਰੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ 3M ਯੰਗ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਕੁਰੁਪ ਨੂੰ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਸਸਤੀ ਵਿਧੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ $25,000 ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="YoungScientistChallenge">{{Cite web |title=Young Scientist Challenge 2012 |url=http://www.youngscientistchallenge.com/node/53/2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810113731/http://www.youngscientistchallenge.com/node/53/2012 |archive-date=August 10, 2016 |access-date=June 17, 2014 |publisher=[[3M]]}}</ref> ਉਹ 2014 ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟਾਕਹੋਮ ਜੂਨੀਅਰ ਵਾਟਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ "ਏ ਨੋਵਲ ਫੋਟੋਕੈਟਾਲਿਟਿਕ ਪਰਵੀਅਸ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਫਾਰ ਡੀਗਰੇਡਿੰਗ ਆਰਗੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਵੇਸਟ ਵਾਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਇਨਐਕਟੀਵੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵੀ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |title=Stockholm Junior Water Prize |url=http://www.wef.org/sjwp/ |access-date=17 June 2014 |website=www.wef.org |publisher=Water Environment Federation}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਕੁਰੂਪ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'' 2015 30 ਅੰਡਰ 30 ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ''ਟੀਨ ਵੋਗ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.teenvogue.com/story/eco-friendly-environmentalist-leaders-saving-the-planet|title=8 Young Environmentalists on Why OUR Generation Has to Save the Planet|last=Marsh|first=Ariana|date=April 15, 2016|work=Teen Vogue}}</ref> ਉਹ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਦੀ।<ref>{{Cite news|url=https://profiles.stanford.edu/deepika-kurup|title=Stanford University School Profiles|last=University|first=Stanford|date=February 21, 2021|work=Stanford University}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਦੀਪਿਕਾ ਕੁਰੂਪ ਦਾ ਜਨਮ ਨੈਸ਼ੂਆ, ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.siliconindia.com/news/general/10-Most-Amazing-Innovations-From-India-nid-158335-cid-1.html|title=Amazing innovations from India|work=Silicon India|access-date=17 June 2014|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728195351/http://www.siliconindia.com/news/general/10-Most-Amazing-Innovations-From-India-nid-158335-cid-1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/science/2013/01/02/young-scientist-year-invention-could-clean-water-for-11-billion/|title=Young scientist's invention could clean water for 11 billion|last=Barrie|first=Alison|access-date=17 June 2014|publisher=Fox News|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811145259/http://www.foxnews.com/science/2013/01/02/young-scientist-year-invention-could-clean-water-for-11-billion/|url-status=dead}}</ref> ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਢ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਕਾਢ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=69 Young Scientist Challenge Winner: Deepika Kurup |url=https://www.youtube.com/watch?v=dj9ferpjBKU |via=www.youtube.com}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਰੂਪ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਲੋਵੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, 1983 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਮੀਨਾ ਕੁਰੂਪ, ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=renewindians |title=Indian origin teen wins in US |url=http://www.renewindians.com/2012/10/indian-origin-teen-in-us-wins-young.html |access-date=18 June 2014 |archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205082320/http://www.renewindians.com/2012/10/indian-origin-teen-in-us-wins-young.html |url-status=dead }}</ref> ਦੀਪਿਕਾ ਕੁਰੂਪ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ੁਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਹਰ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੀਪਿਕਾ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਕਿੰਨੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਪੀਣ, ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ ਵਰਤਣ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਦਾ, ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਦੀਪਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੀਪਿਕਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਤੁਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" ਦੀਪਿਕਾ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਜਲ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰੇਗੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 2016 ਵਿੱਚ, ਦੀਪਿਕਾ ਨੇ ਕੈਟਾਲਿਸਟ ਫਾਰ ਵਰਲਡ ਵਾਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਖੋਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਦੀਪਿਕਾ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਦੀਪਿਕਾ ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ 'ਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Matus |first=Morgana |title=Ingenious 14 Year-Old Invents Solar-Powered Water Purification System for the Developing World |url=http://inhabitat.com/ingenious-14-year-old-invents-solar-powered-water-purification-system-for-the-developing-world/kurup/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140206050038/http://inhabitat.com/ingenious-14-year-old-invents-solar-powered-water-purification-system-for-the-developing-world/kurup/ |archive-date=February 6, 2014 |access-date=17 June 2014}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9bue3tq0x6qizqd6857kghy042l7kzr 0 160522 847224 659803 2026-09-23T19:17:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847224 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography|name=ਨਿਰੂਪਮਾ ਸੰਜੀਵ|image=XIX Commonwealth Games-2010 Delhi Nirupama Sanjeev and Rohan Bopanna of India, during a mixed-double match against Rodionova & Hanley of Australia, at R.K. Khanna Tennis Stadium, in New Delhi on October 04, 2010.jpg|caption=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010 ਵਿੱਚ ਰੋਹਨ ਬੋਪੰਨਾ ਨਾਲ ਸੰਜੀਵ।|country={{flagu|India}}|residence=ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1976|12|08}}|birth_place=ਕੋਇੰਬਟੂਰ, ਭਾਰਤ|height={{height|m=1.70}}|website={{url|www.nirustennis.com}}|turnedpro=1992|retired=2010|plays=|careerprizemoney=US$182,057}} '''ਨਿਰੂਪਮਾ ਸੰਜੀਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nirupama Sanjeev;''' ਜਨਮ ਤੋਂ '''ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ''' ; ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1976) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਗੇਂਦ-ਛਿੱਕਾ|ਟੈਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 1998 ਦੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ, ਸੰਜੀਵ ਓਪਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ( [[ਨਿਰੂਪਮਾ ਮਾਨਕਡ|ਨਿਰੂਪਮਾ ਮਾਂਕਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਬਣ ਗਈ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਗਲੋਰੀਆ ਪਿਜ਼ਿਚੀਨੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ। ਉਸਨੇ 1998 ਬੈਂਕਾਕ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ, [[ਮਹੇਸ਼ ਭੂਪਤੀ|ਮਹੇਸ਼ ਭੂਪਤੀ ਦੀ]] ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ। ਸੰਜੀਵ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 200 ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਟੈਨਿਸ ਕਰੀਅਰ == ਨਿਰੂਪਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕੇ.ਐਸ. ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸਨ ਜੋ ਰਣਜੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਲਈ ਖੇਡੇ ਸਨ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਨਿਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅੰਡਰ 12 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ 14 ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 1992-1996 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। 1996 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਕਸਮਬਰਗ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1996 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੀਏਟ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਡਬਲਯੂਟੀਏ -ਪੱਧਰ ਦਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ, ਜਨਾ ਕੰਦਾਰਰ ਤੋਂ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। 17 ਨਵੰਬਰ, 1996 ਨੂੰ, ਸੰਜੀਵ ਨੇ ਬੈਡ ਗੋਗਿੰਗ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ $25,000 ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਰਾਲੁਕਾ ਸੈਂਡੂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ITF ਮਹਿਲਾ ਸਰਕਟ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਸੰਜੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 1997 ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਯੂਕਾ ਯੋਸ਼ੀਦਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਪੇਟਰਾ ਮੰਡੁਲਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਨਿਰੂਪਮਾ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਧਾਰ ਸਰਸੋਟਾ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਓ ਮੀਰਾ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ [[ਲਿਏਂਡਰ ਪੇਸ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੋਚ ਸਨ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ 1997 ਲਿਪਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਡਬਲਯੂਟੀਏ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਏਲੇਨਾ ਬ੍ਰਾਇਓਖੋਵੇਟਸ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਯੀ ਜਿੰਗ-ਕਿਆਨ, ਕੀਕੋ ਨਾਗਾਟੋਮੀ, ਅਤੇ ਅਕੀਕੋ ਮੋਰੀਗਾਮੀ ਉੱਤੇ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ( 1997 ਜਾਪਾਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਡਬਲਯੂਟੀਏ-ਪੱਧਰ ਦੇ ਈਵੈਂਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਜੋਲੀਨ ਵਾਤਾਨਾਬੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, [[ਜਕਾਰਤਾ]] ਵਿੱਚ ਡਾਨਮੋਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਡਬਲਯੂਟੀਏ-ਪੱਧਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ, ਇਹ ਵੀ (ਯੂਕਾ ਯੋਸ਼ੀਦਾ ਤੋਂ) ਹਾਰ ਗਈ। ਕਲੇ ਕੋਰਟ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨੌਕਸ ਡੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ (ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਬ੍ਰਾਂਡੀ ਲਈ), ਅਤੇ ਰੋਲੈਂਡ ਗੈਰੋਸ (ਪਾਰਕ ਸੁੰਗ-ਹੀ ਤੋਂ) ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ, ਸੰਜੀਵ ਨੇ ਗ੍ਰਾਸ ਕੋਰਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਮੈਚ ਦੋਨਾਂ DFS ਕਲਾਸਿਕ ( ਹਾਰੂਕਾ ਇਨੂਏ ਦੇ ਖਿਲਾਫ) ਅਤੇ ਵਿੰਬਲਡਨ (ਕੇਟ ਵਾਰਨ-ਹਾਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ) ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ। ਉਹ ਯੂਐਸ ਓਪਨ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਸਕੀ। 1996-97 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਜੀਵ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ITF ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤੇ। 1998 ਦੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ, ਸੰਜੀਵ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਈਲਡਕਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕਲੌਤੀ ਮੌਜੂਦਗੀ)। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੀ ਗਲੋਰੀਆ ਪਿਜ਼ਿਚੀਨੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਊਂਡ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ (ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਪੂਜਾਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਹ ਬੋਰਵੇਲ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਸਮਿਥ ( ਇੰਗਲੈਂਡ ) ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਓਲੀਵੀਆ ਰੋਗੋਵਸਕਾ ਅਤੇ ਜੈਸਿਕਾ ਮੂਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੇ ਪਲੇਆਫ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਹਮਵਤਨ [[ਸਾਨੀਆ ਮਿਰਜ਼ਾ]] ਅਤੇ [[ਰਸ਼ਮੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ। ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਰੋਹਨ ਬੋਪੰਨਾ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਪ੍ਰੀ-ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅਨਾਸਤਾਸੀਆ ਰੋਡੀਓਨੋਵਾ ਅਤੇ ਪਾਲ ਹੈਨਲੇ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ) ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਨਿਰੂਪਮਾ ESPN-STAR ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ [[ਵਿਜੇ ਅਮ੍ਰਿਤਰਾਜ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਹਿਰ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਿਰੂਪਮਾ ਬੇ ਏਰੀਆ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਨਿਸ ਕੋਚਿੰਗ ਕੈਂਪ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ "ਦ ਮੂਨਬਾਲਰ" ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਉਹ ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="outlook1">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?205227|title=Nirupama Vaidyanathan – Interview|last=Jahagirdar|first=Archana|date=16 March 1998|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=18 January 2010|archive-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211101937/http://outlookindia.com/article.aspx?205227|url-status=dead}}</ref><ref name="sportsref">{{Cite web |title=Nirupama Vaidyanathan |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/va/nirupama-vaidyanathan-1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418031614/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/va/nirupama-vaidyanathan-1.html |archive-date=18 April 2020 |access-date=18 January 2010 |website=www.sports-reference.com}}</ref><ref name="bbcsports">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/4193973.stm|title=Serena ends Sania Mirza's dream|date=21 January 2005|work=[[BBC]]|access-date=18 January 2010}}</ref><ref name="hindu1">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2000/01/14/stories/07141027.htm|title=Paes, Nirupama win first round matches|date=14 January 2000|work=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604105754/http://www.hindu.com/2000/01/14/stories/07141027.htm|archive-date=4 June 2011}}</ref><ref name="hindu2">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/09/stories/2002050900240400.htm|title=Basking in the aura of success|last=Keerthivasan|first=K|date=9 May 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20030701045250/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/09/stories/2002050900240400.htm|archive-date=1 July 2003}}</ref><ref name="hindu3">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2001/04/13/stories/07131027.htm|title=Indian eves falter|date=13 April 2001|work=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606102702/http://www.hinduonnet.com/2001/04/13/stories/07131027.htm|archive-date=6 June 2011}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] l8dleaq4151rpbw8t4wu58oyhnmu0wn 0 161657 847257 846402 2026-09-23T21:03:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847257 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪਾਇਲ ਨਾਇਰ | image = | caption = | birth_name = ਪਾਇਲ ਨਾਇਰ | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2000–ਅਦਾਕਾਰਾ | known_for = ਮੇਹਰ (ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼) | spouse = ਆਕਾਸ਼ ਕਪੂਰ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪਾਇਲ ਨਾਇਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Payal Nair''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ''ਮੇਹਰ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=UTV show climbs TVR charts in all TV homes |url=https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k4/jan/jan201.htm |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Indian Television dot com}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਜੰਗਲ'' (2000) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=ARCHIVING ENTERTAINMENT INDUSTRY OF INDIA |url=https://www.indianfilmhistory.com/movie-details/jungle |access-date=2023-04-07 |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404033405/https://www.indianfilmhistory.com/movie-details/jungle |url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ ''ਸੌਰੀ ਭਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ!'' (2008) ਅਤੇ ''ਦੋ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ।'' ''.'' ''.'' ''ਕਿਸਮਤ ਕੀ ਕਠਪੁਤਲੀਯਾਨ'' (2010), ''ਸੱਤ ਫੇਰੇ: ਸਲੋਨੀ ਕਾ ਸਫ਼ਰ'' (2005) ਅਤੇ ''ਚੰਦ ਚੂਪਾ ਬਾਦਲ ਮੈਂ'' (2010)। ''ਸੌਰੀ ਭਾਈ'' (2008) ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ "ਸੈਂਡੀ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਆਫਰ ਮਿਲਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਨੇ ''ਸ਼ਬਾਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਮੇਹਰ ਦਾ ਡਬਲ ਰੋਲ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਹੈ।'' ਉਸਨੇ ''ਚੰਦ ਚੂਪਾ ਬਾਦਲ ਮੈਂ'' (2010) ਨਾਮਕ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ "ਸਿਧਾਰਥ ਸੂਦ" (ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤਿਵਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ) ਦੀ ਮਾਸੀ "ਚੰਚਲ" ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ''ਪਰੀਵਾਰ.. ਕਾਰਤਵਿਆ ਕੀ ਪਰੀਕਸ਼ਾ'' ਨਾਂ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। == ਫਿਲਮਾਂ == * ''ਜੰਗਲ'' (2000) * ''ਕੁਛ ਤੁਮ ਕਹੋ ਕੁਛ ਹਮ ਕਹੀਂ'' (2002) * ''ਸੌਰੀ ਭਾਈ! (2008)'' * ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ (2010) * ''ਛਪਾਕ''<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Only if Sushant had believed his lines from Chhichhore |url=https://www.rediff.com/movies/column/only-if-sushant-had-believed-his-lines-from-chhichhore/20200618.htm |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Rediff.com}}</ref> (2020) === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable" border="1" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਪਲੇਟਫਾਰਮ ! ਨੋਟਸ |- | 2019 | ''ਪਰਛਾਏ'' | ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਿੰਘ | ZEE5 | <ref>{{Cite web |date=2019-01-09 |title=Payal Nair to feature in ZEE5's series, Ghost Stories by Ruskin Bond |url=https://www.iwmbuzz.com/digital/news-digital/payal-nair-feature-zee5s-series-ghost-stories-ruskin-bond/2019/01/09/amp |access-date=2019-10-02 |website=IWM Buzz |language=en-IN}}</ref> |} === ਥੀਏਟਰ ਪਲੇ === {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" !ਸਾਲ ! ਦਿਖਾਓ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- | 2009 | ਜੈਸੇ ਕਿਤਾਬੋਂ ਮੈਂ ਮਿਲੇ<ref>{{Cite web |title=Rewind & replay |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/art-theatre/rewind-replay/articleshow/15951145.cms |access-date=2009-09-01 |website=Mumbai mirror |language=en-EN |archive-date=2022-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155639/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/art-theatre/rewind-replay/articleshow/15951145.cms |url-status=dead }}</ref> | ਮੀਰਾ | ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] s4peq4cijtpautmsuank8l10xvhczrb 0 162142 847440 843554 2026-09-24T09:25:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847440 wikitext text/x-wiki '''ਮੈਰੀ ਰੋਸਾਮੌਂਡ ਹਾਸ'''<ref>{{Cite web |title=Mary Rosamond Haas papers |url=https://search.amphilsoc.org/collections/view?docId=ead/Mss.Ms.Coll.94-ead.xml |access-date=May 9, 2018 |website=[[American Philosophical Society]] |archive-date=ਜੁਲਾਈ 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712161318/https://search.amphilsoc.org/collections/view?docId=ead/Mss.Ms.Coll.94-ead.xml |url-status=dead }}</ref> (23 ਜਨਵਰੀ, 1910 – 17 ਮਈ, 1996) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ|ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਸੀ ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ - ਨਿਵਾਸੀ|ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਰਤੀ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, [[ਥਾਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਥਾਈ]] ਅਤੇ [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਮੈਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਹਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਰਿਚਮੰਡ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite book|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/haas-mary.pdf|title=Mary R. Haas: 1910–1996|last=Pike|first=Kenneth L.|publisher=National Academies Press|year=1999|location=Washington, DC|pages=4|access-date=2023-04-08|archive-date=2018-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024154643/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/haas-mary.pdf|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਅਰਲਹੈਮ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="Golla 1997 826–837">{{Cite journal|last=Golla|first=Victor|last2=Matisoff|first2=James A.|last3=Munro|first3=Pamela|date=1997|title=Mary R. Haas|url=https://muse.jhu.edu/article/452986/summary|journal=Language|volume=73|issue=4|pages=826–837|doi=10.1353/lan.1997.0056|issn=1535-0665}}</ref> ਉਸਨੇ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1935 ਵਿੱਚ [[ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚਡੀ]] ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ''ਟੂਨੀਕਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਕਰਣ'' ਦੇ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Linguistics|url=https://archive.org/details/encyclopediaofli0002unse_i5o5|last=Falk|first=Julia S.|publisher=Fitzroy Dearborn|year=2005|isbn=9781579583910|pages=429–431}}</ref> 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਹਾਸ ਨੇ ਟੂਨੀਕਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮੂਲ ਬੁਲਾਰੇ, ਸੇਸੋਸਟ੍ਰੀ ਯੂਚੀਗੈਂਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਵਿਆਪਕ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।<ref name="mclendonBio">{{Cite journal|last=McLendon|first=S.|year=1997|title=Mary R. Haas: A Life in Linguistics|journal=Anthropological Linguistics|volume=39|issue=4|pages=522–543|jstor=30028484}}</ref> == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ == === ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ === ਹਾਸ ਨੇ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਚ [[ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ|ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਫਿਲੋਲੋਜੀ ']] ਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਐਡਵਰਡ ਸਪੀਅਰ|ਐਡਵਰਡ ਸਪੀਰ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਹ [[ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੇਲ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰੇਗੀ। ਉਸਨੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="Golla 1997 826–837" /> 1931 ਤੋਂ 1941 ਤੱਕ ਦੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਹਾਸ ਨੇ ਵਕਾਸ਼ਨ ਭਾਸ਼ਾ ਨਿਤਿਨਾਟ ( ਡਿਤਿਦਾਹਤ ) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ: ਟੂਨੀਕਾ, ਨਚੇਜ, ਕ੍ਰੀਕ, ਕੋਆਸਤੀ, ਚੋਕਟਾ, ਅਲਾਬਾਮਾ, ਚੈਰੋਕੀ ਅਤੇ ਹਿਚੀਤੀ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੇਪਰ, ''ਏ ਵਿਜ਼ਿਟ ਟੂ ਦਿ ਅਦਰ ਵਰਲਡ, ਇੱਕ ਨਿਤਿਨਤ ਟੈਕਸਟ'', ਮੌਰਿਸ ਸਵਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, 1933 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name="turner1997">{{Cite journal|last=Turner|first=Katherine|date=Winter 1997|title=Mary R. Haas: Teacher|journal=Anthropological Linguistics|volume=39|issue=4|pages=544–549|jstor=30028485}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Swadesh|first=Mary Haas|last2=Swadesh|first2=Morris|date=1933|title=A Visit to the Other World, a Nitinat Text (With Translation and Grammatical Analysis)|journal=International Journal of American Linguistics|volume=7|issue=3/4|pages=195–208|doi=10.1086/463803|jstor=1262949}}</ref> ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਹਾਸ ਨੇ ਵਾਟ ਸੈਮ ਅਤੇ ਨੈਨਸੀ ਰੇਵੇਨ ਨਾਲ ਫੀਲਡਵਰਕ ਕੀਤਾ, [[ਓਕਲਾਹੋਮਾ]] ਵਿੱਚ ਨੈਚੇਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੋ ਮੂਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ।<ref>{{Cite book|title=The New Encyclopedia of Southern Culture: Language|last=Kimball|first=Geoffrey|publisher=UNC Press|year=2007|isbn=978-0-8078-5806-6|pages=98}}</ref> ਉਸਦੇ ਵਿਆਪਕ ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਫੀਲਡ ਨੋਟਸ ਨੇ ਹੁਣ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਰੋਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕ੍ਰੀਕ ਭਾਸ਼ਾ ' ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਫੀਲਡਵਰਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਟੈਕਸਟ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Haas |first=Mary R. |title=Mary Rosamond Haas papers, ca. 1910-1996 |url=https://search.amphilsoc.org/collections/view?docId=ead/Mss.Ms.Coll.94-ead.xml;query=Mary%20Haas;brand=default |access-date=December 21, 2017 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜੈਕ ਬੀ ਮਾਰਟਿਨ, ਮਾਰਗਰੇਟ ਮੈਕਕੇਨ ਮੌਲਡਿਨ, ਅਤੇ ਜੁਆਨੀਟਾ ਮੈਕਗਿਰਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਕਰੀਕ ਟੈਕਸਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://muskogee.blogs.wm.edu/haas-hill-texts/|title=Haas/Hill texts - Muskogee (Seminole/Creek) Documentation Project|work=Muskogee (Seminole/Creek) Documentation Project|access-date=December 21, 2017|language=en-US|archive-date=ਦਸੰਬਰ 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051347/http://muskogee.blogs.wm.edu/haas-hill-texts/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|title=Creek (Muskogee) Texts|url=https://archive.org/details/creekmuskogeetex0000haas|last=Haas|first=Mary R.|publisher=University of California|year=2015|isbn=9780520286429}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ 1931 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੌਰਿਸ ਸਵਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 1937 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Golla 1997 826–837" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1910]] fix1bht8wajxt3ztjhxi2hvulkqhyf5 0 162602 847210 836504 2026-09-23T18:28:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847210 wikitext text/x-wiki '''ਨਲਿਨੀ ਚੰਦਰਨ''' 1978 ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਨਿਧੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |last=thpar |date=2005-12-30 |title=Young World : Teacher par excellence — educationist of worth |url=http://www.thehindu.com/yw/2005/12/30/stories/2005123002580600.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153657/http://www.thehindu.com/yw/2005/12/30/stories/2005123002580600.htm |archive-date=2007-09-30 |access-date=2016-11-23 |website=[[The Hindu]] }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFthpar2005">thpar (2005-12-30). . ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|The Hindu]]''. Archived from [http://www.thehindu.com/yw/2005/12/30/stories/2005123002580600.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930153657/http://www.thehindu.com/yw/2005/12/30/stories/2005123002580600.htm |date=2007-09-30 }} on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2016-11-23</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/women/guide/%E0%B4%85%E0%B4%B1%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D-%E0%B4%95%E0%B5%88%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%8D-%E0%B4%92%E0%B4%B0%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AE-1.190342|title=അറിവിലേക്ക് കൈപിടിച്ച് ഒരമ്മ|date=17 November 2013|access-date=5 January 2018|publisher=[[Mathrubhumi]]|language=Malayalam|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106073637/http://www.mathrubhumi.com/women/guide/%E0%B4%85%E0%B4%B1%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D-%E0%B4%95%E0%B5%88%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%8D-%E0%B4%92%E0%B4%B0%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AE-1.190342|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://localnews.manoramaonline.com/thrissur/local-news/2017/08/31/kvu3102-nalini-pix.html|title=ഹരിശ്രീ കുറിച്ചത് പിഴച്ചില്ല; ആദരത്തിന്റെ നെറുകയിൽ നളിനി മിസ്|date=1 September 2017|access-date=5 January 2018|publisher=[[Malayala Manorama]]|language=Malayalam}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਨਲਿਨੀ ਚੰਦਰਨ ਦਾ ਜਨਮ ਚੇਰਪੁਲਾਸੇਰੀ, ਪਲੱਕੜ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/thrissur/nagaram/--1.2280927|title=വിദ്യാവനിയിലെ നളിനകാന്തി|work=2 October 2017|access-date=6 January 2018|publisher=[[Mathrubhumi]]|location=[[Thrissur]]|language=Malayalam|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106121629/http://www.mathrubhumi.com/thrissur/nagaram/--1.2280927|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਐਂਡ ਜੌਨ ਕੌਨਨ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਐਲਫਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਯੋਗ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=incrediblewomenofindia |date=2015-03-29 |title=NALINI CHANDRAN |url=https://incrediblewomenofindia.wordpress.com/2015/03/29/nalini-chandran/ |access-date=2016-11-23 |website=Incredible Women Of India}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਦੀਪਤੀ ਮੇਨਨ, ਨੀਮਾ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਇਰ। ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਲਿਨੀ ਨੇ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਭਲਾਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਨਲਿਨੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1983 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਹਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਨਿਧੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ICSE-ISC ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਨਲਿਨੀ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ 1983 ਤੋਂ 1995 ਅਤੇ ਫਿਰ 1999 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਹਰੀ ਸ੍ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਨਿਧੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਲਿਨੀ ਹਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਨਿਧੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਦੀਪਾਨੀ ਵਿਦਿਆ ਨਿਕੇਤਨ, ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟਰੱਸਟ 'ਥਲਮ' ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਅਵਾਰਡ == ਨਲਿਨੀ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਰੰਗੋਜਵਾਲਾ ਅਵਾਰਡ, 2009 ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਗੁਰੂਵਰ ਅਵਾਰਡ, 2013 ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ , ਚਾਰਟਰ ਆਫ਼ ਆਨਰ (ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਦੁਆਰਾ) ਅਤੇ ਮਨੋਰਮਾ-ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਬੋਲਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="thehindu.com">{{Cite web |last=Sahitya |first=Akademi Thrissur |date=2014-03-14 |title=Kerala / Thrissur News : Award for eminent educationist |url=https://haindavakeralam.com/smt-nalini-chandran-wins-hk19778 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816133201/http://www.haindavakeralam.com/smt-nalini-chandran-wins-hk19778 |archive-date=August 16, 2016 |access-date=2024-09-10 |website=haindavakeralam.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Guruvar Awards' – biggest Teacher's Awards in India announces Winners; honors India's best Gurus {{!}} Scholarship and Awards |url=http://www.indiaeducationdiary.in/ShowSCH.asp?newsid=2336 |access-date=2016-11-23 |website=www.indiaeducationdiary.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gurupooja, Awards, Kerala Sangeetha Nadaka Akademi, Culture Department |url=http://www.keralaculture.org/gurupooja/454 |access-date=2016-11-23 |website=www.keralaculture.org}}</ref><ref name=":0"/> ਨਲਿਨੀ ਡੈਰੋਜ਼ੀਓ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕੇਰਲ ਵਾਸੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.haindavakeralam.com/smt-nalini-chandran-wins-hk19778|title=Smt. Nalini Chandran wins the Dorezio Award|last=Keralam|first=Haindava|date=2005-12-18|work=Haindava Keralam|access-date=2016-11-23|language=en-US}}</ref> ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਲਈ ਮਿਸਾਲੀ ਸੇਵਾ ਕਰਣ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":0" /><ref name="thehindu.com" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 1q14t2v971p9q0vv3xew7x0cgmnhznr 0 163306 847378 685397 2026-09-24T05:27:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847378 wikitext text/x-wiki '''ਮਧੂਮਿਤਾ ਦਾਸ''' ( {{Lang-or|ମଧୁମିତା ଦାସ}} ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ ਜੋ 2017 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਫਕੀਰ ਮੋਹਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਾਲਾਸੋਰ, [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ<ref name="Outlook India">{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/madhumita-das-appointed-vc-of-fakir-mohan-university/1106427|title=Madhumita Das appointed VC of Fakir Mohan University|work=Outlook (India)|access-date=16 March 2020}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="ToI Odisha asks">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/odisha-asks-suggestions-from-varsities-on-repeal-of-ugc-act/articleshow/64940504.cms|title=Odisha asks suggestions from varsities on repeal of UGC Act|work=The Times of India|access-date=16 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fakir Mohan University |url=http://www.fmuniversity.nic.in/successlist_vc.html |access-date=2022-01-17 |website=www.fmuniversity.nic.in}}</ref> ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਜਿਓਸਾਇਟਿਸਟਸ (SAAWG), ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰਮੋਟਿੰਗ ਜਿਓਐਥਿਕਸ (IAPG), ਇਟਲੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ<ref name="Madhumita Das bio">{{Cite web |title=Madhumita Das bio |url=http://www.fmuniversity.nic.in/pdf/brief_short_biodata_madhumita_das.pdf |access-date=16 March 2020 |publisher=Fakir Mohan University}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਦਾਸ ਨੇ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ [[ਭੂ ਵਿਗਿਆਨ|ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਉਸਨੇ ਇਗਨੀਅਸ ਪੈਟਰੋਲੋਜੀ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਖਣਿਜ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="Madhumita Das bio" /> == ਕਰੀਅਰ == ਦਾਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰੀਅਰ 39 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ।<ref name="India Today Madhumita Das appointed VC of Fakir Mohan University">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/madhumita-das-appointed-vc-of-fakir-mohan-university-1003282-2017-07-24|title=Madhumita Das appointed VC of Fakir Mohan University|work=India Today|access-date=16 March 2020|language=en}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਫਕੀਰ ਮੋਹਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਾਲਾਸੋਰ ਦੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], ਭਾਰਤ।<ref name="Sambad English">{{Cite news|url=https://sambadenglish.com/madhumita-das-appointed-new-vc-of-fakir-mohan-university/|title=Madhumita Das appointed new VC of Fakir Mohan University {{!}} Sambad English|date=24 July 2017|work=Sambad|access-date=16 March 2020}}</ref> ਉਸਨੇ 2 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ<ref name="Vice-Chancellor FM University">{{Cite web |title=Vice-Chancellor FM University |url=https://www.fmuddce.org/page.php?page=vice-chancellor |archive-date=16 ਮਾਰਚ 2020 |access-date=16 March 2020 |publisher=Fakir Mohan University |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316213838/https://www.fmuddce.org/page.php?page=vice-chancellor |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]], ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="KalingaTV">{{Cite news|url=https://kalingatv.com/state/madhumita-das-newfakir-mohan-university-vc/|title=Madhumita Das new Fakir Mohan University VC|date=24 July 2017|work=KalingaTV|access-date=16 March 2020}}</ref> ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1989-90 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸਰਵਿਸ (DAAD) ਫੈਲੋ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਸੀ। UGC-SAP-DRS, ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਜਿਓਸਾਇੰਟਿਸਟਸ (SAAWG) ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰਮੋਟਿੰਗ ਜੀਓਐਥਿਕਸ (IAPG) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name="Madhumita Das bio" /> 2017 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ 7 ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 1 ਡੀ.ਐਸ.ਸੀ., 17 ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਅਤੇ 21 ਐਮ.ਫਿਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।<ref name="India Today Madhumita Das appointed VC of Fakir Mohan University"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 86m84aek91q03t5hehmopzxfzp6p00v 0 163311 847256 728549 2026-09-23T21:01:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847256 wikitext text/x-wiki '''ਪਾਇਲ ਅਰੋੜਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇਰੈਸਮਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੋਟਰਡਮ ਵਿਖੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਮੀਡੀਆ ਕਲਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=prof.dr. (Payal) P Arora |url=https://www.eur.nl/people/payal-arora-0 |access-date=20 January 2020 |website=Erasmus University Rotterdam }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ CatalystLab ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=About |url=http://www.catalyst-lab.org/#about |access-date=20 January 2020 |website=Catalyst Lab |archive-date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214123550/http://www.catalyst-lab.org/#about |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਗਵਰਨੈਂਸ 'ਤੇ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਇੱਕ TEDx ਟਾਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 January 2017 |title=Who is in charge of the future of the internet? {{!}} Payal Arora {{!}} TEDxErasmusUniversity |url=https://www.youtube.com/watch?v=kiQa78tgbMk |access-date=20 January 2020 |website=YouTube}}</ref> [[ਫੋਰਬਸ]] ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਦਿ ਨੈਕਸਟ ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਜ਼ਰਸ: ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਈਫ ਬਿਓਂਡ ਦ ਵੈਸਟ"<ref>{{Cite book|title=The Next Billion Users: Digital Life Beyond the West|url=https://archive.org/details/nextbillionusers0000aror|last=Arora|first=Payal|publisher=Harvard University Press|year=2019|isbn=978-0674983786|location=Cambridge, Massachusetts}}</ref> ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ "ਅਗਲਾ ਬਿਲੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ"<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/paularmstrongtech/2019/08/23/10000-people-in-copenhagen-are-about-to-determine-a-better-future-for-you/#6b4e01596aeb|title=10,000 People In Copenhagen Are About To Determine A Better Future For You|last=Armstrong|first=Paul|date=23 August 2019|work=Forbes|access-date=20 January 2020|archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913232726/https://www.forbes.com/sites/paularmstrongtech/2019/08/23/10000-people-in-copenhagen-are-about-to-determine-a-better-future-for-you/#6b4e01596aeb|url-status=dead}}</ref> ਕਿਹਾ ਜੋ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਔਨਲਾਈਨ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਧਿਆਪਨ ਨੂੰ ਇਰੈਸਮਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੋਟਰਡਮ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.eur.nl/en/news/payal-arora-receives-education-prize|title=Payal Arora receives Education Prize|date=5 September 2017|work=Erasmus University Rotterdam|access-date=20 January 2020}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Curriculum Vitae |url=http://payalarora.com/CV-Arora%202019.pdf |access-date=20 January 2020 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 10vwfo1chufp2ywih0xw1yvpjk404dg 0 163464 847410 667819 2026-09-24T07:56:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847410 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਿਸ ਸ਼ੈਫਾਲੀ | image = Miss Shefali Photo.jpeg | alt = | caption = | other_names = ਅਰਾਤੀ ਦਾਸ | birth_name = | birth_date = 1944 | birth_place = ਨਰਾਇਣਗੰਜ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] | death_date = {{death date and age|2020|02|06|1944|01|30|df=y}} | death_place = ਸੋਦੇਪੁਰ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਡਾਂਸਰ | known_for = }} '''ਆ''' [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਤੀ ਦਾਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Arati Das;''' 1944 – 6 ਫਰਵਰੀ 2020)<ref>{{Cite web |date=6 February 2020 |title=Veteran Dancer Arati Das, Better Known As Miss Shefali, Dies At 76 |url=https://www.ndtv.com/entertainment/veteran-dancer-arati-das-better-known-as-miss-shefali-dies-at-76-2175980 |access-date=6 February 2019 |website=ndtv |language=en}}</ref>, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਮਿਸ ਸ਼ੇਫਾਲੀ''' ('''Miss Shefali''') ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ|ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ]] ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਦਵੰਡੀ ਅਤੇ ਸੀਮਬੱਢਾ ਵਰਗੀਆਂ ਕਲਾਸਿਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਬਰੇ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਆਰਤੀ ਦਾਸ ਨਰਾਇਣਗੰਜ, [[ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ]] (ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ) ਦੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰਪੋ ਦੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਂਡ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਲਈ [[ਕੈਬਰੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Of love, lust and Miss Shefali: Why did Ray’s Bengal find it difficult to accept its Queen of Cabaret? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/priyanka-dasgupta-blog/of-love-lust-and-miss-shefali-why-did-rays-bengal-find-it-difficult-to-accept-its-queen-of-cabaret/ |access-date=11 February 2020 |website=timesofindia}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਰਤੀ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਚੌਰੰਗੀ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਦੇਵੀ]], ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ, [[ਉਤਪਲ ਦੱਤ]], ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ''ਸਮਰਾਟ ਓ ਸੁੰਦਰੀ'', ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਗੋਲਮ'', ਅਤੇ ''ਅਸ਼ਲੀਲ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ''ਸੰਧਿਆ ਰਾਟਰ ਸ਼ੈਫਾਲੀ'' (ਈਵਨਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਨਾਈਟਸ ਦੀ ਸ਼ੈਫਾਲੀ) ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Bengal's cabaret queen Miss Shefali dead |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/bengals-cabaret-queen-miss-shefali-dead/1727664 |access-date=6 February 2020 |website=outlookindia |archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206104713/https://www.outlookindia.com/newsscroll/bengals-cabaret-queen-miss-shefali-dead/1727664 |url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰੌਬਿਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਉਸਨੇ ਅਣਵਿਆਹੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Ask me anything you want Shefali |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/ask-me-anything-you-want-shefali/cid/1742983 |access-date=11 February 2020 |website=telegraphindia}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=2175980}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] bxtwdjw1nikebpn648ocq8ovtkxtvw8 0 163860 847403 668326 2026-09-24T07:29:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847403 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਕੀਲ | image = Maryashakilenba.JPG | caption = ENBA ਅਵਾਰਡਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਕੀਲ | birth_date = {{birth year and age|1983}} | birth_place = [[ਪਟਨਾ]], [[ਬਿਹਾਰ]], ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ | occupation = ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ | years_active = 2005–ਮੌਜੂਦ | employer = CNN- ਨਿਊਜ਼ 18 | organization = | known_for = ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਟੀਵੀ ਐਂਕਰ | spouse = {{marriage|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ|2013}} | children = 1 | awards = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਕੀਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Marya Shakil''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ CNN-News18 ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Xi and Modi: parallel autocrats?Is the world big enough for both of them, ask Kerry Brown and Marya Shakil |url=http://insidestory.org.au/xi-and-modi-parallel-autocrats}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bihar's women may not decide their future, but they're definitely shaping the state's political future |url=http://www.firstpost.com/politics/bihars-women-may-not-decide-their-future-but-theyre-definitely-shaping-the-states-political-future-2447804.html}}</ref> ਉਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ''ਨਿਊਜ਼ ਐਪੀਸੈਂਟਰ'' ਅਤੇ ''ਰਿਪੋਰਟਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Marya Shakil: Exclusive News Stories by Marya Shakil on Current Affairs, Events at News18 |url=https://www.news18.com/byline/marya-shakil.html |access-date=2018-06-10 |website=[[News18]] |language=en-US}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Marya_Shakil_center_with_Pratik_Sinha_and_Ashish_Khetan_at_Amnesty_Event_New_Delhi.jpg|alt=|thumb| ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਐਮਨੇਸਟੀ]] ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਿਨਹਾ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਖੇਤਾਨ (ਸੱਜੇ) ਨਾਲ ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਕੀਲ (ਵਿਚਕਾਰ)]] == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਮਾਰੀਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਕੀਲ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਮਾਖਪਾ, ਮਖਦੂਮਪੁਰ, ਜਹਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ, [[ਬਿਹਾਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Dal spokesman dead |url=https://www.telegraphindia.com/bihar/dal-spokesman-dead/cid/388028}}</ref> ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ 2010 ਵਿੱਚ [[ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੁਨਾਈਟਡ)|ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ)]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Because Father Said So |url=https://www.news18.com/blogs/india/marya-shakil/because-father-said-so-14132-990568.html}}</ref> ਖਾਨ ਦੋ ਵਾਰ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।<ref>{{Cite web |title=Senior Janata Dal-United leader Shakeel Ahmed Khan passes away |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Senior-Janata-Dal-United-leader-Shakeel-Ahmed-Khan-passes-away/articleshow/15534161.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ [[ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੁਨਾਈਟਡ)|ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ) ਵਿੱਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਰਾਬੜੀ ਦੇਵੀ]] ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਊਰਜਾ, ਕਾਨੂੰਨ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Senior JD (U) leader Shakeel Ahmed Khan passes away |url=https://www.hindustantimes.com/patna/senior-jd-u-leader-shakeel-ahmed-khan-passes-away/story-UvOfbJzQeU77MafWphbxIO.html}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਪਟਨਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਮਾਰੀਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Doing fine, miles away from politics - Wards of state politicians make a mark away from papas' field |url=https://www.telegraphindia.com/bihar/doing-fine-miles-away-from-politics-wards-of-state-politicians-make-a-mark-away-from-papas-field/cid/350325}}</ref><ref>{{Cite web |title=Senior JD(U) leader shakil ahmad died |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/senior-jdu-leader-shakeel-ahmed-khan-dead/772341 |access-date=2023-04-15 |archive-date=2018-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125030822/https://www.outlookindia.com/newswire/story/senior-jdu-leader-shakeel-ahmed-khan-dead/772341 |url-status=dead}}</ref> ਮਾਰੀਆ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਤੋਂ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Workshop on Television Journalism by Ms. Maria Shakil, Special Correspondent, CNN-IBN, India |url=http://jmi.ac.in/upload/menuupload/university_annual_report_english_2012_2013_part_ii.pdf}}</ref>  ਉਸਨੇ ਬੇਨੇਟ ਕੋਲਮੈਨ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿਖੇ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਕੀਤੀ। (ਟਾਈਮਜ਼ ਗਰੁੱਪ) ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2022}} ਮਾਰੀਆ 2005 ਵਿੱਚ CNN-IBN ([[ਨੈੱਟਵਰਕ18 ਗਰੁੱਪ|ਨੈੱਟਵਰਕ 18]]) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ 2008 ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਹੜ੍ਹ 'ਤੇ 30 ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20100829165803/http://ibnlive.in.com/videos/74041/09_2008/30min_2109_1/after-the-floods-kosi-piles-on-more-disasters.html Part 1]</ref> 2012 ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਰਿਯਾ ਦੇ 30 ਮਿੰਟ ਦੇ ਸ਼ੋਅ, 'ਦ ਮੁਸਲਿਮ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ' ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ "ਬਦਲ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ" ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਲਾਗਮਿੰਟ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Blogmint launches responsible blogging adoption programme |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/social-media/blogmint-launches-responsible-blogging-adoption-programme/article7579128.ece}}</ref> ਇਹ ਜੋੜਾ [[ਨੋਇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == ਮਰਿਯਾ ਨੇ 2012<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/ramnath-goenka-awards-the-storytellers/|title=Ramnath Goenka Awards: The Storytellers for 2011 & 2012|date=2014-09-14|work=The Indian Express|access-date=2018-05-13|language=en-US}}</ref> ਵਿੱਚ 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਪੀ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ 2014 ਵਿੱਚ ਫਿਰ 2014<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/ramnath-goenka-awards-here-is-the-list-of-last-year-winners/|title=Ramnath Goenka Awards: List of winners for 2014|date=2016-10-31|work=The Indian Express|access-date=2018-05-13|language=en-US}}</ref> ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ 2014 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਕਵਰੇਜ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਪ੍ਰਸਾਰਣ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਾਥ ਗੋਇਨਕਾ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਇਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। * 2021, ਸਰਵੋਤਮ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਐਪੀਸੈਂਟਰ, 26ਵੇਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ (ਨਾਮਜ਼ਦ)<ref>{{Cite web |title=2021 Nominees |url=https://www.asiantvawards.com/nominees/2021-nominees/ |access-date=2021-11-12 |website=Asian Television Awards |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="0"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://twitter.com/maryashakil ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਕੀਲ ਨੇ] [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ ']] ਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ]] p7fx0r5rpb2s6zuokulnthizf32mna0 0 164054 847164 844280 2026-09-23T16:10:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847164 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੁੜਵਾਂ ਮਲਿਕ ਭੈਣਾਂ | image = Endurance training for Mt Carstensz Pyramid.JPG | alt = | caption = ਤਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨੁੰਗਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਧੀਰਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ | other_names = | birth_name = ਤਾਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਨੰਗਸ਼ੀ ਮਲਿਕ | birth_date = 21 ਜੂਨ 1991 | birth_place = ਸੋਨੀਪਤ, [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | occupation = | known_for = ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਜੁੜਵਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸ਼ਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਅਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚੇ | website = {{URL|https://twinclimbers.com}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਤਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨੁੰਗਸ਼ੀ ਮਲਿਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Tashi and Nungshi Malik;''' ਜਨਮ 21 ਜੂਨ 1991)<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=Up Mt Vinson, twin girls will celebrate as if boy were born - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/Up-Mt-Vinson-twin-girls-will-celebrate-as-if-boy-were-born/articleshow/45300921.cms |website=indiatimes.com}}</ref> ਸੱਤ ਸ਼ਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਅਤੇ ਥ੍ਰੀ ਪੋਲਜ਼ ਚੈਲੇਂਜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਅਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਹਨ। == ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ == ਮਲਿਕ ਭੈਣਾਂ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਊਂਟੇਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="fpj">{{Cite news|url=http://freepressjournal.in/first-twins-ever-to-climb-everest/|title=FIRST TWINS EVER TO CLIMB EVEREST|date=21 May 2013|work=Free Press Journal|access-date=24 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610012052/http://freepressjournal.in/first-twins-ever-to-climb-everest/|archive-date=10 June 2014}}</ref> ਐਤਵਾਰ, 19 ਮਈ 2013 ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ]] ਸਰ ਕੀਤਾ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ।<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/indian-sisters-first-twins-to-climb-mount-everest/392901-3.html|title=Indian sisters first twins to climb Mount Everest|date=21 May 2013|work=[[CNN-IBN]]|access-date=24 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621092824/http://ibnlive.in.com/news/indian-sisters-first-twins-to-climb-mount-everest/392901-3.html|archive-date=21 June 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2013/05/22/indian-woman-is-first-female-amputee-to-climb-everest/|title=Indian Is First Female Amputee up Everest|date=22 May 2013|work=WSJ|access-date=24 May 2013}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਨਾ ਬੇਗ ਦੁਆਰਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਝੰਡੇ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/551757/for-the-record-woman-climber-makes-pakistan-proud/|title=For the record: Woman climber makes Pakistan proud|date=20 May 2013|work=The Express Tribune|access-date=24 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Everest+summiteers+set+slew+of+records+on+sunny+Sunday&NewsID=377096|title=Everest summiteers set slew of records on sunny Sunday|date=19 May 2013|work=The Himalayan Times|access-date=24 May 2013|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140923175645/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Everest+summiteers+set+slew+of+records+on+sunny+Sunday&NewsID=377096|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/samina-baig-became-the-first-pakistani-woman-to-scale-mount-everest-1369024237-1|title=Samina Baig Became the First Pakistani Woman to Scale Mount Everest|date=20 May 2013|work=Dainik Jagran|access-date=24 May 2013|archive-date=9 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609015701/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/samina-baig-became-the-first-pakistani-woman-to-scale-mount-everest-1369024237-1|url-status=dead}}</ref> ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ 'ਕਲਾਇਮਬੈਥਨ 2013' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਮਾਊਂਟੇਨੀਅਰਿੰਗ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤੇ 21000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਕੁਆਰੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੱਤ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ, ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਥ੍ਰੀ ਪੋਲ ਚੈਲੇਂਜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਨ।<ref name="Records2015">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f896CgAAQBAJ&q=guinness+world+records+2016+tashi+nungshi+seven+summits&pg=PA195|title=Guinness World Records 2016|last=Guinness World Records|date=10 September 2015|publisher=Guinness World Records|isbn=978-1-910561-03-4|page=195}}</ref> 16 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ, ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਨਸਨ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ 'ਸੈਵਨ ਸਮਿਟ' ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੁੜਵਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Haryanvi-twins-hit-record-by-conquering-Seven-Summits/articleshow/45555686.cms|title=Haryanvi twins hit record by conquering Seven Summits|last=Jaisinghani|first=Bella|date=18 December 2014|access-date=23 April 2015|publisher=[[Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/dehradun-twin-sisters-tashi-nungshi-malik-first-siblings-to-scale-seven-tallest-peaks-in-7-continents/1/407494.html|title=Dehradun twin sisters Tashi, Nungshi Malik first siblings to scale seven tallest peaks in 7 continents|last=Gusain|first=Raju|date=18 December 2014|access-date=23 April 2015|publisher=[[India Today]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:At_Mt_McKinley_Summit.JPG|thumb| ਮਾਉਂਟ ਮੈਕਕਿਨਲੇ, [[ਅਲਾਸਕਾ]] ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ]] 19 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Mountaineer-twins-first-to-conquer-both-Poles-on-skis/articleshow/47021397.cms|title=Mountaineer twins first to conquer both Poles on skis|last=Jaisinghani|first=Bella|date=23 April 2015|access-date=26 April 2015|publisher=[[Times of India]]}}</ref> ਉਹ ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/indian-twins-complete-adventures-grand-slam-conquering-7-summits-2-poles/article1-1340333.aspx|title=Adventures Grand Slam: Indian twins conquer 7 summits, 2 poles|date=23 April 2013|access-date=26 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150423145520/http://www.hindustantimes.com/india-news/indian-twins-complete-adventures-grand-slam-conquering-7-summits-2-poles/article1-1340333.aspx|archive-date=23 April 2015|publisher=[[Hindustan Times]]}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਔਰਾਕੀ (ਮਾਊਂਟ ਕੁੱਕ) ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਦਾ ਜੁੜਵਾਂ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.odt.co.nz/news/national/twins-peak-mt-cook-first|title=Twins peak: a Mt Cook first|last=Roxburgh|first=Tracey|date=7 December 2016|work=Otago Daily Times Online News}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਨੁੰਗਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਾਸ਼ੀ ਨੇ ''ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਦੌੜ: ਈਕੋ-ਚੁਣੌਤੀ ਫਿਜੀ'' ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ 'ਖੁਕੁਰੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਹਸੀ ਅਥਲੀਟਾਂ ਦੀਆਂ 66 ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 671 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ।&nbsp;ਦਰਜਨ ਭਰ ਸਾਹਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਠੋਰ ਫਿਜੀਅਨ ਲੈਂਡਸਕੇਪ, ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਕਿਲੋਮੀਟਰ। ਉਹ ਇਸ ਗਲੋਬਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕਲੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Bear Grylls set to bring ''World''s Toughest Race'' to OTT world |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/bear-grylls-set-to-bring-worlds-toughest-race-to-ott-world/1877333 |access-date=2020-09-25 |website=www.outlookindia.com/}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-01 |title=Amazon Sets More Than 60 Teams to Compete on 'Eco-Challenge' Reboot From Mark Burnett, Bear Grylls |url=https://www.thewrap.com/eco-challenge-reboot-teams-amazon-mark-burnett-bear-grylls-worlds-toughest-race-fiji/ |access-date=2020-09-25 |website=TheWrap |language=en-US}}</ref> == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Nari_Shakti_Puruskar_for_the_year_2019_to_Ms._Tashi_Malik.jpg|thumb| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] 8 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਤਾਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੂੰ 2019 ਦਾ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।]] * SIT, Invercargill, NZ<ref>{{Cite web |title=SIT represented at Kiwi Indian Hall of Fame ceremony > Southern Institute of Technology, NZ |url=https://www.sit.ac.nz/Home/About-Us/News/Articles/ID/189/SIT-represented-at-Kiwi-Indian-Hall-of-Fame-ceremony |access-date=28 November 2017 |website=www.sit.ac.nz}}</ref> ਵਿਖੇ ਖੇਡ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ-ਭਾਰਤ ਸਪੋਰਟਸ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। * ਸਤੰਬਰ-ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ ਵਿਭਾਗ ਦੇ 'ਗਲੋਬਲ ਸਪੋਰਟਸ ਮੈਂਟਰਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ<ref>{{Cite web |title=Sisters Nungshi and Tashi Malik inspire Indian women to try mountaineering – Global Sports Mentoring |url=https://globalsportsmentoring.org/blog/sisters-nungshi-and-tashi-malik-are-inspiring-indian-girls-and-women-to-try-mountaineering/ |access-date=28 November 2017}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 September 2016 |title=Sisters Nungshi and Tashi Malik are inspiring Indian girls and women to try mountaineering |url=http://www.espn.com/espnw/culture/feature/article/17588419/sisters-nungshi-tashi-malik-inspiring-indian-girls-women-try-mountaineering |access-date=28 November 2017}}</ref> * 29 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਸਾਹਸੀ ਸਨਮਾਨ ' ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੌਰਗੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਅਵਾਰਡ ' 2015 ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |title=Tashi-Nungshi to get National Adventure Sports Award - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/Tashi-Nungshi-to-get-National-Adventure-Sports-Award/articleshow/53878587.cms |website=indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mountaineer Harbhajan gets Tenzing Norgay award |url=http://www.tribuneindia.com/news/sport/mountaineer-harbhajan-gets-tenzing-norgay-award/287647.html |access-date=2023-04-15 |archive-date=2016-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160902171220/http://www.tribuneindia.com/news/sport/mountaineer-harbhajan-gets-tenzing-norgay-award/287647.html |url-status=dead }}</ref> * 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗੁਨੀ ਥ ਦੁਆਰਾ ਲੀਫ ਏਰਿਕਸਨ ਯੰਗ ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੋਹਾਨਸਨ<ref>{{Cite web |date=29 October 2016 |title='Everest twins' bag Leif Erikson Explorer Award in Iceland |url=https://www.hindustantimes.com/dehradun/everest-twins-bag-leif-erikson-explorer-award-in-iceland/story-uXS56KCiLjaezsrtrrZv8K.html}}</ref> * ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ewjh79nw3j7njpnh7wvvr8qyxi4xjvh 0 164169 847160 674355 2026-09-23T16:04:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847160 wikitext text/x-wiki '''ਤਾਨੀਆ ਐਨ ਲੁਈਜ਼''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Tania Ann Luiz;''' ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ 1983) ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਲੁਈਜ਼ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 2006 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/06/24/2284470.htm?site=olympics/2008/athletes|title=Tania Luiz: Qualified hand in inexperienced Badminton duo|date=24 June 2008|access-date=24 February 2013|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC News Australia]]|archive-date=2 ਮਈ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502073038/http://www.abc.net.au/news/stories/2008/06/24/2284470.htm?site=olympics/2008/athletes|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਮਿਸ਼ੇਲ ਐਡਵਰਡਸ ਅਤੇ ਫਿਜੀ ਦੀ ਕੈਰੀਨ ਵ੍ਹਾਈਟਸਾਈਡ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਰੇਚਲ ਹਿੰਡਲੇ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਮੈਚ 7-21 ਅਤੇ 12-21 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।<ref>{{Cite web |title=Biography – Tania Luiz |url=http://www.melbourne2006.com.au/Participants/Participants?ID=110048 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060831030309/http://www.melbourne2006.com.au/Participants/Participants?ID=110048 |archive-date=31 August 2006 |access-date=24 January 2013 |publisher=Melbourne 2006 Commonwealth Games Corporation}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/badminton/mens-doubles-a-rare-bright-spot/2006/03/23/1143083915556.html|title=Men's doubles a rare bright spot|date=24 March 2006|access-date=24 February 2013|publisher=[[The Age]]}}</ref> ਲੁਈਜ਼ ਨੇ [[ਬੀਜਿੰਗ]] ਵਿੱਚ [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਲੁਈਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਥੀ ਯੂਜੇਨੀਆ ਤਨਾਕਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਜੋੜੀ ਮਿਯੁਕੀ ਮੇਦਾ ਅਤੇ ਸਤੋਕੋ ਸੁਏਤਸੁਨਾ ਤੋਂ 4-21 ਅਤੇ 8-21 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ।<ref>{{Cite web |title=Women's Doubles Round of 16 |url=http://www.2008.nbcolympics.com/badminton/resultsandschedules/rsc=BDW002402/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120821051256/http://www.2008.nbcolympics.com/badminton/resultsandschedules/rsc%3DBDW002402/index.html |archive-date=21 August 2012 |access-date=24 February 2013 |publisher=[[NBC Olympics]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/08/10/2330336.htm?site=olympics/2008|title=Luiz and Tanaka bow out in badminton|date=10 August 2008|access-date=24 February 2013|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC News Australia]]|archive-date=10 ਸਤੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080910061101/http://www.abc.net.au/news/stories/2008/08/10/2330336.htm?site=olympics/2008|url-status=dead}}</ref> ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਲੁਈਜ਼ ਨੂੰ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਦੇ ਪੇਡਰੋ ਯਾਂਗ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਹੋਰ ਅਥਲੀਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਥਲੀਟ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://en.olympic.cn/news/sports_news/2010-11-01/2088975.html|title=Yong Dae voted into BWF Athletes Commission|date=1 November 2010|access-date=24 February 2013|publisher=[[Chinese Olympic Committee]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sportingpulse.com/assoc_page.cgi?c=2-1065-0-0-0&sID=13337&articleID=6353749&news_task=DETAIL|title=Tania Luiz, joins BWF Athletes Commission|date=25 August 2008|work=Badminton Oceania|access-date=24 February 2013|publisher=Sporting Pulse|archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414192246/http://www.sportingpulse.com/assoc_page.cgi?c=2-1065-0-0-0&sID=13337&articleID=6353749&news_task=DETAIL|url-status=dead}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ''ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- |- style="background:#ECF2FF" | align="center" | [[2006 Oceania Badminton Championships|2006]] | align="left" | [[ਆਕਲੈਂਡ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਰੇਚਲ ਹਿੰਡਲੇ]] | align="left" | 17-21, 10-21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|alt=Bronze|ਕਾਂਸੀ]] '''ਕਾਂਸੀ''' |} ''ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- |- style="background:#ECF2FF" | align="center" | 2008 | align="left" | ਨੌਮੀਆ, [[ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਯੂਜੀਨੀਆ ਤਨਾਕਾ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਮਿਸ਼ੇਲ ਚੈਨ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਰੇਚਲ ਹਿੰਡਲੇ]] | align="left" | 10-21, 10-21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|alt=Bronze|ਕਾਂਸੀ]] '''ਕਾਂਸੀ''' |- |- style="background:#ECF2FF" | align="center" | [[2004 Oceania Badminton Championships|2004]] | align="left" | ਵੈਟਕੇਰੇ ਸਿਟੀ, [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਕੈਲੀ ਲੁਕਾਸ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਨਿਕੋਲ ਗੋਰਡਨ (ਬੈਡਮਿੰਟਨ)|ਨਿਕੋਲ ਗੋਰਡਨ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਸਾਰਾ ਰੁਨੇਸਟਨ-ਪੀਟਰਸਨ]] | align="left" | 6-15, 5-15 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|alt=Bronze|ਕਾਂਸੀ]] '''ਕਾਂਸੀ''' |} ''ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- |- style="background:#ECF2FF" | align="center" | [[2004 Oceania Badminton Championships|2004]] | align="left" | ਵੈਟਕੇਰੇ ਸਿਟੀ, [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਸਟੂਅਰਟ ਬ੍ਰੇਹੌਟ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਡੈਨੀਅਲ ਸ਼ਰਲੀ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਸਾਰਾ ਰੁਨੇਸਟਨ-ਪੀਟਰਸਨ]] | align="left" | 1-15, 1-15 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|alt=Bronze|ਕਾਂਸੀ]] '''ਕਾਂਸੀ''' |} === BWF ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ/ਸੀਰੀਜ਼ (4 ਖਿਤਾਬ, 7 ਉਪ ਜੇਤੂ) === {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2005 | align="left" | ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਰੇਨੀ ਫਲੇਵਲ]] | align="left" | 11–6, 1–11, 0–11 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |} ''ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- |- style="background:#E9E9E9" | align="center" | 2008 | align="left" | ਮਿਆਮੀ ਪੈਨ ਐਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਯੂਜੀਨੀਆ ਤਨਾਕਾ]] | align="left" |[[ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਏਕਾਰਡੀ]][[ਕਲਾਉਡੀਆ ਰਿਵੇਰੋ]] | align="left" | 21-13, 21-13 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- |- style="background:#E9E9E9" | align="center" | 2008 | align="left" | ਪੇਰੂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਯੂਜੀਨੀਆ ਤਨਾਕਾ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਏਰਿਨ ਕੈਰੋਲ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[Leisha Cooper|ਲੀਸ਼ਾ ਕੂਪਰ]] | align="left" | 21–23, 21–17, 21–13 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- |- style="background:#E9E9E9" | align="center" | 2007 | align="left" | ਸਮੋਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} ਸੂਜ਼ਨ ਡੌਬਸਨ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਰੇਨੀ ਫਲੇਵਲ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਮਿਸ਼ੇਲ ਚੈਨ]] | align="left" | 21–17, 11–21, 21–16 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- |- style="background:#E9E9E9" | align="center" | 2007 | align="left" | ਫਿਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} ਸੂਜ਼ਨ ਡੌਬਸਨ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} [[ਰੇਨੀ ਫਲੇਵਲ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}}[[ਮਿਸ਼ੇਲ ਚੈਨ]] | align="left" | 15-21, 15-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2004 | align="left" | ਬੈਲਾਰਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਕੇਟ ਵਿਲਸਨ-ਸਮਿਥ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਰੇਣੁਗਾ ਵੀਰਨ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}}ਸੂਜ਼ਨ ਵੈਂਗ | align="left" | 7-15, 12-15 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |} {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2005 | align="left" | ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} ਗਲੇਨ ਵਾਰਫ਼ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}} ਸਕਾਟ ਮੇਨਜ਼ੀਜ਼<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|NZL}}[[ਰੇਨੀ ਫਲੇਵਲ]] | align="left" | 6-15, 10-15 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2005 | align="left" | ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਸਟੂਅਰਟ ਬ੍ਰੇਹੌਟ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਡੇਨੀ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}}[[ਕੇਟ ਵਿਲਸਨ-ਸਮਿਥ]] | align="left" | 9-15, 8-15 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2004 | align="left" | ਬੈਲਾਰਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਸਟੂਅਰਟ ਬ੍ਰੇਹੌਟ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਡੇਨੀ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}}[[ਕੇਟ ਵਿਲਸਨ-ਸਮਿਥ]] | align="left" | 3-15, 2-15 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2004 | align="left" | ਪੱਛਮੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਸਟੂਅਰਟ ਬ੍ਰੇਹੌਟ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਡੇਨੀ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}}[[ਕੇਟ ਵਿਲਸਨ-ਸਮਿਥ]] | align="left" | 1-15, 1-15 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2003 | align="left" | ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} [[ਸਟੂਅਰਟ ਬ੍ਰੇਹੌਟ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}} ਮੁੰਡਾ ਗਿਬਸਨ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|AUS}}[[ਕੈਲੀ ਲੁਕਾਸ]] | align="left" | 3–15, 15–8, 15–12 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] ahbqwm5ra5bw791yg16gu7nzrs93afq 0 164424 847227 672950 2026-09-23T19:28:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847227 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਸ਼ਾ ਪਿੱਲਈ''' ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪਿੱਲੈ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, <ref name="Lucknow">{{Cite web |title=City News, Indian City Headlines, Latest City News, Metro City News |url=https://indianexpress.com/section/cities/ |access-date=2023-01-05 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ, <ref name="Hindu">{{Cite web |title=archive.ph |url=http://www.hindu.com/lf/2004/05/13/stories/2004051301190200.htm |access-date=2023-01-05 |website=archive.ph |archive-date=2013-01-25 |archive-url=https://archive.today/20130125055844/http://www.hindu.com/lf/2004/05/13/stories/2004051301190200.htm |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ [[ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੀਤਾ ਪਿੱਲਈ (ਨੀ ਮੁਖਰਜੀ) ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸਰ [[Biren Mookerjee|ਬੀਰੇਨ ਮੁਖਰਜੀ]] ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਰਾਨੂ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਅਤੇ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਦੂਤ ਸਰ ਨਰਾਇਣਨ ਰਾਘਵਨ ਪਿੱਲਈ ਸਨ। <ref>{{Cite web |last=Pillai |first=Nisha |title=Tandoored Legs |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?224119 |access-date=10 October 2012 |publisher=Outlook Magazine |archive-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211024855/http://outlookindia.com/article.aspx?224119 |url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸ਼ਰੋਡਰਜ਼ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਫਿਰ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ''ਇਨਵੈਸਟਰਜ਼ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ'' ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਿੱਲੈ 1986 ਵਿੱਚ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ''ਦ ਮਨੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ'', ਫਿਰ 1990 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ''ਪੈਨੋਰਮਾ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਪਰਾਈਟਰ ਰੌਬਰਟ ਮੈਕਸਵੈਲ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ "ਦ ਮੈਕਸ ਫੈਕਟਰ" ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਐਂਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਹਰ ਘੰਟੇ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ 50ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ, ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ]] ਤੋਂ, [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ]] ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ 50ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ ਚੈਨਲ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਿੱਲੈ ਨੇ [[11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ|11 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ]] ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਲਾਈਵ ਕਵਰੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਬਹਿਸਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਦਾ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਇੰਟਰਵਿਊ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਹਾਰਡਟਾਕ'' ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ [[ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ]], ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਫਿਲ ਕੋਲਿਨਜ਼|ਫਿਲ ਕੋਲਿਨਸ]], ਲੇਖਕ [[ਵੀ ਐਸ ਨੈਪਾਲ|ਵੀ.ਐਸ. ਨਾਈਪਾਲ]] ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਮੈਗਾਸਟਾਰ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਸਮੇਤ ਉਸਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="Lucknow"/> ਪਿੱਲੈ [[ਲੰਡਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ]] ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਪੌਡਕਾਸਟ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, <ref name="jla">{{Cite web |title=Book Nisha Pillai - Contact speaker agent |url=https://www.jla.co.uk/conference-speakers/nisha-pillai |access-date=2023-01-05 |website=JLA |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । <ref name="hk">Hilary Knight Management, [http://www.hkmanagement.co.uk/nisha_pillai/nisha_pillai_cv.html Nisha Pillai - CV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191809/http://www.hkmanagement.co.uk/nisha_pillai/nisha_pillai_cv.html |date=2016-03-03 }}</ref> ਉਹ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਗਣਿਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੁਕਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੀ ਹੈ। <ref name="Hindu"/> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਕਿਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref name="Hindu"/> ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। <ref name="Lucknow"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] m40pyu9n4rmumg4d47f7ntp8ykbirpc 0 164428 847373 669423 2026-09-24T05:02:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847373 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਰਤੀ ਹਰੀਸ਼ ਡਾਂਗਰੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Bharati Harish Dangre;''' ਜਨਮ 10 ਮਈ 1968) [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਬਾਂਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਜੱਜ ਹੈ। ਡਾਂਗਰੇ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਜਾਤੀ ਲਈ [[ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ|ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵੈਧਤਾ, [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਖ਼ਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ]] ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਟੈਕਸ]] ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। . == ਜੀਵਨ == ਡਾਂਗਰੇ ਨੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਪੁਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਂਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date= |title=JUSTICE SMT. BHARATI DANGRE |url=https://bombayhighcourt.nic.in/processjshowReq.php?bhcpar=bmlkPTQ0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930221815/https://bombayhighcourt.nic.in/processjshowReq.php?bhcpar=bmlkPTQ0 |archive-date=30 September 2020 |access-date= |website=Bombay High Court}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਸੜਕ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਨਿਆਂਇਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਡਾਂਗਰੇ ਨੂੰ 5 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ, ਡਾਂਗਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੱਜ, ਰਣਜੀਤ ਮੋਰੇ, ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਡਾਂਗਰੇ ਅਤੇ ਮੋਰੇ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਰਾਠਾ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਨੂੰ 16% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 12% ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Bombay High Court Confirms Maratha Quota, But Says 16% Not Justifiable |url=https://www.ndtv.com/india-news/bombay-high-court-confirms-16-per-cent-quota-for-marathas-in-jobs-educational-institutions-in-mahara-2060191 |access-date=2020-10-06 |website=NDTV.com}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਕਈ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਮਰਾਠਾ ਜਾਤੀ ਲਈ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਮਰਾਠਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਚਤ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੀ ਸੀਮਾ 50% ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/bombay-high-court-upholds-reservation-for-maratha-community/article28180208.ece|title=Bombay High Court upholds reservation for Maratha community|last=Saigal|first=Sonam|date=2019-06-27|work=The Hindu|access-date=2020-10-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Why the Bombay HC Judgment on Maratha Reservation Is Inherently Flawed |url=https://thewire.in/law/bombay-high-court-maratha-reservation |access-date=2020-10-06 |website=The Wire}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-06-27 |title=Bombay high court upholds Maratha quota, caps it at 13% |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bombay-high-court-upholds-maratha-reservation-given-by-maharashtra-government/story-BhyHrWV17HTemHnp6dotWN.html |access-date=2020-10-06 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 9 ਸਤੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਢਲੀ ਰਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/relaxation-of-50-cap-on-reservation-for-marathas-in-maharashtra-unwarranted-rules-sc/article32576850.ece|title=Relaxation of 50% cap on reservation for Marathas in Maharashtra unwarranted, rules SC|last=Correspondent|first=Legal|date=2020-09-11|work=The Hindu|access-date=2020-10-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |last=Quint |first=The |date=2020-09-21 |title=Maratha Quota: Maha Govt Files Plea in SC for Review of Stay Order |url=https://www.thequint.com/news/india/maratha-quota-reservation-maharashtra-government-files-plea-in-sc-for-review-of-stay-order |access-date=2020-10-06 |website=TheQuint |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=author/lokmat-english-desk |date=2020-10-01 |title=Maratha morcha workers issue ultimatum to govt, call for Maharashtra Bandh on Oct 10 {{!}} english.lokmat.com |url=https://english.lokmat.com/maharashtra/maratha-morcha-workers-issue-ultimatum-to-govt-call-for-maharashtra-bandh-on-oct-10/ |access-date=2020-10-06 |website=Lokmat English |language=en}}</ref> ਡਾਂਗਰੇ ਨੇ ਬਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਖ਼ਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨ|ਜਿਨਸੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ]] (ਪੋਕਸੋ) ਦੇ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ, ਡਾਂਗਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਤ-ਸਬੰਧਤ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਖ਼ਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨ|POCSO]] ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਖ਼ਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨ|POCSO]] ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-07-07 |title=If accused charged under POCSO, SC/ST Act, offences can be tried only by special POCSO court: Bombay HC |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/if-accused-charged-under-pocso-sc-st-act-offences-can-be-tried-only-by-special-pocso-court-bombay-hc-6493424/ |access-date=2020-10-06 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ POCSO ਦਾ ਦੂਜੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=PTI |date=6 July 2020 |title=POCSO Act has overriding effect on any other law: Bombay HC |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/pocso-act-has-overriding-effect-on-any-other-law-bombay-hc/1887784 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009045207/https://www.outlookindia.com/newsscroll/pocso-act-has-overriding-effect-on-any-other-law-bombay-hc/1887784 |archive-date=9 October 2020 |access-date=2020-10-06 |website=Outlook India}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਡਾਂਗਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਖ਼ਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨ|ਜਿਨਸੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿੱਥੇ ਅਜਿਹੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ "ਜਿਨਸੀ ਇਰਾਦੇ" ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਮਾਮਲਾ ਸਰੀਰਕ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-09-12 |title=Pocso Act applies only when a child is harassed with sexual intent: Bombay HC |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/pocso-act-applies-only-when-a-child-is-harassed-with-sexual-intent-bombay-hc/story-JK6ig6GAMtio53pgo2IhAI.html |access-date=2020-10-06 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਡਾਂਗਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਰੋਕਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਨੇ ਪੋਕਸੋ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਡਾਂਗਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੇ "ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ" ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-12-27 |title=Holding hand of minor to express love, inadvertent physical touch without sexual intent not assault under POCSO: HC |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/holding-hand-of-minor-to-express-love-inadvertent-physical-touch-without-sexual-intent-not-assault-under-pocso-hc-7122358/ |access-date=2020-12-28 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਡਾਂਗਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੱਜ, ਐਸਸੀ ਧਰਮਾਧਿਕਾਰੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ [[ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਟੈਕਸ]] ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਾਸਨ ਟੈਕਸ-ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2018-02-12 |title=Bombay High Court says GST not tax-friendly, tells government to put requisite mechanism in place - India News, Firstpost |url=https://www.firstpost.com/india/bombay-high-court-says-gst-not-tax-friendly-tells-government-to-put-requisite-mechanism-in-place-4347895.html |access-date=2020-10-06 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |last=Plumber |first=Mustafa |date=2018-02-10 |title=Bombay High Court tells Centre and Maha government to set up grievance mechanism for easy filing of GST tax |url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-bombay-high-court-tells-centre-and-maha-government-to-set-up-grievance-mechanism-for-easy-filing-of-gst-tax-2583091 |access-date=2020-10-06 |website=DNA India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=PTI |date=12 February 2018 |title=GST not tax-friendly, put requisite mechanism in place: HC |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/gst-not-taxfriendly-put-requisite-mechanism-in-place-hc/1251882 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-10-06 |website=Outlook India}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/gst-not-a-tax-friendly-regime-hc/article22717909.ece|title=GST not a tax-friendly regime: HC|date=2018-02-10|work=The Hindu|access-date=2020-10-06|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/gst-regime-not-user-friendly-says-bombay-high-court/articleshow/62858043.cms|title=GST regime not user-friendly, says Bombay High Court|last=Sikarwar|first=Deepshikha|work=The Economic Times|access-date=2020-10-06}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2018-02-21 |title=Tax department to set up GST grievance redressal system |url=https://www.financialexpress.com/india-news/tax-department-to-set-up-gst-grievance-redressal-system/1073431/ |access-date=2020-10-06 |website=The Financial Express |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] 01vduyx9e1xekhikeapqqpws67ihky7 828 165304 847427 672927 2026-09-24T08:50:09Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847427 wikitext text/x-wiki <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{about|providing wrapper template services|tagging wrappable segments within nowrap-scoped text|Template:Wrap|a doc page banner that flags a wrapper template|Template:Wrapper}} {{high-use}} This module is to be used in [[Wikipedia:Wrapper templates|wrapper templates]] to allow those templates to provide default parameter values and allow editors to pass additional parameters to the underlying working template. When writing a wrapper template, give this module all of the normally required default parameters necessary to use the wrapper template in its base form. Editors then use the wrapper template as-is or may supply additional wrapper and canonical parameters. Any of the canonical parameters supported by the working template may be added to the wrapper template or supplied by editors in article space. When an editor supplies a parameter that has a default value in the wrapper template, the editor-supplied value overrides the default. When it is necessary to remove a default parameter, editors may set the parameter value to the special keyword <code>unset</code> which will cause this wrapper module to erase the wrapper template's default value for that parameter. This module discards empty named parameters. Positional parameters are not normally passed on to the working template. Setting {{para|_include-positional|yes}} will pass all positional parameters to the working template. Positional parameters cannot be excluded; positional parameters may be <code>unset</code>. Parameters that are used only by the wrapper should be either positional ({{param|{{var|n}}}}) or listed in {{para|_exclude}} (a comma-separated list of named parameters). This module will not pass <code>_excluded</code> parameters to the working template. == Usage == <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{BASEPAGENAME}}|wrap|_template={{var|working template}}|_exclude={{var|named parameter}}, {{var|named parameter}}, ...|_reuse={{var|named parameter}}, {{var|named parameter}}, ...|_alias-map={{var|alias parameter}}:{{var|canonical parameter}}|_include-positional=yes|&lt;{{var|default parameter}}>|&lt;{{var|default parameter}}>|...}}</code> ;Control parameters :{{para|_template}} – (required) the name, without namespace, of the working template (the template that is wrapped); see §[[#template|_template]] below :{{para|_exclude}} – comma-separated list of parameter names used by the wrapper template that are not to be passed to the working template; see §[[#exclude|_exclude]] below :{{para|_reuse}} – comma-separated list of canonical names that have meaning to both the wrapper template and to the working template; see §[[#reuse|_reuse]] below :{{para|_alias-map}} – comma-separated list of wrapper-template parameter names that are to be treated as aliases of specified working template canonical parameters; see §[[#alias-map|_alias-map]] below :{{para|_include-positional}} – pass all positional parameters to the working template; see §[[#include-positional|_include-positional]] below ;Definitions :canonical parameter – a parameter supported and used by the working template :wrapper parameter – a parameter used by the wrapper template; may provide data for canonical parameters or control other aspects of the wrapper template :alias parameter – a wrapper parameter that is contextually meaningful to the wrapper template but must be renamed to a canonical parameter for use by the working template :reused parameter – a parameter that is shared by both wrapper and working templates and has been modified by wrapper template :default parameter – a canonical parameter given a default value in the wrapper template {{Wide table start}} {| class="nowrap" style="font-family:monospace" |+parameter processing !style="border:1px solid"|wrapper<br />template !! !!style="border:1px solid" colspan="11"|Module:Template wrapper !! !! style="border:1px solid"|working<br />template |- | style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|{{var|canonical parameters}}}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="border: 2px solid;" rowspan="5"|filter<br />exclued<br />parameters|| ||style="border: 2px solid;" rowspan="10"|working<br />template |- | style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|{{var|wrapper parameters}}}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp; |- |&nbsp;|| || style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|[[#exclude|_exclude]]}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||&nbsp;→&nbsp; |- |&nbsp;|| || style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|[[#include-positional|_include-positional]]}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp; |- |&nbsp;|| || style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|[[#alias-map|_alias-map]]}}||&nbsp;→&nbsp;||style="border: 2px solid;" rowspan="3"|convert alias<br />parameters to<br />canonical<br />parameters||&nbsp;→&nbsp;||style="border: 1px solid;" rowspan="2"|{{para|plain=yes|{{var|canonical parameters}}}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;|| ||&nbsp;→&nbsp; |- |&nbsp;|| || || ||&nbsp;→&nbsp;||&nbsp;→&nbsp;||style="border: 2px solid;" rowspan="4"|modify<br />reused<br />canonical<br />parameters |- | style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|{{var|alias parameters}}}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;|| || || ||&nbsp;→&nbsp;||style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|{{var|reused parameters}}}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––→||&nbsp;→&nbsp; |- |&nbsp;|| || style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|[[#reuse|_reuse]]}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp; |- | style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|{{var|canonical parameters}}}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp; |- |&nbsp;|| || style="border: 1px solid;"|{{para|plain=yes|{{var|default parameters}}}}||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––––––→||&nbsp;→&nbsp;||style="text-align: center;"|–––→||&nbsp;→&nbsp; |} {{Wide table end}} ==Parameter details== ===_template=== The only required parameter, {{para|_template}} supplies the name, without namespace, of the working template (the template that is wrapped). If this parameter is omitted, Module:Template wrapper will emit the error message: :<span style="font-size:100%" class="error"><code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#124;_template=</code> missing or empty</span> ===_alias-map=== {{para|_alias-map}} takes a comma-separated list of wrapper-template parameters that are to be treated as aliases of specified working template canonical parameters. Each mapping element of the list has the form: :<code>&lt;{{var|from}}>:&lt;{{var|to}}></code> – where: <code>&lt;{{var|from}}></code> is a wrapper parameter name and <code>&lt;{{var|to}}></code> is a canonical parameter name In this example, it may be preferable for a wrapper template to use {{para|assessor}} which may be unknown to the working template but the working template may have an equivalent {{para|author}} so in the <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code> we would write: :{{para|_alias-map|assessor:author}} Positional parameters may also be mapped to canonical parameters: :{{para|_alias-map|1:author, 2:title, 3:language}} Enumerated wrapper parameters may be mapped to enumerated canonical parameters using the <code>#</code> enumerator specifier: :{{para|_alias-map|assessor#:author#}} Given the above example, {{para|assessor2}} will map to {{para|author2}}; also, {{para|assessor}}{{Needs independent confirmation|date=July 2026}} and {{para|assessor1}} will map to {{para|author1}} Multiple wrapper parameters can map to a single canonical parameter: :{{para|_alias-map|1:author, assessor:author}} Wrapper parameters listed in {{para|alias-map}} are not passed to the working template. Mapping positional parameters when {{para|_include-positional|yes}} may give undesirable results. {{para|_alias-map|1:author}} and {{para|_include-positional|yes}} will cause all other positional parameters to be passed to the working template as is: wrapper template <code><nowiki>{{{2}}}</nowiki></code> becomes working template <code><nowiki>{{{2}}}</nowiki></code>, etc; working template will not get <code><nowiki>{{{1}}}</nowiki></code> though it will get {{para|author}}. ===_reuse=== {{para|_reuse}} takes a comma-separated list of canonical parameters that have meaning to both the wrapper template and to the working template; not supported for positional parameters. In the simplest cases, a canonical parameter passed into the wrapper template overrides a default parameter provided in the wrapper template. Sometimes a wrapper parameter is the same as a canonical parameter and the wrapper template needs to modify the parameter value before it is passed to the working template. In this example, {{para|title}} is both a wrapper parameter and a canonical parameter that the wrapper template needs to modify before passing to the working template. To do this we first write: :{{para|_reuse|title}} then, in the wrapper template's <code><nowiki>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template=...|...}}</nowiki></code> we write: :{{para|title|Modified <nowiki>{{{title}}}</nowiki>}} _reused parameters cannot be overridden. ===_exclude=== {{para|_exclude}} takes a comma-separated list of parameters used by the wrapper template that are not to be passed to the working template. This list applies to all wrapper and canonical parameters (including those canonical parameters that are renamed alias parameters) received from the wrapper template. As an example, a wrapper template might use {{para|id}} to supply a portion of the value assigned to default parameter {{para|url}} so we would write: :{{para|_exclude|id}} then, in the wrapper template's <code><nowiki>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template=...|...}}</nowiki></code> we write: :{{para|url|<nowiki>https://example.com/{{{id}}}</nowiki>}} The modified {{para|url}} value is passed on to working template but {{para|id}} and its value is not. _reused and default parameters cannot be excluded. ===_include-positional=== {{para|_include-positional}} is a boolean parameter that takes only one value: <code>yes</code>; the default (empty, missing) is <code>no</code> (positional parameters normally excluded). When set to <code>yes</code>, Module:Template wrapper will pass all positional parameters to the working template. See also §[[#alias-map|_alias-map]]. ===Overriding default parameters=== Editors may override default parameters by simply setting the default parameter to the desired value in the wrapper template. This module ignores empty parameters (those parameters that are named but which do not have an assigned value). When it is desirable to override a default parameter to no value, use the special keyword <code>unset</code>. Default parameters with this value are passed to the working template as empty (no assigned value) parameters. _reused parameters cannot be <code>unset</code> or overridden. ==Debugging/documentation mode== This module has two entry points. A wrapper template might use a module <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code> written like this: :<code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{BASEPAGENAME}}|<nowiki>{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}</nowiki>|_template=<{{var|working template}}>|_exclude=_debug, ...|...}}</code> where the {{para|_debug}} wrapper parameter, set to any value, will cause the module to render the call to the working template without actually calling the working template. As an example, {{tlx|cite wikisource}} is a wrapper template that uses {{tlx|citation}} as its working template. {{tld|cite wikisource}} accepts positional parameters but {{tld|citation}} does not so the wrapper template must convert the positional parameters to named parameters which it does using the {{para|_alias-map}} parameter: :<syntaxhighlight lang="wikitext">{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=citation |_exclude=..., _debug <!-- unnecessary detail omitted --> |_alias-map=1:title, 2:author, 3:language</syntaxhighlight> This example uses positional parameters and sets {{para|_debug|yes}} to show that the {{tld|citation}} template is correctly formed: :<code><nowiki>{{cite wikisource|Sentido y sensibilidad|Jane Austen|es|_debug=yes}}</nowiki></code> ::{{cite wikisource|Sentido y sensibilidad|Jane Austen|es|_debug=yes}} and, with {{para|_debug}} unset: :<code><nowiki>{{cite wikisource|Sentido y sensibilidad|Jane Austen|es|_debug=}}</nowiki></code> ::{{cite wikisource|Sentido y sensibilidad|Jane Austen|es|_debug=}} The {{para|_debug}} name is chosen here for convenience but may be anything so long as it matches the <code><nowiki>{{#if:}}</nowiki></code> in the <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code>. You may also call the <code>link</code> function to get something like the left-hand side of [[Template:yy]]. This is essentially the <code>list</code> function with the template name turned into a link. {{yytop|headers=no}} {{yy|User in New Zealand|4}} {{yybottom}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Template metamodules]] }}</includeonly> qhgrea8kf75tfaj1btzk9qcdjcvmyre 0 165644 847340 673997 2026-09-24T02:47:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847340 wikitext text/x-wiki '''ਬਿਹਾਰ ਵਿਕਾਸ ਪਾਰਟੀ''', [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਰਾਜ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦੀ [[ਸਿਆਸੀ ਦਲ|ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਗਠਨ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] 1999 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ, ਜਨਾਰਦਨ ਯਾਦਵ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਯਾਦਵ ਨੇ ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਜਪਾ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਗੋਡਾ (ਅੱਜ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ 6591 ਵੋਟਾਂ (1.04%) ਮਿਲੀਆਂ। <ref>{{Cite web |title=Former BJP MP Janardan Yadav returns to party fold |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/former-bjp-mp-janardan-yadav-returns-to-party-fold/598247 |access-date=31 October 2020 |publisher=[[Outlook India]] |archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107151153/https://www.outlookindia.com/newswire/story/former-bjp-mp-janardan-yadav-returns-to-party-fold/598247 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Verdict may blunt JD(U)-BJP edge |url=https://www.thehindu.com/news/national/Verdict-may-blunt-JDU-BJP-edge/article15767596.ece |access-date=31 October 2020 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਬੀਵੀਪੀ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। ਬੀਵੀਪੀ ਭਾਜਪਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ [[ਅਯੋਧਿਆ|ਅਯੁੱਧਿਆ]] ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਟੈਂਡ ਭਾਜਪਾ ਵਾਲ਼ਾ ਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == e8vunre0hz8zcomisvibcb0h9ibdsv5 0 165652 847479 828606 2026-09-24T11:37:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847479 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜੇਂਦਰ ਪਾਲ ਗੌਤਮ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਦਲਿਤ ਕਾਰਕੁਨ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ]] ਵਿੱਚ ਜਲ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾਪੁਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="Election result">{{Cite news|url=http://eciresults.nic.in/StatewiseU05.htm|title=Election result|access-date=10 February 2015|publisher=Election commission of India|archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227005206/http://eciresults.nic.in/StatewiseU05.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="Delhi Government Portal">{{Cite web |title=Cabinet Ministers |url=http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/DoIT/delhi+govt/delhi+home/departments/executives/ministers |access-date=25 June 2017 |website=delhi.gov.in}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੌਤਮ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐੱਲ.ਐੱਲ. ਬੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ [[ਵਕੀਲ]] ਹੈ। <ref name="Brief profile">{{Cite news|url=http://myneta.info/delhi2015/candidate.php?candidate_id=65|title=Brief profile|access-date=12 February 2015|publisher=myneta.info}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦੀ]] ਅਤੇ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੋਧੀ]] ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Misinformation being spread, not pulling down Ambedkar statue: AAP |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/misinformation-being-spread-not-pulling-down-ambedkar-statue-aap/1561201}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |date=6 December 2019 |title=B R Ambedkar was instrumental in shaping legal rights of women in India |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/a-time-to-remember-ambedkar-women-legal-rights-indian-constitution-6152797/}}</ref> <ref>{{Cite web |date=16 February 2020 |title=In the Name of God & Martyrs of Freedom Struggle: Kejriwal's Ministers Take Oath in different Ways |url=https://www.news18.com/news/politics/in-the-name-of-god-martyrs-of-freedom-struggle-kejriwals-ministers-take-oath-in-different-ways-2503273.html}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Committed to values of Ambedkar, will not pull down his statue: AAP minister |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/committed-to-values-of-ambedkar-will-not-pull-down-his-statue-aap-minister20190624181828 |access-date=2023-04-26 |archive-date=2023-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502110420/https://www.aninews.in/news/national/general-news/committed-to-values-of-ambedkar-will-not-pull-down-his-statue-aap-minister20190624181828/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://m.economictimes.com/news/elections/assembly-elections/delhi/six-ministers-take-oath-along-with-kejriwal/articleshow/74159818.cms|title=Kejriwal's ministers go by their choice, take oath in different ways|work=The Economic Times}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। <ref name="Who is">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/who-is-rajendra-pal-gautam-aap-minister-in-eye-of-storm-8196389/|title=Who is Rajendra Pal Gautam, AAP minister in eye of storm?|date=7 October 2022|work=The Indian Express|access-date=9 October 2022|language=en}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਇਕ]] ਵਜੋਂ ਗੌਤਮ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ, 2015|2015 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕਰਮਵੀਰ ਨੂੰ 48,821 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। <ref name="Comprehensive Election results">{{Cite news|url=http://eci.nic.in/eci_main1/ElectionStatistics.aspx|title=Comprehensive Election results|access-date=12 February 2015|publisher=[[Election Commission of India]] website}}</ref> ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੌਣਾਂ 2020|2020 ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ]] ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। === ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ === ਉਹ 14 ਫਰਵਰੀ 2015 ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦਾ ਸੀ। * ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ * ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਐਸ.ਟੀ * ਸਹਿਕਾਰੀ * ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਣਾਂ * ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਾ === ਵਿਵਾਦ === ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref name="aninews tweet">{{Cite web |title=Army 'strongly condemns' tweeting of 'curated' video |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/army-strongly-condemns-tweeting-of-curated-video20200511222856/ |access-date=2023-04-26 |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320143622/https://www.aninews.in/news/national/general-news/army-strongly-condemns-tweeting-of-curated-video20200511222856/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajendra Pal Gautam on Twitter: "एक तरफ राष्ट्रवाद और सैनिक सम्मान दू… |url=https://twitter.com/AdvRajendraPal/status/1258698366201937920?s=19 |access-date=2023-09-10 |archive-date=2020-05-11 |archive-url=https://archive.today/20200511090315/https://twitter.com/AdvRajendraPal/status/1258698366201937920?s=19 |url-status=bot: unknown }}</ref> <ref>{{Cite web |date=11 May 2020 |title=Delhi Minister Shares Pakistani Propaganda Video Against Indian Army |url=https://indiandefencenews.info/delhi-minister-shares-pakistani-propaganda-video-against-indian-army/ |access-date=26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=2 ਦਸੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202003648/https://indiandefencenews.info/delhi-minister-shares-pakistani-propaganda-video-against-indian-army/ |url-status=dead }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਉਤਾਰ ਲਿਆ। <ref name="aninews tweet" /> <ref>{{Cite tweet|user=AdvRajendraPal}}</ref> == ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ == ਉਸ ਨੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ 450 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਸੈਨਿਕ ਦਲ ਦੇ ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref name="Who is"/> ਉਸਨੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ]] (ਐਨ.ਜੀ.ਓ.) ਚਲਾਈ ਅਤੇ 2022 ਤੱਕ ਉਹ 'ਮਿਸ਼ਨ ਜੈ ਭੀਮ' ਸੰਸਥਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref name="Who is"/> ਗੌਤਮ, ਮਿਸ਼ਨ ਜੈ ਭੀਮ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। <ref name="Pioneer">{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2022/state-editions/gautam-lands-in-conversion-controversy.html|title=Gautam lands in conversion controversy|date=8 October 2022|work=The Pioneer|access-date=8 October 2022|language=en|archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008184438/https://www.dailypioneer.com/2022/state-editions/gautam-lands-in-conversion-controversy.html|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ == 5 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ, [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੋਧੀ ਸੋਸਾਇਟੀ|ਬੁੱਧਿਸਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਜੈ ਭੀਮ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਭਵਨ ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ <ref name="Interview- Aaj Tak">{{Cite news|url=https://www.aajtak.in/india/delhi/video/delhi-politics-rajendra-pal-gautam-resigns-after-controversial-statement-exclusive-1552765-2022-10-09|title=विवादित बयान के बाद राजेंद्र पाल गौतम का इस्तीफा, आजतक को बताई वजह|date=9 October 2022|work=आज तक|access-date=9 October 2022|language=hi}}</ref> ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ "10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਾਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।" <ref name="Pioneer"/> ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸਨ, ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ 22 ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜੋ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸੀ। ਹੋਰ ਸੁੱਖਣਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁੱਖਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। <ref name="Who is"/> 22-ਨੁਕਾਤੀ ਵਚਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1956 ਵਿੱਚ ਡਾ. [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ]] ਨੇ ਉਦੋਂ ਲਏ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਬਾਕਾਇਦਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਬੀਆਂ-ਕੁਚਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ 22 ਸੁੱਖਣਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। <ref name="Ambedkar's 22 vows">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-politics/ambedkars-22-vows-why-centre-of-bjp-aap-row-8197971/|title=Ambedkar’s 22 vows: Why Babasaheb made the pledge at the centre of BJP-AAP row|date=8 October 2022|work=The Indian Express|access-date=9 October 2022|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/delhi-news-live-updates-rain-weather-8198259/|title=Delhi News Live Updates: Rajendra Pal Gautam resigns as Delhi Cabinet Minister|date=9 October 2022|work=The Indian Express|access-date=9 October 2022|language=en}}</ref> ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ]]'' ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀਆਂ 22 ਸਹੁੰਆਂ ਦੇ 66 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਬੀਜੇਪੀ) ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਇਸ `ਤੇ ਬੁਰਾ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ। ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਬੁਲਾਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਭਾਜਪਾ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। <ref name="Ambedkar's 22 vows"/> 2022 ਦੀਆਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ ਭਾਜਪਾ ਨੇ 'ਆਪ', 'ਆਪ' ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ]] ਅਤੇ ਗੌਤਮ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name="failing to protect">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/aam-aadmi-party-leader-rajendra-pal-gautam-demands-resignations-of-modi-adiyanath-accuse-them-of-failing-to-protect-dalits/cid/1891184|title=AAP leader Rajendra Pal Gautam demands resignations of Modi, Adiyanath; accuse them of failing to protect Dalits|date=10 October 2022|work=telegraphindia.com|access-date=10 October 2022}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] * ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 14clirnkse04wv78en0uk7p5kku30rk 0 166300 847166 676556 2026-09-23T16:14:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847166 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਤੁਰਤੁਕ | other_name = | official_name = | nickname = | settlement_type = [[ਪਿੰਡ]] | image_skyline = ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀ ,ਤੁਰਤੁਕ ਪਿੰਡ , Ladakh.JPG | image_caption = [[Shyok river]] at Turtuk in [[Leh district]], [[Ladakh]] | pushpin_map = India Ladakh#India | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|34.847|N|76.827|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|Union Territory]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Ladakh, India.svg}} [[Ladakh]] | subdivision_type2 = [[List of districts of Ladakh|District]] | subdivision_name2 = [[Leh district|Leh]] | subdivision_type3 = [[Tehsil]] | subdivision_name3 = [[Nubra]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[Panchayati raj (India)|Panchayati raj]] | governing_body = [[Gram panchayat]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2011 | population_total = 3371 | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Ladakhi language|Ladakhi]], [[Hindi language|Hindi]], [[Balti language|Balti]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 194401 | registration_plate = | website = | footnotes = | blank_name_sec1 = [[Census of India|Census]] code | blank_info_sec1 = 913 | native_name_lang = Ladakhi }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description matches Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਤੁਰਤੁਕ''' [[ਪਿੰਡ]] [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਬਲਾਕ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਰਾਕੁਰਮ|ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਰੇਂਜ]] ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੈਂਡਵਿਚ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, <ref>{{Cite web |date=16 October 2019 |title=6 fabulous food experiences to have in Ladakh |url=https://www.cntraveller.in/story/leh-ladakh-food-restaurants-alchi-turtuk-nubra-valley-saboo}}</ref>  ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ [[ਨਿਯੰਤਰਨ ਰੇਖਾ|ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। '''ਤੁਰਤੁਕ''' ਲੇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਨੁਬਰਾ ਘਾਟੀ|ਨੁਬਰਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{Cite web |title=Blockwise Village Amenity Directory |url=http://leh.nic.in/depts/villageamenitydirectory.pdf |access-date=23 July 2015 |publisher=Ladakh Autonomous Hill Development Council}}</ref> <ref name="BBC">{{Cite web |date=11 November 2016 |title=The village divided by border |url=http://www.bbc.com/travel/story/20161107-the-village-divided-by-a-border}}</ref> [[ਸ਼ਿਓਕ ਦਰਿਆ|ਸ਼ਯੋਕ]] ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। <ref>{{Citation |title=Turtuk, the village on the India-Pak border, is where the clichés stop and fantasies begin |date=8 May 2015 |url=http://www.hindustantimes.com/brunch/turtuk-the-village-on-the-india-pak-border-is-where-the-cliches-stop-and-fantasies-begin/story-wDRz7SWhljG0pO6Lu6kBnM.html |work=Hindustan Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20150808070801/https://www.hindustantimes.com/brunch-stories/turtuk-the-last-village-on-the-india-pak-border-is-where-the-clich-s-stop-and-fantasies-begin/article1-1344873.aspx |archive-date=8 August 2015}}</ref> ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ|ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਕਸ਼ਮੀਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਰਤੁਕ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਾਲਟੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=31 July 2019 |title=the village that lost its country |url=http://www.bbc.com/travel/story/20190730-the-village-that-lost-its-country}}</ref> <ref>{{Cite web |date=3 November 2018 |title=How one woman's story changed the lives of Turtuk's women forever |url=https://www.thehindu.com/society/how-one-womans-story-changed-the-lives-of-turtuks-women-forever/article25401481.ece}}</ref> '''ਤੁਰਤੁਕ''' ਇਸਦੀਆਂ ਫਲਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖੁਰਮਾਨੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971)|1971 ਦੀ ਜੰਗ]], <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/in-ladakhs-turtuk-village-life-goes-on-as-it-has-since-the-15th-century/article25202192.ece|title=In Ladakh's Turtuk village, life goes on as it has since the 15th century|last=Suryanarayanan|first=Archita|date=13 October 2018|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> ਜਦੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ]] ਪਿੰਡ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਰਤੁਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸੇਨਾ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Turtuk Diary |url=http://www.outlookindia.com/article/turtuk-diary/277826 |access-date=2023-05-04 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924133543/http://www.outlookindia.com/article/turtuk-diary/277826 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Planning a trip to Ladakh? You just cannot miss these experiences |url=http://www.hindustantimes.com/travel/planning-a-trip-to-ladakh-you-just-cannot-miss-these-experiences/article1-1349292.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521094136/http://www.hindustantimes.com/travel/planning-a-trip-to-ladakh-you-just-cannot-miss-these-experiences/article1-1349292.aspx |archive-date=21 May 2015}}</ref> ਇਹ [[ਸੀਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ|ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ]] ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਵਾਤੀ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Siachen Factor |url=http://www.outlookindia.com/article/the-siachen-factor/207683 |access-date=2023-05-04 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924132807/http://www.outlookindia.com/article/the-siachen-factor/207683 |url-status=dead}}</ref> <ref> Nitin Gokhale, [https://thediplomat.com/2014/04/the-siachen-saga/ The Siachin Saga], The Diplomat, 21 April 2014.</ref> * ਚੇਵਾਂਗ ਰਿੰਚੇਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 46zpa0xz7oqdbbimk3cuf6k92b06ml2 0 167569 847192 680122 2026-09-23T17:28:10Z Meenukusam 51574 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376281485|Devdas (2002 Hindi film)]]" 847192 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>''ਫਿਲਮ ਦੇਵਦਾਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸੰਗੀਤ'' ਇਸਮਾਈਲ ਦਰਬਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ , ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਫਿਲਮ '''ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨਮ''<nowiki/>' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੰਸਾਲੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਹਿਯੋਗ ਸੀ । 'ਕਾਹੇ ਛੇੜੇ' ਗੀਤ ਨੁਸਰਤ ਬਦਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਸਮੀਰ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੀਤ 'ਮੋਰੇ ਪਿਯਾ" ਸਮੀਰ ਅੰਜਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Planet Bollywood">{{Cite web |last=Joshi |first=Aniket |date=2002 |title=Devdas: Music Review |url=http://www.planetbollywood.com/displayReview.php?id=042106032920 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408034502/http://www.planetbollywood.com/displayReview.php?id=042106032920 |archive-date=8 April 2011 |access-date=7 February 2012 |website=Planet Bollywood}}</ref><ref name="Ismail Darbar interview">{{Cite web |last=Verma |first=Sukanya |date=10 July 2002 |title='Devdas makes you cry' |url=https://m.rediff.com/movies/2002/jul/10durbar.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323040058/https://m.rediff.com/movies/2002/jul/10durbar.htm |archive-date=23 March 2021 |access-date=13 March 2021 |website=Rediff.com}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ, [[ਜਸਪਿੰਦਰ ਨਰੂਲਾ]], [[ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]], [[ਕੇ ਕੇ (ਗਾਇਕ)|ਕੇ. ਕੇ.]], ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਘਵ ਚੈਟਰਜੀ, ਰਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ, [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ]], ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ, [[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ]] ਅਤੇ ਵਿਨੋਦ ਰਾਠੌਡ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ।<ref name="iTunes">{{Cite web |title=Devdas (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://music.apple.com/au/album/devdas-original-motion-picture-soundtrack/1442398451 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317022439/https://music.apple.com/au/album/devdas-original-motion-picture-soundtrack/1442398451 |archive-date=17 March 2021 |access-date=13 March 2021 |website=[[iTunes]]}}</ref> ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਅਸਲ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੈਕਗਰਾਊਂਡ ਸਕੋਰ ਹੈ।<ref name="iTunes" /> ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Planet Bollywood" /><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/devdas-music-makes-record-rs-12-cr/|title=Devdas music makes record Rs 12 cr|last=Express News Limited|date=4 April 2002|work=[[The Indian Express]]|access-date=16 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317022441/https://indianexpress.com/article/news-archive/devdas-music-makes-record-rs-12-cr/|archive-date=17 March 2021|location=Mumbai, India}}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਨੈ ਸਪਰੂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਲਾਗਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੇਬਲ ਨੇ 10 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਾਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ' ਤੇ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ, 18 ਲੱਖ ਤੋਂ 20 ਲੱਖ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ।{{Efn|In an interview with Bharati Dubey of [[Rediff.com]], the film's producer and financier [[Bharat Shah]] said that he earned {{INRConvert|130|m|year=2002|mode=historical}}.<ref>{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/2002/jul/15shah.htm |title='If Devdas goes wrong, I will quit' |date=15 July 2002 |last=Dubey |first=Bharati |website=Rediff.com |access-date=14 March 2021 |archive-date=9 March 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050309235840/http://www.rediff.com/movies/2002/jul/15shah.htm |url-status=live }}</ref> However, another article from the publication revealed that he only received {{INRConvert|120|m|year=2002|mode=historical}},<ref name="Music to the ears">{{cite web |url=https://m.rediff.com/movies/2002/jul/10musdev.htm |title=Music to the ears? |last=Fernandes |first=Vivek |date=10 July 2002 |website=Rediff.com |access-date=14 March 2021 |archive-date=17 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317022425/https://m.rediff.com/movies/2002/jul/10musdev.htm |url-status=live }}</ref> which was also reported by ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]''.<ref>{{cite news |url=https://www.tribuneindia.com/2002/20020512/spectrum/main6.htm |title=Devdas: Legendary love story |last=Pal |first=Dharam |date=12 May 2002 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |access-date=16 March 2021 |archive-date=22 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122053757/http://www.tribuneindia.com/2002/20020512/spectrum/main6.htm |url-status=live }}</ref>}}<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-life/race-to-the-hit-charts/article28612580.ece|title=Race to the hit charts|last=Krishnakumar|first=G.|date=17 December 2002|work=The Hindu|access-date=19 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210323032736/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-life/race-to-the-hit-charts/article28612580.ece|archive-date=23 March 2021}}</ref><ref>{{Cite web |title=Music Hits 2000–2009 (Figures in Units) |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5&PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215081557/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5&PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce |archive-date=15 February 2008 |access-date=14 March 2021 |website=Box Office India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tuning-in-to-better-times/article28442043.ece|title=Tuning in to better times?|last=Gautam|first=Savitha|date=9 July 2003|work=The Hindu|access-date=14 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827232149/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tuning-in-to-better-times/article28442043.ece|archive-date=27 August 2021}}</ref> ਰੇਡਿਫ ਕਾਮ. ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 5.000 ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੰਦ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਫੈਬਮਾਰਟ ਤੇ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਚਿੱਤਰਲੇਖਾ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਸਾਲ ਦੇ "ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਐਲਬਮਾਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.gmagazine.com/magazine/column.asp|title=Rock 'N' Roll: G Top Five Hindi Film Albums|date=2002|work=[[Chitralekha (weekly)|Chitralekha]]|access-date=16 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20021219054652/http://www.gmagazine.com/top10a.asp|archive-date=19 December 2002}}</ref> ਗੀਤ "ਮਾਰ ਡਾਲਾ" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਗਾ ਕਾਮ. ਦੁਆਰਾ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਣੇ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਵਿੱਚ ਐੱਸ. ਸਹਾਏ ਰਣਜੀਤ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ , ਘੋਸ਼ਾਲ ਦੀ "ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼" ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ, "ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ... ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ।<ref name="India Today's music review">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20020429-devdas-is-a-sheer-delight-for-classical-music-buffs-795614-2002-05-06|title='Devdas' is a sheer delight for classical music buffs|last=Ranjit|first=S. Sahaya|date=29 April 2002|work=India Today|access-date=20 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906103735/https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20020429-devdas-is-a-sheer-delight-for-classical-music-buffs-795614-2002-05-06|archive-date=6 September 2020}}</ref>''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ'' ਦੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਟੁਟੇਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਦਰ ਦੇ ਬੋਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ "ਕਲਾਸੀਕਲ-ਅਧਾਰਤ" ਅਤੇ "ਬਹੁਤ ਭਰਪੂਰ " ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਨੇ "ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਕੰਮ" ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Tuteja |first=Joginder |date=5 April 2002 |title=Music Review: Devdas |url=http://www.indiafm.com/movies/musicreview/6888/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060716133930/http://www.indiafm.com/movies/musicreview/6888/index.html |archive-date=16 July 2006 |access-date=14 March 2021 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬੀ4ਯੂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਵਸਥੀ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ "ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜਾਦੂ ਬੁਣਿਆ ਹੈ [ਅਤੇ] ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।[and]<ref>{{Cite web |last=Awasthi |first=Kavita |date=2002 |title=Album: Devdas |url=http://www.b4utv.com/music/review/devdas.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020610061144/http://www.b4utv.com/music/review/devdas.html |archive-date=10 June 2002 |access-date=14 March 2021 |website=[[B4U (network)|B4U]]}}</ref> ਆਉਟਲੁੱਕ ਦੇ ਬਿਸ਼ਦੀਪ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ "ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਸੰਗੀਤ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ"।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/bollywood-falling-news-215569|title=Bollywood Falling|last=Ghosh|first=Biswadeep|date=14 May 2002|work=Outlook|access-date=15 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115150121/https://www.outlookindia.com/website/story/bollywood-falling/215569|archive-date=15 January 2021}}</ref> ਦ ''ਹਿੰਦੂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, "ਇਸਮਾਈਲ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਾਣੂ ਧੁਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ, ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/05/20/stories/2002052001030300.htm|title=Chrods & Notes|date=20 May 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=14 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20020817090943/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/05/20/stories/2002052001030300.htm|archive-date=17 August 2002|location=Hyderabad, India}}</ref> == ਕਾਸਟ == ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ: <ref name="Cast&Crew">{{Cite web |title=Devdas: Cast & Crew |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/6888/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060110112436/http://www.indiafm.com/movies/cast/6888/index.html |archive-date=10 January 2006 |access-date=3 March 2021 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> <ref name="Cast">{{Cite web |title=Devdas: Cast & Crew |url=https://boxofficeindia.com/cast_crew.php?movieid=591 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926180601/https://www.boxofficeindia.com/cast_crew.php?movieid=591 |archive-date=26 September 2020 |access-date=3 March 2021 |website=[[Box Office India]]}}</ref>   === ਕਾਸਟਿੰਗ ===   === ਸੈੱਟ === === ਪਾਤਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Lengha_Choli.jpg|thumb| ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਐਮਵੀ ਧੁਰੰਧਰ ਦੇ ''[[ਘੱਗਰਾ ਚੋਲੀ|ਘੱਗਰਾ ਚੋਲੀਆਂ]]'' ਦੇ ਚਿੱਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸਨ।]] === ਫਿਲਮਾਂਕਣ === [[ਤਸਵੀਰ:Lalgarh_palace_bikaner2.jpg|thumb| ''ਦੇਵਦਾਸ'' ਦੇ ਟ੍ਰੇਨ ਸੀਨ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ]] == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Devdas at IMDb * Devdas at Box Office Mojo [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] czqr3me8qyth16348n67ms91qnlt6qk 0 167574 847426 842072 2026-09-24T08:49:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847426 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਰਲੀਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਰਮਾ''', ਜੋ ਕਿ '''ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ <nowiki><i id="mwDw">ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ</i></nowiki> ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿਰਾਨੀ]] ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਮੁਰਲੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਰਮਾ ([[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]]) ਮੁੰਬਈ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮ ''ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ'' ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਰਥ ਹੈ; ''ਭਾਈ ਦਾ'' ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ [ਭਰਾ], ਪਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਸਲੈਂਗ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ ਵੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://sacredgames.typepad.com/glossary/b/index.html |title=Bhai: Sacred Games |access-date=2023-05-12 |archive-date=2007-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708145241/http://sacredgames.typepad.com/glossary/b/index.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਸਾਈਡਕਿਕ ਸਰਕਟ ([[ਅਰਸ਼ਦ ਵਾਰਸੀ]]) ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੰਬਈਆ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ [[ਉਪਭਾਸ਼ਾ]] ਹੈ। === ''ਮੁੰਨਾਭਾਈ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ'' === ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2003 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਐਮਬੀਬੀਐਸ'' ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[wiktionary:faux|ਨਕਲੀ]] ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। === ''ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ'' === ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ '''[[ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ|ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ' '<nowiki/>]]'' ਚ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਝੂਠਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੋਣ ਦਾ ਢੌਂਗ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ]] ਨਾਲ਼ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ''[[ਗਾਂਧੀਗਿਰੀ]]'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। <ref name="rediff010906">{{Cite news|url=http://in.rediff.com/movies/2006/sep/01hirani1.htm|title=Munna and Circuit are divine fools'|date=1 September 2006|work=rediff.com|access-date=2007-01-18|publisher=Rediff.com India Limited}}</ref> === ਤੀਜੀ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਫ਼ਿਲਮ === 25 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ, ਸੰਜੇ ਦੱਤ ਨੂੰ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ|1993 ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ]] ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ (2013-2016) ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਰਵਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਧੂ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਨੇ 29 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੀਜੀ ''ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ'' ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, 2017 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਵੇਗੀ। <ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/work-on-munnabhai-3-to-begin-next-year-vidhu-vinod-chopra/1/776723.html|title=Work on Munnabhai 3 to begin next year: Vidhu Vinod Chopra|access-date=2017-03-21}}</ref> == ਟੀਵੀ ਕਮਰਸੀਅਲ == 2016 ਵਿੱਚ [[ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ|ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ "ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਡੇਂਗੂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਮਰਸੀਅਲ ਵਿੱਚ 'ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ' ਅਤੇ 'ਸਰਕਟ' ਹਨ। ਇਹ [[ਡੇਂਗੂ ਬੁਖਾਰ]] ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 20 ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ <ref>[http://movies.ndtv.com/photos/indian-cinema-100-bollywood-s-20-best-characters-15056/slide/3 Indian cinema@100: Bollywood's 20 best characters - NDTV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620101214/http://movies.ndtv.com/photos/indian-cinema-100-bollywood-s-20-best-characters-15056/slide/3 |date=2018-06-20 }}. [[NDTV]]. Retrieved July 14, 2014</ref> ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ|ਲੱਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਨੇ]]'' ''ਗਾਂਧੀਗਿਰੀ'' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। <ref name="gandhighiri2009">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2009013153790300.htm&date=2009/01/31/&prd=mp&|title=Bole tho... Gandhigiri|last=Allagh|first=Harjeet Kaur|date=31 January 2009|work=The Hindu|access-date=2009-03-02|archive-url=https://archive.today/20130103035732/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2009013153790300.htm&date=2009/01/31/&prd=mp&|archive-date=3 January 2013}}</ref> <ref name="mridulatoi060929">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-09-29/hyderabad/27786386_1_gandhigiri-gandhi-jayanti-gandhiji|title=Gandhigiri, a cool way to live|last=Chunduri|first=Mridula|date=29 September 2006|work=[[The Times of India]]|access-date=2006-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017170830/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-09-29/hyderabad/27786386_1_gandhigiri-gandhi-jayanti-gandhiji|archive-date=17 October 2012}}</ref> <ref name="Sharmaboston">{{Cite news|url=http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/10/13/how_gandhi_got_his_mojo_back/|title=How Gandhi got his mojo back|last=Sharma|first=Swati Gauri|date=13 October 2006|work=boston.com|access-date=2006-10-13|publisher=The New York Times Company|archive-date=2006-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20061026122053/http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/10/13/how_gandhi_got_his_mojo_back/|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੋਲੇ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਮੁੰਨਾਭਾਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Shaikh |first=Zeeshan |date=January 9, 2008 |title=Real-life Munnabhai, in Nashik jail |url=http://www.hindustantimes.com/india/real-life-munnabhai-in-nashik-jail/story-m6j9FHTmH0W3oDS4o40pgP.html |access-date=2016-02-14 |quote=The 30-year-old once had 19 cases of assault and extortion against him. He now swears by non-violence. The transformation, much like the character of Sanjay Dutt in the blockbuster movie Lage Raho Munnabhai, is thanks to Mahatma Gandhi. |location=Nashik}}</ref> == ਨੋਟ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ''[[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡੈਟਾਬੇਸ|ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡਾਟਾਬੇਸ]]'' 'ਤੇ [https://web.archive.org/web/20161109102120/http://www.imdb.com/character/ch0022401/ ਮੁਰਲੀਪ੍ਰਸਾਦ 'ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ' ਸ਼ਰਮਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਾਤਰ]] i6lnkixz1t17gzf7u5fxgjj6r3zpg48 0 167828 847370 774885 2026-09-24T04:52:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847370 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰ | flag = Flag of India.svg | flagsize = 110px | flagborder= yes | flagcaption = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ]] | insignia = Emblem_of_India.svg | insigniasize = 175px | insigniacaption = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ]] | reports_to = {{hlist |[[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ]] | [[ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ]] | [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]]}} | residence = | seat = {{hlist|ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰਾਲੇ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]]}} | appointer = ਕੈਬਨਿਟ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਮੇਟੀ | appointer_qualified = | termlength = {{raise|0.0em|[[ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ]] ਅਤੇ [[ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ (ਭਾਰਤ)|ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ]] ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੋਈ ਮਿਆਦ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।}}<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/02/09/stories/2005020906041100.htm|title=Fixed tenure planned for Home, Defence Secretaries|last=Khare|first=Harish|date=February 8, 2005|website=[[The Hindu]]|access-date=January 10, 2018}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2005/sep/22fixed.htm|title=Fixed tenure for defence, home secretaries|date=September 22, 2005|website=[[Rediff.com]]|access-date=January 10, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/fixed-tenure-for-defence-home-secretaries/324513|title=Fixed tenure for Defence, Home Secretaries|date=September 22, 2005|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=ਮਈ 15, 2023|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420220518/https://www.outlookindia.com/newswire/story/fixed-tenure-for-defence-home-secretaries/324513|url-status=dead}}</ref> | succession = 23ਵਾਂ {{small|(on the [[Indian order of precedence]].)}} | inaugural = | formation = {{Start date and age|df=yes|1930}} | salary = {{INRConvert|225000}} ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ<ref name="7 ਪੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟ" /><ref name=":India Today 7CPC" /> | website = | department = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | native_name = | member_of = ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਸਕੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ | termlength_qualified = ਮਿਆਦ ਵਧਣਯੋਗ | body = | image = | incumbent = }} '''ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਕੱਤਰ''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ '''ਸਕੱਤਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ''', ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ '''ਸਕੱਤਰ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਟਾਫਿੰਗ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੈਂਕ ਹੈ।<ref name="CSS">{{cite web|url=http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02eod/36_77_94_EO(SM-I).pdf|title=The Central Staffing Scheme|date=January 1996|publisher=[[Ministry of Personnel, Public Grievances and Pensions]]|access-date=13 April 2016}}</ref> ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਕੋਲ ਹੈ।<ref name="Joint Secretary Cabinet India">{{cite web|title=Only Cabinet can create Joint Secretary, above level posts|url=http://www.ptinews.com/news/8615222_Only-Cabinet-can-create-Joint-Secretary--above-level-posts.html|publisher=[[Press Trust of India]]|access-date=18 April 2017}}</ref> ਸਥਿਤੀ ਧਾਰਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਕੈਰੀਅਰ ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] ਤੋਂ,<ref name="7 Pay Commission Report">{{cite web|url=http://7cpc.india.gov.in/pdf/sevencpcreport.pdf|title=Report of the 7th Central Pay Commission of India|publisher=Seventh Central [[Pay Commission]], [[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120092637/http://7cpc.india.gov.in/pdf/sevencpcreport.pdf|archive-date=20 November 2015|url-status=dead|access-date=August 13, 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.governancenow.com/news/regular-story/ias-emperor-the-kings|title=IAS: Emperor among the kings?|last=Tripathi|first=Shishir|date=December 8, 2015|work=Governance Now|access-date=August 13, 2017|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/parity-between-ias-and-non-ias-the-ias-will-get-to-decide/story-9RijZjXY4DeaPlvo8m25mJ.html|title=Parity between IAS and non-IAS? The IAS will get to decide|last=Tikku|first=Aloke|date=January 15, 2016|work=[[Hindustan Times]]|access-date=August 13, 2017|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.asianage.com/india/non-ias-bureaucrats-now-eligible-secretary-level-posts-288|title=Non-IAS bureaucrats now eligible for secretary-level posts|date=January 18, 2016|work=[[The Asian Age]]|access-date=August 13, 2017|language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/need-pay-parity-with-ias-officers-say-officials-of-20-civil-services-1426279|title=Need Pay Parity With IAS Officers, Say Officials Of 20 Civil Services|date=June 30, 2016|work=[[NDTV]]|access-date=August 13, 2017|language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/alleging-bias-non-ias-officers-petition-pm-modi-4473316/|title=Alleging bias, non-IAS officers petition PM Modi|last=Dastidar|first=Avishek G|date=January 14, 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=August 13, 2017|language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ। ਸਕੱਤਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (ਡੈਪਿਊਟੇਸ਼ਨ; ਕਾਰਜਕਾਲ 'ਤੇ, ਪੈਨਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਜਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਗਰੁੱਪ ਏ; ਪੈਨਲਮੈਂਟ 'ਤੇ) ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਰੈਂਕ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚ<ref>{{Cite web|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(4).pdf|title=Part I of the Constitution of India- The Union and its territory - Article 1|website=[[Ministry of Law and Justice (India)|Ministry of Law and Justice]], [[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010141832/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(4).pdf|archive-date=10 October 2017|url-status=dead|access-date=January 15, 2018|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(17).pdf|title=Part XIV of the Constitution of India- Finance, Property, Contracts and Suits - Article 300|website=[[Ministry of Law and Justice (India)|Ministry of Law and Justice]], [[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203131439/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi%2Denglish/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss%2817%29.pdf|archive-date=2011-12-03|url-status=dead|access-date=October 6, 2017}}</ref><ref name="Services under the Union and the states">{{cite web|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(19).pdf|title=Part XIV of the Constitution of India- Services under the Union and the States - Article 312(2)|website=[[Ministry of Law and Justice (India)|Ministry of Law and Justice]], [[Government of India]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203131448/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(19).pdf|archive-date=2011-12-03|url-status=dead|access-date=16 August 2017}}</ref> ਇੱਕ ਸਕੱਤਰ ਇੱਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਜਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,<ref name="Governance India">{{cite book|title=Governance in India|last=Laxmikanth|first=M.|publisher=McGraw Hill Education|year=2014|isbn=978-9339204785|location=[[Noida]]|pages=3.1–3.10|edition=2nd}}</ref><ref name="CSMOP India">{{cite web|url=http://darpg.gov.in/sites/default/files/CSMOP_0_0.pdf|title=Central Secretariat Manual of Office Procedure - 14th Edition (2015)|publisher=[[Ministry of Personnel, Public Grievances and Pensions (India)|Ministry of Personnel, Public Grievances and Pension]]|page=6|access-date=15 November 2016}}</ref> ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਵਧੀਕ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਥਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੀਫ਼, ਆਰਮੀ ਕਮਾਂਡਾਂ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਜਨਰਲ ਅਫ਼ਸਰ, ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ,<ref name="TGC Entry">{{cite web|url=https://joinindianarmy.nic.in/writereaddata/Portal/NotificationPDF/Notification_TES-47_.pdf|title=TGC Entry Advert, 2022|date=Jan 24, 2022|work=[[Ministry of Defence (India)|Ministry of Defence]], [[Government of India]]|access-date=April 17, 2022}}</ref> ਅਤੇ 23ਵੇਂ ਦਰਜੇ 'ਤੇ, ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਮ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।<ref name="rajyasabha2">{{cite web|url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/guidline_govt_mp/chap11.pdf|title=Order of Precedence|date=July 26, 1979|work=[[Rajya Sabha]]|publisher=President's Secretariat|access-date=September 24, 2017}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/table_of_precedence.pdf|title=Table of Precedence|date=July 26, 1979|website=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|publisher=President's Secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527155701/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/table_of_precedence.pdf|archive-date=2014-05-27|url-status=dead|access-date=September 24, 2017}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/hindi/top|title=Table of Precedence|website=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|publisher=President's Secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428030937/http://mha.nic.in/hindi/top|archive-date=2014-04-28|url-status=dead|access-date=September 24, 2017}}</ref><ref name="Maheshwari 2001 6662">{{cite book|title=Indian Administration|url=https://archive.org/details/indianadministra0000mahe|last=Maheshwari|first=S.R.|publisher=Orient Blackswan Private Ltd.|year=2000|isbn=9788125019886|location=[[New Delhi]]|edition=6th}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == {{Refbegin|}} * {{cite book|title=Governance in India|last=Laxmikanth|first=M.|publisher=McGraw Hill Education|year=2014|isbn=978-9339204785|location=[[Noida]]|edition=2nd}} * {{cite book|title=Indian Administration|url=https://archive.org/details/indianadministra0000mahe|last=Maheshwari|first=S.R.|publisher=Orient Blackswan Private Ltd.|year=2000|isbn=9788125019886|location=[[New Delhi]]|edition=6th}} * {{cite book|title=Britain's Imperial Administrators, 1858-1966|last=Kirk-Greene|first=A.|author-link = Anthony Kirk-Greene|publisher=Springer|year=2000|isbn=9780230286320|location=[[New York City]]}} * {{cite book|title=Indian Administration|last1=Singh|first1=Hoshiar|last2=Singh|first2=Pankaj|publisher=Pearson Education India|year=2011|isbn=978-8131761199|location=[[Delhi]]|edition=1st}} * {{Cite book|title=Readings In Indian Railway Finance|last=Verma|first=K.B.|publisher=Mittal Publications|year=1987|isbn=978-8171881215|location=[[New Delhi]]}} {{refend}} evwdi2mlarp7erdr3s7p8mxsmqg556m 0 168208 847167 742319 2026-09-23T16:15:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847167 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਤੁਲੀਅਨ ਝੀਲ | other_name = ਤੁਲ੍ਯਨ | image = Tulian Lake.jpg | alt = View of Tulian lake | type = Fresh water | location = [[ਪਹਿਲਗਾਮ]], [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ]] | coordinates = {{Coord|33.99|N|75.39|E|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}} | basin_countries = India | length = {{convert|0.35|km|mi}} | width = {{convert|0.16|km|mi}} | elevation = {{convert|3684|m|ft}} | cities = None | frozen = November to February }} [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] [[ਤਸਵੀਰ:Way_to_the_Tulian_lake_from_Pahalgam.jpg|thumb| ਤੁਲੀਅਨ ਝੀਲ ਦਾ ਰਸਤਾ]] '''ਤੁਲੀਅਨ ਝੀਲ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ [[ਅਨੰਤਨਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਨੰਤਨਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[ਪਹਲਗਾਮ|ਪਹਿਲਗਾਮ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਅਲਪਾਈਨ ਝੀਲ]] ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/features/et-travel/romancing-india-newly-weds-spolit-for-honeymoon-destination-choices/articleshow/15415177.cms|title=Romancing India: Newly weds spoilt for honeymoon destination choices|access-date=9 August 2012|publisher=economictimes.com}}</ref> ਇਹ {{Convert|3684|m|ft}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, <ref>{{Cite web |title=Pahalgam |url=http://www.indianmirror.com/tourism/pahalgam.html |access-date=9 August 2012 |publisher=indianmirror.com}}</ref> {{Convert|16|km|mi}} [[ਪਹਲਗਾਮ|ਪਹਿਲਗਾਮ]] ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ <ref>{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/pahalgam_on_the_banks_of_the_lidder/|title=Pahalgam: On the Banks of the Lidder - Outlook Traveller|work=Outlook Traveller|access-date=2017-04-25|language=en-US|archive-date=2017-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427003358/http://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/pahalgam_on_the_banks_of_the_lidder/|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ {{Convert|11|km|mi}} ਬੈਸਰਨ ਤੋਂ। <ref>{{Cite web |title=Tulian Lake |url=http://www.ladakh-kashmir.com/kashmir-tourism/tulian-lake.html |access-date=24 March 2012 |publisher=Ladakh-Kashmir}}</ref> ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੈਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ {{Convert|4800|m|ft}} ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। <ref name="Pervez Dewan">{{Cite book|title=Jammu Kashmir Ladakh|last=Dewan|first=Parvez|publisher=Manohar Publishers|year=1996|isbn=978-8170490999|page=161}}</ref> ਇਹ ਝੀਲ ਮਹਾਨ [[ਹਿਮਾਲਿਆ|ਹਿਮਾਲੀਅਨ]] ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇਤੇ ਆਏ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੁਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਟ੍ਰੇਕ ਕਰਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] omz426kby5hxeh65bx4gdwlo6n29aju 0 170370 847202 833960 2026-09-23T18:12:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847202 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ਨਕਸਲੀ-ਮਾਓਵਾਦੀ ਬਗਾਵਤ | image = Naxalite affected districts of India map 2018.svg | date = {{start date|1967|05|18|df=yes}}–ਹੁਣ ਤੱਕ<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=5|day1=18|year1=1967}}) | place = [[ਭਾਰਤ]] | combatant1 = '''{{flag|ਭਾਰਤ}}''' * {{flagicon image|CRPF Flag.svg}} ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ.ਐੱਫ * {{flagicon image|Flag of the Indian Armed Forces.svg}} [[ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ]] ---- '''ਖੇਤਰੀ ਬਲ:''' (2011 ਤੱਕ) * ਤਰਿਤਿਯਾ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਕਮੇਟੀ * ਸਲਵਾ ਜੂਡਮ * ਸਨਲਾਈਟ ਸੇਨਾ * ਕੁਏਰ ਸੇਨਾ * ਰਣਵੀਰ ਸੇਨਾ * ਭੂਮੀ ਸੇਨਾ * ਲੋਰਿਕ ਸੇਨਾ | combatant2 = {{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} '''[[ਨਕਸਲੀ]]:''' * ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਮਾਓਵਾਦੀ) ** ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਗੁਰੀਲਾ ਆਰਮੀ *ਝਾਰਖੰਡ ਜਨਮੁਕਤੀ ਪਰੀਸ਼ਦ *ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ *ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੈਂਟਰ * ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) (1974–1992) ** ਲਾਲ ਸੇਨਾ * ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਜਨਸ਼ਕਤੀ (1992–2013) * ਸੰਯੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ * ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ * ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਮਹਾਂਦੇਵ ਮੁਖਰਜੀ * {{flagicon image|Bandera FPRM Manipur.png}} ਮਨੀਪੁਰ ਦੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ * ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਨੇਪਾਲੀ ਏਕਤਾ ਸਮਾਜ(2002 ਤੱਕ) * ਮਾਓਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਮਨੀਪੁਰ * ਕਨਲੇਪਾਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ {{collapsible list | title = '''ਸਹਿਯੋਗੀ:''' |{{flagicon image|Flag of United Liberation Front of Asom.svg}}ਯੂਨਾਈਟਡ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ ਆਸਾਮ |{{flagicon image|Unofficial flag_of Nagaland.svg}} ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਕੌਂਸਲ ਨਾਗਾਲੈਂਡ |''ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਐਲਾਨ:'' |{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}}ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਮਾਓਵਾਦੀ) |{{flagicon image|Flag of the Communist Party of Nepal (Maoist).svg}} ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਮਾਓਵਾਦੀ)(2014) |{{flagicon image|New NPA flag.svg}} ਨਿਊ ਪੀਪਲਜ਼ ਆਰਮੀ |{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}}ਪੂਰਬਾ ਬੰਗਲਾਰ ਸਰਵਾਹਰਾ ਪਾਰਟੀ |{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}}ਪੂਰਬੋ ਬੰਗਲਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ |{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟਸ (until 1977) |{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}}ਸੀਲੋਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਮਾਓਵਾਦੀ)(1976 ਤੱਕ) }} | commander1 = {{flagicon|India|22px}} [[ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਮੁਰਮੂ]] <br />([[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ]])<br />{{flagicon|India|22px}} [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] <br />([[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]])<br />{{flagicon|India|22px}} [[ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ]]<br />([[ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ]])<br /> {{flagicon image|CRPF Flag.svg}} ਰਾਜੀਵ ਰਾਏ ਭਟਨਾਗਰ <br /> (ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ)<br />{{flagicon image|CRPF Flag.svg}} ਪ੍ਰਣਯ ਸਹਾਏ <br /> (ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ) ---- ਮਹਿੰਦਰ ਕਰਮਾ{{KIA}}<br />(ਸਲਵਾ ਜੂਡਮ ਦਾ ਨੇਤਾ)<br />ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ{{KIA}}<br />(ਰਣਵੀਰ ਸੇਨਾ ਦਾ ਨੇਤਾ) | commander2 = {{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਮੁਪੱਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਓ<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਆਨੰਦ<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਕੋਸਾ {{KIA}}<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਅੰਕਿਤ ਪਾਂਡੇ <br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਕਿਸ਼ਨਜੀ{{KIA}}<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਚਾਰੂ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ(ਕੈਦੀ)<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਕਾਨੂੰ ਸਾਨਿਆਲ(ਕੈਦੀ)<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਜੰਗਲ ਸੰਥਲ(ਕੈਦੀ)<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਸਭਿਆਸਾਚੀ ਪਾਂਡਾ(ਕੈਦੀ)<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਬੋਸ(ਕੈਦੀ)<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਟੂਡੂ(ਕੈਦੀ)<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਯਲਵਰਤੀ ਨਵੀਨ ਬਾਬੂ{{KIA}}<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਨਰੇਂਦਰ ਅੱਕਾ{{KIA}}<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ(ਕੈਦੀ)<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਦਿਓ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ{{KIA}}<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਮਿਲਿੰਦ ਤੇਲਤੁੰਬੜੇ{{KIA}}<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਜਗਦੀਸ਼ ਮਹਿਤੋ{{KIA}}<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਸੁਬਰਾਤਾ ਦੱਤਾ{{KIA}}<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ{{KIA}}<br />{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg}} ਅਨਿਲ ਭਰੂਆ{{KIA}} | strength1 = {{flagicon image|CRPF Flag.svg}} ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ.ਐੱਫ਼.: 80,000 | strength2 = 10,000–20,000 ਮੈਂਬਰ(2009–2010 ਅਨੁਮਾਨ)<br />10,000–40,000 ਰੈਗੂਲਰ ਅਤੇ 50,000–100,000 ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ (2010 ਅਨੁਮਾਨ)<br />6,500–9,500 ਬਗਾਵਤੀ (2013 ਅਨੁਮਾਨ) | casualties1 = 1997 ਤੋਂ: 2,277–3,440 ਮੌਤਾਂ | casualties2 = 1997 ਤੋਂ: 3,402–4,041 ਮੌਤਾਂ | casualties3 = 1997 ਤੋਂ: 6,035–8,051 ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ<br />1996–2018: 12,877–14,369 ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ | image_size = 300px | caption = ਲਾਲ ਕੋਰੀਡੋਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ 2018 ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਸਰਗਰਮ ਜ਼ੋਨ }} '''ਨਕਸਲੀ-ਮਾਓਵਾਦੀ ਵਿਦਰੋਹ''' [[ਨਕਸਲੀ]] ਜਾਂ ਮਾਓਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Prakash (Col.), Ved (2019). Naxal and Maoist Terror in India. Kalpaz Publications.}}</ref> ਨਕਸਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਰੈੱਡ ਕੋਰੀਡੋਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਗੋਲਿਕ ਕਵਰੇਜ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੰਡਕਾਰਣਿਆ-[[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]]-[[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਖੇਤਰ ਅਤੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]]-[[ਬਿਹਾਰ]] ਅਤੇ-[[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਟ੍ਰਾਈ-ਜੰਕਸ਼ਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੋ ਕੋਲੇ-ਅਮੀਰ, ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਲੇ 10 ਰਾਜਾਂ ਦੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ 70 ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (2009 ਵਿੱਚ 180) ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/deaths-in-naxal-attacks-down-by-21-shah-at-cms-meeting/articleshow/86543018.cms|title=Deaths in Maoist attacks down by 21%: Shah at CMs’ meeting|date=2021-09-27|work=The Times of India|access-date=2023-06-05|issn=0971-8257}}</ref> ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅਕਸਰ ਕਬਾਇਲੀ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਅਣਗੌਲੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2009-07-13 |title=Al Jazeera English - CENTRAL/S. ASIA - 'Maoist attacks' kill Indian police |url=http://english.aljazeera.net/news/asia/2009/07/200971214640798718.html |access-date=2023-06-05 |website=web.archive.org |archive-date=2009-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713012830/http://english.aljazeera.net/news/asia/2009/07/200971214640798718.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ਨਕਸਲੀ-ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿੰਗ ਨੂੰ '''ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਗੁਰੀਲਾ ਆਰਮੀ''' (PLGA) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ 6,500 ਅਤੇ 9,500 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਡਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Mumbai |first=A. K. Diwanji in |title=Primer: Who are the Naxalites? |url=https://www.rediff.com/news/2003/oct/02spec.htm |access-date=2023-06-05 |website=Rediff |language=en}}</ref> ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ, [[ਕਾਨੂ ਸਾਨਿਆਲ]] ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਸੰਥਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ [[ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ|1967 ਦੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਵਿਦਰੋਹ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ 1967 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]] ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰਲੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਜਵਾਬੀ ਉਪਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ) ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਾਲ ਕੋਰੀਡੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/Tic-Tac-Toe/there-is-only-one-way-of-solving-naxalism-and-that-is-ethical-security-and-ethical-governance/|title=‘There is only one way of solving Naxalism and that is ethical security and ethical governance’|last=Singh|first=Aarti Tikoo|work=The Times of India|access-date=2023-06-05|issn=0971-8257}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਨਕਸਲੀ [[ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ|ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ]] ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਓਵਾਦੀ ਸਿਆਸੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ 1967 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਵਰਗੇ ਭੂਮੀਗਤ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਂਡੂ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]। ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਹਨ। 2007 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨਕਸਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ 29 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਖੇਤਰ "ਰੈੱਡ ਕੋਰੀਡੋਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 92,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਨਕਸਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਸ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 180 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਅਗਸਤ 2010 ਵਿੱਚ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਨੂੰ ਨਕਸਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਨਕਸਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਕੇ ਨੌਂ ਰਾਜਾਂ ਦੇ 83 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 3 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ (1967-1973) - ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ, ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ (1967–1990 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ)- ਲਹਿਰ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਯੁੱਗ ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ (2004–ਮੌਜੂਦਾ)- ਸੰਖੇਪ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਰਾਵਟ === ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ (1967-1973)- ਸੰਸਥਾਪਨ ਦੌਰ === 1967 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ, ਕਾਨੂ ਸਾਨਿਆਲ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਸੰਥਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸੀਪੀਆਈ-ਐਮ ਦੇ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਧੜੇ ਦੁਆਰਾ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਚੀਨ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ (1949) ਵਾਂਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਲੋਕ ਜੰਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੱਠ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਿਖੇ ਜੋ 1967 ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣ ਗਏ।<ref name=":0">{{Cite web |title=THE NAXALBARI UPRISING |url=http://www.bannedthought.net/India/PeoplesMarch/PM1999-2006/publications/30%20years/part1.htm |access-date=2023-06-06 |archive-date=2010-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031003912/http://www.bannedthought.net/India/PeoplesMarch/PM1999-2006/publications/30%20years/part1.htm |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-21 |title=Naxalite Ideology: Charu's Eight Documents {{!}} india {{!}} Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/india/naxalite-ideology-charu-s-eight-documents/story-hiCWDlzyc5yNRgYkBMX1qL.html |access-date=2023-06-05 |website=web.archive.org |archive-date=2016-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221162344/http://www.hindustantimes.com/india/naxalite-ideology-charu-s-eight-documents/story-hiCWDlzyc5yNRgYkBMX1qL.html |url-status=bot: unknown }}</ref>ਵਿਦਰੋਹ ਨੇ ਉੜੀਸਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਸ੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ ਕਿਸਾਨ ਵਿਦਰੋਹ) ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=From Naxalbari to Nalgonda |url=http://www.thehindu.com/mag/2004/12/05/stories/2004120500470400.htm |access-date=2023-06-06 |archive-date=2015-06-26 |archive-url=https://archive.today/20150626152543/http://www.thehindu.com/mag/2004/12/05/stories/2004120500470400.htm |url-status=bot: unknown }}</ref> 1969 ਵਿੱਚ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੇ ਸੀਪੀਆਈ-ਐਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।<ref name=":0" /> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਆਪਕ ਹਿੰਸਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਵਪਾਰੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੋਰ।<ref name=":1">{{Cite book|title=Sen, Antara Dev (25 March 2010). "A true leader of the unwashed masses". DNA (Diligent Media Corporation). Mumbai, India.}}</ref> ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, 1971 ਵਿੱਚ, [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸਟੀਪਲਚੇਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ - ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਨਕਸਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਗਾਵਤ ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸੈਂਕੜੇ ਨਕਸਲੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 20,000 ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==== ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਉਭਾਰ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Kanusanyal.JPG|thumb|250x250px|[[ਕਾਨੂ ਸਾਨਿਆਲ]]]] 18 ਮਈ 1967 ਨੂੰ, ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਕਿਸ਼ਨ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਜੰਗਲ ਸੰਥਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਨੇ ਕਨੂੰ ਸਾਨਿਆਲ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|title=Sen, Sunil Kumar (1982). Peasant movements in India: mid-nineteenth and twentieth centuries. Calcutta: K.P. Bagchi.}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਸ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਆਗੂ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸੀਪੀਐਮ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Roy, Siddharthya. "Half a Century of India's Maoist Insurgency". thediplomat.com.}}</ref> ਭੂਮੀ ਮੰਤਰੀ ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਨਾਰ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਜ਼ਬਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Atul Kohli (1998). From breakdown to order: West Bengal, in Partha Chatterjee, State and politics in India. OUP.|pages=348}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤੇ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਮਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਮਤਭੇਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸੇ ਸਾਲ 25 ਮਈ ਨੂੰ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 25 ਮਈ 1967 ਨੂੰ [[ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਕਬਾਇਲੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇਦਾਰ (ਆਦੀਵਾਸੀ) ਜਿਸਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਰਾਏਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਧੀਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਬਦਲੇ ਵਿਚ, ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਟੀਮ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਸੰਥਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਥਲ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਹੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੰਬਰ 1967 ਵਿੱਚ, ਸੁਸ਼ੀਤਲ ਰੇ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ (AICCCR) ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|title=Mukherjee, Arun (2007). Maoist "spring thunder": the Naxalite movement 1967–1972. K.P. Bagchi & Co., Calcutta.|pages=295}}</ref> ਸ੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ ਕਿਸਾਨ ਵਿਦਰੋਹ ਵਾਂਗ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਕ ਵਿਦਰੋਹ ਹੋਏ। [[ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ|ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ]] ਨੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੱਠ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਿਆ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ, [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]], ਅਤੇ [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਵਰਗੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ ਸਨ। ਲੋਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਓ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਨਕਸਲੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਜਾਂ ਚਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ , ਕੁੱਟਦੇ ਜਾਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Loyd, Anthony (2015). "India's insurgency". National Geographic (April): 82–94.}}</ref> ==== ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ==== 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1969 (ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ) ਨੂੰ AICCCR ਨੇ CPI (ML)ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਸੀਪੀਆਈ-ਐਮ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਅਤੇ ਸਰੋਜ ਦੱਤਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਵਹਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਕਸਲੀ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐੱਮ.ਐੱਲ.) ਤੋਂ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ 1970 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਚੁਣੀ ਗਈ। 1971 ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ) ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੱਤਿਆਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ) ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੀ। 1972 ਵਿੱਚ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ; ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੋਈ। ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਦਮਨ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਲਹਿਰ ਹੋਰ ਵੀ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਈ। ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਮਜੂਮਦਾਰ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਦਸੰਬਰ 1972 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਪੱਖੀ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਪੱਖੀ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ) ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਨ ਬਿਆਓ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਲਿਨ ਬਿਆਓ-ਪੱਖੀ ਧੜੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) (ਮਹਾਦੇਵ ਮੁਖਰਜੀ)<ref>{{Cite web |last=granmarchacomunismo |date=2013-05-24 |title=On the Question of Lin Piao – Gran Marcha Hacia el Comunismo (Long March Towards Communism) |url=https://granmarchahaciaelcomunismo.wordpress.com/2013/05/24/on-the-question-of-lin-piao-gran-marcha-hacia-el-comunismo-long-march-towards-communism/ |access-date=2023-06-05 |website=Gran Marcha Hacia el Comunismo}}</ref> ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਲਿਨ ਬਿਆਓ-ਵਿਰੋਧੀ ਧੜੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਬਾਹਰੀ ਦਮਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅੰਦੋਲਨ ਅਤਿ ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਗੜ ਗਿਆ। ==== ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ==== 1971 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|title=Judith Vidal-Hall, "Naxalites", p. 73–75 in Index on Censorship, Volume 35, Number 4 (2006). p. 73.}}</ref> ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਕਸਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਗਏ। ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਲਈ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੜਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਇੱਕ "ਵਿਨਾਸ਼ ਲਾਈਨ" ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ "ਜਮਾਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ" (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਵਪਾਰੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ) ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। <ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=Naxalite Armed Struggles and the Annihilation Campaign in Rural Areas |url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/audience.nsf/b1bc9409c64d85a06525698d0025dc3c/5813146ae3eeee2e652572870041e297/$FILE/A0260027.pdf |access-date=2023-06-06 |archive-date=2011-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127164644/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/audience.nsf/b1bc9409c64d85a06525698d0025dc3c/5813146ae3eeee2e652572870041e297/$FILE/A0260027.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿਧਾਰਥ ਸ਼ੰਕਰ ਰੇਅ ਨੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਜਵਾਬੀ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਿਆਲਦਾਹ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕ ਸੋਮੇਨ ਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਕਾਡਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਕਸਲੀਆਂ ਨਾਲ ਝੜਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਦੇ ਕਾਡਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣ ਅਤੇ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ "ਵਿਨਾਸ਼ ਲਾਈਨ" ਦੇ ਜਨਤਕ ਅਸਵੀਕਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਜ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਕਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ==== ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਟੀਪਲ ਚੇਜ਼ ==== ਜੁਲਾਈ 1971 ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਫੌਜ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿਰੋਧੀ ਬਗਾਵਤ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਟੀਪਲਚੇਜ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਨੇ ਵੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਟੀਪਲਚੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਅਕਤੂਬਰ 1969 ਵਿੱਚ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਜੇ.ਐਫ.ਆਰ. ਜੈਕਬ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਕੋਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ" ਅਤੇ ਜੈਕਬ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੈਮ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Pandita, Rahul (2011). Hello, Bastar : The Untold Story of India's Maoist Movement. Chennai: Westland (Tranquebar Press). pp. 23–24.|quote=When he asked his boss to give him something in writing, Manekshaw declined, saying, 'Nothing in writing.' while secretary Narain added that there should be no publicity and no records.}}</ref> 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ 'ਤੇ ਕਈ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1973 ਤੱਕ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਡਰਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜਾਂ ਸਲਾਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਨ।<ref>{{Cite book|title=K.P. Singh, "The Trajectory of the Movement," in The Naxal Challenge: Causes, Linkages and Policy Options, P.V. Ramana (New Delhi: Dorling Kindersley, Ltc., 2008), 10–11; Anup K. Pahari, "Unequal Rebellions: The Continuum of 'People's War' in Nepal and India," in The Maoist Insurgency in Nepal: Revolution in the Twenty-First Century, ed. Mahendra Lawoti and Anup K. Pahari (London: Routledge, 2010), 208–210.}}</ref> ਅੰਦੋਲਨ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖਰੇ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੱਤਵਾਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|title=P.V. Ramana, "India's Maoist Insurgency: Evolution, Current Trends, and Responses," in India's Contemporary Security Challenges, ed. Michael Kugelman (Washington, DC: Woodrow Wilson International Center for Scholars, 2011), 29–30; Oetken, 138–141.}}</ref> === ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ === 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਅੰਦੋਲਨ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1980 ਤੱਕ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਲਗਭਗ 30 ਨਕਸਲੀ ਸਮੂਹ ਸਰਗਰਮ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ 30,000 ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Singh, Prakash. The Naxalite Movement in India. New Delhi: Rupa & Co., 1999. p. 101.}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ ਇਸ ਘਰੇਲੂ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਜਾਂ ਨਕਸਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਾਰ, ਬਗਾਵਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India’s Naxalite Insurgency: History, Trajectory, and Implications for U.S.-India Security Cooperation on Domestic Counterinsurgency |url=https://ndupress.ndu.edu/Portals/68/Documents/stratperspective/inss/Strategic-Perspectives-22.pdf}}</ref> 22 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1980 ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਪੀਪਲਜ਼ ਵਾਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਵਾਰ ਗਰੁੱਪ (PWG) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੋਂਡਾਪੱਲੀ ਸੀਤਾਰਮਈਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ]] ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। 1978 ਤੱਕ ਨਕਸਲੀ ਕਿਸਾਨ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰੀਮਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ਸਨ। ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਨੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਂ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕਰਨ, ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਜਬਰੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਦੰਡਕਾਰਣਿਆ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪਨਾਹਗਾਹ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। 1985 ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [[ਵਾਰੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਵਾਰੰਗਲ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਈਪੀਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇ ਐਸ ਵਿਆਸ ਨੇ ਗਰੇਹਾਉਂਡਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ,ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਨਕਸਲ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮਾਂਡੋ ਯੂਨਿਟ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸੱਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਟਰੋਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਵਿਰੋਧੀ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। ਗ੍ਰੇਹੌਂਡਸ ਦੀ ਮਦਦ ਸਮੇਤ, ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਨਕਸਲੀ ਕਾਡਰਾਂ, ਲੜਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਅਤੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite book|title=Conflict Resolution: Learning Lessons from Dialogue Processes in India (New Delhi: The Centre for Humanitarian Dialogue, 2011) pg 10–11.}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਧੂ ਕੇਂਦਰੀ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਰੋਧੀ ਜਨਤਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ (ਜਿਵੇਂ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਪੈਕੇਜ)<ref>{{Cite web |last=Sahoo |first=Niranjan |date=2019-06-26 |title=From Bihar to Andhra, how India fought, and won, its 50-yr war with Left-wing extremism |url=https://theprint.in/opinion/from-bihar-to-andhra-how-india-fought-and-won-its-50-yr-war-with-left-wing-extremism/254462/ |access-date=2023-06-05 |website=ThePrint |language=en}}</ref>, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1994 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 9000 ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੰਦਰਬਾਬੂ ਨਾਇਡੂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3155208.stm|title=Indian politician survives attack|date=2003-10-01|access-date=2023-06-05}}</ref> ਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Naxal Insurgency in India |url=https://carnegieendowment.org/files/RS.pdf}}</ref> 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਕਸਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। === ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ === ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 21 ਸਤੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਪੀਪਲਜ਼ ਵਾਰ (ਪੀਪਲਜ਼ ਵਾਰ ਗਰੁੱਪ), ਅਤੇ ਮਾਓਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐਮਸੀਸੀਆਈ) ਦੇ ਅਭੇਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਲੇਵੇਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਉਸੇ ਸਾਲ 14 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਲੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਵਾਰ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਆਗੂ ਮੁੱਪਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਓ, ਉਰਫ਼ "ਗਣਪਤੀ" ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਈ ਦਿਵਸ 2014 ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/cpiml-naxalbari-cpimaoist-merge/article5964758.ece|title=CPI(ML) Naxalbari, CPI(Maoist) merge|date=2014-04-30|work=The Hindu|access-date=2023-06-05|issn=0971-751X}}</ref> ਸੀਪੀਆਈ (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਕੁਝ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 15 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਸੀਪੀਆਈ (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਦੇ ਕਈ ਗੁਰੀਲਾ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਫਰੰਟੀਅਰ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੇ 24 ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਨੂੰ, ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਘਾਤ ਲਗਾ ਕੇ 76 ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। 25 ਮਈ 2013 ਨੂੰ, ਸੀਪੀਆਈ (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਨੇ ਬਸਤਰ ਵਿਖੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਾਫਲੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਕਰਮਾ, ਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਚਰਨ ਸ਼ੁਕਲਾ ਸਮੇਤ 27 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ, ਦੱਖਣੀ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਸੁਕਮਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਮਾਓਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 22 ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਤੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਆਲ-ਆਊਟ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ "'''ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰੀਨ ਹੰਟ'''" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ: 2,266 ਮਾਓਵਾਦੀ ਖਾੜਕੂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, 10,181 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 9,714 ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਕਸਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਧਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। 2022 ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਓਵਾਦੀ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਝਾਰਗ੍ਰਾਮ, ਪੁਰੂਲੀਆ, ਬਾਂਕੁਰਾ, ਪੱਛਮੀ ਮਿਦਨਾਪੁਰ ਅਤੇ ਨਾਦੀਆ ਵਿੱਚ। ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੁਆਰਾ "ਮਾਓਵਾਦੀ ਦਮਨ ਸ਼ਾਖਾ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਫੋਰਸ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਾਓਵਾਦੀ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰ ਦਾ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਨਕਸਲੀ ਬਲਾਂ ਨੇ 2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। 2022 ਵਿੱਚ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਨਹਾ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਮਾਓਵਾਦੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। == ਕਾਰਨ == === ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ === ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਨੇ "[[ਬਸਤੀਵਾਦ|ਬਸਤੀਵਾਦੀ]] ਨੀਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਹੋਮਲੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਰਾਜ ਰੱਖਿਅਕ ਬਣਾਇਆ", ਕਬਾਇਲੀ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਉਪਜਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2010/mar/27/arundhati-roy-india-tribal-maoists-1|title=Gandhi, but with guns: Part One|last=Roy|first=Arundhati|date=2010-03-27|work=The Guardian|access-date=2023-06-05|issn=0261-3077}}</ref> ਇਹ ਨਕਸਲੀ ਟਕਰਾਅ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਕਬਾਇਲੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ [ST] ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੈਰ-ਆਦੀਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ST ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਵਾਦ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਆਮ ਹਨ, ਨੇ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Unleash The Good Force |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/unleash-the-good-force/281554 |access-date=2023-06-06 |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606040845/https://www.outlookindia.com/magazine/story/unleash-the-good-force/281554 |url-status=dead}}</ref> === ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰ === ਖਣਿਜ ਕੱਢਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਚੋਰੀ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਢਾਂਚਾਗਤ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਣ ਲਈ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਕਸਲਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਕਸਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Shifting perspectives in tribal studies : from an anthropological approach to interdisciplinarity and consilience. Behera, M. C., 1959. Singapore.}}</ref> ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਿਜਲੀ, ਵਗਦਾ ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਵਾਲੇ ਗਰੀਬ ਖੇਤਰ ਨਕਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":2">{{Cite book|title=Shah, Alpa (1 August 2013). "The intimacy of insurgency: beyond coercion, greed or grievance in Maoist India". Economy and Society. 42 (3): 480–506.}}</ref> ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਵਰਗੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਇਜ਼ ਅਥਾਰਟੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Walia, H.S. (25 April 2018). "The Naxal Quagmire in Bihar & Jharkhand – Genesis & Sustenance". Learning Community. 9 (1)}}</ref> ਡਾਕਟਰਾਂ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਟੀਕਾਕਰਨ ਡ੍ਰਾਈਵ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Pandita, Rahul. (2011). Hello, Bastar : the untold story of India's Maoist movement. Chennai: Tranquebar Press.}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਕਸਲੀ ਸਮੂਹ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਕਸਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਲਈ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ "ਨੈਤਿਕ ਏਕਤਾ" ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਕਸਲੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=":2" /> == ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ == === ਕੇਡਰਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ === ਭਰਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਨਕਸਲੀ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Dasgupta, Rajeshwari (2006). "UC Berkeley Library Proxy Login". Economic and Political Weekly. 41 (19): 1920–1927.}}</ref> ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਰਤੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਿਰਸਵਾਰਥਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਬਲੀਦਾਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name=":3" /> ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਵਰਗ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਰਤੀ ਉਦੋਂ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣਗੇ।<ref name=":3" /> ਆਪਣੇ ਅਧਾਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ।<ref name=":3" />ਮਜੂਮਦਾਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਹੇਠਲੇ-ਵਰਗ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। === ਬਲਾਤਕਾਰ === ਸ਼ੋਭਾ ਮੰਡੀ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮਾਓਵਾਦੀ ਖਾੜਕੂ ਜੋ ਲਗਭਗ 30 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਏਕ ਮਾਓਵਾਦੀ ਕੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦੁਆਰਾ 7 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਅਤੇ ਵਿਭਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Wife-swapping, adultery, rapes. Former woman Maoist's shocking revelations on the ultras |url=https://www.indiatoday.in/india/east/story/former-woman-maoist-lays-bare-the-full-of-adultery-naxal-culture-166080-2013-06-07 |access-date=2023-06-05 |website=India Today |language=en}}</ref> === ਨਸਬੰਦੀ === ਮਾਓਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਰਦ ਰੰਗਰੂਟਾਂ ਨੂੰ ਨਸਬੰਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤੇ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਫਤ ਉਲਟ ਨਸਬੰਦੀ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/reverse-vasectomy-gives-hope-to-surrendered-maoists-in-chhattisgarh/articleshow/28348369.cms|title=Reverse vasectomy gives hope to surrendered Maoists in Chhattisgarh|date=2014-01-03|work=The Times of India|access-date=2023-06-05|issn=0971-8257}}</ref> === ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰ === ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਕੋਲੇ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਨਕਸਲੀ ਕਿਸੇ ਟੀਚੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 14 ਬਿਲੀਅਨ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ($300 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2011-06-04 |title=Asia Times Online :: South Asia news - Hidden civil war drains India's energy |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HH09Df01.html |access-date=2023-06-05 |website=web.archive.org |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604040548/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/HH09Df01.html |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਕਸਲੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਡੈਮ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/confessions-of-a-surrendered-naxal-why-i-joined-why-i-renounced/articleshow/65920343.cms?from=mdr|title=Confessions of a surrendered Naxal: 'Why I joined, why I renounced'|date=2018-09-23|work=The Economic Times|access-date=2023-06-05|issn=0013-0389}}</ref> ਨਕਸਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਅਧਾਰ ਵਿਭਿੰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਗਠਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਈਨਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਵਿੱਤੀ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਕਸਲੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰੇਕ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3% ਮੁਨਾਫ਼ੇ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਈਨਿੰਗ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਇਹ ਫਰਮਾਂ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਖਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Hearts and Mines: A District-Level Analysis of the Maoist Conflict in India |url=https://www.uni-heidelberg.de/md/awi/professuren/intwipol/india.pdf}}</ref> ਸੰਗਠਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਫੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਉੜੀਸਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰੱਗ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=":4">{{Cite book|title=Prakash, Om (2015). "UC Berkeley Library Proxy Login". Proceedings of the Indian History Congress. 76: 900–907.}}</ref> ਨਕਸਲੀਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਅਤੇ ਅਫੀਮ ਵਰਗੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਕਸਲੀ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 40% ਅਫੀਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੁਆਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":4" /> == ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮ == === ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ === ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਕੀਮਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੇਂਦਰੀ ਸਹਾਇਤਾ" (SCA) ਸਕੀਮ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧਤ ਖਰਚ (SRE) ਸਕੀਮ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਯੋਜਨਾ (SIS) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ 2021 ਤੱਕ, 10,000 SCA ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ 2,698 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ($375 ਮਿਲੀਅਨ) ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 85% ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। SRE ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ 2014 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 1,992 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ($276 ਮਿਲੀਅਨ) ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 17,600 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ 5000 ਨਵੇਂ ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਵਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ,234 ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਨਵੇਂ ਏਕਲਵਿਆ ਮਾਡਲ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ, ਸਮਾਵੇਸ਼ ਲਈ 1077 ATM ਅਤੇ 1236 ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 14,230 ਬੈਂਕਿੰਗ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Connectivity, schools and joint action: Home Ministry's approach to counter Left-Wing Extremism |url=https://www.indiatoday.in/india/story/centre-to-intensify-operations-against-naxals-choke-flow-of-funds-1857468-2021-09-26 |access-date=2023-06-05 |website=India Today |language=en}}</ref> SIS ਅਧੀਨ INR 1006 ਕਰੋੜ (US$140 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 400 ਕਿਲਾਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ, ਮੀਡੀਆ ਯੋਜਨਾ, ਪੁਲਿਸ-ਜਨਤਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ 2021 ਤੱਕ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੇ 23,113 ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 274,000 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ 18 ਉਦਯੋਗ ਜੋ 4000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/18-industries-to-come-up-in-maoist-infested-areas-madhya-pradesh-cm-in-left-wing-extremism-meet/articleshow/86532430.cms|title=18 industries to come up in Maoist infested areas: Madhya Pradesh CM in Left Wing Extremism meet|date=2021-09-26|work=The Times of India|access-date=2023-06-05|issn=0971-8257}}</ref> === ਬਗਾਵਤ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ === 2006 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ "ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੁਣੌਤੀ" ਕਿਹਾ। 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ, ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ, ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਜੰਗਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਉਪਜਾਂ ਤੱਕ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਖਣਨ ਅਤੇ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਇਜ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਕਸਲੀਆਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2014-01-06 |title='Maoists looking at armed overthrow of state by 2050' - Times Of India |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-06/india/28119932_1_maoists-indian-state-forest-land |access-date=2023-06-05 |website=web.archive.org |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026071954/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-06/india/28119932_1_maoists-indian-state-forest-land |url-status=dead }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਅਤੇ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਈ.ਐਸ.ਆਈ ਉੱਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। 2018 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਅਲਾਇੰਸ (NDA) ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਦਰੋਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਫੰਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਬਲਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ 25,060 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |date=2018-04-16 |title=Red terror: New strategy puts a leash on Maoists |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/red-terror-new-strategy-puts-a-leash-on-maoists/story-a8eaFvV9qGeKdqPPmelFpL.html |access-date=2023-06-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> === ਸਲਵਾ ਜੁਡਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਚੌਕਸੀ ਸਮੂਹ === 1990 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਰਥਿਤ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗਾਵਤ ਵਿਰੋਧੀ ਚੌਕਸੀ ਸਮੂਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਚ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2011 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-12-30 |title=Salwa Judum is illegal, says Supreme Court - The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/Salwa-Judum-is-illegal-says-Supreme-Court/article13639702.ece |access-date=2023-06-05 |website=web.archive.org |archive-date=2016-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230030758/http://www.thehindu.com/news/national/Salwa-Judum-is-illegal-says-Supreme-Court/article13639702.ece |url-status=bot: unknown }}</ref> ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਸਲਵਾ ਜੁਡਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਗਾਵਤ ਵਿਰੋਧੀ ਚੌਕਸੀ ਸਮੂਹ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਕਬਾਇਲੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2009-01-30 |title=BBC NEWS {{!}} South Asia {{!}} Indian state 'backing vigilantes' |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7505252.stm |access-date=2023-06-05 |website=web.archive.org |archive-date=2009-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130063029/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7505252.stm |url-status=bot: unknown }}</ref> ਮਾਓਵਾਦ ਪੱਖੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ, ਬਾਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ,ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ।<ref>{{Cite web |title=The Adivasis of Chhattisgarh: Victims of the Naxalite Movement and Salwa Judum Campaign |url=http://www.achrweb.org///reports/india/Chattis0106.pdf |access-date=2023-06-06 |archive-date=2010-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100319202800/http://www.achrweb.org///reports/india/Chattis0106.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ]] (NHRC) ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2008-04-01 |title=Hearing plea against Salwa Judum, SC says State cannot arm civilians to kill |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/hearing-plea-against-salwa-judum-sc-says-state-cannot-arm-civilians-to-kill/ |access-date=2023-06-05 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੀਮ ਫੌਜੀ ਚੌਕਸੀ ਸਮੂਹ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਕਾਸ, ਗ੍ਰੀਨ ਟਾਈਗਰਜ਼, ਨੱਲਡਾਂਡੂ, ਰੈੱਡ ਟਾਈਗਰਜ਼, ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਟਾਈਗਰਸ, ਪਲਨਾਡੂ ਟਾਈਗਰਜ਼, ਕਾਕਟੀਆ ਕੋਬਰਾ, ਨਰਸਾ ਕੋਬਰਾ, ਨੱਲਮੱਲਾ ਨਲਤਰਚੂ (ਕੋਬਰਾਸ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸੈਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1998 ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਨਈਮ ਗੈਂਗ ਦੁਆਰਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 24 ਅਗਸਤ 2005 ਨੂੰ, ਨਰਸੀ ਕੋਬਰਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਮਹਿਬੂਬਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Vigilante groups: Of the tigers and cobras |url=http://www.achrweb.org/ncm/vigilante.htm |access-date=2023-06-06 |archive-date=2007-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071220135828/http://www.achrweb.org/ncm/vigilante.htm |url-status=dead }}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪੀਸ ਐਂਡ ਕੰਫਲੈਕਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਕਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":5">{{Cite web |date=2011-05-26 |title=Child Soldiers of the Naxal Movement by Rajat Kumar Kujur |url=http://www.ipcs.org/article_details.php?articleNo=2738 |access-date=2023-06-05 |website=web.archive.org |archive-date=2011-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526190852/http://www.ipcs.org/article_details.php?articleNo=2738 |url-status=bot: unknown }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹੀ ਇਲਜ਼ਾਮ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਯੋਜਿਤ ਸਲਵਾ ਜੁਡਮ ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਓਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ (ਐਸਪੀਓਜ਼) 'ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":5" /> 5 ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ, ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਬਰਾਮਦ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ, ਨਕਸਲ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਲਵਾ ਜੁਡਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਗਰੀਬ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਲਵਾ ਜੁਡਮ ਦੀਆਂ ਕਥਿਤ ਅਪਰਾਧਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ]][[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]][[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] 6c1wzfc2yb96iwmdj0u2e2fzh0hme3k 0 173648 847139 840215 2026-09-23T13:56:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847139 wikitext text/x-wiki '''ਡਿਕਲੋਫੇਨੈਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਨਾਮ: '''Diclofenac'''), ਜੋ ਕਿ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ '''ਵੋਲਟੇਰੇਨ''' ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੇਚੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ [[ਨੌਨ ਸਟੀਰੌਇਡਲ ਐਂਟੀ ਇਨਫ਼ਲਾਮੇਟਰੀ ਦਵਾਈਆਂ|ਗੈਰ-ਸਟੀਰੌਇਡਲ ਐਂਟੀ-ਇਨਫਲੇਮੇਟਰੀ ਡਰੱਗ]] (NSAID) ਹੈ, ਜੋ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਾਊਟ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Diclofenac epolamine Monograph for Professionals |url=https://www.drugs.com/monograph/diclofenac-epolamine.html |website=Drugs.com |publisher=AHFS |access-date=22 December 2018 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918212837/https://www.drugs.com/monograph/diclofenac-epolamine.html |url-status=live }}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਟੀਕੇ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="inject">{{Cite journal|last=Chung|first=CH|date=11 December 2017|title=The use of Injectable Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs in Local Accident & Emergency Practice|journal=Hong Kong Journal of Emergency Medicine|volume=9|issue=2|pages=65–71|doi=10.1177/102490790200900201}}</ref> ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅੱਠ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਸੋਪ੍ਰੋਸਟੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਮੇਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref name="BNF74">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|url=https://archive.org/details/bnf74september200000join|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|edition=74|pages=[https://archive.org/details/bnf74september200000join/page/1033 1033]–1035}}</ref> ਆਮ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦਰਦ, ਗੈਸਟਰੋਇੰਟੇਸਟਾਈਨਲ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ, ਮਤਲੀ, ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਰੋਗ|ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ]], [[ਸਟਰੋਕ|ਸਟ੍ਰੋਕ]], [[ਗੁਰਦਾ ਫੇਲ੍ਹ|ਗੁਰਦੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ]], ਅਤੇ [[ਪੇਪਟਿਕ ਅਲਸਰ|ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਫੋੜੇ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। [[ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ|ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਤਿਮਾਹੀ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ [[ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣਾ|ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ]] ਦੌਰਾਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੋਸਟਾਗਲੈਂਡਿਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=KOM2DwAAQBAJ&pg=PA398|title=Mosby's Drug Reference for Health Professions|date=2017|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323566827|page=398|access-date=30 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828062140/https://books.google.com/books?id=KOM2DwAAQBAJ&pg=PA398&hl=en|archive-date=28 August 2021}}</ref> ਇਹ cycloxygenase-1 (COX-1) ਅਤੇ cycloxygenase-2 (COX-2) ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਡਿਕਲੋਫੇਨੈਕ ਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਸੀਬਾ-ਗੀਗੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਟੈਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ 1988 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।<ref>{{Cite book|title=Analogue-based drug discovery|last=Fischer|first=Janos|date=2006|publisher=Wiley-VCH|isbn=978-3527312573|page=517}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਥੋਕ ਲਾਗਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 2015 ਤੱਕ US$2 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Diclofenac Sodium |url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=256&searchYear=2015 |access-date=4 December 2019 |website=International Medical Products Price Guide }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2020}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਕਮ ਦੀ ਥੋਕ ਲਾਗਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 2018 ਤੱਕ US$9 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=NADAC as of 2018-12-19 |url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4 |archive-date=19 December 2018 |access-date=22 December 2018 |website=Centers for Medicare and Medicaid Services}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਇਹ 80 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 94ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦਵਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Top 300 of 2020 |url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx |archive-date=12 February 2021 |access-date=11 April 2020 |website=ClinCalc}}</ref><ref>{{Cite web |title=Diclofenac - Drug Usage Statistics |url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Diclofenac |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210312040710/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Diclofenac |archive-date=12 March 2021 |access-date=11 April 2020 |website=ClinCalc}}</ref> ਇਹ ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਲੂਣ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Diclofenac|ਡਿਕਲੋਫੇਨੈਕ}} * {{cite web| url = https://druginfo.nlm.nih.gov/drugportal/name/diclofenac| publisher = U.S. National Library of Medicine| work = Drug Information Portal| title = Diclofenac| access-date = 2023-08-20| archive-date = 2022-11-30| archive-url = https://web.archive.org/web/20221130003120/https://druginfo.nlm.nih.gov/drugportal/name/Diclofenac| url-status = dead}} pebo13whf8j7uttyydfnpii688yp17m 0 174407 847385 815423 2026-09-24T06:11:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847385 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Dr Massouda Jalal | caption = Massouda Jalal on [[Voice of America]] in 2005 | title = First Woman Presidential Candidate, Minister of Women's Affairs of Afghanistan, Professor at the Kabul Medical University, UN Award Winner | birth_date = 17 January 1964 | birth_place = [[Kapisa Province]], [[Afghanistan]] | death_date = | death_place = | party = | native_name_lang = داکتر مسعوده جلال | country = Afghanistan }} '''xDr.''' '''ਮਸੂਦਾ ਜਲਾਲ (دکتور مسعوده جلال)''' [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਲੜੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ 2004 ਵਿੱਚ<ref>{{Cite web |title=dr massouda jalal - Google Search |url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=dr+massouda+jalal |access-date=2021-09-12 |website=www.google.com}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਗਲਤ, ਅਸਵੀਕਾਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Refworld {{!}} The Leader in Refugee Decision Support |url=https://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain?page=search&skip=0&query=dr+massouda+jalal&coi= |access-date=2021-09-12 |website=Refworld |publisher=United Nations High Commissioner for Refugees |language=en}}</ref> ਡਾ: ਜਲਾਲ 2002 ਦੀ ਲੋਯਾ ਜਿਰਗਾ (ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਸੈਂਬਲੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2001 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ। ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਾਮਿਦ ਕਰਜ਼ਈ ਦੇ ਉਲਟ, ਅੰਤਰਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਬਣੀ।<ref>{{Cite web |title=Profile of Afghanistan's Minister of Women's Affairs, Massouda Jalal {{!}} Voice of America - English |url=https://www.voanews.com/archive/profile-afghanistans-minister-womens-affairs-massouda-jalal |access-date=2021-09-11 |website=www.voanews.com |language=en |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911042919/https://www.voanews.com/archive/profile-afghanistans-minister-womens-affairs-massouda-jalal |url-status=dead}}</ref> ਉਹ 2004 ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Masha Hamilton|date=September 23, 2004|title=Masooda Jalal's Campaign for President of Afghanistan|url=http://www.awakenedwoman.com/hamilton_jalal.htm|journal=Awakened Woman E-magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20041010144716/http://www.awakenedwoman.com/hamilton_jalal.htm|archive-date=October 10, 2004}}</ref><ref name="HuffingtonPost2Women"> {{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2009/08/05/shahla-atta-frozan-fana-2_n_252001.html|title=Shahla Atta, Frozan Fana: 2 Women Among Those Vying For Afghan Presidency|last=Heidi Vogt|date=2009-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090830000000/http://www.huffingtonpost.com/2009/08/05/shahla-atta-frozan-fana-2_n_252001.html|archive-date=2009-08-30|publisher=[[Huffington Post]]}}</ref> 2004 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਲਾਲ ਨੂੰ 17 ਪੁਰਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 6ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕਾਬੁਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ UNHCR ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.massoudajalal.com/ |access-date=2021-10-23 |website=Massouda Jalal |language=en |archive-date=2022-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707172038/https://www.massoudajalal.com/ |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਕਾਪੀਸਾ|ਕਪੀਸਾ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਜਲਾਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ [[ਕਾਬੁਲ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਕੋਨਕੋਰ) ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2015-07-01 |title=Meeting Dr Massouda Jalal |url=https://www.sadf.eu/meeting-dr-massouda-jalal/ |access-date=2021-09-11 |website=SADF |language=en-US |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911042916/https://www.sadf.eu/meeting-dr-massouda-jalal/ |url-status=dead }}</ref> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ 1996 ਤੱਕ ਕਾਬੁਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਾਬੁਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] - ਵਰਲਡ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (UN-WFP), ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਫ਼ਸਰ ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (UNHCR) ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=UNHCR - The UN Refugee Agency |url=https://www.unhcr.org/en-us/ |access-date=2021-09-11 |website=www.unhcr.org}}</ref> ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="genderandsecurity.org">{{Cite web |title=Frontrunner: The Afghan Woman Who Surprised the World {{!}} The Consortium on Gender, Security and Human Rights |url=https://genderandsecurity.org/projects-resources/filmography/frontrunner-afghan-woman-who-surprised-world |access-date=2021-09-11 |website=genderandsecurity.org |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911040708/https://genderandsecurity.org/projects-resources/filmography/frontrunner-afghan-woman-who-surprised-world |url-status=dead }}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਦਖਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਫੈਜ਼ੁੱਲਾ ਜਲਾਲ, ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Interview {{!}} I Hope the Taliban Will Learn From Their Past Mistakes: Massouda Jalal |url=https://thewire.in/south-asia/massouda-jalal-interview |access-date=2021-09-12 |website=The Wire}}</ref> ਤਾਲਿਬਾਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਫੈਜ਼ੁੱਲਾ ਜਲਾਲ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਥਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 January 2022 |title=Taliban Condemned for Arresting Outspoken Afghan Professor |url=https://www.voanews.com/a/taliban-condemned-for-arresting-outspoken-afghan-professor/6388432.html |access-date=2022-01-09 |website=VOA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-01-09 |title=Prominent Afghan academic detained for criticising Taliban policies |url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/504760-prominent-afghan-academic-detained-for-criticising-taliban-policies.html |access-date=2022-01-09 |language=en-GB}}</ref> == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਉਸ ਦੇ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ: * ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਗਲੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ;<ref>{{Cite web |date=June 1, 2010 |title=UN Watch human rights awards |url=https://www.scoop.co.nz/stories/WO1006/S00002/un-watch-human-rights-awards.htm |access-date=2021-09-11 |website=www.scoop.co.nz}}</ref> * ਵੂਮੈਨ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਰਕ ਚੈਂਬਰ ਵੂਮੈਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰੀਨਿਓਰਜ਼ ਕੌਂਸਲ (ਐਸਸੀਡਬਲਯੂਈਸੀ), 2010।<ref name="Log In or Sign Up to View">{{Cite web |title=Log In or Sign Up to View |url=https://www.facebook.com/login/ |access-date=2021-09-11 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref> * ਅਵਾਰਡੀ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ (ਸੀਈਡੀਪੀਏ) * ਵਰਲਡ ਸੀਐਸਆਰ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਵੂਮੈਨ ਅਪਲਿਫਟਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ;<ref>{{Cite news|url=https://www.khaama.com/afghan-woman-activist-dr-massouda-jalal-wins-leadership-award-9344/|title=Afghan woman activist Dr. Massouda Jalal wins leadership award|date=2015-03-16|work=Khaama Press|access-date=2021-09-11|language=en-US}}</ref> * ਅਵਾਰਡੀ, ਵਰਲਡ ਵੂਮੈਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕਾਂਗਰਸ, ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਐਲਸੀਏ, 2014 ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਜ਼ਨਰੀ ਵੂਮੈਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ * ਅਵਾਰਡੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਮੂਹ * ਨਾਮਜ਼ਦ, ਅਸ਼ੋਕਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ * ਨਾਮਜ਼ਦ, ਟਿਊਲਿਪ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਅਵਾਰਡ, 2012 ਅਤੇ 2011 * ਸੂਬਾਈ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਪੀਸਾ ਸੂਬੇ ਦੇ 1981 ਦੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਕੀਤਾ। * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ 1981 ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਕਾਂਕੋਰ) ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.frontrunnermovie.com ''ਫਰੰਟਰਨਰ''], ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਜਲਾਲ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ * https://mobile.twitter.com/DrMassoudaJalal * ''[https://www.facebook.com/Jalal-Foundation-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84-123796089012600/ ਜਲਾਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]'' * https://www.facebook.com/masouda.jalal.official * https://www.amazon.com/Hanging-Thread-Afghan-Security-Threats/dp/0991420918 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] 1z2aevy74gkq6m5vthgoc042sb799py 0 174617 847369 837369 2026-09-24T04:51:53Z Gurlal Maan 8901 /* ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ */ 847369 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ | awardname = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ | image = Sahitya Akademi Award - Surjit Patar.JPG | image_size = | alt = | caption = | subheader = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ | awarded_for = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ | sponsor = [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | reward = {{INRConvert|1|l}} | firstawarded = 1955 | lastawarded = 2022 | former name = | award1_type = ਕੁੱਲ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ | award1_winner = 62 | award2_type = ਪਹਿਲਾ ਜੇਤੂ | award2_winner = [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | award3_type = ਹਾਲੀਆ ਜੇਤੂ | award3_winner = [[ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ]] | website = {{Url|http://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp|Official website}} | previous = | next = }} {{Sahitya Akademi Awards}} [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਹਰ ਸਾਲ, 1955 ਤੋਂ, [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ, [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਲਈ। [[ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਲ 1957, 1958, 1960, 1966 ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|title=Akademi Awards (1955-2015)|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi%20samman_suchi.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084937/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi%20samman_suchi.jsp|archive-date=4 March 2016|publisher=[[Sahitya Akademi]]|accessdate=4 March 2016}}</ref> ==ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ== [[File:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|upright|thumbnail|[[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਜੇਤਾ ਸਨ।]] [[File:Amrita Pritam (1919 – 2005) , in 1948.jpg|upright|thumbnail|[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਜੇਤੂ ਸੀ।]] {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਲੇਖਕ ! ਰਚਨਾ !ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਿਸਮ |- | 1955 |[[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | [[ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਓ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1956 |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] |[[ਸੁਨੇਹੜੇ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1959 |[[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਵੱਡਾ ਵੇਲਾ|ਵੱਡਾ ਵੇਲਾ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1961 |[[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] |[[ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ|ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1962 |[[ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ]] |[[ਰੰਗਮੰਚ (ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ)]] |ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |- |1964 |[[ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ]] |[[ਪੱਬੀ(ਕਵਿਤਾ)|ਪੱਬੀ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1965 |[[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ]] |[[ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ|ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1967 |[[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]] |[[ਲੂਣਾ (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ)|ਲੂਣਾ]] (ਕਾਵਿ-ਨਾਟ/ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ) |ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ |- |1968 |[[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ]] |[[ਨਵੇਂ ਲੋਕ|ਨਵੇਂ ਲੋਕ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1969 |[[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ|ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1971 |[[ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ]] |[[ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ|ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1972 |[[ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]] |[[ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ(ਨਾਟਕ)|ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ (ਨਾਟਕ)]] |ਨਾਟਕ |- |1973 |[[ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਕੱਲ ਅੱਜ ਤੇ ਭਲਕ|ਕੱਲ ਅੱਜ ਤੇ ਭਲਕ (ਨਾਟਕ)]] |ਨਾਟਕ |- |1974 |[[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ]] |[[ਜੁੱਗ ਬਦਲ ਗਿਆ|ਜੁੱਗ ਬਦਲ ਗਿਆ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1975 |[[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] |[[ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ|ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1976 |[[ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] |[[ਬ ਮੁਲਾਹਜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ|ਬ ਮੁਲਾਹਜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1977 |[[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ]] |[[ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ|ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1978 |[[ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ]] |[[ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ|ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1979 |[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ]] |[[ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੋਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ|ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੋਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1980 |[[ਸੁਖਪਾਲ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] |[[ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ|ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1981 |[[ਵ. ਨ. ਤਿਵਾੜੀ]] |[[ਗੈਰਜ ਤੋਂ ਫੁੱਟਪਾਥ ਤੀਕ|ਗੈਰਜ ਤੋਂ ਫੁੱਟਪਾਥ ਤੀਕ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1982 |[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] |[[ਅਮਰ ਕਥਾ|ਅਮਰ ਕਥਾ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1983 |[[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ]] |[[ਅਨਿਕ ਬਿਸਥਾਰ|ਅਨਿਕ ਬਿਸਥਾਰ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1984 |[[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ]] |[[ਪਾਗਲ ਲੋਕ|ਪਾਗਲ ਲੋਕ (ਨਾਟਕ)]] |ਨਾਟਕ |- |1985 |[[ਅਜੀਤ ਕੌਰ]] |[[ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ)|ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼]] |ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ |- |1986 |[[ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ|ਸ. ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਗਰਾਂ|ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਗਰਾਂ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1987 |[[ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] |[[ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ|ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1988 |[[ਸ.ਸ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] |[[ਗਲੀਏ ਚਿੱਕੜ ਦੂਰ ਘਰ|ਗਲੀਏ ਚਿੱਕੜ ਦੂਰ ਘਰ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ]]) |ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ |- |1989 |[[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] |[[ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1990 |[[ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ]] |[[ਉਨੀਂਦਾ ਵਰਤਮਾਨ|ਉਨੀਂਦਾ ਵਰਤਮਾਨ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1991 |[[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ]] |[[ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ|ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1992 |[[ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] |[[ਕੁਝ ਅਣਕਿਹਾ ਵੀ]] (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1993 |[[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] |[[ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲਗਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ]] (ਕਵਿਤਾ) |ਕਵਿਤਾ |- |1994 |[[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ]] |[[ਨਵੇਂ ਜੁੱਗ ਦੇ ਵਾਰਸ|ਨਵੇਂ ਜੁੱਗ ਦੇ ਵਾਰਸ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1995 |[[ਜਗਤਾਰ]] |[[ਜੁਗਨੂੰ ਦੀਵਾ ਤੇ ਦਰਿਆ]] (ਕਵਿਤਾ) | |- |1996 |[[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]] |[[ਪੱਖੀ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1997 |[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] |[[ਤੌਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਹੰਸੋ|ਤੌਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਹੰਸੋ (ਨਾਵਲ)]] | |- |1998 |[[ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ]] |[[ਮੂਨ ਦੀ ਅੱਖ|ਮੂਨ ਦੀ ਅੱਖ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1999 |[[ਨਰਿੰਜਨ ਤਸਨੀਮ]] |[[ਗਵਾਚੇ ਅਰਥ]] (ਨਾਵਲ) | |- |2000 |[[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] |[[ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)|ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |2001 |[[ਦੇਵ]] |[[ਸ਼ਬਦਾਂਤ|ਸ਼ਬਦਾਂਤ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2002 | [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹਲਵਾਰਵੀ]] |[[ਪੁਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ|ਪੁਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ (ਕਵਿਤਾਵਾਂ)]] | |- |2003 |[[ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ]] |[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ:ਨਾਟਕ ਤਿੱਕੜੀ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ:ਨਾਟਕ ਤਿੱਕੜੀ (ਨਾਟਕ)]] | |- |2004 |[[ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] |[[ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ|ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ (ਆਲੋਚਨਾ)]] | |- |2005 |[[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] |[[ਅਗਨੀ-ਕਲਸ|ਅਗਨੀ-ਕਲਸ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |2006 |[[ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ]] |[[ਇਸ਼ਕ ਬਾਝ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਹੱਜ ਨਾਹੀ|ਇਸ਼ਕ ਬਾਝ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਹੱਜ ਨਾਹੀਂ (ਨਾਟਕ)]] | |- |2007 | [[ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ]] |[[ਕਮੰਡਲ|ਕਮੰਡਲ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2008 | [[ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ]] |[[ਸੁਧਾਰ ਘਰ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2009 | [[ਆਤਮਜੀਤ]] |[[ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਦਾ ਸੱਚ|ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਦਾ ਸੱਚ (ਨਾਟਕ)]] | |- |2010 | [[ਵਨੀਤਾ]] |[[ਕਾਲ ਪਹਿਰ ਘੜੀਆਂ|ਕਾਲ ਪਹਿਰ ਘੜੀਆਂ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2011 | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ]] |[[ਢਾਹਵਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ|ਢਾਹਵਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2012 | [[ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ]] |[[ਮਹਾਂ ਕੰਬਣੀ|ਮਹਾ ਕੰਬਣੀ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2013 | [[ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ]] |[[ਨਿਰਵਾਣ (ਨਾਵਲ)|ਨਿਰਵਾਨ(ਨਾਵਲ)]] |- |2014 |[[ਜਸਵਿੰਦਰ (ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ)|ਜਸਵਿੰਦਰ]] |[[ਅਗਰਬੱਤੀ|ਅਗਰਬੱਤੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ)]] | |- |2015 |[[ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |[[ਮਾਤ ਲੋਕ|ਮਾਤ ਲੋਕ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2016 |[[ਡਾ ਸਵਰਾਜਬੀਰ|ਸਵਰਾਜਬੀਰ]] |[[ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ|ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ (ਨਾਟਕ)]] |- |2017 |[[ਨਛੱਤਰ]] | [[ਸਲੋਅ ਡਾਊਨ|ਸਲੋਅ ਡਾਊਨ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2018 |[[ਡਾ. ਮੋਹਨਜੀਤ]] |[[ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ|ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2019 |[[ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ]] |[[ਅੰਤਹੀਣ (ਕਹਾਣੀ)]] |- |2020 |[[ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਣਾ ]] |[[ਆਮ ਖ਼ਾਸ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)]] | |- |2021 |[[ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ]] |ਸੂਲਾਂ ਦਾ ਸਾਲਣੁ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) | |- |2022 | [[ਸੁਖਜੀਤ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਸੁਖਜੀਤ]] |[[ਮੈਂ ਅਯਨਘੋਸ਼ ਨਹੀਂ]] |ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ |- |2023 |[[ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ]] |''ਮਨ ਦੀ ਚਿੱਪ'' |ਕਵਿਤਾ |- |2024 |[[ਪਾਲ ਕੌਰ]] |''ਸੁਣ ਗੁਣਵੰਤਾ ਸੁਣ ਬੁਧਿਵੰਤਾ'' |ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਵਿਤਾ |- |2025 |[[ਜਿੰਦਰ]] |''ਸੇਫ਼ਟੀ ਕਿੱਟ'' |ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ |} ==ਹੋਰ ਦੇਖੋ== *[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] *[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] *[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * {{cite web|title=Sahitya Akademi Awards listings|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi_awards.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011201817/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi_awards.jsp|archive-date=2018-10-11|publisher=[[Sahitya Akademi]], Official website}} {{Sahitya}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] tt8vwcbw8w2f1oq5nt5sk7lnpov2n0o 0 179489 847238 742926 2026-09-23T19:57:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847238 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = ਨੇਵਲ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ | location = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ | coordinates = {{coord|22.57704|88.47818||display=inline,title}} | type = ਮਿਲਟਰੀ [[ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] | architect = | owner = [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਹਾਊਸਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ]] | publictransit = {{rint|Kolkata|m}} [[Sub CBD 1 metro station]] | network = }} '''ਨੇਵਲ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ''' [[ਨਿਊ ਟਾਊਨ, ਕੋਲਕਾਤਾ|ਨਿਊ ਟਾਊਨ]], [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੌਜੀ [[ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਹੈ। ਇਹ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] ਦੇ [[Tupolev Tu-142|ਟੂਪੋਲੇਵ ਟੂ-142 ਦਾ]] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਵੇਰਵੇ == === ਟਿਕਾਣਾ === ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਡੀਜੇ ਬਲਾਕ, ਨਰਕੇਲ ਬਾਗਾਨ, [[ਨਿਊ ਟਾਊਨ, ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਏਰੀਆ I, ਨਿਊ ਟਾਊਨ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Naval museum in New Town |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/naval-museum-in-new-town/cid/1749194 |access-date=2021-07-31 |website=www.telegraphindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-15 |title=Naval Aircraft Museum Kolkata |url=https://www.aviationmuseum.eu/Blogvorm/naval-aircraft-museum-kolkata/ |access-date=2021-07-31 |website=AviationMuseum |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/navy-to-set-up-aircraft-museum-in-kolkata/article30156205.ece|title=Navy to set up aircraft museum in Kolkata|date=2019-12-04|work=The Hindu|access-date=2021-08-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸ === ਕੋਲਕਾਤਾ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ (ਕੇਐਮਡੀਏ) ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਲਈ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਹਾਊਸਿੰਗ ਇਨਫਰਾਸਟਰੱਕਚਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (HIDCO) ਕੋਲਕਾਤਾ ਗੇਟ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਜ਼ੋਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੇਟ ਨੇੜੇ ਢਾਈ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਜੋ ਹਿਡਕੋ ਨੇ ਚੁਣੀ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੇਐਮਡੀਏ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਨੂੰ ਹਿਡਕੋ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਕਰਨਾ, ਨੀਂਹ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰਨਾ, ਦੁਬਾਰਾ ਅਸੈਂਬਲੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਖਾਕੇ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ 2020 ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਖੁੱਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਇੱਕ 29 ਸਾਲਾ ਟੂਪੋਲੇਵ ਟੂ-142 ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ [[ਅਰਾਕੋਣਮ|ਅਰਾਕੋਨਮ ਦੇ]] ਆਈਐਨਐਸ ਰਾਜਲੀ ਤੋਂ 16 ਟਰੱਕਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2017-12-10 |title=West Bengal to get its first aircraft museum in Kolkata, second in India |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/101217/west-bengal-to-get-its-first-aircraft-museum-in-kolkata-second-in-india.html |access-date=2021-07-31 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ਟਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਦਾ ਖਰਚਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref name=":4">{{Cite web |date=2020-02-15 |title=Tupolev aircraft arrives in Kolkata, will be installed at India's second naval museum |url=https://zeenews.india.com/india/tupolev-aircraft-arrives-in-kolkata-will-be-installed-at-india-s-second-naval-museum-2264418.html |access-date=2021-08-02 |website=Zee News |language=en}}</ref> KMDA ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਮੁੜ ਅਸੈਂਬਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ <ref name=":3">{{Cite web |date=2020-02-17 |title=Indian Navy aircraft arrives in city, to be soon put up at naval museum |url=https://www.thestatesman.com/bengal/indian-navy-aircraft-arrives-city-soon-put-naval-museum-1502856886.html |access-date=2021-08-02 |website=The Statesman |language=en-US}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tupolev-142-plane-to-be-set-up-at-naval-aircraft-museum-120021501186_1.html|title=Tupolev 142 plane to be set up at naval aircraft museum|date=2020-02-15|work=Business Standard India|access-date=2021-08-01|agency=Press Trust of India}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਪੁਤਲਾ ਪਾਇਲਟ, ਬੰਬ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਆਦਿ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। <ref name=":0" /> <ref name=":2">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/navy-may-offer-sea-harrier-fighter-jet-for-aircraft-museum-in-kolkata/articleshow/72348825.cms?from=mdr|title=Navy may offer Sea Harrier fighter jet for aircraft museum in Kolkata|work=The Economic Times|access-date=2021-08-02}}</ref> <ref name=":5">{{Cite web |date=15 Feb 2020 |title=Tupolev 142 plane to be set up at naval aircraft museum |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/tupolev-142-plane-to-be-set-up-at-naval-aircraft-museum/1735295 |access-date=2021-08-02 |website=outlookindia.com |archive-date=2021-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802094021/https://www.outlookindia.com/newsscroll/tupolev-142-plane-to-be-set-up-at-naval-aircraft-museum/1735295 |url-status=dead}}</ref> ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਆਰਕੀਟੈਕਟ PACE ਕੰਸਲਟੈਂਟਸ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਦੇਬਮਾਲਿਆ ਗੁਹਾ ਹਨ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਡਾ. ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, 8 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ। ਡਿਸਪਲੇ 'ਤੇ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੌਫੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ|ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ]] * [[ਨੇਵਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ (ਗੋਆ)|ਨੇਵਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ (ਭਾਰਤ)]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] 4by0h7hw28tzyeh0rm5efirhjdyf79e 0 179516 847365 770010 2026-09-24T04:29:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847365 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਭਾਗਸੂ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ਪਿੰਡ]] | image_skyline = Bhagsu view.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਕਾਂਗਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਾਂਗੜਾ]] | subdivision_type3 = [[ਮੰਡਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = | official_name = }} '''ਭਾਗਸੂ/ਭਕਸੂ''' (ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਗਸੁਨਾਗ ਜਾਂ ਭਾਗਸੂਨਾਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ]] ਵਿੱਚ [[ਮਕਲੌਡ ਗੰਜ|ਮੈਕਲਿਓਡ ਗੰਜ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ [[ਪਿੰਡ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Planet |first=Lonely |title=Bhagsu & Dharamkot travel {{!}} Dharamsala, India |url=https://www.lonelyplanet.com/india/dharamsala/bhagsu-dharamkot |access-date=2019-03-27 |website=Lonely Planet |language=en}}</ref> ਪਿੰਡ ਭਾਗਸੁਨਾਗ ਝਰਨੇ<ref>{{Cite web |date=2020-03-01 |title=Bhagsunag waterfall, McLeodganj |url=https://pedalthrottle.com/bhagsunag-waterfall/ |access-date=2020-06-12 |website=PedalThrottle |language=en-US |archive-date=2020-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612181416/https://pedalthrottle.com/bhagsunag-waterfall/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਗਸੁਨਾਗ ਮੰਦਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, [[ਗੋਰਖਾ|ਗੋਰਖਿਆਂ ਨੇ]] ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਵਸਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1815 ਵਿੱਚ [[ਪਹਿਲੀ ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼]] (ਦ ਮਲੌਨ ਰੈਜੀਮੈਂਟ) ਬਣਾਈ। ਭਾਗਸੂ ਪਹਿਲੀ ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼ (ਦ ਮਲੌਨ ਰੈਜੀਮੈਂਟ) ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਗਸੂ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਗਸੁਨਾਗ ਮੰਦਰ<ref>{{Cite web |date=2020-03-13 |title=Bhagsunag Temple, McLeodganj: A 5000 years old temple |url=https://pedalthrottle.com/bhagsunag-temple-mcleodganj/ |access-date=2020-06-12 |website=PedalThrottle |language=en-US |archive-date=2020-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612181416/https://pedalthrottle.com/bhagsunag-temple-mcleodganj/ |url-status=dead }}</ref> ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਮਕਲੌਡ ਗੰਜ|ਮੈਕਲਿਓਡਗੰਜ]] ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਸੱਪ ਦੇਵਤਾ, ਨਾਗਦੇਵਤਾ, ਰਾਜਾ ਭਾਗਸੂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ [[ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ|ਪਵਿੱਤਰ]] ਨਾਗਦਲ ਝੀਲ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਭਾਗਸੂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਭਾਗਸੂ ਨਾਗ ਵਜੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=जोगिन्दरनगर.कॉम |date=2012-11-03 |title=Bhagsu Nag Temple - An Ancient Hindu Temple |url=http://jogindernagar.com/featured/bhagsu-nag-temple-an-ancient-hindu-temple |access-date=2019-03-27 |website=Jogindernagar.com |language=en-US}}</ref> ਭਾਗਸੂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਟਲ ਹਨ। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗਸੂ ਵਾਟਰਫਾਲ, [[ਟ੍ਰਿੰਡ]] ਟ੍ਰੈਕ,<ref>{{Cite web |last=Jha |first=Meenketan |title=A Full-Fledged Guide To The Triund Trek |url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/amp/69203/a-full-fledged-guide-to-the-triund-trek |access-date= |website=Outlook Traveller |archive-date=2023-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230514125130/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/amp/69203/a-full-fledged-guide-to-the-triund-trek |url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ [[ਧਰਮਕੋਟ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਧਰਮਕੋਟ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2017-04-21 |title=Bhagsu Waterfalls, Mcleodganj - Entry Fee, Visit Timings, Things To Do & More... |url=http://www.transindiatravels.com/himachal-pradesh/mcleodganj/bhagsu-waterfalls/ |access-date=2019-03-27 |website=Trans India Travels |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=List of Tourist Attractions {{!}} Tourist Places To Visit in Bhagsu |url=https://www.nativeplanet.com/bhagsu/ |access-date=2019-03-27 |website=www.nativeplanet.com |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ]] pt7z7xxyoq35dh5hhri9v573iea4ewh 0 180621 847407 830769 2026-09-24T07:50:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847407 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = File:Miranda July at the première of The Future, UGC Ciné Cité Bercy, Paris, France - 20110705.jpg }} '''ਮਿਰਾਂਡਾ ਜੁਲਾਈ''' (ਜਨਮ '''ਮਿਰਾਂਡਾ ਜੈਨੀਫਰ ਗ੍ਰੋਸਿੰਗਰ''' ; 15 ਫਰਵਰੀ, 1974) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਗਲਪ, ਮੋਨੋਲੋਗ, ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਮੀ ਐਂਡ ਯੂ ਐਂਡ ਹਰੀਨ ਵੀ ਨੋ'' (2005) ਅਤੇ ''ਦ ਫਿਊਚਰ'' (2011) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਕਾਜਿਲੀਅਨੇਅਰ'' (2020) ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ, ''ਨੋ ਵਨ ਬੇਲੋਂਗਸ ਹੇਅਰ ਮੋਰ ਦੈਨ ਯੂ'' (2007); ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ'' (2011); ਅਤੇ ਨਾਵਲ ''ਦ ਫਸਟ ਬੈਡ ਮੈਨ'' (2015)। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਜੁਲਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰੇ, ਵਰਮੌਂਟ ਵਿੱਚ 1974 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="birthName">{{Cite news|url=https://www.boston.com/ae/movies/articles/2005/06/26/putting_all_they_know_to_work|title=Putting all they know to work|last=Morris|first=Wesley|date=June 26, 2005|work=[[Boston Globe]]|access-date=June 27, 2012|via=Boston.com|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012070144/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2005/06/26/putting_all_they_know_to_work/|url-status=dead}}{{Subscription required}}</ref> ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੋਡਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name="parentwriters">{{Cite web |title=The Miranda July Story |url=http://www.literaryrevolution.com/mr-wenclas-060407.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701201029/http://www.literaryrevolution.com/mr-wenclas-060407.html |archive-date=July 1, 2007 |access-date=August 8, 2007 |publisher=Underground Literary Alliance}}</ref> ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਵਿਕਲਪਕ ਸਿਹਤ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਨ।<ref name="Dinkelspiel">{{Cite web |last=Dinkelspiel |first=Frances |author-link=Frances Dinkelspiel |date=August 17, 2011 |title=Me and You and Miranda July and Berkeley |url=http://www.berkeleyside.com/2011/08/17/me-and-you-and-miranda-july-and-berkeley/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160901091128/http://www.berkeleyside.com/2011/08/17/me-and-you-and-miranda-july-and-berkeley/ |archive-date=September 1, 2016 |website=Berkeleyside.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=North Atlantic Books |url=http://www.northatlanticbooks.com/store/profile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130915050656/http://www.northatlanticbooks.com/store/profile.html |archive-date=September 15, 2013 |publisher=North Atlantic Books}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਯਹੂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸੀ।<ref name="nytimes=onstad">{{Cite web |last=Onstad |first=Katrina |date=14 July 2011 |title=Miranda July Is Totally Not Kidding |url=https://www.nytimes.com/2011/07/17/magazine/the-make-believer.html |quote=She wasn’t interested in performing the play at her preppy private high school, so she approached 924 Gilman, a local punk club.}}</ref> ਜੁਲਾਈ ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਲੇਰੀਨਾ ਸਕਾਈਲਰ ਬ੍ਰਾਂਟ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=mirandajuly |url=https://www.instagram.com/p/CXmYOv-vDc4/ |access-date=20 April 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=skylarbrandt |url=https://www.instagram.com/p/CXv5kP0OIu6/ |access-date=20 April 2022}}</ref> ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਰਿਕ ਮੂਡੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਗਲਪ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Ashman">{{Cite web |last=Ashman |first=Angela |date=May 8, 2007 |title=You and Her and Everything She Knows |url=http://www.villagevoice.com/books/0719,ashman,76576,10.html |website=[[The Village Voice]] |access-date=ਮਾਰਚ 1, 2024 |archive-date=ਮਈ 21, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080521235255/http://www.villagevoice.com/books/0719,ashman,76576,10.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਬਰਕਲੇ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 924 ਗਿਲਮੈਨ ਸਟ੍ਰੀਟ,<ref>{{Cite news|url=https://www.sfweekly.com/music/miranda-july-on-her-love-for-the-gilman-and-growing-up-in-berkeley/|title=Miranda July on Her Love For the Gilman and Growing Up In Berkeley|last=Silvers|first=Emma|date=21 January 2015|work=[[SF Weekly]]|access-date=4 October 2020}}</ref><ref name="nytimes=onstad" /> ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੰਕ ਰੌਕ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Hackett">{{Cite web |last=Hackett |first=Regina |date=May 30, 2005 |title=A moment with performance artist/filmmaker Miranda July |url=http://www.seattlepi.com/visualart/230572_moment30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113060542/https://www.seattlepi.com/ae/article/A-moment-with-performance-artist-filmmaker-1177195.php |archive-date=November 13, 2017 |website=[[Seattle Post-Intelligencer]] |quote=I was a car door unlocker. I worked at Pop-A-Lock,<!-- https://www.popalock.com/ --> but I haven't had to have that kind of job since I was 23.}}</ref> ਉਸਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਲਈ ਓਕਲੈਂਡ ਦੇ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ।<ref name="Dinkelspiel" /> ਜਦੋਂ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ''ਦ ਲਾਈਫਰਸ'' ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 20 ਲਾਤੀਨਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇ ਵਜੋਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੱਕਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="nytimes=onstad" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name="Hackett" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/indie-filmmaker-scorches-in-her-debut/article20424640/|title=Indie filmmaker scorches in her debut|last=Lacey|first=Liam|date=July 22, 2005|work=The Globe and Mail}}</ref> == ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ == ਉਹ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, [[ਔਰੇਗਨ|ਓਰੇਗਨ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ, ਜਾਂ "ਵਨ ਵੂਮੈਨ ਸ਼ੋਅ" ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।<ref name="Idaho Public Television">{{Citation |title=Dialogue: "Being Miranda July" |date=May 20, 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZyIA1ENJMao |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229141624/https://www.youtube.com/watch?v=ZyIA1ENJMao |access-date=November 15, 2018 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 29, 2020 |url-status=bot: unknown }}</ref> ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਫਲ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="dayJob">{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/06/29/DDGFMDG2RF17.DTL|title=Performance artist's new role – film director|last=Johnson|first=G. Allen|date=June 29, 2005|work=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=April 11, 2006|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206171312/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/06/29/DDGFMDG2RF17.DTL|url-status=dead}}</ref> ਟੇਟ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਇਸਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਲਾਈਵ ਦਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿੰਨੀ "ਮੌਜੂਦ" ਹੈ।<ref name="Tate">{{Cite web |last=Tate |date=January 25, 2016 |title=Miranda July – 'I Began with Performance' |url=https://www.youtube.com/watch?v=VWSmhafUprA |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301002626/https://www.youtube.com/watch?v=VWSmhafUprA |archive-date=ਮਾਰਚ 1, 2020 |access-date=November 15, 2018 |website=TateShots |publisher=[[Tate]] |via=YouTube }}</ref> ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਵੀ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੰਗਾ ਗਰਰਲ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜੋ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nytimes=onstad" /> ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ, ਮੀ ਐਂਡ ਯੂ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਛੋਟੇ ਵੀਡੀਓ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਣਾਏ।<ref name="nytimes=onstad" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕਈ [[wiktionary:odd job|ਅਜੀਬ ਕੰਮ]] ਕਰਨੇ ਪਏ; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੇਟਰੇਸ, ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਆਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਤਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰਿਪਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="ELLE">{{Cite news|url=https://www.elle.com/culture/art-design/interviews/a42533/miranda-july-joanie-4-jackie/|title=How This Underground Feminist Art Project Turned Miranda July into a Filmmaker|last=Tang|first=Estelle|date=January 30, 2017|work=[[Elle (magazine)|Elle]]|access-date=November 15, 2018}}</ref><ref name="Hackett" /> [[ਤਸਵੀਰ:Miranda-july-reading.jpg|thumb|250x250px| ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਮਾਡਰਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਬੁੱਕਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ]] == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜੁਲਾਈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਮਾਈਕ ਮਿਲਜ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |last=Gillespie |first=Katherine |date=October 29, 2020 |title='Kajillionaire' Is a Queer Film Without Buzzwords |url=https://www.papermag.com/kajillionaire-movie-miranda-july-brigette-lundy-paine-2648537981.html?rebelltitem=50#rebelltitem50 |access-date=July 20, 2021 |website=Paper}}</ref> ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਮਾਰਚ 2012 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=January 5, 2013 |title=Judd Apatow vs. Miranda July |url=http://www.huckmagazine.com/features/judd-apatow-vs-miranda-july |access-date=June 18, 2013 |website=Huck Magazine |archive-date=ਜਨਵਰੀ 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140120073156/http://www.huckmagazine.com/features/judd-apatow-vs-miranda-july/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Hiebert|first=Paul|date=June 2, 2010|title=Miranda July Makes Art That Requires People|url=http://flavorwire.com/95618/miranda-july-makes-art-that-requires-people|magazine=Flavorwire|access-date=December 5, 2011}}</ref> ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਮਿੱਲਜ਼ 2005 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਨਡੈਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ,<ref>{{Cite web |last=Nicholson |first=Rebecca |date=February 11, 2017 |title=Miranda July: 'I always jump in when there's an injustice' |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/11/miranda-july-interview-i-always-jump-in-to-stop-injustice |access-date=November 15, 2018 |website=The Guardian}}</ref> ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name="nytimes=onstad" /> ''ਬਸਟ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ 2007 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਜੁਲਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ [[ਨਾਰੀਵਾਦ]] ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "[ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੋਣ] ਬਾਰੇ ਕੀ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ{{Spaces}}... ਜਦੋਂ ਮੈਂ 'ਨਾਰੀਵਾਦੀ' ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਦਿਲਚਸਪ, ਦਿਲਚਸਪ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ!"<ref>{{Cite web |date=October 8, 2007 |title=Miranda July in Bust |url=http://feministing.com/archives/007873.html#comments |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128122304/http://feministing.com/archives/007873.html#comments |archive-date=November 28, 2007 |access-date=July 20, 2021 |website=Feministing}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਈਡਾਹੋ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਇਕ ਹੋਰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਨਸਲੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੋਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੋ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Idaho Public Television" /> ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਦੋਸਤ, ਜੋਹਾਨਾ ਫੇਟਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ (ਉਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ "ਜੁਲਾਈ" ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 20 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name="nytimes=onstad" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] bmewtg2zk1119rceozu9m1ez4z0k57x 0 180919 847308 779307 2026-09-24T00:51:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847308 wikitext text/x-wiki '''''ਫਿਜ਼ਾ''''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''''ਫਿਜ਼ਾ: ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ ਹਰ ਬ੍ਰਦਰ''''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ 2000 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਖਾਲਿਦ ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ]] ਨਾਮਕ ਲੀਡ ਵਜੋਂ,<ref>{{Cite web |title=Fiza - Movie - Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=721}} </ref> [[ਰਿਤੀਕ ਰੋਸ਼ਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਅਤੇ [[ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਬੱਚਨ|ਜਯਾ ਬੱਚਨ]] ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Murtuza |date=2019-06-25 |title=Birthday Special: Top performances of Karisma Kapoor |url=https://www.easterneye.biz/birthday-special-top-performances-of-karisma-kapoor/ |access-date=2019-06-26 |website=EasternEye |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-06-25 |title=Happy birthday Karisma Kapoor: Raja Babu to Fiza, 10 films which show how she carved a niche for herself in Bollywood |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/happy-birthday-karisma-kapoor-raja-babu-to-fiza-10-films-which-show-how-she-carved-a-niche-for-herself-in-bollywood-4720866/ |access-date=2019-06-26 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਦੀਪ ਗੁਹਾ ਦੁਆਰਾ 55 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਜਟ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 8 ਸਤੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ''ਫਿਜ਼ਾ'' ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਇਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=25 June 2018 |title=From Zubeidaa to Fiza, a look at Karisma Kapoor's iconic performances on her 44th birthday |url=https://www.firstpost.com/photos/entertainment-gallery/from-zubeidaa-to-fiza-a-look-at-karisma-kapoors-iconic-performances-on-her-44th-birthday-4587321.html |access-date=2019-06-26 |website=Firstpost}}</ref> ਇੱਕ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਹਿੱਟ, ਫਿਲਮ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 322 ਰੁਪਈਏ ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="BOI">{{Cite web |title=Fiza - Movie |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=721 |access-date=20 May 2021 |website=[[Box Office India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Greatest Women Oriented Bollywood Movies – Skin, Hair, Weight Loss, Health, Beauty and Fitness Blog |url=https://entertainment.expertscolumn.com/amp/greatest-women-oriented-bollywood-movies |access-date=2019-06-26 |website=entertainment.expertscolumn.com |archive-date=2019-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626032147/https://entertainment.expertscolumn.com/amp/greatest-women-oriented-bollywood-movies |url-status=dead }}</ref> ''ਫਿਜ਼ਾ'' ਨੂੰ 46ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਬੱਚਨ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ। == ਪਲਾਟ == ਫਿਜ਼ਾ ([[ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ]]) ਦਾ ਭਰਾ, ਅਮਾਨ ([[ਰਿਤੀਕ ਰੋਸ਼ਨ]]), 1993 ਦੇ ਬੰਬਈ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਜ਼ਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਿਸ਼ਾਤਬੀ ([[ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਬੱਚਨ|ਜਯਾ ਬੱਚਨ]]) ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਰੁਰ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1999 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਫਿਜ਼ਾ, ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਜ਼ਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਿਸ ਆਉਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸਨੂੰ ਮੁਰਾਦ ਖਾਨ ([[ਮਨੋਜ ਵਾਜਪਾਈ]]) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਅਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਜ਼ਾ ਅਨਿਰੁਧ ਰਾਏ (ਬਿਕਰਮ ਸਲੂਜਾ) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲਭ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਮਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਬਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਜ਼ਾ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਮਾਨ ਫਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਅੰਤ ਦੇਣ ਲਈ ਆਖਰੀ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ, ਫਿਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। == ਕਾਸਟ == * [[ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ]] ਫਿਜ਼ਾ ਇਕਰਾਮੁੱਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਬੱਚਨ|ਜਯਾ ਬੱਚਨ]] ਨਿਸ਼ਾਤਬੀ ਇਕਰਾਮੁੱਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਅਮਾਨ ਇਕਰਾਮੁੱਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਰਿਤੀਕ ਰੋਸ਼ਨ]] * ਕੁਨਾਲ ਸਾਵੰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਸਤਮ * ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਬਾਨਾ ਰਜ਼ਾ]] * ਉਲਫਤ ਵਜੋਂ [[ਆਸ਼ਾ ਸਚਦੇਵ]] * ਅਨਿਰੁਧ ਰਾਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਕਰਮ ਸਲੂਜਾ * [[ਮਨੋਜ ਵਾਜਪਾਈ]] ਮੁਰਾਦ ਖਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਈਸ਼ਾ ਕੋਪੀਕਰ]] * ਲਾਫਿੰਗ ਕਲੱਬ ਕਾਮਿਕ ਵਜੋਂ ਜੌਨੀ ਲੀਵਰ * ਰੇਸ਼ਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਸੇਨ]] (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ) * [[ਸਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭੂਨੇ]] ਪੁਲਿਸ ਵੂਮੈਨ (ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ) ਵਜੋਂ * ਜੌਬ ਇੰਟਰਵਿਊਰ ਵਜੋਂ [[ਜਯਾ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ|ਜਯਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] (ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ) == ਉਤਪਾਦਨ == ਖਾਲਿਦ ਮੁਹੰਮਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] ਨੂੰ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਖਤਮ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਜ਼ਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ [[ਉਰਮਿਲਾ ਮਾਤੋਂਡਕਰ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਪੂਰ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ 'ਚ ਰੋਸ਼ਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ 5 ਮਹੀਨੇ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰੋਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਭੂਮਿਕਾ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਕਹੋ ਨਾ'' ''ਪਿਆਰ ਹੈ'' (2000) ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਮੁਹੰਮਦ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰੋਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਮੀਦਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਕਸਰਤ ਵਰਗੇ ਕਈ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਗੀਤ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਵਿਤਰਕਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਜੌਨੀ ਲੀਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਰਕ ਸੀਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਪੂਰ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਨੰਬਰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ == ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Box Office 2000 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130811213429/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA%3D%3D |archive-date=11 August 2013 |access-date=30 September 2010 |publisher=BoxOfficeIndia.Com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.go4i.com/cinema/reviews/bollywood/reviewsfiza.shtml |url-status=bot: unknown |archive-url=http://web.archive.bibalex.org/web/20010209041931/http://www.go4i.com/cinema/reviews/bollywood/reviewsfiza.shtml |archive-date=9 February 2001 |access-date=2011-10-26}}</ref> ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://www.indiafm.com/movies/review/6577/index.html indiafm.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070810183450/http://www.indiafm.com/movies/review/6577/index.html|date=10 August 2007}}</ref> <ref>[http://www.rediff.com/movies/2000/sep/07fiza.htm Rediff review]. Rediff.com (7 September 2000). Retrieved on 2017-07-08.</ref> <ref>[http://www.tribuneindia.com/2001/20010118/main7.htm#3 The Tribune, Chandigarh, India – Glitz 'n' glamour]. Tribuneindia.com (18 January 2001). Retrieved on 2017-07-08.</ref> ''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੇ ਵਿਨਾਇਕ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਫਿਲਮ ਨੂੰ 5 ਵਿੱਚੋਂ 4 ਸਟਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ," ''ਫਿਜ਼ਾ'' ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੁਟੇਜ ਜਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਦੇ ਆਨੰਦਮਈ ਬੱਚਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.go4i.com/cinema/reviews/bollywood/reviewsfiza.shtml|title=Fiza|last=Chakravorty, Vinayak|work=[[Hindustan Times]]|access-date=26 October 2011|archive-url=http://web.archive.bibalex.org/web/20010209041931/http://www.go4i.com/cinema/reviews/bollywood/reviewsfiza.shtml|archive-date=9 February 2001}}</ref> ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]]'' ਦੀ ਮਿਮੀ ਜੈਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, " ''ਫਿਜ਼ਾ'' ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਹਰ ਆਲੋਚਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਦਾ ਕੰਮ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਤੇ ''ਫਿਜ਼ਾ'' ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼।" ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਪੂਰ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.expressindia.com/fe/daily/20000916/fle10037.html|title=Return to reality|last=Jain, Mimmy|date=16 September 2000|work=The Indian Express|access-date=24 December 2011|archive-url=https://archive.today/20130123021833/http://www.expressindia.com/fe/daily/20000916/fle10037.html|archive-date=23 January 2013}}</ref> ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]'' ਦੇ ਸੰਜੀਵ ਬਰਿਆਨਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਨੂੰ "ਔਸਤ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਉੱਪਰ" ਦਾ ਲੇਬਲ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000910/cth1.htm|title="Fiza" with a nip|last=Bariana, Sanjeev|date=9 September 2000|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=27 December 2011}}</ref> ''ਫਿਲਮਫੇਅਰ'' ਦੀ ਸੁਮਨ ਤਰਫਦਾਰ ਨੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.indiatimes.com/movies/reviews/fiza.html|title=Fiza|last=Tarafdar|first=Suman|date=2000|work=[[Filmfare]]|access-date=13 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20011109104115/http://www.indiatimes.com/movies/reviews/fiza.html|archive-date=9 November 2001|publisher=[[The Times Group]]|agency=Indiatimes Movies}}</ref> ਅਤੇ ''ਸਕ੍ਰੀਨ'' ਦੀ ਛਾਇਆ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ''ਫਿਜ਼ਾ'' "ਉਮੀਦਾਂ 'ਤੇ ਖਰੀ ਉਤਰਦੀ ਹੈ"।<ref>{{Cite journal|last=Unikrishnan, Chaya|date=29 September 2000|title=Fiza: A promising start and a slow finish|url=http://www.screenindia.com/20000929/freview.htm|journal=[[Screen India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110071732/http://www.screenindia.com/20000929/freview.htm|archive-date=10 January 2008|access-date=21 April 2014}}</ref> ''ਸਕ੍ਰੀਨ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਆਲੋਚਕ ਛਾਇਆ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਪਰਿਪੱਕ ਫਿਲਮ" ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite journal|last=Unnikrishnan|first=Chaya|date=29 September 2000|title=Fiza: A promising start and a slow finish|url=http://www.expressindia.com/screen/20000929/freview.htm|journal=[[Screen India|Screen]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20010220030335/http://www.expressindia.com/screen/20000929/freview.htm|archive-date=20 February 2001|access-date=24 April 2015}}</ref> ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]]'' ਦੇ ਦਿਨੇਸ਼ ਰਹੇਜਾ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ: " ''ਫਿਜ਼ਾ'' ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਮਨਮੋਹਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੈਪਚਰ ਕੀਤੇ ਕ੍ਰਮਾਂ ਲਈ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜਿਸ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਇਹ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://movies.india-today.com/reviews/reviewfiza.shtml|title=Fiza: In search of the bigger picture|last=Raheja|first=Dinesh|date=2000|work=India Today|access-date=9 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20010222060852/http://movies.india-today.com/reviews/reviewfiza.shtml|archive-date=22 February 2001|author-link=Dinesh Raheja}}</ref> ਮਈ 2010 ਵਿੱਚ, ''ਫਿਜ਼ਾ'' ਫਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਲਿੰਕਨ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ 14 ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ "ਮੁਸਲਿਮ ਕਲਚਰਜ਼ ਆਫ ਬੰਬੇ ਸਿਨੇਮਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਮੁਸਲਿਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ 'ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ।<ref>{{Cite web |title=Muslim Cultures of Bombay Cinema - Film Society of Lincoln Center |url=http://www.filmlinc.com/wrt/onsale10/bombay.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101015002151/http://filmlinc.com/wrt/onsale10/bombay.html |archive-date=15 October 2010 |access-date=2010-09-30}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/05/16/arts/16weekaheadweb.html|title=The Week Ahead: May 16 — 22|date=13 May 2010|work=The New York Times}}</ref> ''ਫਿਜ਼ਾ'' 'ਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ 'ਚ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.go4i.com/cinema/dresscircle/dresscirclestory64.shtml|title=Malaysia bans Fiza|date=2000|work=Hindustan Times|access-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20010210184815/http://www.go4i.com/cinema/dresscircle/dresscirclestory64.shtml|archive-date=10 February 2001}}</ref> == ਸੰਗੀਤ == ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ]] ਫਿਲਮ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=5 February 2022 |title=Khalid Mohammed {{!}} Outlook India Magazine |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/khalid-mohammed/209358 |access-date=6 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=7 ਜੂਨ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607122337/https://www.outlookindia.com/magazine/story/khalid-mohammed/209358 |url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ "ਪਿਆ ਹਾਜੀ ਅਲੀ" ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਗੀਤ [[ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ|ਅਨੂ ਮਲਿਕ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਅਗਲੀ, ''ਤਹਿਜ਼ੀਬ'' (2003) ਲਈ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ''ਫਿਜ਼ਾ'' ਦੇ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਸਕੋਰ ਲਈ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਰਣਜੀਤ ਬਾਰੋਟ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਰੋਟ ਨੇ ਸਕੋਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਐਲਬਮ ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>[http://www.boxofficeindia.com/music2000.htm boxofficeindia.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808100902/http://www.boxofficeindia.com/music2000.htm|date=8 August 2007}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ "ਆਜਾ ਮਾਹੀਆ", "ਆਂਖ ਮਿਲਾਉਂਗੀ", "ਤੂੰ ਫਿਜ਼ਾ ਹੈ" ਅਤੇ "ਮਹਿਬੂਬ ਮੇਰੇ" ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। "ਮਹਿਬੂਬ ਮੇਰੇ" ਨੂੰ [[ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਸੇਨ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 46ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤਕਾਰ|ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਐਲਬਮ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ। ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ''ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 25,00,000 ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Music Hits 2000–2009 (Figures in Units) |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215081557/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5&PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce |archive-date=15 February 2008 |access-date=20 December 2016 |publisher=[[Box Office India]]}}</ref> {| class="wikitable tracklist" style="font-size:95%;" !# ! ਗੀਤ ! ਗਾਇਕ ! ਕੰਪੋਜ਼ਰ ! ਗੀਤਕਾਰ |- | 1 | "ਆਜਾ ਮਾਹੀਆ" | [[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|ਉਦਿਤ ਨਰਾਇਣ]], [[ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ]] | [[ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ|ਅਨੂ ਮਲਿਕ]] | [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] |- | 2 | "ਮਹਿਬੂਬ ਮੇਰੀ" | [[ਸੁਨਿਧੀ ਚੌਹਾਨ]], ਕਰਸਨ ਸਰਗਠੀਆ | [[ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ|ਅਨੂ ਮਲਿਕ]] | ਤੇਜਪਾਲ ਕੌਰ |- | 3 | "ਤੂ ਫਿਜ਼ਾ ਹੈ" | [[ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ]], [[ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ]], ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸਮਾਧਰ | [[ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ|ਅਨੂ ਮਲਿਕ]] | [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] |- | 4 | "ਗਯਾ ਦਿਲ" | [[ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ]] | [[ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ|ਅਨੂ ਮਲਿਕ]] | [[ਸਮੀਰ]] |- | 5 | "ਪਿਆ ਹਾਜੀ ਅਲੀ" | [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ]], ਕਾਦਰ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ, ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸ਼ਤਫਾ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ | [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ]] | [[ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ]] |- | 6 | "ਨਾ ਲੇਕੇ ਜਾਉ" | [[ਜਸਪਿੰਦਰ ਨਰੂਲਾ]] | [[ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ|ਅਨੂ ਮਲਿਕ]] | [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] |- | 7 | "ਮੇਰੇ ਵਤਨ: ਅਮਾਨ ਦਾ ਕਹਿਰ" | ਜ਼ੁਬੀਨ ਗਰਗ | ਰਣਜੀਤ ਬਾਰੋਟ | [[ਸਮੀਰ]] |- | 8 | "ਆਂਖ ਮਿਲਾਉਂਗੀ" | [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ|ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ]] | [[ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ|ਅਨੂ ਮਲਿਕ]] | [[ਸਮੀਰ]] |} == ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == ਫਿਲਮ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ, ਦੋ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]], ਦੋ ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ, ਦੋ ਜ਼ੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref>{{Cite news|url=http://filmfare.indiatimes.com/ffawards/nominees.html|title=46th Filmfare Awards 2001 Nominations|work=[[Times Internet|Indian Times]]|access-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20010210102906/http://filmfare.indiatimes.com/ffawards/nominees.html|archive-date=10 February 2001|agency=[[The Times Group]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://server1.msn.co.in/iifa/winners/index.html|title=2nd IIFA Awards 2001 Winners|work=[[MSN]]|access-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20010826065613/http://server1.msn.co.in/iifa/winners/index.html|archive-date=26 August 2001|agency=[[Microsoft]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb title|id=0248012}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] l5x3d6c9uwktkddtx5bbf7srblx1k68 0 181067 847214 815455 2026-09-23T18:42:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847214 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ | native_name = | native_name_a = | native_name_r = | type = ਕਮਿਸ਼ਨ | seal = | seal_size = | seal_caption = | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = | image_size = | image_caption = | formed = 15 ਅਕਤੂਬਰ 2004 | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding1 = | jurisdiction = [[ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ]] | headquarters = ਕੋਹਿਮਾ, 797001<ref name="nwc ref1">{{cite web |title=Nagaland State Commission for Women |url=http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Nagaland |website=Nagaland State Commission for Women |access-date=14 January 2022}}</ref> | region_code = | coordinates = | employees = | budget = | minister1_name = | minister1_pfo = | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | keydocument1 = | keydocument2 = | keydocument3 = | website = {{Official website|http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Nagaland}} | footnotes = }} '''ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ,''' ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਲ 1993 ਵਿੱਚ [[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ|ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ]] ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਨਿਆਂਇਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ == <ref name="scw ref1">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/india/report-why-national-and-state-women-s-commissions-are-important-and-should-be-held-accountable-2217939|title=Why National and State Women’s Commissions are important and should be held accountable|last=Rajagopalan|first=Swarna|date=30 May 2016|access-date=9 January 2022|publisher=dnaindia.com}}</ref> ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ, ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੱਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦਰਪੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀਃ * ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ <ref name="nwc ref6">{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/nagaland-women-commission-constituted-113010400328_1.html|title=Nagaland Women Commission constituted|date=29 January 2013|access-date=14 January 2022|publisher=business-standard.com}}</ref> * <ref name="nwc ref5">{{Cite news|url=https://nenow.in/north-east-news/nagaland-women-commission-redefining-naga-customary-laws.html|title=Nagaland Women Commission for redefining Naga customary laws|date=25 November 2018|access-date=14 January 2022|publisher=nenow.in}}</ref> ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਖਲ ਦੇ ਕੇ ਲਿੰਗ ਅਧਾਰਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ। * ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਕਰਨਾ। * <ref name="nwc ref7">{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/nagaland-women-commission-organizes-nightwalk-to-promote/1748960|title=Nagaland women commission organizes night-walk to promote|date=1 March 2020|access-date=14 January 2022|publisher=Outlook.com|archive-date=14 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114110527/https://www.outlookindia.com/newsscroll/nagaland-women-commission-organizes-nightwalk-to-promote/1748960|url-status=dead}}</ref> ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। == ਰਚਨਾ == ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ, ਇੱਕ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜ ਦਾ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਨਖਾਹਾਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸੋਧੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="nwc ref2">{{Cite news|url=https://www.eastmojo.com/top-news/2021/10/27/nagaland-women-commission-chiefs-good-patriarchy-jab-sparks-outrage/|title=Nagaland women commission chief’s ‘Good Patriarchy’ jab sparks outrage|date=27 October 2021|access-date=14 January 2022|publisher=eastmojo.com|archive-date=14 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114105640/https://www.eastmojo.com/top-news/2021/10/27/nagaland-women-commission-chiefs-good-patriarchy-jab-sparks-outrage/|url-status=dead}}</ref><ref name="nwc ref4">{{Cite news|url=https://easternmirrornagaland.com/new-chairperson-appointed-for-state-women-commission/|title=New chairperson appointed for state women commission|date=12 September 2019|access-date=14 January 2022|publisher=easternmirrornagaland.com}}</ref> ਟਾਚੂ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ, 3 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣਗੇ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਕੌਮੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Nagaland}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ]] qhkh6xp3byiar01t2znph7ahp2ro5rc 0 181354 847111 838775 2026-09-23T12:23:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847111 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੈਸਮੀਨ ਕੌਰ ਰਾਏ | image = Jasmine Kaur Roy.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = }} '''ਜੈਸਮੀਨ ਕੌਰ ਰਾਏ''' ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਰਾਏ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੈਨਰ ਵਾਂਡਰਲਸਟ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਹੇਠ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/kamal-haasan-vidya-balan-lend-voice-film-sexual-exploitation-80773|title=Kamal Haasan, Vidya Balan lend voice to film on sexual exploitation|date=2018-05-06|work=The News Minute|access-date=2018-05-27}}</ref> ਉਸਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅਮੋਲੀ'' ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸਾਲ 2018 ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਖੋਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ 66ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਜੈਸਮੀਨ ਨੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਆਨਰਜ਼) ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਗੀਦਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਬਰਲਿਨੇਲ ਟੈਲੇਂਟਸ 2015 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਜੈਸਮੀਨ ਨੇ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਂਝ, ਮੀਨਾ ਅਤੇ ਸਕੈਵੇਂਗਿੰਗ ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਨੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/ah-light-of-day/228841|title=Ah, Light Of Day|work=Outlook India|access-date=2018-05-27|archive-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512043733/https://www.outlookindia.com/magazine/story/ah-light-of-day/228841|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.signis.net/nouvelles/aussi-dans-lactualite/31-05-2006/lunesco-sort-une-serie-de-films-sur-le-theme-des-droits-de-lhomme|title=L'UNESCO sort une série de films sur le thème des droits de l'homme|date=2006-05-31|work=SIGNIS|access-date=2018-05-27|language=fr|archive-date=2018-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511215939/http://www.signis.net/nouvelles/aussi-dans-lactualite/31-05-2006/lunesco-sort-une-serie-de-films-sur-le-theme-des-droits-de-lhomme|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scavenging-dreams-to-be-screened-at-Eco-Vision-fest/articleshow/4522321.cms|title='Scavenging dreams' to be screened at Eco-Vision fest - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-05-27}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਾਂਝ' ਲਈ 52ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ 'ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਮੋਲੀ ਲਈ 66ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਸਰਬੋਤਮ ਖੋਜੀ ਫ਼ਿਲਮ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/pune-times/Lights-camera-action/articleshow/868291.cms|title=Lights, camera, action - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-05-27}}</ref> ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਵੀ (2022) ਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2022 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। === ਅਮੋਲੀ === ਉਸਦੀ 30-ਮਿੰਟ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਮੋਲੀ ਦ ਕਲਚਰ ਮਸ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2018/may/07/kamal-haasan-rajkummar-lend-voice-to-film-on-sexual-exploitation-1811023.html|title=Kamal Haasan, Rajkummar lend voice to film on sexual exploitation|work=The New Indian Express|access-date=2018-05-27}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://silverscreen.in/hindi/news/vidya-balan-rajkummar-rao-kamal-haasan-and-others-lend-voice-to-amoli-a-documentary-on-child-sex-trafficking/|title=Vidya Balan, Rajkummar Rao, Kamal Haasan, And Others Lend Voice To Amoli, A Documentary On Child Sex Trafficking|date=2018-05-08|work=Silverscreen.in|access-date=2018-05-27|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/2bAfSSMDPE81wun9oWlfLN/Amoli-The-search-for-Indias-missing-girls.html|title=Amoli: The search for India’s missing girls|last=Kappal|first=Bhanuj|date=2018-05-04|work=Live Mint|access-date=2018-05-27}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/amoli-fate-kidnapped-children-india-sex-668371.html|title=Amoli: The fate of children kidnapped in India for sex|date=2018-05-05|work=Deccan Herald|access-date=2018-05-27|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hindi.sakshi.com/videos/2018/05/07/amoli-film-fraternity-voicing-his-support-for-on-child-trafficking|title=अमोली: फिल्मी हस्तियों ने यौन शोषण पर फिल्म के लिए आवाज उठाई|work=Sakshipost Hindi|access-date=2018-05-27|language=en|archive-date=2018-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511220013/http://hindi.sakshi.com/videos/2018/05/07/amoli-film-fraternity-voicing-his-support-for-on-child-trafficking|url-status=dead}}</ref> ਅਮੋਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/society/have-you-seen-my-girl/article23936461.ece|title=Have you seen my girl?|last=Sinha|first=Sayoni|date=2018-05-19|work=The Hindu|access-date=2018-05-27|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |last=Team |first=ELLE India |title=This documentary exposes India's billion-dollar sex trafficking industry |url=http://elle.in/culture/call-to-action-fight-against-sex-trafficking-in-india/ |access-date=2018-05-27 |website=Elle India |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/reel/877371/watch-in-amoli-the-hunt-for-a-missing-girl-unravels-the-horrors-of-child-sex-trafficking|title=Watch: In ‘Amoli’, the hunt for a missing girl unravels the horrors of child sex trafficking|last=Scroll Staff|work=Scroll.in|access-date=2018-05-27|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/this-new-documentary-shines-light-in-the-life-of-a-girl-child-trafficked-for-sex/19320169|title=This new documentary shines light in the life of a girl child trafficked for sex|date=2018-04-15|work=mid-day|access-date=2018-05-27}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ]] (ਹਿੰਦੀ), [[ਵਿਦਿਆ ਬਾਲਨ]] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ), ਕਮਲ ਹਸਨ (ਤਾਮਿਲ), [[ਪੁਨੀਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ]] (ਕੰਨੜ), ਜਿਸ਼ੂ ਸੇਨਗੁਪਤਾ (ਬੰਗਾਲੀ) ਅਤੇ ਨਾਨੀ (ਅਦਾਕਾਰ) (ਤੇਲਗੂ) ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤਾਜਦਾਰ ਜੁਨੈਦ ਦੁਆਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voicing-his-support/article23844426.ece|title=Voicing his support|last=R|first=Shilpa Sebastian|date=2018-05-11|work=The Hindu|access-date=2018-05-27|last2=R|first2=Shilpa Sebastian|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tollytrip.com/filmy/reviews/child-trafficking-documentary-amoli/|title=AMOLI -The Silent Crusade Against Child Trafficking And Sex Trade!|date=2018-05-07|work=tollytrip|access-date=2018-05-27|language=en-US|archive-date=2018-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511220201/https://www.tollytrip.com/filmy/reviews/child-trafficking-documentary-amoli/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/kamal-haasan-rajkummar-lend-voice-to-film-on-sexual-exploitation-118050600303_1.html|title=Kamal Haasan, Rajkummar lend voice to film on sexual exploitation|last=IANS|date=2018-05-06|work=Business Standard India|access-date=2018-05-27}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/kamal-haasan-lends-voice-to-film-on-sexual-exploitation/articleshow/64059283.cms|title=Kamal Haasan lends voice to film on sexual exploitation - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-05-27}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Telegraph - Calcutta : Weekend |url=https://www.telegraphindia.com/1051001/asp/weekend/story_5286993.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060829133003/http://www.telegraphindia.com/1051001/asp/weekend/story_5286993.asp |archive-date=29 August 2006 |access-date=2018-05-27 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> ਅਮੋਲੀ ਨੇ ਸਾਲ 2018 ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਖੋਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ 66ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.asianage.com/life/more-features/130819/indias-missing-girls.html|title=India's Missing Girls|date=13 August 2019|work=The Asian Age|access-date=13 August 2019}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == * ਰਾਵੀ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 2022) * ''ਅਮੋਲੀ'' (2018) * ''ਸਾਂਝ'' (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ) * ''ਮੀਨਾ'' == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] odgvo2xuhpzyuo3vbhvwjh7lncgk44g 0 181541 847232 836098 2026-09-23T19:39:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847232 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=|image=Neer-dosa.jpg|image_size=270px|country=[[ਭਾਰਤ]]|region=[[ਤੁਲੂ ਨਾਡੂ]]|main_ingredient=[[ਚਾਵਲ]]}} '''ਨੀਰ ਡੋਸਾ''', ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਵਿੱਚ '''ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ [[ਡੋਸਾ]]''', [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ]] ਦੇ ਭੱਠਿਆਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਡੋਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਗਲੌਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੁਲੂ ਨਾਡੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੂਲ ਪਕਵਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ylCqCgAAQBAJ&q=neer+dosa&pg=PA7|title=So Tasty Healthy Low Calorie Vegetarian Cooking Book-2: Take care calorie by calorie DOSAS AND SOUTH INDIAN MOUTH WATERING VARIETIES|last=S|first=Latha Maheswari|date=2015-10-03|publisher=AB Publishing House|isbn=9781517632694|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible|title=Mangalorean cuisine is anything but fishy!|work=Outlook|access-date=11 May 2020|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427173102/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible|url-status=dead}}</ref><ref name=":M">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/thalassery-to-kochi-via-food/article5397538.ece/|title=Thalassery to Kochi via food|date=27 November 2013|work=The Hindu}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਈ ''ਨੀਰ'' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible|title=Mangalorean cuisine is anything but fishy!|work=Outlook|access-date=11 May 2020|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427173102/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible "Mangalorean cuisine is anything but fishy!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200427173102/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible |date=2020-04-27 }}. ''Outlook''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 May</span> 2020</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://food.ndtv.com/recipe-neer-dosa-463421|title=Neer Dosa Recipe|work=NDTV|access-date=11 May 2020|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410211411/https://food.ndtv.com/recipe-neer-dosa-463421|url-status=dead}}</ref> ਹੋਰ [[ਡੋਸਾ|ਡੋਸਿਆਂ]] ਦੇ ਉਲਟ ਨੀਰ ਡੋਸਾ ਇਸ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਤਿਆਰੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ [[ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ]] ਦੀ ਕਮੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/over-seas-from-coast-to-coast/article29918059.ece|title=If you're craving for Mangalorean fare, Anupam's Coast II Coast, hits the spot|work=The Hindu|access-date=11 May 2020}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨੀਰ ਡੋਸਾ ਨੂੰ ਨਾਰੀਅਲ ਦੀ ਚਟਨੀ, [[ਸਾਂਬਰ]], ਸਾਗੂ ਅਤੇ ਚਿਕਨ, ਮਟਨ, ਮੱਛੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਦੀ ਕਰੀ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/6-dishes-from-udupi-every-south-indian-food-lover-must-try-1720411|title=6 Dishes from Udupi Every South Indian Food Lover Must Try|work=NDTV|access-date=11 May 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਮੱਗਰੀ == ਭਾਵੇਂ ਨੀਰ ਡੋਸਾ ਦੇ ਆਟੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਦੋ ਮੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਚੌਲ (ਜਾਂ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਆਟਾ) ਅਤੇ [[ਲੂਣ|ਨਮਕ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/how-to-make-neer-dosa-784465|title=How to Make Neer Dosa|work=NDTV|access-date=11 May 2020|archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927174842/https://food.ndtv.com/food-drinks/how-to-make-neer-dosa-784465|url-status=dead}}</ref> == ਤਿਆਰੀ == ਨੀਰ ਦਾ ਡੋਸਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ]] ਦੇ ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2 ਘੰਟੇ ਲਈ ਭਿਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਧੋਣ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਰੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਟੇ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਆਦ ਲਈ ਲੂਣ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਡੋਸਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਟੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3m6DBAAAQBAJ&q=neer+dosa+preparation&pg=PT39|title=South Indian Cooking|last=Dalal|first=Tarla|publisher=Sanjay & Co|isbn=9788189491796|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://food.manoramaonline.com/food/around-the-world/karnataka-cuisine-neer-dosa-easy-breakfast-recipe.html|title=Neer Dosa|work=Manorama Online|access-date=11 May 2020}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਰੋਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline|Neer dosa|ਨੀਰ ਡੋਸਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] 9ydfs6afxyfrfzs0larxfxt5t98x8b8 0 182837 847307 743892 2026-09-24T00:51:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847307 wikitext text/x-wiki '''ਫਾਰੀਆ ਆਲਮ''' (ਜਨਮ 13 ਫਰਵਰੀ 1966) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਕੱਤਰ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਲਮ ਦਾ ਜਨਮ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਨਚੈਸਟਰ, ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ, ਨਿਊਕੈਸਲ ਓਨ ਟਾਇਨ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਆਲਮ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲੈ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਆਲਮ ਤਲਾਕ ਲੈ ਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। == ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ == ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਲਮ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2003 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸੋਹੋ ਸਕੁਏਅਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡੇਵਿਡ ਡੇਵਿਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਆਲਮ ਨੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮਾਰਕ ਪਾਲੀਓਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਪਾਲੀਓਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਸਵੇਨ-ਗੋਰਾਨ ਏਰਿਕਸਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਏਰਿਕਸਨ ਨੈਨਸੀ ਡੇਲ 'ਓਲੀਓ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਟੀਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਉਲਰੀਕਾ ਜਾਨਸਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਰਿਕਸਨ ਅਤੇ ਡੈੱਲ 'ਓਲੀਓ ਅਕਸਰ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਦੇ, ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਆਲਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਅਗਸਤ 2004 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਘੁਟਾਲਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref name="independent">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/faria-alam-reveals-identity-of-third-man-who-pursued-her-at-football-association-6143936.html|title=Faria Alam reveals identity of 'third man' who pursued her at Football Association|last=Milmo|first=Cahal|date=22 June 2005|work=[[The Independent]]|access-date=2 May 2012|archive-date=15 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215053559/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/charles-shakes-hands-with-mugabe-at-funeral-529791.html|url-status=dead}}</ref><ref name="bbc1">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/3545570.stm|title=Alam breaks silence on FA affairs|date=8 August 2004|work=[[BBC News]]|access-date=2 May 2012}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਵਿੱਚ, ਆਲਮ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਅਣਉਚਿਤ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਅਤੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ। ਸਤੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="bbc3">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4162446.stm|title=The affair that rocked the FA|date=9 September 2005|work=[[BBC News]]|access-date=2 May 2012}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਆਲਮ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਨ ਹੈਕਿੰਗ ਸਕੈਂਡਲ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੂਨ 2004 ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਆਫ ਦਿ ਵਰਲਡ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਗਲੇਨ ਮੁਲਕੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਫੋਨ ਹੈਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=News of the World and Mail on Sunday paid Sven's lover £300,000 for kiss and tell, court heard |url=http://www.pressgazette.co.uk/news-of-the-world-and-mail-on-sunday-paid-svens-lover-300000-for-kiss-and-tell-court-heard/}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਕੰਮ == ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਆਲਮ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਕੈਸ਼ ਐਂਡ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾਃ "ਇਹ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਲਿਆ।<ref name="easterneye">[[Eastern Eye (newspaper)|Eastern Eye]], 17 August 2007</ref><ref name="menmedia">{{Cite news|url=http://menmedia.co.uk/manchestereveningnews/entertainment/arts/s/531695_faria_alam_in_gangsta_flick|title=Faria Alam voted off Big Brother|date=17 August 2007|work=[[Manchester Evening News]]|access-date=2 May 2012|archive-url=https://archive.today/20130421021605/http://menmedia.co.uk/manchestereveningnews/entertainment/arts/s/531695_faria_alam_in_gangsta_flick|archive-date=21 April 2013}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] 4y9wf4gcmy0iu54op5zhe55ku6jz11y 0 183382 847398 846460 2026-09-24T07:13:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847398 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player|name=ਮਾਨਾਸੀ ਜੋਸ਼ੀ|image=File:Mansi Joshi in 2020 (sq cropped).jpg|image_size=|birth_date={{Birth date and age|1989|06|11|df=yes}}|height=171 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ|weight=66 ਕਿੱਲੋ|country={{IND}}|event=|birth_place=ਰਾਜਕੋਟ, [[ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ|highest_ranking=|current_ranking=|date_of_current_ranking=8 ਨਵੰਬਰ 2022}} '''ਮਾਨਸੀ ਗਿਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਜੋਸ਼ੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Manasi Girishchandra Joshi;''' ਜਨਮ 11 ਜੂਨ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-10-06 |title=90% of India can't afford high-end prostheses: Para athlete Manasi Joshi |url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/90-differently-abled-can-t-afford-prostheses-para-athlete-manasi-joshi/story-fy5CIXdaZFFi95yHIOfG5M.html |access-date=2021-02-03 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਹ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ SL3 ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। 8 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ SL3 ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ 1 ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Para-shuttler Manasi Joshi becomes the new badminton World No. 1 https://thebridge.in/badminton/para-shuttler-manasi-joshi-badminton-world-number-1-29855 |url=https://thebridge.in/badminton/para-shuttler-manasi-joshi-badminton-world-number-1-29855 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310052438/https://thebridge.in/badminton/para-shuttler-manasi-joshi-badminton-world-number-1-29855 |archive-date=10 March 2022 |access-date=10 March 2022 |website=www.thebridge.in |publisher=The Bridge}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਮਾਨਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਕੋਟ, [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਅਨੁਸ਼ਕਤੀਨਗਰ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਕੇਜੇ ਸੋਮਈਆ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਮਾਨਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਤੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਿਆ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਭਾਭਾ ਐਟੋਮਿਕ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 2011 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਦੁਰਘਟਨਾ == ਦਸੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲੱਤ ਕੱਟਣੀ ਪਈ।<ref name="hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/manasi-in-search-of-an-asiad-medal/article24634693.ece|title=Manasi in search of an Asiad medal|last=Subrahmanyam|first=V. V.|date=2018-08-08|work=The Hindu|access-date=2018-08-11|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-02-29 |title=At 22, She Lost Her Leg. At 26, Manasi Joshi Was an International Level Para-Badminton Player! |url=https://www.thebetterindia.com/45528/para-badminton-player-manasi-joshi/ |access-date=2019-10-19 |website=The Better India |language=en-US}}</ref><ref name="BBC">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-51147071|title=Manasi Joshi: The accident that created a world champion|last=Perera|first=Ayeshea|date=2020-02-04|publisher=BBC News}}</ref> 45 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਨਸੀ ਨੂੰ ਐਮਜੀਐਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਾਸ਼ੀ, [[ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ]] ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-51147071|title=Manasi Joshi: The accident that created a world champion|date=2020-02-04|work=BBC News|access-date=2021-02-03|language=en-GB}}</ref> ਆਪਣੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012-2013 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਾਨਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ SL3 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ 2 ਰੈਂਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Para-Badminton World Ranking Singles |url=https://extranet.bwfbadminton.com/docs/document-system/81/180/182/Ranking_with_details_singles_2019.06.10.pdf/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-55042935|title=BBC 100 Women 2020: Who is on the list this year?|date=2020-11-23|work=BBC News|access-date=2021-02-03|language=en-GB}}</ref><ref name="Kidangoor">{{Cite web |last=Kidangoor |first=Abhishyant |title=This Badminton Star Is Fighting For Disability Rights in India |url=https://time.com/collection-post/5896369/manasi-joshi-next-generation-leaders/ |access-date=2021-02-03 |website=time.com |archive-date=2021-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121150743/https://time.com/collection-post/5896369/manasi-joshi-next-generation-leaders/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੂੰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੈਰਾ-ਗੇਮਜ਼ 2014 ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ|ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਨੂੰ]] ਉਸਨੂੰ ਕੋਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Who Is Manasi Joshi: Gold Medalist At Para World Badminton Championship 2019 |url=http://english.sakshi.com/sports/2019/08/28/who-is-manasi-joshi-gold-medalist-at-para-world-badminton-championship-2019 |access-date=2019-08-29 |website=Sakshipost |language=en |archive-date=2022-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120122948/https://english.sakshi.com/sports/2019/08/28/who-is-manasi-joshi-gold-medalist-at-para-world-badminton-championship-2019 |url-status=dead }}</ref> ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਸਟੋਕ ਮੈਂਡੇਵਿਲ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Who is Manasi Joshi, who won gold at BWF Para Badminton World Championships? |url=https://www.theweek.in/news/sports/2019/08/28/Who-is-Manasi-Joshi-who-won-gold-at-BWF-Para-Badminton-World-Championships.html |access-date=2021-02-03 |website=The Week |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Success Stories: Office of The State Commissioner for Persons with Disabilities, Government of Meghalaya |url=http://megscpwd.gov.in/success-stories.html |access-date=2018-08-11 |website=megscpwd.gov.in |language=en}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਕਾਰਤਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਬਾਸੇਲ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="news18.com">{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/badminton/world-para-badminton-championships-title-a-dream-come-true-manasi-joshi-2283577.html|title=World Para Badminton Championships Title a Dream Come True: Manasi Joshi|date=2019-08-25|publisher=News 18|agency=IANS}}</ref> ਉਸਨੇ ਥੁਲਸੀਮਥੀ ਮੁਰੁਗੇਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2022 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਗੰਗਜ਼ੂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲਜ਼ SL3 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=PM congratulates Manasi Nayana Joshi, Thulasimathi Murugesan for winning silver in women's doubles Badminton at Asian Para Games |url=https://pib.gov.in/pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1972133 |access-date=2024-01-12 |website=pib.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-24 |title=Asian Para Games 2023, Day 2 Highlights: Medal rush continues as India win 17 medals, including 3 gold |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/live-updates-of-asian-para-games-2023-medal-tally-day-2/liveblog/104663844.cms |access-date=2024-01-12 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * 2017 - ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਏਕਲਵਿਆ ਖੇਲ ਕ੍ਰਿਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਉੱਚਤਮ ਰਾਜ ਸਨਮਾਨ) * 2019 - ਅਪੰਗਤਾ (ਮਹਿਲਾ) ਨਾਲ ਸਰਵੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref>{{Cite web |last=admin |title=Winners of National Disability Awards 2019! |url=https://ourcivilsociety.com/2019/11/18/winners-of-national-disability-awards-2019/ |access-date=2021-02-03 |language=en-US |archive-date=2021-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420201159/https://ourcivilsociety.com/2019/11/18/winners-of-national-disability-awards-2019/ |url-status=dead }}</ref> * 2019 - ਈਐਸਪੀਐਨ ਇੰਡੀਆ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਅਥਲੀਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |title=Sindhu, Saurabh win ESPN India''s player of year award |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/sindhu-saurabh-win-espn-indias-player-of-year-award/1739395 |access-date=2021-02-03 |website=outlookindia.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2019 - ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੈਰਾ-ਐਥਲੀਟ ਲਈ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸਪੋਰਟਸ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |date=8 March 2020 |title=TOISA 2019: Happy that my efforts are helping me get recognition, says Para-athlete of the Year Manasi Joshi - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/toisa-2019-happy-that-my-efforts-are-helping-me-get-recognition-says-para-athlete-of-the-year-manasi-joshi/articleshow/74540149.cms |access-date=2021-02-03 |website=The Times of India |language=en}}</ref> * 2019 - ਏਸੇਸ 2020 ਸਪੋਰਟਸ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ (ਪੈਰਾ-ਸਪੋਰਟਸ) ਹਿੰਦੂ ਅਖਬਾਰ (ਨਾਮਜ਼ਦ) <ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |title=Sportstar ACES Awards 2020 - As it happened |url=https://sportstar.thehindu.com/aces-awards/sportstar-aces-awards-2020-live-rohit-sharma-kohli-kapil-dev-sindhu-india-cricket-ganguly-leander-steve-smith-mumbai/article30557688.ece |access-date=2021-02-03 |website=Sportstar |language=en}}</ref> * 2019 – ਬੀਬੀਸੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ <ref name="BBC Sport">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/51107182|title=Indian Sportswoman of the Year nominees revealed|work=BBC Sport|access-date=2021-02-03|language=en-GB}}</ref> * 2020 – TIME ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨੇਤਾ * 2020 - ਬੀਬੀਸੀ 100 ਔਰਤਾਂ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-55042935|title=BBC 100 Women 2020: Who is on the list this year?|date=2020-11-23|work=BBC News|access-date=2021-02-03|language=en-GB}}</ref> * 2020 – [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]] ਇੰਡੀਆ, 2020 ਦੀਆਂ ਸਵੈ-ਨਿਰਮਿਤ ਔਰਤਾਂ <ref>{{Cite web |title=Self-Made Women 2020: India's top women achievers |url=https://www.forbesindia.com/lists/self-made-women-2020/1835/1 |access-date=2021-02-03 |website=Forbes India |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] nq299g3fffs91xf8qvjbjyj0dfevhwi 0 183739 847215 780857 2026-09-23T18:44:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847215 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Nazanin Afshin-Jam, Royal Tour 2014.jpg }} '''ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਅਫਸ਼ੀਨ-ਜਾਮ''' (ਫ਼ਾਰਸੀ: نازنين افشين جم, ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਅਫਸ਼ੀਨ ਜਮ, ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1979) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਕ, ਜਨਤਕ ਬੁਲਾਰੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਕੈਨੇਡਾ 2003 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਟਾਪ ਚਾਈਲਡ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦ ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ। ਉਹ 1981 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਿਆਂ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਪੀਟਰ ਮੈਕਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। == ਬਚਪਨ == ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਅਫ਼ਸ਼ਿਨ-ਜਾਮ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1979 ਨੂੰ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਟਨ ਹੋਟਲ (ਹੁਣ ਤਹਿਰਾਨ ਹੋਮਾ ਹੋਟਲ) ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਅਕਸਰ ਪੱਛਮੀ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। [[ਇਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਈਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ]] ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ, [[ਵੈਨਕੂਵਰ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite web |last=Azizi |first=Arash |date=12 January 2012 |title=Nazanin Afshin-Jam, from miss world to minister's wife (Persian) |url=http://www.shahrvand.com/archives/22006 |access-date=10 June 2016 |website=shahrvand.com |archive-date=30 ਜੂਨ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630033135/http://www.shahrvand.com/archives/22006 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nazanin Afshin-Jam: A model of achievement |url=http://news.nationalpost.com/news/canada/nazanin-afshin-jam-a-model-of-achievement |website=National Post |publisher=National Post}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦਾ ਕੰਮ == ਅਫਸ਼ਿਨ-ਜਾਮ ਨੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨੌਰਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਓਨਟਾਰੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="NatPostMarries">{{Cite web |title=Peter Mackay marries Nazanin Afshin-Jam, former Miss World Canada |url=http://news.nationalpost.com/2012/01/04/peter-mackay-marries-former-miss-canada-world-nazanin-afshin-jam/ |access-date=May 7, 2014 |website=[[National Post]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਫਸ਼ਿਨ-ਜੈਮ ਨੇ ਰੈਡ ਕਰਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਯੂਥ ਐਜੂਕੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, [[ਲੈਂਡ ਮਾਈਨ|ਜ਼ਮੀਨੀ ਖਾਣਾਂ]], ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ, ਗਰੀਬੀ-ਬਿਮਾਰੀ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਰਗੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Huffpo">{{Cite web |date=5 January 2012 |title=Nazanin Afshin-Jam: Peter MacKay's New Wife A Woman Of Many Talents |url=http://www.huffingtonpost.ca/2012/01/05/nazanin-afshin-jam-peter-mackay_n_1186823.html |access-date=May 5, 2014 |publisher=The Huffington Post Canada}}</ref> == ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2003 == ਅਫਸ਼ਿਨ-ਜੈਮ ਨੂੰ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਕੈਨੇਡਾ 2003 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 6 ਦਸੰਬਰ, 2003 ਨੂੰ [[ਚੀਨ]] ਦੇ ਸਾਨਿਆ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2003 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2003-12-07/irish-miss-world-begins-reign/101852|title=Irish Miss World begins reign|last=<!-- Staff -->|date=December 7, 2003|work=[[ABC Online]]|access-date=May 6, 2014|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref> == ਐਕਟਿਵਵਾਦ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਅਫ਼ਸ਼ਿਨ-ਜਾਮ ਨੇ ਇੱਕ 18 ਸਾਲਾ ਈਰਾਨੀ ਔਰਤ, ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਮਹਾਬਾਦ ਫ਼ਤੇਹੀ ਨੂੰ [[ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ]] ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2005 ਵਿੱਚ ਕਰਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਨਾਲ [[ਜ਼ਬਰ ਜ਼ਨਾਹ|ਬਲਾਤਕਾਰ]] ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.nationalpost.com/2012/01/06/nazanin-afshin-jam-a-model-of-achievement/|title=Nazanin Afshin-Jam: A model of achievement|last=Humphreys|first=Adrian|date=January 6, 2012|work=[[National Post]]|access-date=May 6, 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਫ਼ਸ਼ਿਨ-ਜਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 350,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।<ref name="NatPost">{{Cite web |title=Nazanin Afshin-Jam tells story of girl trapped by Iran's twisted culture |url=http://news.nationalpost.com/2012/05/19/nazanin-afshin-jam-tells-story-of-girl-trapped-by-irans-twisted-culture/ |access-date=May 5, 2014 |website=[[National Post]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ਕਿਸੇ ਦਿਨਕਿਸੇ ਦਿਨ'', ਸਮਡੇ, ਉਸ ਦੀ ਇਸੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ, ਸਮਡੇ ਦੇ 12 ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਫਤੇਹੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=11 November 2010 |title=MacKay fuels questions on his future — and love life |url=https://www.thestar.com/news/canada/2010/11/11/mackay_fuels_questions_on_his_future_and_love_life.html |access-date=May 6, 2014 |website=[[Toronto Star]]}}</ref> ਆਖਰਕਾਰ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ, ਜੂਨ, 2006 ਵਿੱਚ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੁਆਰਾ ਫਤੇਹੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ, ਫਤੇਹੀ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸ਼ਿਨ-ਜੈਮ ਨੇ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲਈ 43,000 ਡਾਲਰ ਆਨਲਾਈਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.straight.com/news/pageant-power-redux-nazanin-afshin-jam-scores-human-rights-triumph|title=Pageant power redux: Nazanin Afshin-Jam scores a human-rights triumph|last=Smith|first=Charlie|date=February 2, 2007|work=[[The Georgia Straight]]|access-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140507041835/http://www.straight.com/news/pageant-power-redux-nazanin-afshin-jam-scores-human-rights-triumph|archive-date=May 7, 2014}}</ref> ਫਤੇਹੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਫਸ਼ਿਨ-ਜਾਮ ਨੂੰ ਯੂਥ ਫਾਰ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਆਰਟਿਸਟਸ ਫਾਰ ਹਿਊਮੈਨ ਰਾਈਟਸ ਦੁਆਰਾ ਹੀਰੋ ਫਾਰ ਹਿਊੁਮਨ ਰਾਈਟਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2007/aug/12/features.magazine37|title=Rising star:Nazanin Afshin-Jam, campaigner|last=Love|first=Emma|date=August 11, 2007|work=[[The Observer]]|access-date=May 6, 2014}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=365&dat=20060907&id=OuAvAAAAIBAJ&sjid=qj4DAAAAIBAJ&pg=3475,208659|title=United Behind Human Rights|last=Lopez|first=Kathryn Jean|date=September 7, 2006|work=The Cedartown Standard|agency=[[Newspaper Enterprise Association]]|page=4A}}</ref>ਅਫ਼ਸ਼ਿਨ-ਜੈਮ ਅਤੇ ਸੁਜ਼ਨ ਮੈਕਕਲੇਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਦੋ ਈਰਾਨੀ ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫਤੇਹੀ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੋਡ਼ਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਹਾਰਪਰਕੋਲਿੰਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.straight.com/life/tale-two-nazanins-coauthor-nazanin-afshin-jam-reveals-other-nazanin-alive|title=The Tale of Two Nazanins coauthor Nazanin Afshin-Jam reveals that the other Nazanin is alive|last=Smith|first=Charlie|date=July 4, 2012|work=[[The Georgia Straight]]|access-date=May 7, 2014}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਅਫ਼ਸ਼ਿਨ-ਜਾਮ ਨੇ ਬਹਾਈਆਂ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ 266 ਹੋਰ ਈਰਾਨੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਆਫੀ ਪੱਤਰ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=http://www.iranian.com/main/2009/feb/we-are-ashamed|title=We are ashamed!|date=February 4, 2009|work=[[Iranian.com]]|access-date=May 7, 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਸਲਾਨਾ ਜਨੇਵਾ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Program, Sunday, April 19, 2009 |url=http://www.genevasummit.org/program/1/2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227224531/http://www.genevasummit.org/program/1/2009 |archive-date=February 27, 2015 |access-date=February 28, 2015 |website=Geneva Summit for Human Rights and Democracy}}</ref> ਅਫ਼ਸ਼ਿਨ-ਜਾਮ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=November 30, 2014 |title=Iran embassy report suggests little threat months before closure |url=http://www.cbc.ca/news/politics/iran-embassy-report-suggests-little-threat-months-before-closure-1.2852151 |website=cbc.ca}}</ref> ਅਫ਼ਸ਼ਿਨ-ਜੈਮ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II ਡਾਇਮੰਡ ਜੁਬਲੀ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Afshin-Jam dedicates Queen's Diamond Jubilee Medal to Nasrin Sotoudeh |url=https://features.kodoom.com/en/iranian-diaspora/afshin-jam-dedicates-queen-s-diamond-jubilee-medal-to-nasrin-sotoudeh/v/4805/ |access-date=2019-07-05 |website=Kodoom.com |language=en}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਓਨਟਾਰੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅਜ਼, ਆਨਰੇਰੀ ਕੌਸਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=University |first=Department of Communications and Public Affairs, Western |date=2016-06-20 |title=Western News - Afshin-Jam MacKay: Use your talents, blessings |url=https://news.westernu.ca/2016/06/afshin-jam-mackay-use-talents-blessings/ |access-date=2019-07-05 |website=Western News |language=en-CA}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਇੱਕ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਪਾਇਲਟ, ਅਫਸ਼ਿਨ-ਜੈਮ ਦੋਵੇਂ ਸੰਚਾਲਿਤ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਗਲਾਈਡਰ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਏਅਰ ਕੈਡਿਟਸ-ਵਾਰੰਟ ਅਫਸਰ ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.torontosun.com/2012/09/07/peter-mackay-and-nazanin-afshin-jam-expecting-baby-in-new-year|title=Peter MacKay and Nazanin Afshin-Jam expecting a baby in new year|date=September 7, 2012|work=Toronto Sun|access-date=May 5, 2014|publisher=Canoe Sun Media}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="Globe and Mail">{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/politics/theres-more-to-nazanin-afshin-jam-than-her-beauty-queen-past/article4186774|title=There's more to Nazanin Afshin-Jam than her beauty queen past|date=19 May 2012|work=The Globe and Mail|access-date=May 30, 2017}}</ref><ref name="Telegraph">{{Cite web |title=Little Miss Perfect |url=http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG3361894/Little-miss-perfect.html |access-date=May 30, 2017 |publisher=The Daily Telegraph}}</ref> ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨੌਰਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Nazanin Afshin-Jam M'11 * A model global activist |url=http://thenorwichrecord.com/nazanin-afshin-jam-m11-%E2%9C%AF-a-model-global-activist/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307173505/http://thenorwichrecord.com/nazanin-afshin-jam-m11-%e2%9c%af-a-model-global-activist/ |archive-date=March 7, 2017 |access-date=May 19, 2017 |website=Norwich Record |publisher=Norwich University}}</ref> 4 ਜਨਵਰੀ, 2012 ਨੂੰ, ਅਫਸ਼ਿਨ-ਜੈਮ ਨੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਆਂ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ, ਪੀਟਰ ਮੈਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=The Honourable Peter Gordon Mackay |url=http://www.pm.gc.ca/eng/minister/honourable-peter-gordon-mackay |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505193618/http://www.pm.gc.ca/eng/minister/honourable-peter-gordon-mackay |archive-date=May 5, 2014 |access-date=May 5, 2014 |website=www.pm.gc.ca}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/politics/story/2012/01/04/mackay-marriage.html|title=Peter MacKay weds former beauty queen|last=<!-- Staff -->|date=January 4, 2012|work=[[CBC News]]|access-date=May 7, 2014}}</ref> ਇਸ ਜੋਡ਼ੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ 2013 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਕੈਲੇਡਨ, ਜੋ 2018 ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਵੈਲੇਨਟੀਆ, ਜੋ 2015 ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ngnews.ca/news/local/peter-mackay-and-wife-nazanin-welcome-third-child-230006/|title=Peter MacKay and wife Nazanin welcome third child|last=<!-- Staff -->|date=July 30, 2018|work=[[The News (New Glasgow)|The News]]|access-date=Oct 10, 2018|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011093422/https://www.ngnews.ca/news/local/peter-mackay-and-wife-nazanin-welcome-third-child-230006/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ctvnews.ca/canada/defence-minister-peter-mackay-announces-birth-of-son-kian-alexander-1.1218997|title=Defence Minister Peter MacKay announces birth of son Kian Alexander|last=<!-- Staff -->|date=April 1, 2013|work=[[CTV News]]|access-date=May 7, 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://thechronicleherald.ca/novascotia/1314102-peter-mackay-and-nazanin-afshin-jam-announce-birth-of-baby-girl-valentia|title=Peter MacKay and Nazanin Afshin-Jam announce birth of baby girl Valentia|date=September 30, 2015|work=The Chronicle Herald|access-date=December 12, 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] acgj3tsl4qpabti7qy6cotay9ygmgaf 0 183745 847301 841121 2026-09-24T00:27:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847301 wikitext text/x-wiki '''ਫਖਰਾ ਯੂਨਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Fakhra Younus;''' {{lang-ur|فاخرہ یونس}} ; 1979 – 17 ਮਾਰਚ 2012) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ [[ਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਣਾ|ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ]] ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ 39 ਸਰਜਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/comment/obituaries/young-woman-seared-by-acid-that-corrodes-a-nations-soul-20120408-1wjem.html|title=Young woman seared by acid that corrodes a nation's soul|date=9 April 2012|work=[[Sydney Morning Herald]]|access-date=14 July 2015}}</ref> ਉਸ ਨੇ 33 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਯੂਨਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ [[ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਏਰੀਆ|ਰੈੱਡ-ਲਾਈਟ ਜ਼ਿਲੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਸੀ, <ref name="fox">{{Cite web |date=28 March 2012 |title=Pakistani former dancing girl who was attacked with acid commits suicide |url=http://www.foxnews.com/world/2012/03/28/pakistani-former-dancing-girl-who-was-attacked-with-acid-commits-suicide/ |website=[[Fox News]] |publisher= |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924181409/http://www.foxnews.com/world/2012/03/28/pakistani-former-dancing-girl-who-was-attacked-with-acid-commits-suicide/ |url-status=dead}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ, ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਲ ਖਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੂਬੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਯੂਨਸ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਈ 2000 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਉਸਦੇ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਖਾਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਮਲਾਵਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਨੁਸ ਨੂੰ ਖਾਰ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ [[ਤਹਿਮੀਨਾ ਦੁਰਾਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇਲਾਜ ਲਈ [[ਰੋਮ]], ਇਟਲੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="The Evil That Men Do">{{Cite web |last=Lahore |first=HANNAH BLOCH |date=20 August 2001 |title=The Evil That Men Do |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,170879,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070505071247/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,170879,00.html |archive-date=May 5, 2007 |publisher= |via=www.time.com}}</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਉਸ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3114323.stm|title=Help for Pakistan's acid attack victims|date=4 August 2003|publisher=|via=news.bbc.co.uk}}</ref> ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਫਰਮ ਸੇਂਟ ਐਂਜਲਿਕ ਅਤੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲਗਾਇਆ। ਸਮਾਈਲ ਅਗੇਨ, ਕਲੇਰਿਸ ਫੇਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਐਨਜੀਓ ਮੁਖੀ ਵਿਗਾੜਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।<ref>[http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-99481-Fakhra-shunned-in-life-embraced-in-death Fakhra: shunned in life, embraced in death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326180513/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-99481-Fakhra-shunned-in-life-embraced-in-death|date=March 26, 2012}}</ref> ਯੂਨਸ ਨੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਦੁਰਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਝੰਡੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ। ਯੂਨਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਖਰਦਰ ਦੇ ਈਧੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ,<ref>[https://www.amnesty.org/en/documents/asa33/006/2002/en/ Amnesty International Document – Pakistan: Insufficient protection of women]</ref> ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The News International: Latest News Breaking, Pakistan News |url=https://www.thenews.com.pk/NewsDetail.aspx?ID=41474 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325193137/https://www.thenews.com.pk/NewsDetail.aspx?ID=41474 |archive-date=2012-03-25}}</ref> === ਵਿਰਾਸਤ === ਉਸ ਦੇ ਹਮਲੇ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਅਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ਾਬ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। 2007 ਤੋਂ 2016 ਦਰਮਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 1,375 ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਹੋਏ;<ref name="Hassan Abbas (February 28th, 2018).">Hassan Abbas (February 28th, 2018). ''[http://pakrtidata.org/2018/02/28/pakistan-acid-attacks-decrease/ In Pakistan, Acid Attacks Decrease But Challenges Remain]''. Media Matters for Democracy. ''[https://web.archive.org/web/20200218151816/http://pakrtidata.org/2018/02/28/pakistan-acid-attacks-decrease/ Archived]''. Retrieved February 18th, 2020.</ref> ਜਾਂ ਕੁਝ 153 ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਰਫ 56% ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਹਨ ਜਾਂ 85 ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ। ਉਸਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ, ''ਸੇਵਿੰਗ ਫੇਸ'' (2012) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਆਸਕਰ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2012/03/28/fakhra-younus-dead-pakistan-acid_n_1384612.html "Fakhra Younus Dead: Pakistani Acid Victim Commits Suicide", Sebastian Abbot, ''Huffington Post'', March 28 2012]</ref><ref>[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=149510651 "Prominent Pakistani Acid Victim Commits Suicide", ''National Public Radio''/The Associated Press, March 28, 2012 ]</ref><ref>{{Cite web |title="Prominent Pakistani acid victim Fakhra Younus commits suicide" |url=http://www.suntimes.com/news/world/11575212-418/prominent-pakistani-acid-victim-fakhra-younus-commits-suicide.html |publisher=}}</ref> ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਤੇਜ਼ਾਬ ਦੇ ਹਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟੇ ਹਨ।<ref name="gulfnewsacidattacks">[https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/pakistan-cases-of-acid-attacks-on-women-drop-by-half-1.65626299 Pakistan: Cases of acid attacks on women drop by half]. August 4th, 2019. Gulf News. [https://web.archive.org/web/20200218155831/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/coronavirus-pakistan-deploys-two-member-task-force-in-wuhan-to-assist-students-1.69782138 Archived]. Retrieved February 18th, 2020.</ref> "2016 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ 71 ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2018 ਤੋਂ 2019 ਦਰਮਿਆਨ, ਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਣ ਦੇ 62 ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ"। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਐਸਿਡ ਅਤੇ ਬਰਨ ਕ੍ਰਾਈਮ ਬਿੱਲ (2017) ਸਮੇਤ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ "ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਸਾੜ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਉਮਰ ਭਰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਪਾਹਜਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ"। ਫਿਲਮ ਯੂਨਸ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] ryr58mnif1lxbni83yjdrbnitcrgofb 0 183991 847104 745851 2026-09-23T12:12:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847104 wikitext text/x-wiki '''ਜੈਨੀ ਕਰੇਗ''' (ਜਨਮ 7 ਅਗਸਤ, 1932) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਜੈਨੀ ਕਰੇਜ, ਇੰਕ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਕਰੇਗ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਵਿਕ, ਲੂਸੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਸਿਡਨੀ ਕਰੇਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1983 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਸ਼ਣ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 1985 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਕੰਪਨੀ 2006 ਵਿੱਚ [[ਨੇਸਲੇ|ਨੈਸਲੇ ਪੋਸ਼ਣ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। == ਪਰਉਪਕਾਰ == 1992 ਵਿੱਚ, ਕਰੇਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਫਰੈਸਨੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਂਡ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਟਿਵ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਈ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਡ ਕਰੇਗ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1996 ਵਿੱਚ, ਜੋਡ਼ੇ ਨੇ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 7 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੈਨੀ ਕਰੇਗ ਪਵੇਲੀਅਨ, ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪਵੇਲੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਘੋਡ਼ੇ ਦੀ ਦੌਡ਼ == 1995 ਵਿੱਚ, ਕਰੇਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਰੈਂਚੋ ਸੈਂਟਾ ਫੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦਾ ਘੋਡ਼ੇ ਦਾ ਖੇਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਖਰੀਦਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿਡਾਰੀ ਜੀਨ ਕਲੇਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਡੇਲ ਮਾਰ ਥੋਰਬ੍ਰੇਡ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਕਰੇਗ ਰੇਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਕਈ ਸਫਲ ਨਸਲਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ, ਡਾ. ਡੇਵੀਅਸ, 1992 ਦੇ ਕੈਂਟਕੀ ਡਰਬੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ ਅਤੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੌਡ਼ ਲਗਾਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1992 ਦਾ ਐਪਸਮ ਡਰਬੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਰੇਸਿੰਗ ਅਤੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਫਿਲੀ ਪਸੀਨਾ ਨੇ ਗਲਫਸਟ੍ਰੀਮ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰੀਡਰਜ਼ ਕੱਪ ਡਿਸਟੈਫ ਜਿੱਤਿਆ। ਸੰਨ 2003 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੋਡ਼ੇ ਕੈਂਡੀ ਰਾਈਡ ਨੇ ਗ੍ਰੇਡ I ਪੈਸੀਫਿਕ ਕਲਾਸਿਕ ਸਟੈਕ ਸਮੇਤ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਦੌਡ਼ਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਮੀਲ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਡੇਲ ਮਾਰ ਟਰੈਕ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਰੈਗ ਦਾ ਘੋਡ਼ਾ, ਸਿਡਨੀ ਦੀ ਕੈਂਡੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਿਡ ਕਰੈਗ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, 2010 ਦੇ ਕੈਂਟਕੀ ਡਰਬੀ ਵਿੱਚ ਦੌਡ਼ਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.people.com/people/article/0,,20365574,00.html |title=Jenny Craig's Horse Racing in the Kentucky Derby |access-date=2024-03-30 |archive-date=2011-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110328182928/http://www.people.com/people/article/0,,20365574,00.html |url-status=dead}}</ref> == ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ == ਅਪ੍ਰੈਲ 1995 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਜਾਗ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਕਜਾ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰੈਗ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕ੍ਰੈਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਗਡ਼ਦੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਲਈ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਟੈਂਪੋਰੋਮੈਂਡੀਬੁਲਰ ਜੁਆਇੰਟ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਡ਼ੀ (ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 18 ਸਾਲ) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। 1998 ਦੀ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਡੈਨਿਸ ਐਮ. ਨਿਗਰੋ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਗਈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਰੇਗ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਰੋਫਿੰਗ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਐਬਸੋਰਬੇਬਲ ਪੇਚ ਲਗਾ ਕੇ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਦਾ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸਪੀਚ ਥੈਰੇਪੀ ਹੋਈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰੈਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932]] qj2f5v91z157q61vmk4fj3w3dpxtb10 0 184271 847217 749359 2026-09-23T18:45:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847217 wikitext text/x-wiki '''ਨਾਦੀਆ ਅਲੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nadia Ali;''' {{Lang-bn|নাদিয়া আলী}}; ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1984) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਐਤਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਦੇ ਇਲਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="punjab2000">{{Cite news|url=http://www.punjab2000.com/bbc-asian-network-unveils-new-sunday-language-programmes/|title=BBC Asian Network Unveils New Sunday Language Programmes|date=17 November 2012|access-date=1 February 2014|publisher=Punjab2000.com}}</ref> ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।<ref name="bbc2">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2013/bangladesh-music-week.html|title=BBC Asian Network celebrates with Bangladesh Music Week|date=28 November 2013|access-date=1 February 2014|publisher=BBC|archive-date=14 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014093200/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2013/bangladesh-music-week.html|url-status=dead}}</ref><ref name="media247">{{Cite news|url=http://www.media247.co.uk/bizasia/bbc-asian-network-announce-bangladesh-music-week|title=BBC Asian Network announce Bangladesh Music Week|last=Baddhan|first=Lakh|date=27 November 2013|access-date=1 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911071214/http://media247.co.uk/bizasia/bbc-asian-network-announce-bangladesh-music-week|archive-date=11 September 2018|publisher=BizAsiaUK}}</ref><ref name="asianimage">{{Cite news|url=http://www.asianimage.co.uk/leisure/music/10836109.BBC_Asian_Network_to_celebrate_Bangladeshi_music/|title=BBC Asian Network to celebrate Bangladeshi music|date=27 November 2013|access-date=1 February 2014|publisher=Asian Image}}</ref><ref name="musicweek">{{Cite magazine|last=Williams|first=Paul|date=28 November 2013|title=BBC Asian Network focusing on Bangladesh|url=http://www.musicweek.com/news/read/bbc-asian-network-focusing-on-bangladesh/056888|magazine=[[Music Week]]|access-date=1 February 2014}}</ref><ref name="m-magazine">{{Cite news|url=http://www.m-magazine.co.uk/news/bbc-asian-network-celebrate-bangladesh-music/|title=BBC Asian Network to celebrate Bangladesh Music|date=28 November 2013|work=[[M (magazine)|M]]|access-date=1 February 2014|archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131205034714/http://www.m-magazine.co.uk/news/bbc-asian-network-celebrate-bangladesh-music/|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਬੰਗਾਲੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="ariel">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/ariel/23378734|title=Asian Network presenter Nadia Ali juggles media with law|last=Parks|first=Carla|date=14 August 2013|work=[[Ariel (newspaper)|Ariel]]|access-date=1 February 2014|archive-date=21 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821190713/http://www.bbc.co.uk/ariel/23378734|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 2005 ਵਿੱਚ,<ref name="bbwhoswho13">{{Cite book|url=http://www.bbwhoswho.co.uk/images/whos-who-2013.pdf|title=British Bangladeshi Who's Who|last=Karim|first=Mohammed Abdul|last2=Karim|first2=Shahadoth|date=October 2013|publisher=British Bangla Media Group|page=20|access-date=1 September 2014}}</ref> 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਲੀ ਚੈਨਲ ਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਛੇ ਸਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਾਈਵ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="bbc1">{{Cite web |title=Nadia Ali |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01p46z5/profiles/nadia |access-date=1 February 2014 |publisher=BBC Asian Network |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126022627/http://www.bbc.co.uk/programmes/b01p46z5/profiles/nadia |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੈਨਲ ਐਸ ਅਵਾਰਡ 2011, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਹੂਜ਼ ਹੂ 2010 ਅਵਾਰਡਸ, ਐਨਟੀਵੀ ਮੈਗਾ ਕੰਸਰਟ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਆਜਾ ਨਚਲੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਲੀ ਨੇ B4U, ATN ਬੰਗਲਾ ਅਤੇ NTV ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ''Forgotten Roots'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 10 ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗਾਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ. ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ, ਅਲੀ ਨੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਾਰਕ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬੋਸ਼ਾਖੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਦਸੰਬਰ 2012 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਈ ਐਤਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲਾਈਵ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਸ਼ੋਅ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ, ਅਲੀ ਨੇ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਲੜੀ ''ਰਮਜ਼ਾਨ ਰਾਉਂਡਅੱਪ'' ਦੇ ਚੌਥੇ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2015 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="eastlondonnews">{{Cite news|url=http://www.eastlondonnews.co.uk/ibrahim-is-shortlisted-for-film-award/|title=Ibrahim is shortlisted for film award|last=Rahman|first=Emdad|date=20 May 2015|access-date=1 September 2015|publisher=East London News|location=London}}</ref> ਮਾਰਚ-ਮਈ 2015 ਵਿੱਚ, ਅਲੀ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕਾਰਨਰ ਸ਼ਾਪ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਦੋ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਹ ਅਬਦੁਰ-ਰਹਿਮਾਨ'' ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੂਨ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਸ ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੇਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਅਲੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। <ref name="bbc1"/> ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮੀਡੀਆ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਲੀ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਰਿਸਟਰ ਵਜੋਂ ਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿੰਕਨ ਇਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰੀਨਿਓਰਜ਼ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] rzepvtt3d79ljp503f89g0ct8l10ep5 0 184373 847205 772966 2026-09-23T18:23:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847205 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''ਨਦੀਕਾ ਲਕਮਾਲੀ ਬੰਬਰੇਂਦਾ ਲਿਆਨਾਗੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Nadeeka Lakmali Bambarenda Liyanage; ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ, 1981 ਏਲਪੀਟੀਆ, ਗਾਲੇ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਜੈਵਲਿਨ ਥ੍ਰੋਅਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Nadeeka LAKMALI |url=https://olympics.com/en/athletes/nadeeka-lakmali |access-date=2021-06-21 |website=Olympics.com}}</ref><ref>{{Cite sports-reference|title=Nadeeka Lakmali|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/la/nadeeka-lakmali-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418050922/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/la/nadeeka-lakmali-1.html|url-status=dead|archive-date=18 April 2020|access-date=15 January 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Glasgow 2014 - Nadeeka lakmali Babaranda Liyanage Profile |url=http://results.glasgow2014.com/athlete/athletics/1027145/babaranda_liyanage.html |access-date=2021-06-21 |website=results.glasgow2014.com}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੈਵਲਿਨ ਥ੍ਰੋਅਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=A house for top athlete Nadeeka Lakmali |url=http://www.dailynews.lk/2017/07/12/sports/121655/house-top-athlete-nadeeka-lakmali}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਆਰਮੀ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਫੋਰਸ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋਅ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Island |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=83818 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062843/http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=83818 |archive-date=2016-03-04 |website=www.island.lk}} </ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Nadeeka Lakmali sets new national javelin throw record |url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=23415 |access-date=2021-06-21 |website=www.adaderana.lk |language=en |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201557/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=23415 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Protectors to Promoters |url=http://www.sundaytimes.lk/201025/sports/protectors-to-promoters-420984.html |access-date=2021-06-21 |website=Times Online - Daily Online Edition of The Sunday Times Sri Lanka}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਲਿਆਨਾਗੇ ਨੇ [[ਅਮਾਨ|ਅੱਮਾਨ, ਜਾਰਡਨ]] ਵਿੱਚ 2007 ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਵਰਗ ਲਈ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 52.59 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰਵੋਤਮ ਥ੍ਰੋਅ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.island.lk/2007/07/28/sports10.html|title=Susi gets gold in Amman|last=Premalal|first=Susil|date=28 July 2007|access-date=18 January 2013|publisher=Island Online Edition (Sri Lanka)}}</ref> ਲਕਮਾਲੀ ਨੇ [[ਬੀਜਿੰਗ]] ਵਿੱਚ [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੈਵਲਿਨ ਥ੍ਰੋਅ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka ready to 'go for gold' - CNN.com |url=http://edition.cnn.com/2008/SPORT/06/26/oly.srilanka/ |access-date=2021-06-21 |website=edition.cnn.com |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203707/http://edition.cnn.com/2008/SPORT/06/26/oly.srilanka/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ 54.28 ਮੀਟਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਥਰੋਅ ਕੀਤਾ, ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 43ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Women's Javelin Throw Qualifying Rounds |url=http://www.2008.nbcolympics.com/trackandfield/resultsandschedules/rsc=ATW053900/standings.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731000349/http://www.2008.nbcolympics.com/trackandfield/resultsandschedules/rsc%3DATW053900/standings.html |archive-date=31 July 2012 |access-date=15 January 2013 |publisher=[[NBC Olympics]]}}</ref> ਉਸਨੇ 2010 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 53.36 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋਅ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |date=2010-10-10 |title=Info System |url=http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/DetailedScheduleByEvent?sportCode=AT |archive-url=https://web.archive.org/web/20101010131311/http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/DetailedScheduleByEvent?sportCode=AT |archive-date=2010-10-10 |access-date=2021-06-21}}</ref> ਲਕਮਾਲੀ ਨੇ 30 ਜੂਨ, 2013 ਨੂੰ [[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ|ਫਿਨਲੈਂਡ]] ਦੇ ਪਿਹਤੀਪੁਦਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ 59.32 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਸੁਧਾਰਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Karttunen |first=Anu |date=30 June 2013 |title=Keihäskarnevaaleilla todellinen yllätysvoittaja – Utriaisella jalkavaivoja |url=http://yle.fi/urheilu/keihaskarnevaaleilla_todellinen_yllatysvoittaja__utriaisella_jalkavaivoja/6711466 |access-date=30 June 2013 |website=Yleisradio}}</ref> ਲਕਮਾਲੀ ਨੇ 2013 ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ 3 ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਥੰਮਸਾਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਦੌਰਾਨ 56.83 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਸੋਨਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Nadeeka, Nimali and Manjula win gold in Asian Grand Prix |url=https://www.hirunews.lk/english/sports/58847/nadeeka-nimali-manjula-win-gold-in-asian-grand-prix |access-date=2021-06-21 |website=Hiru News |language=en}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਚੀਨ ਦੀ ਲੀ ਲਿੰਗਵੇਈ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋਅ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਾਲ [[ਪੂਨੇ|, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ 2013 ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ 60.16 ਤੱਕ ਰੀਨਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=K. Kumaraswamy |date=Jul 7, 2013 |title=Thailand's Winatho wins heptathlon gold {{!}} More sports News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/thailands-winatho-wins-heptathlon-gold/articleshow/20949579.cms |access-date=2021-06-21 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=20th Asian Athletics Championships-2013 |url=http://www.rdcjakarta.org/final%20results.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219002618/http://www.rdcjakarta.org/final%20results.pdf |archive-date=December 19, 2016 |access-date=21 June 2021 |publisher=Regional Development Center (RDC) Jakarta}}</ref><ref>{{Cite web |last=bugsbunny |date=2013-07-06 |title=Nadeeka Lakmali wins silver |url=https://colombogazette.com/2013/07/06/nadeeka-lakmali-wins-silver/ |access-date=2021-06-21 |website=Colombo Gazette |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਆਈਏਏਐਫ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਵੀ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਲਕਮਾਲੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਆਰਮੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦੀ ਇੰਟਰ-ਰੇਜੀਮੈਂਟ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਿਆ। ਉਸਨੇ 60.64 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Wasala |first=Chintana |title=Nadeeka renews national record |url=http://www.dailynews.lk/2013/07/17/sports/nadeeka-renews-national-record |access-date=2021-06-21 |website=Daily News |language=en}}</ref> ਲਕਮਲੀ ਨੇ 2013 IAAF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋਅ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਗਰੁੱਪ ਬੀ ਵਿੱਚੋਂ 60.39 ਮੀਟਰ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ 61.50 ਮੀਟਰ ਦੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਅੰਕ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂ ਸਕੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਗਰੁੱਪ ਏ ਅਤੇ ਬੀ ਤੋਂ।<ref>{{Cite web |title=Nadeeka on show today {{!}} The Sundaytimes Sri Lanka |url=http://www.sundaytimes.lk/130818/sports/nadeeka-on-show-today-58503.html |access-date=2021-06-21}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਆਈਏਏਐਫ ਵਿਸ਼ਵ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਦੌੜਾਕ ਸੁਸੰਥਿਕਾ ਜੈਸਿੰਘੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਐਥਲੀਟ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Nadeeka Lakmali - second Lankan athlete to reach IAAF final round |url=http://www.dailynews.lk/2021/06/21/sports/252037/nadeeka-lakmali-second-lankan-athlete-reach-iaaf-final-round |access-date=2021-06-21 |website=Daily News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nadeeka Lakmali – only second Lankan to figure in final of World Championship |url=http://archives.sundayobserver.lk/2013/08/18/spo02.asp |access-date=2021-06-21 |website=archives.sundayobserver.lk}}</ref> ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 58.16 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਕੇ 12ਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |title=Nadeeka among the best in the world - Caption Story {{!}} Daily Mirror |url=https://www.dailymirror.lk/caption_story/nadeeka-placed-as-12th-best-womens-javelin-thrower-in-the-world/110-34034 |access-date=2021-06-21 |website=www.dailymirror.lk |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=Javelin champ Lakmali returns home from World Athletic Championship {{!}} Daily FT |url=https://www.ft.lk/sports/javelin-champ-lakmali-returns-home-from-world-athletic-championship/23-179956 |access-date=2021-06-21 |website=www.ft.lk |language=English}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜੈਵਲਿਨ ਥ੍ਰੋਅਰ ਦਿਲਹਾਨੀ ਲੇਕਮਗੇ <ref name="cey">[http://www.ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=24822 Eight Sri Lankans in Action Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707193931/http://www.ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=24822 |date=2017-07-07 }}, CeylonToday. Retrieved 21 July 2017</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੋਚ ਏਜੇਰੋਡਰਿਗੋ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ<ref name="uuu">[http://ceylontoday.lk/print20160701CT20161030.php?id=3188 Dilhani turns Tables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719064405/http://www.ceylontoday.lk/print20160701CT20161030.php?id=3188 |date=2016-07-19 }}, CeylonToday, Retrieved 21 July 2017</ref> ਉਸਨੇ 2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋਅ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 59.04 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੂਰ ਕਰਕੇ 6ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |title=Glasgow 2014 - Women's Javelin Throw Final |url=http://results.glasgow2014.com/PEVU/PEVU_ATW053101.html |access-date=2021-06-21 |website=results.glasgow2014.com}}</ref> 2016 ਦੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 54.82 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Wijewickrama |first=Navod |date=2016-02-11 |title=Suranjaya wins 200m while others settle for Silver and Bronze - #SAG2016 Day 6 |url=https://www.thepapare.com/suranjaya-wins-200m-while-others-settle-for-silver-and-bronze-sag2016-day-6/ |access-date=2021-06-21 |website=ThePapare.com |language=en-US}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋਅ ਵਿੱਚ 2017 ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਇਵੈਂਟ ਲੀ ਲਿੰਗਵੇਈ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਪਰ ਦਿਲਹਾਨੀ ਲੇਕਮਗੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਸਿਖਲਾਈ ਸਾਥੀ ਨਦੀਕਾ ਲਕਮਾਲੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਿਆਂ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="odisha">[https://odisha2017.games/Application/uploadDocuments/events/Result20170706_215252.pdf Results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028094836/https://odisha2017.games/Application/uploadDocuments/events/Result20170706_215252.pdf|date=2017-10-28}}, Odisha 2017, Retrieved 21 July 2017</ref> ਉਸਨੇ 2019 ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋਅ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 54.41 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਤਫਾਕਨ [[Nadeeka Lekamge|ਨਦੀਕਾ ਲਕਮਗੇ]], ਜੋ ਖੁਦ ਨਦੀਕਾ ਲਕਮਾਲੀ ਦੀ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=7 December 2019 |title=Sri Lanka grab five golds as athletics concludes at South Asian Games |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1087928/sri-lanka-shine-at-south-asian-games |access-date=2021-06-21 |website=www.insidethegames.biz}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-12-07 |title=Sri Lankan athletes overcome fever and detractors in record medals show |url=http://www.sundayobserver.lk/2019/12/08/sports/sri-lankan-athletes-overcome-fever-and-detractors-record-medals-show |access-date=2021-06-21 |website=Sunday Observer |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-04 |title=Javelin is my first love - Nadeeka Lekamge |url=http://www.sundayobserver.lk/2021/06/10/youth-observer/javelin-my-first-love-nadeeka-lekamge |access-date=2021-06-21 |website=Sunday Observer |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2019 ਮਿਲਟਰੀ ਵਰਲਡ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਵੁਹਾਨ ਵਿੱਚ 52.73 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Lakmali wins bronze in javelin in World Military Games |url=http://www.dailynews.lk/2019/10/26/sports/201023/lakmali-wins-bronze-javelin-world-military-games}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-10-19 |title=Sri Lankans contest Military Games eyeing South Asian show |url=http://www.sundayobserver.lk/2019/10/20/sports/sri-lankans-contest-military-games-eyeing-south-asian-show |access-date=2021-06-21 |website=Sunday Observer |language=en}}</ref> ਲਕਮਾਲੀ 4 ਬਟਾਲੀਅਨ (ਵੀ), ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਆਰਮੀ ਮਹਿਲਾ ਕੋਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਵਾਰੰਟ ਅਫਸਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Javelin Athlete, Nadeeka Lakmali to Receive Continued Sponsorship for Her Training |url=https://www.army.lk/news/javelin-athlete-nadeeka-lakmali-receive-continued-sponsorship-her-training |website=army.lk |publisher=Sri Lanka Army}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] g0dzos2krjxghtpm2gq507con8efz9q 0 184981 847137 844186 2026-09-23T13:49:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847137 wikitext text/x-wiki [[File:Dame-Muriel-Diana-Reader-Harris.jpg|thumb]] '''ਡੈਮ ਮਿਊਰਿਅਲ ਡਾਇਨਾ ਰੀਡਰ ਹੈਰਿਸ''' (11 ਅਕਤੂਬਰ 1912, [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]]-7 ਅਕਤੂਬਰ 1996, ਸੈਲਿਸਬਰੀ, ਵਿਲਟਸ਼ਾਇਰ) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਅਕ, ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ।<ref name="bowden">Caroline M. K. Bowden: Harris, Dame (Muriel) Diana Reader (1912–1996). In: ''Oxford Dictionary of National Biography'', online ed. (Oxford: Oxford University Press, September 2004). [http://www.oxforddnb.com/view/article/63305. Retrieved 6 September 2010.]</ref> ਉਹ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਵਕੀਲ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮੌਂਟਗੋਮੇਰੀ ਰੀਡਰ ਹੈਰਿਸ (ਜਨਮ 1887) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮੈਬਲ (ਨੀ ਵਿਲਮੋਟ ਵਿਲਕਿਨਸਨ) ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੱਚੀ, ਮਿਊਰਿਅਲ ਡਾਇਨਾ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਲਗਭਗ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੈਨਿਨਜਾਈਟਿਸ ਕਾਰਨ ਗੁਆਚ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਚਾਚੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਹਾਲੈਂਡ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਬੋਰਨ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1934 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="bowden"/> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕੰਮ == ਰੀਡਰ ਹੈਰਿਸ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੇਰਬੋਰਨ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਸਟਾਫ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੇ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰਬੋਰਨ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ [[ਟੋਰਾਂਟੋ|ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਦੇ ਬ੍ਰੈਂਕਸਮ ਹਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਸਬੰਧ ਬਣ ਗਏ ਜੋ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_8197/is_20091021/ai_n51819120/. Retrieved 6 September 2010.]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ 1943 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਗਰਲਜ਼ ਕਲੱਬਾਂ ਦੇ ਸਟਾਫ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਉਹ 1950 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਬੋਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਹੀ। ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਜੋ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸੁਭਾਅ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਫਰਜ਼ ਹੈ।<ref>June Taylor, [https://www.independent.co.uk/news/people/obituaries-dame-diana-reader-harris-1357788.html "Dame Diana Reader Harris obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417101655/http://www.independent.co.uk/news/people/obituaries-dame-diana-reader-harris-1357788.html |date=2016-04-17 }}, ''The Independent'', 11 October 1996; retrieved 6 September 2010.</ref> ਰੀਡਰ ਹੈਰਿਸ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਚਰਚ|ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਇੱਚ ਪੱਖੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਕਈ ਚਰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਸੈਲਿਸਬਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਆਮ ਕੈਨਨ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਪੀਕਰ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਸ਼ੇਰਬੋਰਨ ਗਰਲਜ਼ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="bowden"/> ਰੀਡਰ ਹੈਰਿਸ ਦੀ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝਲਕ 1991 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਗਿਆਤ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ੇਰਬੋਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਃ "ਡੇਮ ਡਾਇਨਾ ਰੀਡਰ ਹੈਰਸ ਖੁਦ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਤੀਜੀ ਏਜਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਚਰਚ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਮੇਤ ਦਫਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਡ਼ੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।" 79 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਡ਼ ਰਹੀ ਸੀ-"ਮੈਂ ਮਿੰਟ ਨਹੀਂ ਪਡ਼੍ਹ ਸਕਦੀ"। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਮੈਨੂੰ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਬੋਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਲਡ਼ਾਈ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਰੱਬ ਹਾਂ'-ਇਬਰਾਨੀ, ਉਹ ਕਹਿੱਦੀ ਹੈ, 'ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ' ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਜੋਖਮ<ref>[http://www.in.iofc.org/node/24715 Profile] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140113101115/http://www.in.iofc.org/node/24715|date=13 January 2014}}, iofc.org; retrieved 6 September 2010.</ref> == ਸਨਮਾਨ == 1972 ਵਿੱਚ, ਰੀਡਰ ਹੈਰਿਸ ਨੂੰ "ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਚਰਚ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ" ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦਾ ਡੈਮ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Supplement to the London Gazette, 1 January 1972. [http://www.london-gazette.co.uk/issues/45554/supplements/8/page.pdf Supplement to the London Gazette], london-gazette.co.uk, 1 January 1972; retrieved 6 September 2010.</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912]] hfk61zzjent7tf6n2drx2a9lji5kh6m 0 185152 847299 765041 2026-09-24T00:17:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847299 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Fariba_Hachtroudi_in_her_father's_house.jpg|thumb|ਫਰੀਬਾ ਹਚਟਰੌਦੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ]] '''ਫਰੀਬਾ ਹਚਤਰੋਦੀ''' (ਫ਼ਾਰਸੀ: فریبا هشترودی; ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ 1951 ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ-ਇਰਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਫਰੀਬਾ ਹਚਟਰੌਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਈਰਾਨੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੋਹਸਿਨ ਹਸ਼ਟਰੂਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰੋਬਾਬ ਹਸ਼ਟਰੌਦੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਇਸਮਾਈਲ ਹਾਸ਼ਤਰੂਦੀ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸਨ।<ref name="ghazal">{{Cite news|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/books/fariba-hachtroudi-is-inspired-by-the-powerful-women-of-islamic-history|title=Fariba Hachtroudi is inspired by the powerful women of Islamic history|last=Ghazal|first=Rym|date=May 22, 2014|work=The National|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2024|archive-date=ਜਨਵਰੀ 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104105359/http://www.thenational.ae/arts-culture/books/fariba-hachtroudi-is-inspired-by-the-powerful-women-of-islamic-history|url-status=dead}}</ref> 1963 ਵਿੱਚ, ਹੈਚਟ੍ਰੌਡੀ ਫਰਾਂਸ ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://www.lavenir.net/cnt/dmf20140119_00419319|title=Quand bourreau et victime se retrouvent|last=Gihousse|first=Marie-Françoise|date=January 20, 2014|work=L'Avenir}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, 1978 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="ghazal" /> == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਹਚਟਰੌਦੀ ਨੇ ਇਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ।<ref name="lexpress2014">{{Cite news|url=http://www.lexpress.fr/culture/livre/les-cinq-pretendantes-au-prix-lilas-2014_1505674.html|title=Les cinq prétendantes au Prix Lilas 2014|last=Peras|first=Delphine|date=April 7, 2014|work=L'Express|last2=Liger|first2=Baptiste|language=French|last3=Payot|first3=Marianne|last4=Bacrie|first4=Lydia}}</ref> [[ਇਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਈਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਚਟਰੌਦੀ ਨੇ ਖੋਮੈਨੀ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਵਾਦ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। 1981 ਅਤੇ 1983 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਕੋਲੰਬੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=November 28, 2014 |title=Fariba Hachtroudi, 2009-2010 |url=http://www.ambafrance-nz.org/Fariba-Hachtroudi-2009-2010 |publisher=France in New Zealand }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੰਨ 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਇਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਲ 'ਐਕਸੀਲੀ, ਉਸ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=February 2016 |title=Fariba Hachtroudi |url=http://frenchculture.org/books/authors-on-tour/fariba-hachtroudi |access-date=July 1, 2016 |publisher=French Embassy in the United States |archive-date=ਅਗਸਤ 12, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812162257/http://frenchculture.org/books/authors-on-tour/fariba-hachtroudi |url-status=dead }}</ref> 1995 ਤੋਂ, ਹਚਟਰੌਡੀ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਮੋਹਸਿਨ ਹਚਟਰੂਡੀ (ਮੋਹਚ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।<ref name="ghazal" /> ਹੈਚਟ੍ਰੌਡੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਇਰਾਨ, ਲੇਸ ਰਿਵਜ਼ ਡੂ ਸਾਂਗ, ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="lexpress2014" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] nej6tqsx4jexn08v5pufspkjba2iwww 0 185694 847335 813605 2026-09-24T02:29:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847335 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਾਸਵਾ ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ | image = ਬਾਸਵਾ ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ.jpeg | caption = ਜੂਨ 2008 ਵਿੱਚ ਬਾਸਵਾ ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ | birth_name = | birth_date = 17 ਫਰਵਰੀ 1930 | birth_place = [[ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ]], [[ਕੇਰਲਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = 4 ਅਕਤੂਬਰ 2009 (ਉਮਰ 79) | death_place = [[ਪੋਡਾਨੁਰ]], [[ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਤਰਕਸ਼ੀਲ,ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀ, ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਰਸ਼ਾਲੇ "ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕਿਪਟਿਕ" ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਲੇਖਕ | net_worth = | spouse = | website = }} '''ਬਾਸਵਾ ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ''' (17 ਫਰਵਰੀ 1930-4 ਅਕਤੂਬਰ 2009) [[ਕੇਰਲ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ|ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀ]] ਅਤੇ [[ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ|ਤਰਕਸ਼ੀਲ]] ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ|ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ]] ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੌਰਿਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਤਰਨਾਕ [[ਵਹਿਮ-ਭਰਮ|ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ]] ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਲਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਥਿਤ [[ਕਰਾਮਾਤ|ਚਮਤਕਾਰ]] ਅਤੇ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ [[ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਸ਼ਨੇਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਜ਼]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਇੰਡੀਅਨ ਸੀ ਐੱਸ ਆਈ ਸੀ ਓ ਪੀ ਦੇ ਕਨਵਾਈਨਰ ਅਤੇ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੈਪਟਿਕ ਦੇ ਮਾਲਕ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ-ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਨਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ੍ਰੀ-ਸਟੀਲਾ ਗੁਰੂਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ [[ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ|ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ-ਵਰਧਾ]] ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="NIC">{{Cite news|url=http://www.vichar.nic.in/allinthegame/individual_30.asp|title=National Awardees for Science Popularisation|access-date=2008-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410063512/http://vichar.nic.in/Allinthegame/individual_30.asp|archive-date=10 April 2009|publisher=NIC}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਲੇਨਾ ਬਲਾਵਤਸਕੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਨ 1976 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਿਰੈਕਲ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਲੈਕਚਰ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ [[ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ|ਅਬਰਾਹਮ ਕੋਵੂਰ]] ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਥੀਓਸੋਫੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਵੂਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।<ref name="Outlook">{{Cite web |last=Rahul Singh |date=2 November 2009 |title=The Spell Breaker |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?262445 |access-date=25 June 2013 |publisher=Outlook |archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016062338/http://www.outlookindia.com/article.aspx?262445 |url-status=dead}}</ref> == ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1975 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਗੁਰੂ [[ਸੱਤਿਆ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ]] ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਧਰਮ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="BBC">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/this_world/3813469.stm|title=Sai Baba: God-man or con man?|last=Datta|first=Tanya|date=2004-06-17|work=BBC|access-date=2007-02-24}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ 500 ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਟਾਪਰਥੀ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੇਸ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੇ ਇਸ ਆਧਾਰ' ਤੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਫਲ ਵੀ ਰਹੀ ਸੀ।[1] 1993 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁਰਡਰਜ਼ ਇਨ ਸਾਈ ਬਾਬਾ ਦੇ ਬੈੱਡਰੂਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Outlook"/> ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਚਾਰ ਕਤਲ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਕੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[1]<ref name="TOI">{{Cite web |last=Sushil Rao |date=25 April 2011 |title=His harshest critics died with a wish unfulfilled |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-25/india/29470884_1_sathya-sai-baba-whitefield-ashram-miracles |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928203813/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-25/india/29470884_1_sathya-sai-baba-whitefield-ashram-miracles |archive-date=28 September 2013 |access-date=27 June 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕੀਨ ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਥਿਤ [[ਕਰਾਮਾਤ|ਚਮਤਕਾਰ]] ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੌਬਰਟ ਈਗਲ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਗੁਰੂ ਬਸਟਰਸ, ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਅਲੌਕਿਕ ਸਟੰਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈਵੀਟੇਸ਼ਨ, ਮਾਸ-ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਅਤੇ ਜੀਵਤ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Guru Busters |url=http://www.eagletv.co.uk/projects/guru-busters.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=An Indian Skeptic's explanation of miracles |url=http://mukto-mona.net/Articles/yuktibaadi.htm |access-date=15 May 2013 |publisher=Mukto Mona |archive-date=7 ਮਈ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507092203/http://mukto-mona.net/Articles/yuktibaadi.htm |url-status=dead }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਮਕਬੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 1982 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਲੋਕ ਵਿਦਿਆਣ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ''ਵਿਗਿਆਨ ਯਾਤਰਾ'' (ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਰੈਲੀ) ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 1987 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਭਾਰਤ ਜਨ ਵਿਗਿਆਨ ਜੱਥੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref name="NIC"/> ਉਸ ਨੂੰ 1989 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅੰਧਸ਼ਰਾਧ ਨਿਰਮੂਲਨ ਸਮਿਤੀ (ਏ. ਐੱਨ. ਆਈ. ਐੱਸ.) ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Quack2011">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&pg=PA101|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|last=Johannes Quack|date=22 November 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-981260-8|pages=98, 99, 101|access-date=27 June 2013}}</ref> 7 [[ਫ਼ਕੀਰ|ਫਡਰਵਰੀ]] 1997 ਨੂੰ, ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੇ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਫਕੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ [[ਧੋਖਾਧੜੀ]] ਜਾਂ ਸਵੈ-ਧੋਖਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।<ref name="Quack2011"/><ref name="BBC"/> ਉਹ ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਸਥਿਤ ਸ਼ੱਕੀ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕਿ ਸੀਐੱਸਆਈਸੀਓਪੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਦੇ [[CSICOP]]" ਭਾਰਤੀ ਸੀਐੱਸਆਈਸੀਓਪੀ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੈਪਟਿਕ' ਦਾ ਮਾਲਕ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ-ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ, ਜੋ "ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ' ਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ 'ਤੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਦੇ ਗੁਰੂ-ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰੂ-ਬੱਸਟਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੂੰ "ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BBC"/><ref>''The Telegraph'', Calcutta: Sunday, 21 November 2004</ref> ਸੰਨ 1963 ਵਿੱਚ [[ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ|ਅਬਰਾਹਮ ਕੋਵੂਰ]] ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ 100,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧਡ਼ੀ-ਰਹਿਤ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਜਾਂ ਚਮਤਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1978 ਵਿੱਚ ਕੋਵੂਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ 100,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਚੁਣੌਤੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਜੋ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਨਿਰੀਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ, ਅਲੌਕਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Outlook"/> == ਮੌਤ == ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਨੂੰ ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ [[ਕੈਂਸਰ]] ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਪੋਦਨੂਰ, [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.randi.org/site/index.php/swift-blog/727-sad-but-expected-news.html James Randi Educational Foundation Obituary]</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਇਕ]] ਨੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਸੰਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ 26 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref name="Outlook"/> == ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪਰਚੇ == === ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ === # ''Science versus Miracles'' # ''Lure of Miracles'' # ''Divine Octopus'' # ''The Storm of Godmen, God and Diamond Smuggling'' # ''Satya Sai Greed'' # ''Satya Sai Baba & Gold Control Act'' # ''Satya Sai Baba & Kerala Land Reforms Act'' # ''Investigate Balayogi'' # ''United Front - FIRA 2nd National Conference'' # ''Murders in Sai Baba's Bedroom'' # ''A. T. Kovoor Octogenary Souvenir'' === ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ === # ''ਸਾਈਬਾਯੁਡੇ ਕਾਲੀਕਲ'' # ''ਸੈਦਾਸੀਕਲ ਦੇਵਦਾਸੀਕਲ'' # ''ਪਿੰਥਿਰੀਪਨਮਾਰੂਡ ਮਾਸਟਰਪਲਾਨ'' == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਨਲ ਏਡਾਮਾਰਕੂ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.indiansceptic.in/ ਭਾਰਤੀ ਸਕਿਪਟਿਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] ** [http://www.indian-skeptic.org/html/svm1.htm ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਬਾਰੇ ਹੋਰ] * [https://web.archive.org/web/20040509211423/http://www.bbc.co.uk/radio4/factual/itsmystory_280803.shtml ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਬਾਰੇ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਰੇਡੀਓ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ (ਰੀਅਲ ਆਡੀਓ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ)] * [https://web.archive.org/web/20050812081438/http://www.csicop.org/si/2003-01/dont-try-this.html ਬੀ. ਪ੍ਰੇਮਾਨੰਦ ਬਾਰੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਜਾਂਚ ਲੇਖ] * [http://www.eagletv.co.uk/projects/guru-busters.html ਗੁਰੂ ਬਸਟਰਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਚਾਈ]] j6kuhr8sej7rpssbezdnnke9uzhmpem 0 185751 847274 838148 2026-09-23T22:03:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847274 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਪੇਰੀਆਰ | image = PeriyarEVRStamp.jpg | image_size = | caption = ਡਾਕ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਪੇਰੀਆਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ | office = ਦ੍ਰਾਵਿਦਰ ਕੜਗਮ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ | term_start = 27 ਅਗਸਤ 1944 | term_end = 24 ਦਸੰਬਰ 1973 | predecessor = ''ਅਹੁਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ'' | successor = ਅੰਨੈ ਈ.ਵੀ.ਆਰ. ਮਨਿਅਮਈ | office1 = ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੈੱਡ | term_start1 = 1939 | term_end1 = 27 ਅਗਸਤ 1944 | 1blankname1 = ਪਹਿਲਾ ਧਾਰਕ | 1namedata1 = ਸੀ. ਨਤੇਸਾ ਮੁਦਲੀਆਰ | predecessor1 = ਬੋਬਲੀ ਦੇ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੰਗਾ ਰਾਓ | successor1 = ਪੀ. ਟੀ. ਰਾਜਨ | birth_date = {{birth date|df=yes|1879|9|17}} | birth_place = [[ਈਰੋਡ]], [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]], ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼&nbsp;ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|df=yes|1973|12|24|1879|9|17}} | death_place = [[ਵੇਲੋਰ]], ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | resting_place = | party = ਦ੍ਰਵਿਦਰ ਕੜਗਮ (1944 ਤੋਂ) | otherparty = {{ubl|[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] (1919-1925)ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ (1925-1944)}} | spouse = {{ubl|{{marriage|ਅੰਨੈ ਈ.ਵੀ.ਆਰ. ਮਨਿਅਮਈ|1899|1933|end=died}}|{{marriage|ਅੰਨੈ ਈ.ਵੀ.ਆਰ. ਮਾਨਿਅਮਈ|1948}}}} | nickname = {{hlist|''ਈ.ਵੀ.ਆਰ.''|''ਵਾਇਕਾਮ ਵਿਰਾਰ''|''ਵੇਂਥਾਦੀ ਵੇਂਥਨ''}} | occupation = {{hlist|ਕਾਰਕੁਨ|ਰਾਜਨੇਤਾ|ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ}} | awards = }} '''ਈਰੋਡ ਵੈਂਕਟੱਪਾ ਰਾਮਾਸਾਮੀ''' (17 ਸਤੰਬਰ 1879)&nbsp;- 24 ਦਸੰਬਰ 1973), ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ '''ਪੇਰੀਆਰ''' {{Efn|'Respected one' or 'elder' in [[Tamil language|Tamil]].}} ਜਾਂ '''ਥੰਥਾਈ {{Efn|'Father' or 'father figure' in [[Tamil language|Tamil]].}} ਪੇਰੀਆਰ''' ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਵੈ-ਸਤਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਵਿੜ ਕੜਗਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਫਾਦਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਅੰਦੋਲਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/statue-wars-who-was-periyar-and-why-does-he-trigger-sentiment-in-tamil-nadu/articleshow/63200079.cms?from=mdr|title=Statue wars: Who was Periyar and why does he trigger sentiment in Tamil Nadu?|date=7 March 2018|work=The Economic Times|access-date=28 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328192121/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/statue-wars-who-was-periyar-and-why-does-he-trigger-sentiment-in-tamil-nadu/articleshow/63200079.cms?from=mdr|archive-date=28 March 2019}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KJejtAaonsEC|title=Political Ideas in Modern India: thematic explorations|last=Mehta, Vrajendra Raj|last2=Thomas Pantham|publisher=Sage Publications: Thousand Oaks|year=2006|isbn=978-0-7619-3420-2|page=48|access-date=23 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043419/https://books.google.com/books?id=KJejtAaonsEC|archive-date=18 September 2023}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=szBpnYfmH0cC|title=Political Theory and Political Thought|last=Arora, N.D.|last2=S.S. Awasthy|publisher=Har-Anand Publications: New Delhi|year=2007|isbn=978-81-241-1164-2|pages=425|access-date=23 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043420/https://books.google.com/books?id=szBpnYfmH0cC|archive-date=18 September 2023}}</ref><ref name="Thakurta-1">Thakurta, Paranjoy Guha; Shankar Raghuraman (2004). ''A Time of Coalitions: Divided We Stand''. Sage Publications. New Delhi. p. 230. {{ISBN|0-7619-3237-2}}.</ref> 2021 ਤੋਂ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਨੂੰ 'ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦਿਵਸ' ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2021 |title=TN govt will celebrate Periyar's birth anniversary as social justice day, says CM Stalin |url=https://indianexpress.com/article/cities/chennai/tn-govt-celebrate-periyars-birth-anniversary-social-justice-day-7491947/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908135522/https://indianexpress.com/article/cities/chennai/tn-govt-celebrate-periyars-birth-anniversary-social-justice-day-7491947/ |archive-date=8 September 2021 |access-date=8 September 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ 1919 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸੰਨ 1924 ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਵੈਕੋਮ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿੰਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ([[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ]]) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/periyar-the-hero-of-vaikom/article30383014.ece|title=Periyar, the hero of Vaikom|last=Athiyaman|first=Pazha|date=24 December 2019|work=The Hindu|access-date=9 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809154753/https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/periyar-the-hero-of-vaikom/article30383014.ece|archive-date=9 August 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਸਿਰਫ਼ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="Kandasamy">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hgb-MKcsSR0C|title=Fuzzy and Neutrosophic Analysis of E.V. Ramasamy's Views on Untouchability|last=Kandasamy, W.B. Vansantha|last2=Florentin Smarandache|last3=K. Kandasamy|publisher=HEXIS: Phoenix|year=2005|isbn=978-1-931233-00-2|page=106}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੁਖ "ਕੋਈ ਰੱਬ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਗਾਂਧੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਕਾਂਗਰਸ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Deshpande 2011">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4vQtDwAAQBAJ&pg=PT44|title=The Grammar of Caste: Economic Discrimination in Contemporary India|last=Deshpande|first=A.|publisher=OUP India|year=2011|isbn=978-0-19-908846-1|page=44|access-date=27 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043421/https://books.google.com/books?id=4vQtDwAAQBAJ&pg=PT44|archive-date=18 September 2023}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1926 ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Deshpande 2011"/> 1929 ਤੋਂ 1932 ਤੱਕ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ]], ਯੂਰਪ ਅਤੇ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=20 September 2016 |title=As Tamil Nadu celebrated Periyar's birthday on September 17, we recall the impact of his foreign trips |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/tracking-indian-communities/as-tamil-nadu-celebrated-periyars-birthday-on-september-17-we-recall-the-impact-of-his-foreign-trips/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029111104/https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/tracking-indian-communities/as-tamil-nadu-celebrated-periyars-birthday-on-september-17-we-recall-the-impact-of-his-foreign-trips/ |archive-date=29 October 2020 |access-date=4 September 2020 |website=G Olivannan |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> ਸੰਨ 1939 ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਸੰਨ 1944 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਸੀ ਐਨ ਅੰਨਾਦੁਰਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਵੰਡੀ ਗਈ ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ [[ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] (ਡੀਐਮਕੇ) ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Pandian">Pandian, J., (1987). ''Caste, Nationalism, and Ethnicity''. Popular Prakashan Private Ltd.: Bombay. pp. 62, 64. {{ISBN|0861321367}}.</ref> ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਨਾਡੂ (ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ) ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Chatterjee">Chatterjee, Debi [1981] (2004) ''Up Against Caste: Comparative study of Ambedkar and Periyar''. Rawat Publications: Chennai. pp. 40-42. {{ISBN|978-81-7033-860-4}}</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਤਰਕਵਾਦ, ਸਵੈ-ਮਾਣ, [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ|ਜਾਤੀ]] ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਥੋਪਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। == ਜੀਵਨ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Dr.Ambedkar_with_Periyar.jpg|thumb|[[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ]] ਅਤੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਜਦੋਂ 1954 ਵਿੱਚ [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] ਦੇ [[ਯਾਂਗੋਨ|ਰੰਗੂਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ।]] ਈਰੋਡ ਵੈਂਕਟ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਸਤੰਬਰ 1879 ਨੂੰ ਇਰੋਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨੜ]] ਬਾਲਿਜਾ ਵਪਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਦੋਂ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦੇ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/statue-wars-who-was-periyar-and-why-does-he-trigger-sentiment-in-tamil-nadu/articleshow/63200079.cms?from=mdr|title=Ramasamy Periyar &#124; Tamil Nadu: Statue wars - Who was Periyar and why does he trigger sentiment in Tamil Nadu?|date=7 March 2018|work=The Economic Times|access-date=28 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328192121/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/statue-wars-who-was-periyar-and-why-does-he-trigger-sentiment-in-tamil-nadu/articleshow/63200079.cms?from=mdr|archive-date=28 March 2019}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GEPYbuzOwcQC&pg=PA401|title=Women and Social Reform in Modern India: A Reader|last=Sarkar|first=Sumit|last2=Sarkar|first2=Tanika|date=2008|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253352699|pages=401|language=en|access-date=31 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043423/https://books.google.com/books?id=GEPYbuzOwcQC&pg=PA401|archive-date=18 September 2023}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ifuwDwAAQBAJ&pg=PA100|title=The Caste of Merit: Engineering Education in India|last=Subramanian|first=Ajantha|date=2019|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674987883|pages=100|language=en|access-date=31 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043423/https://books.google.com/books?id=ifuwDwAAQBAJ&pg=PA100|archive-date=18 September 2023}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1IS0AAAAIAAJ|title=Women and Politics|last=Mahapatra|first=Subhasini|date=2001|publisher=Rajat Publications|isbn=9788178800233|pages=211|language=en|access-date=31 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043424/https://books.google.com/books?id=1IS0AAAAIAAJ|archive-date=18 September 2023}}</ref><ref name="Allahabad P.175">Journal of Indian history, Volume 54, University of Allahabad, p. 175</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੈਂਕਟੱਪਾ ਨਾਇਕਰ (ਜਾਂ ਵੈਂਕਟ) ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਚਿੰਨਾਥੀ ਮੁਥਾਮਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਕੰਨੰਮਾ ਅਤੇ ਪੋਨਥੋਏ ਸਨ।<ref name="Periyar">{{Cite web |title=About Periyar: A Biographical Sketch from 1879 to 1909 |url=http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050710000455/http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |archive-date=10 July 2005 |access-date=4 January 2015 |publisher=Dravidar Kazhagam}}</ref>[5] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ "ਪੇਰੀਆਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ 'ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ' ਜਾਂ 'ਬਜ਼ੁਰਗ'।[6]<ref>{{Cite book|title=Periyar|last=Muthukumar|first=R.|publisher=Kizhaku Pathipakam|year=2008|isbn=9788184930337|location=Tamilnadu|pages=15}}</ref><ref name="Arooran-1">{{Cite book|title=Tamil renaissance and Dravidian nationalism, 1905–1944|last=Arooran|first=K. Nambi|year=1980|page=152}}</ref><ref name="Vicuvanātan-1">{{Cite book|title=The political career of E.V. Ramasami: a study in the politics of Tamil Nadu, 1920–1949|last=Vicuvanātan|first=Ī. Ca|year=1983|page=23}}</ref><ref name="balija">Merchant Caste of Telugu Ancestry who descended from the migrant commanders of [[Vijayanagar Empire]]</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ 5 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਗਾਮਈ ਦੀ 1933 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Gopalakrishnan">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], p. 3.</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 1948 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ, ਮਣੀਅੰਮਾਈ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ ਨੇ ਕੀਤੀ।<ref name="Gopalakrishnan-22">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 50, 52.</ref> 1929 ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ [[ਚੇਂਗਲਪੱਟੂ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੂਬਾਈ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ''ਨਾਇਕਰ'' ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Saraswathi-1">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], p. 6.</ref> ਉਹ ਤਿੰਨ [[ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀਃ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨੜ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ ਤਮਿਲ।<ref name="tamilnation.co">{{Cite web |title=E V Ramasamy Naickarin Marupakkam - M Venkatesan |url=http://tamilnation.co/books/Politics/venkatesan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306182513/http://tamilnation.co/books/Politics/venkatesan.htm |archive-date=6 March 2016 |access-date=4 January 2015 |publisher=tamilnation.co}}</ref><ref name="periyar">{{Cite web |title=Periyar.org |url=http://www.periyar.org/html/ap_sayings_eng.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220050209/http://www.periyar.org/html/ap_sayings_eng.asp |archive-date=20 December 2014 |access-date=4 January 2015 |publisher=periyar.org}}</ref><ref name="google">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vKSeAwAAQBAJ|title=Periyar: A Political Biography of E.V. Ramaswamy|last=Jeyaraman, B.|date=2013|publisher=Rupa Publications India Pvt. Ltd|isbn=9788129132260|access-date=4 January 2015}}</ref><ref name="hindustantimes">{{Cite web |title=Tamil pride: What?s that? - Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm10/tamil-pride-what-s-that/article1-93594.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929182708/http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm10/tamil-pride-what-s-that/article1-93594.aspx |archive-date=29 September 2014 |access-date=4 January 2015 |publisher=hindustantimes.com}}</ref><ref name="Periyar-3">{{Cite web |title=About Periyar: Revolutionary Sayings |url=http://www.Periyar.org/html/ap_sayings_eng.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081226131628/http://www.periyar.org/html/ap_sayings_eng.asp |archive-date=26 December 2008 |access-date=30 November 2008 |publisher=Dravidar Kazhagam}}</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਤਮਿਲ ਵੈਸ਼ਨਵ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ [[ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ ਜੀ]] ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref name="Periyar2">{{Cite web |title=About Periyar: A Biographical Sketch from 1879 to 1909 |url=http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050710000455/http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |archive-date=10 July 2005 |access-date=4 January 2015 |publisher=Dravidar Kazhagam}}</ref> ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਾਸਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਲਿਆ।<ref name="Veeramani2-12">[[Periyar#Veeramani1992|Veeramani 1992]], Introduction – xi.</ref> === ਕਾਸ਼ੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਘਟਨਾ === 1904 ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ [[ਵਾਰਾਣਸੀ|ਕਾਸ਼ੀ]] ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ [[ਸ਼ਿਵ]] ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਗਏ।<ref name="Periyar3">{{Cite web |title=About Periyar: A Biographical Sketch from 1879 to 1909 |url=http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050710000455/http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |archive-date=10 July 2005 |access-date=4 January 2015 |publisher=Dravidar Kazhagam}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਤੈਰਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੈਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ।[1] ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੋਸ਼ਣ" ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।<ref name="Anita Diehl 19772">[[Periyar#Diehl|Diehl]]</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਥਿਤ ਘਟਨਾ ਨੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਨੂੰ ਖੁਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਤਿ ਭੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੰਗੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਜਨੇਊ|ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਗਾ]] ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੋਜਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਛਾਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਸੜਕ 'ਤੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Periyar4">{{Cite web |title=About Periyar: A Biographical Sketch from 1879 to 1909 |url=http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050710000455/http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |archive-date=10 July 2005 |access-date=4 January 2015 |publisher=Dravidar Kazhagam}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਟੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਭੋਜਨਾਲਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Periyar5">{{Cite web |title=About Periyar: A Biographical Sketch from 1879 to 1909 |url=http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050710000455/http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng1.asp |archive-date=10 July 2005 |access-date=4 January 2015 |publisher=Dravidar Kazhagam}}</ref> ਇਸ ਪੱਖਪਾਤੀ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ [[ਵਾਰਾਣਸੀ|ਕਾਸ਼ੀ]] ਵਿਖੇ ਜੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ ਉਹ ਕਾਸੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।[1] ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਕਾਸੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੱਕ ਇੱਕ [[ਥੀਸਟ|ਆਸਤਿਕ]] ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਬਦਲ ਗਏ ਉਹ ਇੱਕ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="Gopalakrishnan-1">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 14–17.</ref> === ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਂਬਰ (1919-1925) === [[ਤਸਵੀਰ:EVR_Statue,_Vaikom.JPG|right|thumb|[[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਕੋਟਾਯਮ ਦੇ ਵਾਇਕੋਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ]] ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1919 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਰੋਡ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ [[ਖੱਦਰ|ਖਾਦੀ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫੈਲਾਉਣ, ਟਾਡੀ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਧਰਨਾ ਦੇਣ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੱਪੜੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਛੂਆਛੂਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਾਰੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਏ। ਸੰਨ 1921 ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਈਰੋਡ ਵਿੱਚ ਟਾਡੀ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਭੈਣ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ ਗਤੀ ਫੜ ਲਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਟੈਂਪਰੈਂਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BarathidasanUniversity">{{Cite web |title=Biography of Periyar E.V. Ramasami (1879–1973) |url=http://www.evrperiyar-bdu.org/biography.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614223845/http://www.evrperiyar-bdu.org/biography.htm |archive-date=14 June 2007 |access-date=6 September 2008 |publisher=Barathidasan University}}</ref> ਸੰਨ 1922 ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਤਿਰੂਪੁਰ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਕਾਰਨ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Kandasamy"/> === ਵਾਇਕੋਮ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ (1924-1925) === ਵੈਕੋਮ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੈਕੋਮ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਰਜਿਤ ਜਨਤਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿੰਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਰਾਜ ਆਪਣੀ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਦਮਨਕਾਰੀ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਨੇ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਨੂੰ "ਪਾਗਲ ਪਨਾਹ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |date=24 December 2018 |title=God's own challenge |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/kerala-secularism-hindus-christians-5506515/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727075947/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/kerala-secularism-hindus-christians-5506515/ |archive-date=27 July 2021 |access-date=27 July 2021 |publisher=The Indian Express}}</ref><ref name="VanamamalaiVān̲amāmalai1981">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sDnaAAAAMAAJ|title=Interpretation of Tamil Folk Creations|last=N. Vanamamalai|last2=Nā Vān̲amāmalai|publisher=Dravidian Linguistics Association|year=1981|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043917/https://books.google.com/books?id=sDnaAAAAMAAJ|archive-date=18 September 2023}}</ref><ref name="Radhakrishnan2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RQpuAAAAMAAJ|title=India, the Perfidies of Power: A Social Critique|last=P. Radhakrishnan|publisher=Vedam ebooks|year=2002|isbn=978-81-7936-003-3|page=245|access-date=27 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043917/https://books.google.com/books?id=RQpuAAAAMAAJ|archive-date=18 September 2023}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kOawCwAAQBAJ|title=Modern India: 1885–1947|last=Sarkar|first=Sumit|publisher=Palgrave Macmillan|year=1989|isbn=9781349197125|pages=229 and 244|language=|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405085734/https://books.google.com/books?id=kOawCwAAQBAJ|archive-date=5 April 2023}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ENC-DAAAQBAJ|title=Politics, Women and Well-Being: How Kerala became 'a Model'|last=Jeffrey|first=Robin|publisher=Palgrave Macmillan|year=1992|isbn=978-1-349-12252-3|pages=108 and 118–19|language=|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043918/https://books.google.com/books?id=ENC-DAAAQBAJ|archive-date=18 September 2023}}</ref><ref name=":4">{{Cite journal|last=Jeffrey|first=Robin|date=1976|title=Temple-Entry Movement in Travancore, 1860-1940|url=https://www.jstor.org/stable/3516377|journal=Social Scientist|volume=4|issue=8|pages=13–16|doi=10.2307/3516377|issn=|jstor=3516377|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214021707/https://www.jstor.org/stable/3516377|archive-date=14 February 2023|access-date=25 May 2023}}</ref> ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ [[ਵਾਇਕੋਮ]] ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੂਆਛੂਤ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਸਨ। [[ਦਲਿਤ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਜਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਬੰਦ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਛੱਡੋ। ਜਾਤੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ 1924 ਵਿੱਚ ਵਾਇਕੋਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।<ref name="Chandran 2023">{{Cite web |last=Chandran |first=Abhilash |date=14 March 2023 |title=Periyar, the unsung hero who breathed life back into Vaikom Satyagraha |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2023/mar/14/periyar-the-unsung-hero-who-breathed-life-back-into-vaikom-satyagraha-2555787.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525171005/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2023/mar/14/periyar-the-unsung-hero-who-breathed-life-back-into-vaikom-satyagraha-2555787.html |archive-date=25 May 2023 |access-date=25 May 2023 |website=The New Indian Express}}</ref><ref name="Athiyaman 2019">{{Cite web |last=Athiyaman |first=Pazha. |date=23 December 2019 |title=Periyar, the hero of Vaikom |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/periyar-the-hero-of-vaikom/article62108753.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525171005/https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/periyar-the-hero-of-vaikom/article62108753.ece |archive-date=25 May 2023 |access-date=25 May 2023 |website=The Hindu}}</ref> 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਗੰਮਾ ਵਾਇਕੋਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Muralidharan 2023">{{Cite web |last=Muralidharan |first=Siddarth |date=30 March 2023 |title=Vaikom Satyagraha, Periyar, and Tamil Nadu |url=https://frontline.thehindu.com/social-issues/social-justice/vaikom-satyagraha-periyar-and-tamil-nadu/article66679530.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524192737/https://frontline.thehindu.com/social-issues/social-justice/vaikom-satyagraha-periyar-and-tamil-nadu/article66679530.ece |archive-date=24 May 2023 |access-date=25 May 2023 |website=Frontline}}</ref><ref>[[Periyar#Diehl|Diehl]], pp. 22–24</ref><ref>{{Cite web |last=Kent, David |title=Periyar |url=http://www.atheist-community.org/library/articles/read.php?id=710 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100615212743/http://atheist-community.org/library/articles/read.php?id=710 |archive-date=15 June 2010 |access-date=21 June 2007 |publisher=ACA}}</ref><ref name="rereadingperiyar">{{Cite news|url=http://www.countercurrents.org/dalit-ravikumar020306.htm|title=Re-reading Periyar|last=Ravikumar|date=2 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201142502/http://countercurrents.org/dalit-ravikumar020306.htm|archive-date=1 February 2009|publisher=Countercurrents}}</ref> ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ''ਵਾਇਕੋਮ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ'' ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਅਕਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਲੇਖ, 'ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ' ਵਿੱਚ, [[ਐਲਨੋਰ ਜ਼ੇਲੀਅਟ]] ਨੇ 'ਵਾਇਕੋਮ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ' ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ''ਵਿਚਾਰ'' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, [[ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ]], ਨੇ ਵਾਇਕੋਮ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name="Anita Diehl 19773">[[Periyar#Diehl|Diehl]]</ref> [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੀਜੈਂਟ [[ਸੇਠੂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ|ਸੇਥੂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ]] ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਜਨਤਕ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਸੜਕ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਿਰਫ 1936 ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਰਬੀ ਸੜਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Diehl1977">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1CduAAAAMAAJ|title=E. V. Ramaswami Naicker-Periyar: A Study of the Influence of a Personality in Contemporary South India|last=Anita Diehl|publisher=Esselte studium|year=1977|isbn=978-91-24-27645-4|page=24|access-date=27 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727104122/https://books.google.com/books?id=1CduAAAAMAAJ|archive-date=27 July 2021}}</ref>1925 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ [[ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ]] ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਵਾਇਕੋਮ ਵੀਰਾਰ ਜਾਂ ਵਾਇਕੋਮ ਦੇ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।<ref name="Singh 2022 p. 121">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5mlaEAAAQBAJ&pg=PA121|title=The Humanistic Philosophy of Gandhi|last=Singh|first=M.K.|publisher=K.K. Publications|year=2022|page=121|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620222559/https://books.google.com/books?id=5mlaEAAAQBAJ&pg=PA121|archive-date=20 June 2023}}</ref><ref name="Shri p. 147">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vw0EDgAAQBAJ&pg=PT147|title=Demystifying Brahminism and Re-Inventing Hinduism: Volume 2 - Re-Inventing Hinduism|last=Shri|first=S.|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946515-56-8|page=147|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620222559/https://books.google.com/books?id=Vw0EDgAAQBAJ&pg=PT147|archive-date=20 June 2023}}</ref> === ਸਵੈ-ਮਾਣ ਅੰਦੋਲਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Periyar_during_Self_respect_movement.JPG|right|thumb|ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਮਾਸਾਮੀਸਵੈ-ਮਾਣ ਅੰਦੋਲਨ]] ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ (ਅਛੂਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਹੱਥੀਂ ਮੈਲਾ ਢੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂਆਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ "ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਅਤੀਤ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Diehl-3">[[Periyar#Diehl|Diehl]], pp. 77-78</ref> ਸਾਲ 1952 ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ''ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਸੰਸਥਾ'' ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਪਯੋਗੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ-ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ-ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਅਰਥਹੀਣ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ-ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ, ਧਰਮ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਤਿਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ "ਉੱਤਮ" ਅਤੇ "ਘਟੀਆ" ਵਰਗ ਬਣਾਏ ਹਨ... ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੂਆਛੂਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਈ/ਭੈਣ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ, ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਥ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧਾਰ' 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ, ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ, ਅੰਤਰ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਲਈ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚਲਾਉਣਾ।[1] ''ਸਵੈ-ਮਾਣ'' ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ 1925 ਤੋਂ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ''[[ਕੁਡੀ ਅਰਾਸੂ]]'' 1925 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 1928 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਸਾਲਾ ਵਿਦਰੋਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Saraswathi-1.1">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], p. 4.</ref> ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1929 ਵਿੱਚ, ਐਸ. ਗੁਰੂਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਪੱਟੁਕੋਤਾਈ ਵਿਖੇ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੇ. ਵੀ. ਅਲਗਿਰੀਸਵਾਮੀ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਬੈਂਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਭਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਸਾਬਕਾ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਤਮਿਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਹਿਰ ਈਰੋਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Saraswathi-1.15">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], p. 19.</ref> === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ (1929-1932) === 1929 ਅਤੇ 1935 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਹਾਂ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ।<ref name="Saraswathi-1.1555">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], p. 54.</ref> ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਰਗ ਵੀ ਅੰਤਰ-ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਵੀ ਆਇਆ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ''ਸਵੈ-ਮਾਣ ਅੰਦੋਲਨ'' ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ।[1]<ref name="Saraswathi-1.1555" /> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ''ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੇ'' ਫਲਸਫੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸੰਬਰ 1929 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1930 ਤੱਕ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ|ਮਲਾਇਆ ਦਾ]] ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਗਮਮਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ [[ਨਾਗਪੱਟੀਨਮ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦਾ 50,000 ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2024}}</link> [[ਪੀਨਾਂਗ|ਪੇਨਾਂਗ]] ਵਿੱਚ [[ਤਾਮਿਲ ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਤਾਮਿਲ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ]] । ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੇ [[ਇਪੋਹ]] ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਸੁਧਾਰ ਸੰਗਮ ਦੁਆਰਾ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਤਾਮਿਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 1931 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਐਸ. ਰਾਮਨਾਥਨ (ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਐਸ. ਰਾਮਨਾਥਨ]] ਅਤੇ ਇਰੋਡ ਰਾਮੂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ [[ਸਿਆਸੀ ਸਿਸਟਮ|ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ]], [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ]], ਜੀਵਨ ਢੰਗ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਗਤੀ|ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ]] ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਿਸਰ, ਗ੍ਰੀਸ, ਤੁਰਕੀ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ, ਜਰਮਨੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਸਪੇਨ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਰੂਸ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਉਹ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸੀਲੋਨ]] ਵਿਖੇ ਰੁਕਿਆ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1932 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ<ref name="Saraswathi-1.15552">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], p. 54.</ref> ਇਸ ਦੌਰੇ ਨੇ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਦੀ [[ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਕਲਪ|ਸਮਾਜਿਕ ਧਾਰਨਾ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, [[ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ]] ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ|ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ]] ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ]] ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।<ref>[[Periyar#Diehl|Diehl]], p. 69.</ref> ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ, ਐਮ. ਸਿੰਗਾਰਾਵੇਲਾਰ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ। ਇਹ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਪਾਈ ਗਈ।<ref name="Saraswathi-1.15553">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], p. 54.</ref> === ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ === 1937 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦੇ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਬਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਭੜਕ ਗਈ।<ref name="Chatterjee2">Chatterjee, Debi [1981] (2004) ''Up Against Caste: Comparative study of Ambedkar and Periyar''. Rawat Publications: Chennai. pp. 40-42. {{ISBN|978-81-7033-860-4}}</ref> ਤਮਿਲ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ, ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਰ [[ਏ. ਟੀ. ਪਨੀਰਸੇਲਵਮ]] ਅਤੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1938 ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਹਿੰਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ]] ਕੀਤੇ ਜੋ ਰਾਜਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਏ।<ref name="Nalankilli">{{Cite web |last=Nalankilli, Thanjai |date=1 January 2003 |title=History: A Chronology of Anti-Hindi Agitations in Tamil Nadu and What the Future Holds |url=http://www.tamiltribune.com/03/0101-anti-hindi-agitation-history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100730075305/http://www.tamiltribune.com/03/0101-anti-hindi-agitation-history.html |archive-date=30 July 2010 |access-date=13 January 2003 |website=Tamil Tribune}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, "ਤਾਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ" ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Saraswathi-*2">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], pp. 118-119.</ref> ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਵਿਧੀ ਸੀ ਜੋ ਆਰੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।[1] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਰੋਕੇਗੀ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਦੁਆਰਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Saraswathi-3.1">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], pp. 88-89.</ref> ਪਾਰਟੀ ਲੀਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ, [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ।<ref name="Saraswathi-3.12">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], pp. 88-89.</ref> 1948, 1952 ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ [[ਹਿੰਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਹੋਏ ਸਨ।<ref>[[Periyar#Diehl|Diehl]], p. 79.</ref> === ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ (1938-1944) === ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਲਿਬਰਟੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ''ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1916 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਗ਼ੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸਮਾਜਕ ਨਿਆਂ|ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ]] ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਜਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਗ਼ੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ [[ਵਰਨਾ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗ-ਮੁੱਲ ਲੜੀ]] ਨੂੰ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ''ਜਾਤੀ'' ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ|ਅਸਮਾਨਤਾ]] ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Pandian2">Pandian, J., (1987). ''Caste, Nationalism, and Ethnicity''. Popular Prakashan Private Ltd.: Bombay. pp. 62, 64. {{ISBN|0861321367}}.</ref> ਸੰਨ 1937 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ''ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ'' ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। 1937 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੇ [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਡਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] ਲਈ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਬੰਧਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਜਨਤਕ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ 1939 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਤੋ''ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ'' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲੀ।<ref name="Kandasamy-2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hgb-MKcsSR0C|title=NFuzzy and Neutrosophic Analysis of E.V. Ramasamy's Views on Untouchability|last=Kandasamy|date=2005|publisher=American Research Press|isbn=978-1-931233-00-2|page=109}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਪਾਰਟੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਈ, ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਮੈਂਬਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਨ, ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।<ref name="Pandian3">Pandian, J., (1987). ''Caste, Nationalism, and Ethnicity''. Popular Prakashan Private Ltd.: Bombay. pp. 62, 64. {{ISBN|0861321367}}.</ref> === ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ (1944-ਬਾਅਦ) === ==== ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਦਾ ਗਠਨ ==== 1944 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੋਂ ''[[ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ]]'' ਜਾਂ "ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਮੂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮੂਲ ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਨੇਤਾ [[ਪੀ. ਟੀ. ਰਾਜਨ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 1957 ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਪਿੰਡ ਇਸ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਮਿਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਏ।<ref name="Pandian4">Pandian, J., (1987). ''Caste, Nationalism, and Ethnicity''. Popular Prakashan Private Ltd.: Bombay. pp. 62, 64. {{ISBN|0861321367}}.</ref> 1949 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ ਨ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ ਨੇ ''[[ਦਲਿਤ]]'' ਵਿੱਚ ਛੂਆਛੂਤ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਇਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, [[ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ|ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ]], ਇੱਛੁਕ ਵਿਆਹ, ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ, [[ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ|ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ]] ਅਤੇ ਦਇਆ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="ITLF">International Tamil Language Foundation, (2000).''Tirukkural/ The Handbok of Tamil Culture and Heritage''. ITLF: Chicago, p.&nbsp;1346. {{ISBN|978-0-9676212-0-3}}.</ref> ==== ਅੰਨਾਦੁਰਾਈ ਨਾਲੋਂ ਅਲਹਿਦਗੀ ==== 1949 ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ, [[ਸੀ ਐਨ ਅੰਨਾਦੁਰੈ|ਕੰਜੀਵਰਮ ਨਟਰਾਜਨ ਅੰਨਾਦੁਰਾਈ]] ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ'' (ਡੀਐਮਕੇ) ਜਾਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Pandian5">Pandian, J., (1987). ''Caste, Nationalism, and Ethnicity''. Popular Prakashan Private Ltd.: Bombay. pp. 62, 64. {{ISBN|0861321367}}.</ref> ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਜਾਂ ਤਮਿਲ ਰਾਜ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਅੰਨਾਦੁਰਾਈ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>[[Periyar#Diehl|Diehl]], p. 29.</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਟੀਚੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚੋਣਾਂ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਗੁਆ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ, ਜੋ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ 9 ਜੁਲਾਈ 1948 ਨੂੰ ਮਣੀਅੰਮਾਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਣੀਅੰਮਯਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਗਾਸਭਾਈ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ. ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ. ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਦਿਆ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਡੀਐਮਕੇ ਨੇ ਇਸ ਥੀਸਿਸ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਕੁੰਜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।[1] ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ, ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ [[ਸਵੈ-ਨਿਰਨੇ ਦਾ ਹੱਕ|ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ]] ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Geetha">Geetha, V.; S.V. Rajadurai, (1987). ''Towards a Non-Brahmin Millennium: From Iyothee Thass to Periyar''. M. Sen for SAMYA: Calcutta, p.&nbsp;481. {{ISBN|978-81-85604-37-4}}.</ref> ==== ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Periyar_memorial_Chennai.jpg|thumb|ਪੇਰਿਆਰ ਥਿਡਲ ਵੇਪਰੀ ਵਿਖੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।]]  ਸੰਨ 1956 ਵਿੱਚ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਪੀ ਕੱਕਨ|ਪੀ. ਕੱਕਨ]] ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਾੜਨ ਲਈ ਮਰੀਨਾ ਤੱਕ ਇੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ।<ref name="manyramayanas">{{Cite book|url=http://www.escholarship.org/editions/view?docId=ft3j49n8h7&chunk.id=d0e9800&toc.depth=1&toc.id=d0e9800&brand=eschol|title=The Diversity of a Narrative Tradition in South Asia, Chapter 9: E. V. Ramasami's Reading of the Ramayana|last=Richman|first=Paula|publisher=University of California|year=1991|access-date=3 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918043914/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft3j49n8h7&chunk.id=d0e9800&toc.depth=1&toc.id=d0e9800&brand=eschol|archive-date=18 September 2023}}</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।[1]<ref name="manyramayanas" /> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉਦੋਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ ਜਦੋਂ ਉਹ 1958 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬੰਗਲੌਰ ਗਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। 19 ਦਸੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਦੇ ਤਿਆਗਰਾਇਆ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। 24 ਦਸੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ 94 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਨਸਲ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮਤਭੇਦ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="Gopalakrishnan-8">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 59-60.</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਤਰਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਧਨ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।[1] [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ ਸਮਾਜ]] ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।<ref name="Gopalakrishnan-15">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 45–49.</ref> === [[ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ]] === ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਤਰਕਵਾਦ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ [[ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹ|ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ]] [[ਬਹੁਗਿਣਤੀ]] ਦਾ [[ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ|ਸ਼ੋਸ਼ਣ]] ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧੀਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਲੋਕ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪੈਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਬਾਕੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਕਿ ਜਨਮ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਤਮਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।<ref name="Gopalakrishnan-82">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 59-60.</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਿਆਣਪ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚ ਦਾ ਬਰਛਾ-ਸਿਰ ਤਰਕਵਾਦ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ|ਜਾਤੀ]] ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ|ਤਰਕਸ਼ੀਲ]] ਜੀਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਤਭੇਦ, ਨਫ਼ਰਤ, ਵੈਰ, ਪਤਨ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਰੱਬ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਕਾਰਨ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।<ref name="Veeramani-1.2">[[Periyar#Veeramani2005|Veeramani 2005]], p. 511.</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਰਕਵਾਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਾਕਤਾਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਜਾਂ [[ਵਿਗਿਆਨ|ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ]] ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਪੱਛਮ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਸਮਾਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="Veeramani-1.22">[[Periyar#Veeramani2005|Veeramani 2005]], p. 511.</ref> ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਲੋਕ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰੋ। ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਓ।"<ref name="Veeramani-1.3">[[Periyar#Veeramani2005|Veeramani 2005]], p. 504.</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਜੋ ਤਰਕਵਾਦ, ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਸੁਆਰਥ, ਝੂਠ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇਗਾ।[1]<ref name="Veeramani-1.3" /> === ਸਵੈ-ਮਾਣ === ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਸ ਦੇ ਅਕਸ' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਜ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕਰੇ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਕਹੀਣ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਨੂੰ [[ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ|ਤਰਕਸ਼ੀਲ]] ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰਕ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਸਿੱਟਿਆਂ ਦਾ ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਤਰਕ' ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ' ਸਹੀ 'ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ। 'ਆਜ਼ਾਦੀ' ਅਤੇ 'ਸਵੈ-ਮਾਣ' ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Saraswathi-3.2">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], p. 2.</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਪੀਲ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਦੂਜੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਖਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੇ "ਉੱਤਮ" ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।<ref name="Gopalakrishnan-152">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 45–49.</ref> === ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ === ਇੱਕ [[ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ|ਤਰਕਸ਼ੀਲ]] ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਸਥਿਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ]] ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="Gopalakrishnan-14">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], p. 70.</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਮਨ ਵਜੋਂ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਰੇਂਜਡ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Veeramani2-1.1">[[Periyar#Veeramani1992|Veeramani 1992]], p. 22.</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name="Veeramani2-1.2">[[Periyar#Veeramani1992|Veeramani 1992]], p. 37.</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਥਾ, ਜੋ ਅੱਜ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, [[ਦਾਜ|ਦਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲਾੜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲਾੜੀ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾੜੇ ਦੁਆਰਾ ਦਾਜ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਲਾੜੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵੱਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।<ref name="Veeramani2-1.3">[[Periyar#Veeramani1992|Veeramani 1992]], p. 65.</ref> ਅਜਿਹੇ ਲੱਖਾਂ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਯਾ ਕਿਉਂਕਿ ਲਾੜੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦਾਜ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇਸ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।<ref name="Veeramani2-1.4">[[Periyar#Veeramani1992|Veeramani 1992]], p. 50.</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਜਬ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਜਾਂ ਤਲਾਕ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Veeramani2-1.42">[[Periyar#Veeramani1992|Veeramani 1992]], p. 50.</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸੰਤਾਨ ਸੰਜਮ|ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ]] ਵਰਜਿਤ ਰਿਹਾ, ਉਸਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ, ਬਲਕਿ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Veeramani-1.31">[[Periyar#Veeramani2005|Veeramani 2005]], p. 570.</ref> ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ [[ਪਵਿੱਤਰਤਾ]] ਦੇ ਪਖੰਡ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।<ref name="Veeramani2-1.5">[[Periyar#Veeramani1992|Veeramani 1992]], p. 41</ref> ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ [[ਦੇਵਦਾਸੀ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਵਜੋਂ।<ref name="Gopalakrishnan-14.1">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], p. 32.</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ [[ਫ਼ੌਜ|ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੇਵਾਵਾਂ]] ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।[1]<ref name="Veeramani2-1.7">[[Periyar#Veeramani1992|Veeramani 1992]], p. 45.</ref> ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਐੱਮ. ਡੀ. ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਤਮਿਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ|ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਭਾਗ]] ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ [[ਬਾਲ ਵਿਆਹ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref name="Gopalakrishnan-153">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 45–49.</ref> === ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ === [[ਤਸਵੀਰ:Stamp_of_India_-_2009_-_Colnect_139934_-_E_V_Ramasami.jpeg|left|thumb|ਭਾਰਤ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਉੱਤੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ, 2009 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ]] ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਉਪਾਅ ਕਰਨ।<ref name="Gopalakrishnan-12">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], p. 66.</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name="Saraswathi-2.1">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], pp. 164-165.</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਈਸਾਈ ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮ|ਇਸਲਾਮੀ]] ਧਰਮ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ [[ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਗਤੀ|ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ]] ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ "ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ" ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।[2]<ref name="Saraswathi-2.1" /> === ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਨਾਡੂ ਦਾ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ === [[ਤਸਵੀਰ:Periyar_with_Jinnah_and_Ambedkar.JPG|thumb|350x350px|[[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ|ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾ]] ਅਤੇ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ]] ਨਾਲ ਰਾਮਾਸਾਮੀ]] ਦ੍ਰਾਵਿੜ-ਆਰੀਅਨ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਤਾਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਆਰੀਅਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ। ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ, "ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਆਰੀਅਨ ਧਰਮ, ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਦਬਦਬਾ, ਆਰੀਅਨ [[ਵੇਦ]] ਅਤੇ ਆਰੀਅਨ" ਵਰਨਾਸ਼ਰਮ "ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ" ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅੰਦੋਲਨ "ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।<ref name="Saraswathi-3.4">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], pp. 89-90.</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੱਖਣ ਉੱਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਦਬਦਬੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਬਦਬੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਉਦਯੋਗਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਡਰ ਕਿ [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ]] [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਵੇਗਾ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੀਬਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Saraswathi-3.5">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], p. 95.</ref> === ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਬਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਰੋਧੀ === ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਨ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਰੋਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਾਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। 1920 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="Gopalakrishnan-22">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 50, 52.</ref><ref name="Tehelka">{{Cite web |year=2006 |title=Superiority in Numbers |url=http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120918002111/http://www.tehelka.com/story_main17.asp?filename=Ne042206superiority.asp |archive-date=18 September 2012 |access-date=6 August 2008 |publisher=Tehelka – The People's Paper}}</ref> ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੇ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ।[2] ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ, [[ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ]] ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਦੇ ਅਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਿਰਫ 3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਨ।[1]<ref name="ColumbiaUniv-1">{{Cite web |year=2006 |title=India and the Tamils |url=http://www.columbia.edu/~as48/India%20and%20the%20Tamils.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218182327/http://www.columbia.edu/~as48/India%20and%20the%20Tamils.pdf |archive-date=18 December 2008 |access-date=6 September 2008 |publisher=Columbia University}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਤਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਤਰਕਵਾਦ ਅਤੇ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ]] ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kCwpXZlKqL0C|title=Dalit Visions: The Anti-caste Movement and the Construction on an Indian Identity|last=Omvedt, Gail|publisher=Orient Longman|year=2006|isbn=978-81-250-2895-6|page=95}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿਃ<blockquote>"ਸਾਡਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਅੰਦੋਲਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਜਾਂ [[ਬਾਣੀਆ|ਬਨੀਆ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਅਤੇ ਬਨੀਵਾਦ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਨਾਡੂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲੇਗਾ, ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਅੰਦੋਲਨ ਕਾਇਰਤਾ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।"<ref name="Veeramani-6">[[Periyar#Veeramani2005|Veeramani 2005]], p. 495.</ref><ref name="Gnanarajasekharan">{{Cite web |last=Rajasekharan, Gnana |date=30 April 2007 |title=Periyar was against Brahminism, not Brahmins |url=http://www.rediff.com/news/2007/apr/30inter.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227004725/http://www.rediff.com/news/2007/apr/30inter.htm |archive-date=27 February 2009 |access-date=16 December 2008 |publisher=Rediff News}}</ref></blockquote> === ਸਾਮਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ === ਪੇਰੀਆਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਾਮਿਲ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਨਸਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਆਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘੁਸਪੈਠਿਯੇ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਯਹੂਦੀ]] ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Krishnan |first=P. A. |author-link=P. A. Krishnan |date=27 September 2019 |title=Periyar EV Ramasamy -- The Man Who Opposed Mahatma Gandhi's Idea Of India |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-periyar-ev-ramasamy-the-man-who-opposed-mahatma-gandhis-idea-of-india/302169 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906152800/https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-periyar-ev-ramasamy-the-man-who-opposed-mahatma-gandhis-idea-of-india/302169 |archive-date=6 September 2023 |access-date=6 September 2023 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> === ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ === 1924 ਦੇ ਵਾਇਕੋਮ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛੂਆਛੂਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਬਾਰੇ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। === ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ === ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ  ਇੱਕ [[ਪ੍ਰੈਗਮੈਟਿਜ਼ਮ|ਵਿਵਹਾਰਕ]] ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਿਸਨੇ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਬਦਬਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਾਸਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਮੰਨਿਆ।<ref name="Veeramani2-1">[[Periyar#Veeramani1992|Veeramani 1992]], Introduction – xi.</ref> ਅਨੀਤਾ ਡੀਹਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ "ਨਾਸਤਿਕ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਦੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾਃ "... ਨਾਸਤਿਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਹੀਣ ਅਤੇ ਗਲਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰੱਬ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ... ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੱਬ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ, ਉਹ ਰੰਗ ਜੋ ਪੈਸੇ, ਚਾਪਲੂਸੀ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਕਹਿਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਅਨੀਤਾ ਡੀਹਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name="Diehl-16">[[Periyar#Diehl|Diehl]], p. 16</ref> 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾਃ "ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੋ. ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ. ਸੱਚ ਬੋਲੋ ਅਤੇ ਧੋਖਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੱਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ।"<ref name="Diehl-15">[[Periyar#Diehl|Diehl]], p. 58</ref> ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਉੱਤੇ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਧਰਮ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ (ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ) ਜਾਂ ਮੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ "ਉੱਤਮਤਾ", ਸ਼ੁਦਰਾਂ ਦੀ ਘਟੀਆਤਾ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਅਛੂਤਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name="Saraswathi-*">[[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], pp. 118-119.</ref> ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਮਾਰੀਆ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾਃ "ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਘਟੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਰਵੱਈਆ [[ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੁਗ|ਗਿਆਨਵਾਨ]] ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਕੈਥੋਲਿਕ]] ਵਿਰੋਧੀ ਡਾਇਟ੍ਰਾਈਬਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।<ref name="Misra-3">Misra, Maria (2008). ''Vishnu's Crowded Temple: India since the great rebellion''. New Haven: Yale University Press. p. 181. {{ISBN|978-0-300-13721-7}}.</ref> [[ਰਾਮਾਇਣ]] ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 1955 ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੂੰ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਦਬਦਬੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ [[wiktionary:degradation|ਪਤਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਾੜਨ ਦੀ ਜਨਤਕ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Periyar-2">{{Cite web |title=About Periyar: A Biographical Sketch From 1950 to 1972 |url=http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng4.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081226073013/http://www.periyar.org/html/ap_bios_eng4.asp |archive-date=26 December 2008 |access-date=30 November 2008 |publisher=Dravidar Kazhagam}}</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਰੀਅਨ ਦੇਵਤੇ ਸਨ ਜੋ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਸ਼ੁਦਰ ਨੂੰ "ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ" ਮੰਨਦੇ ਸਨ।<ref name="Veeramani-7.5">[[Periyar#Veeramani2005|Veeramani 2005]], pp. 218-219.</ref> ਪੇਰੀਆਰ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਵੀ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ" ਅਤੇ "ਜੋ 2000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਅੱਜ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ"। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਤਰਕ ਅਨੁਸਾਰ [[ਈਸਾ ਮਸੀਹ|ਮਸੀਹ]] ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?"<ref name="Diehl6">[[Periyar#Diehl|Diehl]], p. 54</ref> ਤਿਰੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾਃ<blockquote>"ਮੁਸਲਮਾਨ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਧਰਮ ਲਈ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਇਸਲਾਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁਹੰਮਦ ਨਬੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ"<ref name="muslimidentityp164">{{Cite book|title=Muslim Identity, Print Culture, and the Dravidian Factor in Tamil Nadu|last=More|first=J. B. Prashant|publisher=[[Orient Blackswan]]|year=2004|isbn=978-81-250-2632-7|pages=164}}</ref></blockquote>ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ [[ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ|ਇੱਕਦੇਵਵਾਦੀ]] ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਰੱਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾਮ ਜਾਂ ਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ [[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ]] ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ-ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੁਧਾਰਕ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਸਾਈ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ [[ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਯੇ|ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿ ਪ੍ਰੀਸੈਪਟਸ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ (1820) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦਾ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਉੱਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।<ref>[[Periyar#Diehl|Diehl]], p. 92.</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਾਰ ਪਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਰ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਦਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਤੋਂ [[ਆਜ਼ਾਦੀ|ਮੁਕਤੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।<ref name="Saraswathi-3.9"> [[Periyar#Saraswathi|Saraswathi]], p. 125. </ref> ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਬੁੱਧ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, "ਦੇਵਤਾ" ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਹਿੰਦੂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਨੇ ਪੇਰੀਆਰ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿ ਬੁੱਧੀ-ਬੋਧੀ ਨੂੰ ਸਿਆਣਪ, ਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਢਲੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਤਰਕ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਪੇਰੀਆਰ ਨੇ ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।<ref>Diehl, ''E.V. Ramasamy Naiker-Periyar'', p. 53.</ref> ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਧਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪੇਰੀਆਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ 2000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ, ਕਾਂਚੀ, ਪਲਾਨੀ ਅਤੇ ਤਿਰੂਪਤੀ ਵਿਖੇ ਬੁੱਧ ਵਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Saraswathi-3.9" /> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਰਾਹੀਂ 1924,1931 ਅਤੇ 1950 ਤੱਕ ਦੇ ''ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ'' ਗ਼ੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਤਮਿਲ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਲਿਤ ਆਖਰਕਾਰ [[ਪਾਦਰੀ|ਪੁਜਾਰੀ]] ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Anita Diehl 1977">[[Periyar#Diehl|Diehl]]</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Stamp_of_India_-_1978_-_Colnect_145649_-_5th_Death_of_E_V_Ramasami.jpeg|left|thumb|ਭਾਰਤ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਉੱਤੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ, 1978 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ]] 1973 ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਵਰੀ 1974 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਪੂਰੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਨੀਆਮਈ, ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਦੀ ਨਵੀਂ ਮੁਖੀ, ਨੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਥਿਡਲ, ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ 'ਰਾਮ', '[[ਸੀਤਾ]]' ਅਤੇ '[[ਲਕਸ਼ਮਣ]]' ਦੇ ਪੁਤਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਰਾਮਲੀਲਾ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ '[[ਰਾਵਣ]]', 'ਕੁੰ[[ਕੁੰਭਕਰਣ|ਕੁੰਬਕਰਨ]]' ਅਤੇ '[[ਇੰਦਰਜੀਤ]]' ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਸਾੜੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਮਈ ਦਿਵਸ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਾਂ ਲਈ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Gopalakrishnan-22">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 50, 52.</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ [[ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ]] ਦੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕੈਂਪ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[1]<ref name="Gopalakrishnan-22" /> 17 ਸਤੰਬਰ 1974 ਨੂੰ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ''ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ'' ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ''ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ'' ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਤਤਕਾਲੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਮ ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀਆਂ [[ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ|ਤਰਕਸ਼ੀਲ]] ਰਚਨਾਵਾਂ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ [[ਹੱਥ ਲਿਖਤ|ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="Gopalakrishnan-13">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 60-61.</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਈਰੋਡ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਜੱਦੀ ਘਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਵਜੋਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 20 ਫਰਵਰੀ 1977 ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ''ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਬਿਲਡਿੰਗ'' ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ''ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ'', ''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ'' (ਡੀਐਮਕੇ) ਅਤੇ ''ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ'' ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Gopalakrishnan-22">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 50, 52.</ref> 16 ਮਾਰਚ 1978 ਨੂੰ ਮਨੀਆਮਈ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ''''ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ'' ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ'' ਨੇ 17 ਮਾਰਚ 1978 ਨੂੰ ਕੇ. ਵੀਰਮਣੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਘਮ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ''ਪੇਰੀਆਰ-ਮਨੀਆਮਈ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਐਂਡ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੁਸਾਇਟੀ'' ਨੇ 21 ਸਤੰਬਰ 1980 ਨੂੰ ਤੰਜਾਵੁਰ ਵਿਖੇ ''ਪੇਰੀਆਰ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਹਿਲਾ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 8 ਮਈ 1982 ਨੂੰ, ''ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਕੌਰਸਪੌਂਡੈਂਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਪੇਰਿਆਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੰਗਠਨ'' ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Gopalakrishnan-22">[[Periyar#Gopalakrishnan|Gopalakrishnan]], pp. 50, 52.</ref> ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸੀ ਐਨ ਅੰਨਾਦੁਰੈ|ਸੀ. ਐਨ. ਅੰਨਾਦੁਰਾਈ]] ਅਤੇ ਐਮ ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ (ਡੀਐਮਕੇ) ਵੀ. ਗੋਪਾਲਸਵਾਮੀ ਮਾਰੁਮਲਾਰਚੀ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤ੍ਰ ਕੜਗਮ (ਐਮਡੀਐਮਕੇ) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਐਸ.<ref name="Karunanidhi">{{Cite web |date=9 August 2007 |title=Periyar's philosophy relevant even today: Karunanidhi |url=http://www.hinduonnet.com/2007/08/09/stories/2007080961180800.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227183950/http://www.hinduonnet.com/2007/08/09/stories/2007080961180800.htm |archive-date=27 February 2009 |access-date=17 December 2008 |website=The Hindu}}</ref><ref name="Vaiko">{{Cite web |title=Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam |url=http://www.vaiko-mdmk.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040524180540/http://www.vaiko-mdmk.com/ |archive-date=24 May 2004 |access-date=16 December 2008 |publisher=Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam}}</ref><ref name="Vaiko2">{{Cite web |date=8 February 2004 |title=POTA misuse will be main poll issue: Vaiko |url=http://www.hindu.com/2004/02/08/stories/2004020805710400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227125347/http://www.hindu.com/2004/02/08/stories/2004020805710400.htm |archive-date=27 February 2009 |access-date=17 December 2008 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="Ramadoss">{{Cite web |date=19 September 2007 |title=Busts of Marx, Periyar, Ambedkar opened |url=http://www.hinduonnet.com/2007/09/19/stories/2007091953220300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227110805/http://www.hinduonnet.com/2007/09/19/stories/2007091953220300.htm |archive-date=27 February 2009 |access-date=17 December 2008 |website=The Hindu}}</ref> [[ਥੋਲ. ਥਿਰੂਮਾਵਲਵਨ|ਥੋਲ.]] ਤਿਰੂਮਾਵਲਵਨ, ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਡੀ. ਪੀ. ਆਈ.) ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕੜਗਮ ਦੇ ਕੇ. ਵੀਰਾਮਨੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ।<ref name="veeramani_tamilnation">{{Cite web |last=Veeramani, K. |year=1997 |title=International Convention for Solidarity with Eelam Tamils of Sri Lanka, 1997 – Nothing but, Genocide |url=http://www.tamilnation.org/conferences/India97/veeramani.htm |access-date=17 December 2008 |publisher=TamilNation.org}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਾਰਟੀ, [[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ]] ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ]] ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/report/no-law-prevents-me-from-installing-statues-mayawati/20100316.htm|title=No law stops me from installing statues: Mayawati|date=16 March 2010|work=Rediff|access-date=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185854/http://www.rediff.com/news/report/no-law-prevents-me-from-installing-statues-mayawati/20100316.htm|archive-date=11 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ties between Mayawati and BJP hit new low as Kalyan Singh attacks her government |url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/uttar-pradesh/story/19950930-ties-between-mayawati-and-bjp-hit-new-low-as-kalyan-singh-attacks-her-government-808202-1995-09-30 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711202959/https://www.indiatoday.in/magazine/states/uttar-pradesh/story/19950930-ties-between-mayawati-and-bjp-hit-new-low-as-kalyan-singh-attacks-her-government-808202-1995-09-30 |archive-date=11 July 2018 |access-date=11 July 2018 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kanshi Ram retains his fire despite 'Periyar' Mela's failure |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19951015-kanshi-ram-retains-his-fire-despite-periyar-mela-failure-807820-1995-10-15 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706000051/https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19951015-kanshi-ram-retains-his-fire-despite-periyar-mela-failure-807820-1995-10-15 |archive-date=6 July 2018 |access-date=11 July 2018 |website=India Today |language=en}}</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਮਾਇਆਵਤੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="DNAIndia">{{Cite web |last=IANS |date=28 July 2007 |title=Mayawati pursuing another dream – Periyar statue in Lucknow |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1112254 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227051620/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1112254 |archive-date=27 February 2009 |access-date=16 December 2008 |publisher=DNA India}}</ref> ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੇ ਕਵੀਗਨਾਰ ਇੰਕੁਲਾਬ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਦਾਸਨ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆਰਾਜ ਵਰਗੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>[[Periyar#Diehl|Diehl]], p. 81.</ref><ref name="Indiaglitz*">{{Cite web |date=25 December 2006 |title='Periyar' Audio Launch |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/events/11200.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104173111/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/Events/11200.html |archive-date=4 January 2009 |access-date=16 December 2008 |website=indiaglitz}}</ref><ref name="CineSouth">{{Cite web |date=30 December 2006 |title=Sathyaraj gets Periyar Award |url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/30122006-2.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227114900/http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/30122006-2.shtml |archive-date=27 February 2009 |access-date=17 December 2008 |website=Cine South}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਮਿਲ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਐਨ. ਐਸ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="www.kalaivanar.com">{{Cite web |year=2009 |title=Kalaivanar and his Contemporaries |url=http://www.kalaivanar.com/kalaivanar-contemporaries.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100823042357/http://www.kalaivanar.com/kalaivanar-contemporaries.html |archive-date=23 August 2010 |access-date=6 July 2010 |publisher=www.kalaivanar.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ravindran |first=Gopalan |title=Remembering Theena Muna Kana, N.S.Krishnan and the Camouflaged Narrative Devices of Tamil Political Cinema |url=http://blogs.widescreenjournal.org/?p=1592 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705160107/http://blogs.widescreenjournal.org/?p=1592 |archive-date=5 July 2010 |access-date=6 July 2010 |website=Wide Screen Journal}}</ref> ਡਬਲਯੂ. ਪੀ. ਏ. ਸੌਂਡਰਪਾਂਡੀਅਨ ਨਾਦਰ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦਾ ਕਰੀਬੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਾਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="The Modernity of Tradition: Political Development in India">{{Cite book|title=The Modernity of Tradition: Political Development in India|url=https://archive.org/details/modernityoftradi0000rudo_m4z2|last8=Lloyd I. Rudolph and Susanne Hoeber Rudolph|publisher=University of Chicago|year=1984|isbn=978-0-226-73137-7|page=[https://archive.org/details/modernityoftradi0000rudo_m4z2/page/48 48]}}</ref><ref name="India's Silent Revolution">{{Cite book|title=India's Silent Revolution: The Rise of the Lower Castes in North India|last=Jaffrelot, Christophe|publisher=Hurst & Co.|year=1984|isbn=978-1-85065-670-8|page=167}}</ref> [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਲਲਾਈ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਨੇ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/these-unsung-dalit-writers-fuelled-bsps-culture-politics/articleshow/55151155.cms|title=These unsung Dalit writers fuelled BSP's culture politics|last=Ghosh|first=Avijit|date=31 October 2016|work=The Economic Times|access-date=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629132619/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/these-unsung-dalit-writers-fuelled-bsps-culture-politics/articleshow/55151155.cms|archive-date=29 June 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.forwardpress.in/2016/09/lalai-singh-yadav-fiery-hero-of-rebel-consciousness/|title=Lalai Singh Yadav: Fiery hero of rebel consciousness|date=24 September 2016|work=Forward Press|access-date=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629131601/https://www.forwardpress.in/2016/09/lalai-singh-yadav-fiery-hero-of-rebel-consciousness/|archive-date=29 June 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PERIYAR REMEMBERED IN PATNA |url=http://www.modernrationalist.com/2010/november/page06.html |access-date=11 July 2018 |website=www.modernrationalist.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ਸੱਤਿਆਰਾਜ ਅਤੇ [[ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੁੰਦਰ]] ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਪਾਂਸਰਡ ਫਿਲਮ ''ਪੇਰੀਆਰ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗਿਆਨ ਰਾਜਸੇਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 1 ਮਈ 2007 ਨੂੰ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=30 April 2007 |title=Periyar premiere in Malaysia. |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/30835.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228053437/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/30835.html |archive-date=28 February 2009 |access-date=28 November 2008 |website=IndiaGlitz.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 October 2007 |title=Periyar and Ammuvagiya Naan at the International Film Festival |url=http://www.chennai365.com/news/periyar-and-ammuvagiya-naan-at-the-international-film-festival/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080105071624/http://www.chennai365.com/news/periyar-and-ammuvagiya-naan-at-the-international-film-festival/ |archive-date=5 January 2008 |access-date=28 November 2008 |website=Chennai365.com}}</ref> ਸੱਤਿਆਰਾਜ ਨੇ ਥੰਗਰ ਬਚਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ''ਕਲਾਵਾਡੀਆ ਪੋਜ਼ੁਡੂਗਲ'' ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜੋ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="sify">{{Cite web |title=Kalavadiya Pozhudugal |url=http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=14900379 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090722090934/http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=14900379 |archive-date=22 July 2009 |access-date=4 January 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> == ਨੋਟਸ == {{Notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|E. V. Ramasamy|ਈ. ਵੀ. ਰਾਮਾਸਾਮੀ}} * [http://www.periyar.org Periyar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220626042105/https://periyar.org/ |date=2022-06-26 }} (official website) {{in lang|en}} * [http://www.thanthaiperiyar.org Thanthai Periyar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502152532/http://www.thanthaiperiyar.org/ |date=2021-05-02 }} {{in lang|en}} * [http://www.periyarkural.com Periyar Kural] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220717105746/http://www.periyarkural.com/ |date=2022-07-17 }} (online radio in Tamil) * [http://www.uni-giessen.de/~gk1415/periyar.htm Rationalist/Social Reformer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204065614/http://www.uni-giessen.de/~gk1415/periyar.htm |date=2013-12-04 }} (article) {{in lang|en}} * [http://www.uni-giessen.de/~gk1415/revolutionary.htm The Revolutionary Sayings of Periyar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728185513/http://www.uni-giessen.de/~gk1415/revolutionary.htm |date=2013-07-28 }} {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20101114101755/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20060210005711300.htm&date=fl2302%2F&prd=fline& `The economic interest... that was the contradiction'] (article) {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20101204060952/http://periyar.madeinthoughts.com/ Thanthai Periyar] {{in lang|en}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1879]] lnbmofqzuel2apjkzfksqfej34xqrsh 0 186774 847163 841568 2026-09-23T16:09:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847163 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤਾਰਾ ਲੇਮੀ | image = | image_size = | caption = | nationality = ਅਮਰੀਕੀ | occupation = LENS, ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ<br/>ਮਾਰਕਲ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫਿਊਚਰ ਇਨਿਸ਼ਿਏਟਿਵ, ਮੈਬਰ | known_for = [[ਉਦਯੋਗਪਤੀ]], [[ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]], [[ਖੋਜੀ]], ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਹਿਰ, ਨਵੀਨਤਮ ਰਣਨੀਤਕ | awards = | website = }} '''ਤਾਰਾ ਐਲ. ਲੇਮੀ''' (/ˈtærə ləˈmeɪ/ TARR-ə lə-MAY) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, [[ਖੋਜੀ]], ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਹਰ, ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫਰਮ LENS ਵੈਂਚਰਸ ਦੀ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=TED Bio: Tara Lemmey|url=http://www.ted.com/profiles/1432/|accessdate=15 June 2015}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ ਫਾਸਟ ਕੰਪਨੀ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ) ਦੁਆਰਾ ਲੇਮੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ<ref>{{cite web|title=Fast Company: 100 Most Creative People in Business in 2013.|date=13 May 2013|url=http://www.fastcompany.com/3009144/most-creative-people-2013/64-tara-lemmey|accessdate=15 June 2015}}</ref> ਅਤੇ MCP 1000 ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ: ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਐਸ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਖੋਜੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Tara Lemmey: Patents|url=https://www.google.com/?tbm=pts#q=ininventor%3A%22Tara+Lemmey%22&start=20&tbm=pts|accessdate=15 June 2015}}</ref> == ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ == ਲੇਮੀ ਰੀਵਰਕ ਅਮਰੀਕਾ, ਮਾਰਕਲ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫਿਊਚਰ ਇਨਿਸ਼ਿਏਟਿਵ<ref>{{Cite web |title=Markle Economic Future Initiative Members |url=http://www.markle.org/about-markle/economic-task-force |access-date=15 June 2015 |archive-date=1 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601023351/http://www.markle.org/about-markle/economic-task-force |url-status=dead }}</ref> ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਕਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕੇਲੇਬਲ ਹੱਲਾਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਮੀ ''ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੋਮੈਂਟ'' ਕ੍ਰਿਏਟਿੰਗ ਅਪੋਰਚਨਿਟੀ ਇਨ ਦ''ਕਨੈਕਟਿਡ ਏਜ (2015)'', ਰੀਵਰਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ''ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹੈ।'' । <ref>{{Cite web |date=23 March 2015 |title=America's Moment |url=http://www.markle.org/rework-america/americas-moment |access-date=15 June 2015}}</ref> ਲੇਮੀ ਨੇ ਜੋਖਮ ਅਤੇ [[ਨਵਰੀਤ|ਨਵੀਨਤਾ]] 'ਤੇ — DO USA ਵਿਖੇ<ref>{{Cite web |title=DO USA Speaker: Tara Lemmey |url=http://www.thedoblog.com/blog/do-usa-speaker-announcement-007.html |access-date=15 June 2015}}</ref> ਟੈਕਨੋਮੀ,<ref>{{Cite web |title=Techonomy 2013: A Spin with Tara Lemmey |url=http://techonomy.com/conf/13-tucson/networked-society-2/spin-tara-lemmey/ |access-date=23 December 2013 |archive-date=17 ਜਨਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140117012947/http://techonomy.com/conf/13-tucson/networked-society-2/spin-tara-lemmey/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Techonomy 2012: Changing How the World Learns |url=http://forwardthinking.pcmag.com/none/305000-techonomy-changing-how-the-world-learns |access-date=23 January 2013 |archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123100411/http://forwardthinking.pcmag.com/none/305000-techonomy-changing-how-the-world-learns |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Techonomy 2011 Agenda. Know Thyself: Self-Tracking in an Era of Bespoke Healthcare. Moderator: Tara Lemmey |url=http://te11.techonomy.com/sites/all/themes/techonomy/pdf/Techonomy_Agenda.pdf |access-date=23 January 2013 |archive-date=18 ਜਨਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113737/http://te11.techonomy.com/sites/all/themes/techonomy/pdf/Techonomy_Agenda.pdf |url-status=dead }}</ref> TED ਇੰਡੀਆ, ਫੋਰਚਣ ਬ੍ਰੇਨਸਟਰੋਮ ਟੈਕ,<ref>{{Cite web |title=Fortune Brainstorm Tech Speakers |url=http://www.fortuneconferences.com/brainstormtech2008/tech_speakers.html |access-date=15 June 2015 |archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924014835/http://www.fortuneconferences.com/brainstormtech2008/tech_speakers.html |url-status=dead }}</ref> ਫਿਊਚਰ ਇਨ ਰਿਵਿਊ,<ref>{{Cite web |title=FiRE 2010 Speaker: Tara Lemmey |url=http://www.futureinreview.com/topics/leaders/tara-lemmey |access-date=1 September 2015 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਡਿਜਿਟਲ ਮੀਡੀਆ ਐਂਡ ਲਰਨਿੰਗ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਖੇਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Digital Media and Learning 2011. Transforming Play - Plenary Session with Tara Lemmey, Mizuko Ito, David Washington, Francois Bar |url=http://dmlcentral.net/sites/dmlcentral/files/resource_files/DML2011ConferenceProgram.pdf |access-date=12 January 2012 |archive-date=28 ਜਨਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128015435/http://www.dmlcentral.net/sites/dmlcentral/files/resource_files/DML2011ConferenceProgram.pdf |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਵਾਇਰਡ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੀਕ, ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਰਿਵਿਊ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Lemmey|first=Tara|date=July 2001|title=Harvard Business Review: Untethered Data by Tara Lemmey|url=https://hbr.org/2001/07/untethered-data|journal=Harvard Business Review|access-date=15 June 2015}}</ref> ਲੇਮੀ LENS ਦੀ CEO ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=LENS Ventures |url=http://lensventures.com/ |access-date=12 January 2012}}</ref> ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫਰਮ ਜੋ ਅਗਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ Nest Labs ਅਤੇ CEO ਟੋਨੀ ਫੈਡੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਕਾਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਰਿਬਿਟ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇੰਟਰਵੋਵਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਡਿਸਕਵਰੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹੁਣ HP ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2018}} ਲੇਮੇ ਨੈੱਟ ਪਾਵਰ ਐਂਡ ਲਾਈਟ, ਉੱਚ-ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਵੀਡੀਓ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਅਨੁਭਵਾਂ ਲਈ ਪੇਟੈਂਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸਕਾਰ, ਦੀ CEO ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=13 May 2013 |title=Fact Company MCP 1000 Profile: Tara Lemmey |url=http://www.fastcompany.com/3009144/most-creative-people-2013/64-tara-lemmey |access-date=15 June 2015}}</ref> ਲੇਮੀ ਨੂੰ 2010 (ਬਲੂਮਬਰਗ ਬਿਜ਼ਨਸਵੀਕ<ref>{{Cite web |title=Business Week: John Hagel on Invisible Innovation |url=http://www.businessweek.com/innovate/next/archives/2010/05/john_hagel_on_invisible_innovation.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100521235038/http://www.businessweek.com/innovate/next/archives/2010/05/john_hagel_on_invisible_innovation.html |archive-date=May 21, 2010 |access-date=12 January 2012}}</ref>) ਵਿੱਚ ''ਦ ਪਾਵਰ ਆਫ਼ ਪੁੱਲ: ਹਾਉ ਸਮਾਲ ਮੂਵਜ਼, ਸਮਾਰਟਲੀ ਮੇਡ, ਕੈਨ ਸੈਟ ਬਿਗ ਥਿੰਗਸ ਇਨ ਮੋਸ਼ਨ'' (ਜੋਹਨ ਹੇਗਲ III, ਜੌਨ ਸੀਲੀ ਬ੍ਰਾਊਨ ਅਤੇ [[Lang Davison|ਲੈਂਗ ਡੇਵਿਸਨ]]), <ref>{{Cite web |title=Deloitte Center for the Edge. The Power of Pull. From Passion to Potential. Vol 4 |url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-UnitedStates/Local%20Assets/Documents/TMT_us_tmt/us_tmt_ce_PassiontoPotentialVol4_040610.pdf |access-date=12 January 2012 |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221221457/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-UnitedStates/Local%20Assets/Documents/TMT_us_tmt/us_tmt_ce_PassiontoPotentialVol4_040610.pdf |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਐਸਪੇਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਅਸਪਨ ਗੋਲ ਟੇਬਲ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ "ਦਿਲਬਰਟ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ" ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।''<ref>{{Cite web |title=Solving The Dilbert Paradox - a report from the Aspen Round Table on Talent Development |url=http://www.aspeninstitute.org/sites/default/files/content/docs/cands/Solving_the_Dilbert_Paradox.pdf |access-date=12 January 2012 |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221225057/http://www.aspeninstitute.org/sites/default/files/content/docs/cands/Solving_the_Dilbert_Paradox.pdf |url-status=dead }}</ref>'' ਉਹ ਸਿੰਗਲਰਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰ ਸੀ ਅਤੇ [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਸਟੈਨਫੋਰਡ]], [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਰਵਰਡ]], [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਐਮਆਈਟੀ]], [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੋਲੰਬੀਆ]], ਅਤੇ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੇ]] ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2018}} == ਜਨਤਕ ਕੂਟਨੀਤੀ == ਲੇਮੀ ਨੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ<ref>{{Cite web |title=StartupTicker.ch |url=http://www.startupticker.ch/en/news/may-2014/startup-weeekend-zuerich-erfolgreiche-pitches-und-viel-frauenpower |access-date=15 June 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Celebrating Launch of Aspire Zurich |url=http://www.aspireme.co/aspire-blog/2014/7/9/celebrating-the-launch-of-aspire |access-date=15 June 2015 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218072008/http://www.aspireme.co/aspire-blog/2014/7/9/celebrating-the-launch-of-aspire |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Aspire Switzerland |url=http://www.aspireme.co/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218230438/http://www.aspireme.co/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮਤਾ, ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੌਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ozyegin University |url=http://www.ozyegin.edu.tr/Events/2012-Events/Women-Entrepreneurship-in-Technology-by-Tara-Lemme |access-date=24 January 2013 |archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102073708/http://www.ozyegin.edu.tr/Events/2012-Events/Women-Entrepreneurship-in-Technology-by-Tara-Lemme |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=US Embassy Turkey Twitter |url=https://mobile.twitter.com/USEmbassyTurkey/status/256396002024648704 |access-date=24 January 2013 |website=https://mobile.twitter.com/USEmbassyTurkey/status/256396002024648704 |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090115/https://mobile.twitter.com/USEmbassyTurkey/status/256396002024648704 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Eskisehir Technopark |url=http://www.kampushaber.org/eskisehir-osmangazi-universitesi/tara-lemmey-inovasyon-stratejileri-konferansi-bugun-sanayi-odasinda-164287.html |access-date=24 January 2013 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kagider: Women Entrepreneur Association Turkey |url=http://www.kagider.org/?Dil=0&SID=1&HID=451 |access-date=24 January 2013 |website=www.kagider.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Turkish WIN |url=https://turkishwintr14-eorg.eventbrite.com/ |access-date=24 January 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=GÖKTEN TEKNOLOJİK FİKİR DÜŞMEZ |url=http://www.2eylul.com.tr/ekonomi/gokten-teknolojik-fikir-dusmez-h6993.html |access-date=24 January 2013 |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015024642/http://www.2eylul.com.tr/ekonomi/gokten-teknolojik-fikir-dusmez-h6993.html |url-status=dead}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਡਰੱਗ ਕਾਰਟੈਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਕਸੀਕਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://techpresident.com/blog-entry/state-departments-techdel-can-people-power-crush-mexicos-drug-cartels|title=The State Department's Tech.Del: Can People Crush Mexico's Drug Cartels?|last=Scola|first=Nancy|date=August 27, 2009|work=Tech President Blog|access-date=12 January 2012|archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113222158/http://techpresident.com/blog-entry/state-departments-techdel-can-people-power-crush-mexicos-drug-cartels|url-status=dead}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * ਫਾਸਟ ਕੰਪਨੀ MCP 1000: ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੋਕ <ref>{{Cite web |date=29 January 2014 |title=Introducing Fast Company's Most Creative People in Business 1000 |url=http://www.fastcompany.com/3025440/most-creative-people/introducing-fast-companys-most-creative-people-in-business-1000}}</ref> * ਫਾਸਟ ਕੰਪਨੀ 2013 ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੋਕ <ref>{{Cite web |date=13 May 2013 |title=64. Tara Lemmey |url=http://www.fastcompany.com/3009144/most-creative-people-2013/64-tara-lemmey}}</ref> * 2013 ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਰਲਡ ਆਨਰਜ਼ ਜੇਤੂ (ਮੋਬਾਈਲ ਐਕਸੈਸ) <ref>{{Cite web |title=2013 ComputerWorld Honors Laureates |url=http://cwhonors.org/case_studies/2013Finalists/Mobility/701_NetPower%26Light2013.pdf |access-date=15 May 2013 |archive-date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226075925/http://cwhonors.org/case_studies/2013Finalists/Mobility/701_NetPower%26Light2013.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਖੋਜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜੀ]] i4yjxe689buhtmz5unfdx3i7u1ahmoq 0 191030 847258 805777 2026-09-23T21:08:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847258 wikitext text/x-wiki '''ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ''' ਜਾਂ ਇਹ ਕਹ ਲੋ ਕਿ '''ਪਾਕ-ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ''' [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਜੈਜ਼]], ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ, [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੱਪ ਹੌਪ]] ਅਤੇ ਡਿਸਕੋ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਉਰਦੂ]] ਸਮੇਤ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਕਰੀ, ਇਸਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਗਾਇਕ ਦੀ ਐਲਬਮ ਚਾਰਟ ਸਥਿਤੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਨਾ ਕੇਵਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਨੁਸਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ]], [[ਯੂਰਪ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ [[ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ]] ਦੇ ਗੀਤ " ਕੋ ਕੋ ਕੋਰੀਨਾ " ਨਾਲ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਇਸ ਵਿਧਾ]] ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref name="CITEREFSocPolHistory">{{Cite web |title=Socio-political History of Modern Pop Music in Pakistan |url=http://www.chowk.com/articles/8459 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618091924/http://www.chowk.com/articles/8459 |archive-date=18 June 2010 |access-date=27 June 2008 |publisher=[[Chowk.com|Chowk]]}}</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਭਾਰਤੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਰੌਕ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਉਪ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀ]] ( ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ), ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੌਕ ( ਸੂਫ਼ੀ ਰੌਕ ਸਮੇਤ), ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਿੱਪ ਹੌਪ, ਅਤੇ ਡਿਸਕੋ ( ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡਿਸਕੋ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਰੂਨਾ ਲੈਲਾ|ਰੁਨਾ ਲੈਲਾ]] ਅਤੇ ਆਲਮਗੀਰ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ [[ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ|ਨਾਜ਼ੀਆ ਨੇ]] ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਜ਼ੋਹੈਬ ਹਸਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸਨਸਨੀ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।<ref name="CITEREFNaziaLaidToRest">{{Cite web |title=Nazia Hassan finally laid to rest |url=http://www.expressindia.com/news/ie/daily/20000907/iin07060.html |access-date=28 June 2008 |publisher=Express Daily, India}}</ref><ref name="CITEREFMadeForNazia">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/192704.cms|title=Made for Nazia, sung by Alisha|last=Ahmed|first=Rashmee Z|date=20 September 2003|work=Times of India|access-date=28 June 2008}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਬਰਾਰ-ਉਲ-ਹੱਕ]], ਫਖਰੇ ਆਲਮ, ਸਟ੍ਰਿੰਗਸ, ਆਮਿਰ ਜ਼ਾਕੀ, ਆਵਾਜ਼, ਆਮਿਰ ਸਲੀਮ, ਹਾਰੂਨ, ਫਖ਼ਿਰ ਮਹਿਮੂਦ, ਅਤੇ [[ਹਦੀਕ਼ਾ ਕਿਆਨੀ|ਹਦੀਕਾ ਕੀਆਨੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀ]] ਗਾਇਕ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ]] ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੇ ਪੌਪ ਹਿੱਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਸਨ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਤੱਕ, [[ਜਨੂੰਨ (ਬੈਂਡ)|ਜੂਨੂਨ]], ਵਾਇਟਲ ਸਾਈਨਸ, [[ਜਲ (ਬੈਂਡ)|ਜਲ]] ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਿੰਗਸ ਸਮੇਤ ਬੈਂਡਾਂ ਤੱਕ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਉਦਯੋਗ ਪੂਰੇ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।<ref name="CITEREFMusicalBridge">{{Cite web |title=A musical bridge for India and Pakistan |url=http://www.iht.com/articles/2007/08/06/opinion/edsharma.php |access-date=28 June 2008 |publisher=International Herald Tribune}}</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗੀਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ [[ਸਾਊਂਡਟਰੈਕ|ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ]] 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Bollywood set to get a bigger dose of Pakistani music in 2008! |url=http://mazaqah.wordpress.com/2008/03/31/bollywood-is-set-to-get-a-bigger-dose-of-pakistani-music-in-2008/ |access-date=28 June 2008 |publisher=Mazqah}}</ref> ਇਸ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਕਾਰਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ ।<ref name="CITEREFSocPolHistory"/> ਫਿਰ ਵੀ, ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਵਜੂਦ'ਚ ਆਇਆ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ<ref name="CITEREFMusicalBridge"/> ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। == 1960-1980: ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਪਤਨ == === ਸਟੇਜ ਦਾ ਮਾਸਟਰ, ਪੌਪ ਦਾ ਪਿਤਾ: ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ === 1947 ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਫਿਲਮ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਕਰਾਚੀ]] ਅਤੇ [[ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਢਾਕਾ]] ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰ ਉੱਗ ਪਏ ਅਤੇ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ]] ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਉਸਤਾਦ'' ਦੁਆਰਾ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਇਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। 1966 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ]] (ਹੁਣ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ''ਨੇ ਅਰਮਾਨ'' ਫਿਲਮ ਲਈ ਪਹਿਲਾ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਪੌਪ ਗੀਤ " ''ਕੋ-ਕੋ-ਕੋਰੀਨਾ'' " ਗਾਇਆ। ਸੋਹੇਲ ਰਾਣਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਗੀਤ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਬਲਗਮ ਪੌਪ, ਰਾਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਟਵਿਸਟ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ' ''ਫਿਲਮੀ ਪੌਪ'' ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref name="CITEREFSocPolHistory"/> [[ਰੂਨਾ ਲੈਲਾ]] ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਗਾਇਕ ਨੂੰ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ]], ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿਪ ਹੌਪ]] ਅਤੇ ਡਿਸਕੋ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਜੈਜ਼]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਈਸਾਈ ਬੈਂਡ ਨੇ [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਅਤੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਲਾਬੀਆਂ<ref name="CITEREFSocPolHistory"/> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਮਰੀਕੀ ਜੈਜ਼ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰੁਸ਼ਦੀ ਨੇ ਲੈਲਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਹਿੱਟ ਗਾਏ ਜਦੋਂ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੈਲਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਨਵੇਂ ਬਣੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="CITEREFSocPolHistory" /> 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੱਕੋ-ਨੱਕ ਡੁਬਦੇ ਦੇਖੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=History through the lens |url=http://www.sdpi.org/help/research_and_news_bulletin/Nov_Dec_2005/history_through_lens_2.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060916000253/http://sdpi.org/help/research_and_news_bulletin/Nov_Dec_2005/history_through_lens_2.htm |archive-date=16 September 2006 |access-date=26 June 2008 |publisher=Sustainable Development Policy Institute}}</ref> === ਨਵਾਂ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ: ਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੌਪ ਆਲਮਗੀਰ 1972 === ਜਿੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਘਟ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁਆਂਢੀ [[ਭਾਰਤ|ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਹਮਰੁਤਬਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ [[ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ ਹਮੀਦ|ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ੋਇਬ ਮਨਸੂਰ|ਸ਼ੋਏਬ ਮਨਸੂਰ ਨੇ]] 1985 ਵਿੱਚ ਨੇਰੀਸਾ, ਬੀਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਾਨਾ ਬੈਂਜਾਮਿਨ (ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਭੈਣਾਂ|ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਸਿਸਟਰਜ਼]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਟੈਬਲੋਇਡਜ਼ ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ''ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਫੇਨੋਮਿਨਾ'' ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Benjamin Sisters: Silver Jubilee |url=http://pakistaniat.com/2006/12/17/benjamin-sisters-silver-jubilee/ |access-date=27 June 2008 |publisher=All Things Pakistan}}</ref> ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਾਲੀ ਗਾਇਕ ਆਲਮਗੀਰ ਆਇਆ। ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਲਮਗੀਰ ਨੂੰ [[ਅੱਬਾ (ਸੰਗੀਤਕ ਗਰੁੱਪ)|ਏਬੀਬੀਏ]] ਅਤੇ ਬੋਨੀ ਐਮ ਵਰਗੇ ਬੈਂਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਵੇਂ ਵੇਵ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ । 1973 ਵਿੱਚ, ਡਿਸਕੋ ਅਤੇ [[ਫ਼ੰਕ|ਫੰਕ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਲਮਗੀਰ ਨੇ ''ਅਲਬੇਲਾ ਰਾਹੀ'' ਗਾਇਆ, ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਗੀਤ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਊਬਨ ਹਿੱਟ ਤੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਲਮਗੀਰ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰੰਗਤ ਨਾਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਿੱਟ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਸ਼ੇਹਕੀ ਵੀ [[ਜੈਜ਼]] ਅਤੇ [[ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ|ਰੌਕ]] ਵਰਗੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹਸਨ ਜਹਾਂਗੀਰ (اردو:حسن جہانگیر) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ "ਹਵਾ ਹਵਾ", "ਹਟੋ ਬਚਾਓ", ਅਤੇ "ਸ਼ਾਦੀ ਨਾ ਕਰਨਾ ਯਾਰਾਂ" ਵਰਗੇ ਇੱਕਲੇ ਹਿੱਟ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ "ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਇਜ਼ ਏ ਸੁਪਰਮੈਨ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਐਲਬਮ ਹਵਾ ਹਵਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 15 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ। == ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ (1980-2000) == === ਡਿਸਕੋ-ਪੌਪ ਦੀ ਰਾਣੀ: ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Nazia_Hassan.jpg|thumb| [[ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ]] ( ''ਲਗਭਗ'' 1994)]] 1980 ਵਿੱਚ, [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਕੁੜੀ [[ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ]] ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਨੇ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ]] ਨਿਰਮਾਤਾ, ਬਿੱਡੂ ਅਪੈਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ " ਆਪ ਜੈਸਾ ਕੋਈ " ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਫਿਲਮ ''ਕੁਰਬਾਨੀ''<ref name="CITEREFNaziaStar">{{Cite web |title=Nazia's life as a star |url=http://www.naziahassan.co.uk/herlife.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080702054811/http://www.naziahassan.co.uk/herlife.htm |archive-date=2 July 2008 |access-date=26 June 2008 |publisher=Nazia Hassan Foundation}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਨਾਸਿਕ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਯੂਕੇ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿਸਕੋ ਬੀਟਸ ਅਤੇ [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੱਪ ਹੌਪ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਨਾਜ਼ੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਜ਼ੋਹੈਬ ਹਸਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ''ਡਿਸਕੋ ਦੀਵਾਨੇ'' ਅਤੇ ''ਤੇਰੇ ਕਦਮੋਂ ਕੋ'' ਪੂਰੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਬਣ ਗਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ਼|ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਸਲਾਮੀਕਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਫੈਸਲੇ ਆਏ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="CITEREFNaziaStar"/> ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੋ ਹਸਨ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਨੱਚਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਪਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਵੀਡਿਓ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਨਾਜ਼ੀਆ ਆਪਣੇ ਨੱਚਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਕਮਰ-ਅੱਪ ਕਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ।<ref name="CITEREFNaziaStar" /> ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ। . === ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆ ਸਾਲ (1980-1989) === ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਿਆ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਦੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਵਾਲੇ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ਼|ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਫੌਜੀ ਸਥਾਪਨਾ]] ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਸਰਕਾਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਪੀਟੀਵੀ) ਸੀ।<ref name="Dawn News, Nadeem F. Paracha">{{Cite news|url=http://dawn.com/2013/03/28/times-of-the-signs/|title=Times of the Vital Sign|last=Nadeem F. Paracha|date=28 March 2013|work=Dawn News, Nadeem F. Paracha|access-date=3 April 2013}}</ref> 1979 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ਿਆ ਨੇ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ|ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Dawn News, Nadeem F. Paracha" /> ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭੈਣ-ਭਰਾ, [[ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ|ਨਾਜ਼ੀਆ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਜ਼ੋਹੈਬ ਹਸਨ, ਨੇ ਹੋਰ ਪੌਪ ਐਲਬਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। . ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤ " ''ਡਿਸਕੋ ਦੀਵਾਨੇ'' " ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ " ''ਡ੍ਰੀਮਰ ਦੀਵਾਨੇ'' " ਦੇ ਨਾਲ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਕੇ ਦੇ ਸਿਖਰ 40 ਵਿੱਚ]] ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। ਐਲਬਮ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ [[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਵਿੱਚ 14 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ। ਨਾਜ਼ੀਆ ਜ਼ੋਹੇਬ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਐਲਬਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਬੂਮ ਬੂਮ (1982), ਯੰਗ ਤਰੰਗ (1984), ਹੌਟਲਾਈਨ (1987), ਅਤੇ ਕੈਮਰਾ ਕੈਮਰਾ (1992) ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਪੌਪ/ [[ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ|ਰਾਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗੁੱਸਾ ਉੱਠਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵਾਲ ਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Greenwood Press" /> ਦੇਸੀ ਰੌਕ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਬੈਂਡ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਆਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Greenwood Press" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਆਧੁਨਿਕ ਅਧਿਆਏ ਨੂੰ]] ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।<ref name="Greenwood Press">{{Cite book|location=Westport, Conn.}}</ref> ਜਨਤਾ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਾਲ ਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਅਰ (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Greenwood Press" /> ਜ਼ਿਆ ਦੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਿਖਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਲਿਆ।<ref name="Dawn News, Nadeem F. Paracha"/> 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀਗਤ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="Dawn News, Nadeem F. Paracha" /> ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ]] ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭੂਮੀਗਤ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref name="Dawn News, Nadeem F. Paracha" /> 1986 ਵਿੱਚ, ਪੌਪ ਬੈਂਡ, ਵਾਈਟਲ ਸਾਈਨਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦਿਲ ਦਿਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ [https://www.youtube.com/watch?v=R7Y_LSwB8Gk ''ਦੋ ਪਲ ਕਾ ਜੀਵਨ''] ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਮ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਾਈਟਲ ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਰੌਕ/ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡਾਂ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Taylor & Francis Ltd." /> ਪੱਛਮੀ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡਾਂ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ।<ref name="Three Rivers Press">{{Cite book|location=New York}}</ref> ਵਾਇਟਲ ਸਾਈਨਸ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, [[ਜਨੂੰਨ (ਬੈਂਡ)|ਜੂਨੂਨ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="Taylor & Francis Ltd.">{{Cite book|location=Hoboken}}</ref> 1990 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਨੈੱਟਵਰਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ (NTM) ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1989 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੋਏਬ ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ''ਸੰਗੀਤ '89'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਸਨ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਵਾਈਟਲ ਸਾਈਨਜ਼, [[ਜਨੂੰਨ (ਬੈਂਡ)|ਜੂਨੂਨ]], ਅਲੀ ਹੈਦਰ, ਸੱਜਾਦ ਅਲੀ ਅਤੇ ਜੁਪੀਟਰਸ ਵਰਗੇ ਬੈਂਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕਲੇ ਹੱਥੀਂ ਲੈਜੈਂਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਕੱਟ ਅਤੇ ਦ ਬਾਰਬਰੀਅਨਜ਼ ਵਰਗੇ ਭੂਮੀਗਤ ਵਿਕਲਪਕ ਰੌਕ ਬੈਂਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="CITEREFBusinessMusic">{{Cite web |title=The Business of Music |url=http://www.newsline.com.pk/newsJan2007/cover2Jan2007.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919011029/http://www.newsline.com.pk/newsJan2007/cover2Jan2007.htm |archive-date=19 September 2008 |access-date=28 June 2008 |publisher=Newsline Pakistan}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ''[[ਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|ਦਿ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]'' ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਚਤੁਰਾਈ ਵਾਲਾ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਇੱਕਲੌਤਾ "ਸ਼ਸਤਰ" ਸੀ।<ref name="The Express Tribune">{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/144373/catching-up-with-shahi/|title=Catching up with Shahi|last=Hani Taha|date=6 April 2011|work=The Express Tribune|access-date=3 April 2013}}</ref> ਇਹ ਜ਼ਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਦਿਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। === ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਿਨ: 1990-1999 === [[ਤਸਵੀਰ:Etihad_Runway_-_Strings_Performance.jpg|left|thumb|250x250px| 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸਟ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੌਕ/ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।]] ਵਾਈਟਲ ਸਾਈਨਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੈਂਡਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੌਪ/ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਕਰਾਚੀ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ NTM ' ਤੇ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ NTM ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਚੈਨਲ ਚਾਰਟਸ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਸ਼ੋਅ ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਉਂਟਡਾਊਨ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਕੀਨ ਬੈਂਡ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਟੇਪ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੌਪ ਅਤੇ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਆਗਾਮੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੈਪਰ ਫਖਰੇ ਆਲਮ, [[Danish Rahi|ਦਾਨਿਸ਼ ਰਾਹੀ]], ਫਰਿੰਜ ਬੈਨੀਫਿਟ (ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ''ਤਨਹਾਈ ਨੂੰ'' ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਹਿਰ ਗੁਲ ਹਸਨ ਦੁਆਰਾ ਮਿਕਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ), ਜਿਸ ਨੂੰ , ਜੂਨੂਨ, ਆਮਿਰ ਸਲੀਮ, ਆਮਿਰ ਜ਼ਕੀ, ਅਤੇ ਹਾਰੂਨ ਰਸ਼ੀਦ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਫਕੀਰ ਮਹਿਮੂਦ । ਸ਼ੋਅ ਟ੍ਰੇਲਬਲੇਜ਼ਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਸ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲੇ। ਵੀਡੀਓ ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਕਾਊਂਟ ਡਾਊਨ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਜ਼ਬਰਦਸ/10 ਬਣ ਗਿਆ) PTV 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਜੰਕਸ਼ਨ (VJ) NTM 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ MCC ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਟੀਵੀ 1992 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ 2 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਇਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖਾੜਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ (ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰੋਂ) ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] ਅਤੇ ਚੈਨਲ V ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Do your own thing |url=http://www.sundaytimes.lk/961208/plus3.html |access-date=27 June 2008 |publisher=The Sunday Times}}</ref> ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਮਰੁਤਬਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਪਰਛਾਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਐਫਐਮ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਨੂੰ ਸ਼ਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਉਪਲਬਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕੀ ਪੌਪ ਐਨ ਰੌਕ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। EMI ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਪੈਪਸੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਕ. ਅਤੇ ਸਾਊਂਡ ਮਾਸਟਰ ਵਰਗੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਉੱਭਰਦੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟ੍ਰਿੰਗਜ਼, ਵਾਈਟਲ ਸਾਈਨਸ, ਜੂਨੂਨ, ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਸਿਸਟਰ, ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਸਮੇਤ ਬੈਂਡਾਂ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਪ-ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਾਈਟਲ ਸਾਈਨਸ ਦੁਆਰਾ 1993 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਕ/ਪੌਪ ਬੈਂਡਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[ਅਬਰਾਰ-ਉਲ-ਹੱਕ]], ''ਬਿੱਲੋ ਦੇ ਘਰ'' (1995) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, "ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite journal|date=2000|title=India Today International|url=https://books.google.com/books?id=u7IaAQAAIAAJ|journal=[[India Today International]]|publisher=Living Media India Limited|volume=25|issue=40–52|page=16|quote=King of Pakistani Pop Arad Al Hukh}}</ref> ਅਤੇ {{Spaces}}ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 40.3ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਲਬਮਾਂ ਵੇਚ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ।<ref name="Abrar">{{Cite web |title=Statistics |url=http://abraronline.com/statistics.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326225201/http://abraronline.com/statistics.asp |archive-date=26 March 2009 |access-date=26 March 2009 |website=Abrar-ul-Haq Official Website}}</ref> [[ਹਦੀਕ਼ਾ ਕਿਆਨੀ|ਹਦੀਕਾ ਕੀਨੀ ਨੇ]] 1995 ਵਿੱਚ ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ੇਬਾ ਬਖਤਿਆਰ ਸਟਾਰਰ "ਸਰਗਮ" ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਿੱਟ ਰਹੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਟਾਪ 10 (ਪੀਟੀਵੀ), ਯੇ ਹੈ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ (ਐਨਟੀਐਮ) ਅਤੇ ਐਫਐਮ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਸੀ। . ਪਰ ਹਦੀਕਾ ਨੇ ਪਲੇਬੈਕ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਪੌਪ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ "ਰਾਜ਼, ਰੰਗ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ" ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਵੇਚੇ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪੌਪ ਸਟਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 1997 ਵਿੱਚ, ਹਦੀਕਾ ਪੈਪਸੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਈ। 1999 ਵਿੱਚ, [[ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ|ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਜਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼]] ਦੇ ਰਾਜ ਪਲਟੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਚੈਨਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤਤਾ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਬੈਂਡ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਅਮੀਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। 2002-03 ਵਿੱਚ, ਗਜ਼ਨਫਰ ਅਲੀ, ਇੰਡਸ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਉੱਦਮ ਇੰਡਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਚੈਨਲ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਚੈਨਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਚੈਨਲ ਇੰਡਸ ਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਚੈਨਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="CITEREFBusinessMusic"/> ਕੁਝ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਚੈਨਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੰਧੂ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸੈਟਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣਗੇ। 2006 ਵਿੱਚ ਇੰਡਸ ਟੀਵੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਇੰਡਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨੂੰ ਐਮਟੀਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜੋ 2011 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇੰਡਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਰਾਕ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਧੇਰੇ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਬੈਂਡ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਮੋਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਹਸਤੀ ਪੈਰਾਡਾਈਮ, ਆਰੋਹ, ਮਿਜ਼ਰਾਬ, ਮਿਜ਼ਮਾਰ, ਫੂਜ਼ੋਨ, ਰਾਠ, ਨੂਰੀ, ਮੇਚਲ ਹਸਨ ਬੈਂਡ, ਜਲ, ਰੋਕਸਨ, ਆਦਿ ਨੇ ਮਿਆਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਜੂਨੂਨ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਲੀ ਅਜ਼ਮਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕੱਲੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਐਲਬਮ ''ਸੋਸ਼ਲ ਸਰਕਸ'' ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਈਨੀ ਖਾਲਿਦ, ਅਬ੍ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਬੀਰ ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ। ਇੰਡਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਏਆਰਵਾਈ ਮਿਊਜ਼ਿਕ (ਦ ਮਿਊਜ਼ਿਕ) ਆਗ (ਹੁਣ ਆਫ-ਏਅਰ), ਪਲੇ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਚੈਨਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਗ ਟੀਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੁਵਾ ਸੰਗੀਤ ਚੈਨਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। === ਬੈਂਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਉਭਾਰ: ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ ਅਤੇ ਜਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Atif_Aslam_at_o2_arena_on_22_april_2012.jpg|thumb| ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]] [[ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ|ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]], ਗੋਹਰ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ [[ਜਲ (ਬੈਂਡ)|ਜਲ]] ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਦਾ, ਵੋਹ ਲਮਹੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਐਲਬਮਾਂ ਵਰਗੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਲਿਆਂਦੀ। ਆਤਿਫ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੈਂਡ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਨੇ ਪੌਪ/ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਸਕੋਰ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ OST ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੌਪ/ਰਾਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। [[ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ|ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]], [[ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]], ਅਤੇ [[ਅਲੀ ਜ਼ਾਫ਼ਰ|ਅਲੀ ਜ਼ਫਰ]] ਵਰਗੇ ਪੌਪ/ਰੌਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ == === ''ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ'' === ''[[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ]]'', ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਉੱਦਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 14 ਸਫਲ ਸੀਜ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ 7 ਸੀਜ਼ਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਇਟਲ ਸਾਈਨਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪੌਪ ਬੈਂਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰੋਹੇਲ ਹਯਾਤ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਾ ਸੰਯੋਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰੇਡੀਓ ਚੈਨਲਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੇ [[ਆਰਿਫ਼ ਲੋਹਾਰ|ਆਰਿਫ ਲੋਹਾਰ]] ਅਤੇ [[ਮੀਸ਼ਾ ਸ਼ਫ਼ੀ|ਮੀਸ਼ਾ ਸ਼ਫੀ]] ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਸੀਜ਼ਨ 8 ''ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਨੂੰ'' ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਨਲਾਈਨ ਸੰਗੀਤ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਜ਼ੀ,ਸਾਉੰਡਕਲਾਉਡ ਅਤੇ ਪਤਾਰੀ. ਪੀਕੇ ਦੇ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.brecorder.com/arts-a-leisure/63-music/253107-coke-studio-season-8-taking-pakistan-by-storm.html|title=Coke Studio Season 8 Taking Pakistan by Storm}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thenewstribe.com/2015/09/17/coke-studio-8-episode-6-ready-to-jolt-music-charts/|title=Coke Studio 8: Episode 6 ready to jolt music charts}}</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ''ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ'' ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੈਨ ਫਾਲੋਇੰਗ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/26285/if-india-boasts-about-taj-mahal-pakistan-should-boast-about-coke-studio/|title=If India boasts about Taj Mahal, Pakistan should boast about Coke Studio|date=7 July 2010|work=The Express Tribune|access-date=16 May 2012}}</ref> ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ [[ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ|ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਨੂੰ]] ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ''[[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਭਾਰਤ )|ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ @ ਐਮਟੀਵੀ ਨੂੰ]]'' ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਫਾਰਮੈਟ ਨਾਲ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="rohail-blessings">{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/500182/i-took-rohails-blessings-before-starting-our-coke-studio-in-india/|title='I took Rohail's blessings before starting our Coke Studio in India'|last=Mahmood|first=Rafay|date=30 January 2013|work=The Express Tribune}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/176618/coke-studio-to-rock-india/|title=Coke Studio to rock India|last=IANS|date=26 May 2011|work=The Express Tribune}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਸੰਸਕਰਣ, ''ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ بالعربي'' [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ]] ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਗੀਤਕਾਰ ਮਿਸ਼ੇਲ ਐਲੇਫਟੇਰੀਡੇਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਈਡਲ'' === <nowiki><i id="mwAYc">ਆਈਡਲ</i></nowiki> ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2013 ਵਿੱਚ ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਈਡਲ'' ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਗੀਤ ''ਆਵਾਜ਼ ਮੈਂ ਤੇਰੀ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਅਲੀ ਜ਼ਾਫ਼ਰ|ਅਲੀ ਜ਼ਫ਼ਰ]] ਨੇ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ [[ਬੁਸ਼ਰਾ ਅੰਸਾਰੀ]], ਅਲੀ ਅਜ਼ਮਤ, ਅਤੇ [[ਹਦੀਕ਼ਾ ਕਿਆਨੀ|ਹਦੀਕਾ ਕੀਨੀ]] ਨੇ ਜੱਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਜੇਤੂ ਜਮਦ ਬੇਗ ਸਨ। === ''ਪੈਪਸੀ ਬੈਟਲ ਆਫ਼ ਦ ਬੈਂਡਸ'' === '''''ਪੈਪਸੀ ਬੈਟਲ ਆਫ਼ ਦਾ ਬੈਂਡਸ''''' ਬੈਟਲ ਆਫ਼ ਦ ਬੈਂਡਜ਼ ਦੀ ਧਾਰਨਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2002 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਹੋਮ ' ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜੱਜ [[ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ|ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]], [[ਮੀਸ਼ਾ ਸ਼ਫ਼ੀ|ਮੀਸ਼ਾ ਸ਼ਫੀ]] ਅਤੇ ਫਵਾਦ ਖਾਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਇਟਲ ਸਾਈਨਸ ' ਦੋ ਪਲ ਕਾ ਜੀਵਨ ' ਅਤੇ ਆਲਮਗੀਰ ਦੀ "ਦੇਖਾ ਨਾ ਥਾ" ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ;<ref>{{Cite web |last=Studio |first=MangoBaaz |date=22 July 2017 |title=Pepsi Battle Of The Bands Just Launched Their First Song And It's ABSOLUTELY LIT |url=https://www.mangobaaz.com/pepsi-battle-of-the-bands-is-lit |access-date=1 June 2020 |website=MangoBaaz |archive-date=13 ਜੂਨ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613235718/https://www.mangobaaz.com/pepsi-battle-of-the-bands-is-lit |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" |ਰੋਹੇਲ ਹਯਾਤ (S1) ਫਿਫੀ ਹਾਰੂਨ (S1) ਸ਼ਾਹੀ ਹਸਨ (S1, 2) [[ਫ਼ਵਾਦ ਖ਼ਾਨ|ਫਵਾਦ ਖਾਨ]] (S2, 3, 4) [[ਮੀਸ਼ਾ ਸ਼ਫ਼ੀ|ਮੀਸ਼ਾ ਸ਼ਫੀ]] (S2, 3, 4) [[ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ|ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]] (S2) ਫਾਰੂਕ ਅਹਿਮਦ (S2, S3) ਸਤਰ (S3) |} === ''Acoustic Station'' === [[Kashan Admani|ਕਸ਼ਾਨ ਅਦਮਨੀ ਨੇ]] 2019 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼, ਐਕੋਸਟਿਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਲੜੀ ਅਨਪਲੱਗਡ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਨਤਾਸ਼ਾ ਬੇਗ]], ਕਸ਼ਮੀਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੈਂਡ), ਕਾਮੀ ਪੌਲ, ਨਤਾਸ਼ਾ ਖਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ), ਸ਼ੈੱਲਮ ਆਸ਼ਰ ਜ਼ੇਵੀਅਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=NewsBytes |title=Dream Station Productions launches Acoustic Station |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2023-04-03 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> == ਬਾਲੀਵੁੱਡ == ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ]] ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਿੱਟ [[ਫ਼ਿਲਮੀ|ਫਿਲਮੀ]] ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਖਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਨ।<ref name="hindu">{{Cite web |last=Amit Baruah, R. Padmanabhan |date=6 September 1997 |title=The stilled voice |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1418/14181230.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20011230173145/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1418/14181230.htm |archive-date=30 December 2001 |publisher=[[The Hindu]], [[Frontline (U.S. TV series)|Frontline]]}}</ref> ''ਮੋਹਰਾ'' (1994) ਵਿੱਚ ਵਿਜੂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹਿੱਟ ਗੀਤ "ਤੂੰ ਚੀਜ਼ ਬੜੀ ਹੈ ਮਸਤ ਮਸਤ" ਖਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੱਵਾਲੀ ਗੀਤ " [[ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ|ਦਾਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ]] " ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="hindu" /> [[ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ|ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]], [[ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਲੀ ਜ਼ਾਫ਼ਰ|ਅਲੀ ਜ਼ਫਰ]] ਵਰਗੇ ਪੌਪ/ਰੌਕ ਕਲਾਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। == ਸੂਚੀਆਂ == === ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |ਰੈਂਕ ! scope="col" | ਕਲਾਕਾਰ ! scope="col" | ਵਿਕਰੀ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | {{Abbr|Ref|Refefence(s)}} |- | 1 | [[ਅਬਰਾਰ-ਉਲ-ਹੱਕ]] | 60,000,000 | 1995-2004 |<ref name="times-nh-award">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/indians-abroad/NRI-TV-presenter-gets-Nazia-Hassan-Award-/articleshow/1299893.cms|title=NRI TV presenter gets Nazia Hassan Award|last=PTI|date=18 November 2005|work=[[The Times of India]]|access-date=4 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308235816/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-11-18/indians-abroad/27850544_1_presenter-awards-indian-high-commission|archive-date=8 March 2012}}</ref> |- | 2 | [[ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ]] ਅਤੇ ਜ਼ੋਹੇਬ ਹਸਨ | 40,300,000 | 1980-1992 |<ref name="Abrar"/> |- | 3 | [[ਜਨੂੰਨ (ਬੈਂਡ)|ਜੂਨੂਨ]] | 30,000,000 | 1990-2010 |<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Salman-Ahmad-From-Junoon-to-Rock-and-Roll-Jihad/articleshow/6014865.cms|title=Salman Ahmad: From Junoon to Rock and Roll Jihad|last=Sharma|first=Purnima|date=5 June 2010|work=Times of India|access-date=23 March 2014}}</ref> |- | 4 | [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] | 19,650,000 | 1996-2007 | {{Efn|See {{Section link|Nusrat Fateh Ali Khan discography|Sales}}.}} |- | 5 | [[ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ|ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]] | 15,300,000 | 2004-2008 | {{Efn|See [[Atif Aslam discography]].}} |} === ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Rank ! scope="col" |Year ! scope="col" |Album ! scope="col" |Artist(s) ! scope="col" |Sales ! scope="col" |{{Abbr|Ref|Refefence(s)}} |- |1 |1984 |ਯੰਗ ਤਰੰਗ |ਨਾਜਿਯਾ ਹਸਨ ਤੇ ਜੋਹੇਬ ਹਸਨ |40,000,000 |<ref>{{Cite web |title=Young Tarang |url=http://pages.rediff.com/young-tarang/1392941 |access-date=28 November 2017 |website=[[Rediff]] |archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032151/http://pages.rediff.com/young-tarang/1392941 |url-status=dead }}</ref>  |- |2 |1995 |''ਬਿੱਲੋ ਦੇ ਘਰ'' |[[ਅਬਰਾਰ-ਉਲ-ਹੱਕ|ਅਬਰਾਰ -ਉਲ ਹਕ਼]] |16,000,000 |<ref name="Abrar"/><ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1094214/back-with-a-bangra/|title=Abrar Ul Haq is back with a bangra|date=29 April 2016|work=[[The Express Tribune]]}}</ref> |- |3 |1981 |''ਡਿਸਕੋ ਦੀਵਾਨੇ'' |ਨਾਜਿਯਾ ਹਸਨ ਤੇ ਜੋਹੇਬ ਹਸਨ |14,000,000 |<ref>{{Cite web |date=19 September 2010 |title=Disco Deewane, Nazia Hassan with Biddu and His Orchestra |url=http://lapelanga.com/2010/09/disco-deewane-nazia-hassan-with-biddu-and-his/ |website=La Pelanga}}</ref> |- | rowspan="2" |6 | rowspan="2" |1997 |''[[ਅਬਰਾਰ-ਉਲ-ਹੱਕ|ਮਜਾਜਿਨੀ]]'' |[[ਅਬਰਾਰ-ਉਲ-ਹੱਕ|ਅਬਰਾਰ -ਉਲ ਹਕ਼]] |6,000,000 |<ref name="Abrar" /> |- |''ਓਨਲੀ ਵਨ'' |[[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤੇਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਤੇ ਮੇਹਮੂਦ ਖਾਨ]] |6,000,000 |<ref name="thenews">{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/214544-Nusrat-Fateh-Ali-Khans-lost-tape-recordings-found|title=Nusrat Fateh Ali Khan's 'lost tape recordings' found|date=5 July 2017|work=[[The News International]]|language=en}}</ref> |- |8 |1997 |''ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ'' |ਏ.ਆਰ.ਰਹਮਾਨ ਤੇ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤੇਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] |2,000,000 | |- | rowspan="3" |9 |1989 |''ਵਾਇਟਲ ਸਾਈਨਸ 1'' |''ਵਾਇਟਲ ਸਾਈਨਸ'' |1,000,000 |<ref name="Annan">{{Cite web |title=Salman Ahmad – Junoon Band |url=http://www.iaac.us/music_festival/junoon/s_ahmad.htm |access-date=23 March 2014 |website=[[Indo-American Arts Council]]}}</ref> |- |1996 |''ਸੰਗਮ'' |[[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|Nusrat Fਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤੇਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਤੇ ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ |1,000,000 | |- |1997 |ਆਜ਼ਾਦੀ |[[ਜਨੂੰਨ (ਬੈਂਡ)|ਜਨੂਨ]] |1,000,000 |<ref>{{Cite journal|date=26 July 2004|title=Bulle Shah's Boys|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/bulle-shahs-boys/224616|journal=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|volume=44|access-date=23 December 2018|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225175207/https://www.outlookindia.com/magazine/story/bulle-shahs-boys/224616|url-status=dead}}</ref> |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਸਟ੍ਰੀਮ === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਗੀਤ ! scope="col" | ਕਲਾਕਾਰ ! scope="col" | [[ਯੂਟਿਊਬ|YouTube]] ਸਟ੍ਰੀਮਜ਼ {{ਛੋਟਾ|(millions)}} ! scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2014 | ਜ਼ਰੂਰੀ ਥਾ | [[ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] | 1310 |<ref>{{YouTube|6-n_szx2XRE|Rahat Fateh Ali Khan – Zaroori Tha}}</ref> |- | rowspan="2" | 2016 | ਮੇਰੇ ਰਸ਼ਕ-ਏ-ਕਮਰ | ਜੁਨੈਦ ਅਸਗਰ | 703 |<ref>{{YouTube|2nBJ_FFQuLI|Mere Rashke Qamar Tu Ne Pehli Nazar – By Junaid Asghar}}</ref> |- | ਆਫਰੀਨ ਆਫਰੀਨ | [[ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਮੋਮਿਨਾ ਮੁਸਤੇਹਸਨ|ਮੋਮੀਨਾ ਮੁਸਤਹਿਸਨ]] | 363 |<ref>{{YouTube|kw4tT7SCmaY|Afreen Afreen, Rahat Fateh Ali Khan & Momina Mustehsan}}</ref> |- | 2015 | ਤਾਜਦਾਰ-ਏ-ਹਰਮ | [[ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ|ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]] | 382 |<ref>{{YouTube|a18py61_F_w|Atif Aslam, Tajdar-e-Haram}}</ref> |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> tu8r8f42j4nstofw8ordb3jwgymemf5 0 191608 847138 781055 2026-09-23T13:54:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847138 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | title = ਡਾਰਕ ਇੰਜਨ | caption = | developer = {{unbulleted list|ਲੁਕਿੰਗ ਗਲਾਸ ਸਟੂਡੀਓ|ਇਰੈਸ਼ਨਲ ਗੇਮਜ}} | programming language = [[ਸੀ++]] | platform = [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਵਿੰਡੋਜ਼]] | license = ਮਾਲਕੀ }} '''ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ''' ਇੱਕ ਗੇਮ ਇੰਜਣ ਸੀ, ਜੋ ਲੁਕਿੰਗ ਗਲਾਸ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1998 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਥੀਫ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਡਰੌਮਐਡ == [[ਤਸਵੀਰ:Dromed.png|alt=DromEd 2|thumb|ਡਰੌਮਐਡ 2]] ਡਰੋਮਐੱਡ ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ ਲਈ ਪੱਧਰ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਥੀਫਃ ਦ ਡਾਰਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਸਨ। ਡਰੌਮ ਐਡੀ ਦੇ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨਃ ''ਥੀਫਃ ਦ ਡਾਰਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' ਲਈ, ਥੀਫ ਗੋਲਡ ਲਈ, ਥੀਫ਼ II ਲਈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ''ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੌਕ 2'' ਲਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ "ਸ਼ੌਕਐਡ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੀਫ ''ਚੋਰ II'' ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਥੀਫ ''ਚੋਰ II'' ਲਈ ਡਰੌਮਡ ਨਾਲ ਥੀਫ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਸ਼ੌਕਐੱਡ ''ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੌਕ 2'' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ ਗੇਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, "ਮਲਟੀਬ੍ਰਸ਼" ਨਾਮਕ, ਇੱਕ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ''ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੌਕ 2'' ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੰਮ ਨਾਲ ਡ੍ਰੋਮਐਡ 2 ਦੁਆਰਾ ਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਡ੍ਰੋਮਐਡ ਦਾ ਨਾਮ, ਉਸ ਮੂਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ-ਕੈਮਲੌਟ ਦੇ ਆਰਥੂਰੀਅਨ ਦੰਤਕਥਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਖੇਡ-ਊਠ ਡਰੋਮੇਡੇਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਡ੍ਰੋਮਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਡਰੌਮਐਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਥੀਫ ਐਂਡ ''ਥੀਫ'' ''ਚੋਰ II'' ਲਈ ਸੈਂਕਡ਼ੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ''ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੌਕ 2'' ਲਈ ਕਈ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ == {| class="wikitable sortable" width="100%" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਡਿਵੈਲਪਰ (s) !ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ (ਐੱਸ. |- |1998 |''ਥੀਫਃ ਦ ਡਾਰਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ''<ref>{{Cite web |last=Leonard |first=Tom |date=1999-07-09 |title=Thief: The Dark Project - Postmortem |url=http://www.gamasutra.com/features/19990709/thief_01.htm |access-date=2012-11-12 |publisher=[[Gamasutra.com]] |archive-date=1999-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/19991009174643/http://www.gamasutra.com/features/19990709/thief_01.htm |url-status=dead}}</ref> |ਲੁਕਿੰਗ ਗਲਾਸ ਸਟੂਡੀਓ |ਈਦੋਜ਼ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ |- |1999 |''ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੌਕ 2'' |ਤਰਕਹੀਣ ਖੇਡਾਂ, ਲੁਕਿੰਗ ਗਲਾਸ ਸਟੂਡੀਓ |ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਆਰਟਸ |- |2000 |''[[ਥੀਫ II|ਚੋਰ II: ਧਾਤੂ ਯੁੱਗ]]'' |ਲੁਕਿੰਗ ਗਲਾਸ ਸਟੂਡੀਓ |ਈਦੋਜ਼ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਇੰਜਣ]] 91cfomxic7ke3c80s9xpsprpx35mcod 0 191664 847315 838183 2026-09-24T01:13:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847315 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਿਟਡ | logo = | image = Fortis Hospital Noida - panoramio.jpg | image_caption = ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ, ਨੋਇਡਾ | type = ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ | traded_as = | industry = ਹੈਲਥਕੇਅਰ | genre = | founded = {{start date and age|df=yes|1996}} | defunct = | fate = | successor = | hq_location_city = [[ਗੁੜਗਾਓਂ]] | hq_location_country = [[ਭਾਰਤ]] | num_locations = | area_served = Worldwide | key_people = ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ | products = [[ਹਸਪਤਾਲ]], [[ਫਾਰਮੇਸੀ]], ਮੈਡੀਕਲ ਨਿਦਾਨ | services = | revenue = {{INRConvert|6359|c}} (2023) | operating_income = {{INRConvert|920|c}} (2023) | net_income = {{INRConvert|611|c}} (2023) | assets = | equity = | num_employees = 23,000 (2023) | parent = ਹੈਲਥਕੇਅਰ (31.1%) | divisions = | subsid = | website = {{url|http://www.fortishealthcare.com}} | footnotes = }} '''ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਿਟੇਡ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Fortis Healthcare Limited;''' '''FHL''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਨਾਫੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ|ਗੁੜਗਾਓਂ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਫੋਰਟਿਸ ਨੇ [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ|ਮੋਹਾਲੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੰਚਾਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਹਸਪਤਾਲ ਚੇਨ ਨੇ ਐਸਕਾਰਟਸ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਐਸਕਾਰਟਸ ਹਾਰਟ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ, ਓਖਲਾ,<ref>{{Cite web |title=Fortis Escorts |url=https://www.indheal.com/hospitals/fortis-escorts}}</ref> [[ਦਿੱਲੀ]] ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਚਾਲਨ ਇਕਾਈ ਬਣ ਗਈ। ਡਾ: ਤਹਿਰਾਨ, ਮੇਦਾਂਤਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਐਮਡੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। [[ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ|ਗੁੜਗਾਓਂ]] ਵਿਖੇ ਫੋਰਟਿਸ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (FMRI) ਹਸਪਤਾਲ ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Fortis Hospital Gurgaon has 1000 beds |url=https://docprime.com/fortis-memorial-research-institute-gurgaon-sector-44-hpp |access-date=2019-11-14 |website=docprime |archive-date=2019-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216231213/https://docprime.com/fortis-memorial-research-institute-gurgaon-sector-44-hpp |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2021 ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 23ਵੇਂ ਸਮਾਰਟ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Fortis Memorial Research Institute bags recognition as smart hospital |url=https://www.biospectrumindia.com/news/16/18848/fortis-memorial-research-institute-bags-recognition-as-smart-hospital.html |access-date=2022-03-16 |website=www.biospectrumindia.com |language=en}}</ref> ਨਿਊਜ਼ਵੀਕ ਦੁਆਰਾ FMRI ਨੂੰ ਸਾਲ 2022 ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦਾ 22ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Newsweek |date=2022-03-02 |title=World's Best Hospitals 2022 - India |url=https://www.newsweek.com/worlds-best-hospitals-2022/india |access-date=2022-03-16 |website=Newsweek |language=en}}</ref> ਫੋਰਟਿਸ ਐਸਕਾਰਟਸ ਓਖਲਾ ਅਤੇ ਐਫਐਮਆਰਆਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੀਆਂ [[ਦਿੱਲੀ]] [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (ਭਾਰਤ)|ਐਨਸੀਆਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ [[ਫਰੀਦਾਬਾਦ]], [[ਨੋਇਡਾ]], ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ, ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ (ਦਿੱਲੀ) ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ, [[ਦੁਬਈ]] ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ 36 ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Fortis Healthcare – About Us |url=https://www.fortishealthcare.com/about-us}}</ref><ref>{{Cite web |title=FORTIS HEALTHCARE LIMITED - Company, directors and contact details &#124; Zauba Corp |url=https://www.zaubacorp.com/company/FORTIS-HEALTHCARE-LIMITED/L85110PB1996PLC045933}}</ref> [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ]] IHH ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 31.1% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਬਣ ਗਈ। ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਨੇ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਈਐਚਐਚ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੇ ਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਬੋਰਡ ਨੇ IHH ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਅਸਿੱਧੇ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਨਾਰਦਰਨ ਟੀਕੇ ਵੈਂਚਰ Pte ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹੀ ਇਸ਼ੂ ਰਾਹੀਂ 230 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ₹10 ਫੇਸ ਵੈਲਿਊ ਦੇ ₹170 ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/n5hz8EnQh6C9rcD5JvVZYM/IHH-acquires-controlling-311-stake-in-Fortis-for-Rs-4000.html|title=IHH Healthcare completes Fortis deal by acquiring 31% stake|date=14 Nov 2018|work=[[Live Mint]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.credihealth.com/hospital/fortis-hospital-noida/doctors|title=Fortis Hospital Noida|date=26 March 2019|work=Full Details Information}}</ref> == ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ == 2018 ਵਿੱਚ, ਮਨੀਪਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ TPG ਕੈਪੀਟਲ ਨੇ ₹ 39,000 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌਦੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 2019 ਵਿੱਚ, ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ₹ 46,500 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਮੁੱਲ ਲਈ RHT ਹੈਲਥ ਟਰੱਸਟ (RHT) ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਫੋਰਟਿਸ ਨੇ 30 ਜੂਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਈ ਤਿਮਾਹੀ ਲਈ ₹ 780.10 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ੁੱਧ ਲਾਭ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/company/fortis-health-24049/information/company-history|title=Fortis Healthcare Ltd.|work=Business Standard India}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Amiti |date=28 March 2018 |title=Manipal Hospitals buys Fortis hospitals biz |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/manipal-hospitals-buys-fortis-hospitals-biz/article23370334.ece |website=@businessline |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tpg-backed-manipal-acquires-fortis-health-srl-diagnostics/articleshow/63495248.cms|title=TPG-backed Manipal acquires Fortis Health, SRL Diagnostics – Times of India ►|date=28 March 2018|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://business.medicaldialogues.in/fortis-completes-acquisition-of-rht-assets-at-enterprise-value-of-rs-4650-crore/|title=Fortis completes acquisition of RHT assets at enterprise value of Rs 4650 crore|date=17 January 2019|work=Medical Dialogues|access-date=14 ਦਸੰਬਰ 2024|archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913154258/https://business.medicaldialogues.in/fortis-completes-acquisition-of-rht-assets-at-enterprise-value-of-rs-4650-crore|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://business.medicaldialogues.in/fortis-healthcare-reports-profit-of-rs-78-crore-for-june-quarter/|title=Fortis Healthcare reports profit of Rs 78 crore for June quarter|date=7 August 2019|work=Medical Dialogues|access-date=14 ਦਸੰਬਰ 2024|archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241217033653/https://business.medicaldialogues.in/fortis-healthcare-reports-profit-of-rs-78-crore-for-june-quarter/|url-status=dead}}</ref> ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਫੋਰਟਿਸ ਨੇ 27.23 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ VPS ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਤੋਂ ਮਾਨੇਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੇਡਿਓਰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=nagamanigrandhi |date=2023-08-30 |title=Fortis Healthcare acquires Medeor Hospital in India for $27.23m |url=https://www.hospitalmanagement.net/news/fortis-healthcare-medeor-hospital/ |access-date=2023-08-30 |website=Hospital Management |language=en-US}}</ref> == ਸਹਿਯੋਗ == * 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਏਆਈ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਗਏ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਫੇਬਲ ਭਾਈਵਾਲ।<ref>{{Cite web |title=Phable partners with Fortis Hospital to provide AI driven care to patients |url=https://www.biospectrumindia.com/news/20/13187/phable-partners-with-fortis-hospital-to-provide-ai-driven-care-to-patients.html |access-date=2024-05-09 |website=www.biospectrumindia.com |language=en}}</ref> * CSC ਨੇ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਟੈਲੀਮੇਡੀਸਨ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Athrady,DHNS |first=Ajith |title=CSC partners with Fortis Hospital to launch telemedicine service for rural India |url=https://www.deccanherald.com/business/csc-partners-with-fortis-hospital-to-launch-telemedicine-service-for-rural-india-948612.html |access-date=2024-05-09 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> * ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ RED ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ। ਸਿਹਤ 10-30 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ, ਜੂਨ 23।<ref>{{Cite web |date=2023-06-26 |title=Fortis Healthcare partners with RED.Health to provide ambulances in 10-30 minutes |url=https://www.financialexpress.com/healthcare/news-healthcare/fortis-healthcare-partners-with-red-health-to-provide-ambulances-in-10-30-minutes/3143261/ |access-date=2024-05-09 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> * ਫੋਰਟਿਸ ਬੈਨਰਘੱਟਾ ਰੋਡ, ਜੋਗੋ ਹੈਲਥ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, 23 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਗਾੜਾਂ ਲਈ ਗੈਰ-ਸਰਜੀਕਲ, ਤਕਨੀਕ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ।<ref>{{Cite web |title=Fortis Bannerghatta Road joins hands with JOGO Health; to provide non-surgical, tech-driven treatment for urinary disorders - The Pharma Times {{!}} Pharma & Health Care News Portal |url=https://thepharmatimes.in/fortis-bannerghatta-road-joins-hands-with-jogo-health-to-provide-non-surgical-tech-driven-treatment-for-urinary-disorders/#:~:text=Bengaluru,%20December%2023,%202023:,a%20range%20of%20urinary%20disorders. |access-date=2024-05-09 |website=thepharmatimes.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ * ਮਨੀਪਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਇੰਡੀਆ * ਮੇਦਾਂਤਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} gtdbqb6oi8i181m7lmk4j1b74nye0fv 0 191731 847432 777046 2026-09-24T09:08:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847432 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਮੈਕਸ ਗਰੁੱਪ | logo = Max Group logo.svg | image = | image_caption = | type = ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ | industry = ਸਮੂਹ (ਕੰਪਨੀ) | founded = {{Start date and age|1985}} | founder = ਅਨਲਜੀਤ ਸਿੰਘ | hq_location = ਮੈਕਸ ਹਾਊਸ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | area_served = ਭਾਰਤ | key_people = ਅਨਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਚੇਅਰਮੈਨ) | products = {{hlist | [[ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ]] | ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ | [[ਅਚਲ ਜਾਇਦਾਦ]] | ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ | ਸੁਤੰਤਰ ਸੀਨੀਅਰ ਜੀਵਣ | ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਲੇਬਲਿੰਗ }} | revenue = {{Profit}} {{US$|3.2 billion|link=yes}} | revenue_year = 2019 | assets = | assets_year = | owner = | num_employees = 27,000 (2019) | subsid = | website = {{URL|https://www.maxgroup.in/}} }} '''ਮੈਕਸ ਗਰੁੱਪ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Max Group''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸਮੂਹ (ਕੰਪਨੀ)|ਸਮੂਹ]] ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ, ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ, ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੀਨੀਅਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Thacker |first=Teena |date=30 April 2019 |title=Analjit Singh offers exit to Max shareholders, plans new businesses |url=https://www.livemint.com/companies/people/analjit-singh-offers-exit-to-max-shareholders-plans-new-businesses-1556563825429.html |website=Livemint}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1985 ਵਿੱਚ ਅਨਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਕਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ, ਮੈਕਸ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼, ਮੈਕਸ ਵੈਂਚਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼, ਮੈਕਸ ਇੰਡੀਆ, ਮੈਕਸ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਫਿਲਮਜ਼, ਮੈਕਸ ਅਸਟੇਟ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਾ ਸੀਨੀਅਰ ਲਿਵਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/max-india-wraps-up-three-way-demerger-116011600027_1.html|title=Max India wraps up three-way demerger|last=Reporters|first=B. S.|date=16 January 2016|work=Business Standard India|via=Business Standard}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਮੈਕਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਰੈਨਬੈਕਸੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1985 ਵਿੱਚ ਅਨਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ। ਫਿਰ ਮੈਕਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਮੈਕਸ ਗਰੁੱਪ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਮਾਨ), ਇਸ ਨੇ [[ਪੈਨਸਲਿਨ|ਪੈਨਿਸਿਲਿਨ]] ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਡਰੱਗ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Rohit|last2=Dutta|first2=Swarup Kumar|year=2019|title=Max India Group: How to Create a Culture of Maxism?|journal=Emerging Economies Cases Journal|volume=1|issue=1–2|pages=43–51|doi=10.1177/2516604219889241|doi-access=free}}</ref> 1993 ਵਿੱਚ, ਸਮੂਹ ਨੇ ਹਚੀਸਨ ਏਸ਼ੀਆ ਟੈਲੀਕਾਮ ਸਮੂਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਕਸ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਬਣਾ ਕੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਮੈਕਸ ਟੈਲੀਕਾਮ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੋਡਾਫੋਨ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੋਡਾਫੋਨ ਇੰਡੀਆ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Shauvik Ghosh |date=10 February 2012 |title=Analjit Singh to be chairman of Vodafone India |url=https://www.livemint.com/Companies/vAJSJgLcWD82NGMidHxjkJ/Analjit-Singh-to-be-chairman-of-Vodafone-India.html |access-date=1 May 2020 |publisher=Livemint.com}}</ref> ਗਰੁੱਪ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ B2B ਤੋਂ B2C ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/kkr-set-to-back-max-india-promoter-analjit-singh-with-rs-2000-crore-liquidity-infusion/articleshow/62610194.cms?from=mdr|title=Max India: KKR set to back Max India promoter Analjit Singh with Rs 2,000-crore liquidity infusion - The Economic Times|last=Barman|first=Arijit|date=22 January 2018|work=The Economic Times|access-date=1 May 2020|publisher=Economictimes.indiatimes.com}}</ref> ਮੈਕਸ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2000 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2001 ਵਿੱਚ ਮੈਕਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਮੈਕਸ ਬੁਪਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਬਣਤਰ == ਤਿੰਨ [[ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ|ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ]] ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮੈਕਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: [[ਮੈਕਸ ਗਰੁੱਪ|ਮੈਕਸ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼]], ਮੈਕਸ ਵੈਂਚਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ [[ਮੈਕਸ ਗਰੁੱਪ|ਮੈਕਸ ਇੰਡੀਆ]] । ਤਿੰਨ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ। ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: '''ਮੈਕਸ ਇੰਡੀਆ''' * ਅੰਤਰਾ ਸੀਨੀਅਰ ਲਿਵਿੰਗ (ਸੀਨੀਅਰ ਲਿਵਿੰਗ) '''ਮੈਕਸ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ''' * ਮੈਕਸ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ '''ਮੈਕਸ ਵੈਂਚਰਜ਼ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼''' * ਮੈਕਸ ਅਸਟੇਟ (ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) * ਅਧਿਕਤਮ ਸੰਪਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਸੇਵਾਵਾਂ) * ਮੈਕਸ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਫਿਲਮਾਂ (ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਫਿਲਮਾਂ) * ਮੈਕਸ I. ਲਿਮਿਟੇਡ (ਉਦਮ ਪੂੰਜੀ) == ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ == ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਨਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬੋਰਡ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ . ਸਮੂਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਰੇਕ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਪਣੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=29 April 2019 |title=Max India to venture into new verticals after divesting insurance, healthcare business |url=https://www.financialexpress.com/industry/max-india-to-venture-into-new-verticals-after-divesting-insurance-healthcare-business/1562654/}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 January 2016 |title=Max India shares to trade ex-demerger from 27th Jan |url=https://www.thehindubusinessline.com/business-wire/max-india-shares-to-trade-exdemerger-from-27th-jan/article8130204.ece |website=@businessline}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਸਮੂਹ ਨੇ $3.2 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date= |title=Max Financial Services H1FY20 Consolidated Revenue Grows 10% to Rs. 8,635 Cr.; Max Life Reports Strong Growth in Sales, Value of New Business and Margin |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/max-financial-services-h1fy20-consolidated-revenue-grows-10-to-rs-8635-cr-max-life-reports-strong-growth-in-sales-value-of-new-business-and-margin/1656656 |access-date=1 May 2020 |publisher=Outlookindia.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|https://www.maxgroup.in/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ]] m33d23bt80m4lhtjc3tneod8488u4wr 0 192755 847289 780258 2026-09-23T22:50:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847289 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = solo_singer | name = Priscilla Betti | image = Priscilla Betti - Juan-les-Pins.JPG | caption = Betti in 2012 | birth_name = Préscillia Cynthia Samantha Betti | birth_date = {{Birth date and age|1989|8|2|df=y}} | birth_place = [[Nice]], [[Alpes-Maritimes]], [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]], France | genre = [[Chanson]], [[Pop music|pop]] | occupation = Singer, actress | years_active = 2001–present | label = [[Sony BMG]]<br/>[[Jive Records]]<br/>Begin Prod | website = {{url|priscillabetti.fr}} }} ਪ੍ਰਿਸਿਲਾ ਸਿੰਥੀਆ ਸਾਮੰਥਾ ਬੇਟੀ (ਜਨਮ 2 ਅਗਸਤ 1989 ) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Site officiel: Priscilla Betti |url=http://www.priscillabetti.fr/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123134225/http://www.priscillabetti.fr/ |archive-date=23 January 2019 |access-date=14 June 2015}}</ref> ਉਸ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 2008 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸੰਗੀਤਕ ਟੀਵੀ ਲਡ਼ੀ ਸਟੂਡੀਓ 24 ਵਿੱਚ ਟੀਨਾ ਰੈਵਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |ਸਾਲ. ! rowspan="2" |ਸਿਰਲੇਖ ! rowspan="2" |ਰਿਲੀਜ਼ ਦੀ ਮਿਤੀ ! rowspan="2" |ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ (ਫ਼ਰਾਂਸ ! colspan="4" |ਸਿਖਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |- | style="width:40px;" |<small>[[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਐਫ. ਆਰ.]]</small> | style="width:40px;" |<small>FR (DD) </small> | style="width:40px;" |<small>ਬੀ (ਵਾਹ) </small> | style="width:40px;" |<small>[[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|ਐਸਯੂਆਈ]]</small> |- | rowspan="2" |2002 |''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ'' |ਜੂਨ 2002 |ਸਿਲਵਰ <small>(2003)</small> |18 | - |44 |53 |- |''ਪ੍ਰਿਸਿਲਾ'' |ਦਸੰਬਰ 2002 |ਸੋਨਾ <small>(2003)</small> |16 | - |40 |72 |- |2004 |''ਮੈਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ'' |ਫਰਵਰੀ 2004 |ਸੋਨਾ <small>(2004)</small> |8 | - |38 |83 |- |2005 |''ਬ੍ਰਿਕ ਏ ਬ੍ਰੈਕ'' |ਜੂਨ 2005 | - |20 | - |74 | - |- |2007 |''ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ'' |ਦਸੰਬਰ 2007 | - |111 | - |100 | - |- |2017 |ਜੀਵਨ [N1]{{Refn|Released under the name Priscilla Betti|group=N}} |ਮਈ 2017 | - |35<ref>{{Cite web |title=lescharts.com - Priscilla Betti - La vie sait |url=https://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Priscilla+Betti&titel=La+vie+sait&cat=a |access-date=15 January 2019}}</ref> | - |102 | - |- |} === ਸਿੰਗਲਜ਼ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |ਸਾਲ. ! rowspan="2" |ਸਿਰਲੇਖ ! rowspan="2" |ਰਿਲੀਜ਼ ਦੀ ਮਿਤੀ ! rowspan="2" |ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ (ਫ਼ਰਾਂਸ ! colspan="4" |ਸਿਖਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ! rowspan="2" |ਐਲਬਮ |- | style="width:40px;" |<small>[[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਐਫ. ਆਰ.]]</small> | style="width:40px;" |<small>FR (DD) </small> | style="width:40px;" |<small>ਬੀ (ਵਾਹ) </small> | style="width:40px;" |<small>[[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|ਐਸਯੂਆਈ]]</small> |- |2001 |"ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ" |ਸਤੰਬਰ 2001 |ਸੋਨਾ <small>(2001)</small> |10 | - |23 | - | rowspan="3" |''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ'' |- | rowspan="3" |2002 |"ਨਵਾਂ ਘਰ" |ਮਾਰਚ 2002 | - |9 | - |36 | - |- |"ਬਲਬਲੇ ਬਲੇ ਬਲੇ" |ਜੂਨ 2002 | - |37 | - | - | - |- |"ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂਗਾ" |ਦਸੰਬਰ 2002 |ਸੋਨਾ <small>(2003)</small> |5 | - |9 |81 | rowspan="2" |''ਪ੍ਰਿਸਿਲਾ'' |- |2003 |"Tchouk Tchouq Musik" |ਅਪ੍ਰੈਲ 2003 |ਸਿਲਵਰ <small>(2003)</small> |7 | - |38 |47 |- | rowspan="3" |2004 |"ਪਿਆਰ ਦਾ ਪੱਖ" |ਫਰਵਰੀ 2004 |ਸਿਲਵਰ <small>(2004)</small> |5 | - |21 |39 | rowspan="3" |''ਮੈਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ'' |- |"ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਾਂ" |ਅਪ੍ਰੈਲ 2004 | - |16 | - | - | - |- |"ਜੈਲੋਸੀ" |ਸਤੰਬਰ 2004 | - |21 | - | - | - |- | rowspan="2" |2005 |"ਬ੍ਰਿਕ ਏ ਬ੍ਰੈਕ" |ਜੂਨ 2005 | - |31 | - | - | - | rowspan="2" |''ਬ੍ਰਿਕ ਏ ਬ੍ਰੈਕ'' |- |"ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ" |ਅਕਤੂਬਰ 2005 | - |45 | - | - | - |- |2006 |"ਮਿਸ਼ਨ ਕਿਮ ਸੰਭਵ" |ਜੂਨ 2006 | - | - | - | - | - |''ਮਿਸ਼ਨ ਕਿਮ ਸੰਭਵ'' |- |2007 |"ਚੰਦ!" |ਨਵੰਬਰ 2007 | - | - | - | - | - | rowspan="2" |''ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ'' |- |2008 |"ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ" |2008 | - | - | - | - | - |- |2015 |"ਮੋਈ ਜੇ ਚੰਤੇ" <ref>{{Cite web |title=Moi je danse - Single par Priscilla Betti sur Apple Music |url=https://itunes.apple.com/fr/album/moi-je-danse-single/1064531630 |access-date=15 January 2019 |website=[[iTunes]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |11 ਦਸੰਬਰ 2015 | - |109 | - | - | - | |- |2016 |"ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਕੀਮਤ" |ਦਸੰਬਰ 2016 | - |119<ref>{{Cite web |title=Le Top de la semaine : Top Singles Téléchargés - SNEP (Week 50, 2016) |url=http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-telecharges/?ye=2016&we=50 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161220162637/http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-telecharges/?ye=2016&we=50 |archive-date=20 December 2016 |access-date=20 December 2016 |publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique]] |language=French}}</ref><br /> | - | - | - | rowspan="2" |''ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' |- |2017 |"ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ" |ਜਨਵਰੀ 2017 | - |116<ref>{{Cite web |title=Le Top de la semaine : Top Singles Téléchargés - SNEP (Week 5, 2017) |url=http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-telecharges/?ye=2017&we=5 |access-date=4 February 2017 |publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique]] |language=French}}</ref><br /> | - | - | - |- |} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਗਲਪ === * 1999: ''ਐਨੀ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਨੀ (ਫ੍ਰੈਂਚ ਡੱਬ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਗਾਇਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੀਵੀਡੀ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ਸੰਸਕਰਨ) * 2004: ਮੀਨ ਓਲਡ ਐਲਬਰਟ [ਫਰੈਡ] ਚੇਲਸੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਥੀਏਟਰ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ) [fr] * 2008-2011: ਸਟੂਡੀਓ 24 [ਫਰੈਡ ਇਟ ਪੀਟੀ] ਟੀਨਾ ਰੈਵਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਡ਼ੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ <ref>{{Cite web |title=Marathon |url=http://www.marathon.fr/page_p.php?lg=uk&cc=3&csc=0&id=1372 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113045511/http://marathon.fr/page_p.php?lg=uk&cc=3&csc=0&id=1372 |archive-date=13 November 2008 |access-date=4 April 2012 |publisher=Marathon.fr}}</ref> * 2015: ਐਮਿਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀਕਰੇਟ ਡੀ 'ਹਾਈਵਰ (ਬਿਨਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਭੀਡ਼-ਫੰਡ ਵਾਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ) * 2017:Nos chars voisins [ਫਰੈਡ ਦਾ] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨਾਸ (ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਸਟਾਰ ਨੋਸ ਚੇਰਸ ਵੌਇਸਿਨਸ ਔ ਸਕੀ) === ਅਸਲੀਅਤ ਸ਼ੋਅ === * 2015 ਡਾਂਸੇ ਅਵੇਕ ਲੇਸ ਸਟਾਰਸ ਸੀਜ਼ਨ 6-ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ, ਫਾਈਨਲਿਸਟ * 2018:ਸੇਲੀਬ੍ਰਿਟੀ ਟਾਪੂ [ਫਰੈਡ]-ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ[fr] == ਸਟੇਜ 'ਤੇ == * 2014-2016: ਅਲੈਕਸ ਓਵੇਨਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਫਲੈਸ਼ਡਾਂਸ'' == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਮਿਸ਼ੇਲ ਲਾਫੋਨ ਐਡ। (2003) * ''ਪ੍ਰਿਸਿਲਾ'', ਸਟੈਫਨੀ-ਐਨੀ ਯੂਰੇਨੀ, ਰੌਚਨ ਐਡ। (2003) * ਰੌਚਨ ਐੱਡ. (2006) * ''ਚੰਟ! '', ਕੈਥਰੀਨ ਕਾਲੇਂਗੁਲਾ, ਹੈਚੇਟਸ ਐਡ। (2008) * ''ਚੰਟ! '', ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਟੋਰਟਾ, ਸੋਲੀਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਐਡੀ. (9 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ) == ਨੋਟਸ == {{Reflist|group=N}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20190123134225/http://www.priscillabetti.fr/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://www.priscillange.net ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਾਈਟ] * {{IMDb name|1423972}} {{Priscilla Betti}} {{Authority control}}  [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] 7vpb3iot2dopac5rxyby3b6s3pgvg4y 0 193190 847463 782834 2026-09-24T11:01:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847463 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Raminder Singh Gill | image = | office = [[Member of Provincial Parliament (Ontario)|Ontario MPP]] | term_start = 1999 | term_end = 2003 | predecessor = new district | successor = [[Kuldip Kular]] | constituency = [[Bramalea—Gore—Malton—Springdale (provincial electoral district)|Bramalea—Gore—Malton—Springdale]] | party = [[Progressive Conservative Party of Ontario|Progressive Conservative]] | birth_date = {{Birth based on age as of date|48|1999|6|4}}<ref>Raminder Gill first East Indian MPP ; Tory one of three visible minority members: [1 Edition] Cribb, RobertView Profile. Toronto Star [Toronto, Ont] 4 June 1999: 1.</ref> | birth_name = Raminder Singh Gill | birth_place = [[Punjab, India|Punjab]], India | education = [[Parkdale Collegiate Institute]] | alma_mater = [[University of Toronto Faculty of Applied Science and Engineering|Skule]], [[University of Toronto]] | profession = [[Engineer]] | residence = [[Streetsville, Mississauga]] | spouse = }} ਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਨਟਾਰੀਓ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਰਮਿੰਦਰ ਗਿੱਲ 1999 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਓਨਟਾਰੀਓ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। === ਸੂਬਾਈ ਸਿਆਸਤ === ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। === ਫੈਡਰਲ ਰਾਜਨੀਤੀ === 2004 ਦੀਆਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲ ਨੇ ਬਰਮਾਲੀਆ-ਗੋਰ-ਮਾਲਟਨ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡੀ ਗਈ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸੀਟ ਨੂੰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਰਗਰਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਲਿਬਰਲ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਮਲਹੀ ਨੇ 7,800 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite news|title=Election results...riding by riding|date=29 June 2004|publisher=The Globe and Mail|page=A14}}</ref> 2006 ਦੀਆਂ ਫੈਡਰਲ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਮਿਸੀਸਾਗਾ-ਸਟ੍ਰੀਟਵਿਲੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਬਰਲ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5,800 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|title=Election results...riding by riding|date=24 January 2006|publisher=The Globe and Mail|page=A16}}</ref> == ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਜੱਜ == 2006 ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਰਮਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਸੰਘੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|title=Citizenship judge appointments|date=31 October 2006|publisher=Canada NewsWire}}</ref> ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਮੰਨਿਆ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਆਮ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ "ਫਾਸਟ ਟਰੈਕ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.macleans.ca/canada/features/article.jsp?content=20070207_175153_6228|title=Did they have a choice? A look at the Conservatives' recent patronage appointments|last=O'Malley|first=Kady|date=8 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032538/http://www.macleans.ca/canada/features/article.jsp?content=20070207_175153_6228|archive-date=16 May 2012|publisher=Macleans}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Minister Kenney Announces Citizenship Judge Reappointment |url=http://www.benzinga.com/page/minister-kenney-announces-citizenship-judge-reappointment |access-date=2010-11-04 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707230600/http://www.benzinga.com/page/minister-kenney-announces-citizenship-judge-reappointment |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Ontario Legislative Assembly parliamentary history [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jxcjauomxc65oi63cs4xt5owvog86eo 0 193245 847233 811035 2026-09-23T19:39:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847233 wikitext text/x-wiki   {{Infobox martial artist|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1991|11|11}}|birth_place=[[Karnal district|Begumpur]], [[Haryana]], [[India]]|height={{height|m=1.71}}|name=Neeraj Goyat|image=Neerajgoyat (cropped).jpg}} '''ਨੀਰਜ ਗੋਇਤ''' ਭਾਰਤੀ [[ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ|ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼]] ਅਤੇ ਮਿਕਸਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=5 September 2016 |title=Indian boxer Neeraj Goyat to defend WBC Asia title against Ben Kite |url=http://www.firstpost.com/sports/indian-boxer-neeraj-goyat-to-defend-wbc-asia-title-against-ben-kite-2991442.html |publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 November 2016 |title=Five things you should know about Neeraj Goyat |url=https://www.gqindia.com/content/five-things-you-should-know-about-neeraj-goyat/#his-alias-is-probably-why-he-isnt-as-famous-as-vijender |publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web |date=5 September 2016 |title=Indian boxer Neeraj Goyat to defend WBC title in October |url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-boxer-neeraj-goyat-to-defend-wbc-title-in-october-3014934/ |publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web |date=15 October 2016 |title=Indian boxer Neeraj Goyat retains WBC Asia welterweight title |url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-boxer-neeraj-goyat-retains-wbc-asia-welterweight-title-3085003/ |publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2016-07-05 |title=Rio 2016: Neeraj Goyat kept the Olympics hope after successful qualifiers - Xtratime |url=http://xtratime.in/rio-2016-neeraj-goyat-kept-the-olympics-hope-after-successful-qualifiers/ |access-date=2017-04-08 |publisher=Xtratime.in}}</ref> ਉਹ WBC ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਗੋਇਟ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਬੀਸੀ ਏਸ਼ੀਆ 'ਆਨਰੇਰੀ ਬਾਕਸਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ' ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2018-05-01 |title=India's Neeraj Goyat is WBC Asia Boxer of the Year |url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/india-s-neeraj-goyat-is-wbc-asia-boxer-of-the-year/story-H0nUc3dsqc4WE1a5FHBGeL.html |access-date=2021-05-14 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 2018 |title=India's Neeraj Goyat conferred with WBC Asia Boxer of the Year Award |url=https://www.firstpost.com/sports/indias-neeraj-goyat-conferred-with-wbc-asia-boxer-of-the-year-award-4452847.html/amp}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Neeraj Goyat named honorary WBC Asia Boxer of the Year |url=https://amp.scroll.in/article/877572/neeraj-goyat-current-asian-champion-named-wbc-asia-boxer-of-the-year}}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 2018 |title=India's Neeraj Goyat is WBC Asia Boxer of the Year |url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/india-s-neeraj-goyat-is-wbc-asia-boxer-of-the-year/story-H0nUc3dsqc4WE1a5FHBGeL.html |access-date=2025-01-17 |archive-date=2020-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205134305/https://m.hindustantimes.com/other-sports/india-s-neeraj-goyat-is-wbc-asia-boxer-of-the-year/story-H0nUc3dsqc4WE1a5FHBGeL_amp.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਜ਼ੂ ਕੈਨ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਿਆ। <ref>{{Cite web |title=BoxRec: Can Xu |url=https://boxrec.com/en/proboxer/665698 |access-date=2021-05-14 |website=boxrec.com |archive-date=2021-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811212930/https://boxrec.com/en/proboxer/665698 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Esco |first=Wil |date=2019-05-31 |title=Amir Khan looks to rebound against Neeraj Goyat on July 12 in Saudi Arabia |url=https://www.badlefthook.com/2019/5/31/18647162/amir-khan-looks-to-rebound-in-saudi-arabia-on-july-12-against-neera-goyat |access-date=2021-05-14 |website=Bad Left Hook |language=en}}</ref> === ਪ੍ਰੋ ਬਾਕਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === * 3x WBC ਏਸ਼ੀਅਨ ਖਿਤਾਬ ਧਾਰਕ * ਡਬਲਯੂਬੀਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ 2015 * ਡਬਲਯੂਬੀਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ 2016 * ਡਬਲਯੂਬੀਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ 2017 <ref>{{Cite web |date=2017-08-05 |title=Neeraj Goyat retains his WBC Asia Welterweight title after a win by unanimous decision |url=https://thefield.scroll.in/846256/neeraj-goyat-retains-his-wbc-asia-welterweight-title-after-a-win-by-unanimous-decision |access-date=2017-08-05 |publisher=scroll.in}}</ref> === ਸ਼ੌਕੀਆ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === ==== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ==== * ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 2016 ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ – ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ * ਯੂਥ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2008 - ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ * ਯੁਵਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਮੈਕਸੀਕੋ - ਭਾਗੀਦਾਰੀ * ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੱਪ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ 2011 - ਭਾਗੀਦਾਰੀ * ਵਿਸ਼ਵ ਫੌਜੀ ਖੇਡਾਂ 2011 ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ - ਭਾਗੀਦਾਰੀ ==== ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ==== * ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ 2007 - ਕਾਂਸੀ * ਯੂਥ ਨੈਸ਼ਨਲ 2008 - ਗੋਲਡ * ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੁਪਰ ਕੱਪ 2010 - ਚਾਂਦੀ * ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਏ ਕੇ ਮਿਸ਼ਰਾ 2010 - ਗੋਲਡ * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ 2011 - ਚਾਂਦੀ * ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ 2012 - ਚਾਂਦੀ === ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨਾ === {{Quote box | quote = Neeraj has made some noise. His callout video got 25 million views. He’s India’s biggest and best boxer. So, it is interesting to me, it could be fun to go over to India, and knock him out in his home country. Maybe one day, but we’ll see. | source = – [[Jake Paul]], President of Most Valuable Promotions<ref>{{Cite web|last=Astbury |first=Matt |date=19 Jan 2024 |title=Jake Paul responds to challenge from India's Neeraj Goyat |url=https://www.dazn.com/en-GB/news/boxing/jake-paul-responds-to-challenge-from-indias-neeraj-goyat/1f520763ik79j1ceso8oj2evzu|access-date=1 Nov 2024 |website=DAZN |language=en}}</ref> | align = right | width = 30em | bgcolor = #c6dbf7 }} == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ == == ਮਿਕਸਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਰਿਕਾਰਡ == {{MMArecordbox}}{{MMA record start}} |- |{{Yes2}}Win |align=center|2–0 |Mohammed Farhad |Decision (unanimous) |[[2013 in SFL numbered events#SFL 30-31|Super Fight League 30-31]] |{{Date table sorting|2013|October|12}} |align=center|3 |align=center|5:00 |[[Mumbai]], India | |- |{{Yes2}}Win |align=center|1–0 |Rahul Sonkamble |TKO (punches) |SFL Contenders 13 |{{Date table sorting|2013|August|5}} |align=center|1 |align=center|0:51 |[[Nashik]], India |{{Small|Bantamweight debut.}} |- {{End}} == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ === * ਐਸਐਫਐਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ - ਜ਼ੂਮ (ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ) ' ਤੇ ਅਗਸਤ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 2013 ਵਿੱਚ SFL ਨੰਬਰ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ * ਸੁਪਰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ 1 ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਹਰਿਆਣਾ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ - 7 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ 12 ਅਗਸਤ 2017 ਤੱਕ ਸੋਨੀ ਈਐਸਪੀਐਨ ' ਤੇ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। === ਅਸਲੀਅਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === * 2024 - ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ OTT 3'' - ਦਿਨ 5 ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 17ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web |date=21 June 2024 |title=Who is Neeraj Goyat? Know all about Bigg Boss OTT 3 contestant |url=https://www.rozanaspokesman.com/entertainment/bollywood/210624/who-is-neeraj-goyat-bigg-boss-ott-3-2024-contestant.html}}</ref> === ਫਿਲਮਾਂ === * ਨੀਰਜ ਗੋਇਤ ਨੇ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ''<nowiki/>'ਮੁੱਕਾਬਾਜ਼''' ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। * ''ਅਲਟੀਮੇਟ ਬੀਸਟਮਾਸਟਰ'' - [[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਰਾਹੀਂ ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * ''ਤੂਫਾਨ'' ਇੱਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ <ref>{{Cite web |date=2019-12-11 |title=Farhan's 'Genuine' Prep For Toofan With Neeraj Goyat-Darrell Foster Makes Shibani Dandekar 'Sick' in Awe |url=https://www.india.com/entertainment/farhan-akhtars-genuine-prep-for-toofan-with-neeraj-goyat-darrell-foster-makes-shibani-dandekar-sick-in-awe-3874244/ |access-date=2021-05-14 |website=India News, Breaking News {{!}} India.com |language=en}}</ref> * [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਰੌਦ੍ਰਮ੍ ਰਣਮ੍ ਰੁਧਿਰਮ੍|RRR (ਫ਼ਿਲਮ)]]'' * ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਘਨੀ (2022 ਫਿਲਮ)'' <ref>{{Cite web |date=19 January 2020 |title=Varun Tej jets off to Mumbai to train under professional boxer Neeraj Goyat for upcoming sports drama |url=https://www.zoomtventertainment.com/telugu-cinema/article/varun-tej-jets-off-to-mumbai-to-train-under-professional-boxer-neeraj-goyat-for-upcoming-sports-drama/542065 |access-date=2022-01-17 |website=www.zoomtventertainment.com |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] q4vvga88y74p4npdgvkopwuviqzt8o2 0 193346 847376 841610 2026-09-24T05:10:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847376 wikitext text/x-wiki  {{Infobox person | name = Bhushan Kumar | image = Bhushan Kumar at the launch of ‘Simran’ trailer.jpg | caption = Kumar in 2018 | birth_date = {{Birth date and age|1977|11|27|df=yes}} | birth_place = [[Delhi]], India | occupation = {{hlist|[[Film producer]]|[[music producer]]}} | years_active = 1998–present | title = [[Chairman]] and [[managing director]] of [[T-Series (company)|T-Series]] | spouse = {{Marriage|[[Divya Khosla Kumar]]|13 February 2005}} | children = 1 | father = [[Gulshan Kumar]] | relatives = [[Krishan Kumar Dua]] (uncle)<br/>[[Tulsi Kumar]]<br/>[[Khushalii Kumar]] (sisters) | family = [[List of Hindi film families#Kumar family|Kumar family]] }} '''ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਪਰ ਕੈਸੇਟਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ (ਕੰਪਨੀ)|ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ [[ਸਭਾਪਤੀ|ਚੇਅਰਮੈਨ]] ਅਤੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ। ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਰਨ ਇੰਡੀਆ ਰਿਚ ਲਿਸਟ 2022 'ਤੇ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ₹10,000 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਲ 175ਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਭਾਰਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Hurun Rich India List 2022 |url=https://westerntimesnews.in/wp-content/uploads/2022/09/IIFL-Wealth-Hurun-India-Rich-List-2022.pdf |access-date=24 October 2022 |website=hurunindia.net |archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222003201/https://westerntimesnews.in/wp-content/uploads/2022/09/IIFL-Wealth-Hurun-India-Rich-List-2022.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ [[ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ]] ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ (ਕੰਪਨੀ)|ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ। === ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ === ਸੰਗੀਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਤੁਮ ਬਿਨ'', ''ਭੁੱਲ ਭੁਲਾਇਆ'', ''ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ'', ''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰੈਡੀ]]'' ਐਂਡ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' । ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ''ਤੁਮ ਬਿਨ'' ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀ ਕੈਪ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਜੋ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨੁਭਵ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਸਟਾਰ ਕਾਸਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ''ਨੌਟੰਕੀ ਸਾਲਾ ਦਾ'' ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ''ਆਸ਼ਿਕੀ'', ''[[ਆਸ਼ਿਕੀ 2]]'' ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ''ਆਸ਼ਿਕੀ 2'' ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ 2013 ਦੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ''ਯਾਰੀਆਂ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ [[ਦਿਵਿਆ ਖੋਸਲਾ ਕੁਮਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ''ਭੂਤਨਾਥ ਰਿਟਰਨਜ਼'' ਨਾਲ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ [[ਬਿਪਾਸ਼ਾ ਬਾਸੂ]] ਅਤੇ [[ਇਮਰਾਨ ਅੱਬਾਸ]] ਅਭਿਨੀਤ ਅਤੇ [[ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਕ੍ਰਿਏਚਰ 3D'' ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਨੇ ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ, ਮਿਲਨ ਲੂਥਰੀਆ, ਅਨੁਰਾਗ ਬਾਸੂ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਸੂਰੀ ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ|ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ ''ਮੋਗੁਲ'' ਲਈ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਾਇਓਪਿਕ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਫਿਲਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ [[ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ|ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਨੇ]] ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਮਾਲਕ [[ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ ਦੁਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ [[ਦਿਵਿਆ ਖੋਸਲਾ ਕੁਮਾਰ|ਦਿਵਿਆ ਖੋਸਲਾ]] 13 ਫਰਵਰੀ 2005 ਨੂੰ ਕਟੜਾ ਵਿੱਚ [[ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ|ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ]] ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। == ਵਿਵਾਦ == ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ 'ਤੇ ਮਰੀਨਾ ਕੁਵਾਰ ਨੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੇਨਾਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Film !Producer !Notes !Ref. |- |2001 |''Tum Bin'' |{{yes}} | | |- |2002 |''[[ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ|Jee Aayan Nu]]'' |{{yes}} |Punjabi film | |- |2003 |''Aapko Pehle Bhi Kahin Dekha Hai'' |{{yes}} | | |- |2004 |''Muskaan'' |{{yes}} | | |- |2005 |''Lucky: No Time for Love'' |{{yes}} | | |- |2006 |''Humko Deewana Kar Gaye'' |{{yes}} | | |- | rowspan="2" |2007 |''Darling'' |{{yes}} | | |- |''Bhool Bhulaiyaa'' |{{yes}} | | |- |2008 |''Karzzzz'' |{{yes}} | | |- |2009 |''8 x 10 Tasveer'' |{{yes}} | | |- | rowspan="3" |2010 |''Aashayein'' |{{yes}} | | |- |''Kajraare'' |{{yes}} | | |- |''Tees Maar Khan'' |{{No}} |Special appearance in the song "Happy Ending" | |- | rowspan="3" |2011 |''Patiala House'' |{{yes}} | | |- |''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|Ready]]'' |{{yes}} | | |- |''Yaara o Dildaara'' |{{yes}} | | |- | rowspan="3" |2013 |''Nautanki Saala'' |{{yes}} | | |- |''[[ਆਸ਼ਿਕੀ 2|Aashiqui 2]]'' |{{yes}} | | |- |''A New Love Ishtory'' |{{yes}} | | |- | rowspan="4" |2014 |''Yaariyan'' |{{yes}} | | |- |''Bhoothnath Returns'' |{{yes}} | | |- |''Hate Story 2'' |{{yes}} | | |- |''Creature 3D'' |{{yes}} | | |- | rowspan="7" |2015 |''Baby'' |{{yes}} | | |- |''Roy'' |{{yes}} | | |- |''Ek Paheli Leela'' |{{yes}} | | |- |''All Is Well'' |{{yes}} | | |- |''I Love New Year'' |{{yes}} | | |- |''Bhaag Johny'' |{{yes}} | | |- |''[[ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ 3|Hate Story 3]]'' |{{yes}} | | |- | rowspan="7" |2016 |''[[ਏਅਰਲਿਫਟ (ਫ਼ਿਲਮ)|Airlift]]'' |{{yes}} | | |- |''Sanam Re'' |{{yes}} | | |- |''Sarbjit'' |{{yes}} | | |- |''Junooniyat'' |{{yes}} | | |- |''Raaz: Reboot'' |{{yes}} | | |- |''Tum Bin II'' |{{yes}} | | |- |''Wajah Tum Ho'' |{{yes}} | | |- | rowspan="7" |2017 |''Noor'' |{{yes}} | | |- |''Hindi Medium'' |{{yes}} | | |- |''Raabta'' |{{yes}} | | |- |''Baadshaho'' |{{yes}} | | |- |''Simran'' |{{yes}} | | |- |''Chef'' |{{yes}} | | |- |''Tumhari Sulu'' |{{yes}} | | |- | rowspan="7" |2018 |''Sonu Ke Titu Ki Sweety'' |{{yes}} | | |- |''Hate Story 4'' |{{yes}} | | |- |''[[ਰੇਡ (2018 ਫਿਲਮ )|Raid]]'' |{{yes}} | | |- |''Blackmail'' |{{yes}} | | |- |''Fanney Khan'' |{{yes}} | | |- |''Satyameva Jayate'' |{{yes}} | | |- |''Batti Gul Meter Chalu'' |{{yes}} | | |- | rowspan="16" |2019 |''Cabaret'' |{{yes}} |ZEE5 release | |- |''Why Cheat India'' |{{yes}} | | |- |''De De Pyaar De'' |{{yes}} | | |- |''Bharat'' |{{yes}} | | |- |''[[ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ|Kabir Singh]]'' |{{yes}} | | |- |''Malaal'' |{{yes}} | | |- |''[[ਅਰਜੁਨ ਪਟਿਆਲਾ|Arjun Patiala]]'' |{{yes}} | | |- |''Khandaani Shafakhana'' |{{yes}} | | |- |''Singham'' |{{yes}} |Punjabi film | |- |''Batla House'' |{{yes}} | | |- |''Saaho'' |{{yes}} |Trilingual film | |- |''Daaka'' |{{yes}} |Punjabi film | |- |''Satellite Shankar'' |{{yes}} | | |- |''Marjaavaan'' |{{yes}} | | |- |''Pagalpanti'' |{{yes}} | | |- |''Pati Patni Aur Woh'' |{{yes}} | | |- | rowspan="9" |2020 |''Tanhaji'' |{{yes}} | | |- |''Street Dancer 3D'' |{{yes}} | | |- |''Malang'' |{{yes}} | | |- |''Shubh Mangal Zyada Saavdhan'' |{{yes}} | | |- |''Thappad'' |{{yes}} | | |- |''Ludo'' |{{yes}} |[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release | |- |''Chhalaang'' |{{yes}} |Amazon Prime Video release | |- |''Durgamati'' |{{yes}} |Amazon Prime Video release | |- |''Indoo Ki Jawani'' |{{yes}} | | |- | rowspan="15" |2021 |''Madam Chief Minister'' |{{yes}} | | |- |''Tuesdays And Fridays'' |{{yes}} | | |- |''Mumbai Saga'' |{{yes}} | | |- |''Saina'' |{{yes}} | | |- |''Koi Jaane Na'' |{{yes}} | | |- |''Sardar Ka Grandson'' |{{yes}} |[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release | |- |''Sherni'' |{{yes}} |Amazon Prime Video release | |- |''Haseen Dillruba'' |{{yes}} |[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release | |- |''Bhuj: The Pride of India'' |{{yes}} |[[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|Hotstar]] release | |- |''Shiddat'' |{{yes}} |[[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|Hotstar]] release | |- |''Dybbuk'' |{{yes}} |Amazon Prime Video release | |- |''Satyameva Jayate 2'' |{{yes}} | | |- |''Chhorii'' |{{yes}} |Amazon Prime Video release | |- |''Chandigarh Kare Aashiqui'' |{{yes}} | | |- |''Atrangi Re'' |{{yes}} |[[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|Hotstar]] release | |- | rowspan="23" |2022 |''Jhund'' |{{yes}} | | |- |''Toolsidas Junior'' |{{yes}} | | |- |''Radhe Shyam'' |{{yes}} |Bilingual film | |- |''Jalsa'' |{{yes}} |Amazon Prime Video release | |- |''Hurdang'' |{{yes}} | | |- |''Bhool Bhulaiyaa 2'' |{{yes}} | | |- |''Anek'' |{{yes}} | | |- |''Sherdil: The Pilibhit Saga'' | {{yes}} | | |- |''Hit: The First Case'' | {{yes}} | | |- |''Ek Villain Returns'' | {{yes}} | | |- |''Dhokha: Round D Corner'' | {{yes}} | | |- |''Vikram Vedha'' | {{yes}} | | |- |''Nazar Andaaz'' | {{yes}} | | |- |''Code Name: Tiranga'' | {{yes}} | | |- |''Thank God'' | {{yes}} | | |- |''Honeymoon'' |{{yes}} |Punjabi film | |- |''Tara Vs Bilal'' | {{yes}} | | |- |''Double XL'' | {{yes}} | | |- |''Thai Massage'' | {{yes}} | | |- |''Drishyam 2'' | {{yes}} | | |- |''Mister Mummy'' | {{yes}} | | |- |''An Action Hero'' | {{yes}} | | |- |''Cirkus'' |{{yes}} | | |- | rowspan="11" |2023 |''Kuttey'' |{{yes}} | | |- |''Faraaz'' |{{yes}} | | |- |''Shehzada'' | {{yes}} | |<ref>{{Cite web |title=Kartik Aaryan, Kriti Sanon-starrer ''Shehzada'' begins production, books Nov 2022 release date |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/kartik-aaryan-kriti-sanonstarrer-shehzada-begins-production-books-nov-2022-release-date/2177512 |access-date=15 October 2021 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |language=en |archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016150134/https://www.outlookindia.com/newsscroll/kartik-aaryan-kriti-sanonstarrer-shehzada-begins-production-books-nov-2022-release-date/2177512 |url-status=dead}}</ref> |- |''Tu Jhoothi Main Makkaar'' | {{yes}} | | |- |''Bholaa'' | {{yes}} | | |- |''Gumraah'' | {{yes}} | | |- |''Adipurush'' | {{yes}} |Bilingual film |<ref>{{Cite magazine|last=Keshri|first=Shweta|date=28 March 2023|title=Adipurush to release in June. Director Om Raut, producer Bhushan Kumar visit Vaishno Devi ahead of promotions|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/adipurush-release-om-raut-bhushan-kumar-vaishno-devi-prabhas-2352527-2023-03-28|magazine=India Today|access-date=29 October 2023}}</ref> |- |''Sukhee'' | {{yes}} | | |- |''Yaariyan 2'' | {{yes}} | | |- |''Starfish'' | {{yes}} | | |- |[[ਐਨੀਮਲ (2023 ਫ਼ਿਲਮ)|''Animal'']] | {{yes}} | | |- | rowspan="9" |2024 |''[[ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ (ਫ਼ਿਲਮ)|Srikanth]]'' | {{yes}} | | |- |''Savi'' | {{yes}} | |- |''Wild Wild Punjab'' | {{yes}} |[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release | |- |''Phir Aayi Hasseen Dillruba'' | {{yes}} |[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release | |- |''Ghudchadi'' | {{yes}} |JioCinema release | | |- |''Mr. Bachchan'' | {{yes}} |Tamil film | |- |''Khel Khel Mein'' | {{yes}} | | |- |Vicky Vidya Ka Woh Wala Video | {{yes}} | | |- |''Bhool Bhulaiyaa 3'' | {{yes}} | | |- | rowspan="3" |2025 |''Raid 2'' | {{yes}} | | |- |''Metro... In Dino'' | {{yes}} | | |- |''De De Pyaar De 2'' | {{yes}} | | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=1024685|name=Bhushan Kumar}} * {{Bollywood Hungama person|bhushan-kumar}} * {{Rotten Tomatoes person|bhushan_kumar|Bhushan Kumar}} {{Bhushan Kumar}}{{T-Series}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਬਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] alednswbcorvo3hoexwn0ke21vjshie 0 193561 847269 813939 2026-09-23T21:50:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847269 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Pulkit Samrat | image = Pulkit Samrat at the promotion of 'Fukrey'.jpg | caption = | other_names = | birth_date = {{Birth date and age|1983|12|29|df=yes}}<ref>{{cite web |url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-pulkit-samrat-take-a-look-at-some-of-his-most-adorable-posts-with-kriti-kharbanda-3222584.html |title=Happy Birthday Pulkit Samrat: Take a Look at Some of His Most Adorable Posts with Kriti Kharbanda |work=News18 |access-date=29 December 2020}}</ref> | birth_place = [[Delhi]], India | occupation = {{hlist|Actor|model}} | years_active = 2006–present | spouse = {{plainlist| * {{marriage|Shweta Rohira|2014|2015|end=divorce}} * {{marriage|[[Kriti Kharbanda]]|2024}} }} }} '''ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ''' ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਪੁਲਕਿਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Film and Television actor Pulkit Samrat's Biography |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/pulkit-samrat |access-date=10 March 2022 |website=Times of India}}</ref> ਸਮਰਾਟ ਨੇ ''ਕਿਊ ਕੀ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ'' ਲੜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਬਿੱਟੂ ਬੌਸ'' (2012) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਕਿਤ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=15 April 2012 |title=Pulkit is happy about his debut film "Bittoo Boss"; talks about his role |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/pulkit-is-happy-about-bittoo-boss-4017.html |access-date=10 May 2013 |website=India TV News}}</ref> ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ''ਫੁਕਰੇ'' ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ''[[ਜੈ ਹੋ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਜੈ ਹੋ]]'' (2014) ਨਾਲ ਆਈ। ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਡੌਲੀ ਕੀ ਡੋਲੀ'' (2015) ਅਤੇ ''ਸਨਮ ਰੇ'' (2016) ਸਮੇਤ ਕਈ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਫੁਕਰੇ ਰਿਟਰਨਜ਼'' , ''3 ਸਟੋਰੀਜ਼'' (2018) ਅਤੇ ''ਤਾਈਸ਼'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਰਾਟ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Pulkit Samrat on his Diwali memories, marriage to Kriti Kharbanda & missing her this year |url=https://www.pinkvilla.com/videos/interviews/pulkit-samrat-his-diwali-memories-marriage-kriti-kharbanda-missing-her-year-574596 |access-date=1 March 2021 |website=Pinkvilla |archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108150130/https://www.pinkvilla.com/videos/interviews/pulkit-samrat-his-diwali-memories-marriage-kriti-kharbanda-missing-her-year-574596 |url-status=dead }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1983 <ref>{{Cite web |title=Kriti Kharbanda Pens A Heartfelt Note For Boyfriend Pulkit Samrat On His 38th Birthday |url=https://www.outlookindia.com/website/story/entertainment-news-kriti-kharbanda-pens-a-heartfelt-note-for-boyfriend-pulkit-samrat-on-his-38th-birthday/407468/amp |access-date=29 December 2021 |website=Outlook |archive-date=3 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303191459/https://www.outlookindia.com/website/story/entertainment-news-kriti-kharbanda-pens-a-heartfelt-note-for-boyfriend-pulkit-samrat-on-his-38th-birthday/407468/amp |url-status=dead}}</ref> ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੁਲਕਿਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਾਨਵ ਸਥਲੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੋਂਟਫੋਰਟ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਿਹਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਪੀਜੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਮਿਤ ਕਪੂਰ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਐਕਟਿੰਗ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। == ਕਰੀਅਰ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ (2006-2008) === ਸਮਰਾਟ 2005 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੲ ਗਿਆ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ [[ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''ਕਿਉ ਕੀ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਮੌਨੀ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਟੀਆ ਬਾਜਪਾਈ]] ਦੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ ਵਿਰਾਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ <ref name="ibnlive">{{Cite web |date=17 June 2013 |title=Pulkit Samrat, Prachi Desa: TV actors finally crossover into Bollywood |url=http://ibnlive.in.com/news/pulkit-samrat-prachi-desa-tv-actors-finally-crossover-into-bollywood/399520-8-66.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621024432/http://ibnlive.in.com/news/pulkit-samrat-prachi-desa-tv-actors-finally-crossover-into-bollywood/399520-8-66.html |archive-date=21 June 2013 |access-date=1 July 2013 |publisher=CNN-IBN}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਫਰੈਸ਼ ਨਿਊ ਫੇਸ - ਮੇਲ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਮਰਾਟ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ <ref>{{Cite web |date=9 April 2012 |title=I had got bored of my character in TV: Pulkit Samrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-had-got-bored-of-my-character-in-TV-Pulkit-Samrat/articleshow/12596247.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130701123821/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-09/news-interviews/31312272_1_character-new-avatar-big-screen |archive-date=1 July 2013 |access-date=1 July 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ''ਕਹੋ ਨਾ ਯਾਰ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ। <ref name="times07">{{Cite web |title=What the heck, Pulkit? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv-/What-the-heck-Pulkit/articleshow/2630406.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130701123827/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-12-19/tv/27972899_1_ekta-kapoor-pulkit-samrat-commitments |archive-date=1 July 2013 |access-date=1 July 2013}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ [[ਵੈਭਵੀ ਮਰਚੈਂਟ]] ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਥੀਏਟਰਿਕ ''ਤਾਜ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। === ਫਿਲਮ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਝਟਕਾ (2012-2016) === [[ਤਸਵੀਰ:Pulkit_Samrat_at_the_promotion_of_'Fukrey'.jpg|thumb| 2013 ਵਿੱਚ ''ਫੁਕਰੇ ਦਾ'' ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਮਰਾਟ]] ਸਮਰਾਟ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਬਿੱਟੋ ਬੌਸ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਅਮਿਤਾ ਪਾਠਕ]] ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵੀਡੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ "ਇੱਕ ਚਰਿੱਤਰ ਸਕੈਚ, ਸਕ੍ਰੀਨ-ਨਾਮ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਛੋਟੇ-ਕਸਬੇ-ਮੁੰਡਾ ਐਕਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਸਾਨੀ।" <ref>{{Cite web |last=Mukherjee, Madhureeta |date=14 April 2012 |title=Bittoo Boss: Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/bittoo-boss/movie-review/12653749.cms |access-date=14 April 2012 |website=The Times of India}}</ref> ਪੁਲਕਿਤ ਨੇ ਅਗਲੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਫੁਕਰੇ'' ਵਿੱਚ ਹੰਨੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref>{{Cite web |date=18 June 2013 |title=Scared to approach Delhi girls: Pulkit Samrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/scared-to-approach-delhi-girls-pulkit-samrat/articleshow/20631250.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621005136/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-18/news-interviews/40048024_1_delhi-boys-delhi-girls-ali-fazal |archive-date=21 June 2013 |access-date=2 July 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਸਲੀਪਰ ਹਿੱਟ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ। <ref>{{Cite web |title=Fukrey Emerges A HIT |url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5784&nCat= |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130624231008/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5784&nCat= |archive-date=24 June 2013 |access-date=21 June 2013 |publisher=Box Office India}}</ref> [[ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ|ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ]] ਲਿਖਿਆ "ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਇੱਕ ਪਰਫੈਕਟ ਮੈਚ ਹਨ। ਪੁਲਕਿਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਹਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।" <ref>{{Cite web |last=Anupama Chopra |date=15 June 2013 |title=Anupama Chopra's review: Fukrey |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-fukrey/story-k3mtMtNAjrAlXYrn9wx75M_amp.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618025537/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-fukrey/story-k3mtMtNAjrAlXYrn9wx75M_amp.html |archive-date=18 June 2013 |access-date=6 September 2016 |website=Hindustan Times}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ''[[ਜੈ ਹੋ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਜੈ ਹੋ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Watch trailer: Salman Khan's action-packed avatar in 'Jai Ho' – Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/watch-trailer-salman-khans-actionpacked-avatar-in-jai-ho/1206992/ |access-date=19 January 2020 |website=archive.indianexpress.com}}</ref> ਇਹ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ {{Indian Rupee|link=yes}} 195.04 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। <ref>{{Cite web |date=19 January 2014 |title=Salman Khan s Jai Ho Rights Sold For 110 Crore Highest Ever |url=http://ishare.rediff.com/video/entertainment/salman-khan-s-jai-ho-rights-sold-for-110-crore-highest-ever/9079789 |access-date=21 January 2014 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ [[ਸਾਰਾਹ—ਜੇਨ ਦੀਆਸ|ਸਾਰਾਹ ਜੇਨ ਡਾਇਸ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਓ ਤੇਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref>{{Cite web |last=Singh |first=Prashant |date=15 October 2013 |title=Salman Khan's new act: playing godfather in Bollywood |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/salman-khan-s-new-act-playing-godfather-in-bollywood/article1-1135365.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018055742/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/salman-khan-s-new-act-playing-godfather-in-bollywood/article1-1135365.aspx |archive-date=18 October 2013 |access-date=6 November 2013 |publisher=[[Hindustan Times]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Salman Khan 'adopts' sister's O Teri |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/salman-khan-adopts-sister-s-o-teri/article1-1180153.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140205035052/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/salman-khan-adopts-sister-s-o-teri/article1-1180153.aspx |archive-date=5 February 2014 |access-date=4 February 2014}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਪਰ ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ ਨੇ'' ਕਿਹਾ "ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਿਚ-ਪਰਫੈਕਟ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" <ref>{{Cite web |title=O Teri Movie Review: Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/o-teri/critic-review/o-teri-movie-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140205035052/https://www.bollywoodhungama.com/amp/movie/o-teri/critic-review/o-teri-movie-review/ |archive-date=5 February 2014 |access-date=10 February 2015}}</ref> 2015 ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਨੇ [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਡੌਲੀ ਕੀ ਡੋਲੀ'' ਵਿੱਚ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਰੌਬਿਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |title=Dolly Ki Doli Cast List {{!}} Dolly Ki Doli Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/dolly-ki-doli/cast/ |access-date=14 March 2021 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> ''ਫਸਟਪੋਸਟ'' ਨੇ ਕਿਹਾ "ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਾਫੀ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰਿਆਣਵੀ ਲਹਿਜ਼ਾ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਓ ਦੀ ਪਿੱਚ ਪਰਫੈਕਟ ਹੈ।" <ref>{{Cite web |date=24 January 2015 |title=Dolly Ki Doli Movie Review: The film is fun but pretty Sonam Kapoor is plastic as usual |url=https://www.firstpost.com/bollywood/dolly-ki-doli-review-the-film-is-fun-but-pretty-sonam-kapoor-is-plastic-as-usual-2060323.html/amp |access-date=28 January 2015 |website=Firstpost |language=en}}</ref> ਉਹ ਅਗਲੀ ਵਾਰ [[ਰਿਤੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਮੁਖ]] ਨਾਲ ''ਬੰਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ'' ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। <ref>{{Cite web |date=11 July 2014 |title='Bangistan' teaser poster out! - Entertainment |url=http://www.mid-day.com/articles/bangistan-teaser-poster-out/15441179 |access-date=12 November 2015 |publisher=Mid-day.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Patrick Frater |date=22 April 2014 |title=Bollywood's 'Bangistan' to Shoot in Poland |url=https://variety.com/2014/film/news/bollywoods-bangistan-to-shoot-in-poland-1201160820/ |access-date=12 November 2015 |publisher=Variety}}</ref> ਸਮਰਾਟ ਦੀਆਂ 2016 ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ, ਦੋਵੇਂ [[ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ|ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ ਦੇ]] ਉਲਟ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ''ਸਨਮ ਰੇ'', <ref>{{Cite web |title=Pulkit Samrat shoots 'Sanam Re' in Ladakh |url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/pulkit-samrat-shoots-sanam-re-in-ladakh_1616968.html}}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 August 2015 |title=Last schedule of Pulkit Sanrat and Yami Gautam's 'Sanam Re' to be shot in Calgary |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/last-schedule-of-sanam-re-to-be-shot-in-calgary/ |access-date=15 February 2016 |website=The Indian Express}}</ref> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ''ਜੂਨੀਯਾਤ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite web |title=Pulkit Samrat, Yami Gautam and 'Junooniyat' crew get gheraoed in Kashmir |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-pulkit-samrat-yami-gautam-and-junooniyat-crew-get-gheraoed-in-kashmir-2043432 |access-date=22 September 2015 |website=Daily News & Analysis}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Junooniyat brings back Pulkit Samrat and Yami Gautam after Sanam Re |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/10517 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520113114/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/10517 |archive-date=20 May 2016 |access-date=1 September 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ। <ref>{{Cite web |title=Junooniyat: Pulkit Samrat chooses film over honeymoon |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Junooniyat-Pulkit-Samrat-chooses-film-over-honeymoon/articleshow/45002223.cms |access-date=22 September 2015 |website=The Times of India}}</ref> === ਹਾਲੀਆ ਕੰਮ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ (2017-ਮੌਜੂਦਾ) === [[ਤਸਵੀਰ:PulkitSamrat.jpg|thumb| 2017 ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ]] ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋੜ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ''ਫੁਕਰੇ'' ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ''ਫੁਕਰੇ ਰਿਟਰਨਜ਼'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=30 January 2016 |title=Fukrey sequel announced: Pulkit, Varun Sharma, Richa Chadha, Ali Fazal will be back |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/fukrey-sequel-announced-pulkit-varun-sharma-richa-chadha-ali-fazal-will-be-back |access-date=30 January 2016 |publisher=indianexpress.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=9 December 2017 |title=Box Office: Worldwide collections and day wise break up of Fukrey Returns :Bollywood Box Office - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-break-fukrey-returns/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ''[[ਨੈੱਟਵਰਕ18 ਗਰੁੱਪ|ਨਿਊਜ਼ 18 ਨੇ]]'' ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਮਰਾਟ ਨੇ "ਉਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੇ ਹਨੀ" ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਵੀਰੇ ਕੀ ਵੈਡਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਅਰੋੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Official Trailer: Veerey Ki Wedding |url=https://www.youtube.com/watch?v=ytsHyHD_vWs |publisher=[[YouTube]]}}</ref> ''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ]]'' ਲਿਖਿਆ, "ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰੌਨ ਅਤੇ ਸਵੈਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਰਾਮਦੇਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" <ref>{{Cite web |date=3 March 2018 |title=Veerey Ki Wedding movie review: Pulkit Samrat, Kriti Kharbanda's archaic and tiresome affair |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/veerey-ki-wedding-movie-review-pulkit-samrat-kriti-kharbanda-s-archaic-and-tiresome-affair/story-0To4dERj40DJpS8qighxgK_amp.html |access-date=4 March 2018 |website=Hindustan Times}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''3 ਸਟੋਰੀਜ਼'' ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਸ ਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਰਾਟ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ "ਕਾਬਲ" ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=3 Storeys Movie Review: It cleverly demonstrates the art of skillfully telling a story wherein all the loose ends of a plot are tied together into a neat whole |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/3-storeys/movie-review/63215681.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਪੁਲਕਿਤ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਅਨੀਸ ਬਜ਼ਮੀ ਦੀ ''ਪਾਗਲਪੰਤੀ'' ਸੀ, ਖਰਬੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ। ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ ਦਾ'' ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। "ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ।" <ref>{{Cite web |title=Pagalpanti Movie Review: Fails to raise the desired amount of laughs due to lazy writing |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/pagalpanti/critic-review/pagalpanti-movie-review/ |access-date=22 November 2019 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੇਜੋਏ ਨੰਬਿਆਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਥ੍ਰਿਲਰ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਤਾਸ਼'' ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਲਾਲਵਾਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫਿਲਮ 29 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ ZEE5 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Pulkit Samrat decodes movie plus series format of 'Taish' |url=https://www.theweek.in/wire-updates/entertainment/2020/10/29/ent19-interview-samrat.html |access-date=31 October 2020 |website=The Week |language=en}}</ref> ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਸੰਨੀ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਗਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।" <ref>{{Cite web |title=Taish Movie Review: Taish is timely, stylish and has an important life lesson to impart |url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/hindi/taish/ottmoviereview/78932333.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ''ਸਕਰੋਲ'' ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, "ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਰਾਣੇ ਨੇ ਮੁੱਠੀ ਅਤੇ ਜਬਾੜੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।" <ref>{{Cite web |title='Taish' review: Web series explores the importance of anger management |url=https://scroll.in/reel/977029/taish-review-web-series-explores-the-importance-of-anger-management |access-date=31 October 2020 |website=Scroll.in}}</ref> ਸਮਰਾਟ ਦੀ 2021 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਤ੍ਰਿਭਾਸ਼ੀ]] ਫਿਲਮ ''ਕਾਦਨ'' । ਪੁਲਕਿਤ ਨੇ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। <ref>{{Cite web |date=3 September 2021 |title=Rana Daggubati's Haathi Mere Saathi to premiere on TV on September 18 |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rana-daggubati-s-haathi-mere-saathi-to-premiere-on-tv-on-september-18-1848771-2021-09-03 |access-date=3 September 2021 |website=India Today}}</ref> ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। <ref>{{Cite web |last=VERMA |first=SUKANYA |date=20 September 2021 |title=Haathi Mere Saathi Review: It completely neglects the message of saving our elephants |url=https://www.rediff.com/movies/review/haathi-mere-saathi-review/20210920.htm |website=Rediff}}</ref> ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ''ਫੁਕਰੇ'' ਦੀ ਤੀਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ''ਫੁਕਰੇ 3'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web |title=Exclusive - Pulkit Samrat-starrer Fukrey 3 goes on floors, Varun Sharma shares update |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/pulkit-samrat-starrer-fukrey-3-goes-on-floors-varun-sharma-shares-update-1920392-2022-03-03 |access-date=4 March 2022 |website=India Today}}</ref> ਉਹ ''ਸੁਸਵਾਗਤਮ ਖੁਸ਼ਾਮਦੀਦ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਕੈਫ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ। <ref>{{Cite web |date=9 June 2020 |title=Pulkit Samrat signs two movie deal with a production house, first of which is Suswagatam Khushamadeed |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pulkit-samrat-signs-two-movie-deal-production-house-first-suswagatam-khushamadeed/ |access-date=10 June 2020 |website=Bollywood Hungama}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Kriti_Kharbanda_and_Pulkit_Samrat_at_Ramesh_S_Taurani’s_diwali_bash.jpg|thumb| ਪਤਨੀ [[ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ]] ਨਾਲ ਸਮਰਾਟ, 2022 ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ]] ਸਮਰਾਟ ਨੇ 3 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਸ਼ਵੇਤਾ ਰੋਹਿਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰੋਹਿਰਾ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੀ [[ਰੱਖੜੀ]] ਭੈਣ ਹੈ। ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ 'ਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। <ref name="rediff12">{{Cite web |last=Subhash K Jha |date=19 April 2012 |title=Why Salman is promoting Bitto Boss' Pulkit Samrat |url=http://www.rediff.com/movies/report/why-salman-is-promoting-bitto-boss-pulkit-samrat/20120419.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726164002/http://www.rediff.com/movies/report/why-salman-is-promoting-bitto-boss-pulkit-samrat/20120419.htm |archive-date=26 July 2013 |access-date=1 July 2013 |publisher=Rediff.com Movies}}</ref> <ref name="express12">{{Cite web |date=9 April 2012 |title=Pulkit Samrat feeling blessed to get Salman's support |url=http://www.indianexpress.com/news/pulkit-samrat-feeling-blessed-to-get-salmans-support/934423/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011183637/http://archive.indianexpress.com/news/pulkit-samrat-feeling-blessed-to-get-salmans-support/934423 |archive-date=11 October 2020 |access-date=1 July 2013 |website=The Indian Express}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋੜਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |date=24 November 2015 |title=Pulkit Samrat separates from wife Shweta Rohira |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/everyone-including-salman-khan-has-been-supporting-me-post-my-separation-with-pulkit-says-shweta-rohira/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125154416/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/everyone-including-salman-khan-has-been-supporting-me-post-my-separation-with-pulkit-says-shweta-rohira/ |archive-date=25 January 2016 |access-date=31 January 2016}}</ref> ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ|ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ ਨੂੰ]] ਡੇਟ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕਿ ''ਸਨਮ ਰੇ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਇਹ ਜੋੜਾ ਵੀ 2018 ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸਮਰਾਟ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ|ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ ਨਾਲ]] ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ' ''ਵੀਰੇ ਕੀ ਵੈਡਿੰਗ'<nowiki/>'', ''<nowiki/>'ਪਾਗਲਪੰਤੀ'<nowiki/>'' ਅਤੇ ''<nowiki/>'ਤੇਸ਼' ''' ਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2024 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਖਰਬੰਦਾ ਨਾਲ 15 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ ਮਾਨੇਸਰ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ [[ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ]] ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। == ਮੀਡੀਆ ਚਿੱਤਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Pulkit_Samrat.jpg|thumb| 2015 ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ]] ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ [[ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ|ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ]] ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਵੀਟਾ ਆਰਗੈਨਿਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Exclusive - Pulkit Samrat has joined the cola endorsement brigade |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/Pulkit-Samrat-has-joined-the-cola-endorsement-brigade-235523 |access-date=11 October 2013 |website=Mid Day}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bella Vita Organic collaborates with Kajal Aggarwal, Pulkit Samrat and Sanjana Sanghi as part of the BVO #CelebSquad |url=https://www.financialexpress.com/brandwagon/bella-vita-organic-collaborates-with-kajal-aggarwal-pulkit-samrat-and-sanjana-sanghi-as-part-of-the-bvo-celebsquad/2495131/lite/ |access-date=18 April 2022 |website=Financial Express}}</ref> ਪੁਲਕਿਤ, ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਬਲ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Pebble Loops in Bollywood stars Kriti Kharbanda and Pulkit Samrat as brand ambassadors ahead of the festive season |url=https://www.aninews.in/news/business/business/pebble-loops-in-bollywood-stars-kriti-kharbanda-and-pulkit-samrat-as-brand-ambassadors-ahead-of-the-festive-season20211025134713/ |access-date=26 October 2021 |website=ANI News |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207115250/https://aninews.in/news/business/business/pebble-loops-in-bollywood-stars-kriti-kharbanda-and-pulkit-samrat-as-brand-ambassadors-ahead-of-the-festive-season20211025134713/ |url-status=dead }}</ref> ਸਮਰਾਟ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਪਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=5 May 2015 |title='Fukrey' fame Pulkit Samrat in a Pakistani brand ad campaign; first actor to do so |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/pulkit-samrat-in-a-pakistani-brand-ad-campaign/lite/ |access-date=15 October 2015 |website=Indian Express}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮਰਾਟ 2019 ਵਿੱਚ 48ਵੇਂ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ 23ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=The Times 50 Most Desirable Men 2019: Shahid Kapoor tops, check complete list |url=https://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/times-50-most-desirable-men-2019/articleshow/77689965.cms |access-date=25 August 2020 |website=Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Times Most Desirable Man of 2020: Sushant Singh Rajput - Philosopher, dreamer, charmer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/the-times-most-desirable-man-of-2020-sushant-singh-rajput-philosopher-dreamer-charmer/articleshow/83239123.cms |access-date=5 June 2021 |website=Times of India}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#FFFFCC;" | † | ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !Year !Title !Role !Notes ! class="unsortable" |Ref. |- |2012 ! scope="row" |''Bittoo Boss'' |Bittoo Boss | | |- |2013 ! scope="row" |''Fukrey'' |Vikas Gulati "Hunny" | |<ref name="indianexpress">{{Cite web |date=24 September 2013 |title='Fukrey' to be re-released on public demand |url=http://www.indianexpress.com/news/fukrey-to-be-rereleased-on-public-demand/1173513/ |access-date=4 October 2013 |website=The Indian Express}}</ref> |- | rowspan="2" |2014 ! scope="row" |''[[ਜੈ ਹੋ (ਫ਼ਿਲਮ)|Jai Ho]]'' |Inspector Abhay Rajput | | |- ! scope="row" |''O Teri'' |Prantabh Pratab (PP) | | |- | rowspan="2" |2015 ! scope="row" |''Dolly Ki Doli'' |Inspector Robin Singh | |<ref>{{Cite web |date=24 January 2015 |title=5 reasons why Sonam Kapoor's Dolly Ki Doli is better than Neeru Baweja's RSVP- Ronde Saare Vyaa Picho |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/5-reasons-why-sonam-kapoors-dolly-ki-doli-is-better-than-neeru-bawejas-rsvp-ronde-saare-vyaa-picho-465422/}}</ref> |- ! scope="row" |''Bangistan'' |Praveen Chaturvedi / Allahrakha Khan | | |- | rowspan="2" |2016 ! scope="row" |''Sanam Re'' |Akash Bill | | |- ! scope="row" |''Junooniyat'' |Captain Jahan Bakshi | | |- | rowspan="1" |2017 ! scope="row" |''Fukrey Returns'' |Vikas Gulati "Hunny" | | |- | rowspan="2" |2018 ! scope="row" |''Veerey Ki Wedding'' |Veer | | |- ! scope="row" |''3 Storeys'' |Vilas Naik | | |- | rowspan="1" |2019 ! scope="row" |''Pagalpanti'' |Chandrakanth "Chandu" | |<ref>{{Cite web |title=Anees Bazmee on Twitter |url=https://twitter.com/BazmeeAnees/status/1097472264130330626 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426001808/https://twitter.com/BazmeeAnees/status/1097472264130330626 |archive-date=26 April 2019 |access-date=18 February 2019}}</ref> |- | rowspan="1" |2020 ! scope="row" |''Taish'' |Sunny Lalwani | |<ref>{{Cite web |title=ANNOUNCEMENT... #Taish – starring #PulkitSamrat, #HarshvardhanRane, #JimSarbh, #KritiKharbanda and #SanjeedaShaikh – premieres 29 Oct 2020 on #Zee5... Will release as feature film as well as 6-episode series simultaneously... Directed by Bejoy Nambiar... FIRST GLIMPSE.. |url=https://twitter.com/taran_adarsh/status/1310586829406494721?s=19 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011183637/https://twitter.com/taran_adarsh/status/1310586829406494721?s=19 |archive-date=11 October 2020 |access-date=28 September 2020 |publisher=Taran Adarsh}}</ref> |- |2021 ! scope="row" |''Haathi Mere Saathi'' |Shankar | | |- |2022 ! scope="row" |''Phone Bhoot'' |Hunny |Cameo appearance | |- |2023 ! scope="row" |''Fukrey 3'' |Vikas Gulati "Hunny" | |<ref>{{Cite web |date=24 January 2023 |title=Fukrey 3 to release on Janmashtami 2023; Laali, Hunny, Choocha, Bholi Punjaban return with laughter dose |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/fukrey-3-to-release-on-janmashtami-2023-laali-hunny-choocha-bholi-punjaban-return-with-laughter-dose-2023-01-24-841820/ |access-date=24 January 2023 |website=India TV News}}</ref> |- |2024 ! scope="row" |''Suswagatam Khushmadeed'' |Aman Sharma | |<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=Pulkit Samrat starts the prep for his next film titled Suswagatam Khushamadeed |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/pulkit-samrat-starts-prep-next-film-titled-suswagatam-khushamadeed/ |access-date=25 November 2020 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! class="unsortable" | ਰੈਫ. |- | 2006-2007 | ''ਕਿਉਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਬਿ ਬਹੁ ਥੀ ॥'' | ਲਕਸ਼ ਵਿਰਾਨੀ | | <ref>{{Cite web |title=The trials and tribulations of Kyunki Saas |url=https://specials.rediff.com/movies/2005/apr/13sld1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407170237/https://specials.rediff.com/movies/2005/apr/13sld1.htm |archive-date=7 April 2020 |website=Rediff}}</ref> |- | 2008 | ''ਕਹੋ ਨਾ ਯਾਰ ਹੈ'' | ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ | ਐਪੀਸੋਡ 6 | <ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 January 2008 |title=Star Plus launches 'Kaho Na Yaar Hai' |url=https://www.oneindia.com/2008/01/14/star-plus-launches-kaho-na-yaar-hai-1200310474.html |access-date=11 April 2020 |website=[[Oneindia]] |language=en}}</ref> |- | 2019 | rowspan="2" | ''[[ਮੇਡ ਇਨ ਹੈਵਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ]]'' | rowspan="2" | ਸਰਫਰਾਜ਼ ਖਾਨ | ਐਪੀਸੋਡ: "ਸਟਾਰ ਸਟਰੱਕ ਲਵਰਜ਼" | <ref>{{Cite web |date=8 March 2019 |title=Made In Heaven review: The best desi original by Amazon Prime, it unmasks the shiny lies of big fat Indian weddings |url=https://m.hindustantimes.com/tv/made-in-heaven-review-zoya-akhtar-does-it-again-gives-amazon-prime-its-best-desi-original-yet/story-YONq0QxcOSwHiLx7ftJb2J_amp.html |access-date=8 March 2019 |website=Hindustan Times |archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108103248/https://m.hindustantimes.com/tv/made-in-heaven-review-zoya-akhtar-does-it-again-gives-amazon-prime-its-best-desi-original-yet/story-YONq0QxcOSwHiLx7ftJb2J_amp.html |url-status=dead }}</ref> |- | 2023 | ਕਿੱਸਾ: "ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ" | |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੰਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਰੈਫ. |- | 2006 | ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ | ਤਾਜ਼ਾ ਨਵਾਂ ਚਿਹਰਾ - ਮਰਦ | ''ਕਿਉਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਬਿ ਬਹੁ ਥੀ ॥''|{{Won}} | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਟਵਿਟਰ}} * {{IMDb name|4992002}} * [https://newsmenu24.com/pulkit-samrat-net-worth-2024/ Pulkit Samrat Net worth]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Navboxes}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 1o4swao4957txi6cl3wwfrp7u9kxz8m 0 194311 847444 789554 2026-09-24T09:37:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847444 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn">ਮੋਨਿਕੰਗਨਾ ਦੱਤਾ</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Monikangana_Dutta.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">ਮੋਨਿਕੰਗਨਾ ਦੱਤਾ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। | class="infobox-data" |<div class="nickname" style="display:inline">ਮੋਨਿਕੰਗਨਾ ਦੱਤਾ</div><br /><div class="birthplace" style="display:inline">[[Guwahati|ਗੁਹਾਟੀ]], [[Assam|ਅਸਾਮ]]</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਕੌਮੀਅਤ | class="infobox-data category" |[[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਕਿੱਤਾ (ਐੱਸ. ਐੱਸ) | class="infobox-data role" |[[Model (person)|ਮਾਡਲ]], [[Actress|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਵੈੱਬਸਾਈਟ | class="infobox-data" |[http://www.monidutta.com/ www.monidutta.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507073908/http://www.monidutta.com/ |date=2010-05-07 }} |} '''ਮੋਨੀਕੰਗਨਾ ਦੱਤਾ''' [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। ਉਹ [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਾਮ]] ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਰਮੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਨਾਰੰਗੀ, ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਤਰੀ ਕਾਲਜ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=AppMaster - the no-code platform for building web & mobile apps |url=http://www.northeastindianews.com/north-east-india-breaking-news-headlines/assamese-beauties-follow-in-monikangana%E2%80%99s-footsteps/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192056/http://www.northeastindianews.com/north-east-india-breaking-news-headlines/assamese-beauties-follow-in-monikangana%E2%80%99s-footsteps/ |archive-date=3 March 2016 |access-date=15 October 2010}}</ref> == ਅਦਾਕਾਰੀ == ਉਸ ਨੇ [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ|ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਰਿਤੀਕ ਰੋਸ਼ਨ|ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ 2010 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ, ਗੁਜਾਰੀਸ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2022)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20100507073908/http://www.monidutta.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ-ਮੋਨੀ ਕੰਗਨਾ ਦੱਤਾ] * [http://www.imgmodels.com/ ਆਈਐੱਮਜੀ ਮਾਡਲ] * {{IMDb title|1438298|Guzaarish}} == ਹੋਰ ਪਡ਼੍ਹੋ == * [http://www.theaustralian.com.au/news/executive-lifestyle/moni-dutta-lives-the-model-dream/story-e6frg8k6-1111116154063 ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ-ਮੋਨੀ ਦੱਤਾ ਜੈਮਾ ਵਾਰਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ।] * [https://www.theguardian.com/media/2007/sep/20/pressandpublishing.fashion ਗਾਰਡੀਅਨ ਯੂ. ਕੇ.-ਵੋਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।] * [http://specials.rediff.com/getahead/2009/mar/31moni-lakme-fashion-week.htm REDIFF-ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ 2009] * [https://web.archive.org/web/20100507090118/http://gyanguru.org/kingfisher-calendar-2009-hq/ ਗਿਆਂਗੁਰੂ-ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਕੈਲੰਡਰ 2009.] * [https://web.archive.org/web/20101016023235/http://www.in.com/videos/watchvideo-moni-dutta-indian-supermodel-3382431.html ਨੈੱਟਵਰਕ 18-ਮੋਨੀ ਦੱਤਾ-ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ।] * [http://getahead.rediff.com/slide-show/2009/sep/20/slide-show-1-monikangana-dutta-i-am-an-extremist.htm REDIFF|GetAhead-ਮੋਨਿਕੰਗਨਾ ਦੱਤਾ।] * [https://web.archive.org/web/20130516094355/http://www.outlookindia.com/article.aspx?237948 ਆਊਟਲੂਕ ਇੰਡੀਆ-ਰੈਂਪ ਸਕੌਰਚਰਜ਼।] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮਰੂਪ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] 4at4pirxjpjpktv4zwqa3qcasdxzno3 0 194979 847128 834973 2026-09-23T13:15:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847128 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | honorific_prefix = Sangeetha Kalanidhi | background = non_vocal_instrumentalist | name = T. N. Krishnan | image = T. N. Krishnan FTII Pune 2010.jpg | caption = Krishnan performing at the Film and Television Institute of India, Pune, on 19 January 2010 | birth_name = | alias = | birth_date = {{birth date|1928|10|6|df=y}} | birth_place = [[Tripunithura]], [[Kingdom of Cochin|Cochin]], [[British India]] | death_date = {{Death date and age|2020|11|2|1928|10|6|df=y}} | death_place = [[Chennai]] | genre = [[Carnatic music]] | occupation = [[violin]]ist | instrument = [[violin]] | years_active = | website = }} '''ਤ੍ਰਿਪੁਨਿਥੁਰਾ ਨਾਰਾਇਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ''' (6 ਅਕਤੂਬਰ 1928-2 ਨਵੰਬਰ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਸੀ। {{Spaced en dash}}ਲਾਲਗੁਡ਼ੀ ਜੈ ਰਮਨ ਅਤੇ ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਾਇਲਿਨ-ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1973 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੰਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸਨ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਨਿਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਏ. ਨਾਰਾਇਣ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਅੰਮੀਨੀ ਅੰਮਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਇਲਿਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name=":2">{{Cite web |date=3 November 2020 |title=TN Krishnan, legendary violinist and Padma Bhushan awardee, passes away aged 92 |url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/tn-krishnan-legendary-violinist-and-padma-bhushan-awardee-passes-away-aged-92-8977861.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103054840/https://www.firstpost.com/art-and-culture/tn-krishnan-legendary-violinist-and-padma-bhushan-awardee-passes-away-aged-92-8977861.html |archive-date=3 November 2020 |access-date=3 November 2020 |website=Firstpost}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੱਛੇਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ <nowiki><i id="mwKA">ਕੈਚਰਿਸ</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ "ਮੰਦਰਾਂ, ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":1" /> ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਲੇਪੀ ਕੇ ਪਾਰਥ ਸਾਰਥੀ ਜੋ ਕਿ ਅਰੀਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜਾ ਅਯੰਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸੀ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਗਾਇਕ ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅਰ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਟੀ.ਏਨ.ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਨਿਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਏ. ਨਾਰਾਇਣ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਅੰਮੀਨੀ ਅੰਮਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/violinist-tn-krishnan-is-no-more/article33006607.ece|title=Violinist T.N. Krishnan is no more|last=Kolappan|first=B.|date=3 November 2020|work=The Hindu|access-date=3 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102185801/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/violinist-tn-krishnan-is-no-more/article33006607.ece|archive-date=2 November 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/tn-krishnan-life-on-a-high-note/article25680704.ece|title=T.N. Krishnan: Life on a high note|last=Mahesh|first=Chitra|date=6 December 2018|work=The Hindu|access-date=3 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102185413/https://www.thehindu.com/entertainment/music/tn-krishnan-life-on-a-high-note/article25680704.ece|archive-date=2 November 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ]] ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਇਲਿਨ ਸਮਾਰੋਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":2"/> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੱਛੇਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ "ਮੰਦਰਾਂ, ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":1" /> ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰੀਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜਾ ਅਯੰਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਸਯਾ ਅਲੇਪੀ ਕੇਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਗਾਇਕ ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅਰ ਨਾਲ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਰਲ ਗਏ ਸੀ।<ref name=":0"/> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਰਿਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜਾ ਅਯੰਗਰ, ਚੈਂਬਾਈ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਭਾਗਵਤਾਰ, ਮੁਸਿਰੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ, ਅਲਾਥੁਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਐੱਮ. ਡੀ. ਰਾਮਨਾਥਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਪੁਰਮ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਈਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1939 ਵਿੱਚ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਲੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1942 ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਆਰ. ਅਯਾਦੁਰਾਈ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਅਯਾਦੁਰਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਥੰਗਮ ਅਯਾਦੁਰਾਈ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਲਾਲਗੁਡ਼ੀ ਜੈ ਰਮਨ ਅਤੇ ਐਮ. ਐਸ. ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਾਇਲਿਨ-ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 Nov 2020 |title=TN Krishnan death: Violin great TN Krishnan passes away at 92 in Chennai {{!}} Chennai News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/violin-great-tn-krishnan-passes-away-at-92-in-chennai/articleshow/79010499.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103095808/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/violin-great-tn-krishnan-passes-away-at-92-in-chennai/articleshow/79010499.cms |archive-date=3 November 2020 |access-date=3 November 2020 |website=The Times of India |language=en |agency=TNN}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਉਸ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਸੰਜਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref> ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦ ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂ]]'' ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸਾਜ਼ ਵਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਸੀਨ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=The Hindu : Touching tranquil heights |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/06/07/stories/2004060701030200.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20050506184115/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/06/07/stories/2004060701030200.htm |archive-date=6 May 2005 |access-date=11 April 2009}}</ref> ਉਹ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ''ਮਾਰਗਾਜ਼ੀ'' ਸੰਗੀਤ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਲੋਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name=":5">{{Cite web |date=3 November 2020 |title=Legendary violinist T N Krishnan passes away at 92 |url=https://www.deccanherald.com/national/south/legendary-violinist-t-n-krishnan-passes-away-at-92-910623.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103033205/https://www.deccanherald.com/national/south/legendary-violinist-t-n-krishnan-passes-away-at-92-910623.html |archive-date=3 November 2020 |access-date=3 November 2020 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਟੂਰਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":5" /> ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ''[[ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ|ਪਰੰਪਰਾ]]'' ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰਸਮੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਵਿਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਟਰਾਜਨ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਚਾਰੂਮਤੀ ਰਘੁਰਮਨ ਸਨ। ਉਹ ਚੇਨਈ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੇ। ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੇ ਡੀਨ ਵੀ ਸਨ।<ref name=":2"/> ਉਸਨੇ 1991 ਅਤੇ 1993 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=":4">{{Cite web |title=Sangeet Natak Academy – TN Krishnan |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=377&at=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810223614/https://www.sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=377&at=1 |archive-date=10 August 2020 |access-date=3 November 2020 |website=sangeetnatak.gov.in}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=SNA: List of Akademi Awardees&nbsp;— Instrumental&nbsp;— Carnatic Violin |url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist-car-violin.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403111058/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist-car-violin.htm |archive-date=3 April 2015 |access-date=24 September 2009 |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=SNA: List of Akademi Fellows |url=http://www.sangeetnatak.org/sna/fellowslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727235210/http://www.sangeetnatak.org/sna/fellowslist.htm |archive-date=27 July 2011 |access-date=24 September 2009 |publisher=Sangeet Natak Akademi}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਸੰਨ 1980 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 Nov 2020 |title=Violin maestro TN Krishnan dies at 92 {{!}} India News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/violin-maestro-tn-krishnan-dies-at-92/articleshow/79009830.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103062837/https://timesofindia.indiatimes.com/india/violin-maestro-tn-krishnan-dies-at-92/articleshow/79009830.cms |archive-date=3 November 2020 |access-date=3 November 2020 |website=The Times of India |language=en |agency=TNN}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਸੀਖਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Welcome to The Indian Fine Art Society |url=http://www.theindianfineartssociety.com/oldevents.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926175847/http://www.theindianfineartssociety.com/oldevents.html |archive-date=26 September 2018 |access-date=3 November 2020 |website=www.theindianfineartssociety.com}}</ref> ਉਹ ''ਅਸਥਾਨਾ ਵਿਦਵਾਨ'' (ਅਨੁਵਾਦ. ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇਵਸਤਾਨਮ ਵਿਖੇ ਕੋਰਟ ਸਕਾਲਰ) ਵੀ ਸੀ।<ref name=":4"/> * [[ਤਸਵੀਰ:Padma_Shri_Ribbon.svg|55x55px|Padma Shri riband]] [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ (1973) * [[ਤਸਵੀਰ:Padma_Bhushan_Ribbon.svg|55x55px|Padma Bhushan riband]] [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ (1992) ਗ੍ਰੈਮੀ ਨੇ ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ 'ਇਨ ਮੈਮੋਰਿਯਮ' ਜ਼ਿਕਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ <ref>{{Cite web |date=14 March 2021 |title=Recording Academy in Memoriam 2021 |url=https://www.grammy.com/grammys/news/recording-academy-grammy-in-memoriam-2021 |access-date=5 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428232738/https://www.grammy.com/grammys/news/recording-academy-grammy-in-memoriam-2021 |url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਮਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਵਿਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਟਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=T.N.Krishnan Foundation |url=http://www.tnkrishnan-foundation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216161507/http://www.tnkrishnan-foundation.org/ |archive-date=16 December 2008 |access-date=17 December 2008}}</ref> ਵਿਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਟਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਐੱਨ. ਰਾਜਮ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 2 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਈ। == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਲਨ ਦੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ (1985) <ref name=":3" /> * ਮਾਸਟਰੋਸ ਚੁਆਇਸ (1991) <ref name=":3">{{Cite web |title=T. N. Krishnan |url=https://www.discogs.com/artist/3565350-T-N-Krishnan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108024724/https://www.discogs.com/artist/3565350-T-N-Krishnan |archive-date=8 November 2020 |access-date=3 November 2020 |website=Discogs |language=en}}</ref> * ਸੰਗੀਤ ਸੰਗੀਤ ਹੈ-ਜੁਗਲਬੰਦੀ ([[ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਨਾਲ (1991) <ref name=":3" /> * ਕਰਨਾਟਕ ਵਾਇਲਨ (2002) <ref name=":3" /> * ਪਰਿਵਾਰ (ਐਨ. ਰਾਜਮ ਨਾਲ (2003) <ref name=":3" /> * ਸ੍ਰੂਤੀ ਸੰਧਿਆ (ਟੀ. ਐਸ. ਨੰਦਕੁਮਾਰ ਨਾਲ <ref>{{Cite web |title=Sruti Sandhya - T S Nandakumar |url=https://itunes.apple.com/us/album/sruti-sandhya/id1282278911 |website=[[iTunes]] |location=Mumbai, India |access-date=2025-03-05 |archive-date=2017-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171025145134/https://itunes.apple.com/us/album/sruti-sandhya/id1282278911 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation |title=Sruti Sandhya - T. N. Krishnan, T S Nandakumar - Download or Listen Free - JioSaavn |date=2007-03-27 |url=https://www.jiosaavn.com/album/sruti-sandhya/9,muHNu63c8_ |language=en-US |access-date=2024-04-14 |archive-date=2025-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531065323/https://www.jiosaavn.com/album/sruti-sandhya/9,muHNu63c8_ |url-status=dead }}</ref> * ''ਸ੍ਰੂਤੀ ਸੰਧਿਆ 2'' (ਟੀ. ਐਸ. ਨੰਦਕੁਮਾਰ ਨਾਲ <ref>{{Cite web |title=Sruti Sandhya 2 - T S Nandakumar |url=https://itunes.apple.com/us/album/sruti-sandhya-2-ep/1313778309 |website=[[iTunes]] |location=Mumbai, India |access-date=2025-03-05 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201070946/https://itunes.apple.com/us/album/sruti-sandhya-2-ep/1313778309 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation |title=Sruti Sandhya 2 - T. N. Krishnan, T S Nandakumar - Download or Listen Free - JioSaavn |date=2009-01-03 |url=https://www.jiosaavn.com/album/sruti-sandhya-2/W73dA9czhNI_ |language=en-US |access-date=2024-04-14 |archive-date=2024-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201024548/https://www.jiosaavn.com/album/sruti-sandhya-2/W73dA9czhNI_ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Trippunithura Narayanaiyer Krishnan}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] dwpksj4hj51zhkzw8vritdlpjx0ehuh 0 195563 847133 797374 2026-09-23T13:33:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847133 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਟ੍ਰਾਈਬਲ ਵੂਮੈਨ ਆਰਟਿਸਟਸ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ (TWAC) | formation = {{start date|1993|8|31|df=y}} | image = twac.jpg | image_size = | alt = | caption = ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ TWAC ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ | founder = [[ਬੁਲੂ ਇਮਾਮ]] | type = ਕਲਾਕਾਰ ਸਹਿਕਾਰੀ | headquarters = ਹਜ਼ਾਰੀਬਾਗ, [[ਝਾਰਖੰਡ]], ਭਾਰਤ }} '''ਕਬਾਇਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸਹਿਕਾਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Tribal Women Artists Cooperative;''' TWAC) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 1993 ਵਿੱਚ [[ਬੁਲੂ ਇਮਾਮ]]<ref>{{Cite web |title=Creative Crusader |url=http://democraticworld.in/index.php/component/k2/item/627-creative-crusader |access-date=2022-03-17 |website=democraticworld.in |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322094556/http://democraticworld.in/index.php/component/k2/item/627-creative-crusader |url-status=dead}}</ref> (ਕਨਵੀਨਰ, INTACH ਹਜ਼ਾਰੀਬਾਗ ਚੈਪਟਰ) ਦੁਆਰਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ [[ਭਾਰਤ–ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਸੰਬੰਧ|ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ (2019) ਬੁੱਲੂ ਇਮਾਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਰਸਮੀ [[ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਖੋਵਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਖੋਵਰ ਅਤੇ ਸੋਹਰਾਈ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ]] ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |last=ArtsPositive |date=2018-10-05 |title=Saving Khovar and Sohrai Tribal Art |url=https://medium.com/@artspositiveorg/saving-khovar-and-sohrai-tribal-art-17f8d2e9c67f |access-date=2022-03-17 |website=Medium |language=en}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2022-02-23 |title=79-YO Padma Shri Awardee Spent 30 Years Preserving 10000-Year-Old Art |url=https://www.thebetterindia.com/276781/jharkhand-hunter-protects-chalcolithic-era-art-through-tribal-women-artists/ |access-date=2022-03-17 |website=The Better India |language=en}}</ref> ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ [[ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਗਭਗ 40 ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਂਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਜਾਪਾਨ, ਇਟਲੀ, ਜਰਮਨੀ, ਫਰਾਂਸ, ਸਵੀਡਨ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="SOAS">{{Cite web |title=The Painted Forest Villages of Hazaribagh |url=https://www.soas.ac.uk/gallery/painted-forest-villages/ |access-date=4 May 2022 |website=SOAS University of London}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਬਾਇਲੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬੁੱਲੂ ਇਮਾਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ ਸਹਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਉਦੇਸ਼ == ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੋਵਰ ਅਤੇ ਸੋਹਰਾਈ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੇਸੋ-ਚੈਲਕੋਲਿਥਿਕ ਚੱਟਾਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੋਲੇ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਪਨ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ, ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਘਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲਿਆਰੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕਬਾਇਲੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: # ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਫੰਡ। # ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਫੰਡ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸਿੱਧਾ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ # ਸਹਿਕਾਰੀ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਫੰਡ। === ਮੁੱਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ === # ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਸਿਡਨੀ # ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼, ਸਿਡਨੀ # ਕੈਸੁਲਾ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਕੈਸੁਲਾ, ਸਿਡਨੀ # ਕਵੀਂਸਲੈਂਡ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ # ਪਾਵਰਹਾਊਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਸਿਡਨੀ # ਫਲਿੰਡਰਜ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਐਡੀਲੇਡ # ਡਾਇਟਮਾਰ ਰੌਦਰਮੰਡ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਹਾਈਡਲਬਰਗ # ਵੋਲਕਰਕੁੰਡੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਹਾਈਡਲਬਰਗ # (ਸਵਰਗੀ) ਸੋਲੀ ਪੀ. ਗੋਦਰੇਜ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਬੰਬਈ # ਕੇਕੂ ਅਤੇ ਖੁਰਸ਼ੇਦ ਗਾਂਧੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਬੰਬਈ # ਡੈਨੀਏਲਾ ਬੇਜ਼ੀ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਮਿਲਾਨ # ਤਰਸ਼ੀਤੋ ਸਟੂਡੀਓ, ਰੋਮ (14 - 8'x8' ਫੁੱਟ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ) # ਮਾਰਕਸ ਲੈਦਰਡੇਲ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ # ਮਿਸ਼ੇਲ ਸਬਟੀਅਰ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਲਾ ਰੋਸ਼ੇਲ, ਫਰਾਂਸ # INTACH ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ # ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮੈਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਮਾਂਟਰੀਅਲ # ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ # ਰੀਟਬਰਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਜ਼ਿਊਰਿਖ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ # ਕਾਨਫਰੰਸ ਸਪੇਸ, ਲਾ ਰੋਸ਼ੇਲ, ਫਰਾਂਸ # ਐਸਪੀਗੋਦਰੇਜ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਬੰਬਈ # ਡੀਡੀ ਵੌਨ ਸਕਵੇਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਪੈਰਿਸ # ਹਰਵੇ ਪੇਡਰੀਓਲ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਪੈਰਿਸ # [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]], ਲੰਡਨ # SADACC ਟਰੱਸਟ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਨੌਰਵਿਚ # ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕੈਂਬਰਿਜ # ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ, ਓਟਾਵਾ == ਹਵਾਲੇ == hoe5ijtrmza2sgcsis8braacl2elqgd 0 196046 847450 814521 2026-09-24T10:03:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847450 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Misra, Manjusri.jpg|thumb|ਮੰਜੂਸ੍ਰੀ ਮਿਸਰਾ]] '''ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਮਿਸ਼ਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Manjusri Misra''') ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਗੁਏਲਫ਼ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਬਾਇਓਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਵਿੱਚ ਟੀਅਰ 1 ਕੈਨੇਡਾ ਰਿਸਰਚ ਚੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਨਿਯੁਕਤੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਯੂ ਆਫ਼ ਜੀ ਦੇ ਬਾਇਓਪ੍ਰੋਡਕਟ ਡਿਸਕਵਰੀ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ (RSC); ਅਮੈਰੀਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ (AIChE); ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ; ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ (SPE), ਯੂਐਸ; ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ (IIChE) ਦੇ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਵਰਗੀ ਪੰਡਿਤ ਗੋਵਿੰਦਾ ਚੰਦਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਸਵਰਗੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਘਰ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਰੈਵੇਨਸ਼ਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ, ਕਟਕ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸ਼ੈਲਾਬਾਲਾ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਾਬਾਲਾ ਮਹਿਲਾ ਆਟੋਨੋਮਸ ਕਾਲਜ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਟਕ ਦੇ ਰੈਵੇਨਸ਼ਾ ਕਾਲਜ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੈਵੇਨਸ਼ਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਮੈਕਸ ਪਲੈਂਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਹਿਊਬਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="pioneer">{{Cite web |last=Nisar |first=Liaba |date=June 30, 2021 |title=Manjusri Misra: A sustainability pioneer with timely expertise |url=https://canadaindiaresearch.ca/news/2021/06/manjusri-misra-sustainability-pioneer-timely-expertise |access-date=January 22, 2022 |publisher=University of Guelph}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ( ਸ਼ੈਲਾਬਾਲਾ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ, ਬੀਜੇਬੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰੇਵੇਨਸ਼ਾ ਕਾਲਜ ) ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਸੀ।<ref name="bio">{{Cite web |title=Manjusri Misra |url=https://www.uoguelph.ca/ceps/people/manjusri-misra |access-date=January 22, 2022 |publisher=University of Guelph |archive-date=ਜਨਵਰੀ 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124013255/https://www.uoguelph.ca/ceps/people/manjusri-misra |url-status=dead }}</ref> ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮਟੀਰੀਅਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ [https://www.egr.msu.edu/cmsc/ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਮਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਐਂਡ ਸਟ੍ਰਕਚਰਜ਼ ਸੈਂਟਰ] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਬਾਇਓਬੇਸਡ ਐਂਡ ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਐਂਡ ਗ੍ਰੀਨ ਨੈਨੋਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਫਾਰ ਆਟੋਮੋਟਿਵਜ਼ ਐਂਡ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼" ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Sustainable Biodegradable Green Nanocomposites From Bacterial Bioplastic For Automotive Applications |url=https://cfpub.epa.gov/ncer_abstracts/index.cfm/fuseaction/display.investigatorInfo/investigator/6995 |access-date=January 22, 2022 |publisher=United States Environmental Protection Agency |archive-date=ਜਨਵਰੀ 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124013256/https://cfpub.epa.gov/ncer_abstracts/index.cfm/fuseaction/display.investigatorInfo/investigator/6995 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ 2005 ਵਿੱਚ ਸੀਆਰਸੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਾਲੀਅਮ, "ਨੈਚੁਰਲ ਫਾਈਬਰਜ਼, ਬਾਇਓਪੋਲੀਮਰਜ਼ ਐਂਡ ਬਾਇਓਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ" ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|location=Boca Raton}}</ref> ਮਿਸ਼ਰਾ ਆਖਰਕਾਰ 2008 ਵਿੱਚ ਗੁਏਲਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਯੂ ਆਫ ਜੀ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="bio" /> ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਬਾਇਓਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਪੋਲੀਮਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2019 |title=Innovations in Bioproducts – with Dr. Manjusri Misra |url=https://www.uoguelph.ca/engineering/events/2019/05/innovations-bioproducts-%E2%80%93-dr-manjusri-misra |access-date=January 22, 2022 |publisher=University of Guelph |archive-date=ਜਨਵਰੀ 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124013258/https://www.uoguelph.ca/engineering/events/2019/05/innovations-bioproducts-%E2%80%93-dr-manjusri-misra |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੇ ਵਾਲੀਅਮ "ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਨੈਨੋਟੈਕਨਾਲੋਜੀ" ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਬਾਇਓਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਪੋਲੀਮਰ ਸੋਸਾਇਟੀ<ref name=":0" /> ਤੋਂ ਜਿਮ ਹੈਮਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2017 ਅਮਰੀਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਐਂਡਰਿਊ ਚੇਜ਼ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੇ "ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਾਇਣਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਯੋਗਦਾਨ" ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=28 March 2012 |title=Andrew Chase Division Award in Chemical Engineering |url=https://www.aiche.org/community/awards/andrew-chase-division-award-chemical-engineering |access-date=January 23, 2022 |publisher=American Institute of Chemical Engineers}}</ref> ਯੂ ਆਫ਼ ਜੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਬਾਇਓਪ੍ਰੋਡਕਟ ਡਿਸਕਵਰੀ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਇਓ-ਅਧਾਰਤ, ਟਿਕਾਊ ਸਮੱਗਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ ਸਿਨਰਜੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=May 6, 2019 |title=U of G Profs Receive Top NSERC Research, Innovation Award |url=https://news.uoguelph.ca/2019/05/u-of-g-profs-receive-top-nserc-research-innovation-award/ |access-date=January 23, 2022 |publisher=University of Guelph}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਬਾਇਓਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਵਿੱਚ ਟੀਅਰ 1 ਕੈਨੇਡਾ ਰਿਸਰਚ ਚੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=December 18, 2020 |title=U of G Researchers Receive Funding From Canada Research Chairs Program |url=https://educationnewscanada.com/article/education/level/university/1/873523/u-of-g-researchers-receive-funding-from-canada-research-chairs-program.html |access-date=January 23, 2022 |publisher=Education News Canada}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2020 ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਨਾਵਲ ਬਾਇਓ-ਅਧਾਰਿਤ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਅਤੇ ਨੈਨੋਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾ" ਹੋਣ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=December 1, 2020 |title=U of G Prof Named One of Canada's Most Powerful Women for 2020 |url=https://news.uoguelph.ca/2020/12/u-of-g-prof-named-one-of-canadas-most-powerful-women-for-2020/ |access-date=January 23, 2022 |publisher=University of Guelph}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ "ਬਾਇਓਪੋਲੀਮਰ, ਬਾਇਓ-ਅਧਾਰਿਤ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ" ਲਈ ਬਾਇਓਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਪੋਲੀਮਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=July 2, 2021 |title=Professor Receives Bioproducts Lifetime Achievement Award |url=https://www.farms.com/news/professor-receives-bioproducts-lifetime-achievement-award-169245.aspx |access-date=January 23, 2022 |publisher=Farms}}</ref> 2024 ਵਿੱਚ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਟੀਐਕਸ® ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ "ਐਂਬ੍ਰੇਸ ਬੋਲਡਨੈੱਸ" ਥੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਟੀ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ 50 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਮਰ ਮੋਹੰਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="pioneer" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] d11dhm175i3z2298k4mpha1kqb0uveh 0 196180 847295 800142 2026-09-23T23:15:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847295 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੋਤੀਵਾ ਬੋਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Protiva Bose;''' '''ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਬਾਸੂ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੰਗਾਲੀ: প্রতিভা বসু) (13 ਮਾਰਚ, 1915 - 13 ਅਕਤੂਬਰ 2006) ਇੱਕ [[ਗਾਇਕ]] ਅਤੇ [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1915 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ<ref name=":0">{{Cite magazine|date=13 October 2006|title=Pratibha Basu, R.I.P.|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/pratibha-basu-rip/422070|magazine=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=26 July 2021|archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212083938/https://www.outlookindia.com/newswire/story/pratibha-basu-rip/422070|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite magazine|last=Clifford|first=Pat|date=2008|title=George Oppen, Buddhadev Bose and Translation|url=http://jacketmagazine.com/36/oppen-clifford-bose.shtml|magazine=Jacket2}}</ref> ਵਿੱਚ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਸ਼ੋਮੇ ਅਤੇ ਸਰਜੂਬਾਲਾ ਸ਼ੋਮੇ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1934 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ [[ਬੁੱਧਦੇਵ ਬਸੂ|ਬੁੱਧਦੇਵ ਬੋਸ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ '''ਰਾਨੂ ਸ਼ੋਮ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite news|location=Calcutta}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਬਾਸੂ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਧਾਸਿਲ ਬੋਸ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ 42 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite news|location=Calcutta}}</ref> ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਪੋਤੀ, ਕਨਕਾਬਤੀ ਦੱਤਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਬੋਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ। ਕਵੀ [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ|ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]], ਗਾਇਕ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ, ਅਤੇ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ]] ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਸਿਖਾਏ।<ref name=":0" /><ref name=":3" /> ਉਸਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਐਲਪੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗਾਉਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":3" /><ref name=":4" /> ਬੋਸ ਨੇ 200 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> ਮੋਨੋਲੀਨਾ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਸੀ, ਜੋ 1940 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਈ ਨਾਵਲਾਂ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1972 ਵਿੱਚ, [[ਹਲਕਾਅ ਵਾਲੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਦਾ|ਰੇਬੀਜ਼]] ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਕੇ ਦੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰੇਬੀਜ਼ ਵਾਲੇ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ "ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ" ਕਾਰਨ ਹੋਈ।<ref name=":0" /> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ 'ਭੂਬਨਮੋਹਿਨੀ' ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ [[ਆਨੰਦ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915]] 17n9vt5axv4bwal2f7puf4n8p143xvx 0 196200 847248 800188 2026-09-23T20:49:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847248 wikitext text/x-wiki  {{Infobox boxer|name=ਪਰਵੀਨ ਹੁੱਡਾ|image=|caption=|real_name=|nickname=|weight=ਹਲਕਾ-ਵੈਲਟਰਵੇਟ|height=172 ਸੈ.ਮੀ <ref>{{Cite web|last=Kamath|first=Amit|date=19 May 2022|title=After World Championships bronze medal, weight and watch for boxer Parveen Hooda|url=https://www.news9live.com/sports/after-world-championships-bronze-medal-weight-and-watch-for-parveen-hooda-ahead-of-birmingham-cwg-and-paris-2024-171222|access-date=26 May 2022|website=News9Live}}</ref>|reach=|birth_date=|birth_place=|style=ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਰੁਖ<ref>{{Cite web|title=Parveen Hooda|url=https://boxrec.com/en/amateurboxer/917304|access-date=26 May 2022|website=[[BoxRec]]|archive-date=26 ਮਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526210556/https://boxrec.com/en/amateurboxer/917304|url-status=dead}}</ref>|boxrec=|total=|wins=|KO=|losses=|draws=|no contests=|show-medals=yes|medaltemplates={{MedalSport|ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਆ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalComp|IBA ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{MedalBronze|2022 ਆਈਬੀਏ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਇਸਤਾਂਬੁਲ|2022 ਆਈਬੀਏ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ - ਲਾਈਟ ਵੈਲਟਰਵੇਟ|ਲਾਈਟ-ਵੈਲਟਰਵੇਟ}} {{MedalCompetition|ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਮੇਚਿਓਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{MedalGold|2022 ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਮੇਚਿਓਰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | 2022 ਅਮਾਨ}} {{MedalComp|[[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalGold|2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ | 2019 ਕਾਠਮੰਡੂ | ਲਾਈਟ-ਵੈਲਟਰਵੇਟ}}}} '''ਪਰਵੀਨ ਹੁੱਡਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Parveen Hooda''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੌਕੀਆ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ 2019|2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 2022 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Banerjee |first=Saikat |date=10 December 2019 |title=India close in on unbelievable 300 medal mark at the South Asian Games - head and shoulders above other countries! |url=https://www.sportsindiashow.com/india-close-unbelievable-300-medal-mark-south-asian-games-head-shoulders-countries/ |access-date=26 May 2022 |website=Sports India Show |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2022 |title=How an underweight Rohtak girl Parveen got a World Boxing bronze |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/bronze-at-boxing-worlds-a-sign-of-great-things-to-come-for-parveen-7924363/ |access-date=24 May 2022 |website=Nitin Sharma |publisher=The Indian Express}}</ref><ref name="Desk 2023 k278">{{Cite web |last=Desk |first=TOI Sports |date=4 Oct 2023 |title=Asian Games: Parveen Hooda clinches bronze in boxing — Asian Games 2023 News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/asian-games-parveen-hooda-clinches-bronze-in-boxing/articleshow/104151669.cms?from=mdr |access-date=6 Oct 2023 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2023 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਠਿਕਾਣੇ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀ (ITA) ਦੁਆਰਾ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਡੋਪਿੰਗ ਵਿਰੋਧ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਡੋਪਿੰਗ ਵਿਰੋਧੀ ਏਜੰਸੀ ਦੇ]] ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਤਗਮਾ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="n360">{{Cite web |last=Hussain |first=Sabi |date=20 May 2024 |title=India loses Asiad medal due to Parveen's suspension |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/india-loses-asiad-medal-due-to-parveens-suspension/articleshow/110280971.cms |access-date=21 May 2024 |website=The Times of India}}</ref><ref name="l317">{{Cite web |date=21 May 2024 |title=Boxing: India loses an Asian Games medal after Parveen Hooda's doping suspension |url=https://scroll.in/field/1068144/boxing-india-loses-an-asian-games-medal-after-parveen-hoodas-doping-suspension |access-date=21 May 2024 |website=Scroll.in}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] l5oqy5rrbqkypc2gtlkrcqdhfi598qd 0 196298 847223 800589 2026-09-23T19:15:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847223 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਨਿਰਮਲਾ ਵਾਧਵਾਨੀ | office = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ), ਗੁਜਰਾਤ | term_start = 2012 | term_end = 2017 | preceded = ਮਾਇਆ ਕੋਡਨਾਨੀ | succeeded = ਬਲਰਾਮ ਥਵਾਨੀ | constituency = ਨਰੋਦਾ | birth_date = {{Birth year and age|1964}} | nationality = ਭਾਰਤੀ | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] }} '''ਨਿਰਮਲਾ ਵਧਾਵਾਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nirmla Wadhwani''') [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਵਿਜੇ ਰੁਪਾਨੀ|ਵਿਜੇ ਰੂਪਾਨੀ]] ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਰੋਦਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਵਾਧਵਾਨੀ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ]] ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/gujarat-polls-16-women-mlas-emerge-victorious/784364|title=Gujarat Polls: 16 Women MLAs Emerge Victorious|work=Outlook India|date=21 December 2012|accessdate=7 May 2020}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ [[ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਪ੍ਰਸੂਤੀ]] ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਵਾਲੀ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ|ਕਰੋਸ਼ੀਆ]] ਤੋਂ ਸੋਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਲੇਡੀਜ਼ ਵਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਈਸੀਡੀਐਸ, ਪੀਸੀ-ਪੀਐਨਡੀਟੀ, ਸ਼ਾਲਾ ਅਰੋਗਿਆ ਅਤੇ ਐਮਐਲਏ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref name="GLA2">{{cite web |title=Smt. (Dr.) Nirmla Sunil Wadhwani |url=http://164.100.47.192/women_legislators/state/nirmlasunilwadhwani.pdf |accessdate=30 November 2017 |publisher=[[Gujarat Legislative Assembly]]}}</ref><ref name="AM2">{{cite news|last1=Patel|first1=Lakshmi|title=Gujarat Elections 2017: BJP repeats 10, Congress puts up 13 new faces on Ahmadabad's 16 seats|url=http://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/gujarat-elections-2017-bjp-repeats-10-congress-puts-up-13-new-faces-on-ahmedabads-16-seats/articleshow/61826514.cms|accessdate=30 November 2017|work=[[Ahmedabad Mirror]]|date=28 November 2017}}</ref> ਉਸਨੇ 2012 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਨਰੋਦਾ ਤੋਂ ਜਿੱਤੀ। ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਵਿਜੇ ਰੁਪਾਨੀ|ਵਿਜੇ ਰੂਪਾਨੀ]] ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Vijay Rupani sworn in CM of Gujarat|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/national/vijay-rupani-swornin-as-gujarats-16th-chief-minister/article8955589.ece|accessdate=30 November 2017|work=The Hindu Business Line|date=7 August 2016}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਹੱਥੋਪਾਈ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਅਤੇ ਵਾਧਵਾਨੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਧਾਇਕਾਂ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|title=Gujarat assembly ruckus: Female BJP MLA injured after being allegedly attacked by Congress MLAs|url=http://www.dnaindia.com/india/report-bedlam-in-guj-assembly-2-cong-mlas-suspended-minister-hurt-2332652|accessdate=30 November 2017|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=23 February 2017}}</ref> ਭਾਜਪਾ ਨੇ 2017 ਦੀਆਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="AM3">{{cite news|last1=Patel|first1=Lakshmi|title=Gujarat Elections 2017: BJP repeats 10, Congress puts up 13 new faces on Ahmadabad's 16 seats|url=http://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/gujarat-elections-2017-bjp-repeats-10-congress-puts-up-13-new-faces-on-ahmedabads-16-seats/articleshow/61826514.cms|accessdate=30 November 2017|work=[[Ahmedabad Mirror]]|date=28 November 2017}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6c24kj8ahy5nzg8rzcn1aimnqbooge6 0 196678 847253 844051 2026-09-23T20:56:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847253 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Navy_nurse_corps_1908.jpg|thumb|250x250px|1908 ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵੀਹ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨਰਸਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹ ਫੋਟੋ]] ਸੈਕਰਡ ਟਵੀਨਿਟੀ ਨਰਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸੀ ਜੋ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1908 ਵਿੱਚ ਗਠਿਤ, ਸੈਕਰਡ ਟਵੀਟੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਪਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਫੀਲਡ ਨਰਸਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਸਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ [[ਨਰਸਿੰਗ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ == ਇਤਿਹਾਸ == 1901 ਵਿੱਚ ਆਰਮੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਨੇਵੀ ਦੇ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਐਂਡ ਸਰਜਰੀ (BUMED) ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 13 ਮਈ 1908 ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੀਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।[1] ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ 22 ਤੋਂ 44 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਨਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸੀ।[2] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਰਮੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਐਸਥਰ ਵੂਰਹੀਸ ਹਾਸਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[3] ਹਾਸਨ ਅਤੇ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਐਂਡ ਸਰਜਰੀ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹੋਰ 19 ਨਰਸਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਸਿੰਗ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਗ ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।[4] ਸੈਕਰਡ ਟਵੰਟੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਯੂ.ਐਸ. ਨੇਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [1] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ ਡਿਊਟੀ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਨੌਰਫੋਕ ਅਤੇ ਐਨਾਪੋਲਿਸ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[6] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ ਅਤੇ ਪੁਗੇਟ ਸਾਊਂਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[6] ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਗੁਆਮ, ਸਮੋਆ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਸੈਕਰਡ ਟਵੰਟੀ ਨੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।[7] ਜਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਬੋਰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਰਸਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਥਾਨ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਖੁਦ ਦਿੱਤਾ।[1] 1910 ਵਿੱਚ, ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਹਾਸਨ ਨੇ ਨਰਸ ਕੋਰ ਲਈ ਯੋਗ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟਦੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਘਟਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਲੇਖ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ।[2] ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਹਸਪਤਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਔਰਤ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਰਦ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।[3] ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਮਰਦ ਨਰਸਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਰਸਿੰਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ।[3] ਹਾਲਾਂਕਿ, 1908 ਵਿੱਚ ਸੈਕਰਡ ਟਵੰਟੀ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਲਾ ਨਰਸਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਸਪਤਾਲ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[3] == ਸੇਵਾ == ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੈਕਰਡ ਟਵੰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਚੀਫ਼ ਨਰਸ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਲਿਓਨਹਾਰਡਟ, ਜੋ 1911 ਵਿੱਚ ਗੁਆਮ ਦੇ ਨੇਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ, ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਸਥਾਨਕ ਚਮੋਰੋ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਛੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਾਰਨ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਬੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਮਸਾਜ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। [11] ਲਿਓਨਹਾਰਡਟ ਦੁਆਰਾ ਦਾਈਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਪਹੁੰਚਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ। [1][2] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਸਲੀ- ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਤਕਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। [3] ਚੀਫ਼ ਨਰਸ ਬੀਟਰਿਸ ਬੋਮੈਨ, ਜੋ 1916 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਨੇ ਦਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਨਰਸਿੰਗ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਏ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [15] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬੋਮਨ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਬਣੀ, ਉਸਨੇ ਨਰਸਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਕਸਾਰ ਮਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੇ ਨੇਵਲ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਿਰੀਖਣ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ। ਬੋਮਨ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਨੇਵੀ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ ਲੈ ਕੇ ਦਵਾਈ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਅੱਪ-ਟੂ-ਡੇਟ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। [16] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * Budreau, Lisa M. ''Answering the Call : The U.S. Army Nurse Corps, 1917–1919 : A Commemorative Tribute to Military Nursing in World War I''. Washington, DC : Office of the Surgeon General, Borden Institute, Walter Reed Army Medical Center, 2008. {{ISBN|0-16-081724-2}} {{OCLC|244293333}}. * Daly, Nora Elizabeth. ''Memoirs of a World War I Nurse''. [S.l.] : Iuniverse Inc., 2011. {{ISBN|1-4620-4350-X}} {{OCLC|757082270}}. * Gavin, Lettie. ''American Women in World War I : They Also Served''. Niwot, Colo. : University Press of Colorado, 1997. {{ISBN|0-87081-432-X}} {{OCLC|35270026}}. * Hallett, Christine E. ''Containing Trauma : Nursing Work in the First World War''. Manchester : Manchester University Press, 2009. {{ISBN|0-7190-7958-6}} {{OCLC|430839395}}. * Hunter, Nick. ''Women in World War I''. Chicago, Illinois : Heinemann Library, [2014]. {{ISBN|1-4329-8084-X}} {{OCLC|818865913}} . * Lamb, Helen Jordan. ''World War I : An American Nurse with the British Troops in France, Nov. 1916-Feb. 1919''. Provo, Utah : Stevenson's Genealogical Center, 1981. {{OCLC|9040680}}. * Powell, Anne. ''Women in the War Zone : Hospital Service in the First World War''. Gloucestershire : History Press, 2009. {{ISBN|0-7509-5059-5}} {{OCLC|223910154}}. * Sarnecky, Mary T. ''A History of the U.S. Army Nurse Corps''. Philadelphia : University of Pennsylvania Press, 1999. {{ISBN|0-8122-3502-9}} {{OCLC|40776705}}. * Stevenson, Sarah Sand. ''Lamp for a Soldier : The Caring Story of a Nurse in World War I''. Bismarck : North Dakota State Nurses' Association, 1976. {{OCLC|3511827}}. * United States, and National Naval Medical Center (U.S.). ''Navy Nursing The Traditions Continue'' (film). Bethesda, MD: National Naval Medical Center, 1996. {{OCLC|50155974}} * Wigle, Shari Lynn and Anderson, Grace. ''Pride of America, We're With You : The Letters of Grace Anderson, U.S. Army Nurse Corps, World War I''. Rockville, MD : Seaboard Press, 2007. {{ISBN|1-59663-772-2}} {{OCLC|232626105}}. == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://armedforcesmuseum.com/wwi-and-wwii-us-navy-nurse-corps/ WWI and WWII US Navy Nurse Corps.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625193401/https://www.armedforcesmuseum.com/wwi-and-wwii-us-navy-nurse-corps/ |date=2022-06-25 }} * [https://web.archive.org/web/20121023062300/http://www.defense.gov/specials/womenhist2002/navy.html The Navy Nurse Corps.] * [https://web.archive.org/web/20000819020908/http://www.history.navy.mil/photos/prs-tpic/nurses/nurses.htm Nurses and the U.S. Navy.] * [http://www.marinersmuseum.org/sites/micro/women/military/nurses.htm Naval Nurses.]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://navylog.navymemorial.org/Exhibits/NavyMedicine/NurseCorps/tabid/220/Default.aspx The Nurse Corps.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140503120514/http://navylog.navymemorial.org/Exhibits/NavyMedicine/NurseCorps/tabid/220/Default.aspx |date=2014-05-03 }} * [http://navymedicine.navylive.dodlive.mil/archives/2834 The "Sacred Twenty": The Navy's First Nurses.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626115045/http://navymedicine.navylive.dodlive.mil/archives/2834 |date=2015-06-26 }} onsr7qkninewb7kvxs7gandqottsp70 0 196692 847288 802227 2026-09-23T22:34:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847288 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਗੁਡੰਡਾ ਅਯੱਪਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮ: '''Pramila Gudanda Aiyappa;''' [[ਜਨਮ ਨਾਮ|ਜਨਮ ਨਾਮ:]] '''ਗਣਪਤੀ''') (ਜਨਮ 8 ਮਾਰਚ 1977 [[ਕੋਡਗੁ|ਕੋਡਾਗੂ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹੈਪਟਾਥਲੀਟ ਹੈ।<ref>{{Cite sports-reference|title=Pramila Gudanda|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ga/prameela-ganapathy-1.html|access-date=10 December 2012|archive-date=13 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213022657/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ga/prameela-ganapathy-1.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[2000 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2000 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ]] ਲਈ [[ਸਿਡਨੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੈਪਟਾਥਲੋਨ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 5,548 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਕੋਰ ਨਾਲ 24ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। [[ਬੀਜਿੰਗ]] ਵਿੱਚ [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ, ਅਯੱਪਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਹੈਪਟਾਥਲੋਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਸਾਥੀ ਐਥਲੀਟਾਂ [[ਜੇ. ਜੇ. ਸ਼ੋਭਾ|ਸ਼ੋਭਾ ਜਾਵੁਰ]] ਅਤੇ [[ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਸਿੰਘਾ ਰਾਏ|ਸੁਸਮਿਤਾ ਸਿੰਘਾ ਰਾਏ]] ਦੇ ਨਾਲ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 43 ਹੈਪਟਾਥਲੀਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 28ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ, ਕੁੱਲ 5,771 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਲਿਊਡਮਿਲਾ ਬਲੌਂਸਕਾ ਤੋਂ ਮਿਥਾਈਲਟੈਸਟੋਸਟੀਰੋਨ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Women's Heptathlon |url=http://www.2008.nbcolympics.com/trackandfield/resultsandschedules/rsc=ATW700000/eventstandings.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120730235628/http://www.2008.nbcolympics.com/trackandfield/resultsandschedules/rsc=ATW700000/eventstandings.html |archive-date=30 July 2012 |access-date=10 December 2012 |website=2008.nbcolympics.com |publisher=[[NBC Olympics]]}}</ref> ਅਯੱਪਾ ਨੇ 2010 ਦੀਆਂ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ|ਹੋਈਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੈਪਟਾਥਲੋਨ ਵਿੱਚ ਤਗਮੇ ਦੀ ਦੌੜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਖੁੰਝ ਗਈ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ 5,330 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੱਪਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੋਚਿੰਗ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Sri_Pramila_Aiyappa_with_her_husband_Sri_Aiyappa_at_Sri_kantheerava_Indoor_Stadium_9_July_2019.jpg|thumb| ਅਯੱਪਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੱਪਾ ਨਾਲ ਕਾਂਤੀਰਵਾ ਇਨਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਖੇ, 9 ਜੁਲਾਈ 2019]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Pramila Gudanda}} * {{IAAF}} * [https://web.archive.org/web/20120822050102/http://www.2008.nbcolympics.com/athletes/athlete=53699/bio/index.html NBC 2008 Olympics profile] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਡਗੁ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋੜਾਵਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਥਲੀਟ]] 3mm7btrm45k8oiztacvxxvay68w8y0f 0 197045 847441 803020 2026-09-24T09:27:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847441 wikitext text/x-wiki '''ਮੈਰੀਅਨ ਐਲ. ਬਲੂਮ''' (1891-10 ਮਾਰਚ 1975) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਰਸ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਏਜੰਟ ਸੀ, ਜੋ ਐਚ. ਐਲ. ਮੇਨਕੇਨ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਦਹਾਕੇ ਲੰਬੇ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Marion L. Bloom |url=https://jamesjoycecorrespondence.org/bloo91.xml |access-date=2024-04-07 |website=jamesjoycecorrespondence.org |archive-date=2024-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407192308/https://jamesjoycecorrespondence.org/bloo91.xml |url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਬਲੂਮ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊ ਵਿੰਡਸਰ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਪੰਜ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਬਲੂਮ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤੋਰਨ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਬਲੂਮ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਚਲੀ ਗਈ।[1] ਫਰਵਰੀ 1914 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਚ.ਐਲ. ਮੇਨਕੇਨ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਰੋਮਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਮੇਨਕੇਨ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਲੂਮ ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।[2] ਬਲੂਮ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਈਸਾਈ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ।[3] ਮੇਨਕੇਨ, ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ, ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬਲੂਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਸੀ।[4] 1923 ਵਿੱਚ, ਬਲੂਮ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲੂ ਮੈਰੀਟਜ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।[1] ਜਿਸਨੇ ਮੇਨਕੇਨ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਲਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।[2][3] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਬਲੂਮ ਫਰਾਂਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਤਾਂ ਮੇਨਕੇਨ ਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰ ਸਾਰਾ ਹਾਰਡਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[2] ਫਰੈੱਡ ਹੌਬਸਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਲੂਮ "ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਪਾਤਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਤੋਂ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਗਈ ਸੀ। ਬਲੂਮ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸੰਸਕਰਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ - ਕੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸਫਲ ਹੋਣਾ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ, ਜਾਂ ਕੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਅਤੇ ਐਚ. ਐਲ. ਮੇਨਕੇਨ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸਨ।"[1] ਕੰਮ ਐਡਵਰਡ ਏ. ਮਾਰਟਿਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, "ਇਨ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਮੈਰੀਅਨ", ਬਲੂਮ ਅਤੇ ਮੇਨਕੇਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ "ਐਚ. ਐਲ. ਮੇਨਕੇਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿਆਰ ਸਬੰਧ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਟਿਨ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਨਕੇਨ ਨੇ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਮਾਰਟਿਨ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਧਿਆ-ਫੁੱਲਿਆ ਜਦੋਂ ਮੇਨਕੇਨ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।[1 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1891]] 7s778muur4ajimaoctucvs1c62kcxuw 0 197995 847480 806858 2026-09-24T11:38:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847480 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ | image = | caption = ਰੱਜੂ ਭਈਆ 1997 ਵਿੱਚ | birth_name = ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ | birth_date = 29 ਜਨਵਰੀ 1922 | birth_place = [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2003|7|14|1922|1|29}} | death_place = [[ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | office = 4ਵੀਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸਰਸੰਘਚਾਲਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ]] [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ]] | term_start = 1994 | term_end = 10 ਮਾਰਚ 2000 | succeeded = [[ਕੇ. ਐਸ. ਸੁਦਰਸ਼ਨ]] | preceded = [[ਮਧੁਕਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੇਵਰਸ]] | education = [[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ|ਬੀਐਸਸੀ]], [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ|ਐਮਐਸਸੀ]], [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਪੀਐਚਡੀ]] | alma_mater = [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ | width = 250 }} '''ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ''' (29 ਜਨਵਰੀ 1922 – 14 ਜੁਲਾਈ 2003) ਜਿਸਨੂੰ '''ਰੱਜੂ ਭਈਆ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ [[ਹਿੰਦੂਤਵ|ਹਿੰਦੂਤਵੀ]] ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਸੰਗਠਨ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ]] (ਆਰ ਐਸ ਐਸ) ਦੇ ਚੌਥੇ ''[[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸਰਸੰਘਚਾਲਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ]]'' (ਮੁਖੀ) ਸਨ। ਉਹ 1994 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/rss-conclave-ends-with-a-resolve-to-transcend-caste-divisions-in-hindu-society/articleshow/46590342.cms|title=RSS conclave ends with a resolve to transcend caste divisions in Hindu society}}</ref> ਰੱਜੂ ਭਈਆ ਨੇ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਆਰ ਐਸ ਐਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Jaunpur_commemoration_sign_-_Rajju_Bhaiya.jpg|thumb| ਵੀਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ ਪੂਰਵਾਂਚਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੌਨਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ "ਪ੍ਰੋ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ (ਰੱਜੂ ਭਈਆ) ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ" ਦੇ ਆਰੀਆਭੱਟ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਖ਼ਤੀ। ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ :”ਪ੍ਰੋ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ (ਰੱਜੂ ਭਈਆ) ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਆਰਿਆਭੱਟ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੋ. ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੋਸ਼ੀ - ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਐਫਐਨਏ, ਪ੍ਰੋ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਲ - ਐਫਐਨਏ, ਪ੍ਰੋ. ਵਿਕਰਮ ਕੁਮਾਰ - ਡਾ. ਰਾਜਾ ਰਮੰਨਾ ਫੈਲੋ, ਡੀਆਰਡੀਓ, ਪ੍ਰੋ. ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਗਰਵਾਲ - ਐਫਐਨਏ, ਪ੍ਰੋ. (ਡਾ.) ਨਿਕੋ ਐਫ. ਡੇਕਲਰਕ - ਫਰਾਂਸ, 16 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਡਾ. ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਯਾਦਵ - ਵੀਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ ਪੂਰਵਾਂਚਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੌਨਪੁਰ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।]] ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜਨਵਰੀ 1922 ਨੂੰ [[ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਵਧ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ]] ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਨੈਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਤੋਮਰ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਵਾਲਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਬਲਬੀਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2003-07-25 |title=Rajendra Singh |url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/rajendra-singh-36818.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611161928/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/rajendra-singh-36818.html |archive-date=11 June 2021 |access-date=2020-08-07 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|location=[[New Delhi]]}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਬਲਬੀਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਨੈਲ ਪਹਾਸੂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name="krishna">{{Cite web |title=Rajju Bhaiyya as I know Him |url=http://www.krishnavirendra.org/lifesktech.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140127142722/http://www.krishnavirendra.org/lifesktech.htm |archive-date=27 January 2014 |access-date=6 December 2012}}</ref> ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਉਂਨਾਵ|ਉਨਾਓ]] ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="tribune23">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030715/main3.htm|title=From N-physicist to RSS chief|date=14 July 2003|work=The Tribune|access-date=6 December 2012|location=New Delhi|archive-date=13 ਜੁਲਾਈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080713054351/http://www.tribuneindia.com/2003/20030715/main3.htm|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ, ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name="krishna" /> == ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ [[ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਵੈਂਕਟ ਰਾਮਨ|ਸਰ ਸੀ.ਵੀ. ਰਮਨ]] ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ ਖੋਜ ਲਈ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name="tribune23"/> ਉਹ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸਪੈਕਟਰੋਸਕੋਪੀ|ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ]] ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="tribune23" /> ਉਸ ਨੂੰ [[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦਾ ਮਾਹਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref name="rediff22">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/2003/jul/14rajju1.htm|title=Rajju Bhaiyya was a father figure to Parivar|work=Rediff.com}}</ref> ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜੋ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="tribune23"/> == ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ == ਸਿੰਘ 1942 ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ।<ref name="tribune23" /><ref name="rediff22" /> ਸੰਘ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ''ਪ੍ਰਚਾਰਕ'' ਵਜੋਂ ਆਰਐਸਐਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="tribune23" /><ref name="rediff22" /> [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੰਘ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ''ਸਰਕਾਰਿਆਵਾਹ'' (ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ) ਬਣ ਗਏ।<ref name="tribune23" /> ਮਾਰਚ 1994 ਵਿੱਚ, ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ''[[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸਰਸੰਘਚਾਲਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ]]'', ਮਧੂਕਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੇਵਰਸ, ਸਿਹਤ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ। ਉਸਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Rediff21">{{Cite news|url=http://in.rediff.com/news/2003/jul/15guest.htm|title=He was the final word for the Parivar|work=Rediff.com}}</ref> ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ|ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]], [[ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸਿੰਘ|ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ]] ਅਤੇ [[ਵੀ. ਪੀ. ਸਿੰਘ|ਵੀਪੀ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="Rediff21" /> 1998 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਜਦੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ), ਜੋ ਕਿ ਆਰਐਸਐਸ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ [[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗੱਠਜੋੜ]] (ਐਨ.ਡੀ.ਏ.) ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ]] [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] ਸਨ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Chaturvedi |first=Rakesh |date=17 August 2018 |title=There would have been no NDA government in 1998 had Atal Bihari Vajpayee not been the face of BJP |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/there-would-have-been-no-nda-government-in-1998-had-atal-bihari-vajpayee-not-been-the-face-of-bjp/articleshow/65433250.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303214523/https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/there-would-have-been-no-nda-government-in-1998-had-atal-bihari-vajpayee-not-been-the-face-of-bjp/articleshow/65433250.cms |archive-date=3 March 2019 |website=[[The Economic Times]]}}</ref> ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ [[ਹਿੰਦੂਤਵ]] ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੰਘ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ - ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਠਜੋੜ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਰੁਖ ਦੇ ਕਾਰਨ - ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ।<ref name=":1" /> ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 2000 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ''ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ'' ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਕੇ. ਐਸ. ਸੁਦਰਸ਼ਨ|ਕੇਐਸ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ]] ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name="tribune23" /> == ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ == ਆਰ ਐਸ ਐਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ " ਹਿੰਦੂ-ਵਿਰੋਧੀ " ਸਮਝਦੇ ਹਨ,<ref>{{Cite web |last=Davar |first=Praveen |date=8 November 2024 |title=The Indian Constitution Has Always Been the Hurdle in the BJP's Path |url=https://m.thewire.in/article/communalism/constitution-bjp-election-ambedkar-rss-babri |website=[[The Wire (India)]]}}</ref> ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ "ਮੌਜੂਦਾ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਭਾਰਤ, ਇਸਦੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਚਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਨਾਕਾਫ਼ੀਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ.... ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਭਾਰਤ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਹੈ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਸਾਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹੈ' ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 'ਸੰਯੁਕਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਯਕੀਨਨ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਏਕਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ, ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਬਚਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |last=Noorani |first=A. G. |date=7 July 2019 |title=India's fascist challenge |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/fascist-challenge/article28259898.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728164554/https://frontline.thehindu.com/the-nation/fascist-challenge/article28259898.ece |archive-date=28 July 2021 |website=[[Frontline (magazine)|Frontline]]}}</ref> 1988 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ|ਕਾਤਲ]] [[ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ|ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਦੀ]] ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ "ਉਸਦੇ ਇਰਾਦੇ ਚੰਗੇ ਸਨ ਪਰ ਉਸਨੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤੇ।"<ref>{{Cite web |date=30 January 2017 |title=Why India's Hindu hardliners want to sideline Mahatma Gandhi |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-38794202 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130114153/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-38794202 |archive-date=30 January 2017 |website=[[BBC]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1997 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਜਪਾਈ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ " [[ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ" ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ", ਭਾਰਤੀ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web |last=Noorani |first=A. G. |date=24 July 2016 |title=The RSS and Gandhi: A Necessary Backstory |url=https://m.thewire.in/article/books/the-rss-and-gandhi-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210216171128/https://m.thewire.in/article/books/the-rss-and-gandhi-2 |archive-date=16 February 2021 |website=[[The Wire (India)]]}}</ref> == ਮੌਤ == ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 14 ਜੁਲਾਈ 2003 ਨੂੰ [[ਪੂਨੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।<ref name="tribune23" /> ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਪੁਣੇ ਦੇ ਵੈਕੁੰਠ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ''ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ'' [[ਕੇ. ਐਸ. ਸੁਦਰਸ਼ਨ|ਕੇ ਐਸ ਸੁਦਰਸ਼ਨ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ|ਵਾਜਪਾਈ]], ਤਤਕਾਲੀ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ]] ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Rajju Bhaiyya cremated in Pune - Rediff.com |url=https://www.rediff.com/news/2003/jul/15rajju.htm}}</ref> == ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮਾਨਤਾ == * [[ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ]] ( [[ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ: ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ (ਰੱਜੂ ਭਈਆ) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। * ਵੀਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ ਪੂਰਵਾਂਚਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜੌਨਪੁਰ) ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ (ਰੱਜੂ ਭਈਆ) ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। (ਇਸ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਖ਼ਤੀ ਵੀ ਵੇਖੋ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{S-start}} {{succession box|title=ਆਰ ਐਸ ਐਸ ਦੇ ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ|before=ਮਧੁਕਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੇਵਰਸ|after=ਕੇ. ਐਸ. ਸੁਦਰਸ਼ਨ|years=1994 – 2000}} {{s-end}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.independent.co.uk/news/obituaries/rajendra-singh-548474.html ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=August 2021|bot=medic}} * [http://www.indianexpress.com/oldStory/27659/ '''ਪੂਰਨ ਸਵੈਮਸੇਵਕ''' - ਗੋਵਿੰਦਾਚਾਰੀਆ] {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ]] pzzmv3u9emejywsbph6lhgkl7ezamcr 0 200238 847278 817858 2026-09-23T22:18:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847278 wikitext text/x-wiki '''ਪੌਦਾ ਜੈਨੇਟਿਕਸ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Plant genetics''') ਜੀਨਾਂ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ।<ref name="griffiths2000sect60">{{cite book|title=An Introduction to Genetic Analysis|publisher=W. H. Freeman|year=2000|isbn=978-0-7167-3520-5|editor-last=Griffiths|editor-first=Anthony J. F.|edition=7th|location=New York|chapter=Genetics and the Organism: Introduction|editor2-last=Miller|editor2-first=Jeffrey H.|editor3-last=Suzuki|editor3-first=David T.|editor4-last=Lewontin|editor4-first=Richard C.|editor5-last=Gelbart|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.60}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ [[ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਬਾਇਓਇਨਫਾਰਮੈਟਿਕਸ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜੀਵਨ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕ ਖੋਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਬਿਮਾਰੀ-ਰੋਧਕ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੌਦਾ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੌਦਾ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਹਨ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੈਨੇਟਿਕ ਖੋਜ ਨੇ ਉੱਚ-ਉਪਜ, ਕੀਟ-ਰੋਧਕ, ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ-ਅਨੁਕੂਲ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ (GMO ਫਸਲਾਂ) ਅਤੇ ਚੋਣਵੇਂ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪ੍ਰਜਨਨ]] ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਣਾਅ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧ, ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਫਸਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ]] 6r7qa7ykx5h24vjys6u97zk37x2o37f 0 202148 847172 826270 2026-09-23T16:40:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847172 wikitext text/x-wiki {{Infobox weapon|is_missile=ਹਾਂ|name=ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ|image=|caption=|origin=[[ਭਾਰਤ]]|type=ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ|used_by=|designer=ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ|manufacturer=ਭਾਰਤ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਲਿਮਿਟੇਡ<br/>ਭਾਰਤ ਹੈਵੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ|unit_cost=|propellant=|production_date=|service=|engine=ਦੋਹਰਾ-ਧੱਕਾ ਵਾਲਾ ਠੋਸ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਰਾਕੇਟ|engine_power=|weight={{convert|130|kg|abbr=on}}|length={{convert|3|m|abbr=on}}|height=|diameter={{convert|200|cm|abbr=on}}|wingspan=|speed=|vehicle_range=* {{convert|300|m|abbr=on}} to {{convert|9|km|abbr=on}}<ref>{{cite news |title=Timeline of India's missile development programme |url=https://www.thehindu.com/news/national/timeline-of-indias-missile-development-programme/article18708216.ece?__cf_chl_captcha_tk__=DnINwTnOY0mZ1tYDMn.PN_b5MTXAxGY4q8cwTvD1Rnk-1639469954-0-gaNycGzNGBE |access-date=14 December 2021 |work=The Hindu |date=2 June 2017}}</ref> * {{convert|11|km|abbr=on}}|ceiling=|altitude=|filling=ਪ੍ਰੀ-ਫ੍ਰੈਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ (ਹਥਿਆਰ)|filling_weight={{cvt|15|kg}}<ref>{{cite news |title=Trishul missile test-fired successfully |url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/trishul-missile-test-fired-successfully-106072300005_1.html |access-date=14 December 2021 |agency=PTI |publisher=Business Standard |date=19 January 2013}}</ref>|guidance=|detonation=|launch_platform=* BMP-2 ਚੈਸੀ * ਟਰੱਕ * ਸਤ੍ਹਾ ਜਹਾਜ਼}}'''ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Trishul''') ਇੱਕ ਘੱਟ-ਪੱਧਰੀ ਤੇਜ਼-ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਾਲੀ ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ|ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ]] (DRDO) ਦੁਆਰਾ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਗਾਈਡਡ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IGMDP) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਘੱਟ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ, ਅਟੈਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਐਂਟੀ-ਸੀ ਸਕਿਮਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name=":4">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/drdo-says-trishul-is-alive-and-kicking/articleshow/64686.cms|title=DRDO says Trishul is alive and kicking|last=M|first=Anantha Krishnan|date=8 July 2003|work=The Times of India|access-date=20 May 2022}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=29 November 2006 |title=Govt denies Trishul being wound up |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/govt-denies-trishul-being-wound-up/433285 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214114710/https://www.outlookindia.com/newswire/story/govt-denies-trishul-being-wound-up/433285 |archive-date=2021-12-14 |access-date=2021-12-14 |website=Outlook India}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ [[ਏ. ਕੇ. ਐਂਟੋਨੀ|ਏ.ਕੇ. ਐਂਟਨੀ]] ਨੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ (ਟੀਡੀ) ਪੜਾਅ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/development-of-trishul-missile-system-completed-antony/articleshow/2820195.cms?from=mdr|title=Development of Trishul missile system completed: Antony|date=27 February 2008|work=The Economic Times|access-date=2021-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214123502/https://economictimes.indiatimes.com/development-of-trishul-missile-system-completed-antony/articleshow/2820195.cms?from=mdr|archive-date=2021-12-14}}</ref> ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਲਾਗਤ ₹282.68 ਕਰੋੜ ਸੀ (2023 ਵਿੱਚ ₹788 ਕਰੋੜ ਜਾਂ US$93 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ)।<ref name="TOI">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Govt-announces-closure-of-work-on-Trishul-missile/articleshow/2819873.cms|title=Govt announces closure of work on Trishul missile|date=27 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123184607/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Govt-announces-closure-of-work-on-Trishul-missile/articleshow/2819873.cms|archive-date=2025-01-23|publisher=Times of India}}</ref> == ਗੁਣ == ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਰੇਂਜ 300 ਮੀਟਰ (980 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5.6 ਮੀਲ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/short-range-missile-trishul-test-fired/articleshow/487271.cms?from=mdr|title=Short range missile-Trishul test fired|date=10 February 2004|access-date=14 December 2021|publisher=The Economic Times|agency=PTI}}</ref> ਡੀਆਰਡੀਓ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧਾਇਆ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.8 ਮੀਲ) ਰੇਂਜ ਵੇਰੀਐਂਟ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਠੋਸ [[ਨੋਦਕ|ਪ੍ਰੋਪੇਲੈਂਟ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਦੋਹਰੇ-ਥ੍ਰਸਟ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਪੜਾਅ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੈ।<ref name="Trishul">{{Cite web |title=About Trishul |url=http://www.drdo.gov.in/drdo/English/index.jsp?pg=Trishul.jsp |access-date=30 November 2015 |publisher=DRDO}}</ref> ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਾ ਭਾਰ 130 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (290 ਪੌਂਡ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 15 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (33 ਪੌਂਡ) ਵਾਰਹੈੱਡ ਲਿਜਾਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 3 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਵਿਆਸ 20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੈ। ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵੇਰੀਐਂਟ ਲਾਈਨ-ਆਫ-ਸਾਈਟ ਗਾਈਡੈਂਸ ਵਿਧੀ ਲਈ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਕੰਟਰੋਲ ਰਾਡਾਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਕਿਮਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਸੁਪਰਸੋਨਿਕ ਗਤੀ 'ਤੇ ਉੱਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਉਚਾਈ ਵਾਲਾ ਰੇਡੀਓ ਅਲਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਉਚਾਈ ਲਾਕ ਲੂਪ ਕੰਟਰੋਲ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/trishul-successfully-test-fired/326965|title=Trishul successfully test fired|date=5 October 2005|work=Outlook|access-date=14 December 2021|publisher=|archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214083721/https://www.outlookindia.com/newswire/story/trishul-successfully-test-fired/326965|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.drdo.gov.in/sites/default/files/technology-focus-documrnt/TF_May-Jun_2018_web.pdf ਡੀਆਰਡੀਓ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਫੋਕਸ : ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਟਾਰਪੀਡੋ ਅਤੇ ਰਾਕੇਟਾਂ ਲਈ ਵਾਰਹੈੱਡ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ]] ib7ut88i6ftxarx4ba8iua4freh657s 3 203516 847327 832409 2026-09-24T01:54:54Z Xqbot 927 Fixing double redirect from [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gabriel Philadelpho]] to [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gabriel Agíou-Dimitríou]] 847327 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gabriel Agíou-Dimitríou]] 27zo3wgwdzejgbck40im447wqetoslw 0 204291 847280 838151 2026-09-23T22:21:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847280 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Fertilizer_applied_to_corn_field.jpg|right|thumb|[[ਆਇਓਵਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਟੋਰਡ, [[ਬਿਨਾਂ ਵਾਹੀ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ (ਜ਼ੀਰੋ-ਟਿੱਲ ਫਾਰਮਿੰਗ)|ਬਿਨਾਂ ਵਾਹੀ ਵਾਲੇ]] ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ [[ਮੱਕੀ]] ਨੂੰ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ [[ਖਾਦ]] ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।]] '''ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Nutrient management''') ਇੱਕ [[ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ (ਐਗਰੋਨੋਮੀ)|ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜੋ [[ਮਿੱਟੀ]], [[ਫ਼ਸਲ|ਫਸਲ]], [[ਮੌਸਮ]], ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੋਜੀਕਲ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, [[ਸਿੰਚਾਈ]], ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਨੁਕੂਲ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਫਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ, ਫਸਲ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰਿਟਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ (ਖਾਦ) ਦੀ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਦਰਜਾ, ਸਰੋਤ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 4R ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਖੇਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, [[ਜਲਵਾਯੂ]] ਅਤੇ ਫਸਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੇਲੇ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: (ਓ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਜ ਅਤੇ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਫਸਲ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ '''ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ'''; (ਅ) ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬਜਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ '''ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਮਾਂ'''; (ੲ) ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਫਸਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰੂਟ ਜ਼ੋਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ '''ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਲੀਚਿੰਗ''', ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਵਹਾਅ, ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ (ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੈਸ ਐਕਸਚੇਂਜ) ਤੋਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ। ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵੀ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਅਭਿਆਸ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਦੇ ਆਫ-ਸਾਈਟ ਸਤਹ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਲੀਚਿੰਗ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ [[ਜੀਵ-ਮੰਡਲ]] ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਤੁਲਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Epandeur_de_Fumier_Rolland.JPG|right|thumb|ਖਾਦ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ]] ਇੱਕ ਫਸਲ '''ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾ''' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਫਸਲ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਧਦੀ ਹੋਈ, ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਪਣੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ SST ਜਾਂ Agworld ਵਰਗੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਸਕਣ।<ref>{{Cite web |date=24 June 2019 |title=The Digital Farm: How Precision Technologies Are Helping Farmers Increase Profitability, Meet Demand for Nutritious Calories |url=https://www.precisionag.com/digital-farming/the-digital-farm-how-precision-technologies-are-helping-farmers-increase-profitability-meet-demand-for-nutritious-calories/}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਫਸਲ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਦਸ ਬੁਨਿਆਦੀ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਭਾਗ ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |url=http://extension.psu.edu/plants/nutrient-management/educational/nutrient-management-general/nutrient-management-planning-an-overview |title=Nutrient Management Planning: An Overview |access-date=2026-04-19 |archive-date=2017-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727224605/http://extension.psu.edu/plants/nutrient-management/educational/nutrient-management-general/nutrient-management-planning-an-overview |url-status=dead }}</ref> ; ਖੇਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ : ਬਾਕੀ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਆਧਾਰ, ਆਮ ਸੰਦਰਭ ਬਿੰਦੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਦੀਆਂ, ਰਿਹਾਇਸ਼, ਖੂਹ ਆਦਿ), ਏਕੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸਮੇਤ ਨਕਸ਼ਾ ਹੈ। ; [[ਮਿੱਟੀ ਪਰਖ਼|ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ]] : ਮਿੱਟੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ (N-P-K ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ pH ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ) ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ; [[ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ|ਫਸਲੀ ਕ੍ਰਮ]] : ਕੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ (ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ) ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਉੱਗੀ ਫਸਲ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਕੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨੋ-ਟਿਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਵਧਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡੰਡੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ? ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ; ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਝਾੜ : ਉਪਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਖੇਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਡਰੇਨੇਜ, ਕੀੜੇ, [[ਨਦੀਨ]] ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਦਬਾਅ, ਘੁੰਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਇੱਕ ਖੇਤ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਖੇਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਉਪਜ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਪਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸਹੀ ਉਪਜ ਅਨੁਮਾਨ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ; ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਫਾਰਮ : ਉਪਲਬਧ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਰੂਪ ਖੇਤ ਤੋਂ ਖੇਤ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਖੇਤ ਤੋਂ ਖੇਤ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਖਾਦ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਸਟੋਰੇਜ ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਏਗੀ। ਖਾਦ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ/ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਸਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਫਲ਼ੀਦਾਰ ਫਸਲ ਤੋਂ ਸਥਿਰ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਖਾਦ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦਰ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ; ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੇਤਰ : ਖੇਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਕੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸਿੰਚਾਈਯੋਗ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਨਾਲੇ ਜਾਂ ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ? ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੇਤਲੀ? ਖੜ੍ਹੀ ਢਲਾਣ ਜਾਂ ਨੀਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ? ਡੇਅਰੀ ਬਾਰਨ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਖੇਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਕ—ਜਾਂ ਗੈਰ-ਉਤਪਾਦਕ—ਕੀ ਕੋਈ ਬਫਰ ਹੈ? ਕੀ ਅਜਿਹੇ ਬਫਰ ਹਨ ਜੋ ਨਦੀਆਂ, ਡਰੇਨੇਜ ਟੋਇਆਂ, ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਗੁਆਂਢੀ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹਨ? ਹਵਾ ਦੀ ਆਮ ਦਿਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ; ਸਿਫਾਰਸ਼ੀ ਦਰਾਂ : ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਕੇ, ਚੂਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਦਰ ਕੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਫਸਲ ਨੂੰ ਵਧ ਰਹੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਬਦਲਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹੁਨਰਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੋ-ਟਿਲ ਮੱਕੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਖਾਦ]] ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ; ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਸਮਾਂ : ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 50 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ N ਸਟੈਬੀਲਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ? ਟਿਲੇਜ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕੀ ਹੈ? ਸਟ੍ਰਿਪ-ਟਿਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਨੋ-ਟਿਲ ਲਈ ਅਕਸਰ ਉਸ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਗਏ ਬੀਜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖੇਤ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਾਹੁਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਬੀਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟਾਰਟਰ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ? ਉਪਲਬਧ ਮਜ਼ਦੂਰੀ (ਕਸਟਮ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ) ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨੇ ਏਕੜ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇੱਕ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਕਸਟਮ ਐਪਲੀਕੇਟਰ ਦੇ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ? ਕੀ ਕੋਈ ਗੁਆਂਢੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ; ਸਿਫਾਰਸ਼ੀ ਢੰਗ : ਸਤ੍ਹਾ ਜਾਂ ਟੀਕਾ? ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਰਜੀਹੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਰਾਗਾਹ, ਘਾਹ ਦਾ ਮੈਦਾਨ)। ਢਲਾਣ, ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਪੈਟਰਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਿਸਮ, [[ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ (ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ) ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸੁਮੇਲ ਦੂਜੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇੱਕੋ ਫਸਲ ਹੋਵੇ। ; ਸਾਲਾਨਾ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਅੱਪਡੇਟ : ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਦਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ? ਕਿੱਥੇ? ਕਿਸ ਢੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ? ਕੀ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਲਕੀ ਸਰਦੀ ਜਾਂ ਗਿੱਲੀ ਬਸੰਤ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ? ਕੀ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਕ ਗਰਮੀ, ਬਿਮਾਰੀ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਨੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ? ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀ ਯੋਜਨਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਕਾਰਜਾਂ (AFO) ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ "ਖਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾ" ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਐਸ ਨੈਚੁਰਲ ਰਿਸੋਰਸਿਜ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸ (NRCS) ਨੇ AFOs ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾ (CNMP) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Wayback Machine |url=http://www.nrcs.usda.gov/technical/afo/pdf/CNMPFactSheet.pdf |access-date=2026-04-19 |website=www.nrcs.usda.gov |archive-date=2009-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090403045010/http://www.nrcs.usda.gov/technical/afo/pdf/CNMPFactSheet.pdf |url-status=dead}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪਲਾਂਟ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ 4R ਪੌਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਮੈਨੂਅਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂਅਲ ਚਾਰ Rs ਜਾਂ "ਅਧਿਕਾਰਾਂ" (ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਸਰੋਤ, ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰ, ਸਹੀ ਸਮਾਂ, ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਰਮ 'ਤੇ 4R ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ, ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਪ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ == 16 ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਦੇ-ਉਪਲਬਧ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਦੁਆਰਾ ਪੌਦੇ-ਮਿੱਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਲੀਚਿੰਗ; ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਵਹਾਅ; ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਖੁਰਨਾ, ਅਮੋਨੀਆ ਅਸਥਿਰਤਾ; ਅਤੇ ਡੀਨਾਈਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ।<ref name="Davis2007">{{Cite web |last=Davis |first=John |date=2007 |title=Nitrogen Efficiency and Management |url=https://directives.sc.egov.usda.gov/OpenNonWebContent.aspx?content=18563.wba |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305180354/http://directives.sc.egov.usda.gov/OpenNonWebContent.aspx?content=18563.wba |archive-date=March 5, 2010 |access-date=19 December 2017 |publisher=USDA NRCS}}</ref> === ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸ ਜੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ: === ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਫਸਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਫਸਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। === ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕਮੀ: === * ਕਲਾਈਮੇਟ ਸਮਾਰਟ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ (N2O) ਦੇ ਖੇਤ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ 4R ਨਿਊਟ੍ਰੀਐਂਟ ਸਟੀਵਰਡਸ਼ਿਪ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਾਲਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਚਾਲਕ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਸਰੋਤ, ਦਰ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪਲੇਸਮੈਂਟ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੋਣ ਦੁਆਰਾ, ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫਸਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਯੂਨਿਟ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਧੇ ਤੱਕ। ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਖਾਦ ਡਾਲਰਾਂ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਾਪਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ==== ਵਹਿ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖੁਰਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ। ==== * [[ਬਿਨਾਂ ਵਾਹੀ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ (ਜ਼ੀਰੋ-ਟਿੱਲ ਫਾਰਮਿੰਗ)|ਨੋ-ਟਿਲ]], [[ਵਹਾਈ|ਸੰਭਾਲ ਵਾਹੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਹਾਅ ਨਿਯੰਤਰਣ ਉਪਾਅ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਮਿਟਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਸਿੰਚਾਈ ਨੂੰ ਤਹਿ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਟੌਤੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ==== ਅਮੋਨੀਆ ਗੈਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ NH3 ਦੇ ਅਸਥਿਰਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ==== * ਯੂਰੀਆ ਅਤੇ ਅਮੋਨੀਅਮ-ਯੁਕਤ ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅਮੋਨੀਆ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸੰਪਰਕ pH ਨੂੰ ਬਫਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਅਮੋਨੀਅਮ]] ਆਇਨਾਂ ਤੋਂ [[ਅਮੋਨੀਆ]] ਗੈਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਯੂਰੀਜ਼ ਇਨਿਹਿਬਟਰ ਯੂਰੀਜ਼ ਐਨਜ਼ਾਈਮ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਯੂਰੀਆ-ਅਧਾਰਤ ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਅਸਥਿਰ ਯੂਰੀਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਉੱਚ-ਰਹਿਤ, ਸੰਭਾਲ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ==== ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਥਾਮ ==== ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਡੀਨਾਈਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੀਚਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਆਏ ਗਏ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਦੇ ਸਮੇਂ। ਇਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਗਤ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ===== ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦਰਾਂ ===== ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਹੋਏ (ਅਣਵਰਤੇ) ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। * ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਖੋਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦਰਾਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। * ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ N ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦਰਾਂ ਅਕਸਰ ਉਪਜ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ - ਇਹ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਉਪਜ ਰਿਕਾਰਡਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। * ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਫਲੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ) ਤੋਂ ਖਣਿਜ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਈ ਖਾਦ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। * ਖਾਦ N2 ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਖਾਦ, ਸਿੰਚਾਈ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੋਂ N2 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। * ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ N ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ [[ਮਿੱਟੀ ਪਰਖ਼|ਮਿੱਟੀ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ]] ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ===== ਨਾਈਟਰੋਜ਼ਨ (N) ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ===== * ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੈਸਟ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ-ਸਪਲਾਈ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। * ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀ-ਸਾਈਡ-ਡਰੈਸ N ਟੈਸਟ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵਾਧੂ N ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। * ਨਵੀਂ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਨਮੂਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮੀਨੋ ਸ਼ੂਗਰ ਟੈਸਟ, ਗਰਿੱਡ ਮੈਪਿੰਗ, ਅਤੇ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਸੈਂਸਰ N ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੈਸਟ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਢੁਕਵਾਂ ਸੀ। ===== ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਈ ਫਸਲ ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ===== * ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਟੈਸਟ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਦਰ N2 ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। * ਕਾਲੀ-ਪਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਕੀ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੇ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਟੈਸਟ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਛਲੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਦਰ ਘੱਟ, ਅਨੁਕੂਲ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ। ===== ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ===== * ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਦਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਤੀਬਰ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਧੇਰੇ ਸਟੀਕ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Basso2016">{{Cite journal|last=Basso|first=Bruno|last2=Dumont|first2=Benjamin|last3=Cammarano|first3=Davide|last4=Pezzuolo|first4=Andrea|last5=Marinello|first5=Francesco|last6=Sartori|first6=Luigi|date=March 2016|title=Environmental and economic benefits of variable rate nitrogen fertilization in a nitrate vulnerable zone|url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/190376|journal=Science of the Total Environment|volume=545-546|pages=227–235|bibcode=2016ScTEn.545..227B|doi=10.1016/j.scitotenv.2015.12.104|pmid=26747986|hdl-access=free}}</ref> ===== ਨਾਈਟਰੋਜ਼ਨ (N) ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ===== * ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਗਾਓ ਜਦੋਂ ਫਸਲਾਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। * ਸਾਈਡ-ਡਰੈਸ N ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ N ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣਾਓ। * ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਪਲਿਟ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ N ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ N ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ===== ਨਾਈਟਰੋਜ਼ਨ (N) ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰੀਲੀਜ਼ ਖਾਦ ਅਤੇ ਇਨਿਹਿਬਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ===== * ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਖਾਦ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੌਦੇ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ - ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਡੀਨਾਈਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੀਚਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਜੋਖਮ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਨਾਈਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਇਨਿਹਿਬਟਰਜ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਮੋਨੀਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ NH ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੀਚਿੰਗ ਅਤੇ ਡੀਨਾਈਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੁਕਸਾਨ ਘੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ===== ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ (N) ਕੈਪਚਰ ===== * ਖਾਸ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਕੁਸ਼ਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਗਤੀ ਅਧੀਨ ਹੈ। * ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਚੱਕਰੀਕਰਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟਸ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਢੱਕੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਫਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੀ ਹੋਈ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਬਾਇਓਮਾਸ ਵਜੋਂ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ; ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਕੁਚਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੀਆਂ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੀਆਂ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਢੁਕਵੇਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀਨਾਈਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੀਚਿੰਗ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਚੰਗੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਨਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਕੈਪਚਰ ਅਤੇ ਫਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਜੜ੍ਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। === ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ === ===== ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਖੇਤੀ (ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਟਿਲੇਜ) ===== * ਸੰਭਾਲ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਣਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਯੂਨਿਟ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਫਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਸੰਭਾਲ ਵਾਢੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਸ਼ਤ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੋ-ਟਿਲ, ਇਨ-ਰੋ ਸਬਸੋਇਲਿੰਗ, ਸਟ੍ਰਿਪ-ਟਿਲ, ਜਾਂ ਰਿਜ-ਟਿਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ 30% ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨਾਲ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੋਜ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਰਪੂਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਕਟੌਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਅਤੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਸਤਹਾਂ 'ਤੇ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਾਇਦੇ ਹਨ। ਸੰਭਾਲ ਵਾਢੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਟੌਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਵਾਢੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, 2023)।<ref name=":0">{{Cite web |title=Conservation Tillage Systems in the Southeast |url=https://www.sare.org/resources/conservation-tillage-systems-in-the-southeast/ |access-date=2025-03-20 |website=SARE |language=en-US}}</ref> ਸੰਭਾਲ ਵਾਢੀ ਖੇਤੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੇੜਿਓਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਗੇ। ਘਟੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਟੌਤੀ ਨਾਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਵਾਹੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ, ਲਾਭਦਾਇਕ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ, ਵਧੇਰੇ ਨਮੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, 2023)। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫਸਲਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਿੱਟੀ-ਲਾਭਦਾਇਕ ਤੱਤ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਬਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਹਨ, ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਯੂ ਐਟ ਅਲ., 2025)।<ref>{{Cite journal|last=Yu|first=Yalin|last2=Li|first2=Li|last3=Yang|first3=Jinkang|last4=Xu|first4=Yinan|last5=Virk|first5=Ahmad Latif|last6=Zhou|first6=Jie|last7=Li|first7=Feng-Min|last8=Yang|first8=Haishui|last9=Kan|first9=Zheng-Rong|date=2025-02-19|title=Global synthesis on the responses of microbial- and plant-derived carbon to conservation tillage|url=https://link.springer.com/10.1007/s11104-025-07290-0|journal=Plant and Soil|language=en|doi=10.1007/s11104-025-07290-0|issn=0032-079X|url-access=subscription}}</ref> ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰਨ-ਆਫ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੀਲ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਤੀਬਰ ਵਾਹੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਕ੍ਰਸਟਿੰਗ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਰਸਟਿੰਗ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਫ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਨਮੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਤੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਨ-ਆਫ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਮੀ ਪਾਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਵਾਢੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਟਿਲੇਜ ਸਿਸਟਮ, 2023)। ਸੰਭਾਲ ਟਿਲੇਜ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸੰਕੁਚਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸੰਕੁਚਨ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸੰਕੁਚਨ ਅਤੇ ਕਟੌਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਨ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘੁਸਪੈਠ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਵਧੇਰੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਨ-ਆਫ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘੁਸਪੈਠ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਟਿਲੇਜ ਸਿਸਟਮ, 2023)। ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਸੜਨ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਰਸਤੇ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੋਖਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰਕ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਟਿਲੇਜ ਸਿਸਟਮ, 2023)। ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਾਲ ਟਿਲੇਜ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ 27 ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਧਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਚੇਨੇਬੀ ਐਟ ਅਲ., 2010)।<ref>{{Cite journal|last=Chèneby|first=D.|last2=Bru|first2=D.|last3=Pascault|first3=N.|last4=Maron|first4=P. A.|last5=Ranjard|first5=L.|last6=Philippot|first6=L.|date=November 2010|title=Role of Plant Residues in Determining Temporal Patterns of the Activity, Size, and Structure of Nitrate Reducer Communities in Soil|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/aem.01497-10|journal=Applied and Environmental Microbiology|language=en|volume=76|issue=21|pages=7136–7143|doi=10.1128/AEM.01497-10|issn=0099-2240|pmc=2976265|pmid=20833788}}</ref> ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਭਾਲ ਟਿਲੇਜ ਜੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਧਾਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਜਦੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਭਾਲ ਟਿਲੇਜ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਹੈ। ===== ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ===== * ਵੱਟਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲੀਚਿੰਗ ਲਈ ਘੱਟ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਜੈਕਟਰ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਕੁਚਿਤ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪਰਤ ਅਤੇ ਸਤ੍ਹਾ ਦੀ ਛੱਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ N ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ===== ਵਧੀਆ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ-ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ===== * ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ [[ਸਿੰਚਾਈ]] ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰੇਗੀ। * ਛਿੜਕਾਅ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਖੱਡਾਂ ਜਾਂ ਬੇਸਿਨ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਇਕਸਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ। * ਖਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ, ਧਾਰਾ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਖਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਦੂਜੀ ਕਤਾਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ, ਜਾਂ ਸਰਜ ਵਾਲਵ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। * ਬਦਲਵੀਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਫਰਟੀਗੇਸ਼ਨ) ਰਾਹੀਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਫਸਲ ਦੀ ਮੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। * ਖਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੌਰਾਨ ਪੋਲੀਐਕਰੀਲਾਮਾਈਡ (PAM) ਦਾ ਇਲਾਜ ਤਲਛਟ ਅਤੇ N ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ===== ਡਰੇਨੇਜ ਸਿਸਟਮ ===== * ਕੁਝ ਉਪ-ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਮਿੱਟੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਤੋਂ ਲੀਚ ਕੀਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਡਰੇਨੇਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। * ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਕਾਸੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰਾਈਜੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੀਮਤ ਜਾਂ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਨਿਕਾਸੀ ਐਨਾਇਰੋਬਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਡੀਨਾਈਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ==== ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ==== ਪੌਦੇ-ਉਪਲਬਧ N ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲ N ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਸਹੀ ਮੌਸਮੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਡਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ NLEAP<ref>{{Cite web |title=Nutrient Management -- Nitrogen {{!}} NRCS |url=https://www.nrcs.usda.gov/wps/portal/nrcs/detailfull/national/technical/ecoscience/mnm/?cid=stelprdb1044740 |access-date=19 December 2017 |website=www.nrcs.usda.gov |language=en |archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051505/https://www.nrcs.usda.gov/wps/portal/nrcs/detailfull/national/technical/ecoscience/mnm/?cid=stelprdb1044740 |url-status=dead}}{{Dead link|date=June 2025|bot=medic}}</ref> ਅਤੇ Adapt-N<ref>{{Cite journal|last=Sela|first=Shai|last2=van Es|first2=Harold M.|last3=Moebius-Clune|first3=Bianca N.|last4=Marjerison|first4=Rebecca|last5=Moebius-Clune|first5=Daniel|last6=Schindelbeck|first6=Robert|last7=Severson|first7=Keith|last8=Young|first8=Eric|date=2017|title=Dynamic Model Improves Agronomic and Environmental Outcomes for Maize Nitrogen Management over Static Approach|journal=Journal of Environmental Quality|volume=46|issue=2|pages=311–319|doi=10.2134/jeq2016.05.0182|pmid=28380574|doi-access=free}}</ref>) ਜੋ ਮਿੱਟੀ, ਮੌਸਮ, ਫਸਲ ਅਤੇ ਖੇਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ N ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ N-ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀਤਾ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ N ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Saol|first=T. J.|last2=Palosuo|first2=T.|last3=Kersebaum|first3=K. C.|last4=Nendel|first4=C.|last5=Angulo|first5=C.|last6=Ewert|first6=F.|last7=Bindi|first7=M.|last8=Calanca|first8=P.|last9=Klein|first9=T.|date=22 December 2015|title=Comparing the performance of 11 crop simulation models in predicting yield response to nitrogen fertilization|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01413572/file/Salo_jas_2016_%7BDA6804FB-AC18-4BCF-9A62-48BA0EB4BD79%7D.pdf|journal=The Journal of Agricultural Science|volume=154|issue=7|pages=1218–1240|doi=10.1017/S0021859615001124}}</ref><ref name="Cantero-Martínez2016">{{Cite journal|last=Cantero-Martínez|first=Carlos|last2=Plaza-Bonilla|first2=Daniel|last3=Angás|first3=Pedro|last4=Álvaro-Fuentes|first4=Jorge|date=September 2016|title=Best management practices of tillage and nitrogen fertilization in Mediterranean rainfed conditions: Combining field and modelling approaches|journal=European Journal of Agronomy|volume=79|pages=119–130|doi=10.1016/j.eja.2016.06.010|hdl-access=free}}</ref> === ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਧੂ ਉਪਾਅ === ==== ਸੰਭਾਲ ਬਫਰ ==== * ਬਫਰ ਅਮੋਨੀਆ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਵਾਲੇ ਤਲਛਟ ਨੂੰ ਫਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਬਫਰ ਬਨਸਪਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਾਰਬਨ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਡੀਨਾਈਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਬਫਰ ਬਨਸਪਤੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਹੋਰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ==== ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ==== * ਡਰੇਨੇਜ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈਂਡਸਕੇਪ 'ਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਬਣਾਏ ਗਏ ਵੈਟਲੈਂਡ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਤਲਛਟ ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਖਾਦ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.epa.gov/npdes/animal-feeding-operations-afos US EPA - ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਜ] - AFOs ਲਈ ਸੰਘੀ ਜਲ ਪਰਮਿਟ ਲੋੜਾਂ * ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ (ਯੂ.ਐਸ.) ਤੋਂ [http://www.extension.org/pages/8647/manure-nutrient-management ਖਾਦ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ]] mlcu6hc456vkyimn91akepndcdryb4l 0 204808 847208 845074 2026-09-23T18:27:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847208 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1927|03|13}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1996|11|26|1927|03|13}} | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | occupation = ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ<br>ਲੇਖਕ | years_active = 1967–1996 | known_for = ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ<br>ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ | spouse = | partner = | children = | parents = | awards = [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br>ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | website = | signature = }} '''ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ''' (1927–1996) ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] (ICAR) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸਨ। ਉਹ 1980–81 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ<ref name="Presidents">{{Cite web |date=2016 |title=Presidents |url=http://www.isss-india.org/history |access-date=23 July 2016 |publisher=Indian Society of Soil Science |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806013852/http://www.isss-india.org/history |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੇ ਰਫੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਸਨ। 1989 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == 13 ਮਾਰਚ 1927 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Deceased Fellow">{{Cite web |date=2016 |title=Deceased Fellow |url=http://insaindia.res.in/detail/N81-0623 |access-date=23 July 2016 |publisher=Indian National Science Academy }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੇ ''ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਿਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1977 ਤੱਕ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 1979 ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਰਗੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਆਈਸੀਏਆਰ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਰਿਹਾ।<ref name="Deceased Fellow" /> ਰੰਧਾਵਾ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ [[ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ]] ਦੇ ਸੂਖਮ-ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="editor chief">{{Cite web |date=2016 |title=editor chief |url=https://scholar.google.com/citations?user=BO1a-JEAAAAJ&hl=en |access-date=23 July 2016 |publisher=Google Scholar}}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਕੌਂਸਲ (1993-95), ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ (1986-90) ਦੀ ਖੋਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਸੀਜੀਆਈਏਆਰ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ (1985-90) ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਪਲਾਂਟ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰੌਪਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਦ ਸੈਮੀ-ਅਰਿਡ ਟ੍ਰੌਪਿਕਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸ (1990)<ref name="Dr. S.P. Raychaudhuri Memorial Lecture">{{Cite web |date=2016 |title=Professor J.N. Mukherjee – ISSS Foundation Lecture |url=http://www.isss-india.org/memorial-lectures |access-date=23 July 2016 |publisher=Dr. S.P. Raychaudhuri Memorial Lecture |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806014434/http://www.isss-india.org/memorial-lectures |url-status=dead }}</ref> ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ''ਡਾ. ਐਸਪੀ ਰਾਏਚੌਧਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ'' ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ (1993) ਦਾ ''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਨਆਰ ਧਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Professor N.R. Dhar Memorial Lecture">{{Cite web |date=2016 |title=Professor N.R. Dhar Memorial Lecture |url=http://www.nasi.org.in/leca.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413015954/http://www.nasi.org.in/leca.htm |archive-date=13 April 2015 |access-date=23 July 2016 |publisher=National Academy of Sciences, India}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।<ref name="Padma Awards"/> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (1990) ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ<ref name="NAAS Fellow">{{Cite web |date=2016 |title=NAAS Fellow |url=http://naasindia.org/page.php?pageid=8 |access-date=23 July 2016 |publisher=National Academy of Agricultural Sciences}}</ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ।<ref name="Deceased Fellow"/> ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 26 ਨਵੰਬਰ 1996 ਨੂੰ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="Deceased Fellow"/> ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ''ਡਾ. ਐਨ.ਐਸ.ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ'', ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Dr. N.S.Randhawa Award">{{Cite web |date=2016 |title=Dr. N.S.Randhawa Award |url=http://www.cirs.info/prix-fiche,langue.eng-id.1419.html |access-date=23 July 2016 |publisher=International Center for Scientific Research}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਬਾਗਬਾਨੀ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ, ''ਡਾ. ਐਨ.ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ'' ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dr. N. S. Randhawa to Indian Horticulture">{{Cite journal|last=K. K. Singh|year=2013|title=Dr. N. S. Randhawa to Indian Horticulture|url=http://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=US201302314913|journal=Punjab Horticultural Journal|issn=0033-4324}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] * [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]]  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *   * {{Cite web |date=2016 |title=Browsing Indian Agricultural Repositories by Author "Forwarded by Dr. N.S. Randhawa DG, ICAR." |url=http://drtc1.isibang.ac.in/indus/handle/1/2/browse?value=Forwarded+by+Dr.+N.S.+Randhawa+DG%2C+ICAR.&type=author |access-date=23 July 2016 |publisher=Indus |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914094055/http://drtc1.isibang.ac.in/indus/handle/1/2/browse?value=Forwarded+by+Dr.+N.S.+Randhawa+DG,+ICAR.&type=author |url-status=dead }} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite journal|last=N. S Randhawa, N. S Parischa|year=1971|title=Forecast and Control of Nutritional Diseases in Plants (full text)|url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol37B_1971_6_Art06.pdf|journal=Punjab Agricultural University|volume=37|issue=6}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 1980–89}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] lvh7bymar04v4qh3j7wbheoafq6fi6d 3 205259 847136 2026-09-23T13:47:27Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 847136 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Talwinder sin}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 23 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 3glt2v19goou752qq9hnawe50bubddg 3 205260 847273 2026-09-23T21:59:04Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 847273 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=PsychoMap}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:59, 23 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 86axg6pyedavliez0tg9boy2iy4c64z 3 205261 847314 2026-09-24T01:09:14Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 847314 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Hardeep Singh 13}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:09, 24 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) m719damrk2r6qbdaaagt5p35jes5eph 3 205262 847341 2026-09-24T02:52:43Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 847341 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Guri Mallhi}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 02:52, 24 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 6vbwzftc3ee3byggsapogmpzifakvea 0 205263 847389 2026-09-24T06:27:49Z Kuldeepburjbhalaike 18176 "[[:en:Special:Redirect/revision/1363139750|Ajit Inder Singh]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 847389 wikitext text/x-wiki '''ਅਜੀਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੋਫਰ''' (ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ, 1951) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/mla-report-cards-ajit-inder-singh-mofar-and-chitan-singh-samao/story-HlRVR0GNT6zav2f88iOxnO.html|title=MLA report cards: Ajit Inder Singh Mofar and Chitan Singh Samao|date=2016-11-15|work=Hindustan Times|access-date=2025-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117040013/https://www.hindustantimes.com/punjab/mla-report-cards-ajit-inder-singh-mofar-and-chitan-singh-samao/story-HlRVR0GNT6zav2f88iOxnO.html|archive-date=2020-11-17|language=en-us}}</ref> ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1997 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2007<ref>{{Cite web |title=AJIT INDER SINGH(Indian National Congress(INC)):Constituency- Sardulgarh(Mansa) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/pb2007/candidate.php?candidate_id=160 |access-date=2025-08-15 |website=www.myneta.info}}</ref> ਅਤੇ 2012<ref>{{Cite web |title=Ajit Inder Singh(Indian National Congress(INC)):Constituency- SARDULGARH(MANSA) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/pb2012/candidate.php?candidate_id=226 |access-date=2025-08-15 |website=www.myneta.info}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2016-11-15 |title=MLA report cards: Ajit Inder Singh Mofar and Chitan Singh Samao |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/mla-report-cards-ajit-inder-singh-mofar-and-chitan-singh-samao/story-HlRVR0GNT6zav2f88iOxnO.html |access-date=2025-08-15 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਮੋਫਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮੋਫਰ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ [[2022 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|2022 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ]] [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ ਲੜੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ihiv9a3n9l62plumvzablqx2v7g1qem 847391 847389 2026-09-24T06:31:40Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847391 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਅਜੀਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੋਫਰ | native_name = | image = | image_size = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1951|8|18}} | birth_place = [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] | office = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ | term_start = 2007 | term_end = 2017 | predecessor = [[ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੂੰਦੜ]] | successor = ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੂੰਦੜ | constituency = [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] | constituency1 = ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ | term_start1 = 1997 | term_end1 = 2002 | predecessor1 = ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ | successor1 = ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੂੰਦੜ | office2 = | constituency2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | other_party = [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)]] | spouse = | children = ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮੋਫਰ | footnotes = | date = | year = | website = | source = }} '''ਅਜੀਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੋਫਰ''' (ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ, 1951) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/mla-report-cards-ajit-inder-singh-mofar-and-chitan-singh-samao/story-HlRVR0GNT6zav2f88iOxnO.html|title=MLA report cards: Ajit Inder Singh Mofar and Chitan Singh Samao|date=2016-11-15|work=Hindustan Times|access-date=2025-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117040013/https://www.hindustantimes.com/punjab/mla-report-cards-ajit-inder-singh-mofar-and-chitan-singh-samao/story-HlRVR0GNT6zav2f88iOxnO.html|archive-date=2020-11-17|language=en-us}}</ref> ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1997 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2007<ref>{{Cite web |title=AJIT INDER SINGH(Indian National Congress(INC)):Constituency- Sardulgarh(Mansa) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/pb2007/candidate.php?candidate_id=160 |access-date=2025-08-15 |website=www.myneta.info}}</ref> ਅਤੇ 2012<ref>{{Cite web |title=Ajit Inder Singh(Indian National Congress(INC)):Constituency- SARDULGARH(MANSA) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/pb2012/candidate.php?candidate_id=226 |access-date=2025-08-15 |website=www.myneta.info}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2016-11-15 |title=MLA report cards: Ajit Inder Singh Mofar and Chitan Singh Samao |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/mla-report-cards-ajit-inder-singh-mofar-and-chitan-singh-samao/story-HlRVR0GNT6zav2f88iOxnO.html |access-date=2025-08-15 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਮੋਫਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮੋਫਰ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ [[2022 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|2022 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ]] [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ ਲੜੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] e4lb3pvsonl168evcdnbcc5h6xsuvf2 0 205264 847395 2026-09-24T07:03:02Z Kuldeepburjbhalaike 18176 "[[:en:Special:Redirect/revision/1376455713|Satnam Singh (rower)]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 847395 wikitext text/x-wiki '''ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 5 ਜੁਲਾਈ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੋਵਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ [[ਹਾਂਙਚੋ|ਹਾਂਗਜ਼ੂ]], [[ਚੀਨ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਵਾਲੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰੋਇੰਗ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bose |first=Shuvaditya |date=2023-09-25 |title=2023 Asian Games: With 5 Medals, Indian Rowers Match Best-Ever Tally |url=https://www.thequint.com/sports/asian-games/2023-asian-games-rowing-india-win-5-medals-match-best-tally |access-date=2023-09-28 |website=TheQuint |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/hangzhou-asian-games-with-five-medals-the-indian-rowers-make-a-splash/article67346310.ece|title=Hangzhou Asian Games {{!}} With five medals, the Indian rowers make a splash|last=Ganesan|first=Uthra|date=2023-09-25|work=The Hindu|access-date=2025-02-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/twenty-years-on-a-rower-son-follows-his-father-on-to-podium/articleshow/103939240.cms|title=Twenty years on, a rower son follows his father on to podium|date=2023-09-25|work=The Times of India|access-date=2025-02-24|issn=0971-8257}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਤਨਾਮ ਫੱਤਾ ਮਾਲੋਕਾ, [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਓਲੰਪੀਅਨ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-09-26 |title=Asian Games: A day after losing out on a medal and Satnam Singh spending time in hospital, rowers show resilience to win coveted medal |url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-medal-satnam-singh-hospital-8955797/ |access-date=2025-02-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] nm2fydalwjel81u3hzipeyb9fr9l6cl 847396 847395 2026-09-24T07:11:16Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847396 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2000|07|05}} | birth_place = [[ਫੱਤਾ ਮਾਲੋਕਾ]], [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | height = 190 ਸੈ.ਮੀ. | weight = 83 ਕਿੱਲੋ | country = [[ਭਾਰਤੀ]] | sport = ਰੋਇੰਗ | medal_templates = {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalBronze|2026 ਏਚੀ-ਨਗੋਆ|}} {{MedalBronze|2022 ਹਾਂਗਜ਼ੂ|ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ}} {{Medal|Competition|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{Medal|Silver|2019 ਪੂਣੇ|ਪੁਰਸ਼ 4}} {{Medal|Gold|2023 ਪੂਣੇ|ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਜ}} {{Medal|Silver|2022 ਪੂਣੇ|ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਜ}} {{Medal|Competition|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ}} {{Medal|Silver|2022 ਗੁਜਰਾਤ]]|ਪੁਰਸ਼ 4}} | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flag|India}} | branch = {{Navy|India}} | unit = | service_years = 2019–ਹੁਣ | rank = [[File:Chief-Petty-Officer navy.jpg|20px]] ਚੀਫ਼ ਪੇਟੀ ਅਫ਼ਸਰ }} }} '''ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 5 ਜੁਲਾਈ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੋਵਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ [[ਹਾਂਙਚੋ|ਹਾਂਗਜ਼ੂ]], [[ਚੀਨ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਵਾਲੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰੋਇੰਗ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bose |first=Shuvaditya |date=2023-09-25 |title=2023 Asian Games: With 5 Medals, Indian Rowers Match Best-Ever Tally |url=https://www.thequint.com/sports/asian-games/2023-asian-games-rowing-india-win-5-medals-match-best-tally |access-date=2023-09-28 |website=TheQuint |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/hangzhou-asian-games-with-five-medals-the-indian-rowers-make-a-splash/article67346310.ece|title=Hangzhou Asian Games {{!}} With five medals, the Indian rowers make a splash|last=Ganesan|first=Uthra|date=2023-09-25|work=The Hindu|access-date=2025-02-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/twenty-years-on-a-rower-son-follows-his-father-on-to-podium/articleshow/103939240.cms|title=Twenty years on, a rower son follows his father on to podium|date=2023-09-25|work=The Times of India|access-date=2025-02-24|issn=0971-8257}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਤਨਾਮ ਫੱਤਾ ਮਾਲੋਕਾ, [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਓਲੰਪੀਅਨ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-09-26 |title=Asian Games: A day after losing out on a medal and Satnam Singh spending time in hospital, rowers show resilience to win coveted medal |url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-medal-satnam-singh-hospital-8955797/ |access-date=2025-02-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] dxn5pe9isxccmy0oc4szs8vgdyqwap6 847397 847396 2026-09-24T07:11:38Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847397 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2000|07|05}} | birth_place = [[ਫੱਤਾ ਮਾਲੋਕਾ]], [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | height = 190 ਸੈ.ਮੀ. | weight = 83 ਕਿੱਲੋ | country = [[ਭਾਰਤੀ]] | sport = ਰੋਇੰਗ | medal_templates = {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalBronze|2026 ਏਚੀ-ਨਗੋਆ|}} {{MedalBronze|2022 ਹਾਂਗਜ਼ੂ|ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ}} {{Medal|Competition|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{Medal|Silver|2019 ਪੂਣੇ|ਪੁਰਸ਼ 4}} {{Medal|Gold|2023 ਪੂਣੇ|ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਜ}} {{Medal|Silver|2022 ਪੂਣੇ|ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਜ}} {{Medal|Competition|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ}} {{Medal|Silver|2022 ਗੁਜਰਾਤ]]|ਪੁਰਸ਼ 4}} | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flag|ਭਾਰਤ}} | branch = {{Navy|India}} | unit = | service_years = 2019–ਹੁਣ | rank = [[File:Chief-Petty-Officer navy.jpg|20px]] ਚੀਫ਼ ਪੇਟੀ ਅਫ਼ਸਰ }} }} '''ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 5 ਜੁਲਾਈ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੋਵਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ [[ਹਾਂਙਚੋ|ਹਾਂਗਜ਼ੂ]], [[ਚੀਨ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਵਾਲੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰੋਇੰਗ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bose |first=Shuvaditya |date=2023-09-25 |title=2023 Asian Games: With 5 Medals, Indian Rowers Match Best-Ever Tally |url=https://www.thequint.com/sports/asian-games/2023-asian-games-rowing-india-win-5-medals-match-best-tally |access-date=2023-09-28 |website=TheQuint |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/hangzhou-asian-games-with-five-medals-the-indian-rowers-make-a-splash/article67346310.ece|title=Hangzhou Asian Games {{!}} With five medals, the Indian rowers make a splash|last=Ganesan|first=Uthra|date=2023-09-25|work=The Hindu|access-date=2025-02-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/twenty-years-on-a-rower-son-follows-his-father-on-to-podium/articleshow/103939240.cms|title=Twenty years on, a rower son follows his father on to podium|date=2023-09-25|work=The Times of India|access-date=2025-02-24|issn=0971-8257}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਤਨਾਮ ਫੱਤਾ ਮਾਲੋਕਾ, [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਓਲੰਪੀਅਨ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-09-26 |title=Asian Games: A day after losing out on a medal and Satnam Singh spending time in hospital, rowers show resilience to win coveted medal |url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-medal-satnam-singh-hospital-8955797/ |access-date=2025-02-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] dccc9ditzzts2rdl2p4925zp3olbuls 847413 847397 2026-09-24T07:58:01Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847413 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2000|07|05}} | birth_place = [[ਫੱਤਾ ਮਾਲੋਕਾ]], [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | height = 190 ਸੈ.ਮੀ. | weight = 83 ਕਿੱਲੋ | country = [[ਭਾਰਤੀ]] | sport = ਰੋਇੰਗ | medal_templates = {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalBronze|2026 ਏਚੀ-ਨਗੋਆ|}} {{MedalBronze|2022 ਹਾਂਗਜ਼ੂ|ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ}} {{Medal|Competition|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{Medal|Silver|2019 ਪੂਣੇ|ਪੁਰਸ਼ 4}} {{Medal|Gold|2023 ਪੂਣੇ|ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਜ}} {{Medal|Silver|2022 ਪੂਣੇ|ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਜ}} {{Medal|Competition|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ}} {{Medal|Silver|2022 ਗੁਜਰਾਤ|ਪੁਰਸ਼ 4}} | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flag|ਭਾਰਤ}} | branch = {{Navy|India}} | unit = | service_years = 2019–ਹੁਣ | rank = [[File:Chief-Petty-Officer navy.jpg|20px]] ਚੀਫ਼ ਪੇਟੀ ਅਫ਼ਸਰ }} }} '''ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 5 ਜੁਲਾਈ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੋਵਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ [[ਹਾਂਙਚੋ|ਹਾਂਗਜ਼ੂ]], [[ਚੀਨ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਵਾਲੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰੋਇੰਗ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bose |first=Shuvaditya |date=2023-09-25 |title=2023 Asian Games: With 5 Medals, Indian Rowers Match Best-Ever Tally |url=https://www.thequint.com/sports/asian-games/2023-asian-games-rowing-india-win-5-medals-match-best-tally |access-date=2023-09-28 |website=TheQuint |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/hangzhou-asian-games-with-five-medals-the-indian-rowers-make-a-splash/article67346310.ece|title=Hangzhou Asian Games {{!}} With five medals, the Indian rowers make a splash|last=Ganesan|first=Uthra|date=2023-09-25|work=The Hindu|access-date=2025-02-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/twenty-years-on-a-rower-son-follows-his-father-on-to-podium/articleshow/103939240.cms|title=Twenty years on, a rower son follows his father on to podium|date=2023-09-25|work=The Times of India|access-date=2025-02-24|issn=0971-8257}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਤਨਾਮ ਫੱਤਾ ਮਾਲੋਕਾ, [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਓਲੰਪੀਅਨ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-09-26 |title=Asian Games: A day after losing out on a medal and Satnam Singh spending time in hospital, rowers show resilience to win coveted medal |url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-medal-satnam-singh-hospital-8955797/ |access-date=2025-02-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] 2w1scdf15jfudkfy572m7uqe3ikjyz8 0 205265 847422 2026-09-24T08:33:50Z Kuldeepburjbhalaike 18176 "[[:en:Special:Redirect/revision/1361774758|Sukhmeet Singh]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 847422 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਖਮੀਤ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੋਵਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ]] [[ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ|ਜੂਨੀਅਰ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਫਸਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2018 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Asian Games: Indian rowers claim 1 gold, 2 bronze medals |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games/asian-games-indian-rowers-claim-gold-2-bronze-medals/articleshow/65525236.cms |access-date=24 August 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Athletes Sukhmeet Singh |url=https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/SINGH-Sukhmeet-3007342/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824135027/https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/SINGH-Sukhmeet-3007342/ |archive-date=24 August 2018 |access-date=24 August 2018 |publisher=2018 Asian Games}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/indian-rowers-claim-gold-2-bronze-medals/articleshow/65524974.cms|title=Army spirit comes to fore: Indian rowers sing redemption song with 3 medals|date=24 August 2018|work=[[The Economic Times]]|access-date=24 September 2022|agency=PTI}}</ref> ਉਹ [[2022 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2022 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Outlook Sports Desk |date=25 September 2023 |title=Asian Games 2023, Day 2: Indian Rowers Shine With Double Bronze Victory |url=https://www.outlookindia.com/sports/asian-games-2023-day-2-indian-rowers-shine-with-double-bronze-victory-news-320421 |website=Outlook}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ [[ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਫਰਮਾਹੀਂ, ਮਾਨਸਾ|ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਫਰਵਾਹੀ]], [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2021}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] hkjcwomkvu0t52s5ewxi5bdku6bh4fl 847423 847422 2026-09-24T08:41:53Z Kuldeepburjbhalaike 18176 847423 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1994|08|9}} | birth_place = [[ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਫਰਮਾਹੀਂ, ਮਾਨਸਾ|ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਫਰਮਾਹੀਂ]], [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]], ਪੰਜਾਬ | nationality = ਭਾਰਤੀ | height = 183 ਸੈ.ਮੀ. | weight = 75 ਕਿੱਲੋ | country = [[ਭਾਰਤ]] | sport = ਰੋਇੰਗਰ | medal_templates = {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]]}} {{Medal|Gold|[[2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2018 ਜਕਾਰਤਾ]]|ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ}} {{MedalBronze|2022 ਹਾਂਗਜ਼ੂ|ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ}} {{Medal|Competition|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ}} {{Medal|Gold|2022 ਗੁਜਰਾਤ|ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ }} {{Medal|Competition|ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{Medal|Silver|2019 ਚੁੰਗਜ਼ੂ|ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ }} {{Medal|Bronze|2019 ਚੁੰਗਜ਼ੂ|ਡਬਲ ਸਕਲਸ }} {{Medal|Silver|2021 ਥਾਈਲੈਂਡ|ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ }} {{Medal|Silver|2022 ਥਾਈਲੈਂਡ|ਡਬਲ ਸਕਲਸ }} {{Medal|Competition|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{Medal|Silver|2017 ਪੂਣੇ|ਡਬਲ ਸਕਲਸ }} {{Medal|Gold|2019 ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਡਬਲ ਸਕਲਸ }} {{Medal|Gold|2021 ਪੂਣੇ|ਡਬਲ ਸਕਲਸ}} | show_medals = yes | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flag|ਭਾਰਤ}} | branch = {{army|India}} | service_years = 2016–ਹੁਣ | rank = [[File:Subedar_-_Risaldar_of_the_Indian_Army.svg|25px]] [[ਸੂਬੇਦਾਰ]] }} }} '''ਸੁਖਮੀਤ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੋਵਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ]] [[ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ|ਜੂਨੀਅਰ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਫਸਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2018 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Asian Games: Indian rowers claim 1 gold, 2 bronze medals |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games/asian-games-indian-rowers-claim-gold-2-bronze-medals/articleshow/65525236.cms |access-date=24 August 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Athletes Sukhmeet Singh |url=https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/SINGH-Sukhmeet-3007342/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824135027/https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/SINGH-Sukhmeet-3007342/ |archive-date=24 August 2018 |access-date=24 August 2018 |publisher=2018 Asian Games}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/indian-rowers-claim-gold-2-bronze-medals/articleshow/65524974.cms|title=Army spirit comes to fore: Indian rowers sing redemption song with 3 medals|date=24 August 2018|work=[[The Economic Times]]|access-date=24 September 2022|agency=PTI}}</ref> ਉਹ [[2022 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2022 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਵਾਡਰਪਲ ਸਕਲਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Outlook Sports Desk |date=25 September 2023 |title=Asian Games 2023, Day 2: Indian Rowers Shine With Double Bronze Victory |url=https://www.outlookindia.com/sports/asian-games-2023-day-2-indian-rowers-shine-with-double-bronze-victory-news-320421 |website=Outlook}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ [[ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਫਰਮਾਹੀਂ, ਮਾਨਸਾ|ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਫਰਵਾਹੀ]], [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2021}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] sun2wsglw9qrkhdheujd2vyge7bp5wl 3 205266 847491 2026-09-24T11:49:30Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 847491 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Gurwlnder Singh}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:49, 24 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) hk5itogo6p3ls4vqbngl79kmm0a6wtg