ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="850" case="first-letter">Package</namespace>
      <namespace key="851" case="first-letter">Package talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2273</id>
    <revision>
      <id>847759</id>
      <parentid>699173</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1525" sha1="cf6v55q2h7qayowx1wftze60xlvh2l3" xml:space="preserve">'''ਬਾਲੀਵੁੱਡ''' (Hindi: बॉलीवुड, Urdu: بالی وڈ) [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ''[[ਹਾਲੀਵੁੱਡ]]'' ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਆਧਾਰ}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
* [https://web.archive.org/web/20090122135025/http://www.imdb.com/Sections/Countries/India/ IMDB - A database for International Movies]
* [http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0502/feature3/?fs=www7.nationalgeographic.com An article on Bollywood in National Geographic archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011220114/http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0502/feature3/?fs=www7.nationalgeographic.com |date=2007-10-11 }}
* [http://ibosnetwork.com/ The indian Box Office]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.bollywoodblog.com/ Bollywood information resource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509051908/http://www.bollywoodblog.com/ |date=2007-05-09 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>cf6v55q2h7qayowx1wftze60xlvh2l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੋਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3338</id>
    <revision>
      <id>847732</id>
      <parentid>843136</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3970" sha1="2tg5n5j7pws6rdbpvevfv5t9k97dl3u" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Native gold nuggets.jpg|180px|thumb|right|ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ]]

'''ਸੋਨਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''gold''') ਇੱਕ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ]] 79 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ '''Au''' ਸੰਕੇਤਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ]] 196.966569 amu ਹੈ। ਸੋਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਅਤੇ ਅਲੱਭ ਧਾਤ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਦਾਣੇ ਜਾਂ ਡਲੀ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰਾਂ, ਚਟਾਨਾਂ ਦੇ ਪਾੜ, ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਗ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਗਾੜ੍ਹਾ, ਨਰਮ, ਚਮਕਦਾਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਟੀਣਯੋਗ ਅਤੇ ਨਰਮ ਧਾਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਰਤੋਂ ਦੰਦਸਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।

ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅਤਿਅੰਤ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਧਾਤੂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਈਸਾ ਤੋਂ  2500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ (ਜਿਸਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ [[ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ]] ਅਤੇ [[ਹੜੱਪਾ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹਨ) ਸੋਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਸੂਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇਹ ਧਾਤੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ (ਈਸਾ ਤੋਂ 300 ਸਾਲ ਪੂਰਵ) ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭਸਮ ਦਾ ਔਸ਼ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਆਇਆ ਹੈ।

== ਕੀਮਤ ==
ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਟਰੋਏ ਔਂਸ ਅਤੇ ਗਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੈਰਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ 24 ਤੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਨਾ ਹੈ। 

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ ==
{{ਕਾਮਨਜ਼|Gold}}
* [http://www.webelements.com/gold/ WebElements.com ਤੇ ਸੋਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726120153/http://www.webelements.com/gold/ |date=2013-07-26 }}
* [http://www.lateralscience.co.uk/gold/auriferous.html ''Getting Gold'' 1898 book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612192416/http://www.lateralscience.co.uk/gold/auriferous.html |date=2016-06-12 }}
* [https://web.archive.org/web/20080307000911/http://www.epa.gov/epaoswer/other/mining/techdocs/gold.pdf Technical Document on Extraction and Mining of Gold]
* [http://www.pniok.de/au.htm Picture in the Element collection from Heinrich Pniok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029163833/http://www.pniok.de/au.htm |date=2012-10-29 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]]


{{ਅਧਾਰ}}</text>
      <sha1>2tg5n5j7pws6rdbpvevfv5t9k97dl3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5488</id>
    <revision>
      <id>847616</id>
      <parentid>541980</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6451" sha1="1c2it0273nay0uvrtd5z1ah7oein3wl" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Spider-Man547.jpg|thumb|220px|From ''[[ਦ ਅਮੇਜ਼ਿੰਗ ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ (ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬ)|ਦ ਅਮੇਜ਼ਿੰਗ ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ]]'' #547 (ਮਾਰਚ 2008)&lt;br /&gt;Art by [[Steve McNiven]] &amp; [[Dexter Vines]]]] 
'''ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Spider-Man) (ਪੀਟਰ ਪਾਰਕਰ) [[ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਪਰ ਹੀਰੋ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ [[ਸਟੈਨ ਲੀ]] ਅਤੇ [[ਸਟੀਵ ਡਿਟਕੋ]] ਹਨ। ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ [[ਅਮੈਜ਼ੀੰਗ ਫੇਂਟਸੀ (ਕੌਮਿਕਸ)|ਅਮੈਜ਼ੀੰਗ ਫੇਂਟਸੀ]] #15 (Amazing Fantasy #15) ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 1962 ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ [[ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਵਲ ਯੂਨੀਵਰਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸ਼ੋਅ, ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ, ਸਪਾਈਡਰ ਮੈਨ ਉਰਫ ''ਪੀਟਰ ਪਾਰਕਰ'', ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਜੋ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਮਈ ਅਤੇ ਅੰਕਲ ਬੇਨ ਦੁਆਰਾ [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਰਿਚਰਡ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਪਾਰਕਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੀ ਅਤੇ ਡਿੱਟਕੋ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੇ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਜੇ. ਜੋਨਾਹ ਜੇਮਸਨ, ਹੈਰੀ ਓਸੋਬਰਨ, ਮੈਕਸ ਮੋਡਲ, ਰੋਮਾਂਸ ਸਾਥਣਾਂ ਗਵੇਨ ਸਟੇਸੀ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਜੇਨ ਵਾਟਸਨ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਓਕਟੋਪਸ, ਗ੍ਰੀਨ ਗੋਬ੍ਲਿਨ ਅਤੇ ਵੇਨਮ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮੱਕੜੀ ਦੇ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਕੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਬਲੀਅਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਹ ਨਾਲ ਚਿਪਕਣਾ, ਗੁੱਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਮੱਕੜੀ ਜਾਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ &quot;ਮੱਕੜੀ-ਸੂਝ&quot; ਨਾਲ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸਪਾਈਡਰ ਮੈਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਪਾਈਡਰ ਮੈਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਸਪਾਈਡਰ ਮੈਨ ਦੀ ਗੁਪਤ ਪਛਾਣ ਪਿੱਛੇ ਕੁਈਨਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੀਟਰ ਪਾਰਕਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਖੱਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ &quot;ਅਸਵਿਕਾਰਤਾ, ਅਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਇਕੱਲਤਾ&quot; ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ ਪਾਠਕ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Wright&quot;&gt;{{Cite book|author=Wright, Bradford W.|title=Comic Book Nation|year=2001|publisher=Johns Hopkins Press: Baltimore|isbn=978-0-8018-7450-5}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਪਾਈਡਰ ਮੈਨ ਕੋਲ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਡਕਿੱਕ ਸਨ ਪਰ ਬਕੀ ਅਤੇ ਰਾਬਿਨ ਵਰਗੇ ਪਿਛਲੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਾਇਕਾਂ ਵਾਂਗ ਸਪਾਈਡਰ ਮੈਨ ਕੋਲ ਕੈਪਟਨ ਅਮੈਰੀਕਾ ਅਤੇ [[ਬੈਟਮੈਨ]] ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਇਹ ਸਿੱਖਣਾ ਸੀ ਕਿ &quot;ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਆਵੇਗੀ&quot; - ਪਹਿਲੀ ਸਪਾਈਡਰ ਮੈਨ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਠ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

ਸਪਾਈਡਰ ਮੈਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਫਲ ਸੁਪਰਹੀਰੋਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Why Spider-Man is popular.|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=101230&amp;page=1|accessdate=November 18, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430132504/http://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=101230&amp;page=1|archive-date=April 30, 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: 
* '''[[ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ]]''': 2002 ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਸੈਮ ਰਾਇਮੀ]] (Sam Raimi) ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਟੋਬੀ ਮਗੂਆਇਰ]] (Tobey Maguire) ਨੇ ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਿਤਾ।
* '''[[ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ 2]]''': 2004 ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।
* '''[[ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ 3]]''': 2007 ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।

== ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://arquivo.pt/wayback/20091004145420/http://marvel.com/news/comicstories.687 &quot;Venom: The Sordid History of Spider-Man's Black Costume&quot;] at Marvel.com
* [http://www.toonopedia.com/spidey.htm Spider-Man] at [[Don Markstein's Toonopedia]]
* [http://www.spiderfan.org/ SpiderFan]

{{commonscat|Spiderman|ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਪਰ ਹੀਰੋ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ]]</text>
      <sha1>1c2it0273nay0uvrtd5z1ah7oein3wl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਕਸ਼ਾਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10380</id>
    <revision>
      <id>847676</id>
      <parentid>845211</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19503" sha1="02n0prv0yvw8nn9d7sl7ejxe57t1igp" xml:space="preserve">'''ਸਾਕਸ਼ਾਤ''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਡਿਜਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ [[ਏਂਡਰਾਇਡ]] ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਆਧਾਰਿਤ [[ਟੈਬਲੇਟ ਕੰਪਿਊਟਰ|ਟੈਬਲੇਟ]] [[ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਯੰਤਰ ]]&lt;nowiki/&gt;ਹੈ। ਇਹ [[ਡਿਜੀਟਲ ਪਾੜਾ]] ਮਿਟਾਉਣ ਹੇਤੁ ਇੱਕ ਸਸਤੇ ਯੰਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਡਿਜਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲਾਜੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ੨੫,੦੦੦ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ੪੦੦ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ [http://sakshat.ac.in/ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪੋਰਟਲ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501035355/http://www.sakshat.ac.in/ |date=2011-05-01 }} ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਈ-ਲਰਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਨਾ ਹੈ।&lt;ref name= bbc_10740817&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10740817 India unveils prototype for $35 touch-screen computer] BBC World news - South Asia Retrieved 25 July 2010&lt;/ref&gt; ਇਹ ੧੫੦੦ ਰੁਪਏ ($ ੩੫ ਅਮਰੀਕੀ) ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਲਕਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ੨੦੦੯ ਵਿੱਚ ਵੀ $ ੧੦ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਆਖੀਰ ਇੱਕ ਪੈਨ ਡਰਾਇਵ ਵਰਗਾ ਸਟੋਰੇਜ ਯੰਤਰ ਨਿਕਲਿਆ।&lt;ref name= toiref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/Hyderabad/10-laptop_proves_to_be_a_damp_squib/articleshow/4072417.cms $10-laptop proves to be a damp squib]&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਤਸਵੀਰ:India-35-dollar-tablet.png|thumb|150px | right | ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਇਪ ਦਿਖਾਂਦੇ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ]]
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ [[ਲੈਪਟਾਪ]] ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਲੈਪਟਾਪ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ [[ਟੈਬਲੇਟ ਕੰਪਿਊਟਰ|ਟੈਬਲੇਟ]] ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਯੰਤਰ ਹੈ। ਯੂਨੀਅਨ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਆਜੋਜਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਕਸ਼ਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਵਾਇੰਟ ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਐਨ ਕੇ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਯੰਤਰ ੧੦ ਇੰਚ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ੫ ਇੰਚ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ $ ੩੦ ਮੁੱਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਲੈਪਟਾਪ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੈਪਟਾਪ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਫੈਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ&lt;ref name= toiref/&gt;&lt;ref name= price&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2010/jul/23/india-unveils-cheapest-laptop India to unveil the £7 laptop ], [[The Guardian]], Febryary 2, 2008&lt;/ref&gt;

ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇ ਵਿਕਰੀ ਮੁੱਲ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਨ, ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ [[ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ]], [[ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ]] ਨੇ ੨੨ ਜੁਲਾਈ ੨੦੧੦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਦਾ ਅਨਾਵਰਣ ਕੀਤਾ। ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਮੁੱਲ $ ੩੫ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਟਾਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ $ ੨੦ ਅਤੇ ਆਖੀਰ $ ੧੦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।&lt;ref name= bbc_10740817/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=  |title= Why India's $35 computer joke isn't funny |url= http://economictimes.indiatimes.com/Hardware/articleshow/6214029.cms |work= [[The Economic Times]] |location= New Dehli |date= 25 July 2010 |accessdate= 25 July 2010 |archive-date= 28 ਜੁਲਾਈ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100728062938/http://economictimes.indiatimes.com/Hardware/articleshow/6214029.cms |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=63417 PIB Press Release ] PIB Retrieved 26 July 2010&lt;/ref&gt; After the new device was unveiled, [[OLPC]]Chairman [[ਨਿਕੋਲਸ ਨੇਗਰੋਪੋਂਟ]] offered full access to [[OLPC]]technology, cost free to the Indian team .&lt;ref&gt;{{Cite news |author=  |title= OLPC's Negroponte supports India's $35 tablet concept |url= http://www.siliconindia.com/shownews/OLPCs_Negroponte_supports_Indias_35_tablet_concept-nid-70313.html |date= 09 August 2010 |accessdate= 14 August 2010 |archive-date= 23 ਜੂਨ 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110623224402/http://www.siliconindia.com/shownews/OLPCs_Negroponte_supports_Indias_35_tablet_concept-nid-70313.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; [[ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ]] ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਕਿ ਇਹ ਯੂਨਿਟ ੧੫੦੦ ਰੁਪਏ ($ ੩੫) ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇ ਬਾਦ ੭੫੦ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ&lt;ref name= &quot;bbc . co . uk&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10740817 India unveils prototype for $ 35 touch - screen computer ] BBC World news - South Asia Retrieved 25 July 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=  |title= Why India's $35 computer joke isn't funny |url= http://economictimes.indiatimes.com/Hardware/articleshow/6214029.cms |work= [[द इकॉनॉमिक टाइम्स]] |location= नई दिल्ली |date= 25 July 2010 |accessdate= 25 July 2010 |archive-date= 28 ਜੁਲਾਈ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100728062938/http://economictimes.indiatimes.com/Hardware/articleshow/6214029.cms |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਘਟਾਕੇ ੫੦੦ ਰੁਪਏ ($ ੧੦) ਤੱਕ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।

ਇਸ ਟੈਬਲੇਟ ਦੇ ਇੱਕ [[ਵੈਪਰਵੇਇਰ]] ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਮ ਇੱਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਪਰੋਗਰਾਮ ਗੈਜੇਟ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਲਗਾ ਜੋ ਕਿ ਅਗਸਤ ੨੦੧੦ ਵਿੱਚ [[ਐਨਡੀਟੀਵੀ]] ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref name= ndtv_gadget_guru_video_1&gt;[http://www.ndtv.com/news/videos/video_player.php?id=157534 NDTV Gadget Guru] Gadget Guru exclusive: $35 laptop is here. Retrieved 13 August 2010&lt;/ref&gt; ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਡੇਮੋ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਏਂਡਰਾਇਡ ਪ੍ਰਚਾਲਨ ਤੰਤਰ ਚਲਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਚਲਾਂਦੇ, ਵਾਇ - ਫਾਇ, ੩ਜੀ, ੨ ਜੀਬੀ ਰੈਮ ਆਦਿ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ।

== ਸੰਰਚਨਾ ==
=== ਹੇਠਲਾ ਕਾਰਿਆਪ੍ਰਣਾਲੀ ===
ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Invitation to Innovate ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਿਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੇਠਲਾ ਕਾਰਿਆਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਿੰਨਿਲਿਖਿਤ ਹੈ:

ਵੀਡੀਓ ਵੇਬ ਕਾਂਫਰੇਂਸਿੰਗ ਸਹੂਲਤ / ਮਲਟੀਮੀਡਿਆ ਸਾਮਗਰੀ ਦੇਖਣ ਹੇਤੁ ਸਮਰਥਨ ਜਿਵੇਂ . pdf, docx, . ods, . adp, . doc, . xls, . jpeg, . gif, . png, . bmp, . odt, . zip, AVI, AC3 ਆਦਿ / ਖੋਜ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਪੀਡੀਏਫ ਰੀਡਰ / ਜਿਪ ਫਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਅਨਜਿਪ ਕਰਣ ਹੇਤੁ ਅਨਜਿਪ ਟੂਲ / ਉਪਯੁਕਤ ਫਰਮਵੇਇਰ ਅਪਗਰੇਡ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਣ ਹੇਤੁ ਸੰਭਾਵਨਾ / ਕੰਪਿਊਟਿੰਗਕਸ਼ਮਤਾਵਾਂਜਿਵੇਂ ਓਪਨ ਆਫਿਸ, ਸਾਇਲੈਬ, ਕਪਸ (ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਸਮਰਥਨ ਹੇਤੁ) / ਸਟਰੀਂਡ ਅਤੇ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੀਡਿਆ ਫਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਮੀਡਿਆ ਪਲੇਇਰ / ਇੰਟਰਨੇਟ ਬਰਾਉਜਿੰਗ, ਜਾਵਾਸਕਰਿਪਟ, ਪੀਡੀਏਫ ਪੱਲਗ - ਇਸ ਜਾਵਾ / ਆਡਯੋ - ਵੀਡਯੋ I / O ਹੇਤੁ ਵਾਇਰਲੈਸ ਸੰਚਾਰ / ਕਲਾਉਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਵਿਕਲਪ / ਰਿਮੋਟ ਯੰਤਰ ਮੈਨੇਜਮੇਂਟ ਸਮਰੱਥਾ, ਯੂਟਿਊਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਨਲਾਇਨ ਵੀਡੀਓ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੈਂਡਰ ਕਰਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ (ਓਪਨ ਸੋਰਸ ਫਲੈਸ਼ ਪਲੇਇਰ ਜਿਵੇਂ gnash ਜਾਂ swfdec) . 
==== ਹੋਰਵਰੀਇਤਾਵਾਂ: ====
* ਪਲੇਬੈਕ: AVCHD
* ਮਲਟੀਮੀਡਿਆ I / O ਇੰਟਰਫੇਸ: DTV, IPTv, DTH
* ਇੰਟਰਨੇਟ ਬਰਾਉਜਿੰਗ: ਫਲੈਸ਼ ਪਲੇਇਰ (ਅਡਾਬੀ)

=== ਸਪੈਸ਼ਿਫਿਕੇਸ਼ਨ ===
ਉੱਤੇ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਨ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਹੇਤੁ ਉਪਯੁਕਤ ਮਦਰਬੋਰਡ / ਸਿਸਟਮ ਆਨ ਚਿਪ / ਕਵਰਟੀ ਕੀਬੋਰਡ, ਮਾਉਸ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ੭” ਰੰਗੀਨ ਐਲਸੀਡੀ / ਟੀਏਫਟੀ (ਟਚਸਕਰੀਨ ਵਿਕਲਪਿਕ) ਜਾਂ ਉਪਯੁਕਤ ਆਲ - ਇਸ - ਜੰਗਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ / ਹੇਠਲਾ ੨ ਯੂਏਸਬੀ ੨ . ੦ ਪੋਰਟ ਅਤੇ ਯੂਏਸਬੀ ਹੋਸਟ / RF, ਸਰਟਿਫਿਕੇਸ਼ਨ - ਆਲ “CE Certificate” (FCC ਗਾਇਡਲਾਇਨ) / ਬੈਟਰੀ ਜਾਂ ਬੈਟਰੀਵਿਹੀਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਅਨਇੰਟਰਪਟਿਡ ਆਪਰੇਸ਼ਨ / ਅਡੈਪਟਰ ਯੁਕਤ ਬੈਟਰੀ ਚਾਰਜਰ ਜਾਂ ਹਾਇਬਰਿਡ ਸੁਪਰ ਕੈਪੈਸਟਰ ਕਵਿਕ ਚਾਰਜਰ / ਏਸਡੀ ਕਾਰਡ ਸਲਾਟ (ਹੇਠਲਾ ੮ ਜੀਬੀ ਸਮਰਥਨ ਸਹਿਤ) / RGB / ਏਲਸੀਡੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਰ ਜੋੜਨ ਹੇਤੁ ਸਮਰਥਨ / ਬਾਹਰੀ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡਰਾਇਵ ਜੋੜਨ ਹੇਤੁ ਸਮਰਥਨ (ਹੇਠਲਾ ੩੨ ਜੀਬੀ) / ਉਪਯੁਕਤ ਇਥਰਨੇਟ ਪੋਰਟ / WLAN ਕਾਰਡ (IEEE 802 . 11 a, b, g, n) ਵਾਂਛਿਤ / ਸੌਰ ਸੈਲ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਬੈਟਰੀ ਸਪੋਰਟ, ਜਾਂ ਹਾਇਬਰਿਡ ਕੈਪੇਸਟਰ ਵਾਂਛਿਤ ਹੋਵੇਗਾ / ਵੇਬਕੈਮ (ਨੱਥੀ ਵੇਬਕੈਮ ਵਾਂਛਿਤ) / ਸਮਰੱਥ ਰੈਮ ਅਤੇ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਜਾਂ NAND ਫਲੈਸ਼ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂਕਿ ਵਾਂਛਿਤ ਕਾਰਿਆਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ / ਸਮੱਗਰੀ ਹੇਤੁ ਉਪਯੁਕਤ ਫ਼ਾਰਮ ਫੈਕਟਰ ਦੀ ਭਾਜੀ ਰਜਿਸਟੇਂਟ ਕੇਸਿੰਗ, ਏੰਵਾਇਰਨਮੇਂਟਲ ਸ਼ੀਲਡ ਵਾਂਛਿਤ / ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਤਾਪਮਾਨ ਜੀਰਾਂ ਡਿਗਰੀ ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਤੋਂ ੪੮ ਡਿਗਰੀ ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ। Max humidity ੮੦ % ਭਾਜੀ ਰਜਿਸਟ =2g / ROHS Compliant
==== ਹੋਰਵਰੀਇਤਾਵਾਂ: ====
* HDMI ਪੋਰਟ
=== ਹਾਰਡਵੇਅਰ ===
* Rugged ਕੇਸਿੰਗ rubberized feel ਸਹਿਤ
* ਵਾਇ - ਫਾਇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ
* ਫਿਕਸਡ ਇਥਰਨੇਟ ਸਮਰੱਥਾ
* ਮਿਨੀ ਅਤੇ ਫੁਲ [[ਯੂਏਸਬੀ]]
* [[ਮਿਨੀਏਸਡੀ]]ਕਾਰਡ ਸਲਾਟ
* [[ਸਬਸਕਰਾਇਬਰ ਆਇਡੈਂਟਿਟੀ ਮੋਡਿਊਲ|ਸਿਮ ਕਾਰਡ]]ਸਲਾਟ
* ਵੀਡਯੋ ਆਉਟ
* ਹੈਡਫੋਨ ਜੈਕ
* ੨ ਜੀਬੀ ਮੇਮੋਰੀ [[ਮੇਮੋਰੀ ਕਾਰਡ]] ਦੇ ਦੁਆਰੇ&lt;ref name= bbc_10740817/&gt;&lt;ref name=Guardian&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2010/jul/23/india-unveils-cheapest-laptop India unveils cheapest laptop], [[The Guardian]], Retrieved 25 July 2010&lt;/ref&gt;
* ੨ ਵਾਟ ਪਾਵਰ ਕੰਜਪਸ਼ਨ ਸੌਰ ਚਾਰਜਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਸਹਿਤ&lt;ref name= Guardian/&gt;

=== ਸਾਫਟਵੇਇਰ ===
* [[ਏੰਡਰਾਇਡ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ|ਏੰਡਰਾਇਡ]]੨ . ੧ (ਏਕਲੇਇਰ) ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ&lt;ref name= ndtv_gadget_guru_video_1/&gt;
* [[ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ]]ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਏ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਸਾਫਟਵੇਯਰ&lt;ref name= ndtv_gadget_guru_video_1/&gt;
* ਵੇਬ ਬਰਾਉਜਿੰਗ, ਵੀਡੀਓ ਕਾਂਫਰੇਂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸਾਫਟਵੇਇਰ&lt;ref name= bbc_10740817/&gt;

== ਉਤਪਾਦਨ ==
ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਠੇਕਿਆ [[ਏਚਸੀਏਲ ਇੰਫੋਸਿਸਟੰਸ]]ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਜਨਵਰੀ ੨੦੧੧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://androidos.in/2010/09/hcl-to-manufacture-35-indian-android-tablet-first-batch-before-10-jan/ |title=HCL to manufacture $35 Indian Android tablet; first batch before 10 Jan |access-date=2011-06-03 |archive-date=2010-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100910084246/http://androidos.in/2010/09/hcl-to-manufacture-35-indian-android-tablet-first-batch-before-10-jan/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.techeye.net/hardware/india-to-launch-35-android-tablet-in-january-2011 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2010-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121061107/http://www.techeye.net/hardware/india-to-launch-35-android-tablet-in-january-2011 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਇਹ ਟੈਂਡਰ ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੰਤਰਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਕੋਨਾਮਿਕਸ ਟਾਈਮਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰਮਾਤਾ ੬੦ ਕਰੋੜ ਦੀ ਬੈਂਕ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਜੋ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਫਾਇਨੇਂਸ਼ਿਅਲ ਨਿਯਮ ੨੦੦੫ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪਰਯੋਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੈਂਕ ਗਾਰੰਟੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤੋੜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਣਾਸਵਰੁਪ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ ਨੇ ਪੁਰਾਨਾ ਆਰਡਰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/tech/hardware/tender-for-35-laptop-project-cancelled/articleshow/7316466.cms] news clipping by Pragadeesh Sekar on public interest&lt;/ref&gt;

== ਰਿਲੀਜ ==
[[ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ]]ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ੨੦੧੧ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ੧ ਮਿਲਿਅਨ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਸਮੱਗਰੀ ੧੫੦੦ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਸਦਾ ਅੱਧਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਉਸ ਸੰਸਥਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਣਗੇ।&lt;ref name= ndtv_gadget_guru_video_1/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2010/jul/23/india-unveils-cheapest-laptop Guardin-India untiels cheapest laptop] Retrieved 25 July 2010&lt;/ref&gt; ੨੦੧੨ ਵਿੱਚ [[ਡੈਟਾਵਿੰਡ]] ਕੰਪਨੀ ਲਈ [[ਸੁਨੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲੀ]] ਨੇ ੩੫ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ੧੦੦੦੦੦ ਆਕਾਸ਼ ਟੇਬਲੈੱਟ ਦਾ ਠੇਕਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/riding-the-wind-how-suneet-singh-tuli-powered-datawind-to-become-top-tablet-player-in-india/articleshow/53646908.cms|title=How Suneet Singh Tuli powered datawind to become top tablet player in India.|last=|first=|date=|website=|publisher=Economic Times|access-date=8 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.businesstoday.in/technology/news/aakash-tablets-delivery-datawind/story/194666.html|title=Aakash tablet completes delivery of 100000 tablets to IIT Mumbai|last=|first=|date=2013|website=|publisher=Business today|access-date=8 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* [[ਟੈਬਲੇਟ ਕੰਪਿਊਟਰ]]
* [[ਓਏਲਪੀਸੀ]]
* [[ਸਿੰਪਿਊਟਰ]]
* [[ਆਇਪੈਡ]]
* [[ਲਿਨਕਸ ਡਿਵਾਇਸੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [https://web.archive.org/web/20100725004452/http://www.guardian.co.uk/world/video/2010/jul/23/india-cheapest-laptop ਯੰਤਰਦੇ ਲਾਂਚ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਫੁਟੇਜ ]
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>02n0prv0yvw8nn9d7sl7ejxe57t1igp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਮਭਦਰਾਚਾਰਿਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10471</id>
    <revision>
      <id>847500</id>
      <parentid>617562</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8010" sha1="g66t3euoba4tkug0877eltdc7g0nmqx" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Jagadguru Rambhadracharya.jpg|200px|right|ਜਗਦਗੁਰੂ ਰਾਮਭਦਰਾਚਾਰਯ]] 
'''ਜਗਦਗੁਰੂ ਰਾਮਭਦਰਾਚਾਰਯ''' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: जगद्गुरुरामभद्राचार्यः, ਹਿੰਦੀ: जगद्गुरु रामभद्राचार्य) (ਜਨਮ: 14 ਜਨਵਰੀ 19 50), ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੰਤ, ਕਵੀ, ਧਰਮਗੁਰੂ, ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਿਦ, ਪਰਵਚਨ ਕਰਤਾ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;speakerloksabha&quot;&gt;{{cite web | last=ਲੋਕ ਸਭਾ | first=ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾਲਯ | title = Speeches | language={{ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ}} | url = http://speakerloksabha.nic.in/Speech/SpeechDetails.asp?SpeechId=195 | accessdate = ਮਾਰਚ 8, 2011 | quote=Swami Rambhadracharya, ..., is a celebrated Sanskrit scholar and educationist of great merit and achievement. ... His academic accomplishments are many and several prestigious Universities have conferred their honorary degrees on him. A polyglot, he has composed poems in many Indian languages. He has also authored about 75 books on diverse themes having a bearing on our culture, heritage, traditions and philosophy which have received appreciation. A builder of several institutions, he started the Vikalanga Vishwavidyalaya at Chitrakoot, of which he is the lifelong Chancellor. &lt;!-- (स्वामी रामभद्राचार्य, ...., बहुमुखी प्रतिभा और उपलब्धियों के धनी एक प्रतिष्ठित संस्कृत विद्वान् और शिक्षाविद् हैं। ... आपकी अनेक शैक्षणिक उपलब्धियाँ हैं और कईं माननीय विश्वविद्यालयों ने आपको मानद उपाधियाँ प्रदान की हैं। आप एक बहुभाषाविद् हैं और आपने अनेक भारतीय भाषाओं में काव्य रचे हैं। आपने विविध विषयवस्तु वाली ७५ पुस्तकें रची हैं, जिन्होंने हमारी संस्कृति, धरोहर और परम्पराओं पर छाप छोड़ी है और जिन्हें सम्मान प्राप्त हुआ है। आपने कईं संस्थानों के साथ चित्रकूट में विकलांग विश्वविद्यालय की स्थापना की है, जिसके आप आजीवन कुलाधिपति हैं।) --&gt;}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਚਾਰ ਜਗਦਗੁਰੁ ਰਾਮਾਨੰਦਾਚਾਰਯ ਤੇ ਇੱਕ ਹਨ। ਰਾਮਾਨੰਦ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਜਗਦਗੁਰੁ ਉਹ 1988 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;kbs-bio&quot;&gt;{{cite journal | first=ਆਰ | last=ਚੰਦ੍ਰਾ | title=ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ | volume=8 | issue=11 | journal=ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਭਾਰਤ ਸਮਾਚਾਰ | location=ਲੁਕ੍ਕ੍ਨੋਵ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ | date=ਸਿਤੰਬਰ 2008 | pages=22-23 | language=ਹਿੰਦੀ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agarwal-bio&quot;&gt;ਅਗਰਵਾਲ 2010, ਵਰਕੇ 1108-1110।&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dinkarjagadguru&quot;&gt;ਦਿਨਕਰ 2008, ਵਰਕੇ 32।&lt;/ref&gt; ਉਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਸਥਿਤ ਜਗਦਗੁਰੁ ਰਾਮਭਦ੍ਰਾਚਾਰਯ ਵਿਕਲਾੰਗ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਯਾਲਯ (Jagadguru Rambhadracharya Handicapped University) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਆਜੀਵਨ ਕੁਲਾਧਿਪਤੀ ਹਨ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੇਵਲ ਵਿਕਲਾੰਗ ਛਾਤ੍ਰਾਂ ਨੂ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Chancellor | language = ਅੰਗਰੇਜੀ | url = http://www.jrhu.com/index_files/Page350.htm | accessdate = ਜੁਲਾਈ 21, 2010 | publisher = ਜਗਦ੍ਗੁਰੁ ਰਾਮਭਦ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯ ਵਿਕਲਾੰਗ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ | archive-date = 2010-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100516025933/http://www.jrhu.com/index_files/Page350.htm | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | language=ਅੰਗਰੇਜੀ| title = Analysis and Design of Algorithm | last=ਦ੍ਵਿਵੇਦੀ | first=ਗਿਆਨੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕੁਮਾਰ | publisher=ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ | date=ਦਿਸਮ੍ਬਰ 1, 2008 | location=ਨਈ ਦਿਲ੍ਲੀ, ਭਾਰਤ | id=ISBN 978-81-318-0116-1 | pages=ਵਰਕੇ x}}&lt;/ref&gt; ਜਗਦਗੁਰੁ ਜੀ ਚਿਤਰਕੂਟ ਸਥਿਤ ਤੁਲਸੀ ਪੀਠ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਨਾਗਰ 2002, ਵਰਕੇ 9 1।&lt;/ref&gt; ਕੇਵਲ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੇਤਰ ਦੀ ਜਯੋਤੀ ਚਲੇ ਜਾਨ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਗਿਆਚਕਸ਼ੁ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;kbs-bio&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;agarwal-bio&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kkbvp&quot;&gt;{{cite web | publisher = ਕੇ ਕੇ ਬਿਡ਼ਲਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾਨ | title = ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਪੁਰਸ੍ਕਾਰ 2007 | url = http://www.kkbirlafoundation.com/downloads/pdf/vach-2007.pdf | accessdate = ਮਾਰ੍ਚ 8, 2011 | language = ਹਿੰਦੀ | archive-date = 2011-07-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110713154542/http://www.kkbirlafoundation.com/downloads/pdf/vach-2007.pdf | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;outlook&quot;&gt;{{cite web | first=ਸੁਤਪਾ | last=ਮੁਖਰਜੀ | title=A Blind Sage's Vision: A Varsity For The Disabled At Chitrakoot | publisher=ਓਉਤਲੂਕ | place=ਨਯੀ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ | date=ਮੈ 10, 19 9 9 | volume= | issue= | pages= | url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?207437 | language=ਅੰਗਰੇਜੀ | accessdate=ਜੂਨ 21, 2011 | archive-date=2011-08-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110806214544/http://www.outlookindia.com/article.aspx?207437 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ==
ਜਗਦਗੁਰੂ ਰਾਮਭਦਰਾਚਾਿਰਆ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਡਿਤ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਦੇਵ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ਚਿਦੇਵੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਘਰ ਜੌਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ੰਡੀਖੁਰਦ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਗੋਤਰ (ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੀ ਵੰਸ਼) ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਯੂਪਰੇਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Singh|first1=Roopam|title=पढ़िए, पद्म पुरस्कार पाने वाली यूपी की इन छह हस्‍तियों के बारे में|url=http://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/read-about-up-six-personality-who-get-padma-award-416692.html|access-date=7 October 2015|publisher=[[ETV Network|ETV Uttar Pradesh]]|date=27 January 2015|language=hi|trans-title=Read about the six Padma-awardees from Uttar Pradesh|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912183131/http://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/read-about-up-six-personality-who-get-padma-award-416692.html|archive-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>g66t3euoba4tkug0877eltdc7g0nmqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਡੀਅਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13495</id>
    <revision>
      <id>847531</id>
      <parentid>843353</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3533" sha1="4c5ap9m73xldp5k7m5x2rrwy7ili4ww" xml:space="preserve">[[File:Curie and radium by Castaigne.jpg|thumb|220px|right|alt=ਮੈਰੀ ਅਤੇ ਪਿਏਰੇ ਕਿਉਰੀ|ਮੈਰੀ ਅਤੇ ਪਿਏਰੇ ਕਿਉਰੀ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਸਮੇਂ]]

'''ਰੇਡੀਅਮ''' ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਰੇਡਿਓਧਰਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਅੰਕ 88 ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ 1898 ਵਿੱਚ [[ਮੈਰੀ ਕਿਉਰੀ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਪਿਏਰੇ ਕਿਉਰੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ| ਇਹ ਇੱਕ ਅਲਕਲਾਇਨ ਅਰਥ ਧਾਤ ਹੈ।

==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ==
* {{cite book|title=Guide to the Elements – Revised Edition|url=https://archive.org/details/guidetoelements00stwe|author=Albert Stwertka|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=0-19-508083-1}}
* {{cite news|url=http://www.nytimes.com/library/national/science/100698sci-radium.html|title=A Glow in the Dark, and a Lesson in Scientific Peril|date=October 6, 1998|author=Denise Grady|accessdate=2007-12-25|publisher=The New York Times}}
* {{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/articles/curie/index.html|title=Marie and Pierre Curie and the Discovery of Polonium and Radium|publisher=Nobel Foundation|author=Nanny Fröman|date=1 December 1996|accessdate=2007-12-25}}
* {{cite journal|title = The great radium scandal|url = https://archive.org/details/sim_scientific-american_1993-08_269_2/page/94|author = Macklis, R. M.|journal = Scientific American|year = 1993|volume = 269|issue = 2|pages = 94–99|pmid = 8351514|doi = 10.1038/scientificamerican0893-94}}
* {{cite book|title = Radium Girls: Women and Industrial Health Reform, 1910–1935|url = https://archive.org/details/radiumgirlswomen0000clar|author = Clark, Claudia|year = 1987|publisher = University of North Carolina Press|isbn = 0-8078-4640-6}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ra/index.html WebElements.com – Radium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041208091053/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ra/index.html |date=2004-12-08 }} (also used as a reference)
* [http://www.lateralscience.co.uk/radium/RaDisc.html Lateral Science – Radium Discovery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309040715/http://lateralscience.blogspot.co.uk/2012/07/the-discovery-of-radium-by-marie-curie.html |date=2016-03-09 }}
* [http://www.markwshead.com/stuffHappens/radium.html Photos of Radium Water Bath in Oklahoma]
*[https://web.archive.org/web/20180701194149/https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/r?dbs+hsdb:@term+@na+@rel+radium,+radioactive NLM Hazardous Substances Databank – Radium, Radioactive]
*[http://www.lileks.com/institute/funny/07/40.html Reproduction of a 1942 comic book ad selling a &quot;Radiumscope&quot; to children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427141925/http://www.lileks.com/institute/funny/07/40.html |date=2012-04-27 }}
*[http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science/Radium Annotated bibliography for radium from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190625210454/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science%2FRadium |date=2019-06-25 }}
*[http://www.japantoday.com/category/jt-experts/view/the-poisoner-next-door The Poisoner Next Door – Japan Today, 10/20/2001]
{{clear}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]]</text>
      <sha1>4c5ap9m73xldp5k7m5x2rrwy7ili4ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14114</id>
    <revision>
      <id>847573</id>
      <parentid>809719</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58716" sha1="puuo91w4g3kqjodetvurehn9hhkp3f3" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = ਵਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
| image= Vijender Singh at Femina Miss India 2014.jpg
| imagesize = 210px
| caption = 
| birth_date = {{birth date|df=yes|1985|10|29}}
| birth_place = [[ਕਾਲੂਵਾਸ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਭਾਰਤ]]
| residence = ਭਾਰਤ
| height = {{convert|182|cm|ftin|abbr=on}}
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| citizenship = ਭਾਰਤੀ
| spouse = ਅਰਚਨਾ ਸਿੰਘ
| occupation = [[ਮੁੱਕੇਬਾਜੀ|ਮੁੱਕੇਬਾਜ]], [[ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ]]
| medaltemplates =
{{MedalCountry | {{IND}} }}
{{MedalSport | [[ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜੀ|ਮੁੱਕੇਬਾਜੀ]]}}
{{MedalCompetition|[[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]}}
{{MedalBronze| [[2008 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਬੀਜਿੰਗ]] | [[2008 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜੀ – ਮੱਧ ਭਾਰ ਵਰਗ|ਮੱਧ ਭਾਰ ਵਰਗ]]}}
{{MedalCompetition|[[World Amateur Boxing Championships]]}}
{{MedalBronze| [[2009 World Amateur Boxing Championships|2009 ਮਿਲਾਨ]] | ਮੱਧ ਭਾਰ ਵਰਗ}}
{{MedalCompetition|[[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]]}}
{{MedalSilver| [[2006 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ|2006 ਮੈਲਬੌਰਨ]] |Welterweight}}
{{MedalBronze| [[2010 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ|2010 ਦਿੱਲੀ]] |ਮੱਧ ਭਾਰ ਵਰਗ}}
{{MedalCompetition|[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]]}}
{{MedalGold| [[2010 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2010 ਗੁਆਂਗਝੂ]] | ਮੱਧ ਭਾਰ ਵਰਗ}}
{{MedalBronze| [[2006 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2006 ਦੋਹਾ]] | ਮੱਧ ਭਾਰ ਵਰਗ}}
| show-medals = no
}}

'''ਵਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੈਨੀਵਾਲ''' (ਜਾਂ ਵਿਜੇਂਦਰ ਵੀ ਵਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 75 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਭਿਵਾਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Asiatitle&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/Vijender-Singh-beats-Kerry-Hope-to-clinch-WBO-Asia-Pacific-title/articleshow/53244952.cms|title=Vijender Singh beats Kerry Hope to clinch WBO Asia Pacific title - Times of India|access-date=2016-07-16}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਭਿਵਾਨੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਕੋਚ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਬਾਕਸਿੰਗ ਕੋਚ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।2004 ਐਥਨਜ਼ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ [[ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ (ਬਰਲਿਨ)|ਓਲੰਪਿਕਸ]] ਅਤੇ [[2006]] ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਗੇਮਜ਼ 2006 ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਦੇ ਬਖਤੀਯਾਰ ਆਰਟਯੇਵ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। [[2008]] ਦੇ [[ਬੀਜਿੰਗ]] ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੁਆਟਰਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇਕਵੇਡੋਰ 9-4 ਦੇ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਂਗੋਰਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ - ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਾਕਸਰ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sportstarlive.com/rio-2016-olympics/olympics-india/vijender-singh/article8912140.ece|title=VIJENDER SINGH|last=Sportstar|first=Team|work=Sportstarlive|access-date=2017-02-28|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੂੰ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ- ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archiveurl=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archivedate=15 November 2014|deadurl=yes|accessdate=July 21, 2015|df=}}&lt;/ref&gt; [[2009]] ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਐਮਚਮੇਟ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਏ.ਆਈ.ਬੀ.ਏ.) ਨੇ 2800 ਅੰਕ ਨਾਲ ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਲਾਨਾ ਮਿਡਲਵੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਰੈਂਕ ਵਾਲੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ ਲੰਡਨ 2012 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

[[29 ਜੂਨ]] [[2015]] ਨੂੰ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਈਓਐਸ ਸਪੋਰਟਸ ਐਂਡ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੁਆਰਾ ਕੁਇਨੇਬੇਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁ-ਸਾਲ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[2016]] ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।&lt;ref name=&quot;indiatimes.com2&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/Olympic-bronze-medallist-boxer-Vijender-Singh-turns-professional-will-miss-Rio-Olympics/articleshow/47866540.cms?|title=Olympic bronze-medallist boxer Vijender Singh turns professional, will miss Rio Olympics|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਵਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 17 ਮਈ 2011 ਨੂੰ ਅਰਚਨਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਅਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹੈ।
==ਮੈਚ ਦਾ ਵੇਰਵਾ==
20 ਅਗਸਤ ਦੇ ਦਿਨ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਂਗੋਰਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਂਸੀ ਤਗਮੇ ਲਈ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਜਿੰਦਰ ਨੇ ਸਹੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਈਕਵਾਡੋਰ ਦੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ ਕਰਲੋਸ ਗੋਂਗੋਰਾ ਨੂੰ 9-4 ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਵਜਿੰਦਰ ਨੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜੂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਦੋ ਅੰਕ ਜੁਟਾਏ। ਦੂੱਜੇ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਮੁੱਕੇ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਅੰਕ ਜੁਟਾਏ। ਤੀਸਰੇ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਗੋਂਗੋਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਵਜਿੰਦਰ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਗੋਂਗੋਰਾ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਂਝ ਗੋਂਗੋਰਾ ਵੀ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਰ ਵਾਰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਿਜੇਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/hindi/sport/story/2008/08/080820_olympic_goodday.shtml|title=ओलंपिक में भारत का ऐतिहासिक दिन |accessmonthday=[[२१ अगस्त]]|accessyear=[[2008]]|format= एसएचटीएमएल|publisher= [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ]]|language=ਹਿੰਦੀ}}&lt;/ref&gt;

ਪਰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੱਬੋਸ ਅਤੋਏਫ ਦੇ ਹੱਥੋਂ 3-7 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਮੱਧ ਭਾਰ ਵਰਗ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਵੀ ਵਜਿੰਦਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਵਜਿੰਦਰ 1-0 ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਹੇਵੀਵੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਜੇਤਾ ਅਤੋਏਫ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਪਸੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਗਲੇ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਦੂੱਜੇ ਰਾਉਂਡ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਸਕੋਰ 5-1 ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੀਸਰੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਮੁੱਕੇਬਾਜ 2-2 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਰਹੇ ਪਰ ਤੀਸਰੇ ਰਾਉਂਡ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਜਿੰਦਰ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹਿੰਗੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;[http://www.khaskhabar.com/showstory.php?storyid=8367 विश्व मुक्केबाजी चैंपियनशिप में विजेंदर को कांस्य पदक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091004200533/http://www.khaskhabar.com/showstory.php?storyid=8367 |date=2009-10-04 }}। [[१२ सितंबर]], [[२००९]]। खास खबर&lt;/ref&gt;

== ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ==
* ਵਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਲ 2004 ਦੇ ਏਥਲਜ਼ ਉਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਵੇਲਟਰ ਵੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਮੁਸਤਫਾ ਕਾਰਾਗੋਲੇਊ ਵਲੋਂ 20-25 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ।
* ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡ ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਨੀਲ ਪਿਰਕਿੰਸ ਨੂੰ ਸੇਮੀਫਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਦੱਖਣ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਅਫਰੀਕਾ]] ਦੇ ਬੋਨਗਾਨੀ ਮਵਿਲਾਸੀ ਕੋਲੋਂ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹੀ ਜਿੱਤ ਸਕਿਆ।
* ਦੋਹਾ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ, ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ, ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਮੱਧ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਖਤੀਯਾਰ ਅਰਤਾਏਵ ਵਲੋਂ ਸੇਮੀਫਾਇਨਲ ਵਿੱਚ 24-29 ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹੀ ਜਿੱਤ ਸਕਿਆ।

== 2008-09: ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕਸ ਅਤੇ ਏਆਈਬੀਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੈਂਕ ==
ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।ਵਿਜੇਂਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਅਖਿਲ ਕੁਮਾਰ, ਜਿਤੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਅੰਥਰਿਸ਼ ਲਕਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਐਮੇਰਮੇਟ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਆਈਏਬੀਐਫ) ਨੇ ਪੰਜ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਭੇਜਿਆ।ਕੋਚਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਪੋਰਟਸ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਵੀਡੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸਾਂਭੂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਵੀਡੀਓ ਫੁਟੇਜ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਜੇਂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

2008 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 32 ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੈਬੀਆ ਦੇ ਬੈਡੋ ਜਾਕਿਆ ਨੂੰ 13-2 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ.।16 ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਅੰਗਖਾ ਚੋਪਫੂਆਂਗ ਨੂੰ 13-3 ਨਾਲ ਮਿਡਲਵੇਟ ਬਾਕਸਿੰਗ ਕੁਆਰਟਰਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਸਨੇ 20 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇਕਵੇਡੋਰ 9-4 ਦੇ ਦੱਖਣੀਪੰਨੇ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਂਗੋਰਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਮਗਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਾਕਸਰ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਸੀ।ਉਹ 22 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਐਮਿਲਿਓ ਕੋਰਿਆ ਤੋਂ 5-8 ਨਾਲ ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।ਵਿਜੇਂਦਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਂਦਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਬਾਕਸਰ ਮੈਰੀਕਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ- ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ।ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਨੇ [[੨੦੦੮|2008]]-09 ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਕਾਮ ਅਤੇ ਵਿਜੇਂਦਰ ਪਹਿਲੇ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 750,000 ਰੁਪਏ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/holnus/000200907291721.htm|title=Mary Kom, Vijender and Sushil get Khel Ratna|last=Sarangi|first=Y.B.|date=26 September 2009|work=[[The Hindu]]|accessdate=30 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107152531/http://www.hindu.com/holnus/000200907291721.htm|archivedate=7 November 2012|deadurl=yes|publisher=[[The Hindu Group]]}}&lt;/ref&gt; ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਵਿਜੇਂਦਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਲਈ ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਨੇ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੌਹੀਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 14,000 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਦਿੱਤਾ।

ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ 2009 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਐਮਚਮੇਟ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 75 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਮੱਧ-ਭਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਐਬੋਸ ਅਤੋਏਜ ਨੇ 7 ਅੰਕ ਲੈ ਕੇ 3 ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ 1-0 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਕੇਵਲ ਏਟੋਈਵ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ' ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦੋ ਲੜੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਜੇਂਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;tt&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1090913/jsp/sports/story_11486195.jsp|title=Vijender settles for bronze|last=Correspondent|first=Special|date=13 September 2009|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Kolkata Telegraph]]|accessdate=30 September 2009|publisher=[[Ananda Publishers]]}}&lt;/ref&gt; ਸਤੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਕਸਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਏ.ਆਈ.ਬੀ.ਏ.) ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮੱਧ-ਭਾਰ (75 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2800 ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹੈ।
== 2010-14: ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ==
ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਚਾਈਨਾ ਵਿੱਚ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ, ਅਤੇ 75 ਕਿੱਲੋ ਮਿਡਲਵੇਟ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਂਗ ਜਿਨ ਟਿੰਗ ਨੂੰ 0-6 ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ [[18 ਮਾਰਚ]] [[2010]] ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫਰੈਗ ਬੋਗਲੀਨੀ ਨੂੰ 13-3 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।

2010 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੈਮੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਓਗੋਗੋ ਨੇ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਫਾਈਨਲ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕ ਤੋਂ 3-0 ਦੀ ਲੀਡਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰੈਫਰੀ ਮਾਈਕਲ ਸਮਾਰਸ ਨੇ ਦੋ ਪੁਆਇੰਟ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਸਿਰਫ 20 ਸੈਕਿੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਓਗੋਗੋ ਨੂੰ 4 ਅੰਕ ਲੈ ਕੇ 3 ਭਾਰਤੀ ਬਾਕਸਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਅਪੀਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਂਸੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਮਿਲਿਆ।ਆਈਬੀਐਫ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਪੀ.ਕੇ. ਮੁਰਲੀਧਰਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਵਿਜੇਂਦਰ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਫੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੈਫਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਕੇ ਸਹੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਓਗੋਗੋ ਵੀ ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੂੰ ਫੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। &quot; ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੈਨਲਟੀ &quot;ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੈ.&quot; ਚੇਤਾਵਨੀ ਗਲਤ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਸੀ।ਜੇਕਰ ਰੈਫਰੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਓਗੋਗੋ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਸਿਰਫ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਦੇ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਸਕੋਰਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤਿਆ. &quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/commonwealth%20games/warnings-knock-vijender-out-of-cwg-three-indians-in-finals-59016|title=Warnings knock Vijender out of CWG, three Indians in finals|date=11 October 2010|publisher=[[NDTV India]]|accessdate=10 November 2010}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 2010 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਬੋਸ ਅਤੋਈਵ 7: 0 ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਨੇ ਅਸਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਗਲੈਕਸੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਥਿਰੀਲਰ ਨੂੰ ਤੈਰਾਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨੰਦ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਸੈਕਟ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2011 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/vijender-to-wear-greasepaint-for-desi-rocky/625116/|title=Vijender to wear greasepaint for desi Rocky|last=Sood|first=Aman|date=29 May 2010|work=[[The Indian Express]]|accessdate=7 June 2010}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, 17 ਮਈ 2011 ਨੂੰ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਰਚਨਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਇੱਕ ਆਮ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਭਿਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਆਹ ਨੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਜੇਂਦਰ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਾਣੇਗਾ।ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨਾਲ ਵਿਜੇਂਦਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁਚ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।

2012 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 16 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਗੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੱਧਵਰਤੀ 75 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਬਾਕਸਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਡਾਨਾਬੈਕ ਸੁਜ਼ਾਨੋਵ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੀ-ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟੇਰੇਲ ਗੌਸਾ ਨੂੰ 16-15 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਉਹ 13-17 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਐਬੋਸ ਅਤੋਏਵ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ।

2014 ਦੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਐਂਟਨੀ ਫੋਲੇਰ ਦੁਆਰਾ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

== ਡਰੱਗ ਵਿਵਾਦ ==
6 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਐਨਆਰਆਈ ਨਿਵਾਸ 'ਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 1.3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (20 ਮਿਲੀਅਨ [[ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ]]) ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇ 26 ਕਿਲੋ ਹੈਰੋਇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਡ੍ਰੱਗਜ਼ ਡੀਲਰ ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਿਜੇਂਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਇੱਕ ਕਾਰ ਵੀ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤਕ ਵਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 12 ਵਾਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ (ਆਪਣੇ ਸਪਾਰਿੰਗ ਪਾਰਟਨਰ) ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਖੋਦਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/vijender-singh-unlikely-to-be-banned.-heres-why/1096784/2|title=Vijender Singh unlikely to be banned. Here's why|last=Koshie|first=Nihal|date=3 April 2013|newspaper=Indian Express|accessdate=3 April 2013}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਨਮੂਨ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲਈ ਨਾਡਾ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਟੀ ਡੋਪਿੰਗ ਏਜੰਸੀ) ਨੇ ਵਿਜੇਂਦਰ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰੋਟੋਕਾਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਡਰੱਗ ਲਈ ਇੱਕ ਅਥਲੀਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 3 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਨਾਡਾ ਨੂੰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟਾਂ &quot;ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਈ 2013 ਦੇ ਅੱਧ ਤਕ, ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਟੀ ਡੋਪਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ &quot;ਸਭ ਸਾਫ&quot; ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ==
2008 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪਿੰਨ-ਅੱਪ ਲੜਕੇ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;express2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/I-want-to-use-modelling-to-catapult-boxing-Vijender/366292/|title=I want to use modelling to catapult boxing: Vijender|last=India|first=Press Trust|date=26 September 2008|work=[[The Indian Express]]|accessdate=30 September 2009|publisher=[[Indian Express Group]]|archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080927180820/http://www.expressindia.com/latest-news/I-want-to-use-modelling-to-catapult-boxing-Vijender/366292/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ ਰੈਮਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ &quot;ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਨੂੰ [ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ] ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਯੋਗ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।&quot;&lt;ref name=&quot;express2&quot;/&gt; ਉਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਇੱਕ ਖੇਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ।

ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ, ਲੋਕ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕਸਿੰਗ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਹਰ ਕੋਈ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਲੀਕਿਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। (ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ!) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਅਕਾਦਮੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਹੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਖੇਡ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। [...] ਇਸ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਕੋਈ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਉੱਤੇ ਅਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ਭੁੱਲ ਜਾਓ, ਭਾਰਤ ਦੂਜੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਟੀਮ ਨੇ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਟਾਇਟ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਹਮਾਰੇ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਹੈ? (ਪਰ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?)

2012 ਦੇ ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਖਪਾਤ ਬਾਰੇ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। &quot;ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਰਫ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਫ਼ਤ ਜ਼ਮੀਨ ਵਰਗੇ ਫੀਡਬੈਕ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਆਓ, ਅਸੀਂ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ: ਅਸੀਂ ਚੁਸਤ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਵੀ ਹਾਂ! ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਆਵੇਗੀ, &quot;ਉਸ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ.&lt;ref name=&quot;wsj2&quot;&gt;{{cite news|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/06/01/vijender-singh-on-boxing-bollywood-and-modeling/|title=Vijender Singh on Boxing, Bollywood and Modeling|last=Rana|first=Preetika|date=1 June 2012|publisher=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੂੰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦਿ ਕੰਟਰੈਂਡਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗਾਈਡ ਐਂਡ ਕੌਂਸਲਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਸਿੱਸਟਰ ਪਿਕਚਰ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਇਕੋ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ-ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/25981/reality-bug-bites-boxer-vijender.html|title=Reality bug bites boxer Vijender Singh|last=India|first=Associated Press|date=18 September 2009|accessdate=30 September 2009|publisher=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਫਰਮ, ਅਨੰਤ ਅਨੰਤ ਸਲੌਸ਼ਨ (ਆਈਓਐਸ) ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮੀਡਿਆ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਰ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਆਈਓਐਸ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਰੀਸਟਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

== ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ==
ਵਿਜੇਂਦਰ ਨੇ 13 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਫਿਲਮ ਫੱਗਲੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/vijender-singh-bollywood-debut-akshay-kumar-fugly/1/279243.html|title=Olympic champion Vijender Singh to make his Bollywood debut with Akshay Kumar's Fugly|publisher=India Today|accessdate=19 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/660170|title=Fugly|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=19 January 2014}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫਿਲਮ ਗ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਬੱਕਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਾਲਕ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਯਾਰਡੀ ਹੈ ਫਿਲਮ ਔਸਤ ਸਮੀਖਿਆ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।

== ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ==
'''ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਝਗੜੇ'''

ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਈਓਐਸ ਸਪੋਰਟਸ ਐਂਡ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਫਰੈਂਕ ਵਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰੇਨਸੈਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁ-ਸਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[10 ਅਕਤੂਬਰ]] [[2015]] ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਮੈਚ ਲੜਿਆ। [49] ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੋਨੀ ਵਾਈਟਿੰਗ ਨੂੰ ਟੀ.ਕੇ.ਓ. ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। [[7 ਨਵੰਬਰ]] ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਡਬਲਿਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ 'ਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਡੀਨ ਗਿਲਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੋਲ' ਚ ਖੜਕਾਇਆ। [51] ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਪਾਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ 19 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਲੀ-ਸੌਂਡਰਸ ਦੇ ਅੰਡਰਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਲੜਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਮਿਟ ਹਿਊਸਿਨੋਵ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਨਾਕ ਰਾਹੀਂ ਹਰਾਇਆ। [52] [[21 ਮਾਰਚ]] [[2016]] ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਲੇਨਗਨ-ਮੈਥਿਊਜ਼ ਅੰਡਰਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਹੌਰਡੀ ਦੇ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਹੋਰੋਵਥ ਨੂੰ ਗੋਲ 3 ਵਿੱਚ ਖੜਕਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/vijender-singh-knocks-out-hungarys-alexander-horvath-to-continue-winning-spree/1/618842.html|title=Vijender Singh knocks out Hungarys Alexander Horvath to continue winning spree|website=indiatoday.intoday.in|access-date=2016-06-06}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਨੇ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ 5 ਵੀਂ ਰਾਊਂਡ ਟੀ.ਕੇ.ਓ. ਨਾਲ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਮਤਿਓਜ ਰੋਇਅਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਰੋਇਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਅੱਖ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੇ ਇੱਕ ਕਤਲੇਆਮ ਕਾਰਨ ਲੜਾਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [54] 13 ਮਈ ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੋਲਟਨ ਦੇ ਮੈਕਰੋਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਅਪੋਡ ਸੋਲਡਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੀਜੀ-ਚੌਵੀਂ ਟੀਕੇ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਗੋਲਡ ਨੇ 5 ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ 6 ਵੀਂ ਰੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਕਆਊਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। [55

7 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖਾਲੀ WBO Asia Pacific Super Middleweight ਖਿਤਾਬ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲਿਆਈ ਕੈਰੀ ਹੋਪ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜੋ ਇਸ ਵਾਰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ 6 ਲੜਾਈ ਨਾਕਾਤਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਦੋ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 98-92 ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਤੀਜਾ ਜੱਜ 100-90 ਸੀ। WBO Asia Pacific title ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਾਲ, 3 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, WBO ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ 10 ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹਨ।

'''ਖੇਤਰੀ ਸਫਲਤਾ'''

ਇਹ 15 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਿਆਗਰਾਜ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਚੈਂਪੀਅਨ ਫਰਾਂਸਿਸ ਚੀਕਾ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਚੇਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਇੰਟਰਕੁੰਟੇਂਨਟਲ ਸੁਪਰ ਮਿਡਲਵੇਟ ਜੇਤੂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਬਤ ਹੋਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boxingscene.com/vijender-singh-vs-francis-cheka-on-december-17--110765|title=Vijender Singh to fight Francis Cheka on December 17 Card - Boxing News|last=|first=|date=|website=www.boxingscene.com|publisher=|access-date=2016-11-15}}&lt;/ref&gt; ਤੀਜੀ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਚੀਕਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਕਨੀਕੀ ਨਾਕ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖਿਤਾਬ ਬਚਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boxingscene.com/vijender-singh-rolls-on-stops-francis-cheka-three-rounds-results--111860|title=Vijender Singh Rolls On, Stops Francis Cheka in Three Rounds - Boxing News|website=www.boxingscene.com|access-date=2016-12-17}}&lt;/ref&gt; ਫ੍ਰੈਂਕ ਵਾਰਰੇਨ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜਾਈ ਨੇ 60 ਲੱਖ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿਰੰਗਾਜ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ 15,000 ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੋਈ। [59] ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਜਾਂ ਓਰੀਐਂਟਲ ਟਾਈਟਲ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/Undefeated-Vijender-eyes-new-title/article16899430.ece|title=Undefeated Vijender eyes new title|last=|first=|date=December 18, 2016|website=|publisher=|access-date=December 18, 2016}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 31 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ ਦਿਨਿਕ ਪ੍ਰੀਯੁਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਯੋਗਤੀ ਸੰਮਨ 2017 ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਲੱਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।

12 ਮਈ ਨੂੰ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਰੈਂਕ ਵਾਰਰੇਂ ਦੇ ਕਵਰੇਸਬੇਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਫੌਰੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅੱਡ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਈਓਐਸ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਹੈ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ &quot;ਕੁਇਂਸਬੇਰੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਟ੍ਰੈਕਟਿਵ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਪੁਰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ&quot;।

ਜੂਨ 2017 ਵਿਚ, ਡਬਲਯੂ ਬੀ ਓ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਬਲਿਊ. ਬੀ. ਓ. ਓਰੀਐਂਟਲ ਸੁਪਰ ਮਿਡਲਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਜ਼ੁਲਪਾਈਕਰ ਮੈਮੈਤੀਾਲੀ ਚੀਨ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣਗੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boxingscene.com/vijender-singh-vs-zulpikar-maimaitiali-set-high-stakes-battle--117866|title=Vijender Singh vs. Zulpikar Maimaitiali Set For High Stakes Battle - Boxing News|website=www.boxingscene.com|language=en-us|access-date=2017-07-02}}&lt;/ref&gt; ਨਿਊ ਇੰਡੀਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੜਾਈ 5 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਇੰਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/sport/other/2017/jun/27/vijender-singh-to-take-on-zulpikar-maimaitiali-on-august-5-1621444.html|title=Vijender Singh to take on Zulpikar Maimaitiali on August 5|work=The New Indian Express|access-date=2017-07-02}}&lt;/ref&gt; 26 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਆਈਓਐਸ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਕ ਵਾਰਰੇਂ ਦੇ ਕਵੀਂਸਬੇਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌਦੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boxingscene.com/uk-news-singh-back-with-warren-buatsi-cordina-return--118858|title=UK News: Singh Back With Warren; Buatsi and Cordina Return - Boxing News|website=www.boxingscene.com|language=en-us|access-date=2017-08-05}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 10 ਰਾਉਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਕੋਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਚਾਈ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ 96-93, 95-94, 95-94 ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਛੇਵਾਂ ਗੇੜ ਵਿੱਚ, ਮੈਮੈਤੀਾਲੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਘੱਟ ਖਿੱਚ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਡੌਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, &quot;ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਇੰਨੀ ਚੰਗੀ ਲੜਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ &quot; ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 5-6 ਦੌਰ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਚੀਨ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਨਾ ਆਵੇ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹੈ &quot; ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਬਿਪਤਾ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਵਾਪਸ ਮੈਮੈਤੀਲੀਆ ਵਿਖੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਰਹੱਦ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boxingscene.com/vijender-singh-edges-zulpikar-maimaitiali-wbo-regional-results--119201|title=Vijender Singh Edges Zulpikar Maimaitiali For WBO Regional Belt - Boxing News|website=www.boxingscene.com|language=en-us|access-date=2017-08-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/vijender-singh-zulpikar-maimaitiali-wbo-oriental-super-middleweight-boxing/1/1019778.html|title=Vijender Singh beats Zulpikar Maimaitiali to claim WBO Oriental Super Middleweight title|access-date=2017-08-06}}&lt;/ref&gt;

16 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਬਾਕਸਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਰੌਕੀ ਫੀਲਡਿੰਗ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਉਸ ਦੇ ਮਿਡਲਵੇਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫ੍ਰੈਂਕ ਵਾਰਰੇਨ ਨੇ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੜਾਈ [[31 ਮਾਰਚ]] [[2018]] ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਾਪਰਪੋਕਸ ਏਰਿਨਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.worldboxingnews.com/vijender-singh-purse-bidcopper-box/|title=Rocky Fielding v Vijender Singh: Frank Warren wins purse bid, sets date of March 31 at Copper Box|last=Singh|first=Fielding v|work=WBN - World Boxing News|access-date=2017-12-04|language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

4 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 23 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਜੈਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਘਨੀ ਦੇ ਬਾਕਸਰ ਅਰਨੇਸਟ ਅਮੁਜ਼ੂ (23-2, 21 ਕੋਸ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨਗੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/website/story/unbeaten-vijender-singh-to-defend-title-against-african-champion-ernest-amuzu-in/305178|title=Unbeaten Vijender Singh To Defend Title Against African Champion Ernest Amuzu In Jaipur|work=https://www.outlookindia.com/|access-date=2017-12-04}}&lt;/ref&gt; ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰੀ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ 10 ਗੇੜ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ 100-90 ਦੀ ਬੜ੍ਹਤ ਬਣਾ ਲਈ, ਜੋ 10 ਜਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.boxingscene.com/vijender-singh-retains-regional-belts-decisions-ernest-amuzu--123694|title=Vijender Singh Retains Regional Belts, Decisions Ernest Amuzu|work=BoxingScene.com|access-date=2017-12-24|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/sports/report-vijender-singh-defeats-ernest-amuzu-to-go-10-0-in-pro-boxing-career-2570024|title=Vijender Singh defeats Ernest Amuzu to go 10-0 in pro-boxing career {{!}} Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|date=2017-12-23|work=dna|access-date=2017-12-24|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

===== ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜੀ ਰਿਕਾਰਡ =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%&quot;
| colspan=10|'''7 ਜੀਤ''' (6 ਨਾਕਾਅਊਟ), '''0 ਪਰਾਜਿਤ''', '''0 ਡਰਾਅ'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxrec.com/boxer/731313|title=Vijender Singhs's Professional Boxing Record|publisher=[[BoxRec]]|date=|location=|accessdate=|archive-date=2016-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108054655/http://boxrec.com/boxer/731313|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;text-align:center;background:#e3e3e3&quot;
|style=&quot;border-style:none none solid solid&quot;|'''ਨਤੀਜਾ'''
|style=&quot;border-style:none none solid solid&quot;|'''ਰਿਕਾਰਡ'''
|style=&quot;border-style:none none solid solid&quot;|'''ਬਿਰੋਧੀ'''
|style=&quot;border-style:none none solid solid&quot;|'''ਪ੍ਰਕਾਰ'''
|style=&quot;border-style:none none solid solid&quot;|'''ਰਾਊਂਡ'''
|style=&quot;border-style:none none solid solid&quot;|'''ਮਿਤੀ'''
|style=&quot;border-style:none none solid solid&quot;|'''ਸਥਾਨ'''
|style=&quot;border-style:none none solid solid&quot;|'''ਟਿੱਪਣੀ'''
|-align=center
|-
| {{Yes2}}Win
|7-0
| align=left|{{flagicon|AUS}} ਕੈਰੀ ਹੌਪ
|{{small|UD}}
|{{small|10}}
|{{small|2016-07-16}}
|align=left|{{small|{{Flagicon|IND}} [[ਤਿਆਰਾਜ ਕ੍ਰੀੜਾ ਪਰਿਸਰ]], [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]}}
|align=left|{{small|ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਸੂਪਰ ਮਿਡਲਵੇਟ ਟਾਈਟਲ ਜਿੱਤਿਆ}}
|-
| {{Yes2}}Win
|6-0
| align=left|{{flagicon|POL}} ਆਂਡਰੈ ਸੌਲਦਰਾ
|{{small|TKO}}
|{{small|3 (8)}}
|{{small|2016-05-13}}
|align=left|{{small|{{Flagicon|UK}} [[ਮਕਰੌਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਬੋਲਟਨ]], [[ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]]}}
|
|-
|{{Yes2}}Win
|5-0
|align=left|{{flagicon|FRA}} ਮਾਤਿਆਊਜ ਰੋਇਅਰ
|{{small|TKO}}
|{{small|5 (6)}}
|{{small|2016-04-30}}
|align=left|{{small|{{Flagicon|UK}} [[ਕਾਪਰ ਬਾਕਸ ਐਰੀਨਾ]], [[ਲੰਡਨ]], [[ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]]}}
|
|-
|{{Yes2}}Win
|4-0
|align=left|{{flagicon|HUN}} ਐਲੇਕਸਾਂਡਰ ਹੋਰਵਾਥ
|{{small|KO}}
|{{small|3 (6)}}
|{{small|2016-03-12}}
|align=left|{{small|{{Flagicon|UK}} [[ਐਕੋ ਐਰੀਨਾ]], [[ਲਿਵਰਪੂਲ]], [[ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]]}}
|
|-
|{{Yes2}}Win
|3-0
|align=left|{{flagicon|BUL}} ਸਾਮੈਤ ਹੁਸੈਨੌਫ
|{{small|TKO}}
|{{small|2 (4)}}
|{{small|2015-12-19}}
|align=left|{{small|{{Flagicon|UK}} [[ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਐਰੀਨਾ]], [[ਮੈਨਚੇਸਟਰ]], [[ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]]}}
|
|-
|{{Yes2}}Win
|2-0
|align=left|{{flagicon|UK}} ਡੀਨ ਗਿੱਲੈਨ
|{{small|KO}}
|{{small|1 (4)}}
|{{small|2015-11-07}}
|align=left|{{small|{{Flagicon|IRE}} [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਡਬਲਿਨ]], [[ਆਇਰਲੈਂਡ]]}}
|align=left|
|-
|{{yes2}}Win
|1-0
|align=left|{{flagicon|UK}} ਸੰਨੀ ਵਿੱਟਿੰਗ
|{{small|TKO}}
|{{small|3 (4)}}
|{{small|2015-10-10}}
|align=left|{{small|{{Flagicon|UK}}[[ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਐਰੀਨਾ]], [[ਮੈਨਚੇਸਟਰ]], [[ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]]}}
|align=left|{{small|ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ।}}
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ}}
{{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Vijender Singh|ਵਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਕੇਬਾਜ਼]]</text>
      <sha1>puuo91w4g3kqjodetvurehn9hhkp3f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14326</id>
    <revision>
      <id>847615</id>
      <parentid>845359</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11040" sha1="ftg0mor9jodv8f38ve648yqcq3dxxxb" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name = ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ
| image = Snatam_Kaur.jpg
| alt = ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ 2007
| caption = 10 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ
| image_size = 250px
| landscape = 
| background = solo_singer
| birth_name = 
| alias = 
| birth_date = 10 ਜੂਨ 1972
| birth_place = [[ਤਰੀਨੀਦਾਦ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ]]
| genre = ਮੰਤਰ, ਸਮਾਧੀ, ਨਵਾਂ ਯੁੱਗ
| occupation = ਸੰਗੀਤਕਾਰ
| years_active = 2000–ਹੁਣ ਤੱਕ
| label = ਸਪੀਰਿਟ ਵੋਇਆਜ ਰਿਕਾਰਡਜ਼
| associated_acts = 
| website = http://www.snatamkaur.com
| notable_instruments = 
|Spouse=ਸੋਪੁਰਖ ਸਿੰਘ (ਵਿਵਾਹ 2006)}}

'''ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ ਖ਼ਾਲਸਾ''' (10 ਜੂਨ, 1972, ਤਰੀਨੀਦਾਦ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਸਿੱਖ]] ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ih&quot;&gt;{{cite web | url=http://india-herald.com/granth-sahib-anniversary-celebration-features-melodious-concert-by-snatam-k-p641-1.htm | title=Granth Sahib anniversary celebration features melodious concert by Snatam Kaur | publisher=[http://india-herald.com India-Herald.com] | accessdate=ਨਵੰਬਰ 21, 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ==

ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਤਰੀਨੀਦਾਦ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ [[ਵਾਇਲਿਨ]] ਵਜਾਉਣੀ ਸਿੱਖੀ।ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮ ਕੌਰ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।1977 ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 54 ਸਾਲ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤਿਆਗਣ ਕਰਕੇ ,ਉਹ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਆਮ ਅਮਰੀਕਨ ਵਾਂਗ ਗ਼ੈਰ ਸਿੱਖ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖੀ ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Bibi_Snatam_Kaur|title=Bibi Snatam Kaur - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2021-03-11}}&lt;/ref&gt;

ਮਿਲ ਵੈਲੀ ਦੇ ਤਾਮਲਪੇਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।ਸਕੂਲ ਦੇ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਸੀ।ਸਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਖੇ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਏ  ਧਰਤੀ ਦਿਵਸ ਕਨਸਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ 70000 ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ “ਸੇਵਿੰਗ ਦ ਅਰਥ” ਗੀਤ ਵਜਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਮਿਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਔਕਲੈਂਡ , ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਇਓਕਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਕ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਦ  ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਗੁਰੂ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਰਾਗ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;1997 ਵਿੱਚ ਆਏਗਨੇ ਓਰੀਗੋਨ ਵਿਖੇ ਪੀਸ ਸੀਰੀਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜਿਸਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ਕੰਮ==

ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ ਨੇ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਵੋਇਆਜ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਗਨੇਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਟਾਰ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣਿਆ।

=== ਸੀਡੀਆਂ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! rowspan=&quot;1&quot;| ਤਾਰੀਖ਼
! rowspan=&quot;1&quot;| ਸੀਡੀ ਨਾਮ
! rowspan=&quot;1&quot;| ਕੰਪਨੀ
|-
| 2002
| ''ਪਰੇਮ (Lieben)''
| ਸਪੀਰਿਟ ਵੋਏਜ ਰੇਕੋਰਡਸ
|-
| 2003
| ''ਸ਼ਾਂਤੀ (Frieden)''&lt;ref name=&quot;ti&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2003/20031128/nation.htm | title=SIKH ARTISTE IN GRAMMY SEMI-FINAL | publisher=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] | date=ਨਵੰਬਰ 28, 2003 | accessdate=ਨਵੰਬਰ 21, 2012}}&lt;/ref&gt;
| ਸਪੀਰਿਟ ਵੋਏਜ ਰੇਕੋਰਡਸ
|-
| 2004
| ''ਗਰਸ (Anmut)''
| ਸਪੀਰਿਟ ਵੋਏਜ ਰੇਕੋਰਡਸ
|-

| 2005
| ''ਸੇਲੈਬਰੇਟ ਪੀਸ''
| ਸਪੀਰਿਟ ਵੋਏਜ ਰੇਕੋਰਡਸ
|-
| 2005
| ''ਮਧਸ ਬਲੇਸਸਿੰਗ''
* (ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ '''ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮ ਕੌਰ''' ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ)
| ਸਪੀਰਿਟ ਵੋਏਜ ਰੇਕੋਰਡਸ
|-

| 2006
| ''ਆਨੰਦ''
| ਸਪੀਰਿਟ ਵੋਏਜ ਰੇਕੋਰਡਸ
|-

| 2007
| ''ਲਾਈਵ ਇਨ ਕੋਨਸੇਰਟ''
| ਸਪੀਰਿਟ ਵੋਏਜ ਰੇਕੋਰਡਸ
|-

| 2010
| ਧ ਈਸੇਨਚਲ ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ: ਸੇਕਰੇਡ ਚਾਂਟਸ ਫ਼ੋ ਹੀਲਿੰਗ
| ਸਪੀਰਿਟ ਵੋਏਜ ਰੇਕੋਰਡਸ
|-
|-
|}

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
2006 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੋਪੁਰਖ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੋਪੁਰਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪੁੱਤਰੀ ਜਪ ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਰਿਵਿਊ ਤੇ ਨਾਮੀ ਕੰਮ ==


ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਨਸਰਟਾਂ ਤੇ ਸੀਡੀ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhchic.com/music/the_enchantress_snatam_kaur|title=sikhchic.com {{!}} Article Detail/the_enchantress_snatam_kaur|website=www.sikhchic.com|access-date=2021-03-11|archive-date=2020-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309020845/http://sikhchic.com/music/the_enchantress_snatam_kaur|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੋਗਾ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ  ਲਾ ਯੋਗਾ, ਦ ਓਲਿੰਪੀਅਨ, ਲਾਈਟ ਕੋਨੈਕਸ਼ਨ, ਯੋਗਾ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।2010 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਅਸੈਂਸ਼ਲ ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ: ਸੇਕਰਡ ਚਾਂਟਾ ਫਾਰ ਹੀਲਿੰਗ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spiritualityandpractice.com/arts/reviews/view/24574/the-essential-snatam-kaur|title=The Essential Snatam Kaur by Snatam Kaur {{!}} Review {{!}} Spirituality &amp; Practice|last=Kaur|first=Snatam|website=www.spiritualityandpractice.com|language=en|access-date=2021-03-11}}&lt;/ref&gt;ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਏਜ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਵੇਂ ਨੰਬਰ ਤ ਆਈ।2003 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਸੈਮੀ ਫ਼ਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ &lt;ref name=&quot;ti&quot; /&gt;।ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਬੀਲਵਡ ਕਾਰਨ ,ਕੌਰ ਦਾ ਨਾਂ 2019 ਦੇ ਗਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.satnamfest.com/blog/snatam-kaur-talks-about-the-grammys-food-and-life-advice-and-her-new-band/|title=Snatam Kaur talks about the Grammys, food and life advice, and her new band|date=2019-06-13|website=Sat Nam Fest|language=en-US|access-date=2021-03-11|archive-date=2020-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805165252/https://www.satnamfest.com/blog/snatam-kaur-talks-about-the-grammys-food-and-life-advice-and-her-new-band/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.grammy.com/search/Snatam|title=Winners &amp; Nominees/Snatam|website=GRAMMY.com|language=en|access-date=2021-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/videos/snatam-kaur-darashan-maago-2019-grammys-performance|title=Snatam Kaur &quot;Darashan Maago&quot;: GRAMMY Performance Darshan Mango 2019|date=2019-02-09|website=GRAMMY.com|language=en|access-date=2021-03-11|archive-date=2021-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412220247/https://www.grammy.com/grammys/videos/snatam-kaur-darashan-maago-2019-grammys-performance|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
*[http://www.snatamkaur.com Official website]
*[http://www.music-city.org/Snatam-Kaur/discography/ Snatam Kaur discography at Music City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213235823/http://www.music-city.org/Snatam-Kaur/discography/ |date=2012-02-13 }}
*[http://www.3ho.org/get-involved/un-ngo/ 3HO Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120916195836/http://www.3ho.org/get-involved/un-ngo/ |date=2012-09-16 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>ftg0mor9jodv8f38ve648yqcq3dxxxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਥੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16173</id>
    <revision>
      <id>847753</id>
      <parentid>841785</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11968" sha1="brpz42nale0cs28ah2xqmyagmnaenmx" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name =ਹਾਥੀ
| image =African Bush Elephant.jpg
| image_width = 220px
| image_caption = ਅਫਰੀਕੀ ਹਾਥੀ (''Loxodonta africana'')
| fossil_range = {{Fossil range|Pliocene|Recent}}
| regnum = [[ਜਾਨਵਰ]]
| phylum = [[ਕੋਰਡਾਟ]]
| subphylum = [[ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ]]
| classis = [[ਥਣਧਾਰੀ]]
| ordo = ਪ੍ਰੋਬੋਸ਼ਿਡੀਆ (Proboscidea)
| familia = [[ਐਲੀਫੰਟਿਡੀ]]
| familia_authority = [[ਜਾਨ ਐਡਵਰਡ ਗਰੇ|ਗਰੇ]], 1821
}}
[[File:Elephant at Chhatbir Zoo.jpg|thumb|Elephant at Chhatbir Zoo]]
'''ਹਾਥੀ''' (ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: L. cyclotis &lt;small&gt;(ਅਫਰੀਕੀ ਹਾਥੀ)&lt;/small&gt;; Elephas maximus &lt;small&gt;(ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਾਥੀ)&lt;/small&gt;) ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਥਣਧਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਅੱਜ [[ਐਲੀਫੰਟਿਡੀ]] (Elephantidae)ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਜਿੰਦਾ ਹਨ: ''ਐਲੀਫਸ'' ਅਤੇ ''ਲਾਕਸੋਡਾਂਟਾ''। ਤੀਜੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ''ਮਮਥਸ'' ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url= |title= Phylogenetic position of Elephas, Loxodonta and Mammuthus, based on molecular evidence |author = U. Joger and G. Garrido |year = 2001 |pages 544–547 |publisher = The World of Elephants - International Congress, Rome 2001}}&lt;/ref&gt; ਜੀਵਤ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- ''ਲਾਕਸੋਡਾਂਟਾ'' ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਾਤੀਆਂ-ਅਫਰੀਕੀ ਖੁੱਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦਾ ਹਾਥੀ (ਹੋਰ ਨਾਮ: ਬੁਸ਼ ਜਾਂ ਸਵਾਨਾ ਹਾਥੀ) ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਹਾਥੀ - ਅਤੇ ਐਲੀਫਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਾਥੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/nature/life/Elephantidae |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-07-09 |archive-date=2013-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130719121857/http://www.bbc.co.uk/nature/life/Elephantidae |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੱਝ ਖੋਜਕਾਰ ਦੋਨਾਂ ਅਫਰੀਕੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਹਾਥੀ ਚੌਥੀ ਜਾਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Somerville|first=Keith|title=W African elephants 'separate' species|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2282801.stm|publisher=BBC|date=2002-09-26}}&lt;/ref&gt; ਐਲੀਫੰਟਿਡੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਹਿਮਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਮਥ ਦਾ ਬੌਣਾ ਸਰੂਪ ਸੰਨ 2000 ਈ ਪੂ ਤੱਕ ਜਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{cite journal | first=S. L. | last=Vartanyan | first2=V. E. | last2=Garutt | first3=A. V. | last3=Sher | title=Holocene dwarf mammoths from Wrangel Island in the Siberian Arctic | journal=Nature | volume=362 | pages=337–340 | date=25 March 1993 | url=http://blogs.nature.com/nautilus/Dwarf%20mammoths.pdf | doi=10.1038/362337a0 | issue=6418 | access-date=9 ਜੁਲਾਈ 2013 | archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110714160121/http://blogs.nature.com/nautilus/Dwarf%20mammoths.pdf | dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714160121/http://blogs.nature.com/nautilus/Dwarf%20mammoths.pdf |date=14 ਜੁਲਾਈ 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
ਅੱਜ ਹਾਥੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੀਵ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NationalGeographicAfricanElephant&quot;&gt;{{cite web|url=http://www3.nationalgeographic.com/animals/mammals/african-elephant.html|title=African Elephant|publisher=National Geographic|accessdate=2007-06-16|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107060815/https://www.nationalgeographic.com/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਹਾਥੀ ਦਾ ਗਰਭ ਕਾਲ 22 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;birds.cornell.edu&quot;&gt;http://www.birds.cornell.edu/brp/elephant/sections/cyclotis/families/babies.html&lt;/ref&gt; ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹਾਥੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਕਰੀਬ ੧੦੫ ਕਿਲੋ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;birds.cornell.edu&quot;/&gt; ਹਾਥੀ ਅਮੂਮਨ 50 ਤੋਂ 70 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਦੀਰਘ ਆਯੂ ਹਾਥੀ 82 ਸਾਲ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;[http://www.animalcorner.co.uk/wildlife/elephants/elephant_about.html Elephants]&amp;nbsp;– Animal Corner&lt;/ref&gt; ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਥੀ 1955 ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news| last = Fenykovi| first = Jose| title = The Biggest Elephant Ever Killed By Man| location = USA| page = 7| publisher = CNN| date = June 4, 1956| url = http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1069744/7/index.htm| access-date = ਜੁਲਾਈ 9, 2013| archive-date = ਅਪ੍ਰੈਲ 2, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120402052521/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1069744/7/index.htm| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨਰ ਦਾ ਭਾਰ ਲੱਗਭੱਗ 10,900 ਕਿਲੋ ਸੀ,  ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਤੱਕ ਦੀ ਉਚਾਈ 3. 96 ਮੀਟਰ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਅਫਰੀਕੀ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-elephant.html|title=Animal Bytes: Elephant|publisher=San Diego Zoo|accessdate=2007-06-16|archive-date=2007-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702014807/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-elephant.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਤਹਾਸ  ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹਾਥੀ  [[ਯੂਨਾਨ]] ਦੇ [[ਕ੍ਰੀਟ]] [[ਟਾਪੂ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਅਤੇ [[ਗਾਂ]] ਦੇ ਵੱਛੇ ਜਾਂ [[ਸੂਰ]] ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;[[Dorothea Bate|Bate, D.M.A.]] 1907. On Elephant Remains from Crete, with Description of ''Elephas creticus'' sp.n. Proc. zool. Soc. London: 238–250.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਕਲਮੰਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਡਾਲਫਿਨ&lt;ref name=ABCScience&gt;{{cite web| title = Elephants smart as chimps, dolphins| author = Jennifer Viegas| work = ABC Science | year = 2011 | url = http://www.abc.net.au/science/articles/2011/03/08/3158077.htm | accessdate = 2011-03-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Elephants Outwit Humans During Intelligence Test | author = Jennifer Viegas | work = Discovery News | year = 2011 | url = http://news.discovery.com/animals/elephants-intelligence-test-110307.html | access-date = 2013-07-09 | archive-date = 2012-11-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121105115554/http://news.discovery.com/animals/elephants-intelligence-test-110307.html | dead-url = yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110308093715/http://news.discovery.com/animals/elephants-intelligence-test-110307.html |date=2011-03-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=DolphinGuide&gt;{{cite web| title = What Makes Dolphins So Smart?| work = The Ultimate Guide: Dolphins| year = 1999| url = http://tursiops.org/dolfin/guide/smart.html| accessdate = 2007-10-30| archive-date = 2012-06-30| archive-url = https://www.webcitation.org/68odq4rDt?url=http://tursiops.org/dolfin/guide/smart.html| dead-url = yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215000000/http://tursiops.org/dolfin/guide/smart.html |date=2012-02-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Friendsoftheelephant&gt;{{cite web| title = Mind, memory and feelings| work = Friends Of The Elephant| url = http://www.elephantfriends.org/mind.html| access-date = 2013-07-09| archive-date = 2011-07-18| archive-url = https://web.archive.org/web/20110718232358/http://www.elephantfriends.org/mind.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਵਣਮਾਣਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=Hart&gt;{{cite journal| last = Hart| first = B.L.| coauthors = L.A. Hart, M. McCoy, C.R. Sarath| title = Cognitive behaviour in Asian elephants: use and modification of branches for fly switching| journal = Animal Behaviour| volume = 62| issue = 5| pages = 839–847| publisher = Academic Press| month = November | year = 2001| url = http://www.ingentaconnect.com/content/ap/ar/2001/00000062/00000005/art01815| accessdate = 2007-10-30 | doi = 10.1006/anbe.2001.1815 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Scott&gt;{{cite news| last = Scott| first = David| title = Elephants Really Don't Forget| publisher = Daily Express| date = 2007-10-19| url = http://express.lineone.net/posts/view/22474/Elephants-really-don-t-forget| accessdate = 2007-10-30 }}&lt;/ref&gt; 
ਸਰਸਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਪਤਾ ਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦਾ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ  ਹੈ,&lt;ref name=&quot;Joubert et al.&quot;&gt;Joubert D. 2006. Hunting behaviour of lions (''Panthera leo'') on elephants (''Loxodonta africana'') in the Chobe National Park, Botswana. African Journal of Ecology 44:279–281.&lt;/ref&gt;  ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੀਹਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਸ਼ਾਵਕ ਜਾਂ ਕਮਜੋਰ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1111/j.1469-7998.2006.00181.x | last1 = Loveridge | first1 = A. J. | last2 = Hunt | first2 = J. E. | last3 = Murindagomo | first3 = F. | last4 = Macdonald | first4 = D. W. | year = 2006 | title = Influence of drought on predation of elephant (''Loxodonta africana'') calves by lions (''Panthera leo'') in an African wooded [[savannah]] | url = | journal = Journal of Zoology | volume = 270 | issue = 3| pages = 523–530 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PlanetEarthEpisode7&quot;&gt;{{cite episode | title = Great Plains | series = Planet Earth | airdate = November 2006 | number = 7 | serieslink = Planet Earth (TV series) | url = http://www.bbc.co.uk/sn/tvradio/programmes/planetearth/prog_summary.shtml}}&lt;/ref&gt; ਹੁਣ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਖਲ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਕਟਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਹੀ ੲਿੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜਿਹਡ਼ਾ ਛਲਾਂਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦਾ। ੲਿੱਕ ਹਾਥੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਸੁੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੰਧ 3000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਤਾਲੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
[[File:Elephant glory.jpg|thumb|Elephant glory]]
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਣਧਾਰੀ]]</text>
      <sha1>brpz42nale0cs28ah2xqmyagmnaenmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17426</id>
    <revision>
      <id>847675</id>
      <parentid>685703</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10969" sha1="3wifryokb25x2vpf9k5uhf53g3pxc8y" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Southport Gates, Gibraltar.jpg|300px|thumbnail|right|ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Gibraltar Referendum Gates (Southport Gates) 02.jpg|300px|thumbnail|right|ਦੱਖਣੀ ਚਰਲਜ਼ ਵੀ ਵਾਲ]]
'''ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ''' (ਮੂਲ ਨਾਮ: ਸਾਉਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Southport Gates) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫਾਟਕਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ 16ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਬੈਸਟਿਅਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਟਰਫਾਲਗਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਨਿਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਟਰਫਾਲਗਰ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ 1552 ਅਤੇ 1883 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਤੀਜਾ ਫਾਟਕ, ਜਿਨੂੰ ਰਿਫਰੇਂਡਮ ਗੇਟ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1967 ਮੁੱਖ ਸੜਕ (ਮੇਨ ਸਟਰੀਟ) ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੋਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕਦਮ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ। ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹੇਰਿਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

== ਟੀਕਾ ==
ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ ਔਬੇਰਿਅਨ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਨੋਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫਾਟਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤੀਕੜੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=List of Crown Dependencies &amp; Overseas Territories | url=http://www.fco.gov.uk/en/publications-and-documents/treaties/uk-overseas-territories/list-crown-dependencies-overseas|work=fco.gov.uk | publisher=Foreign and Commonwealth Office | accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Neandertals' Last Stand Was in Gibraltar, Study Suggests|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/09/060913-neanderthals.html|accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012|newspaper=National Geographic News|date=13 September 2006|author=Roach, John|agency=National Geographic Society|archive-date=14 ਨਵੰਬਰ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114082310/http://news.nationalgeographic.com/news/2006/09/060913-neanderthals.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਫਾਟਕਾਂ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਹਨ, ਇਹ ਦੀਵਾਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਦਾ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਬਚਾਵ ਕਰਣ ਲਈ ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=gilbard&gt;{{cite book | title=A popular history of Gibraltar, its institutions, and its neighbourhood on both sides of the Straits, and a guide book to their principal places and objects of interest|year=1881|publisher=Garrison Library Printing Establishment | page=208 | url=http://books.google.com/books?id=2J5CAAAAIAAJ&amp;pg=PA5&amp;lpg=PA5&amp;dq=Southport+Gate,+Calvi&amp;source=bl&amp;ots=qC02jbSL7B&amp;sig=I80soeGUz0x79ORmhuN54PiYVB4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=uuFjUI20BvTAyQH4s4HQCw&amp;ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Southport%20Gate%2C%20Calvi&amp;f=false | author=Gilbard, Lieutenant Colonel George James | accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012|page=5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Historical Gibraltar Attractions - Charles V Wall|url=http://www.gibraltarinformation.com/gibraltar-attractions.html|work=gibraltarinformation.com|publisher=Gibraltarinformation.com|accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-date=2012-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829131313/http://www.gibraltarinformation.com/gibraltar-attractions.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫਾਟਕਾਂ ਟਰਫਾਲਗਰ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਟਰਫਾਲਗਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ (ਹੇਠਾਂ ਚਿਤਰਿਤ) ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹਨ।&lt;ref name=trust/&gt;&lt;ref name=continued&gt;{{cite web|title=Historical Gibraltar Attractions (continued)|url=http://www.gibraltarinformation.com/gibraltar-attractions-2.html|work=gibraltarinformation.com|publisher=Gibraltarinformation.com|accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-date=2012-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226201055/http://www.gibraltarinformation.com/gibraltar-attractions-2.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=A history of the late siege of Gibraltar|year=1786|url=http://books.google.com/books?id=yT4OAAAAQAAJ&amp;pg=PR16#v=onepage&amp;q&amp;f=false|author=Bethune, John Drinkwater|edition=2|accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012|page=27-28}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਬੈਸਟਿਅਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਫਲੈਟ ਬੈਸਟਿਅਨ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੂਲ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਟਰਫਾਲਗਰ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਰਿਫਰੇਂਡਮ ਗੇਟ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Map of the Southport Gates|url=http://maps.google.com/?q=36.134890,-5.352838&amp;num=1&amp;t=h&amp;z=20|work=maps.google.com|publisher=Google Maps|accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Traffic Note|url=http://www.gibraltar.gov.gi/latest_news/official_notices/2002/153-2002.htm|work=gibraltar.gov.gi|publisher=Government of Gibraltar|accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-date=2012-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521142508/http://gibraltar.gov.gi/latest_news/official_notices/2002/153-2002.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹੇਰਿਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।&lt;ref name=trust&gt;{{cite web|title=Gibraltar Heritage Trust Act 1989|url=http://www.gibraltarlaws.gov.gi/articles/1989-12o.pdf|work=gibraltarlaws.gov.gi|publisher=Government of Gibraltar|accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-date=2012-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827091758/http://www.gibraltarlaws.gov.gi/articles/1989-12o.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ==
ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੀਵਾਰ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਗੇਟ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=finlayson&gt;{{cite book|title=The Fortifications of Gibraltar 1068-1945|publisher=Osprey Publishing|isbn=1846030161, 9781846030161|pages=64|url=http://books.google.com/books?id=BC5QBR0oB04C&amp;pg=PA19&amp;lpg=PA19&amp;dq=Daniel+Specklin,+bastion+santiago&amp;source=bl&amp;ots=3y7ffOgq2G&amp;sig=WT0ULpJTIbM9chO3ihvMpbNgqkI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=WIliUPWWI8ierAGs54DQBQ&amp;ved=0CCAQ6AEwAA#v=snippet&amp;q=Baluarte%20de%20Nuesta%20Senora%20del%20Rosario&amp;f=false|author=Clive Finlayson, Darren Fa|edition=illustrated|accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012|page=21|date=31 October 2006|archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015172152/http://books.google.com/books?id=BC5QBR0oB04C&amp;pg=PA19&amp;lpg=PA19&amp;dq=Daniel+Specklin,+bastion+santiago&amp;source=bl&amp;ots=3y7ffOgq2G&amp;sig=WT0ULpJTIbM9chO3ihvMpbNgqkI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=WIliUPWWI8ierAGs54DQBQ&amp;ved=0CCAQ6AEwAA#v=snippet&amp;q=Baluarte%20de%20Nuesta%20Senora%20del%20Rosario&amp;f=false|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ [[ਇਟਲੀ]] ਦੇ ਅਭਿਅੰਤਾ ਜਯੋਵਾਨੀ ਬਟੀਸਟਾ ਕਾਲਵੀ ਨੇ ਸੰਨ 1552 ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ, ਪਵਿਤਰ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ, ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ ‘ਤੇ [[ਸਪੇਨ]] ਐ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਚਿਹਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਕੋਸਟ ਆਫ ਆਰੰਸ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਫਾਟਕ ਨੂੰ ਸਪੇਨੀ ਅਭਿਅੰਤਾ ਲੁਈਸ ਬਰਾਵੋ ਡੇ ਏਕੋਨੀਆ ਦੇ 1627 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=gilbard/&gt;&lt;ref name=about&gt;{{cite web |title=Gates &amp; Fortifications |url=http://www.aboutourrock.com/sites/fortifications.htm |work=aboutourrock.com |publisher=About Our Rock |accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012 |archive-date=2012-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101022932/http://www.aboutourrock.com/sites/fortifications.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=skinner&gt;{{cite web|title=The People of Gibraltar - 1740 - Skinner's Moorish Wall|url=http://gibraltar-intro.blogspot.com/2012/04/chapter-xx.html|publisher=Neville Chipulina|accessdate=2 ਦਸੰਬਰ 2012}}&lt;/ref&gt;

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Gibraltar Referendum Gates (Southport Gates) 01.jpg|ਰਿਫਰੇਂਡਮ ਗੇਟ
File:Trafalgar Cemetery, Gibraltar.jpg|ਟਰਫਾਲਗਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ
File:Gibraltar, Southport Gates, Brunnen.JPG|ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦਾ ਫੱਵਾਰਾ
File:RML 10 inch 18 ton gun, Southport Gate, Gibraltar.jpg|ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹੇਰਿਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਬੰਦੂਕ
&lt;/gallery&gt; 
&lt;/center&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://maps.google.com/?q=36.134890,-5.352838&amp;num=1&amp;t=h&amp;z=20 ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟ ਗੂਗਲ ਮੈਪ ‘ਤੇ]
* [http://maps.google.com/?q=36.134988,-5.351838&amp;num=1&amp;t=h&amp;z=20 ਪ੍ਰਿੰਸ ਏਡਵਰਡਸ ਗੇਟ ਗੂਗਲ ਮੈਪ ‘ਤੇ]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਫਾਟਕਾਂ]]</text>
      <sha1>3wifryokb25x2vpf9k5uhf53g3pxc8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਾਸ ਵੇਗਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18545</id>
    <revision>
      <id>847551</id>
      <parentid>318303</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7779" sha1="ks0zk1gofdpl32onfeo3ksfry892cbe" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਸੋਂ
|ਨਾਂ      = ਲਾਸ ਵੇਗਸ
|ਦਫ਼ਤਰੀ_ਨਾਂ   = ਲਾਸ ਵੇਗਸ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
|ਵਸੋਂ_ਕਿਸਮ   = ਸ਼ਹਿਰ
|ਉਪਨਾਮ     = ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਜੂਆ ਰਾਜਧਾਨੀ&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.voanews.com/learningenglish/home/Words-and-Their-Stories-Nicknames-or-New-Orleans-and-Las-Vegas.html | title = Words and Their Stories: Nicknames for New Orleans and Las Vegas | work = VOA News | date = 2010-03-13 | accessdate = 29-01-2012 }} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਪਾਪ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦਿਲ-ਪਰਚਾਵਾ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਦੂਜੇ ਅਵਸਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ,&lt;ref name=&quot;Las_Vegas_nickname1&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.msnbc.msn.com/id/34418386/ns/travel-seasonal_travel | title = Will the real Las Vegas please stand up? | work = MSNBC | last = Lovitt | first = Rob | date = 2009-12-15 | accessdate = 04-02-2012 | archive-date = 2012-11-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121120034254/http://www.msnbc.msn.com/id/34418386/ns/travel-seasonal_travel | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਰਾਜਧਾਨੀ
|ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ   = LV Valley montage.jpg
|ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ    = 200px
|ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ   = ਉੱਪਰੋਂ ਹੇਠਾਂ: ਵਪਾਰਕ ਲਾਸ ਵੇਗਸ ਦਿੱਸਹੱਦਾ, ਵੇਗਸ ਵਿਕ, ਬਿਨੀਅਨ ਦਾ ਹਰਸਸ਼ੂ, ਪਲਾਜ਼ਾ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਜੂਏਖ਼ਾਨਾ, ਫ਼੍ਰੇਮਾਂਟ ਗਲੀ ਤਜਰਬਾ
|ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ    = Flag of Las Vegas, Nevada.svg
|ਤਸਵੀਰ_ਮੋਹਰ    = Las Vegas seal.jpg
|ਤਸਵੀਰ_ਨਕਸ਼ਾ    = Clark County Nevada Incorporated Areas Las Vegas highlighted.svg
|ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ     = 250px
|ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ    = ਕਲਾਰਕ ਕਾਊਂਟੀ, ਨਵਾਡਾ ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਵੇਗਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
|ਤਸਵੀਰ_ਨਕਸ਼ਾ1    =
|ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ1     =
|ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ1    =
|ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ    = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ
|ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ  = ਨੇੜਲੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਣਾ
|coordinates_ਇਲਾਕਾ  = US-NV
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ   = ਦੇਸ਼
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ   = {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}}
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1  = ਰਾਜ
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1  = [[ਨਵਾਡਾ]]
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2  = ਕਾਊਂਟੀ
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2  = ਕਲਾਰਕ
|ਸਰਕਾਰ_ਕਿਸਮ   = ਕੌਂਸਲ-ਪ੍ਰਬੰਧਕ
|ਆਗੂ_ਸਿਰਲੇਖ    = ਮੇਅਰ
|ਆਗੂ_ਨਾਂ    = ਕੈਰੋਲਿਨ ਜੀ. ਗੁੱਡਮੈਨ (ਅਜ਼ਾਦ)
|ਆਗੂ_ਸਿਰਲੇਖ1   = ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ
|ਆਗੂ_ਨਾਂ1    = ਬੈਟਸੀ ਫ਼ਰੈੱਟਵੈੱਲ
|area_magnitude   = 1 E9
|ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ  = ਸਥਾਪਤ
|ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ   = 15 ਮਈ 1905
|ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ1  = ਸੰਮਿਲਤ
|ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ1  = 16 ਮਾਰਚ 1911
|unit_pref    =ਇੰਪੀਰੀਅਲ
|area_total_km2   =
|ਰਕਬਾ_ਕੁੱਲ_ਵਰਗ_ਮੀਲ   = 135.8
|area_land_km2   =
|ਰਕਬਾ_ਥਲ_ਵਰਗ_ਮੀਲ   = 135.8
|ਰਕਬਾ_water_ਕਿਮੀ2   =
|ਰਕਬਾ_water_sq_mi   = .05
|ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ   = 2010
|ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ  =&lt;ref name=&quot;Census 2010&quot;/&gt;
|ਅਬਾਦੀ_ਸ਼ਹਿਰੀ   = 1314356
|ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ   = 1951269
|ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ   = 583756
|ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ   = (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 30ਵਾਂ)
|population_density_km2 =
|ਅਬਾਦੀ_ਸੰਘਣਾਪਣ_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 4298.1
|ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ  = ਲਾਸ ਵੇਗਸੀ
|ਸਮਾਂ_ਜੋਨ    = ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਜੋਨ
|utc_offset    = −8
|timezone_DST    = ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੁਪਹਿਰੀ ਸਮਾਂ
|utc_offset_DST   = −7
|ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ   = ZIP ਕੋਡ
|postal_code    =
|ਇਲਾਕਾ_ਕੋਡ    = 702
|latd = 36 |latm = 10 |lats = 30 |latNS = N
|longd = 115 |longm = 08 |longs = 11 |longEW = W
|ਉਚਾਈ_ਮੀਟਰ    = 610
|ਉਚਾਈ_ਫੁੱਟ   = 2001
|ਵੈੱਬਸਾਈਟ     = [http://www.lasvegasnevada.gov/ www.lasvegasnevada.gov]
|ਖ਼ਾਲੀ_ਨਾਂ    = FIPS ਕੋਡ
|ਖ਼ਾਲੀ_ਜਾਣ    = 32-40000
|ਖ਼ਾਲੀ1_ਨਾਂ    = GNIS ਲੱਛਣ ਪਛਾਣ
|ਖ਼ਾਲੀ1_ਜਾਣ    = 0847388
|footnotes    =
}}

'''ਲਾਸ ਵੇਗਸ''', [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ [[ਨਵਾਡਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਲਾਰਕ ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਕਾਊਂਟੀ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਹੈ।{{GR|6}} ਇਹ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਜੂਏਬਾਜ਼ੀ, ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਅਤੇ ਲਜ਼ੀਜ਼ ਭੋਜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਤਫ਼ਰੀਹਖ਼ਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜ-ਮੇਲਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਐਲਾਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕੱਤਰਤ ਜ਼ੂਏਖ਼ਾਨੇ-ਹੋਟਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਦਿਲ-ਪਰਚਾਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2010 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ 583,756 ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ 31ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਲਾਸ ਵੇਗਸ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 1,951,269 ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Census 2010&quot;&gt;{{Cite web| url=http://factfinder2.census.gov| title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data (DP-1): Las Vegas city, Nevada| publisher=U.S. Census Bureau, American Factfinder| accessdate=March 9, 2012}}&lt;/ref&gt;
1905 ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਨੂੰ 1911 ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੰਨੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ ਕਿ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ (19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜਾ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਸੀ)।

{{ਕਾਮਨਜ਼|Las Vegas|ਲਾਸ ਵੇਗਸ}}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵਾਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਸ ਵੇਗਸ]]</text>
      <sha1>ks0zk1gofdpl32onfeo3ksfry892cbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20615</id>
    <revision>
      <id>847674</id>
      <parentid>595570</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="m2p9wex4v527ytnwa59s3uw40roj2vn" xml:space="preserve">{{Coord|30|0|S|135|0|E|region:AU-SA_type:adm1st_scale:10000000|display=title}}
{{ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ
|Name = ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ
|Fullname = ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਰਾਜ
|Flag = Flag of South Australia.svg
|CoatOfArms =South Australian Coat of Arms.svg
|Nickname = ਤਿਉਹਾਰ ਰਾਜ
|Motto =
|Map = Tigris-Australia location South Australia.svg
|Capital = [[ਐਡੀਲੇਡ]]
|Largest City = [[ਐਡੀਲੇਡ]]
|Demonym = ਦੱਖਣੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ, ਕਾਂ-ਖਾਊ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;[http://en.wiktionary.org/wiki/croweater Wiktionary: croweater] Accessed 11 October 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/newsradio/txt/s1381253.htm ABC NewsRadio &gt; Wordwatch: Croweater] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050915013033/http://www.abc.net.au/newsradio/txt/s1381253.htm |date=2005-09-15 }} Accessed 11 October 2011.&lt;/ref&gt;
|ViceroyType = ਰਾਜਪਾਲ
|Viceroy = ਕੈਵਿਨ ਸਕਾਰਸ
|ChiefType = ਮੁਖੀ
|Chief = ਜੇ ਵੈਦਰਿਲ
|ChiefParty = ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ
|Status = State
|established_event1 = ਬਸਤੀ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਣਾ
|established_date1 = ੧੮੩੪
|established_event2 = ਐਲਾਨਤ
|established_date2 = ੨੮ ਦਸੰਬਰ ੧੮੩੬
|established_event3 = ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸਰਕਾਰ
|established_date3 = ੧੮੫੭
|established_event4 = ਰਾਜ ਬਣਿਆ
|established_date4 =੧੯੦੧
|established_event5 = ''ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਧਿਨਿਯਮ''
|established_date5 = ੩ ਮਾਰਚ ੧੯੮੬
|TotalArea = 1043514
|AreaRank = ਚੌਥਾ
|LandArea = 983482
|WaterArea = 60032
|PercentWater = 5.75
|PopulationYear = ਮਾਰਚ ੨੦੧੨ ਦਾ ਅੰਤ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0/|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2012|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=27 September 2012|accessdate=5 October 2012|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226130149/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0/|dead-url=yes}}.&lt;/ref&gt;
|Population = 1,650,600
|PopulationRank = ੫ਵਾਂ
|Density = 1.67
|DensityRank = ੬ਵਾਂ
|HighestPoint = ਮਾਊਂਟ ਵੁੱਡਰਾਫ਼
|HighestElev = 1,435 m
|HighestElev_ft = 4,708
|LowestPoint = ਕਾਤੀ ਥੰਡਾ-ਝੀਲ ਇਰੀ
|LowestElev = −16 m
|LowestElev_ft = −52
|EntityAdjective = ਰਾਜ
|GSPYear = ੨੦੧੦–੧੧
|GSP = $86,323&lt;ref&gt;[http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/DetailsPage/5220.02010-11?OpenDocument 5220.0 - Australian National Accounts: State Accounts, 2010-11].&lt;/ref&gt;
|GSPRank = ੫ਵਾਂ
|GSPPerCapita = $52,318
|GSPPerCapitaRank = ੭ਵਾਂ
|TimeZone = UTC+੯:੩੦ (ACST)&lt;br /&gt;UTC+੧੦:੩੦] (ACDT)
|HouseSeats = 11
|SenateSeats = 12
|PostalAbbreviation = SA
|ISOCode = AU-SA
|Emblem_title1 = ਫੁੱਲ
|Emblem1 = ਸਟਰਟ ਮਾਰੂਥਲੀ ਮਟਰ&lt;br/&gt;(''Swainsona formosa'')
|Emblem_title2 = ਜਾਨਵਰ
|Emblem2 = ਦੱਖਣੀ ਵਾਲਦਾਰ-ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਵੋਂਬਾਤ&lt;br/&gt;''(Lasiorhinus latifrons'')
|Emblem_title3 = ਪੰਛੀ
|Emblem3 = ਪਾਈਪਿੰਗ ਸ਼ਰਾਈਕ
|Emblem_title4 = ਸਮੁੰਦਰੀ
|Emblem4 = ਪਤਰਾਲਾ ਸੀਡਰੈਗਨ&lt;br/&gt;(''Phycodurus eques'')
|Emblem_title5 = ਧਾਤ
|Emblem5 = ਦੁਧੀਆ ਪੱਥਰ
|Emblem_title6 = ਰੰਗ
|Emblem6 = ਲਾਲ, ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ
|Website = www.sa.gov.au
}}
'''ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ''' (ਛੋਟਾ ਰੂਪ '''SA/ਐੱਸ.ਏ.''') [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਮੱਧ-ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਰਾਜ]] ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ੯੮੩,੪੮੨ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ]]</text>
      <sha1>m2p9wex4v527ytnwa59s3uw40roj2vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਸ਼ਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21584</id>
    <revision>
      <id>847533</id>
      <parentid>839791</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19225" sha1="nmmh5htvj2hdgnqtsct3s0z4rh4qly1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਰੇਸ਼ਮਾ
| image              = 
| image_size         = 
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = 
| alias              = 
| birth_date         = ਅੰ.1947&lt;ref name=&quot;Dawn&quot;/&gt;
| birth_place        = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]]
| death_date         = 3 ਨਵੰਬਰ 2013 (ਉਮਰ 66)&lt;ref name=&quot;Dawn&quot;/&gt;
| death_place        = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| occupation         = [[ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ]]
| years_active       = 1968– 2004
| awards             = 
}}

'''ਰੇਸ਼ਮਾ''' ({{lang-ur|{{nq|ریشماں}}}}; ਅੰ. 1947 &amp;ndash; 3 ਨਵੰਬਰ 2013) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬਣਜਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;Srivastara, Sanjeev (2000) &quot;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/941408.stm Festive celebrations in Rajasthan]&quot; [[BBC News]], 25 September 2000. Retrieved 14 July 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;menon&quot;/&gt; Her father, Haji Muhammad Mushtaq, was a camel and horse trader from Malashi.&lt;ref name=&quot;Siddiqui&quot;&gt;Siddiqui, Rana (2004) &quot;[https://web.archive.org/web/20040430183615/http://www.hindu.com/mp/2004/02/16/stories/2004021600480100.htm The singer, the song (Reshma's profile)]&quot;, ''[[The Hindu]]'' (newspaper), Published 16 February 2004, Retrieved 14 July 2019&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਰਤਨ ਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਊਠਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰੇਸ਼ਮਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸੌਕ ਸੀ।
{{Quote box |width=265px |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=left
 |quote = 
ਮੈਂ ਬੀਆਬਾਨ ਤੇ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੀ ਆਦੀ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਗਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਰਿਆਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਰਿਆਜ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰਿਆਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਹ ਅੱਲਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇਵੇ

ਅੱਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਊਠ ਵੇਚਣ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਮੈਂ ਕੱਵਾਲੀਆਂ ਸੁਣਦੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਖੇਡਾਂ ਜਾਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣਦੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ, ਰੇਸ਼ਮਾ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਰੱਬ ਕਰੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਗਾ ਸਕੇਂ। ਤੇਰਾ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾਂ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਗਾਣਾ ਸਿਖਿਆ। ਤੁਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਰੇਸਿਸਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਹੁੰਦੀ ਮੈਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਬਣਜਾਰਨ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਗਾਵੇਗੀ ਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰੇਗੀ। ਮੈਂ ਅੱਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹ ਹੈ। ਉਸੇ ਦਾ ਕਰਮ ਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਫ਼ਜ਼ਲ।
|source = (ਰੇਸ਼ਮਾ - ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ [http://www.seerat.ca/may2011/article01.php])
}}

==ਪਿਛੋਕੜ==
ਰੇਸ਼ਮਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਤੇ ਮੋਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਰਹਿਣਾ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈਕਿ ਕੁਝ ਕਲਾਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ‘ਖਾਸ’ ਹੁੰਦਿਆਂ ‘ਆਮ’ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਰੇਸ਼ਮਾ ਹਿੱਸੇ ਨਾ ਆਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹ ਰਿਕਾਰਡ ਹੁੰਦਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਲੋਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੈਨਲ ’ਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ‘‘ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋ ਛਪੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਡਰ ਗਈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮਾਪੇ ਤੇ ਬਰਾਦਰੀ ਇਹ ਨਾ ਸੋਚਣ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਚੰਦ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੈ…ਪਰ ਫੇਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੇਡੀਓ ’ਤੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈ। ਬਰਾਦਰੀ ਤੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਫੇਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ…ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕ ਰੇਸ਼ਮਾ..ਰੇਸ਼ਮਾ ਕਹਿ ਵਡਿਆਉਣ ਲੱਗ ਗਏ।’’ 

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==

ਰੇਸ਼ਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ  ਚੂਰੁ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੋਹਾ, ਰਤਨਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;menon&quot;&gt;{{Cite web |last=Menon |first=Meena |date=3 November 2013 |title=Legendary folk singer Reshma of Lambi Judai fame passes away |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/legendary-folk-singer-reshma-of-lambi-judai-fame-passes-away/article5309204.ece |access-date=14 July 2019 |website=[[The Hindu]] (newspaper)}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ, ਮਲਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਊਠ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਐਸੇ  ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਬੀਲਾ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ [[ਕਰਾਚੀ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ [[ਸਿੰਧ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰ (ਮੰਦਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ।
== ਕਰੀਅਰ ==
12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਲੀਮ ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਗਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ &quot;ਲਾਲ ਮੇਰੀ ਪੱਤ ਰੱਖੀਓ&quot; ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਝੱਟ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ, ਰੇਸ਼ਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੇਸ਼ਮਾ 1968 ਤੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Abbas|first1=Shemeem Burney|title=The Female Voice in Sufi Ritual: Devotional Practices of Pakistan and India|url=https://archive.org/details/femalevoiceinsuf0000shem|date=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292784505|page=[https://archive.org/details/femalevoiceinsuf0000shem/page/26 26]}}&lt;/ref&gt;, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਫੌਰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Uebtl6WYW5c Reshma's TV interview on YouTube] Retrieved 14 July 2019&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ &quot;ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ&quot;, &quot;ਹੈ ਓ' ਰੱਬਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਦਿਲ ਮੇਰਾ&quot;, &quot;ਸੁਣ ਚਰਖੇ ਦੀ ਮਿੱਠੀ-ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਮਾਹੀਆ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ&quot;, &quot;ਵੇ ਮੈਂ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ ਤੇਰੀ ਨਾਲ ਲਾਈਆਂ ਅੱਖੀਆਂ&quot; (ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਮਨਜੂਰ ਹੁਸੈਨ ਝੱਲਾ ਦੇ ਗਾਣੇ), “ਕਿਥੈ ਨੈਨ ਨਾ ਜੋੜੀ”, “ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ” ਅਤੇ “ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਲ” ਹਨ।

ਉਪਰੋਕਤ ਗਾਣੇ &quot;ਅੱਖੀਓਂ ਕੋ ਰੇਹਨੇ ਦੇ ਅੱਖੀਓਂ ਕੇ ਆਸ ਪਾਸ&quot; ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੌਬੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਖ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ, ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਾਇਰੇਟਡ ਟੇਪਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਉਹ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ 'ਚ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹੀਰੋ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣਾ &quot;ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ&quot; ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Chopra&quot;&gt;Chopra, Dinesh (2004) &quot;[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Lambi-judai-Reshma-asks-whos-Tendulkar/articleshow/614861.cms Lambi judai? Reshma asks who's Tendulkar]&quot; ''[[Times of India]]'', 14 April 2004. Retrieved 14 July 2019&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।.&lt;ref name=&quot;Puniyani&quot;&gt;Puniyani, Ram (2003) ''Communal Politics: Facts versus Myths'', Sage, {{ISBN|978-0761996675}}, p. 101&lt;/ref&gt;

2004 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਅਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਗਲੀ ਵੀ ਮੁਕਾਮ ਦੇ ਗਿਆ&quot; ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ 'ਵੋਹ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਥਾ' ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Siddiqui&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TOI1&quot;&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20121024005919/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-01-20/india/28331534_1_reshma-bollywood-movie-song Reshma sings for Bollywood]&quot; ''[[Times of India]]'', 20 January 2004. Retrieved 14 July 2019&lt;/ref&gt;

ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਸੀ। ਬੱਸ ਵਿੱਚ 26 ਯਾਤਰੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 15 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸੀਟਾਂ ਸੱਤ ਸੀਟਾਂ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ। ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਭਾਰਤ 'ਚ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।&lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4630726.stm India-Pakistan bus links Punjab]&quot;, [[BBC News]], 20 January 2006. Retrieved 14 July 2019&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇਛਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Siddiqui&quot; /&gt;

ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਕਨੀਜ਼ ਰੇਸ਼ਮਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗਾਇਕਾ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;&quot;[https://www.outlookindia.com/newswire/story/kaneez-reshma-crosses-border-to-embrace-bollywood/381199 Kaneez Reshma crosses border to embrace Bollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727164543/https://www.outlookindia.com/newswire/story/kaneez-reshma-crosses-border-to-embrace-bollywood/381199 |date=2021-07-27 }}&quot; ''Outlook India'' (magazine), 28 April 2006, Retrieved 14 July 2019&lt;/ref&gt;

==ਗੀਤ==
ਉਸ ਦੇ ‘ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ’ ਤੇ ‘ਹਾਇ ਓ ਰੱਬਾ ਨਹੀਂਓਂ ਲੱਗਦਾ ਦਿਲ ਮੇਰਾ’, ‘ਵੇ ਮੈਂ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ’ ਤੇ ‘ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ’ ਗੀਤ ਚੇਤੇ ਆ ਰਹੇ ਨੇ। [[ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ]] ਇੱਕ ਥਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, &quot;ਰੇਸ਼ਮਾ ਦਾ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ‘ਹਾਏ ਓ ਰੱਬਾ, ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਦਿਲ ਮੇਰਾ‘ 1969 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਹੁਸਨ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੂਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੂਕ ਸੀ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣੀ ਕਿਸੇ ਨੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;http://www.seerat.ca/may2011/article01.php&lt;/ref&gt;

==ਮੌਤ==
ਰੇਸ਼ਮਾ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਨੂੰ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 10,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਹਾਇਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗੜ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ 'ਡਾਕਟਰਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ' ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੰਤ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ 3 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰੇਸ਼ਮਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

==ਸਨਮਾਨ==
ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਅਜ

ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਸੋਲੰਗੀ, ਜੋ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਮੈਂ ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਮੇਰੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਇਆ। ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਚੋਲੀਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ। ਉਹ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫੁੱਲ ਸੀ, ਪਿਆਰ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ &quot;

==ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* {{IMDb name|2143141}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>nmmh5htvj2hdgnqtsct3s0z4rh4qly1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21920</id>
    <revision>
      <id>847640</id>
      <parentid>834182</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46119" sha1="2hp4fnwv68l24e9y2iyuwvku9man1s8" xml:space="preserve">{{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਮਨੁੱਖ
| ਨਾਮ                = '''ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ'''
| ਤਸਵੀਰ              = Shabana Azmi.jpg
| ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ         = 
| ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ       = 
| ਉਪਨਾਮ              = 
| ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ          = 18 ਸਤੰਬਰ 1950
| ਜਨਮ_ਥਾਂ            = [[ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]
| ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ          = 
| ਮੌਤ_ਥਾਂ            = 
| ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ          = ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ         = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ
| ਭਾਸ਼ਾ              = 
| ਕਿੱਤਾ              = 
| ਕਾਲ                = 1972–ਅੱਜ
| ਧਰਮ                = ਇਸਲਾਮ
| ਵਿਸ਼ਾ              = 
| ਮੁੱਖ ਕੰਮ           = 
| ਅੰਦੋਲਨ             = 
| ਇਨਾਮ               = 
| ਪ੍ਰਭਾਵ             = &lt;!--ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ--&gt;
| ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ           = &lt;!--ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ--&gt;
| ਦਸਤਖਤ              = 
| ਜਾਲ_ਪੰਨਾ           = 
| ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ        = 
| name               = ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ
| image              = Shabana_Azmi_SFU_honorary_degree_(cropped).jpg
}}
'''ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ''' (ਜਨਮ: 18 ਸਤੰਬਰ 1950)&lt;ref&gt;[http://www.koimoi.com/actress/shabana-azmi/ Shabana Azmi's Biography]&lt;/ref&gt; ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਾਨਾ ਕਵੀ [[ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ]] ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸ਼ੌਕਤ ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਣੇ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1974 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਨਵ-ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;parallel&quot;&gt;{{cite news|title=Parallel cinema seeing changes: Azmi|author=PTI|date=22 July 2005|accessdate=31 January 2009|newspaper=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-07-22/entertainment/27837509_1_shabana-azmi-indian-parallel-cinema-films|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105152516/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-07-22/entertainment/27837509_1_shabana-azmi-indian-parallel-cinema-films|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;soap&quot;&gt;{{cite news|title=Shabana's soap opera|author=K., Bhumika|date=21 January 2006|accessdate=31 January 2009|newspaper=[[The Hindu]]|url=http://www.hindu.com/mp/2006/01/21/stories/2006012100690100.htm|location=Chennai, India|archive-date=11 ਜਨਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111091902/http://www.hindu.com/mp/2006/01/21/stories/2006012100690100.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਜ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;coffee&quot;&gt;{{cite news|title=Coffee break with Shabana Azmi|author=Nagarajan, Saraswathy|date=18 December 2004|accessdate=31 January 2009|newspaper=[[The Hindu]]|url=http://www.hindu.com/mp/2004/12/18/stories/2004121801660100.htm|location=Chennai, India|archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041231142845/http://www.hindu.com/mp/2004/12/18/stories/2004121801660100.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 30ਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ “ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ” 'ਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Directorate of Film Festival|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archivedate=30 January 2013}}&lt;/ref&gt; 1988 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

ਆਜ਼ਮੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ 1988 ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਜ਼ਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਔਰਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨ ਲੇਖਕ ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{cite news |title= In 'Bollywood,' Women Are Wronged or Revered |author= Edward A. Gargan |newspaper= New York Times |date= 17 January 1993 |url= https://www.nytimes.com/1993/01/17/movies/film-in-bollywood-women-are-wronged-or-revered.html?pagewanted=all }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਫੰਡ (ਯੂ.ਐਨ.ਪੀ.ਐਲ.ਏ.) ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ। ਆਜ਼ਮੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦ (ਅਣਪਛਾਤੀ) ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਯੱਦ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹੈਦਰਾਬਾਦ&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/2007/01/14/stories/2007011410870400.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Shabana Azmi presented Akkineni award | date=14 January 2007 | access-date=6 ਜੂਨ 2020 | archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071022154020/http://www.hindu.com/2007/01/14/stories/2007011410870400.htm | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ (ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ) ਅਤੇ ਸ਼ੌਕਤ ਆਜ਼ਮੀ (ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ) ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਬਾਬਾ ਆਜ਼ਮੀ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੇਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਤਨਵੀ ਆਜ਼ਮੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਾਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫ਼ਰੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਆਜ਼ਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ: ਮਸੂਦ ਸਿਦੀਕੀ ਨੇ ਅਹਮੇਰ ਆਜ਼ਮੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਿਹਾ। ਬਚਪਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੌਧਿਕ ਉਤੇਜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.outlookindia.com/article.aspx?203602 |title= Kaifi Azmi |author= Kaifi Azmi |date= 28 May 1997 |work= [[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |accessdate= 5 March 2010 |archive-date= 15 ਨਵੰਬਰ 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131115232233/http://www.outlookindia.com/article.aspx?203602 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.screenindia.com/old/20011102/ftribute.html |title= To Abba... with love |author= Shabana Azmi |date= 2 October 2010 |work= Screen |accessdate= 5 March 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20091219151007/http://www.screenindia.com/old/20011102/ftribute.html |archive-date= 19 December 2009 |url-status=dead |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rose&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.charlierose.com/view/interview/511 |title= A conversation with actress and social activist Shabana Azmi |date= 6 March 2006 |publisher= Charlie Rose |accessdate= 5 March 2010 |url-status=dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090707184312/http://www.charlierose.com/view/interview/511 |archivedate= 7 July 2009 |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt;

ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਸਕੂਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐਫ.ਟੀ.ਆਈ.ਆਈ.) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ (ਡਿਪਲੋਮਾ) ਫ਼ਿਲਮ, ਸੁਮਨ, ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੂਸਰੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰਿਆ ਰੱਬਾ, ਜੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।' ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 1972 ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਮੀ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iaac.us/Indian%20Diaspora%20Film%20Festival%202004/Shabanaazmi.htm|title=Indo-American Arts Council, Inc.|accessdate=7 January 2020|archive-date=13 ਅਗਸਤ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813230206/http://www.iaac.us/Indian%20Diaspora%20Film%20Festival%202004/Shabanaazmi.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਫ਼ਿਲਮੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ==
ਸ਼ਬਾਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਲ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਅੰਕੁਰ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਨੇਕ ਆਰਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਚੰਦ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਬਲਕਿ ਗਰੀਬ ਕੱਚੀ ਆਬਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਆਖਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇਘਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ।

ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਐਫ.ਟੀਆ.ਈ.ਆਈ. ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ ਦੇ &quot;ਫ਼ਾਸਲਾ&quot; ਨੂੰ ਸਾਇਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਂਤੀ ਲਾਲ ਰਾਠੌੜ ਦੀ ਪਰਿਣੀ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ &quot;ਅੰਕੁਰ&quot; (1974) ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਵ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਆਰਥੂਸ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਅੰਕੁਰ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਪਰੀ ਸੀ। ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਨੌਕਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਔਰਤ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਆਜ਼ਮੀ ਅਸਲ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

ਉਹ 1983 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਅਰਥ, ਖੰਡਰ ਅਤੇ ਪਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਗੌਡਮਦਰ (1999) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਹੋ ਗਈ।

ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। [[ਮੰਡੀ]] ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੇਸ਼ਵਾਘਰ ਦੀ ਮੈਡਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਾਰੀ ਵੀ ਚੱਬੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਖੰਡਰ 'ਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ &quot;ਮਾਸੂਮ&quot; ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪਤਨੀ, ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ ਦੀ 1996 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਫਾਇਰ&quot; ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਕੱਲੀ ਔਰਤ ਰਾਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਰਜਾਈ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।

==ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ==
{{Infobox officeholder
| name                = ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ
| image               = 
| image_size          = 
| caption             = 
| office1             = ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ &lt;br /&gt; [[ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨਾਮਜ਼ਦ]]
| constituency1       = 
| term_start1         = 27 ਅਗਸਤ 1997
| term_end1           = 26 ਅਗਸਤ 2003
| predecessor1        = 
| successor1          = 
| children            = 
}}

[[File:Shabana Azmi at the 2006 World Economic Forum.jpg|thumb|left|Shabana Azmi at 2006 World Economic Forum]]
ਆਜ਼ਮੀ ਇੱਕ ਵਚਨਬੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਏਡਜ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਤੇ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਦੇ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।&lt;ref name=UN&gt;{{cite web|publisher=United Nations|title=Biographies: A-F|url=https://www.un.org/advocates/bios.htm|accessdate=24 February 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=12 October 1999|accessdate=24 February 2011|title=World population crosses 6 billion|url=http://www.tribuneindia.com/1999/99oct13/nation.htm#a|agency=Tribune News Service}}&lt;/ref&gt; ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਚਲਾਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਉਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। 1989 ਵਿੱਚ, ਸਵਾਮੀ ਅਗਨੀਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮੇਰਠ ਤੱਕ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ਾ ਮਾਰਚ ਕੱਢਿਆ।

2019 ਦੀਆਂ ਆਮ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਬੇਗੁਸਾਰਈ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿ Communਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀ ਪੀ ਆਈ) ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। [23]

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ 1970 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਗਿਲਾਨੀ ਨਾਲ ਕੁੜਮਾਈ ਹੋਈਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮੰਗਣੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.filmfare.com/features/actor-and-rebel-shabana-azmi-4649.html|title=Actor and rebel: Shabana Azmi|website=filmfare.com|accessdate=14 June 2019}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 9 ਦਸੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਖ਼ਤਰ-ਆਜ਼ਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref name=st&gt;{{cite web|url=http://www.screenindia.com/old/20000922/50.htm |title=THE DYNAMIC DYNASTIES: What would the world of films be without them? |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210044146/http://www.screenindia.com/old/20000922/50.htm |archive-date=10 February 2010 |work=Screen |date=22 September 2000}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਅਖ਼ਤਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਹਨੀ ਈਰਾਨੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਬਾਨਾ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ 2 ਬੱਚਿਆਂ (ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ ਅਤੇ ਜ਼ੋਇਆ ਅਖਤਰ) ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.screenindia.com/old/20001208/freview.htm |title= Javed Akhtar: It's not so easy |author= Ali Peter John |date= 8 December 2000 |work= [[Screen (magazine)|Screen]] |accessdate= 5 March 2010 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kaifiyat.in/for-abba-with-love-by-shabana-azmi/ |title=For Abba with Love by Shabana Azmi |work=Kaifiyat |accessdate=31 January 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130122083938/http://www.kaifiyat.in/for-abba-with-love-by-shabana-azmi/ |archivedate=22 January 2013 }}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਫਰਾਹ ਨਾਜ਼ ਅਤੇ ਤੱਬੂ ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਨਵੀ ਆਜ਼ਮੀ ਉਸ ਦੀ ਭਾਣਜੀ ਹਨ।

==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ==
ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਕੈਨਡੇਨੇਵੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇਈ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਸ਼ਲੇਂਸਰ ਦੀ ਮੈਡਮ ਸੋਸੈਟਜ਼ਕਾ, ਨਿਕੋਲਸ ਕਲੋਟਜ਼ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਈਟ, ਰੋਲਾਂਡ ਜੋੱਫਜ਼ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਜੋਈ, ਚੈਨਲ 4 ਦੀ ਇਮੁਕੁਲੇਟ ਕਨਸੈਪਸ਼ਨ, ਬਲੇਕ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦੀ &quot;ਸਨ ਆਫ਼ ਦ ਪਿੰਕ ਪੈਂਥਰ&quot;, ਅਤੇ ਇਸਮਾਈਲ ਮਰਚੈਂਟ ਦੀ ਇਨ ਕਸਟੱਡੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

=== ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡਸ ===
Azmi has received the [[National Film Award for Best Actress]] five times, making her the overall most-awarded actor in the function:&lt;ref name=&quot;paedia&quot;&gt;{{cite book|author1=Gulzar |author2=Nihalani, Govind |author3=Chatterjee, Saibal |title=Encyclopaedia of Hindi cinema|year=2003|publisher=Popular Prakashan|page=524|url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Encyclopaedia%20of%20Hindi%20cinema&amp;pg=PT548#v=onepage&amp;q=Azmi&amp;f=false|isbn=978-81-7991-066-5}}&lt;/ref&gt;

* 1975 – [[National Film Award for Best Actress]], ''[[Ankur (film)|Ankur]]''
* 1983 – [[National Film Award for Best Actress]], ''[[Arth (film)|Arth]]''
* 1984 – [[National Film Award for Best Actress]], ''[[Khandhar]]''
* 1985 – [[National Film Award for Best Actress]], ''[[Paar (film)|Paar]]''
* 1999 – [[National Film Award for Best Actress]], ''[[Godmother (film)|Godmother]]''

=== ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ===
ਜੇਤੂ:
* 1978 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Swami (1977 film)|Swami]]''
* 1984 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Arth (film)|Arth]]''
* 1985 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Bhavna (film)|Bhavna]]''
* 2006 – [[Filmfare Lifetime Achievement Award]]
* 2017 - [[Filmfare Best Supporting Actress Award]] for ''[[Neerja (2016 film)|Neerja]]''
ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ:
* 1975 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Ankur (film)|Ankur]]''
* 1981 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Thodisi Bewafaii]]''
* 1984 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Masoom (1983 film)|Masoom]]''
* 1984 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Avtaar]]''
* 1984 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Mandi (film)|Mandi]]''
* 1985 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Sparsh (film)|Sparsh]]''
* 2003 – [[Filmfare Best Villain Award]] for ''[[Makdee]]''
* 2004 – [[Filmfare Best Supporting Actress Award]] for ''[[Tehzeeb (2003 film)|Tehzeeb]]''

=== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਾਰਡਸ ===
* 1993: Best Actress award for ''[[Libaas]]'' in North Korea
* 1994: Best Actress award for [[Gautam Ghose]]'s ''[[Patang (film)|Patang]]'' at the [[Taormina Film Fest|Taorima Arte Festival]] in Italy
* 1996: [[Silver Hugo Award for Best Actress]] for ''[[Fire (1996 film)|Fire]]'' at the [[Chicago International Film Festival]]&lt;ref name=paedia/&gt;
* 1996: Outstanding Actress in a Feature Film, for ''[[Fire (1996 film)|Fire]]'' in [[Outfest|L.A. Outfest]]&lt;ref name=paedia/&gt;

=== ਹੋਰ ਅਵਾਰਡਸ ===
* Azmi won the award for Best Actress (Hindi) at the [[Bengal Film Journalists' Association Awards]] (BFJA) for ''Ankur'' in 1975, ''Paar'' in 1984, ''Ek Pal'' in 1987, and ''Godmother'' in 1999. She won the Best Supporting Actress (Hindi) award for ''Tehzeeb'' in 2003.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197538.htm |title=38th Annual BFJA Awards |accessdate=14 January 2010 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501183006/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197538.htm |archivedate=1 May 2008 }}&lt;br /&gt;{{cite web |url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/198750.htm |title=50th Annual BFJA Awards |accessdate=8 January 2010 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501183013/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/198750.htm |archivedate=1 May 2008 }}&lt;/ref&gt;
* 1998: [[Star Screen Award Best Supporting Actress]] for ''[[Mrityudand]]''.
* 2004: [[Zee Cine Award Best Actor in a Supporting Role- Female]] for ''[[Tehzeeb (2003 film)|Tehzeeb]]''.
* 2005: [[Star Screen Awards]] – Best Performance in an Indian Film in English for ''[[Morning Raga]]''

===ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ===
* 1988: Awarded the [[Padma Shri]] from the [[Government of India]].
* 1988: Yash Bhartiya Award by the [[Uttar Pradesh Government|Government of Uttar Pradesh]] for highlighting women's issues in her work as an actress and activist.
* 1994: Rajiv Gandhi Award for &quot;Excellence of Secularism&quot;
* 1999: [[Mumbai Academy of the Moving Image]], Significant Contribution to Indian Cinema.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mumbaifilmfest.com/archives_1999.php|title=Archives 1999|publisher=[[Mumbai Academy of the Moving Image]]|accessdate=8 October 2011}}&lt;/ref&gt;
* 2002: Martin Luther King Professorship award by the [[University of Michigan]] conferred on her in recognition of her contribution to arts, culture and society.
* 2003: She was conferred with an Honorary Doctorate by the [[Jadavpur University]] in [[West Bengal]] in 2003.&lt;ref name=&quot;Arif Roomy&quot;&gt;{{cite web|url= http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2010/shabana-javed-doctorate-090410.html|title= Shabana proud of her hubby Dr. Javed Akhtar|author= Arif Roomy|date= 21 March 2013|work= [[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|accessdate= 21 March 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2006: [[Gandhi International Peace Award]], awarded by [[Gandhi Foundation]], London.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gandhifoundation.org/2006/11/14/2006-peace-award-shabana-azmi/|title=2006 Peace Award: Shabana Azmi|publisher=[[Gandhi Foundation]]|accessdate=24 February 2009|date=14 November 2006|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221001753/http://gandhifoundation.org/2006/11/14/2006-peace-award-shabana-azmi/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* 2007: ANR National Award by the Akkineni International Foundation&lt;ref&gt;{{cite news |title=ANR National Award for Rajamouli |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/anr-national-award-for-rajamouli/article19646933.ece |accessdate=1 March 2020 |work=The Hindu |date=9 September 2017 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;
* 2007: She was conferred with an Honorary Doctorate in Art by Chancellor of the University Brandan Foster by the [[Leeds Metropolitan University]] in Yorkshire&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1070611/asp/nation/story_7906779.asp |title= Amit degree in Gandhi hall |author= Amit Roy |date= 11 June 2007 |work= [[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |accessdate=5 March 2010 |location=Calcutta, India}}&lt;/ref&gt;
* 2008: She was conferred with an Honorary Doctorate by the Jamia Milia Islamia on Delhi in 2008.&lt;ref name=&quot;Arif Roomy&quot;/&gt;
* 2009: She was honoured with the World Economic Forum's Crystal Award&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.financialexpress.com/news/wef-honours-amitabh-with-crystal-award/417839/ |title= WEF honours Amitabh with Crystal Award |date= 2 February 2009 |work= The Financial Express |accessdate=5 March 2010}}&lt;/ref&gt;
* 2012: Awarded the [[Padma Bhushan]] by the Government of India.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=79881|title= Padma Awards|publisher=pib|date= 27 January 2013 |accessdate= 27 January 2013 }}&lt;/ref&gt;
* 2012: She was honoured by [[Walk of the Stars]] as her hand print was preserved for posterity at [[Bandra Bandstand]] in Mumbai.
* 2013: Awarded the Honorary Fellowship by the National Indian Students Union UK&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/shabana-azmi-javed-akhtar-get-uk-fellowship/1084404|title=Shabana Azmi, Javed Akhtar get UK fellowship - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|accessdate=7 January 2020|archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011012159/http://archive.indianexpress.com/news/shabana-azmi-javed-akhtar-get-uk-fellowship/1084404/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* 2013: She was conferred with an Honorary Doctorate by Simon Fraser University.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sfu.ca/vpresearch/research-news/2013/Azmi/|title=Activist Shabana Azmi Receives Honorary Degree - Office of the Vice-President, Research - Simon Fraser University|website=www.sfu.ca|access-date=25 May 2019}}&lt;/ref&gt;
* 2014: She was conferred with an Honorary Doctorate by TERI University on 5 February 2014.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/teri-university-honours-shabana-azmi-anshu-jain-114020501617_1.html |title= TERI university honours Shabana Azmi, Anshu Jain |date= 5 February 2014 |work= [[Business Standard]] |accessdate= 5 February 2014|last1= India |first1= Press Trust of }}&lt;/ref&gt;
* 2018: Power Brands awarded Shabana Azmi the Bharatiya Manavata Vikas Puraskar for being one of the greatest and most versatile thespians of Indian cinema, for being a champion of women's education and a consistent advocate for civil and human rights, equality and peace and for empowering lives every day through the Mijwan Welfare Society.&lt;ref&gt;{{cite news |author=PTI |title=Shabana Azmi, Nandita Das receive Bharatiya Manavata Vikas Puraskar |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/shabana-azmi-nandita-das-receive-bharatiya-manavata-vikas-puraskar-118083000834_1.html |accessdate=9 May 2019 |work=[[Business Standard]] |date=30 August 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==

ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ 1950 ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਕੈਫੀ ਆਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਉੱਘੀ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ  ਸ਼ੌ[[ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ|ਕਤ ਆਜ਼ਮੀ]] ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਨੀ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਲੇਖਕ [[ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫ਼ਰੀ|ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/fashion-and-trends/happy-birthday-shabana-azmi-rare-photos-and-unknown-insights-of-the-70-year-old-actor-social-activist/story-OlEJfqcogbNo7Q1tFDf2KP.html|title=Happy Birthday Shabana Azmi: Rare photos and unknown insights of the 70-year-old actor, social activist|last=Jamal|first=Alfea|date=18 September 2020|access-date=27 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130204632/https://www.hindustantimes.com/fashion-and-trends/happy-birthday-shabana-azmi-rare-photos-and-unknown-insights-of-the-70-year-old-actor-social-activist/story-OlEJfqcogbNo7Q1tFDf2KP.html|archive-date=30 November 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ, ਬਾਬਾ ਆਜ਼ਮੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਾਕਾਰ [[ਤਨਵੀ ਆਜ਼ਮੀ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] (ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ.) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਠ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. ਕਮਿਊਨ, ਰੈੱਡ ਫਲੈਟ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਥਰੂਮ ਅਤੇ ਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ &quot;ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਹੀਮੀਅਨ&quot; ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ &quot;ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ&quot;-ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪਾਲਣ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਧਾਰਕ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਟਕ-ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੌਕਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕੀਤੀ-ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਹ &quot;ਉਸ ਲਈ (ਸ਼ੌਕਤ) ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।&lt;ref name=&quot;Screen CPI&quot;&gt;{{Cite web |last=Shabana Azmi |date=2 October 2010 |title=To Abba... with love |url=http://www.screenindia.com/old/20011102/ftribute.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091219151007/http://www.screenindia.com/old/20011102/ftribute.html |archive-date=19 December 2009 |access-date=5 March 2010 |website=Screen}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coffee&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shabana-azmi-sold-coffee-at-petrol-pumps-5-national-awards-8943158/|title=Shabana Azmi: The 'hypersensitive' child who sold coffee at petrol pumps, went on to win 5 National Awards|last=Jain|first=Arushi|date=19 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241228081108/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shabana-azmi-sold-coffee-at-petrol-pumps-5-national-awards-8943158/|archive-date=28 December 2024}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹਫਿਲਾਂ (ਸਮਾਜਿਕ ਇਕੱਠ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ) ਸਨ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਜਿਵੇਂ [[ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ|ਜੋਸ਼ ਮਲਿਹਾਬਾਦੀ]], [[ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ|ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ]], [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]], [[ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ]] ਅਤੇ [[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ]] ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਫਿਲਾਂ ਵੱਲ ਬਹੁਤ &quot;ਮੋਹਿਤ&quot; ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਰਸਾਲੇ  ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, &quot;ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬੈਠਦੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਪੜਦੇ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝ ਪਾਉਂਦੀ , ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ&quot;, ਉਸ ਨੇ ਸਕਰੀਨ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ, &quot;ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਾਂਗ ਝਰਦੇ ਸਨ ।&quot; ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾਂ (ਕਾਵਿਕ ਸੰਮੇਲਨ) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮਾਂ ਸੁਣਦੀ ਸੀ (ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਅਤੇ [[ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫ਼ਰੀ|ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ]] ਦੀ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ) । &quot;ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ, ਗਾਓ ਟਾਕਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ (ਬੋਲਸਟਰਸ) ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ ਸਨ&quot;, ਉਸਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, &quot;ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਖਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ-ਉਸਦੀ ਡੂੰਘੀ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜੋਸ਼, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧੜਕਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Screen CPI&quot;/&gt;

ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਨਾਟਕ-ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਦਨਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। &quot;ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਲਾਲ ਬੈਨਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਰੇ (ਸਲੋਗਨ) ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਰੋਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ&quot;, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੈਨੂੰ ਲਾਡ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਜੜਾਂ  ਮਿੱਟੀ ਫਡ਼ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ&quot; ਇੱਕੋ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ &quot;ਮੰਨਿਆ।&lt;ref name=&quot;Screen CPI&quot;/&gt;

ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਸਕੂਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਾਈ ਤੋਂ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ [[ਫ਼ਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ਼|ਫਾਰੂਕ ਸ਼ੇਖ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰ-ਕਾਲਜ ਨਾਟਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਉਹ ''ਸੁਮਨ'' ਵਿੱਚ [[ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਬੱਚਨ|ਜਯਾ ਭਾਦੁਡ਼ੀ]] ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ &quot;ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ&quot; ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indo-American Arts Council, Inc. |url=http://www.iaac.us/Indian%20Diaspora%20Film%20Festival%202004/Shabanaazmi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040623022230/http://www.iaac.us/Indian%20Diaspora%20Film%20Festival%202004/Shabanaazmi.htm |archive-date=23 June 2004 |access-date=7 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coffee&quot;/&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਗੂ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>2hp4fnwv68l24e9y2iyuwvku9man1s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਡਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22131</id>
    <revision>
      <id>847530</id>
      <parentid>564576</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="69n4gtllwqqns06cy7i0sz629in9kyx" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਰੇਡਾਨ}}

'''ਰੇਡਾਨ''' ਇੱਕ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ&amp;nbsp;'''Rn''' ਅਤੇ [[ਐਟਮੀ ਸੰਖਿਆ]]&amp;nbsp;86 ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਿਰਨਕ, ਰੰਗਹੀਣ, ਗੰਧਹੀਣ, ਸੁਆਦਹੀਣ&lt;ref name=guide&gt;{{cite web |url=http://www.epa.gov/radon/pubs/citguide.html |title=A Citizen's Guide to Radon &amp;#124; Radon &amp;#124; US EPA |publisher=Epa.gov |date=2010-08-05 |accessdate=2012-04-28 |archive-date=2013-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628142646/http://www.epa.gov/radon/pubs/citguide.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ਨੋਬਲ ਗੈਸ]] ਹੈ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਯੂਰੇਨੀਅਮ]] ਜਾਂ [[ਥੋਰੀਅਮ]] ਦੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਲਣ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਥਿਰ ਆਈਸੋਟੋਪ [[ਰੇਡਾਨ-222|&lt;sup&gt;222&lt;/sup&gt;Rn]], ਦੀ ਅੱਧ-ਉਮਰ 3.8 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘਣੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਕਾਲਕ ਸਾਰਨੀ}}

{{ਵਿਗਿਆਨ-ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਗੈਸਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਡਾਨ]]</text>
      <sha1>69n4gtllwqqns06cy7i0sz629in9kyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25343</id>
    <revision>
      <id>847703</id>
      <parentid>841779</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13576" sha1="b0a0csskauiwe6cb5z1e6fzjn1rytrk" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
|image = Photoshute_pic_2014-05-08_11-52.jpg 
|name = ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ
|birth_date = {{Birth date and age|1972|5|29|df=yes}}
|caption =
|background = ਸੋਲੋ_ਗਾਇਕ
|birth_name = ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ 
|alias = ਦ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਮੈਨ
|origin = [[ਬਰਮਿੰਘਮ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]]
|genre = [[ਭੰਗੜਾ (ਸੰਗੀਤ)|ਭੰਗੜਾ]], [[ਇੰਡੀ-ਪੌਪ]]
|occupation = [[ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ]], [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]], [[ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ]]
|years_active = 1989 -ਹੁਣ 
|label = ਮੂਵੀਬਾਕਸ, [[ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]]&lt;br&gt;ਸਟਾਰਮੇਕਰਜ, [[ਭਾਰਤ]]&lt;br&gt;[[ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੇਵਜ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]]
|associated_acts =[[ਜੇਜੀ ਬੀ]], [[ਪੋਪਸੀ ਦ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਮਸ਼ੀਨ]]. [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]], [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]], [[ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ]], [[ਜੱਸੀ ਸਿੱਧੂ]], [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]], [[ਨਛੱਤਰ ਗਿੱਲ]] ਅਤੇ [[ਬੇਨੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]] [[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚੰਨਾ]] 
|website = {{URL|http://www.sukshindershinda.com/}}
}}
'''ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ &quot;ਕਲੈਬੋਰੇਸ਼ਨ 2&quot; ਫਰਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਦੀ ਐਲਬਮ &quot;''ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੇਰਾ &quot; ''ਜੈਜ਼ੀ ਬੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਐਲਬਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://simplybhangra.com/albums/bhangra-albums/releases-from-2009/2389-sukshinder-shinda-a-jazzy-b-sat-guru-mera-out-now|title=Sukshinder Shinda &amp; Jazzy B - SatGuru Mera|publisher=Simplybhangra.com|accessdate=30 September 2010|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023091722/http://simplybhangra.com/albums/bhangra-albums/releases-from-2009/2389-sukshinder-shinda-a-jazzy-b-sat-guru-mera-out-now|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| border=&quot;3&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- style=&quot;background:#acd; text-align:left;&quot;
! ਰੀਲੀਜ਼
!ਐਲਬਮ
!ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ
|-
| 2017
| ''DJ Queen 2 - Sukhdeep Grewal''
| MovieBox/Saga Hits
|-
| 2017
| ''Folk N Funky 2 - [[Jazzy B]]''
| Zee Music Company
|-
| 2014
| ''[[Collaborations 3]]''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|T-Series]]/[[Music Waves]]
|-
| 2013
| ''The Maestro - [[Avtar Singh Kang]]''
| MovieBox/Elite Music
|-
| 2012
| ''[[Rock Da Party]]''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/[[Music Waves]]
|-
| 2011
| ''Maharajas - [[Jazzy B]]''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/[[Music Waves]]
|-
| 2010
| ''Jadoo''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|T-Series]]/[[Music Waves]]
|-
| 2009
| ''[[Dooriyan]] - [[Amrinder Gill]]''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/Planet Recordz
|-
| 2009
| ''[[Collaborations 2]]''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/Planet Recordz
|-
| 2009
| ''Chad Ke Na Jah - [[Nachhatar Gill]]''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/Planet Recordz
|-
| 2008
| ''Rambo - [[Jazzy B]]''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/Planet Recordz
|-
| 2008
| ''Nazaran Miliyan - [[Harbhajan Mann]]
| Think Big Entertainment 
|-
| 2007
| ''Living the Dream''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/Planet Recordz
|-
| 2007
| ''Ishq - [[Amrinder Gill]]''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/Planet Recordz
|-
| 2006
| ''Collaborations''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/Planet Recordz
|-
| 2005
| ''Balle''
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]/[[Music Waves]]
|-
| 2005
| ''[[Dildarian]] - [[Amrinder Gill]]''
| Kamlee Records LTD/Music Waves
|-
| 2005
| ''UK Dhol Crusader''
| Tips
|-
| 2004
| ''Pyar - [[Avtar Singh Kang]]''
| MovieBox/Planet Recordz
|-
| 2004
| ''Romeo - [[Jazzy B]]''
| MovieBox/[[Tips Industries Limited|Tips]]/[[Music Waves]]
|-
| 2003
| ''Gal Sunja''
| MovieBox
|-
| 2003
| ''Living Loud''
| MovieBox
|-
| 2002
| ''Tera Roop - [[Jazzy B]]''
| MovieBox/[[Tips Industries Limited|Tips]]/[[Music Waves]] 
|-
| 2002
| ''Dil De De - [[Avtar Singh Kang]]''
| MovieBox
|-
| 2002
| ''Phases''
| MovieBox
|-
| 2001
| ''Oh Kehri - [[Jazzy B]]''
| MovieBox/[[Tips Industries Limited|Tips]]/[[Music Waves]] 
|-
| 2001
| ''Aish Karo - [[Avtar Singh Kang]]''
| MovieBox
|-
| 2001
| ''The Way It Is''
| MovieBox
|-
| 2000
| ''Surma - [[Jazzy B]]''
| Tips
|-
| 2000
| ''The OG's''
| MovieBox
|-
| 2000
| ''Men Of Respect''
| MovieBox
|-
| 2000
| ''Gani - [[Avtar Singh Kang]]''
| MovieBox
|-
| 1998
| ''Dhol Beat Dho (The Original)''
| Kiss Records
|-
| 1998
| ''Dhol Beat 2 (Takue Te Takua)''
| Venus Stereo
|-
| 1996
| ''Maximum Bass''
| Hi-Tech Music Distributors
|-
| 1994
| ''Dhol Beat''
| Fantronic Ltd
|}

=== ਧਾਰਮਿਕ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:105%;&quot; class=&quot;sortable&quot;
|- style=&quot;background:#CCCAABBBBB; text-align:center;&quot;
! ਸਾਲ
! ਐਲਬਮ
! ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ
! ਨੋਟਸ
|-
| 2009
| ''Satguru Mera''
| Moviebox/[[Music Waves]]/Starmakers
| With [[Jazzy B]]
|-
| 2013
| ''Choj Khalseh De''
| Dharam Seva Records/Elite Music
| Lyrics: Jandhu Littranwala
|}

== ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ&lt;ref name=&quot;sadapunjab.com&quot;&gt;[http://www.sadapunjab.com/music/singer/Sukshinder%20Shinda/index.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426185255/http://www.sadapunjab.com/music/singer/Sukshinder%20Shinda/index.html|date=April 26, 2009}}&lt;/ref&gt; ==
{| border=&quot;3&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- style=&quot;background:#acd; text-align:left;&quot;
!ਰੀਲੀਜ਼
!ਫਿਲਮ
!ਸਟਾਰਿੰਗ
!ਗਾਇਕ
!ਸੰਗੀਤ
|-
| 2014
| ''[[Romeo Ranjha]]''
| [[Jazzy B]], [[Garry Sandhu]]
| [[Jazzy B]], [[Garry Sandhu]]
| Sukshinder Shinda &amp; Jatinder Singh Shah
|-
| 2014
| ''[[Kaum De Heere]]''
| Raj Kakra
| Raj Kakra
| Sukshinder Shinda &amp; Beat Minister
|-
| 2013
| ''[[Best of Luck (Punjabi Film)|Best of Luck]]''
| [[Jazzy B]], [[Gippy Grewal]]
| [[Jazzy B]]
| Sukshinder Shinda &amp; Jatinder Singh Shah
|- 
| 2010
| ''[[Ik Kudi Punjab Di]]''
| [[Amrinder Gill]]
| [[Amrinder Gill]]
| Sukshinder Shinda
|-
| 2009
| ''[[Munde U.K. De]]''
| [[Amrinder Gill]]
| [[Amrinder Gill]]
| Sukshinder Shinda, [[Babloo Kumar]]
|-
| 2008
| ''[[Ishq Be Parwah]]''
| [[Tej Hundal]]
| [[Tej Hundal]], [[Shweta Pandit]] &amp; Meshi Eshara
| Sukshinder Shinda, Jeeti Singh &amp; Attique Malik
|-
| 2006
| ''[[Teesri Aankh: The Hidden Camera]]''
| [[Sunny Deol]] &amp; [[Ayub Khan (actor)|Ayub Khan]]
| [[Jazzy B]]
| Sukshinder Shinda, [[Nitz 'N' Sony]] &amp; Harry Anand
|-
| 2006
| ''[[Dil Apna Punjabi]]''
| [[Harbhajan Mann]]
| [[Harbhajan Mann]]
| Sukshinder Shinda
|-
| 2000
| ''[[Shaheed Uddham Singh (2000 film)]]''
| [[Gurdas Maan]]
| [[Jazzy B]] and [[Gurdas Maan]]
| Sukshinder Shinda
|}

== ਅਵਾਰਡ ==
* In 2006, Sukshinder Shinda won two awards at the [[UK Asian Music Awards]], &quot;Best Album&quot; and &quot;Best Video&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.desihits.com/news/view/desi-hits-the-uk-amas-london-2006
 |title=Desi hits the UK AMA's - London 2006 - on desihits.com
 |publisher=Desihits.com
 |accessdate=24 August 2010
 |date=January 1, 2007
 |archive-date=11 ਮਾਰਚ 2011
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311094336/http://www.desihits.com/news/view/desi-hits-the-uk-amas-london-2006
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt; 
* In 2008, he won another two awards at the UK Asian Music Awards, &quot;Best Act&quot; and &quot;Best Album&quot; for ''Living the Dream''.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url= http://www.desiblitz.com/content/the-uk-asian-music-awards-2008
 |title=The UK Asian Music Awards 2008
 |publisher=Desiblitz.com
 |accessdate=24 August 2010
 |date=March 8, 2008
 |author=Nazhat
}}&lt;/ref&gt; 
* In 2010, he won &quot;Best Producer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/asiannetwork/events/ama2010/winners/ |title=BBC - Asian Network - BBC Asian Network AMA 2010 - Winners |publisher=Bbc.co.uk |accessdate=24 August 2010 |archive-date=29 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129005010/http://www.bbc.co.uk/asiannetwork/events/ama2010/winners/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
* In 2011 he was nominated for Best Album (for ''Jadoo''), Best Producer, Best Male Act and Best Desi Act&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.desihits.com/news/view/2011-uk-ama-nominations-20110202 |title=Jay Sean, Mumzy Stranger and Miss Pooja Nominated at the 2011 UK AMAs |publisher=Desihits.com |accessdate=13 March 2011 |archive-date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205084229/http://www.desihits.com/news/view/2011-uk-ama-nominations-20110202 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; and ended up winning only Best Producer.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.desiblitz.com/content/2011-uk-asian-music-awards-winners |title=2011 UK Asian Music Awards Winners |author=Jas Sembhi|date=March 10, 2011 |publisher=Desiblitz.com |accessdate=13 March 2011}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੰਗਲਜ਼&lt;ref name=&quot;sadapunjab.com&quot; /&gt; ==
{| border=&quot;3&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- style=&quot;background:#acd; text-align:left;&quot;
!ਰੀਲੀਜ਼
!ਐਲਬਮ
!ਗਾਇਕ
!ਸੰਗੀਤ
!ਗੀਤ
!ਨੋਟਸ
!ਲੇਬਲ
|-
| 2017
| AC Chala 2
| Sukhdeep Grewal
| Sukshinder Shinda
| AC Chala 2
| Lyrics: Jagdev Maan
| MovieBox
|-
| 2017
| Soorma
| Saini Surinder
| Sukshinder Shinda
| Soorma
| Lyrics: Harf Cheema
| MovieBox
|-
| 2017
| Jatt Di Pasand
| Amrit Maan
| Sukshinder Shinda
| Jatt Di Pasand
| Lyrics: Amrit Maan
| Speed Records
|-
| 2017
| Putt Jatt Da
| Mankirt Aulakh
| Sukshinder Shinda
| Putt Jatt Da
| Lyrics: Bittu Cheema
| Speed Records
|-
| 2017
| Deedar
| [[Nishawn Bhullar]] &amp; Nimrat Khaira
| Sukshinder Shinda
| Deedar
| Lyrics: Harf Cheema &amp; Koki Deep
| Panj-Aab Records
|-
| 2017
| Mundra (Judaa 3)
| [[Amrinder Gill]]
| Sukshinder Shinda
| Mundra
| Lyrics: Gurinder Kurar 
| Speed Records
|-
| 2017
| Nach Ke - Single
| [[Muhammad Sadiq (singer)|Muhammad Sadiq]]
| Sukshinder Shinda
| Nach Ke
| Lyrics: Jhalaman Singh Dhanda
| Saga Hits
|-
| 2017 
| Asla - Single 
| [[Ranjit Bawa]]
| Sukshinder Shinda
| Asla
| Lyrics: Harf Cheema 
| MovieBox
|-
| 2017
| Pagg Di Gabru - Single
| [[Harjit Harman]]
| Sukshinder Shinda
| Page Di Gabru
| Lyrics: Pargat Singh
| [[T-Series]]
|-
| 2017
| 72 Magic - Single
| [[Rupinder Handa]]
| Sukshinder Shinda
| 72 Magic
| Lyrics: Kabal Saroopwali
| Angel Records 
|-
| 2017
| Jatt Di Jigree - Single
| Raju Dinehwala
| Sukshinder Shinda
| Jatt Di Jigree
| Lyrics: Deepa Bandala
| Speed Records
|-
| 2017
| Koi Khaas - Single
| [[Bhinda Jatt]]
| Sukshinder Shinda
| Koi Khaas
| Lyrics: Veet Baljit
| MovieBox
|-
| 2017
| iPhone - Single
| Saini Surinder
| Sukshinder Shinda
| iPhone
| Lyrics: Satta Kotli Wala
| MovieBox
|-
| 2017
| Desi Peeke - Single
| Gagan Kokri
| Sukshinder Shinda
| Desi Peeke
| Lyrics: Tari Banwalipuria
| Saga Hits
|-
| 2017
| Red Jatt - Single
| Ishmeet Narula
| Sukshinder Shinda
| Red Jatt
| Lyrics: Raj Khera
| MovieBox
|-
| 2017
| Black Fan - Single
| [[Rupinder Handa]]
| Sukshinder Shinda
| Black Fan
| Lyrics: Amrit Maan
| MovieBox/Speed Records
|-
| 2017
| Deported - Single
| [[Garry Sandhu]]
| Sukshinder Shinda
| Deported
| Lyrics: Tru-Skool
| MovieBox/Speed Records
|-
| 2015
| Ek Hor La De - Single
| Sukshinder Shinda
| [[DJ Vix]]
| Ek Hor La De
| Dec. 3 2015
| Moviebox
|-
| 2013
| Dil Vaarda - Single
| Sukshinder Shinda
| [[Harj Nagra]]
| Dil Vaarda 
| Dec. 5 2013
| Moviebox
|-
| 2012
| Single
| [[A.S. Kang]], [[Jazzy B]], Sukshinder Shinda, [[Malkit Singh]], [[Manmohan Waris]] [[Balwinder Safri]] &amp; [[Angrej Ali]]
| [[Aman Hayer]]
| &quot;The Folk King&quot;
| Tribute To [[Kuldeep Manak]]
| MovieBox 
|-
| 2012
| Hurrr - Single
| Sukshinder Shinda &amp; [[Jazzy B]]
| Sukshinder Shinda
| Hurrr
| Lyrics: Jitt Salala
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]
|-
| 2012
| Nanka Mail - Single
| Sukshinder Shinda &amp; [[Kuldeep Manak]]
| Sukshinder Shinda
| Nanka Mail
| Lyrics: Jinder Bhandal
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]
|-
| 2009
| Yarrian Banayi Rakhi Yarrian - Single
| Sukshinder Shinda &amp; [[Jazzy B]]
| Sukshinder Shinda
| Yarrian Banayi Rakhi Yarrian
| Duo Collaboration
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]
|-
| 2009
| Ghum Sum Ghum Sum - Single
| Sukshinder Shinda &amp; [[Rahat Fateh Ali Khan]]
| Sukshinder Shinda
| Ghum Sum Ghum Sum
| Duo Collaboration
| MovieBox/[[Speed Records (record label)|Speed Records]]
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]]</text>
      <sha1>b0a0csskauiwe6cb5z1e6fzjn1rytrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਮੀਮ ਦੇਵ ਆਜਾਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26945</id>
    <revision>
      <id>847642</id>
      <parentid>806366</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="gtcyctk79zetdr1trl9x4h8dqz0aokb" xml:space="preserve">'''ਸ਼ਮੀਮ ਦੇਵ ਆਜਾਦ''' [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜ਼ਾਦ|ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜਾਦ]], ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ-ਮੰਤਰੀ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

ਉਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਆਵਾਜ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ]] ਦਾ ਕਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=times&gt;{{cite web|title=PadmaShree, Shameem Dev Azad, wife of C.M. Ghulam Nabi Azad-Nightingale of Kashmir|url=http://jammutimes.com/shamima-dev-azad.htm|publisher=Jammu Times|accessdate=26 March 2013|archive-date=5 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130705062111/http://jammutimes.com/shamima-dev-azad.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=ht&gt;{{cite news |first=Arun |last=Joshi |title=Kalpana Chawla award for Shammema Azad |url=https://m.hindustantimes.com/india/kalpana-chawla-award-for-shammema-azad/story-KcNqFIAmQ1X5DoGb6AuxsI.html |date=2 Feb 2007 |access-date=18 Jun 2020 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2010 ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{cite web |title= Republic Day Awards by Government of Jammu and Kashmir |url=https://jkgad.nic.in/common/awards_desc.aspx?Id=473 |access-date=18 Jun 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਮੀਮਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇਵ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜ਼ਾਦ ਨਾਲ 1980 ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। &lt;ref name=ol&gt;{{cite news |title=A politician who rose from the rank |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/a-politician-who-rose-from-the-rank/332650 |access-date=18 Jun 2020 |work=Outlook |archive-date=19 ਜੂਨ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619124954/https://www.outlookindia.com/newswire/story/a-politician-who-rose-from-the-rank/332650 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cite news |title =Iqbal is my love, Sheikh Muhammad Abdullah my leader |url=https://www.greaterkashmir.com/news/gk-magazine/iqbal-is-my-love-sheikh-muhammad-abdullah-my-leader/ |date =15 Mar 2015 |work =[[Greater Kashmir]]| access-date=18 Jun 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
*[http://kasheer.tk/site_74.html/ ਸ਼ਮੀਮ ਆਜਾਦ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227074514/http://kasheer.tk/site_74.html/ |date=2013-12-27 }}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਆਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>gtcyctk79zetdr1trl9x4h8dqz0aokb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਮਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27171</id>
    <revision>
      <id>847721</id>
      <parentid>550217</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8190" sha1="264dqcvm886tc5ntkqgenofb07kqq2v" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
|name = ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਮਨ
|image  = Susheela Raman 02.jpg
|caption = 2007 ਵਿੱਚ
|image_size = 100px
|background = ਸੋਲੋ ਗਾਇਕ
|birth_name = ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਮਨ
|alias =
|birth_date = {{birth date|1973|07|21|df=yes}} 
|birth_place = [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]]|
|origin =
|instrument =
|genre = [[ਜੈਜ਼]], [[ਬਲੂਜ਼]], [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]]
|occupation = [[ਗਾਇਕ]]-[[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਕਮਪੋਜ਼ਰ]]
|years_active = 1997 - present
|label = 
|associated_acts =
|website = [http://www.susheelaraman.com susheelaraman.com]&lt;br&gt;[http://www.myspace.com/susheelaramannew Susheela Raman Myspace]
}}

'''ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਮਨ''' ({{lang-ta|சுசீலா ராமன்}}; ਜਨਮ 21 ਜੁਲਾਈ 1973) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ-ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਰਮਨ ਨੇ 2001 ਤੋਂ ਪੰਜ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 2006 ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਰਲਡ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ '' [[ਸਾਲਟ ਰੇਨ]] '' ਨੂੰ 2001 ਦੇ [[ਮਰਕਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀਆਂ ਭਗਤੀਅਤੇ [[ਸੂਫ਼ੀ]] ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਊਰਜਾਤਮਕ, ਜੀਵੰਤ, ਸਮਕਾਲੀ, ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.theguardian.com/music/2013/apr/11/susheela-raman-review | location=London | work=The Guardian | first=Robin | last=Denselow | title=Susheela Raman – review | date=11 April 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thenational.ae/arts-culture/on-stage/alchemy-festival-celebrates-south-asia-in-london |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-08-18 |archive-date=2016-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919140646/http://www.thenational.ae/arts-culture/on-stage/alchemy-festival-celebrates-south-asia-in-london |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਰੀਅਲ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੇ ਸੈਮ ਮਿੱਲਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=-70-rq78Eaw&amp;t=7m10s&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==
=== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਾਂ ===
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਮਨ ਦੇ ਮਾਪੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜੋ ਸੱਠਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ, ਯੂ.ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਰਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਲਈ ਰਵਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ &quot;ਸਾਡੀ ਤਾਮਿਲ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।&quot; ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਬੈਂਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੋਰ ਬਲੂਜ਼ ਅਤੇ ਜੈਜ਼-ਅਧਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ &quot;ਫੰਕ ਐਂਡ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ&quot; ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ&lt;ref name=&quot;sushmusicalli&quot;&gt;{{cite web | author= Biswas, Premankur | title= Musical Alliances | work= Express India | url= http://www.expressindia.com/latest-news/Musical-Alliances/267805/ | date= 1 February 2008 | access-date= 15 February 2008 | url-status= dead | archive-url= https://web.archive.org/web/20090408195157/http://www.expressindia.com/latest-news/Musical-Alliances/267805/ | archive-date= 8 April 2009 | df= dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sushradio3interview&quot;&gt;{{cite web | author=Cartwright, Garth | title= BBC Radio 3 – Susheela Raman interview | publisher= BBC | url= http://www.bbc.co.uk/radio3/world/intsusheela.shtml | date= January 2002 |accessdate=15 February 2008 }}&lt;/ref&gt;, ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਖਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ 1995 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਹੋਰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਜਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਗਈ।

=== ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ===
1997 ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ, ਗਿਟਾਰਿਸਟ/ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੈਮ ਮਿਲਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਪਬਨ ਦਾਸ ਬਾਉਲ ਨਾਮ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਗਾਇਕ ਨਾਲ &quot;ਰੀਅਲ ਸ਼ੂਗਰ&quot; ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਅਧਾਰ ਲੱਭੇ।&quot; 1999 ਵਿੱਚ, ਰਮਨ ਨੇ ਜੋਈ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ &quot;ਵਨ ਐਂਡ ਵਨ ਇਜ਼ ਵਨ&quot; ਵਿਚਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ ਜੋ &quot;ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਈਬਜ਼&quot; ਟਰੈਕ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਿਲਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਟਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਪਰਕ ਬਿੰਦੂ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।

==ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ==
* ''ਸਾਲਟ ਰੇਨ'' (2001) ਨੰ. 29 ਐਫਆਰਏ
* ''ਲਵ ਟਰੈਪ'' (2003) ਨੰ. 32 ਐਫਆਰਏ
* ''ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਫਾਰ ਕ੍ਰੋਕੋਡਾਇਲਸ'' (2005) ਨੰ. 51 ਐਫਆਰਏ
* ''33{{frac|1|3}}'' (2007) ਨੰ. 120 ਐਫਆਰਏ
* ''ਵੇਲ'' (2011)
* ''ਕੁਈਨ ਬੀਟਵੀਨ'' (2014)
* ''ਗੋਸਟ ਸੇਮਲੈਨ'' (2018)
* ''ਜਿਪਸੀ'' (2020)

== ਵੀਡੀਓ ==
* &quot;ਵੋਡੂ ਚਾਇਲਡ&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailymotion.com/video/x2bi6z_susheela-raman-vodoo-child_music |title=SUSHEELA RAMAN 'VODOO CHILD' – Vidéo Dailymotion |website=Dailymotion.com |date=19 June 2007 |accessdate=11 December 2012}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ਯੂ ਡੂ ਰਾਇਟ / ਬੋਲੋ ਬੋਲੋ&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailymotion.com/video/x2bh7u_susheela-raman-you-do-right-bolo-bo_music |title=Susheela Raman &quot;You Do Right /Bolo Bolo&quot; – Vidéo Dailymotion |website=Dailymotion.com |date=19 June 2007 |accessdate=11 December 2012}}&lt;/ref&gt;
*  ‘ਗਣਪਤੀ’ (2001)
* ‘ਸਾਲਟ ਰੇਨ’ (2001)
* ‘ਮਾਇਆ’ (2002)

== ਕਥਨ ==
ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.'ਸ ਮਾਊਂਨਟੇਨਸ ਆਫ਼ ਦ ਮੌਨਸੂਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ-ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]</text>
      <sha1>264dqcvm886tc5ntkqgenofb07kqq2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਵਨ ਐਟਕਿਨਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28062</id>
    <revision>
      <id>847540</id>
      <parentid>769873</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17894" sha1="0jys0yj5b4drzvoggb70qld4i4ue86e" xml:space="preserve">{{Infobox comedian|name=ਰੋਵਨ ਐਟਕਿੰਸਨ|honorific_suffix={{post-nominals|country=GBR|size=100%|commas=on|CBE}}|image=Rowan Atkinson 2011 2 cropped.jpg|caption=ਸਤੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ''[[ਜੌਨੀ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰੀਬੋਰਨ]]'' ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਐਟਕਿੰਸਨ|birth_name=ਰੋਵਨ ਸੇਬੇਸਟਿਅਨ ਐਟਕਿੰਸਨ|alma_mater={{plainlist|
* [[ਨਿਊਕੈਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ([[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ|ਬੀਐਸਸੀ]])
* [[ਦ ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ]] ([[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ|MSc]])
}}|birth_date={{birth date and age|1955|1|6|df=y}}|birth_place=[[ਕਨਸੈੱਟ]], [[ਕਾਉਂਟੀ ਡਰਹਮ]], ਇੰਗਲੈਂਡ|active=1978–ਮੌਜੂਦ|medium={{hlist|[[ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ|ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ]]|[[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]]|[[ਫਿਲਮ]]}}|spouse={{marriage|Sunetra Sastry|1990|2015|end=div}}|domesticpartner=[[ਲੁਈਸ ਫੋਰਡ]] (2014-ਮੌਜੂਦਾ)&lt;ref name=&quot;Stuff Ford&quot;/&gt;|relatives=[[ਰੌਡਨੀ ਐਟਕਿੰਸਨ]] (ਭਰਾ)|module={{Listen |embed=yes |filename=Rowan Atkinson BBC Radio4 Front Row 8 Jan 2012 b018zvm9.flac |title=Rowan Atkinson's voice |type=speech |description=from the BBC programme ''Front Row Interviews'', 8 January 2012.&lt;ref&gt;{{Cite episode |title=Rowan Atkinson |series=Front Row Interviews |url=http://bbc.co.uk/programmes/b018zvm9 |station=[[BBC Radio 4 Extra]] |date=8 January 2012 |access-date=18 January 2014}}&lt;/ref&gt;}}}}'''ਰੋਵਨ ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ ਐਟਕਿੰਸਨ''' {{Post-nominals|country=GBR|CBE|size=100%}} (ਜਨਮ 6 ਜਨਵਰੀ 1955) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਿਟਕਾਮ ''ਬਲੈਕੈਡਰ'' (1983–1989) ਅਤੇ ''ਮਿਸਟਰ ਬੀਨ'' (1990–1995), ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਲੜੀ ''ਜੌਨੀ ਇੰਗਲਿਸ਼'' (2003–2018) ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਐਟਕਿੰਸਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਦੇ ਸਕੈਚ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ''ਨਾਟ ਦ ਨਾਇਨ ਓ'ਕਲੌਕ ਨਿਊਜ਼'' (1979-1982) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ 1981 ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਪੁਲਿਸਮੈਨਜ਼ ਬਾਲ'' (1979) ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਕਿਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਕਿਟਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਫਿਲਮੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ [[ਜੇਮਜ਼ ਬੌਂਡ|ਜੇਮਸ ਬਾਂਡ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਨੈਵਰ ਸੇ ਨੇਵਰ ਅਗੇਨ'' (1983), ''ਫੋਰ ਵੈਡਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਏ ਫਿਊਨਰਲ'' (1994) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਾਲੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ''ਦਿ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ'' (1994) ਵਿੱਚ ਲਾਲ-ਬਿਲ ਵਾਲੇ ਹਾਰਨਬਿਲ ਜ਼ਜ਼ੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਰੂਫਸ ਇਨ ''ਲਵ ਐਕਚੁਲੀ'' (2003)। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਰੂਪਾਂਤਰਾਂ ''ਬੀਨ'' (1997) ਅਤੇ ''ਮਿਸਟਰ ਬੀਨਜ਼ ਹੋਲੀਡੇ'' (2007) ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਬੀਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਐਟਕਿੰਸਨ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਸਿਟਕਾਮ ''ਦ ਥਿਨ ਬਲੂ ਲਾਈਨ'' (1995–1996) ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਈਟੀਵੀ ਦੇ ''ਮੈਗਰੇਟ'' (2016–2017) ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਓਲੀਵਰ ਦੇ ਵੈਸਟ ਐਂਡ ਰੀਵਾਈਵਲ ਵਿੱਚ ਫੈਗਿਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ''[[ਓਲੀਵਰ!|!]]'' .

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਐਟਕਿੰਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜਨਵਰੀ 1955 ਨੂੰ ਕੋਨਸੇਟ, ਕਾਉਂਟੀ ਡਰਹਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.upi.com/Top_News/2019/01/06/UPI-Almanac-for-Sunday-Jan-6-2019/8591546568650/|title=UPI Almanac for Sunday, Jan. 6, 2019|date=6 January 2019|work=[[United Press International]]|access-date=10 September 2019|archive-url=https://archive.today/2019.09.11-222236/https://www.upi.com/Top_News/2019/01/06/UPI-Almanac-for-Sunday-Jan-6-2019/8591546568650/|archive-date=11 September 2019|quote=actor Rowan Atkinson in 1955 (age 64)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/rowan-atkinson/bio/173131|title=Rowan Atkinson: Biography|website=[[TV Guide]]|access-date=9 February 2012|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923235434/https://www.tvguide.com/celebrities/rowan-atkinson/bio/173131/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;FamilyDetective&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/education/main.jhtml?view=DETAILS&amp;grid=&amp;xml=/education/2007/08/25/fafamdet125.xml|title=Family Detective&amp;nbsp;– Rowan Atkinson|last=Barratt|first=Nick|date=25 August 2007|work=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225133236/https://www.telegraph.co.uk/women/mother-tongue/familyhistory/3354493/Family-detective.html|archive-date=25 December 2018|location=UK}}&lt;/ref&gt; ਚਾਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ, ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਐਰਿਕ ਐਟਕਿੰਸਨ, ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਏਲਾ ਮੇਅ (née Bainbridge), ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ 29 ਜੂਨ 1945 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ&lt;ref name=&quot;FamilyDetective&quot; /&gt; ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪੌਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ ਸਨ; ਰੋਡਨੀ, ਇੱਕ ਯੂਰੋਸੈਪਟਿਕ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ|ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]], ਜੋ 2000 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਰੂਪਰਟ।&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/foreign/stories/s374382.htm Foreign Correspondent&amp;nbsp;– 22 July 1997: Interview with Rodney Atkinson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090807061308/http://www.abc.net.au/foreign/stories/s374382.htm|date=7 August 2009}}, [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|Australian Broadcasting Corporation]]. Retrieved 27 January 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/low/uk_politics/5221824.stm Profile: UK Independence Party], [[BBC News]], 28 July 2006. Retrieved 27 January 2007.&lt;/ref&gt;

ਐਟਕਿੰਸਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੱਲ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਡਾਕਟਰੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stutteringhelp.org/content/who-knew-mr-bean|title=Who Knew? Mr. Bean?|last=The Stuttering Foundation|date=13 March 2019}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 1976 ਵਿੱਚ ਏਡਿਨਬਰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ ਫਰਿੰਜ ਵਿੱਚ ਦ ਆਕਸਫੋਰਡ ਰੇਵਿਊ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਜਿੱਤਿਆ,&lt;ref name=&quot;comedyguidebio&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/comedy/guide/talent/a/atkinson_rowan.shtml|title=BBC&amp;nbsp;– Comedy Guide&amp;nbsp;– Rowan Atkinson|date=4 December 2004|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20041204231354/http://www.bbc.co.uk/comedy/guide/talent/a/atkinson_rowan.shtml|archive-date=4 December 2004|access-date=29 December 2008}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਐਟਸੀਟੇਰਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਸਕੈਚ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।&amp;nbsp;- ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਥੀਏਟਰ ਕਲੱਬ (ETC) ਦਾ ਰਿਵਿਊ ਗਰੁੱਪ&amp;nbsp;- ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ (OUDS) ਲਈ, ਲੇਖਕ ਰਿਚਰਡ ਕਰਟਿਸ,&lt;ref name=&quot;comedyguidebio&quot; /&gt; ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਾਵਰਡ ਗੁਡਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.oxfordmail.co.uk/news/1130542.new-singing-supremo-county-roots/|title=New singing supremo has county roots|work=Oxford Mail|access-date=12 August 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:RowanAtkinsonMar07.jpg|right|thumb|ਲੰਡਨ (2007) ਵਿੱਚ ਲੈਸਟਰ ਸਕੁਆਇਰ ਵਿਖੇ ''ਮਿਸਟਰ ਬੀਨ ਦੇ ਹਾਲੀਡੇ'' ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਰੋਵਨ ਐਟਕਿੰਸਨ]]

=== ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ===
ਐਟਕਿੰਸਨ ਮੇਕਅਪ ਆਰਟਿਸਟ ਸੁਨੇਤਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1990 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/beany-wonder/article2275288.ece|title=Beany wonder|date=10 June 2007|work=The Hindu|access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/8683435/Rowan-Atkinson-Mr-Bean-star-known-for-satire-and-love-of-fast-cars.html|title=Rowan Atkinson: Mr Bean star known for satire and love of fast cars|last=Hough|first=Andrew|date=5 August 2011|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=30 January 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/8683435/Rowan-Atkinson-Mr-Bean-star-known-for-satire-and-love-of-fast-cars.html|archive-date=10 January 2022|location=London}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਹ ਐਪਥੋਰਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.northantstelegraph.co.uk/news/people/apethorpe-village-pub-gets-new-lease-life-1366800|title=Apethorpe village pub gets new lease of life|last=Bagley|first=Alison|date=16 January 2020|website=Northamptonshire Telegraph|access-date=27 June 2021|archive-date=18 ਜੂਨ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618182052/https://www.northantstelegraph.co.uk/news/people/apethorpe-village-pub-gets-new-lease-life-1366800|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2013 ਵਿੱਚ, 58 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਐਟਕਿੰਸਨ ਨੇ 32 ਸਾਲਾ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲੁਈਸ ਫੋਰਡ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਫੇਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਿਲੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Stuff Ford&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/entertainment/celebrities/111025507/rose-matafeos-exboyfriend-opens-up-about-being-dumped-for-mr-bean|title=Rose Matafeo's ex-boyfriend James Acaster opens up about being dumped for Mr Bean|date=5 March 2019|website=[[Stuff (website)|Stuff]]|access-date=7 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਫੋਰਡ ਨੇ ਐਟਕਿੰਸਨ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਜੇਮਸ ਐਕੈਸਟਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,&lt;ref name=&quot;Stuff Ford&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/11985967/Rowan-Atkinson-divorced-in-65-seconds-on-grounds-of-his-unreasonable-behaviour.html|title=Rowan Atkinson divorced in 65 seconds on grounds of his 'unreasonable behaviour'|date=10 November 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=11 November 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/11985967/Rowan-Atkinson-divorced-in-65-seconds-on-grounds-of-his-unreasonable-behaviour.html|archive-date=10 January 2022}}&lt;/ref&gt; ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫੋਰਡ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/entertainment/celebrities/111025507/rose-matafeos-exboyfriend-opens-up-about-being-dumped-for-mr-bean|title=Rose Matafeo's ex-boyfriend James Acaster opens up about being dumped for Mr Bean|date=2019-03-04|website=Stuff|language=en|access-date=2023-01-02}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀ ===
ਜੂਨ 2005 ਵਿੱਚ, ਐਟਕਿੰਸਨ ਨੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨਫ਼ਰਤ ਬਿੱਲ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਲਸ ਹਾਈਟਨਰ, ਸਟੀਫਨ ਫਰਾਈ ਅਤੇ ਇਆਨ ਮੈਕਈਵਾਨ ਸਮੇਤ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਲਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article535556.ece|title=Rowan Atkinson leads crusade against religious hatred Bill|last=Freeman|first=Simon|date=20 June 2005|work=The Times|access-date=22 September 2009|location=UK|archive-date=24 ਮਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524010746/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article535556.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਲਿੰਗੀ ਨਫ਼ਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ-ਭਾਸ਼ਣ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੋਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-11670.html|title=Rowan Atkinson attacks gay hate law|last=Geen|first=Jessica|date=19 March 2009|work=[[Pink News]]|access-date=21 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610223606/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-11670.html|archive-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ਐਟਕਿੰਸਨ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਸੰਗਠਿਤ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਐਕਟ 2005 ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ, &quot;ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ - ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਹੋਣ - ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਜੋ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/4073997.stm|title=Atkinson's religious hate worry|date=7 December 2004|work=BBC News|access-date=9 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1478381/Atkinson-defends-right-to-offend.html|title=Atkinson defends right to offend|date=7 December 2004|work=The Daily Telegraph|access-date=9 January 2016|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1478381/Atkinson-defends-right-to-offend.html|archive-date=10 January 2022}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>0jys0yj5b4drzvoggb70qld4i4ue86e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28772</id>
    <revision>
      <id>847775</id>
      <parentid>840571</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5877" sha1="03zw4ak49yn12zpzbsiziqbg2uatfux" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਹੈਲਨ 
| image = Helen at Kallista Spa opening.jpg
| caption =
| birthname = ਹੈਲਨ ਰਿਚਰਡਸਨ 
| birth_date ={{birth date |df=yes|1938|11|21}}&lt;ref name=bday&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b017j20n |title=Helen celebrates 72nd birthday on Nov 21st|publisher=bbc.co.uk |date=21 October 2011|accessdate=1 April 2012}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[ਬਰਮਾ]]
| death_date = &lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth --&gt;
| death_place =
| othername =
| occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਡਾਂਸਰ
| yearsactive = 1951–ਹੁਣ
| spouse = [[ਸਲੀਮ ਖਾਨ]] (1981–ਵਰਤਮਾਨ)
| children = ਅਰਪਿਤਾ ਖਾਨ
| relatives = [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] (ਮਤਰੇਆ ਪੁੱਤਰ)&lt;br&gt;[[ਅਰਬਾਜ਼ ਖਾਨ (ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ)|ਅਰਬਾਜ਼ ਖਾਨ]] (ਮਤਰੇਆ ਪੁੱਤਰ)&lt;br&gt;[[ਸੋਹੇਲ ਖਾਨ]] (ਮਤਰੇਆ ਪੁੱਤਰ)
| domesticpartner =
| website =
}}

''' ਹੈਲਨ ਜੈਰਾਗ ਰਿਚਰਡਸਨ ''' (ਜਨਮ 21 ਨਵੰਬਰ, 1939) ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਉਹ 500 ਤੋਂ ਵਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pinto2006&quot;&gt;{{cite book|author=Jerry Pinto|title=Helen: The Life and Times of an H-Bomb|url=http://books.google.com/books?id=Ng_vVIcq5yQC|accessdate=5 January 2013|date=1 March 2006|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-303124-6}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸਰ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;revamp&quot;&gt;{{cite news|last=Mukherjee|first=Madhurita|title=Revamping Bollywood's sexy vamps|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-02-03/news-interviews/27281535_1_cinema-special-appearance-shamita-shetty|accessdate=16 November 2010|newspaper=Times of India|date=3 February 2003|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103220911/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-02-03/news-interviews/27281535_1_cinema-special-appearance-shamita-shetty|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-02-03/news-interviews/27281535_1_cinema-special-appearance-shamita-shetty |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-01-08 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103220911/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-02-03/news-interviews/27281535_1_cinema-special-appearance-shamita-shetty |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਬਣੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?230972 |title=Helen |publisher=OutlookIndia |date=17 April 2006 |accessdate=16 October 2011 |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024050943/http://www.outlookindia.com/article.aspx?230972 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ਹੈਲਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਿਚਰਡਸਨ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਐਂਗਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਸਪੇਨੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਕੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਜੈਰਾਗ ਸੀ।

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
* ''ਫਿਲਮ ਗੁਮਨਾਮ'' (1966) -ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ 
* ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਿਕਾਰ'' (1969) -ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ 
* ''ਫਿਲਮ ਏਲਾਨ'' (1972) -ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ 
* ਫਿਲਮ ''ਲਹੂ ਕੇ ਦੋ ਰੰਗ'' (1980)ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ- ਜਿੱਤਿਆ 
* ਫਿਲਮ ਖਾਮੋਸ਼ੀਃ ਦ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ (1997) -ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ 
* [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਜੀਵਨਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ]] (1999) 
* [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ (2009) &lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web |year=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}&lt;/ref&gt;
* ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਵਾਰਡ (2022) &lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 February 2024 |title=Celebrating Excellence: Winners Unveiled at the 57th Maharashtra State Marathi Film Awards |url=https://pune.news/entertainment/celebrating-excellence-winners-unveiled-at-the-57th-maharashtra-state-marathi-film-awards-142475/ |website=PUNE.NEWS |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>03zw4ak49yn12zpzbsiziqbg2uatfux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਈਵੇਅ (ਫ਼ਿਲਮ 2014)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29749</id>
    <revision>
      <id>847752</id>
      <parentid>545571</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2345" sha1="frifrb65236abghclx8e5n9ju47o2n5" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਹਾਈਵੇ
| image = Highway Hindi Film Poster.jpg
| image_size = 220px
| border = yes
| alt = 
| caption = ਫ਼ਿਲਮ ਪੋਸਟਰ
| director = [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ]]
| producer = [[ਸਾਜਿਦ ਨਾਡੀਆਡਵਾਲਾ]]&lt;br&gt;[[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ]]
| writer = ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ
| starring = {{ubl|[[ਰਣਦੀਪ ਹੁੱਡਾ]]|[[ਆਲਿਆ ਭੱਟ]]}}
| music = [[ਏ.ਆਰ.ਰਹਿਮਾਨ]]
| cinematography = [[ਅਨਿਲ ਮਹਿਤਾ]]
| editing = [[ਆਰਤੀ ਬਜਾਜ]]
| studio = [[Window Seat Films]]&lt;br&gt;[[Nadiadwala Grandson Entertainment]]
| distributor = [[UTV Motion Pictures]]&lt;ref name=&quot;ie1&quot;&gt;{{cite web|title=Tiger Shroff's debut film 'Heropanti' to release next year|url=http://www.indianexpress.com/news/tiger-shroff-s-debut-film--heropanti--to-release-next-year/1175552/|accessdate=15 October 2013}}&lt;/ref&gt;
| released = {{Film date|df=y|2014|02|13|[[64th Berlin International Film Festival|Berlin]]|2014|02|20|[[UAE]]|2014|02|21|Worldwide}}
| runtime = 133 minutes&lt;!--Theatrical runtime: 132:56--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=''HIGHWAY'' (12A)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/highway-film|work=IG Interactive Entertainment Limited|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=13 February 2014|accessdate=13 February 2014|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222022247/http://www.bbfc.co.uk/releases/highway-film|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country = ਭਾਰਤ
| language = ਹਿੰਦੀ
| budget = {{INRConvert|400|m}}
| gross = 
}}
'''''ਹਾਈਵੇ''''' 2014 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਸਦਾ [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸਾਜਿਦ ਨਾਡੀਆਡਵਾਲਾ]] ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਆਲਿਆ ਭੱਟ]] ਅਤੇ [[ਰਣਦੀਪ ਹੁੱਡਾ]] ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>frifrb65236abghclx8e5n9ju47o2n5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਤਾਨੀਸਲਾਵ ਲੈੱਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30787</id>
    <revision>
      <id>847610</id>
      <parentid>769162</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3051" sha1="hjncvhqeh96m31jmsvjbww9l4e3wjni" xml:space="preserve">{{Infobox writer 
 | name = ਸਤਾਨੀਸਲਾਵ ਲੈੱਮ 
 | image = Stanisław Lem.jpg
 | imagesize = 240px
 | caption = ਸਤਾਨੀਸਲਾਵ ਲੈੱਮ ਅਤੇ ਟੋਆਏ [[ਕਾਸਮੋਨਾਟ]] 1966 ਵਿੱਚ 
 | pseudonym =
 | birth_date = 12 ਸਤੰਬਰ 1921
 | birth_place = [[ਲਵੋਵ]], [[ਦੂਜਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ|ਪੋਲੈਂਡ]] (ਹੁਣ [[ਯੂਕਰੇਨ]])
 | death_date = 27 ਮਾਰਚ 2006 (ਉਮਰ 84)
 | death_place = [[ਕਰਾਕੋ]], [[ਪੋਲੈਂਡ]]
 | occupation =ਲੇਖਕ
 | nationality = [[ਪੋਲੈਂਡ|ਪੋਲਿਸ਼]]
 | period = 1946–2005
 | genre = ਵਿਗਿਆਨ ਕਥਾ, ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਤਨਜ
 | subject =
 | influences = [[ਫਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ]],&lt;ref name=&quot;metapress&quot;/&gt; [[ਸਿਪਰੀਅਨ ਨਾਰਵਿਡ]], &lt;br&gt;[[ਸਤਾਨੀਸਲਾਵ ਵਿਟਕੀਵਿਟਜ਼]]
 | influenced =
 | signature =
 | website = http://lem.pl/
|spouse=ਬਾਰਬਰਾ ਲੇਸਨਿਆਕ (1953–2006; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ; 1 ਬੱਚਾ)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/stanislaw-lem-472148.html |title=Stanislaw Lem - Obituaries - News |publisher=The Independent |date=2006-03-31 |accessdate=2013-09-13 |archive-date=2014-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118113126/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/stanislaw-lem-472148.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

'''ਸਤਾਨੀਸਲਾਵ ਲੈੱਮ''', {{Lang-pl|Stanisław Herman Lem}} ({{IPA-pl|staˈɲiswaf ˈlɛm|-|pl-Stanisław Lem.ogg}}; 12 ਸਤੰਬਰ 1921 – 27 ਮਾਰਚ 2006) ਇੱਕ [[ਪੋਲੈਂਡ|ਪੋਲਿਸ਼]] ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ, ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਤਨਜ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 41 ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 2 ਕਰੋੜ 70 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;41/27&quot;&gt;[http://english.lem.pl/index.php/arround-lem/critique/articles/180-obituary-by-rob-jan Stanislaw Lem 1921 - 2006]. Obituary at Lem's official site&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ''[[ਸੋਲਾਰਿਸ (ਨਾਵਲ)|ਸੋਲਾਰਿਸ]]'' ਸੀ, ਜਿਸਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;metapress&quot;&gt;http://mesharpe.metapress.com/app/home/contribution.asp?referrer=parent&amp;backto=issue,6,8;journal,176,184;linkingpublicationresults,1:110922,1{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>hjncvhqeh96m31jmsvjbww9l4e3wjni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਟਾਮਿਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39877</id>
    <revision>
      <id>847583</id>
      <parentid>609969</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14061" sha1="fduz2meioey5vuhy7zg4a6tu9gcgbbj" xml:space="preserve">[[File:B vitamin supplement tablets.jpg|thumb|upright=1.4|ਡਾਢੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀ-ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬੋਤਲ।]]
'''ਜੀਵਨ ਤੱਤ''' ਜਾਂ '''ਵਿਟਾਮਿਨ''' ({{IPAc-en|US|ˈ|v|aɪ|t|əm|ɪ|n}} ਜਾਂ {{IPAc-en|UK|ˈ|v|ɪ|t|əm|ɪ|n}}) ਇੱਕ [[ਕਾਰਬਨੀ ਰਸਾਇਣ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Lieberman&quot;&gt;Lieberman, S and Bruning, N (1990). The Real Vitamin &amp; Mineral Book. NY: Avery Group, 3, ISBN 0-89529-769-8&lt;/ref&gt; ਕਿਸੇ ਕਾਰਬਨੀ ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗ (ਜਾਂ ਸਬੰਧਤ ਯੋਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ) ਨੂੰ ਵਿਟਾਮਿਨ ਉਦੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਸਨੂੰ ਰੱਜਵੀਂ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੋਂ ਹੀ ਲੈਣਾ ਪਵੇ। ਸੋ ਇਹ ਇਸਤਲਾਹ ਹਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਤਬੱਧ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ [[ਅਸਕਾਰਬਿਕ ਤਿਜ਼ਾਬ]] (ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ) ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਵਿਟਾਮਿਨ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ।

==ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ==
ਹਰੇਕ ਵਿਟਾਮਿਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਕਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Kutsky&quot;&gt;Kutsky, R.J. (1973). Handbook of Vitamins and Hormones. New York: Van Nostrand Reinhold, ISBN 0-442-24549-1&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto&quot;
|-
! style=&quot;width:15%;&quot;|ਵਿਟਾਮਿਨ ਦਾ ਆਮ&lt;br&gt; ਵਰਣਨਕਾਰੀ ਨਾਂ
! style=&quot;width:125px;&quot;|[[ਵਿਟਾਮਰ|ਵਿਟਾਮਿਨ]] ਰਸਾਇਣਕ ਨਾਂ (ਸੂਚੀ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ)
! style=&quot;width:75px;&quot;|[[ਘੁਲਣਸ਼ੀਲਤਾ]]
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot;|ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਲਿਹਾਜ਼&lt;br&gt;(ਮਰਦ, ਉਮਰ 19–70)&lt;ref name=&quot;RDA&quot;&gt;[http://www.iom.edu/Global/News%20Announcements/~/media/474B28C39EA34C43A60A6D42CCE07427.ashx Dietary Reference Intakes: Vitamins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002160025/http://www.iom.edu/Global/News%20Announcements/~/media/474B28C39EA34C43A60A6D42CCE07427.ashx |date=2011-10-02 }}. The National Academies, 2001.&lt;/ref&gt;
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:200px;&quot;| ਘਾਟ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:100px;&quot;| ਲੈਣ ਦਾ ਉਤਲਾ ਪੱਧਰ&lt;br&gt; (UL/ਦਿਨ)&lt;ref name=&quot;RDA&quot;/&gt;
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:250px;&quot;| ਲੋੜੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀOverdose disease
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:200px;&quot;| ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਸਰੋਤ
|-
! [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]]
| [[ਰੈਟੀਨੋਲ]], [[ਰੈਟੀਨਲ]] ਅਤੇ&lt;br&gt;[[ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ]] ਸਮੇਤ &lt;br&gt;ਚਾਰ [[ਕੈਰੋਟੀਨਾਇਡ]]
| ਚਰਬੀ
| '''900&amp;nbsp;µg'''
| [[ਰਾਤ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ]], [[ਹਾਈਪਰਕੈਰਾਟੋਸਿਸ]] ਅਤੇ [[ਕੈਰਾਟੋਮਲੇਸੀਆ]]&lt;ref name=&quot;GOVa&quot;&gt;[http://dietary-supplements.info.nih.gov/factsheets/vitamina.asp Vitamin and Mineral Supplement Fact Sheets Vitamin A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923181436/http://dietary-supplements.info.nih.gov/factsheets/vitamina.asp |date=2009-09-23 }}. Dietary-supplements.info.nih.gov (2013-06-05). Retrieved on 2013-08-03.&lt;/ref&gt;
| 3,000&amp;nbsp;µg
| [[ਹਾਈਪਰਵਿਟਾਮਿਨੋਸਿਸ ਏ]]
| ਕਲੇਜੀ, ਸੰਗਤਰਾ, ਪੱਕੇ ਪੀਲ਼ੇ ਫਲ, ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਗਾਜਰਾਂ, ਪੇਠਾ, ਕੱਦੂ, ਪਾਲਕ, ਮੱਛੀ, ਸੋਇਆ ਦੁੱਧ, ਦੁੱਧ
|-
! [[ਥਾਇਆਮੀਨ|ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;]]
| [[ਥਾਇਆਮੀਨ]]
| ਪਾਣੀ
| '''1.2&amp;nbsp;ਮਿ.ਗ੍ਰਾ.'''
| [[ਬੈਰੀ ਬੈਰੀ]], [[ਵਰਨਿਕੇ-ਕੋਰਜ਼ਾਕੌਫ਼ ਰੋਗ]]
| ਅਨਿਸ਼ਚਤ&lt;ref&gt;N/D= &quot;Amount not determinable due to lack of data of adverse effects. Source of intake should be from food only to prevent high levels of intake&quot; (see [http://www.iom.edu/Global/News%20Announcements/~/media/474B28C39EA34C43A60A6D42CCE07427.ashx Dietary Reference Intakes: Vitamins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002160025/http://www.iom.edu/Global/News%20Announcements/~/media/474B28C39EA34C43A60A6D42CCE07427.ashx |date=2011-10-02 }}. The National Academies, 2001).&lt;/ref&gt;
| ਸੁਸਤੀ ਜਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ&lt;ref&gt;{{cite web|title = Thiamin, vitamin B1: MedlinePlus Supplements|url = http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/patient-thiamin.html|work = U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health|access-date = 2014-05-13|archive-date = 2009-09-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20090924015942/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/patient-thiamin.html|url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ, ਜਵੀ ਦਾ ਦਲੀਆ, ਭੂਰੇ ਚੌਲ਼, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਆਲੂ, ਕਲੇਜੀ, ਆਂਡੇ
|-
! [[ਰਾਇਬੋਫ਼ਲੈਵਿਨ|ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]
| [[ਰਾਇਬੋਫ਼ਲੈਵਿਨ]]
| ਪਾਣੀ
| '''1.3&amp;nbsp;ਮਿ.ਗ੍ਰਾ.'''
| [[ਏਰਾਇਬੋਫ਼ਲੈਵਿਨੋਸਿਸ]], [[ਗਲੌਸੀਟਿਸ]], [[ਐਂਗੂਲਰ ਸਟੋਮਾਟਾਇਟਿਸ]]
|ਅਨਿਸ਼ਚਤ
|
|ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦ, ਕੇਲੇ, ਪਾਪਕਾਰਨ, ਹਰੀਆਂ ਫਲੀਆਂ, ਅਸਪੈਰਾਗਸ
|-
! [[ਨਾਇਆਸਿਨ|ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
| [[ਨਾਇਆਸਿਨ]], [[ਨਾਇਆਸਿਨਾਮਾਈਡ]]
| ਪਾਣੀ
| '''16.0&amp;nbsp;mg'''
| [[ਪਲੈਗਰਾ]]
| 35.0&amp;nbsp;mg
| [[ਕਲੇਜੀ]] ਨੂੰ ਹਾਨੀ (ਡੋਜ਼ &gt; 2ਗ੍ਰਾਮ/ਦਿਨ)&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Hardman, J.G. ''et al.''|title=Goodman and Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics|edition=10th|page=992|isbn=0071354697|year=2001}}&lt;/ref&gt; and [[Niacin#Toxicity|other problems]]
|ਮਾਸ, ਮੱਛੀ, ਆਂਡੇ, ਕਈ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਖੁੰਭਾਂ, ਦਰਖ਼ਤੀ ਗਿਰੀਆਂ
|-
! [[ਪੈਂਟੋਥੀਨਿਕ ਤਿਜ਼ਾਬ|ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]]
| [[ਪੈਂਟੋਥੀਨਿਕ ਤਿਜ਼ਾਬ]]
| ਪਾਣੀ
| 5.0&amp;nbsp;mg&lt;ref&gt;Plain type indicates Adequate Intakes (A/I). &quot;The AI is believed to cover the needs of all individuals, but a lack of data prevent being able to specify with confidence the percentage of individuals covered by this intake&quot; (see [http://www.iom.edu/Global/News%20Announcements/~/media/474B28C39EA34C43A60A6D42CCE07427.ashx Dietary Reference Intakes: Vitamins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002160025/http://www.iom.edu/Global/News%20Announcements/~/media/474B28C39EA34C43A60A6D42CCE07427.ashx |date=2011-10-02 }}. The National Academies, 2001).&lt;/ref&gt;
| [[ਪੈਰਸਥੀਜ਼ੀਆ]]
| ਅਨਿਸ਼ਛਤ
| ਮਰੋੜ; ਦਿਲ ਦੀ ਜਲਨ ਅਤੇ ਕਚਿਆਣ&lt;ref&gt;{{cite web|title = Pantothenic acid, dexpanthenol: MedlinePlus Supplements|url = http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/patient-vitaminb5.html|accessdate = 5 October 2009|publisher = MedlinePlus|archive-date = 24 ਸਤੰਬਰ 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090924020808/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/patient-vitaminb5.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|ਮਾਸ, ਬ੍ਰੌਕਲੀ, ਐਵੋਕਾਡੋ
|-
! [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ6|ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]]
| [[ਪਿਰੀਡਾਕਸਿਨ]], [[ਪਿਰੀਡਾਕਸਾਮੀਨ]], [[ਪਿਰੀਡਾਕਸਲ]]
| ਪਾਣੀ
| '''1.3–1.7&amp;nbsp;mg'''
| [[ਰੱਤਹੀਣਤਾ]]&lt;ref name=&quot;GOVb6&quot;&gt;[http://dietary-supplements.info.nih.gov/factsheets/vitaminb6.asp Vitamin and Mineral Supplement Fact Sheets Vitamin B6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923181520/http://dietary-supplements.info.nih.gov/factsheets/vitaminb6.asp |date=2009-09-23 }}. Dietary-supplements.info.nih.gov (2011-09-15). Retrieved on 2013-08-03.&lt;/ref&gt; [[peripheral neuropathy]].
| 100&amp;nbsp;mg
| Impairment of [[proprioception]], nerve damage (doses &gt; 100&amp;nbsp;mg/day)
| ਮਾਸ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਰੁੱਖੀ ਗਿਰੀਆਂ, ਕੇਲੇ
|-
! [[ਬਾਇਓਟਿਨ|ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;]]
| [[ਬਾਇਓਟਿਨ]]
| ਪਾਣੀ
| 30.0&amp;nbsp;µg
| [[ਚਮੜੀ-ਜਲਣ]], [[ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਸੋਜ]]
| ਅਨਿਸ਼ਚਤ
|
| ਕੱਚੇ ਆਂਡੇ ਦੀ ਜਰਦੀ, ਕਲੇਜੀ, ਪੱਤੇਦਾਰ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਮੂੰਗਫਲੀਆਂ
|-
! [[Folic acid|ਵਿਟਾਮਿਨ]] [[ਬਾਇਓਟਿਨ|ਬੀ]]&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;
| [[Folic acid]], [[folinic acid]]
| Water
| '''400&amp;nbsp;µg'''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Megaloblastic anemia]] and Deficiency during pregnancy is associated with [[birth defects]], such as [[neural tube]] defects
| 1,000&amp;nbsp;µg
| May mask symptoms of vitamin B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; deficiency; [[Folic acid#Overdose risks|other effects]].
|Leafy vegetables, pasta, bread, cereal, liver
|-
! [[Vitamin B12|ਵਿਟਾਮਿਨ]] [[ਬਾਇਓਟਿਨ|ਬੀ]][[Vitamin B12|&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;]]
| [[Cyanocobalamin]], [[hydroxycobalamin]], [[methylcobalamin]]
| ਪਾਣੀ
| '''2.4&amp;nbsp;µg'''
| [[Megaloblastic anemia]]&lt;ref name=&quot;GOVb12&quot;&gt;[http://dietary-supplements.info.nih.gov/factsheets/vitaminb12.asp Vitamin and Mineral Supplement Fact Sheets Vitamin B12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923181407/http://dietary-supplements.info.nih.gov/factsheets/vitaminb12.asp |date=2009-09-23 }}. Dietary-supplements.info.nih.gov (2011-06-24). Retrieved on 2013-08-03.&lt;/ref&gt;
| N/D
| Acne-like rash [causality is not conclusively established].
|Meat and other animal products
|-
! [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ]]
| [[ਆਸਕਾਰਬਿਕ ਤਿਜ਼ਾਬ]]
| ਪਾਣੀ
| '''90.0&amp;nbsp;mg'''
| [[ਸਕੱਰਵੀ]]
| 2,000&amp;nbsp;mg
| [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਮੈਗਾਡੋਜ਼]]
| ਕਈ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ, ਕਲੇਜੀ
|-
! style=&quot;whitespace:nowrap;&quot;|[[ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ]]
| [[ਕੋਲੀਕੈਲਸੀਫ਼ਰੋਲ]], [[ਅਰਗੋਕੈਲਸੀਫ਼ਰੋਲ]]
| ਚਰਬੀ
| 10&amp;nbsp;µg&lt;ref&gt;Value represents suggested intake without adequate sunlight exposure (see [http://www.iom.edu/Global/News%20Announcements/~/media/474B28C39EA34C43A60A6D42CCE07427.ashx Dietary Reference Intakes: Vitamins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002160025/http://www.iom.edu/Global/News%20Announcements/~/media/474B28C39EA34C43A60A6D42CCE07427.ashx |date=2011-10-02 }}. The National Academies, 2001).&lt;/ref&gt;
| [[ਸੋਕਾ ਰੋਗ]] ਅਤੇ [[ਓਸਟੀਓਮਲੇਸੀਆ]]
| 50&amp;nbsp;µg
| [[ਹਾਈਪਰਵਿਟਾਮਿਨੋਸਿਸ ਡੀ]]
|ਮੱਛੀ, ਆਂਡੇ, ਕਲੇਜੀ, ਖੁੰਭਾਂ
|-
! [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਈ]]
| [[ਟੋਕੋਫ਼ਰੋਲ|ਟੋਕੋਫ਼ਰੋਲਾਂ]], [[ਟੋਕੋਟਰਾਈਈਨੋਲ]]
| ਚਰਬੀ
| '''15.0&amp;nbsp;mg'''
|align=&quot;left&quot;| ਘਾਟ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ [[ਨਕਾਰਾਪਣ]] ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗਰਭਪਾਤ]], ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਮਿਆਨੀ [[ਲਹੂਤੋੜ ਰੱਤਹੀਣਤਾ]]।&lt;ref name=&quot;Merck&quot;&gt;[http://www.merck.com/mmhe/sec12/ch154/ch154a.html The Merck Manual: Nutritional Disorders: Vitamin Introduction] Please select specific vitamins from the list at the top of the page.&lt;/ref&gt;
| 1,000&amp;nbsp;mg
| ਇੱਕ ਰਲ਼ਵੀਂ ਘੋਖ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0ISW/is_262/ai_n13675725|work=Townsend Letter for Doctors and Patients|title=Does vitamin E cause congestive heart failure?|first=Alan R.|last=Gaby|year=2005|archiveurl=https://archive.today/20120719080815/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0ISW/is_262/ai_n13675725/|archivedate=2012-07-19|access-date=2014-05-13|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
| ਕਈ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ, ਗਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀਜ
|-
! [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ]]
| [[ਫ਼ਿਲੋਕਵੀਨੋਨ]], [[ਮੀਨਾਕਵੀਨੋਨ]]
| ਚਰਬੀ
| 120&amp;nbsp;µg
| [[ਬਲੀਡਿੰਗ ਡਾਇਆਥੀਸਿਸ]]
| ਅਨਿਸ਼ਚਤ
| [[ਵਾਰਫ਼ੇਰਿਨ]] ਲੈਂਦੇ ਮਰੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਅ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Rohde LE, de Assis MC, Rabelo ER |title=Dietary vitamin K intake and anticoagulation in elderly patients |journal=Curr Opin Clin Nutr Metab Care |volume=10 |issue=1 |pages=1–5 |year=2007|pmid=17143047 |doi=10.1097/MCO.0b013e328011c46c}}&lt;/ref&gt;
| ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਲਕ, ਆਂਡੇ ਦੀ ਜਰਦੀ, ਕਲੇਜੀ
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਟਾਮਿਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਜਨ]]</text>
      <sha1>fduz2meioey5vuhy7zg4a6tu9gcgbbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40404</id>
    <revision>
      <id>847659</id>
      <parentid>840911</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5876" sha1="ismofol43d44ccun3y11lcawk6vwfih" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist 
| name = ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ
| image = Shubha Mudgal at Bhopal.JPG
| caption = ਮੁਦਗਲ [[ਤਾਨਪੁਰਾ (ਸਾਜ਼)|ਤਾਨਪੁਰਾ]]
| image_size = 300px
| background = ਸੋਲੋ_ਗਾਇਕ 
| alias =
| birth_name =ਸ਼ੁਭਾ ਗੁਪਤਾ
| birth_place = [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ
| birth_date = 1959
| death_date = 
| instrument =
| genre = [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]], [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ]], [[ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ|ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ]], [[ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ| ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ]]
| occupation = [[ਗਾਇਕ]]
| years_active = 1986&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/mp/2005/11/26/stories/2005112600250400.htm Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423220541/http://www.hindu.com/mp/2005/11/26/stories/2005112600250400.htm |date=2008-04-23 }} The Hindu, Nov 26, 2005.&lt;/ref&gt; –ਹੁਣ
| Spouse = [[ਅਨੀਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ]]
| website = {{URL|http://www.shubhamudgal.com}}
}}
'''ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ''' (ਜਨਮ 1959) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਖਯਾਲ, ਠੁਮਰੀ, ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਪਾਪ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕਾ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗੈਰ - ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ''ਅਮ੍ਰਿਤ ਬੀਜ'' ਲਈ,&lt;ref name=miles&gt;[http://profile.shubhamudgal.com/ Milestones]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Shubha Mudgal Official website.&lt;/ref&gt; 1998 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਹੇਤੁ ਗੋਲਡ ਪਲਾਕ ਅਵਾਰਡ,&lt;ref name=miles/&gt; [[ਡਾਂਸ ਆਫ਼ ਦ ਵਿੰਡ]] ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਲਈ (1997), ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ [[ਅਨਹਦ]] ਵਰਗੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anhadin.net/article1.html|title=The Origin, Structure, Constitution of Governing Board of Anhad|date=25 September 2007|publisher=ANHAD|access-date=8 ਜੂਨ 2014|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224235415/http://www.anhadin.net/article1.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; and [http://delhigreens.com/2008/11/20/shubha-mudgal-sings-for-sahmat/ SAHMAT].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?204121 |title=Song Of Transcendence |publisher=www.outlookindia.com |date=1997-09-01 |accessdate=2012-03-02 |archive-date=2012-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014231630/http://www.outlookindia.com/article.aspx?204121 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==

ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1959 ਨੂੰ [[ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੜੇ ਲਿਖੇ  ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jain |first=Rupam |date=2023-12-31 |title=When Shubha Mudgal speaks… |url=https://www.indulgexpress.com/culture/music/2023/Dec/31/when-shubha-mudgal-speakshellip-56454.html |access-date=2025-02-19 |website=Indulgexpress |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GN 2016&quot;&gt;{{Cite magazine|date=16–31 December 2016|title=On a Personal Note: Shubha Mudgal|magazine=Governance Now}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;monsoon&quot;&gt;[http://www.monsoonmag.com/interviews/i3inter_mudgal.html An Interview with Shubha Mudgal] monsoonmag.com, 2000. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304132102/http://www.monsoonmag.com/interviews/i3inter_mudgal.html|date=4 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-04-26 |title=Interview with Shubha Mudgal, singer |url=http://www.moneylife.in/article/interview-with-shubha-mudgal-singer/4990.html |access-date=2020-01-17 |publisher=Moneylife.in}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸਕੰਦ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਜਯਾ ਗੁਪਤਾ, ਦੋਵੇਂ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/opinion/tea-with-bs-shubha-mudgal-on-how-she-found-herself-in-the-world-of-music-120032701965_1.html|title=Tea with BS: Shubha Mudgal on how she found herself in the world of music|last=Bhargava|first=Anjuli|date=2020-03-27|work=Business Standard India|access-date=2021-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tribuneindia... This above all |url=http://www.tribuneindia.com/1998/98aug15/saturday/aboveall.htm}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੁਭਾ ਦੇ ਦਾਦਾ ਪੀ. ਸੀ. ਗੁਪਤਾ ਵੀ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=thsgp |date= |title=The Hindu : Metro Plus Pondicherry / Interview : Call of the heart |url=http://www.hindu.com/mp/2005/11/26/stories/2005112600250400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423220541/http://www.hindu.com/mp/2005/11/26/stories/2005112600250400.htm |archive-date=23 April 2008 |access-date=2023-06-18}}&lt;/ref&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]</text>
      <sha1>ismofol43d44ccun3y11lcawk6vwfih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41856</id>
    <revision>
      <id>847499</id>
      <parentid>828046</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4090" sha1="mdo4uc9dy2e3nttseho3qngc4ysad3f" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name = ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ
|image = Ramachandra_guha.jpg&lt;!--Ramachandra Guha.jpg--&gt;
|caption =ਗੁਹਾ 2010 ਚ 
|birth_date = {{Birth date and age|1958|04|29|df=y}}
|birth_place = [[ਦੇਹਰਾ ਦੂਨ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] (ਹੁਣ ਵਿੱਚ [[ਉਤਰਾਖੰਡ]])
|residence = ਬੰਗਲੌਰ
|field =ਇਤਿਹਾਸ, ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ-ਪ੍ਰੇਮ
|employer = [[ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ]]
|alma_mater = [[ਦੂਨ ਸਕੂਲ]] &lt;br&gt; [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] &lt;br&gt; [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਲਕੱਤਾ|ਆਈਆਈਐੱਮ ਕਲਕੱਤਾ]]
| notable_works = ''[[India after Gandhi]]''
|spouse = [[ਸੁਜਾਤਾ ਕੇਸ਼ਵਨ]]
|religion = ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ 
}}

'''ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ''' (ਜਨਮ 29 ਅਪਰੈਲ 1958) ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਨਾਮੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਰਗੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;indiatogether&quot;&gt;[http://www.indiatogether.org/2006/may/rgh-obits.htm India Together - article by Ramachandra Guha]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ==
ਗੁਹਾ ਦਾ ਜਨਮ 1958 ਵਿੱਚ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਦਾਸ ਗੁਹਾ ਜੰਗਲਾਤ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਗੁਹਾ ਦਾ ਪਾਲਣਪੋਸ਼ਣ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। &lt;ref name=&quot;indiatogether&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article/Who-Milks-This-Cow/282904 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-12-04 |archive-date=2016-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121043625/http://www.outlookindia.com/article/who-milks-this-cow/282904 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਦੂਨ ਸਕੂਲ]] ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/74223-doon-school-product-seth-to-turn-60-today.html |title=Doon School product Seth to turn 60 today |access-date=2015-12-04 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230442/http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/74223-doon-school-product-seth-to-turn-60-today.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਜਿਥੇ ਉਹ ''[[ ਦ ਦੂਨ ਸਕੂਲ ਵੀਕਲੀ]]''ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;'History of the Weekly' published by The Doon School (2009) p.36&lt;/ref&gt;ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ ,  ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਏ 1977 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਐਮਏ ਕੀਤੀ।.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?234958 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-12-04 |archive-date=2013-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212204421/http://www.outlookindia.com/article.aspx?234958 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]]</text>
      <sha1>mdo4uc9dy2e3nttseho3qngc4ysad3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਝੀਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42784</id>
    <revision>
      <id>847711</id>
      <parentid>841732</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5419" sha1="1ctqu2s7wh4aoczy5971be95pm1a66l" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਝੀਲ
 |lake_name = ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਝੀਲ &lt;br/&gt;Lake Superior
 |image_lake = Lake Superior NASA.jpg
 |caption_lake = ਲੈਂਡਸੈਟ ਤਸਵੀਰ
 |location = [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]]
 |group = [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]]
 |image_bathymetry = Lake-Superior.svg
 |caption_bathymetry = ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਝੀਲ ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]]
 |coords = {{Coord|47.7|N|87.5|W|name=Lake Superior|type:waterbody_scale:5000000|display=inline}}
 |lake_type = ਗਲੇਸ਼ੀਆਈ
 |inflow = 
 |outflow = 
 |catchment = ੪੯,੩੦੦&amp;nbsp;ਵਰਗ&amp;nbsp;ਮੀਲ (੧੨੭,੭੦੦&amp;nbsp;ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;੨&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;EPAphysical&quot;/&gt;
 |basin_countries = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ&lt;br /&gt;ਕੈਨੇਡਾ
 |length = {{convert|350|&lt;!--statute--&gt;smi|km|abbr=on}}&lt;ref name=EPAfact&gt;{{cite web |url=http://www.epa.gov/glnpo/atlas/gl-fact1.html |title=Great Lakes Atlas: Factsheet #1 |accessdate=2011-11-10 |date=April 11, 2011 |language=English and [http://www.epa.gov/glnpo/atlas/gl-fact1-f.html French] |publisher=United States Environmental Protection Agency |archive-date=2015-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223054338/http://www.epa.gov/glnpo/atlas/gl-fact1.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |width = {{convert|160|&lt;!--statute--&gt;smi|km|abbr=on}}&lt;ref name=EPAfact/&gt;
 |area = ੩੧,੭੦੦&amp;nbsp;ਵਰਗ&amp;nbsp;ਮੀਲ (੮੨,੧੦੦&amp;nbsp;ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;੨&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;EPAphysical&quot;/&gt;
 |depth = {{convert|483|ft|m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;EPAphysical&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.epa.gov/glnpo/physfacts.html |title=Great Lakes: Basic Information: Physical Facts |accessdate=19:05, Wednesday November 9, 2011 (UTC) |last= |first= |date=May 25, 2011 |work= |publisher=U.S. Government |quote= |archive-date=ਮਈ 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529233616/http://www.epa.gov/glnpo/physfacts.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |max-depth = {{convert|1332|ft|m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;EPAphysical&quot;/&gt;&lt;ref name=nyt&gt;{{cite book|first=John W. (ed.)|last=Wright|coauthors=Editors and reporters of ''The New York Times''|year=2006|title=The New York Times Almanac|url=https://archive.org/details/newyorktimes200600wrig|edition=2007|publisher=Penguin Books |location = New York, New York|isbn=0-14-303820-6|pages=[https://archive.org/details/newyorktimes200600wrig/page/64 64]}}&lt;/ref&gt;
 |volume = {{convert|2900|cumi|km3|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;EPAphysical&quot;/&gt;
 |residence_time = ੧੯੧ ਵਰ੍ਹੇ
 | shore = {{convert|1729|mi|km|abbr=on}} ਜਮ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ {{convert|997|mi|km|abbr=on}}&lt;ref&gt;[https://www.michigan.gov/deq/0,4561,7-135-3313_3677-15959--,00.html Shorelines of the Great Lakes]&lt;/ref&gt;
 |elevation = {{convert|601|ft|m|0|abbr=on}} (੨੦੧੨ ਦੀ ਔਸਤ)&lt;ref&gt;[http://w3.lre.usace.army.mil/hh/GreatLakesWaterLevels/GLWL-CurrentMonth-Feet.pdf ''Great Lakes Water Levels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418004734/http://w3.lre.usace.army.mil/hh/GreatLakesWaterLevels/GLWL-CurrentMonth-Feet.pdf |date=2013-04-18 }}, published by the US Army Corps of Engineers. The link also has daily elevations for the current month.&lt;/ref&gt;
 |islands = [[ਆਇਲ ਰੌਇਆਲ]], [[ਅਪੌਸਲ ਟਾਪੂ]], [[ਮਿਸ਼ੀਪੀਕੋਟਨ ਟਾਪੂ]], [[ਸਲੇਟ ਟਾਪੂ]]
 |islands_category = ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਟਾਪੂ
 |cities = [[ਥੰਡਰ ਖਾੜੀ]], [[ਓਂਟਾਰੀਓ]]&lt;br /&gt; [[ਡੂਲਥ, ਮਿਨੇਸੋਟਾ]]&lt;br /&gt; [[ਸੌਲਟ ਸਿੰਟ ਮੈਰੀ, ਓਂਟਾਰੀਓ]]&lt;br /&gt; [[ਮਾਰਕੈੱਟ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ]]&lt;br /&gt; [[ਸੁਪੀਰੀਅਰ, ਵਿਸਕਾਂਸਨ]]&lt;br /&gt; [[ਸੌਲਟ ਸਿੰਟ ਮੈਰੀ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ]]
 |frozen =
}}
'''ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਝੀਲ''' ({{lang-fr|Lac Supérieur}}) [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੀਆਂ ਪੰਜ [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਓਂਟਾਰੀਓ]] ਅਤੇ [[ਮਿਨੇਸੋਟਾ]] ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ]] ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨੂੰ ਰਕਬੇ ਪੱਖੋਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ ਝੀਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;&quot;[http://www.infoplease.com/ipa/A0001804.html Michigan and Huron: One Lake or Two]?&quot; Pearson Education, Inc: Information Please Database, 2007.&lt;/ref&gt; ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ ਝੀਲ ਹੈ।&lt;ref name=pursuit&gt;[http://www.seagrant.umn.edu/superior/facts Superior Pursuit: Facts About the Greatest Great Lake - Minnesota Sea Grant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170721093144/http://www.seagrant.umn.edu/superior/facts |date=2017-07-21 }} University of Minnesota. Retrieved on 2007-08-09.&lt;/ref&gt;

{{ਕਾਮਨਜ਼|Lake Superior|ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਝੀਲ}}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]]</text>
      <sha1>1ctqu2s7wh4aoczy5971be95pm1a66l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਟੇਡੀਅਮ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਸ਼ਹਿਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43391</id>
    <revision>
      <id>847608</id>
      <parentid>590333</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7088" sha1="3xtpc4x1j7yznsys38q0ysu29u2q6ns" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox stadium
&lt;!-- PLEASE READ THIS BEFORE CHANGING ANY OF THE FOLLOWING &quot;stadium name&quot;, &quot;nickname&quot; or &quot;former names&quot; PARAMETERS: The stadium name is in a process of transition and commonly referred to by its original name (City of Manchester Stadium), its sponsorship name (Etihad Stadium/The Etihad), and nicknames (Eastlands, CoMS). It is Wikipedia practice to use a long-standing and article title in preference to one based on a new or transitory sponsored stadium name – see &quot;article renaming&quot; discussion on Talk Page for further details.--&gt;
| stadium_name = ਸਿਟੀ ਓਫ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਟੇਡੀਅਮ
| logo_image = 
| image = [[File:Mcfc stad pano.jpg|300px]]&lt;br/&gt;'''ਯੂਈਏਫਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 4 ਸਟੇਡੀਅਮ'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/uefaorg/Stadium&amp;Security/01/48/48/85/1484885_DOWNLOAD.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-08-17 |archive-date=2011-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904173610/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/uefaorg/Stadium%26Security/01/48/48/85/1484885_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| location = [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ|ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚਚੈਸਟਰ]]&lt;br /&gt;[[ਇੰਗਲੈਂਡ]]
| broke_ground = 12 ਦਸੰਬਰ 1999&lt;ref name=&quot;foundation stone&quot;&gt;
{{Cite news
| url=http://www.independent.co.uk/sport/city-of-manchester-stadium-the-wembley-rescuers-1132001.html
| title=City of Manchester Stadium: The Wembley rescuers
| last=Hubbard | first=Alan
| newspaper=The Independent
| publisher=Independent Print Limited
| location=London
| date=12 December 1999
| accessdate=7 January 2008
| quote=... the foundation stone was laid for the nation's other super stadium for the millennium. The Prime Minister, Tony Blair, did the honours in Manchester on Monday.
}}&lt;/ref&gt;
| opened = 25 ਜੁਲਾਈ 2002
| renovated =
| expanded = 2002–2003
| closed =
| demolished =
| owner = ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਕਸਲ
| operator = [[ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]]
| surface = ਘਾਹ
| main_contractors = 
| construction_cost = £ 11,20,00,000&lt;ref name=&quot;naming rights&quot;&gt;
{{Cite news
| url=http://www.guardian.co.uk/football/2011/oct/04/manchester-city-council-stadium-naming-rights?
| title=Manchester City to pay council £2m a year for stadium naming rights
| last=Conn | first=David
|work=The Guardian
| publisher=Guardian News and Media
| location=London
| date=4 October 2011
| accessdate=12 November 2011
}}&lt;/ref&gt;
| architect = ਅਰੂਪ ਗਰੁੱਪ
| structural engineer = ਅਰੂਪ ਗਰੁੱਪ
| seating_capacity = 47,805&lt;ref name=&quot;max capacity&quot;&gt;
{{Cite news
| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-city/8843970/Manchester-City-plan-for-bigger-stadium.html
| title=Manchester City plan for bigger stadium
| last=White | first=Duncan
| work=The Telegraph
| publisher=Telegraph Media Group Limited
| location=London
| date=22 October 2011
| accessdate=29 November 2011
| quote=The Etihad Stadium's capacity is currently 47,805
}}&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;45,500 – ਯੂਈਏਫਏ ਦੇ ਮੈਚ&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Champions League: Manchester City's Roberto Mancini urges caution ahead of momentous match against Napoli |last=Smith |first=Rory |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-city/8760841/Champions-League-Manchester-Citys-Roberto-Mancini-urges-caution-ahead-of-momentous-match-against-Napoli.html |newspaper=The Telegraph |date=13 September 2011 |accessdate=10 June 2012}}&lt;/ref&gt;
| suites = 68
| record_attendance = 
| dimensions = 105 X 68 ਮੀਟਰ&lt;br /&gt;(115 X 75 ਗਜ)&lt;ref name=&quot;stadium stats&quot;&gt;{{cite web
| url=http://www.mcfc.co.uk/News/American-Pre-season-tour/2011/Dublin-Super-Cup-Stadium-comparisons
| title=Dublin Super Cup: Aviva Stadium v CoMS
| last=Clayton
| first=David
| work=mcfc.co.uk
| publisher=(Manchester City Football Club)
| date=24 June 2011
| accessdate=4 July 2011
| archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2012
| archive-url=https://web.archive.org/web/20120918105839/http://www.mcfc.co.uk/News/American-Pre-season-tour/2011/Dublin-Super-Cup-Stadium-comparisons
| dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;
| tenants = [[ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] (250 ਸਾਲ ਦਾ ਲੀਜ਼) 
}}

'''ਸਿਟੀ ਓਫ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਟੇਡੀਅਮ''', ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੈਸਟਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 47,805 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;max capacity&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stadium stats&quot;/&gt; ਕਿਉਂਕਿ ਸਪਸਰਿਸ਼ਪ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ '''ਏਤਿਹਦ ਸਟੇਡੀਅਮ''' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;renaming&quot;&gt;
{{Cite news
| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/14080388.stm
| title=Manchester City strike deal to rename Eastlands
|work=BBC Sport
| date=8 July 2011
| accessdate=13 November 2011
| quote=Manchester City have confirmed the City of Manchester Stadium will be renamed the Etihad Stadium after signing a 10-year deal with the airline.
}}&lt;/ref&gt;

{{-}}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{ਕਾਮਨਜ਼|City of Manchester Stadium|ਸਿਟੀ ਓਫ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਟੇਡੀਅਮ}}
*[http://www.cityofmanchesterstadium.co.uk/ ਸਿਟੀ ਓਫ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111023051119/http://www.cityofmanchesterstadium.co.uk/ |date=2011-10-23 }}
*[http://www.mcfc.co.uk/ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
*[http://www.flickr.com/search/?q=City%20of%20Manchester%20Stadium&amp;w=all ਸਿਟੀ ਓਫ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਟੇਡੀਅਮ] ਫਲੀਕਰ ਤੇ ਫੋਟੋ
*[http://www.arup.com/_assets/_download/download71.pdf ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327124708/http://www.arup.com/_assets/_download/download71.pdf |date=2014-03-27 }}
*[http://www.arup.com/_assets/_download/download153.pdf ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330074151/http://www.arup.com/_assets/_download/download153.PDF |date=2012-03-30 }}
*[http://www.youtube.com/watch?v=2JZRCk4o46I ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਦੀ ਯੂਟਿਊਬ ਵੀਡੀਓ]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]]</text>
      <sha1>3xtpc4x1j7yznsys38q0ysu29u2q6ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੀਤਾਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44561</id>
    <revision>
      <id>847701</id>
      <parentid>582158</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2104" sha1="evnle8oynevoeuqpqu74k1qmqd7nuaa" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸੀਤਾਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰ
| image = Sitakant Mahapatra, India poet, born 1937.jpg
| alt =
| caption =ਸੀਤਾਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰ
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1937|09|17}}
| birth_place = ਮਹਾਂਗਾ,[[ਓੜੀਸਾ]]
| death_date = &lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth) --&gt;
| death_place =
| nationality =
| other_names =
| known_for =
|notable works= ''ਸਬਦਾਰ ਆਕਾਸ਼''(ਸਬਦਾਂ ਦਾ ਆਕਾਸ਼)(1971)&lt;br /&gt;''ਸਮੁਦਰ'' (1977)
| occupation = ਕਵੀ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ, ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ
}}
'''ਸੀਤਾਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰ''' (ਜਨਮ: 17 ਸਤੰਬਰ 1937) ਉੜੀਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2002/12/01/stories/2002120100210200.htm|title=Deceptive simplicity|date=1 December 2002|publisher=The Hindu|access-date=1 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-date=6 ਜੂਨ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606125647/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2002/12/01/stories/2002120100210200.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?202162|title=The Mahapatra Muse: Two deeply vivid volumes of poems from the oriya masters|author=Keki N. Daruwalla|date=25 September 1996|publisher=The Outlook|access-date=1 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-date=28 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528195533/http://www.outlookindia.com/article.aspx?202162|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਆ ਕਵੀ]]</text>
      <sha1>evnle8oynevoeuqpqu74k1qmqd7nuaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44794</id>
    <revision>
      <id>847557</id>
      <parentid>728979</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5092" sha1="853k4zrqt2wbiwztrycpwnq16d2mr6g" xml:space="preserve">{{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|}}
{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox football club
| clubname = ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ
| current = 
| image  = [[File:Leeds United Logo.png|165px|emblem]]
| fullname = ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
| nickname = ਵ੍ਹਾਈਟਸ
| founded = 1919
| ground  = [[ਏਲਲੈਂਡ ਰੋਡ]],&lt;br&gt;[[ਲੀਡਸ]]
| capacity = 37,890&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.football-league.co.uk/clubs/20130819/leeds-united_2293498_1053233 | title = Leeds United | publisher = The Football League | date = 19 August 2013 | accessdate = 24 May 2014 | archive-date = 23 ਸਤੰਬਰ 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140923194454/http://www.football-league.co.uk/clubs/20130819/leeds-united_2293498_1053233 | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;
|owner  =ਅਲੀਨੋਰ ਸਪੋਰਟਸ ਲਿਮਟਿਡ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.leedsunited.com/club-ownership |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-09-04 |archive-date=2016-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314011733/http://www.leedsunited.com/club-ownership |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| chairman = ਮੌਸੀਮੋ ਸੇਲਿਨੋ
| manager = ਕੋਈ ਨਹ&lt;ref&gt;https://twitter.com/LUFC/status/505055655783583744&lt;/ref&gt;
| league  = [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]
| season  = 
| position = 
| website = http://www.leedsunited.com/page/Home/0,,10273,00.html
| pattern_la1 = _leeds2223h
| pattern_b1 = _leeds2223h
| pattern_ra1 = _leeds2223h
| pattern_sh1 = _leeds2223h
| pattern_so1 = _leeds2223h
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _leeds2223a
| pattern_b2 = _leeds2223a
| pattern_ra2 = _leeds2223a
| pattern_sh2 = _leeds2223a
| pattern_so2 = _leeds2223a
| leftarm2 = F5F38D
| body2 = F5F38D
| rightarm2 = F5F38D
| shorts2 = 0A0C4E
| socks2 = 0A0C4E
| pattern_la3 = _leeds2223t
| pattern_b3 = _leeds2223t
| pattern_ra3 = _leeds2223t
| pattern_sh3 = _leeds2223t
| pattern_so3 = _leeds2223t
| leftarm3 = 000000
| body3 = 000000
| rightarm3 = 000000
| shorts3 = 000000
| socks3 = F68F30
}}

'''ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/leeds_united/6932029.stm |title=Ex-bosses tip fans to boost Leeds |accessdate=5 August 2007 |date=5 August 2007 |work=BBC Sport |publisher=BBC |deadurl=yes }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;, ਇਹ [[ਲੀਡਸ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਏਲਲੈਂਡ ਰੋਡ]], [[ਲੀਡਸ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ&lt;ref&gt;{{cite news| last =Shaw| first =Phil| title =Football: Ferguson prepared for Elland Road examination| work =The Independent| location =UK| publisher =findarticles.com| date =27 September 1997| url =http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19970927/ai_n14131572| accessdate =26 December 2006| archive-date =13 ਜਨਵਰੀ 2016| archive-url =https://web.archive.org/web/20160113011231/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19970927/ai_n14131572| dead-url =yes}}&lt;/ref&gt;, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
{{-}}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{Commons category|Leeds United A.F.C.|ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ}}
*[http://www.bbc.co.uk/sport/football/teams/leeds-united ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ
*[https://web.archive.org/web/20080705085342/http://www.leedsunited.com/ ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
*[http://www.skysports.com/football/team/0,,11715,00.html ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] ਸਕਾਈ ਸਪੋਰਟਸ ਉੱਤੇ
*[http://soccernet.espn.go.com/team?id=357&amp;cc=5739 ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525154532/http://soccernet.espn.go.com/team?id=357&amp;cc=5739 |date=2011-05-25 }} ਈਐਸਪਐਨ ਉੱਤੇ
*[http://www.leeds-fans.org.uk/ ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ]
*[http://www.lufctalk.com/resources/leeds-united-books/ 'ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714194425/http://www.lufctalk.com/resources/leeds-united-books/ |date=2014-07-14 }} ਲੀਡਸਯੁਨਾਈਟਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]]</text>
      <sha1>853k4zrqt2wbiwztrycpwnq16d2mr6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45240</id>
    <revision>
      <id>847501</id>
      <parentid>847487</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* 9. ਖੇਤੀਬਾੜੀ */ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>847501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21167" sha1="obztj1tzwa4blx1edmrhwj3fp4wd4gm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name_lang = pa
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = India Punjab
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| subdivision_type = ਦੇਸ਼
| subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1 = ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name4 = ਦੋਦਾ
| subdivision_type5 = ਬਲਾਕ
| subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| subdivision_type6 = ਥਾਣਾ
| subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| area_total_acre = 4706
| population_as_of = 2011
| population_total = 5228
| population_density_km2 = auto
| population_blank1_title = ਮਰਦ
| population_blank1 = 2806
| population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ
| population_blank2 = 2422
| postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ
| postal_code = 152031
| registration_plate = PB-60
| official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]]
| blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117)
| coordinates =
| website =
}}
&lt;small&gt;ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।&lt;/small&gt;

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ
|-
| 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840
|-
| 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994
|-
| 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375
|}

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

== ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}&lt;/ref&gt;

== 5. ਆਵਾਜਾਈ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ।

== 6. ਸਿੱਖਿਆ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}&lt;/ref&gt;

== 7. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਮ-III ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sewa Kendra Sri Muktsar Sahib |url=https://muktsar.nic.in/sewa-kendra-sri-muktsar-sahib/ |publisher=District Sri Muktsar Sahib, Government of Punjab}}&lt;/ref&gt;

== 8. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੀਰਮ ਦਾਸ ਡੇਰਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Punjab State Pharmacy Council record |url=https://pbspc.in/wp-content/uploads/2025/06/Pepsu-11-to-60673.pdf |publisher=Punjab State Pharmacy Council}}&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਡੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ।

== 9. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਜੋਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

== 10. ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ==

;1. ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
:ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ (Entomology) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਹੇ ਹਨ। PAU ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ''Professor of Entomology (Retired)'', ਖੋਜ-ਥੀਸਿਸ ਦੇ ''Major Advisor'' ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ''Acting Head'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Studies on biological attributes of laboratory and field populations of Chilo partellus (Swinhoe) on maize |url=https://krishikosh.egranth.ac.in/server/api/core/bitstreams/07c12024-0934-42b7-ac62-fa123bc7858a/content |publisher=Punjab Agricultural University, Krishikosh}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ''Indian Journal of Entomology'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Jindal |first2=Jawala |last3=Brar |first3=Dulcha Singh |title=Susceptibility of Chilo partellus (Swinhoe) populations to insecticides |journal=Indian Journal of Entomology |volume=79 |issue=2 |pages=220–222 |year=2017 |doi=10.5958/0974-8172.2017.00043.8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Brar |first2=Dulcha Singh |last3=Jindal |first3=Jawala |title=Variations in the biology of spotted stem borer, Chilo partellus (Swinhoe) and its damage to maize genotypes |journal=Indian Journal of Entomology |volume=78 |issue=4 |pages=301–306 |year=2016 |doi=10.5958/0974-8172.2016.00080.8}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਵੈਲਫੇਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brar reinstated as dean at PAU |url=https://indianexpress.com/article/cities/ludhiana/brar-reinstated-as-dean-at-pau/lite/ |work=The Indian Express |date=30 January 2009}}&lt;/ref&gt;

:ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>obztj1tzwa4blx1edmrhwj3fp4wd4gm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>847502</id>
      <parentid>847501</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* 10. ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜੋੜੇ ਗਏ</comment>
      <origin>847502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23951" sha1="gooslfvw7gxyjnb5ra76spaqlrbjcx8" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name_lang = pa
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = India Punjab
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| subdivision_type = ਦੇਸ਼
| subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1 = ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name4 = ਦੋਦਾ
| subdivision_type5 = ਬਲਾਕ
| subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| subdivision_type6 = ਥਾਣਾ
| subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| area_total_acre = 4706
| population_as_of = 2011
| population_total = 5228
| population_density_km2 = auto
| population_blank1_title = ਮਰਦ
| population_blank1 = 2806
| population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ
| population_blank2 = 2422
| postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ
| postal_code = 152031
| registration_plate = PB-60
| official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]]
| blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117)
| coordinates =
| website =
}}
&lt;small&gt;ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।&lt;/small&gt;

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ
|-
| 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840
|-
| 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994
|-
| 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375
|}

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

== ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}&lt;/ref&gt;

== 5. ਆਵਾਜਾਈ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ।

== 6. ਸਿੱਖਿਆ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}&lt;/ref&gt;

== 7. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਮ-III ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sewa Kendra Sri Muktsar Sahib |url=https://muktsar.nic.in/sewa-kendra-sri-muktsar-sahib/ |publisher=District Sri Muktsar Sahib, Government of Punjab}}&lt;/ref&gt;

== 8. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੀਰਮ ਦਾਸ ਡੇਰਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Punjab State Pharmacy Council record |url=https://pbspc.in/wp-content/uploads/2025/06/Pepsu-11-to-60673.pdf |publisher=Punjab State Pharmacy Council}}&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਡੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ।

== 9. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਜੋਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

== 10. ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ==

;1. ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
:ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ (Entomology) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਹੇ ਹਨ। PAU ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ''Professor of Entomology (Retired)'', ਖੋਜ-ਥੀਸਿਸ ਦੇ ''Major Advisor'' ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ''Acting Head'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Studies on biological attributes of laboratory and field populations of Chilo partellus (Swinhoe) on maize |url=https://krishikosh.egranth.ac.in/server/api/core/bitstreams/07c12024-0934-42b7-ac62-fa123bc7858a/content |publisher=Punjab Agricultural University, Krishikosh}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ''Indian Journal of Entomology'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Jindal |first2=Jawala |last3=Brar |first3=Dulcha Singh |title=Susceptibility of Chilo partellus (Swinhoe) populations to insecticides |journal=Indian Journal of Entomology |volume=79 |issue=2 |pages=220–222 |year=2017 |doi=10.5958/0974-8172.2017.00043.8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Brar |first2=Dulcha Singh |last3=Jindal |first3=Jawala |title=Variations in the biology of spotted stem borer, Chilo partellus (Swinhoe) and its damage to maize genotypes |journal=Indian Journal of Entomology |volume=78 |issue=4 |pages=301–306 |year=2016 |doi=10.5958/0974-8172.2016.00080.8}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਵੈਲਫੇਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brar reinstated as dean at PAU |url=https://indianexpress.com/article/cities/ludhiana/brar-reinstated-as-dean-at-pau/lite/ |work=The Indian Express |date=30 January 2009}}&lt;/ref&gt;

:ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

;2. ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
:ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eligible Applicants for PSCSCC Exam 2009 |url=https://www.scribd.com/doc/42288529/PPSC |publisher=Punjab Public Service Commission record}}&lt;/ref&gt;

;3. ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ
:ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਵਜੋਂ ''Hindustan Times'' ਦੀ 2012 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ EGS ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Betrayed, not broken, says slapgate victim |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/betrayed-not-broken-says-slapgate-victim/story-MPeOliL7MlcK8ejh1SUd4N_amp.html |work=Hindustan Times |date=5 September 2012}}&lt;/ref&gt;

;4. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
:ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 5 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਲੈਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲੰਬੜਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manpreet Singh vs Financial Commissioner (Appeals), Punjab |url=https://indiankanoon.org/doc/9500143/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=21 March 2023}}&lt;/ref&gt;

;5. ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ
:ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ''The Tribune'' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sarpanch named 18 hrs after polling concludes |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sarpanch-named-18-hrs-after-polling-concludes/ |work=The Tribune |date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>gooslfvw7gxyjnb5ra76spaqlrbjcx8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>847503</id>
      <parentid>847502</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* 10. ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਸਮਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ</comment>
      <origin>847503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27860" sha1="pjeystom8c4mbrxtam4bchsy2db7uze" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name_lang = pa
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = India Punjab
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| subdivision_type = ਦੇਸ਼
| subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1 = ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name4 = ਦੋਦਾ
| subdivision_type5 = ਬਲਾਕ
| subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| subdivision_type6 = ਥਾਣਾ
| subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| area_total_acre = 4706
| population_as_of = 2011
| population_total = 5228
| population_density_km2 = auto
| population_blank1_title = ਮਰਦ
| population_blank1 = 2806
| population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ
| population_blank2 = 2422
| postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ
| postal_code = 152031
| registration_plate = PB-60
| official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]]
| blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117)
| coordinates =
| website =
}}
&lt;small&gt;ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।&lt;/small&gt;

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ
|-
| 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840
|-
| 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994
|-
| 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375
|}

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

== ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}&lt;/ref&gt;

== 5. ਆਵਾਜਾਈ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ।

== 6. ਸਿੱਖਿਆ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}&lt;/ref&gt;

== 7. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਮ-III ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sewa Kendra Sri Muktsar Sahib |url=https://muktsar.nic.in/sewa-kendra-sri-muktsar-sahib/ |publisher=District Sri Muktsar Sahib, Government of Punjab}}&lt;/ref&gt;

== 8. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੀਰਮ ਦਾਸ ਡੇਰਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Punjab State Pharmacy Council record |url=https://pbspc.in/wp-content/uploads/2025/06/Pepsu-11-to-60673.pdf |publisher=Punjab State Pharmacy Council}}&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਡੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ।

== 9. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਜੋਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

== 10. ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ==

;1. ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
:ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ (Entomology) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਹੇ ਹਨ। PAU ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ''Professor of Entomology (Retired)'', ਖੋਜ-ਥੀਸਿਸ ਦੇ ''Major Advisor'' ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ''Acting Head'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Studies on biological attributes of laboratory and field populations of Chilo partellus (Swinhoe) on maize |url=https://krishikosh.egranth.ac.in/server/api/core/bitstreams/07c12024-0934-42b7-ac62-fa123bc7858a/content |publisher=Punjab Agricultural University, Krishikosh}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ''Indian Journal of Entomology'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Jindal |first2=Jawala |last3=Brar |first3=Dulcha Singh |title=Susceptibility of Chilo partellus (Swinhoe) populations to insecticides |journal=Indian Journal of Entomology |volume=79 |issue=2 |pages=220–222 |year=2017 |doi=10.5958/0974-8172.2017.00043.8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Brar |first2=Dulcha Singh |last3=Jindal |first3=Jawala |title=Variations in the biology of spotted stem borer, Chilo partellus (Swinhoe) and its damage to maize genotypes |journal=Indian Journal of Entomology |volume=78 |issue=4 |pages=301–306 |year=2016 |doi=10.5958/0974-8172.2016.00080.8}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਵੈਲਫੇਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brar reinstated as dean at PAU |url=https://indianexpress.com/article/cities/ludhiana/brar-reinstated-as-dean-at-pau/lite/ |work=The Indian Express |date=30 January 2009}}&lt;/ref&gt;

:ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

;2. ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
:ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eligible Applicants for PSCSCC Exam 2009 |url=https://www.scribd.com/doc/42288529/PPSC |publisher=Punjab Public Service Commission record}}&lt;/ref&gt;

;3. ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ
:ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਵਜੋਂ ''Hindustan Times'' ਦੀ 2012 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ EGS ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Betrayed, not broken, says slapgate victim |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/betrayed-not-broken-says-slapgate-victim/story-MPeOliL7MlcK8ejh1SUd4N_amp.html |work=Hindustan Times |date=5 September 2012}}&lt;/ref&gt;

;4. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
:ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 5 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਲੈਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲੰਬੜਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manpreet Singh vs Financial Commissioner (Appeals), Punjab |url=https://indiankanoon.org/doc/9500143/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=21 March 2023}}&lt;/ref&gt;

;5. ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ
:ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ''The Tribune'' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sarpanch named 18 hrs after polling concludes |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sarpanch-named-18-hrs-after-polling-concludes/ |work=The Tribune |date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

;6. ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਜਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਸਾਇਟੀ
:ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਜਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ/ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਮਾਮਲਾ ਉਠਾਇਆ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 115.23 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੋਗਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਅਬੋਹਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫੀਡਰ ਦੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਮੋਗੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਮਾਈਨਰ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 6339-T.L. ਤੋਂ 28.00 ਏਕੜ, ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 130825-R ਤੋਂ 70.23 ਏਕੜ ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 134565-R ਤੋਂ 17.00 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

:ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। 18 ਮਈ 2006 ਨੂੰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਕੈਨਾਲ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ 115.23 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਫੀਡਰ ਦੇ ਬੁਰਜੀ ਨੰਬਰ 279862-L ਵਾਲੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਮੋਗੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਲਿਜਾਣ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਈਪਾਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਖਰਚਾ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਦੀ ਵਾਰੀ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਵੰਡਣੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others |url=https://indiankanoon.org/doc/129742633/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=28 January 2025 |access-date=24 September 2026}}&lt;/ref&gt;

:ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਵਾਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ''Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others'' ਨਾਮਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ CWP-20474-2024 ਦਾ ਫੈਸਲਾ 28 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਜਸਟਿਸ ਹਰਸ਼ ਬੁੰਗਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਵਾਰਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others |url=https://indiankanoon.org/doc/129742633/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=28 January 2025 |access-date=24 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>pjeystom8c4mbrxtam4bchsy2db7uze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>847505</id>
      <parentid>847503</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* 10. ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਸਮਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ</comment>
      <origin>847505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33957" sha1="5jgllvczpo49837coxoac4etriarscf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name_lang = pa
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = India Punjab
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| subdivision_type = ਦੇਸ਼
| subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1 = ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name4 = ਦੋਦਾ
| subdivision_type5 = ਬਲਾਕ
| subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| subdivision_type6 = ਥਾਣਾ
| subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| area_total_acre = 4706
| population_as_of = 2011
| population_total = 5228
| population_density_km2 = auto
| population_blank1_title = ਮਰਦ
| population_blank1 = 2806
| population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ
| population_blank2 = 2422
| postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ
| postal_code = 152031
| registration_plate = PB-60
| official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]]
| blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117)
| coordinates =
| website =
}}
&lt;small&gt;ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।&lt;/small&gt;

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ
|-
| 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840
|-
| 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994
|-
| 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375
|}

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

== ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}&lt;/ref&gt;

== 5. ਆਵਾਜਾਈ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ।

== 6. ਸਿੱਖਿਆ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}&lt;/ref&gt;

== 7. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਮ-III ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sewa Kendra Sri Muktsar Sahib |url=https://muktsar.nic.in/sewa-kendra-sri-muktsar-sahib/ |publisher=District Sri Muktsar Sahib, Government of Punjab}}&lt;/ref&gt;

== 8. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੀਰਮ ਦਾਸ ਡੇਰਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Punjab State Pharmacy Council record |url=https://pbspc.in/wp-content/uploads/2025/06/Pepsu-11-to-60673.pdf |publisher=Punjab State Pharmacy Council}}&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਡੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ।

== 9. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਜੋਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

== 10. ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ==

;1. ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
:ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ (Entomology) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਹੇ ਹਨ। PAU ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ''Professor of Entomology (Retired)'', ਖੋਜ-ਥੀਸਿਸ ਦੇ ''Major Advisor'' ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ''Acting Head'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Studies on biological attributes of laboratory and field populations of Chilo partellus (Swinhoe) on maize |url=https://krishikosh.egranth.ac.in/server/api/core/bitstreams/07c12024-0934-42b7-ac62-fa123bc7858a/content |publisher=Punjab Agricultural University, Krishikosh}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ''Indian Journal of Entomology'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Jindal |first2=Jawala |last3=Brar |first3=Dulcha Singh |title=Susceptibility of Chilo partellus (Swinhoe) populations to insecticides |journal=Indian Journal of Entomology |volume=79 |issue=2 |pages=220–222 |year=2017 |doi=10.5958/0974-8172.2017.00043.8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Brar |first2=Dulcha Singh |last3=Jindal |first3=Jawala |title=Variations in the biology of spotted stem borer, Chilo partellus (Swinhoe) and its damage to maize genotypes |journal=Indian Journal of Entomology |volume=78 |issue=4 |pages=301–306 |year=2016 |doi=10.5958/0974-8172.2016.00080.8}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਵੈਲਫੇਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brar reinstated as dean at PAU |url=https://indianexpress.com/article/cities/ludhiana/brar-reinstated-as-dean-at-pau/lite/ |work=The Indian Express |date=30 January 2009}}&lt;/ref&gt;

:ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

;2. ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
:ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eligible Applicants for PSCSCC Exam 2009 |url=https://www.scribd.com/doc/42288529/PPSC |publisher=Punjab Public Service Commission record}}&lt;/ref&gt;

;3. ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ
:ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਵਜੋਂ ''Hindustan Times'' ਦੀ 2012 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ EGS ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Betrayed, not broken, says slapgate victim |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/betrayed-not-broken-says-slapgate-victim/story-MPeOliL7MlcK8ejh1SUd4N_amp.html |work=Hindustan Times |date=5 September 2012}}&lt;/ref&gt;

;4. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
:ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 5 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਲੈਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲੰਬੜਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manpreet Singh vs Financial Commissioner (Appeals), Punjab |url=https://indiankanoon.org/doc/9500143/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=21 March 2023}}&lt;/ref&gt;

;5. ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ
:ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ''The Tribune'' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sarpanch named 18 hrs after polling concludes |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sarpanch-named-18-hrs-after-polling-concludes/ |work=The Tribune |date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

;6. ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਜਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਸਾਇਟੀ
:ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਜਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ/ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਮਾਮਲਾ ਉਠਾਇਆ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 115.23 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੋਗਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਅਬੋਹਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫੀਡਰ ਦੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਮੋਗੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਮਾਈਨਰ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 6339-T.L. ਤੋਂ 28.00 ਏਕੜ, ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 130825-R ਤੋਂ 70.23 ਏਕੜ ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 134565-R ਤੋਂ 17.00 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

:ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। 18 ਮਈ 2006 ਨੂੰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਕੈਨਾਲ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ 115.23 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਫੀਡਰ ਦੇ ਬੁਰਜੀ ਨੰਬਰ 279862-L ਵਾਲੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਮੋਗੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਲਿਜਾਣ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਈਪਾਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਖਰਚਾ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਦੀ ਵਾਰੀ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਵੰਡਣੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others |url=https://indiankanoon.org/doc/129742633/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=28 January 2025 |access-date=24 September 2026}}&lt;/ref&gt;

:ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਵਾਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ''Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others'' ਨਾਮਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ CWP-20474-2024 ਦਾ ਫੈਸਲਾ 28 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਜਸਟਿਸ ਹਰਸ਼ ਬੁੰਗਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਵਾਰਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others |url=https://indiankanoon.org/doc/129742633/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=28 January 2025 |access-date=24 September 2026}}&lt;/ref&gt;

;8. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ :ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (MANAGE) ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਫ਼ਲਤਾ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ ਦਰਜ ਹੈ।{{cite web |title=Success Stories in Natural Farming – Balwinder Singh Sandhu |url=https://www.manage.gov.in/nf/pptspdfs/successstory.pdf |publisher=National Institute of Agricultural Extension Management (MANAGE), Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India}}
:ਉਪਲਬਧ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 40 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20 ਏਕੜ ਆਪਣੀ ਅਤੇ 20 ਏਕੜ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਲਈ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਨਰਮਾ, ਸਰ੍ਹੋਂ, ਗੁਆਰ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।{{cite web |title=Success Stories in Natural Farming – Balwinder Singh Sandhu |url=https://www.manage.gov.in/nf/pptspdfs/successstory.pdf |publisher=National Institute of Agricultural Extension Management (MANAGE), Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India}}
:ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਰਚ, ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਖੀਰਾ, ਸਟ੍ਰਾਬੈਰੀ ਅਤੇ ਖਰਬੂਜੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਈਆਂ। MANAGE ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰਸਾਇਣਕ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਦੋ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{cite web |title=Success Stories in Natural Farming – Balwinder Singh Sandhu |url=https://www.manage.gov.in/nf/pptspdfs/successstory.pdf |publisher=National Institute of Agricultural Extension Management (MANAGE), Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India}}
:ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਖੇਤ-ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਿਰਚ ਪਾਊਡਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।{{cite web |title=Sandhu Farm House – Stepping towards progressive farming |url=https://sandhufarm.apnikheti.co.in/ |publisher=Apni Kheti}}

;9. ਹੇਨਾ ਕੁਮਾਰ ਸੁਖਨਾ :ਹੇਨਾ ਕੁਮਾਰ ਸੁਖਨਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ''The Tribune'' ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਸੰਘ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ|UPSC]] ਦੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕਰਕੇ 182ਵਾਂ ਰੈਂਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਲਾਅਨ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਵੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।{{cite news |title=Ludhiana doctor is 17th |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/community/ludhiana-doctor-is-17th-234932/ |work=The Tribune}} ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੈਵਨਿਊ ਸਰਵਿਸ (ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ) ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।{{cite web |title=Allocation of candidates to IRS (IT) |url=https://www.nadt.gov.in/writereaddata/MenuContentImages/8_Allocation_of_candidates_to_IRS_IT_10_NADT636166349877228267.pdf |publisher=National Academy of Direct Taxes, Government of India}}

;10. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ :ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਨਾਮ UPSC ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ''Sukhna Ablu Lohara Road, Sri Muktsar Sahib'' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{cite web |title=UPSC Civil Services Examination 2026 – Preliminary Examination record |url=https://auts.ac.in/wp-content/uploads/2026/06/Prelims-UPSC-2026_merged.pdf |publisher=Akal University}}

;11. ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੰਘ :ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ Guru Kashi College Alumni Association ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ B.Ed. 1984 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।{{cite web |title=Members of Alumni Association |url=https://kcemkt.org/upload/alumni_details/1568881791_membersofalumniassociationconverted.pdf |publisher=Guru Kashi College}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>5jgllvczpo49837coxoac4etriarscf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>847506</id>
      <parentid>847505</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* 10. ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ</comment>
      <origin>847506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34296" sha1="6r9tgpfsoeuo14ifhs1dsuivxcddr12" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name_lang = pa
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = India Punjab
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| subdivision_type = ਦੇਸ਼
| subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1 = ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name4 = ਦੋਦਾ
| subdivision_type5 = ਬਲਾਕ
| subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| subdivision_type6 = ਥਾਣਾ
| subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| area_total_acre = 4706
| population_as_of = 2011
| population_total = 5228
| population_density_km2 = auto
| population_blank1_title = ਮਰਦ
| population_blank1 = 2806
| population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ
| population_blank2 = 2422
| postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ
| postal_code = 152031
| registration_plate = PB-60
| official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]]
| blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117)
| coordinates =
| website =
}}
&lt;small&gt;ਸਰੋਤ: [[ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]], ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ]]।&lt;/small&gt;

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ
|-
| 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840
|-
| 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994
|-
| 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375
|}

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

== ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== 4. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}&lt;/ref&gt;

== 5. ਆਵਾਜਾਈ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ।

== 6. ਸਿੱਖਿਆ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}&lt;/ref&gt;

== 7. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਮ-III ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sewa Kendra Sri Muktsar Sahib |url=https://muktsar.nic.in/sewa-kendra-sri-muktsar-sahib/ |publisher=District Sri Muktsar Sahib, Government of Punjab}}&lt;/ref&gt;

== 8. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੀਰਮ ਦਾਸ ਡੇਰਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Punjab State Pharmacy Council record |url=https://pbspc.in/wp-content/uploads/2025/06/Pepsu-11-to-60673.pdf |publisher=Punjab State Pharmacy Council}}&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਡੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ।

== 9. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਜੋਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

== 10. ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ==

;1. ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
:ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ (Entomology) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਹੇ ਹਨ। PAU ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ''Professor of Entomology (Retired)'', ਖੋਜ-ਥੀਸਿਸ ਦੇ ''Major Advisor'' ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ''Acting Head'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Studies on biological attributes of laboratory and field populations of Chilo partellus (Swinhoe) on maize |url=https://krishikosh.egranth.ac.in/server/api/core/bitstreams/07c12024-0934-42b7-ac62-fa123bc7858a/content |publisher=Punjab Agricultural University, Krishikosh}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ''Indian Journal of Entomology'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Jindal |first2=Jawala |last3=Brar |first3=Dulcha Singh |title=Susceptibility of Chilo partellus (Swinhoe) populations to insecticides |journal=Indian Journal of Entomology |volume=79 |issue=2 |pages=220–222 |year=2017 |doi=10.5958/0974-8172.2017.00043.8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tanwar |first1=Aditya Kumar |last2=Brar |first2=Dulcha Singh |last3=Jindal |first3=Jawala |title=Variations in the biology of spotted stem borer, Chilo partellus (Swinhoe) and its damage to maize genotypes |journal=Indian Journal of Entomology |volume=78 |issue=4 |pages=301–306 |year=2016 |doi=10.5958/0974-8172.2016.00080.8}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਵੈਲਫੇਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brar reinstated as dean at PAU |url=https://indianexpress.com/article/cities/ludhiana/brar-reinstated-as-dean-at-pau/lite/ |work=The Indian Express |date=30 January 2009}}&lt;/ref&gt;

:ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

;2. ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
:ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eligible Applicants for PSCSCC Exam 2009 |url=https://www.scribd.com/doc/42288529/PPSC |publisher=Punjab Public Service Commission record}}&lt;/ref&gt;

;3. ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ
:ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਵਜੋਂ ''Hindustan Times'' ਦੀ 2012 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ EGS ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Betrayed, not broken, says slapgate victim |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/betrayed-not-broken-says-slapgate-victim/story-MPeOliL7MlcK8ejh1SUd4N_amp.html |work=Hindustan Times |date=5 September 2012}}&lt;/ref&gt;

;4. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
:ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 5 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਲੈਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲੰਬੜਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manpreet Singh vs Financial Commissioner (Appeals), Punjab |url=https://indiankanoon.org/doc/9500143/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=21 March 2023}}&lt;/ref&gt;

;5. ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ
:ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ''The Tribune'' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sarpanch named 18 hrs after polling concludes |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sarpanch-named-18-hrs-after-polling-concludes/ |work=The Tribune |date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

;6. ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਜਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਸਾਇਟੀ
:ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਜਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ/ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਮਾਮਲਾ ਉਠਾਇਆ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 115.23 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੋਗਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਅਬੋਹਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫੀਡਰ ਦੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਮੋਗੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਮਾਈਨਰ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 6339-T.L. ਤੋਂ 28.00 ਏਕੜ, ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 130825-R ਤੋਂ 70.23 ਏਕੜ ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 134565-R ਤੋਂ 17.00 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

:ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। 18 ਮਈ 2006 ਨੂੰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਕੈਨਾਲ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ 115.23 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਫੀਡਰ ਦੇ ਬੁਰਜੀ ਨੰਬਰ 279862-L ਵਾਲੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਮੋਗੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਲਿਜਾਣ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਈਪਾਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਖਰਚਾ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਦੀ ਵਾਰੀ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਵੰਡਣੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others |url=https://indiankanoon.org/doc/129742633/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=28 January 2025 |access-date=24 September 2026}}&lt;/ref&gt;

:ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਵਾਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ''Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others'' ਨਾਮਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ CWP-20474-2024 ਦਾ ਫੈਸਲਾ 28 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਜਸਟਿਸ ਹਰਸ਼ ਬੁੰਗਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਵਾਰਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others |url=https://indiankanoon.org/doc/129742633/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=28 January 2025 |access-date=24 September 2026}}&lt;/ref&gt;

;8. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ :ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (MANAGE) ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਫ਼ਲਤਾ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ ਦਰਜ ਹੈ।{{cite web |title=Success Stories in Natural Farming – Balwinder Singh Sandhu |url=https://www.manage.gov.in/nf/pptspdfs/successstory.pdf |publisher=National Institute of Agricultural Extension Management (MANAGE), Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India}}
:ਉਪਲਬਧ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 40 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20 ਏਕੜ ਆਪਣੀ ਅਤੇ 20 ਏਕੜ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਲਈ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਨਰਮਾ, ਸਰ੍ਹੋਂ, ਗੁਆਰ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।{{cite web |title=Success Stories in Natural Farming – Balwinder Singh Sandhu |url=https://www.manage.gov.in/nf/pptspdfs/successstory.pdf |publisher=National Institute of Agricultural Extension Management (MANAGE), Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India}}
:ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਰਚ, ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਖੀਰਾ, ਸਟ੍ਰਾਬੈਰੀ ਅਤੇ ਖਰਬੂਜੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਈਆਂ। MANAGE ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰਸਾਇਣਕ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਦੋ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{cite web |title=Success Stories in Natural Farming – Balwinder Singh Sandhu |url=https://www.manage.gov.in/nf/pptspdfs/successstory.pdf |publisher=National Institute of Agricultural Extension Management (MANAGE), Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India}}
:ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਖੇਤ-ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਿਰਚ ਪਾਊਡਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।{{cite web |title=Sandhu Farm House – Stepping towards progressive farming |url=https://sandhufarm.apnikheti.co.in/ |publisher=Apni Kheti}}

;9. ਹੇਨਾ ਕੁਮਾਰ ਸੁਖਨਾ :ਹੇਨਾ ਕੁਮਾਰ ਸੁਖਨਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ''The Tribune'' ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਸੰਘ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ|UPSC]] ਦੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕਰਕੇ 182ਵਾਂ ਰੈਂਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਲਾਅਨ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਵੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।{{cite news |title=Ludhiana doctor is 17th |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/community/ludhiana-doctor-is-17th-234932/ |work=The Tribune}} ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੈਵਨਿਊ ਸਰਵਿਸ (ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ) ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।{{cite web |title=Allocation of candidates to IRS (IT) |url=https://www.nadt.gov.in/writereaddata/MenuContentImages/8_Allocation_of_candidates_to_IRS_IT_10_NADT636166349877228267.pdf |publisher=National Academy of Direct Taxes, Government of India}}

;10. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ :ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਨਾਮ UPSC ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ''Sukhna Ablu Lohara Road, Sri Muktsar Sahib'' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{cite web |title=UPSC Civil Services Examination 2026 – Preliminary Examination record |url=https://auts.ac.in/wp-content/uploads/2026/06/Prelims-UPSC-2026_merged.pdf |publisher=Akal University}}

;11. ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੰਘ :ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ Guru Kashi College Alumni Association ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ B.Ed. 1984 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।{{cite web |title=Members of Alumni Association |url=https://kcemkt.org/upload/alumni_details/1568881791_membersofalumniassociationconverted.pdf |publisher=Guru Kashi College}}

1959 ਦੇ ''Punjab Government Gazette, Part III'' ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦਾ ਹੱਦਬਸਤ ਨੰਬਰ 76 ਅਤੇ ਰਕਬਾ 4,699 ਏਕੜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Punjab Government Gazette, Part III |year=1959 |page=173 |publisher=Government of Punjab}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>6r9tgpfsoeuo14ifhs1dsuivxcddr12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿੰਸੇਟ ਕਾਲਦੇਰੋਨ ਸਟੇਡੀਅਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48172</id>
    <revision>
      <id>847592</id>
      <parentid>574015</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2533" sha1="po782h3vbkp0mkkzo3icpz22eaxcwbj" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox stadium
| name = ਵਿੰਸੇਟ ਕਾਲਦੇਰੋਨ
| image = [[File:Vicente Calderón fans.jpeg|250px]]
| caption = 
| fullname = ਏਸਟਾਦਿਓ ਵਿੰਸੇਟ ਕਾਲਦੇਰੋਨ
| location = [[ਮਾਦਰੀਦ]], &lt;br /&gt;[[ਸਪੇਨ]]
| coordinates = {{coord|40|24|6.19|N|3|43|14.18|W|type:landmark|display=it}}
| broke_ground = 1961
| built = 1966
| opened = 2 ਅਕਤੂਬਰ 1966
| owner = [[ਅਥਲੇਟਿਕੋ ਮਾਦਰੀਦ]]
| operator = [[ਅਥਲੇਟਿਕੋ ਮਾਦਰੀਦ]]
| surface = ਘਾਹ
| capacity = 54,960&lt;ref&gt;[http://clubatleticodemadrid.com/galerias/el-punto-de-encuentro-de-los-atleticos-de-todo-el-mundo?modo=vertical Vicente Calderón]&lt;/ref&gt; 
| dimensions = 105 × 70 ਮੀਟਰ&lt;br /&gt;115 × 77 ਗਜ
| acreage = 
| tenants = [[ਅਥਲੇਟਿਕੋ ਮਾਦਰੀਦ]]
}}

'''ਸਨਟਿਏਗੋ ਬੇਰਨਬੇਉ ਸਟੇਡੀਅਮ''', ਇਸ ਨੂੰ [[ਮਾਦਰੀਦ]], [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਰਿਅਲ ਮਾਦਰੀਦ ਕਲੱਬ ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ&lt;ref&gt;http://int.soccerway.com/teams/spain/club-atletico-de-madrid/2020/&lt;/ref&gt;, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 54,960&lt;ref name=&quot;uefa.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UEFACup/01/67/59/06/1675906_DOWNLOAD.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-01 |archive-date=2013-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819152751/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UEFACup/01/67/59/06/1675906_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
{{-}}	
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category|Vicente Calderón Stadium|ਵਿੰਸੇਟ ਕਾਲਦੇਰੋਨ ਸਟੇਡੀਅਮ}}
*[http://www.clubatleticodemadrid.com/en/elclub/instalaciones_club.asp ਵਿੰਸੇਟ ਕਾਲਦੇਰੋਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]
*[http://www.estadiosdeespana.com/posts/madrid-estadio-vicente-calderon/ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸਟੇਡੀਅਮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140930055943/http://www.estadiosdeespana.com/posts/madrid-estadio-vicente-calderon/ |date=2014-09-30 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]]</text>
      <sha1>po782h3vbkp0mkkzo3icpz22eaxcwbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਰੋਸ-ਲਹਿਰ 2014</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48175</id>
    <revision>
      <id>847748</id>
      <parentid>626444</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5471" sha1="0yvil7b58t5guzunp5leek43wy62upp" xml:space="preserve">{{Infobox civil conflict
| title =ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਰੋਸ-ਲਹਿਰ 2014
| image = 香港警方向示威者發射催淚彈.jpg{{!}}border
| image_size = 300px
| caption = ਪੁਲਿਸ ਰੋਸ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 
| date = {{start date|27 ਸਤੰਬਰ 2014}}{{spaced ndash}}''ਜਾਰੀ''
| place = {{flagicon|ਹਾਂਗਕਾਂਗ}} [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]]
| causes = 
| casualties1= {{unbulleted list
| '''ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ:''' 89
| '''ਜਖ਼ਮੀ:''' 69
}}
|casualties2= {{unbulleted list
| '''ਜਖ਼ਮੀ:''' 12
}}
|casualties_label= ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ, ਜਖ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2014/09/29/world/asia/china-hong-kong-protests/index.html?hpt=wo_c2|title=Hong Kong protesters dig in and brace for possible crackdown|publisher=CNN|date=September 29, 2014|accessdate=September 29, 2014|author1=Jethro Mullen|author2=Catherine E. Shoichet}}&lt;/ref&gt;
| side1 =
'''ਲੋਕਤੰਤਰ-ਪੱਖੀ ਕਾਰਕੁਨ'''
* [[ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]]
* [[ਸਕਾਲਰਿਜਮ]]
* [[ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਂਟਰਲ ਨੂੰ ਮੱਲੋ|ਮੱਲੋ ਸੈਂਟਰਲ]]

| side2 =
[[File:Regional Emblem of Hong Kong.svg|18px]] '''[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਸਰਕਾਰ]]'''
* [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਪੁਲਿਸ ਬਲ]]
| leadfigures1 = None (The movement is now fully autonomous) 
| leadfigures2 = [[CY Leung]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[Carrie Lam (politician)|Carrie Lam]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(ਰਾਜਭਾਗ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[Lai Tung-kwok]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(ਸਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[Andy Tsang]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ)&lt;/small&gt;
}}

ਜਦੋਂ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ]] ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ 2017 ਨੂੰ [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚੋਣ ਸੁਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਉਸਦੇ ਜਲਦ ਬਾਅਦ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਮੁਜਾਹਰਿਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਵਲ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sc.people.com.cn/n/2014/0831/c345454-22164310.html |title=全国人民代表大会常务委员会关于香港特别行政区行政长官普选问题和2016年立法会产生办法的决定 |access-date=2014-09-30 |archive-date=2014-09-30 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Syv4ZiNy?url=http://sc.people.com.cn/n/2014/0831/c345454-22164310.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103052932/http://sc.people.com.cn/n/2014/0831/c345454-22164310.html |date=2014-11-03 }}&lt;/ref&gt; ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਪਗ 80,000 ਨਾਗਰਿਕ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਪੁਲੀਸ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ, ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਦੀ ਸਪਰੇਅ ਅਤੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕੌਣ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਚੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਚੁਣੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਹੁਦਾ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ &quot;ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2014-08/31/c_133609238.htm | title=Full text of NPC decision on universal suffrage for HKSAR chief selection | publisher=Xinhua | date=31 August 2014 | accessdate=30 September 2014 | archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150428015506/http://news.xinhuanet.com/english/china/2014-08/31/c_133609238.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਉਸ ਵਾਅਦੇ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਹੈ ਜੋ ਚੀਨ ਨੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈਣ ਸਮੇਂ 1997 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>0yvil7b58t5guzunp5leek43wy62upp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੋਨ ਸਰਵਾਈਵਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51922</id>
    <revision>
      <id>847567</id>
      <parentid>287126</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5732" sha1="qhqnnsuquk863jetvuq53dq8sl20jkd" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਲੋਨ ਸਰਵਾਈਵਰ&lt;br&gt;Lone Survivor
| image = 
| caption = 
| alt = 
| director = [[ਪੀਟਰ ਬਰਗ]]
| producer = {{Plain list |&lt;!-- According to credits order in the production notes --&gt;
* ਪੀਟਰ ਬਰਗ
* ਸਾਰਾ ਔਬਰੇ
* ਰੈਨਡਾਲ ਐਮਟ
* ਨੌਰਟਨ ਹੈਰਿਕ
* ਬੈਰੀ ਸਪਾਇਕਿੰਗਸ
* ਅਕੀਵਾ ਗੋਲਡਸਮੈਨ
* [[ਮਾਰਕ ਵਾਲਬਰਗ]]
* ਸਟੀਫ਼ਨ ਲੈਵਿਨਸਨ
* Vitaly Grigoriants
}}
| screenplay = ਪੀਟਰ ਬਰਗ
| based on = {{based on|''[[ਲੋਨ ਸਰਵਾਇਵਰ (ਕਿਤਾਬ)|ਲੋਨ ਸਰਵਾਇਵਰ]]''|[[ਮਾਰਕਸ ਲੂਟਰਿਲ]]&lt;br /&gt;[[ਪੈਟਰਿਕ ਰੌਬਿਨਸਨ]]}}
| starring = {{Plain list |&lt;!-- This order is based on the first page of the production notes: please do not change it --&gt;
* [[ਮਾਰਕ ਵਾਲਬਰਗ]]
* [[Taylor Kitsch]]
* [[Emile Hirsch]]
* [[ਬੈਨ ਫ਼ੋਸਟਰ]]
* [[Eric Bana]]
}}
| music = {{Plain list |
* [[ਐਕਪਲੋਜ਼ਨਸ ਇਨ ਦ ਸਕਾਈ]]
* [[ਸਟੀਵ ਜੈਬਲੋਨਸਕੀ]]
}}
| cinematography = [[Tobias A. Schliessler|Tobias Schliessler]]
| editing = ਕੌਲਬਾਇ ਪਾਰਕਰ ਜੂਨੀਅਰ
| studio = {{Plain list |
* [[ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼|ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪਿਕਚਰਜ਼]]
* ਐਮਟ/ਫ਼ਰਲਾ ਫ਼ਿਲਮਜ਼
}}
| distributor = {{Plain list |
* ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪਿਕਚਰਜ਼
* {{small|(ਅਮਰੀਕਾ)}}
* [[ਮਾਰਕ ਡੈਮਨ|ਫ਼ੋਰਸਾਈਟ ਅਨਲਿਮਿਟਡ]]
* {{small|(ਹੋਰ ਖੇਤਰ)}}
* [[ਈਵਨ ਐਂਟਰਟੇਨਮੰਟ]]
* {{small|(ਕਨੇਡਾ)}}
}}
| released = {{Film date|2013|11|12|[[ਅਮੈਰੀਕਨ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰ ਟੀਟਿਊਟ|AFI ਫ਼ਿਲਮ ਮੇਲਾ]]|2013|12|25|ਅਮਰੀਕਾ, ਲਿਮਿਟਡ|2014|1|10|ਅਮਰੀਕਾ, ਵਾਈਡ}}&lt;!--- per [[WP:FILMRELEASE]] ---&gt;
| runtime = 121 ਮਿੰਟ&lt;ref&gt;{{cite web|title=LONE SURVIVOR|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/lone-survivor-2013|work=[[British Board of Film Classification]]|date=December 23, 2013|accessdate=January 9, 2014|archive-date=ਜਨਵਰੀ 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109064346/http://www.bbfc.co.uk/releases/lone-survivor-2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country = ਅਮਰੀਕਾ
| language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget = $40 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref&gt;http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=lonesurvivor.htm&lt;/ref&gt;
| gross = $149.3 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref name=&quot;BOM&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&amp;id=lonesurvivor.htm |title=Lone Survivor |work=Box Office Mojo |accessdate=October 3, 2014}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''ਲੋਨ ਸਰਵਾਇਵਰ''''' 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਜੰਗੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਪੀਟਰ ਬਰਗ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰੇ [[ਮਾਰਕ ਵਾਲਬਰਗ Wahlberg]], [[Taylor Kitsch]], [[Emile Hirsch]], [[ਬੈਨ ਫ਼ੋਸਟਰ]] ਅਤੇ [[Eric Bana]] ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2007 ਦੀ ਮਾਰਕਸ ਲੂਟਰਿਲ ਅਤੇ ਪੈਟਰਿਕ ਰੌਬਿਨਸਨ ਦੀ ਲਿਖੀ [[ਲੋਨ ਸਰਵਾਇਵਰ (ਕਿਤਾਬ)|ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੀ]] ਗ਼ੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੀ ਜੰਗ (2001–ਜਾਰੀ)|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੀ ਜੰਗ]] ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਮਰੀਕੀ ਨੇਵੀ ਸੀਲਸ ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਮਿਸ਼ਨ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਰੈੱਡ ਵਿੰਗਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਸੀਲ ਟੀਮ ਤਾਲਿਬਾਨ ਲੀਡਰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੀ।

ਪੀਟਰ ਬਰਗ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ''ਲੋਨ ਸਰਵਾਇਵਰ'' ਬਾਰੇ 2007 ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਜਦ ਓਹ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਹੈਨਕੌਕ]]'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਓਹਨੇ ਕਿਤਾਬ ਉੱਪਰ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੂਟਰਿਲ ਨਾਲ ਕਈ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਰਗ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਕਰੀਨਪਲੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੂਟਰਿਲ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਟਾਂ ਤੋਂ ਲਏ। 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਲਈ ''[[ਬੈਟਲਸ਼ਿਪ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬੈਟਲਸ਼ਿਪ]]'' ਡਾਇਰੈਕਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਨ ਸਰਵਾਇਵਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਮੁੱਖ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 42 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਖ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਕੈਮਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ। ਲੂਟਰਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇਵੀ ਸੀਲ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>qhqnnsuquk863jetvuq53dq8sl20jkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੈਸਟਫ਼ਾਲਨ ਸਟੇਡੀਅਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52616</id>
    <revision>
      <id>847602</id>
      <parentid>733306</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3333" sha1="62s4ziq7l0d2l9sews3a2nntbdigtcz" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox stadium
| stadium_name =ਸਿਗਨਲ ਇਦੁਨ ਪਾਰਕ
| nickname = 
| logo_image = 
| image = [[File:Signal Iduna Park Panorama.jpg|300px]]
| fullname = ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸਿਗਨਲ ਇਦੁਨ ਪਾਰਕ
| location = [[ਡਾਰਟਮੰਡ]],&lt;br /&gt; [[ਜਰਮਨੀ]]
| built = 1971–1974
| opened = 2 ਅਪਰੈਲ 1974
| owner =[[ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aktie.bvb.de/eng/IR-News/Corporate-News/Borussia-Dortmund-simplifies-group-structure |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-11-17 |archive-date=2014-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907124019/http://aktie.bvb.de/eng/IR-News/Corporate-News/Borussia-Dortmund-simplifies-group-structure |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| operator = [[ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ]]
| former_names = ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ
| tenants = [[ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ]]
| seating_capacity = 81,264(ਲੀਗ ਮੈਚ)&lt;ref name=&quot;SIP&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.signal-iduna-park.de/Content/Das_Stadion/Fakten_Kurioses/index.php?Z_highmain=7&amp;Z_highsub=2&amp;Z_highsubsub=0 |title=Fakten &amp; Kurioses |author= |date= |work=Signal Induna Park official website |publisher= |language=German |accessdate=11 January 2011 |archive-date=25 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325082246/http://www.signal-iduna-park.de/Content/Das_Stadion/Fakten_Kurioses/index.php?Z_highmain=7&amp;Z_highsub=2&amp;Z_highsubsub=0 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;65,590 (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ)&lt;ref name=&quot;UEFA&quot;&gt;{{cite web
|title = unnamed
|url = http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/78/1676378_DOWNLOAD.pdf
|publisher = UEFA
|page = 74
|accessdate = 26 November 2011
|archive-date = 17 ਮਈ 2017
|archive-url = https://web.archive.org/web/20170517102934/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/78/1676378_DOWNLOAD.pdf
|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
| Suites = 11
| dimensions = 105 × 68 ਮੀਟਰ
}}

'''ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ''', ਇਸ ਨੂੰ [[ਡਾਰਟਮੰਡ]], [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 81,264 (ਲੀਗ ਮੈਚ) ਅਤੇ 65,590 (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ)&lt;ref&gt;http://int.soccerway.com/teams/germany/bv-borussia-09-dortmund/964/venue/&lt;/ref&gt; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
{{-}}	
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category|Signal Iduna Park|ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ}}
* [http://www.signal-iduna-park.de ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] 
* [http://www.bvb.de/?%99%5B%1B%E4%F4%9D ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]]</text>
      <sha1>62s4ziq7l0d2l9sews3a2nntbdigtcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਲਕਾ ੦੪ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52703</id>
    <revision>
      <id>847650</id>
      <parentid>832579</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3935" sha1="7mdx9vfgv9924ceywihpekglgzv9fld" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox football club
| clubname = ਸ਼ਾਲਕਾ ੦੪
| image = [[ਤਸਵੀਰ:FC Schalke 04 Logo.svg|frameless|crest]]
| fullname = ਸ਼ਾਲਕਾ ੦੪ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
| founded = ੦੪ ਮਈ ੧੯੦੪
| ground = [[ਵੇਲਟਿਨਸ-ਅਰੀਨਾ]],&lt;br/&gt; [[ਗੇਲਸੇਨਕਿਰਛੇਨ]]
| capacity = ੬੧,੯੭੩&lt;ref name=&quot;UEFA Competitions&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UEFACup/01/67/59/06/1675906_DOWNLOAD.pdf|title=UEFA Competitions|work=uefa.com|access-date=2014-11-18|archive-date=2013-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819152751/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UEFACup/01/67/59/06/1675906_DOWNLOAD.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| owntitle = ਪ੍ਰਧਾਨ
| owner = [[:de:Clemens Tönnies|ਕਲੇਮੇਨਸ ਤੋਨੀਸ]]&lt;ref name=&quot;Supervisory Board – Clemens Tönnies – President / Chairman&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.schalke04.de/en/club/structure/supervisory-board/page/25--25--.html |title=Supervisory Board – Clemens Tönnies – President / Chairman |work=FC Schalke 04 |access-date=2014-11-18 |archive-date=2017-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171106224104/http://www.schalke04.de/en/club/structure/supervisory-board/page/25--25--.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| manager = ਰੋਬਰਟੋ ਦੀ ਮੈਥੀਯੁ&lt;ref name=&quot;newswirengr.com&quot;&gt;{{cite web | url = http://newswirengr.com/2014/10/07/schalke-announces-di-matteo-as-new-coach/ | title = Schalke Announces Di Matteo As New Coach | publisher = newswirengr.com | date = 7 October 2014 | accessdate = 7 October 2014 | archive-date = 10 ਅਕਤੂਬਰ 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141010125446/http://newswirengr.com/2014/10/07/schalke-announces-di-matteo-as-new-coach/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
| league = [[ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ]]
| website = http://www.schalke04.de
| pattern_la1 = _SCHALKE04_1415h
| pattern_b1 = _SCHALKE04_1415h
| pattern_ra1 = _SCHALKE04_1415h
| pattern_sh1 = _adidasonwhite
| pattern_so1 = _SCHALKE04_1415h
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _adidasonwhite2002
| pattern_b2 = _SCHALKE04_1314a
| pattern_ra2 = _adidasonwhite2002
| pattern_sh2 = _adidaswhite2013
| pattern_so2 = _SCHALKE04_1213h2
| leftarm2 = 000040
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = 000040
| shorts2 = 000040
| socks2 = 000040
| pattern_la3 = _TIRO11_BLACK
| pattern_b3 = _SCHALKE04_1314t
| pattern_ra3 = _TIRO11_BLACK
| pattern_sh3 = _SCHALKE04_1314t
| pattern_so3 = _SCHALKE04_1314t
| leftarm3 = 5A9C7F
| body3 = FFFFFF
| rightarm3 = 5A9C7F
| shorts3 = FFFFFF
| socks3 = FFFFFF
}}

'''ਸ਼ਾਲਕਾ ੦੪ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ&lt;ref name=sp&gt;''[http://www.filmspiegel.de/filme/filme.php?id=379 Fußball ist unser Leben] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425083838/http://www.filmspiegel.de/filme/filme.php?id=379 |date=2012-04-25 }}'', review in ''FilmSpiegel'', 1999 (in German)&lt;/ref&gt;, ਇਹ [[ਗੇਲਸੇਨਕਿਰਛੇਨ]], [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਵੇਲਟਿਨਸ-ਅਰੀਨਾ]], [[ਗੇਲਸੇਨਕਿਰਛੇਨ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ&lt;ref name=&quot;UEFA Competitions&quot;/&gt;, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
{{-}}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{Commons category|FC Schalke 04|ਸ਼ਾਲਕਾ ੦੪ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ}}
* [http://www.schalke04.de/ ਸ਼ਾਲਕਾ ੦੪ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]]</text>
      <sha1>7mdx9vfgv9924ceywihpekglgzv9fld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਨ ਸੀਰੋ (ਸਟੇਡੀਅਮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54041</id>
    <revision>
      <id>847613</id>
      <parentid>602354</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="r1n6dgyuulb7t8glitaznm1lz6ezblr" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox stadium
| stadium_name = ਸਨ ਸੀਰੋ
| nickname = ਸਟਾਡੀਓ ਜੂਜ਼ੇਪੇ ਮੀਜਾ&lt;ref name=&quot;acmilan.com&quot;&gt;http://www.acmilan.com/en/stadium&lt;/ref&gt;
| image = [[File:Scudo2009.jpg|300px]]
| location = [[ਮਿਲਣ]],&lt;br /&gt; [[ਇਟਲੀ]]
| coordinates = {{Coord|45.478080|N|9.12400|E|type:landmark|display=inline,title}}
| broke_ground = 1925
| opened = 19 ਸਤੰਬਰ 1926
| owner = ਮਿਲਣ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ
| operator =
| surface = ਘਾਹ
| dimensions = 105 x 68 ਮੀਟਰ
| construction_cost =
| architect =
| former_names =
| tenants = [[ਏ.ਸੀ. ਮਿਲਣ]] &lt;br /&gt; [[ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ]]
| seating_capacity = 80,018&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/78/1676378_DOWNLOAD.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-17 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517102934/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/78/1676378_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| suites = 30&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sansiro.net/wp-content/uploads/2011/11/settori.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-17 |archive-date=2018-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219174546/http://www.sansiro.net/wp-content/uploads/2011/11/settori.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
}}

'''ਸਨ ਸੀਰੋ''', ਇਸ ਨੂੰ [[ਮਿਲਣ]], [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਏ.ਸੀ. ਮਿਲਣ]] ਅਤੇ [[ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;acmilan.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.inter.it/en/stadio |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-18 |archive-date=2015-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825080553/http://www.inter.it/en/stadio |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਵਿੱਚ 80,018 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://int.soccerway.com/teams/italy/ac-milan/1240/venue/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://int.soccerway.com/teams/italy/fc-internazionale-milano/1244/venue/&lt;/ref&gt;
{{-}}	
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category|Stadio Giuseppe Meazza|ਸਨ ਸੀਰੋ}}
*[http://www.sansiro.net/ ਸਨ ਸੀਰੋ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
* [http://www.sansirotour.com/ ਸਨ ਸੀਰੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਟੂਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
* [http://stadiony360.pl/sansiro.html ਸਨ ਸੀਰੋ ਦਾ 3D ਦ੍ਰਿਸ਼]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]]</text>
      <sha1>r1n6dgyuulb7t8glitaznm1lz6ezblr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54412</id>
    <revision>
      <id>847745</id>
      <parentid>575143</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5870" sha1="4wdysyun6ze2c4q9xb16ryp8dbzb019" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ
| image = Harsh Mander.jpg
| caption = ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ
| birth_date = 1955 
| birth_place = 
| occupation = ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ, ਲੇਖਕ 
| salary = 
| networth = 
| spouse = ਡਿੰਪਲ
| children = 
| website = 
| footnotes =
}}
'''ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ''' ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਤਕ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੇ ਪੀੜਿਤਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗਲੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਇਕੁਇਟੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਹੱਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.penguinbooksindia.com/en/content/harsh-mander&lt;/ref&gt;
==ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ==
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਡਿੰਪਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1999 'ਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਐਕਸ਼ਨਏਡ (ਏਏ) ਦੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਦੇਸ਼-ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਬਿਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨਏਡ ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1984 ਵਿਚ, ਹਰਸ਼ ਇੰਦੌਰ ਦਾ ਅਡੀਸ਼ਨਲ ਕੁਲੈਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਲੈਕਟਰ ਸੀ ਅਜੀਤ ਜੋਗੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਇੰਦੌਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ ਨੇ ਇੰਦੌਰ ਦਾ ਚਾਰਜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਦੰਗੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਲਏ। ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਥਾਹ ਪੀੜ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.in.com/harsh-mander/biography-114701.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-30 |archive-date=2017-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422073527/http://www.in.com/harsh-mander/biography-114701.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ਹਰਸ਼ ਨੇ ਮਸੂਰੀ ਵਿਖੇ ਆਈਏਐਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਅਤੇ ਐਸਸੀ/ਐਸਟੀ ਵਿੱਤ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਜਿਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ 2002ਦੇ ਐਮ ਏ ਥਾਮਸ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pucl.org/Topics/Religion-communalism/2002/mander.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-30 |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316135438/http://www.pucl.org/Topics/Religion-communalism/2002/mander.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਲਿਖਤਾਂ ==
ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1531470|title=On the streets, India’s youth are completing the unfinished business of the freedom struggle|last=Mander|first=Harsh|date=2020-01-30|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2020-01-30}}&lt;/ref&gt;

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
*[http://www.thehindu.com/opinion/columns/Harsh_Mander/ Harsh Mander's column in The Hindu]
*[[Articles by Harsh Mander in Dainik Bhaskar]]
*[https://web.archive.org/web/20030524234202/http://www.outlookindia.com/full.asp?fodname=20020415&amp;fname=Cover+Stories&amp;sid=3 'Obedience Pushes You To Fascism'] Harsh Mander interview, ''Outlook'', Apr 15, 2002

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>4wdysyun6ze2c4q9xb16ryp8dbzb019</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਰੱਈਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54834</id>
    <revision>
      <id>847717</id>
      <parentid>834048</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20227" sha1="rqh0ohf6z2i70wh7jr0qbhwbo0up3lh" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name              = ਸੁਰੱਈਆ
| image             = Suraiya image.png
| birth_name        = ਸੁਰੱਈਆ ਜਮਾਲ ਸ਼ੇਖ
| native_name       = ثریا
| alias             = Queen of Melody
| background        = solo_singer
| birth_date        = {{Birth date|df=y|1929|06|15}}
| death_date        = {{Death date and age|df=yes|2004|01|31|1929|6|15}}
| death_place       = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]
| birth_place       = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]
| religion          = [[ਇਸਲਾਮ]]
| film industry     = [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]]
}}
'''ਸੁਰੱਈਆਜਮਾਲ ਸ਼ੇਖ''' (15 ਜੂਨ 1929 – 31 ਜੂਨ 2004) 40ਵਿਆਂ ਅਤੇ 50ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰਲੇ ਨਾਮ ਸੁਰੱਈਆ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/thehindu/fr/2004/02/06/stories/2004020601060100.htm Came like a Meteor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828143355/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2004/02/06/stories/2004020601060100.htm |date=2013-08-28 }} [[The Hindu]], 6 February 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.screenindia.com/old/archive/archive_fullstory.php?content_id=7266 Tribute:Suraiya]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} [[Screen (magazine)]], 13 February 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.outlookindia.com/article.aspx?222779 Tribute:Suraiya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101025954/http://www.outlookindia.com/article.aspx?222779 |date=2013-11-01 }} [[Outlook (magazine)]], 31 January 2004.&lt;/ref&gt; 1941 ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਈਆ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤਾਜ ਮਹਿਲ' ਵਿੱਚ ਚਾਈਲਡ ਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਬਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਫ਼ੌਰਨ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।'ਸੋਚਾ ਥਾ ਕਿਆ, ਕਿਆ ਹੋ ਗਿਆ'...'ਦਿਲ ਨਾਦਾਂ ਤੁਝੇ ਹੂਆ ਕਿਆ ਹੈ' ਔਰ 'ਯੇ ਅਜੀਬ ਦਾਸਤਾਂ' ਵਰਗੇ ਗਾਣਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਮੁਲਕ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦਿੱਤੀ। ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਮਯਾਬ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 'ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ'...' ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ' ਔਰ 'ਰੁਸਤਮ ਓ ਸੁਹਰਾਬ' ਖ਼ਾਸ ਸਨ। ਸੁਰੇਈਆ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਕਮਾਣ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਰਹੀ। 1963 ਵਿੱਚ 'ਰੁਸਤਮ ਓ ਸੁਹਰਾਬ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਚੌਂਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੀਟਾਇਰਮੈਂਟ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।

ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੜੇ ਸਾਰੇ ਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਆਖ਼ਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਪੜੌਸੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹੀ ਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋਇਆ।

==ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ==
[[File:Suraiya 2013 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|Suraiya on a 2013 stamp of India]]
ਸੁਰੱਈਆ ਦਾ ਜਨਮ [[15 ਜੂਨ]], [[1929]] ਨੂੰ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਜਮਾਲ ਸ਼ੇਖ ਅਤੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਰੀਨ ਡਰਾਈਵ ਦੇ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮਹਿਲ' ਵਿਖੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ (ਫਿਰ ਬੰਬੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਚਲੇ ਗਏ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮਾ, ਐਮ. ਜ਼ਹੂਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ 1930ਵਿਆਂ ਦੇ ਬੰਬੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਲਨਾਇਕ ਬਣ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਨਿਊ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਜੇ.ਬੀ. ਪੈਟਿਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਸੁਰੱਈਆ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Mumbai_03-2016_27_skyline_at_Marine_Drive.jpg|thumb|ਸੁਰਈਆ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।]]
ਸੁਰਈਆ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1929 ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਜਮਾਲ ਸ਼ੇਖ ਅਤੇ ਮੁਮਤਾਜ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਰੀਨ ਡਰਾਈਵ ਵਿਖੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ]] (ਉਦੋਂ ਬੰਬਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਚਲਾ ਆਇਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ, ਐਮ. ਜ਼ਹੂਰ, ਜੋ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਲਨਾਇਕ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਨੀ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਰਲ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K Naresh Kumar |date=15 June 2020 |title=Suraiya was the highest paid actress-singer in the 1950s, known about her life |url=https://www.thehansindia.com/cinema/bollywood/she-was-the-highest-paid-actress-singer-in-the-1950s-628197 |access-date=31 December 2021 |website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;

ਸੁਰਈਆ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਧਾਰਮਿਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਫੋਰਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜੇ. ਬੀ. ਪੇਟਿਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਨਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਰਈਆ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਸੁਰਈਆ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ  ਕੀਤੀ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Singer : Suraiya : Lyrics and video of Hindi Film Songs – Page 1 of 36 |url=https://www.hindigeetmala.net/singer/suraiya.php |access-date=27 January 2017 |publisher=hindigeetmala.net}}&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਕੱਟਡ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਸੁਰਈਆ ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸੁਰਈਆ ਸਾਹਿਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਉਰਦੂ]] ਸਾਹਿਤ ਦੀ  ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੜਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suraiya Death Anniversary: How Suraiya ruled the silver screen after start from All India Radio |url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-suraiya-death-anniversary-how-she-debut-at-bollywood-suraiya-career-movies-and-biography-23641865.html |access-date=31 January 2024 |publisher=Jagran.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uncrowned queen&quot;&gt;{{Cite web |title=Suraiya – The uncrowned queen of her time |url=https://www.telegraphindia.com/india/singing-star-of-40s-falls-silent-in-sleep/cid/768721 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320094543/https://www.telegraphindia.com/india/singing-star-of-40s-falls-silent-in-sleep/cid/768721 |archive-date=20 March 2018 |access-date=29 January 2022 |website=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;
==ਸਨਮਾਨ==
1946 ਵਿੱਚ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੇਂਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰੱਈਆ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ&quot; ਨੇ ਬੰਬੇ (ਹੁਣ 'ਮੁੰਬਈ') ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ' (ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 25 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਦੌੜ) ਮਨਾਈ।

1951 ਵਿੱਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ-ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਵਰ ਉੱਤੇ ਸੁਰੱਈਆ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਲੱਗੀ।&lt;ref&gt;[http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/anniversary-special-3/ Anniversary Special]. ''The Indian Express'' (3 October 2014). Retrieved 2018-11-08.&lt;/ref&gt;

1954 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੌਰਾਨ 1954 ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ (&quot;ਤੁਮਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਰੂਹ ਕੋ ਜਿੰਦਾ ਕਰ ਦੀਆ&quot;)। ਸੁਰੱਈਆ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਆਸਕਰ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਸਮਝੀ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040208/spectrum/main4.htm|title=SURAIYA A Tribute O door jaane wale...|author=Kaur, Devinder Bir |work=The Sunday Tribune |date=8 February 2004}}&lt;/ref&gt;

ਨਵੰਬਰ 1956 ਵਿੱਚ, ਸੁਰੱਈਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਡੈਲੀਗੇਟ ਦੇ ਵਜੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਨਰਗਿਸ, ਕਾਮਿਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=IDoy5ELBHN0 Raj Kapoor in Baku (Azerbaijan, November, 1956)]. YouTube (28 October 2015). Retrieved 2018-11-08.&lt;/ref&gt;

1996 ਵਿੱਚ, ਸੁਰੱਈਆ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਦਸੰਬਰ 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੋ-ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;{{cite news |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/2004/02/01/stories/2004020104301000.htm|title=She transported one to a bygone, beautiful era|date=1 February 2004|accessdate=27 January 2017}}&lt;/ref&gt;

30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2003 ਨੂੰ, ਸੁਰੱਈਆ ਨੂੰ ਦਾਦਾ ਫਾਲਕੇ ਦੀ 134ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵਰਲਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Suraiya-Ramanand-Sagar-honoured/articleshow/44995279.cms Suraiya, Ramanand Sagar honoured]. ''The Times of India'' (30 April 2003). Retrieved 2018-11-08.&lt;/ref&gt;

3 ਮਈ, 2013 ਨੂੰ, ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ 100 ਸਾਲਾ' ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cuttingthechai.com/2013/07/6382/100-years-of-indian-cinema-india-posts-50-commemorative-stamps/|title=100 Years of Indian Cinema: India Post's 50 commemorative stamps|first=Soumyadip|last=Choudhury|date=18 July 2013|publisher=|accessdate=3 September 2016}}&lt;/ref&gt;

2013 ਵਿੱਚ, ਸੁਰੱਈਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ 100 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਸਰਬੋਤਮ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਸਲੀ ਦਿੱਖ ਦੇ ਨਾਲ 'ਬੈਸਟ ਆਨ ਸਕ੍ਰੀਨ ਬਿਊਟੀ' ਵਜੋਂ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://www.indiatvnews.com/lifestyle/news/suraiya-s-ethnic-look-voted-best-244.html Suraiya's ethnic look voted best]. indiatvnews.com. 24 February 2013.&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! ਸਾਲ!! ਫ਼ਿਲਮ !! ਪਾਤਰ !! ਟਿੱਪਣੀ
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1961 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1961]] || [[ਸ਼ਮ੍ਹਾ (1961 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ਮ੍ਹਾ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1954 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1954]] || [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ (1954 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1951 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1951]] || [[ਦੋ ਸਿਤਾਰੇ (1951 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋ ਸਿਤਾਰੇ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1951 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1951]] || [[ਰਾਜਪੂਤ (1951 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰਾਜਪੂਤ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1951 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1951]] || [[ਸਨਮ (1951 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਨਮ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1950 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1950]] || [[ਨੀਲੀ (1950 ਫ਼ਿਲਮ)|ਨੀਲੀ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1950 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1950]] || [[ਦਾਸਤਾਨ (1950 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਾਸਤਾਨ]] || ਇੰਦਰਾ ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1950 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1950]] || [[ਅਫ਼ਸਰ (1950 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅਫ਼ਸਰ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1950 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1950]] || [[ਖਿਲਾੜੀ (1950 ਫ਼ਿਲਮ)|ਖਿਲਾੜੀ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1950 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1950]] || [[ਕਮਲ ਕੇ ਫੂਲ (1950 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਮਲ ਕੇ ਫੂਲ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1949 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1949]] || [[ਸ਼ਾਇਰ (1949 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ਾਇਰ]] || ਰਾਨੀ ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1949 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1949]] || [[ਚਾਰ ਦਿਨ (1949 ਫ਼ਿਲਮ)|ਚਾਰ ਦਿਨ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1949 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1949]] || [[ਨਾਚ (1949 ਫ਼ਿਲਮ)|ਨਾਚ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1949 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1949]] || [[ਸ਼ਾਯਰ (1949 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ਾਯਰ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1949 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1949]] || [[ਜੀਤ (1949 ਫ਼ਿਲਮ)|ਜੀਤ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1949 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1949]] || [[ਸਿੰਗਾਰ (1949 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਿੰਗਾਰ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1948 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1948]] || [[ਵਿਦਿਆ (1948 ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਿਦਿਆ]] || ਵਿਦਿਆ ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1946 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1946]] || [[ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ (1946 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ]] || ਬਸੰਤੀ ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1943 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ|1943]] || [[ਹਮਾਰੀ ਬਾਤ (1943 ਫ਼ਿਲਮ)|ਹਮਾਰੀ ਬਾਤ]] || ||
|-
|}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{commons category|Suraiya}}
* {{cite web|url=http://www.hindigeetmala.net/singer/suraiya.php|publisher=hindigeetmala.net|title=Singer: Suraiya: Lyrics and video of Hindi Film Songs – Page 1 of 36|accessdate=27 January 2017}}
* [https://web.archive.org/web/20100714103444/http://cineplot.com/music/legends-suraiya/ Legends – Suraiya: Her profile, Interview, complete list of her songs and reviews of her films]
* {{IMDb name|id=0839534|name=Suraiya}}
* [http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/19980130/03051004.html &quot;Suraiya: the reluctant goddess&quot;] ''[[The Indian Express]]''.

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>rqh0ohf6z2i70wh7jr0qbhwbo0up3lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੈਰਾ ਵੇਨ ਕੈਲੀਜ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55021</id>
    <revision>
      <id>847728</id>
      <parentid>709352</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10884" sha1="7bos5d8j9msmtbw9j4hy3mkv7pjgvnt" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image = Sarah Wayne Callies Comic-Con 2012.jpg
| image_size = 200px
| name = ਸਾਰਾ ਵੇਨ ਕੈਲੀਜ਼ 
| caption = Callies at the 2012 Comic-Con in San Diego
| birth_name = ਸਾਰਾ ਅਨੇ ਵੇਨ ਕੈਲੀਜ਼
| birth_date = {{Birth date and age|1977|6|1}}
| birth_place = [[ਲਾ ਗ੍ਰਾਂਤ, ਇਲਿਨੋਇ]], ਅਮਰੀਕਾ 
| occupation = ਅਦਾਕਾਰ 
| yearsactive = 2003–ਹੁਣ ਤੱਕ
| spouse = {{married|ਜੋਸ਼ ਵਿੰਟਰਹਾਲਟ|2002}}
| children = 1
}}
'''ਸੈਰਾ ਵੇਨ ਕੈਲੀਜ਼''' (ਜਨਮ 1 ਜੂਨ 1977) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਲੜੀਵਾਰ ਨਾਟਕਾਂ [[ਪ੍ਰਿਜ਼ਨ ਬਰੇਕ]] ਵਿੱਚ [[ਸਾਰਾ ਟੈਨਕ੍ਰੇਡੀ]], [[ਇਨਟੂ ਦਾ ਸਟੋਰਮ]] ਵਿੱਚ [[ਐਲੀਸਨ]], [[ਦ ਵਾਕਿੰਗ ਡੈਡ]] ਵਿੱਚ [[ਲੋਰੀ ਗ੍ਰੀਮੇਸ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਲਾ ਗ੍ਰਾਂਤ, ਇਲਿਨੋਇ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਰਾ ਵੇਨ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਈ. ਕੈਲੀਜ਼ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2003/Oct/14/il/il08a.html|title=It's 'Tarzan' and she's Jane, once a Punahou star - The Honolulu Advertiser - Hawaii's Newspaper|work=honoluluadvertiser.com|access-date=2015-01-18|archive-date=2016-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120223605/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2003/Oct/14/il/il08a.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ, ਕਾਲੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੋਨੋਲੂਲੂ, ਹਵਾਈ ਸਾਈਡ ਚਲੀ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਨਾਹੂ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜਤਾਈ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੈਲੀਜ਼ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਹੈਨੋਵਰ ਦੇ ਡਾਰਟਮਉਥ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ 'ਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ 1999 ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ 'ਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੈਲੀਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://alum.dartmouthentertainment.org/ |title=Dartmouth Alumni in Entertainment and Media Association |access-date=2006-12-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212215659/http://alum.dartmouthentertainment.org/ |archive-date=2010-02-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.huffpost.com/author/sarah-wayne-callies Contributor Sarah Wayne Callies] - website of American news aggregator [[HuffPost]]&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿਖੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਕੈਲੀਜ਼ 2003 ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੇਟ ਓ'ਮੈਲੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਕੁਈਨਜ਼ ਸੁਪਰੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sarah Wayne Callies|url=http://www.tvguide.com/celebrities/sarah-wayne-callies/bio/190892/|website=tvguide.com|publisher=TV Guide|access-date=April 19, 2015|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417225021/http://www.tvguide.com/celebrities/sarah-wayne-callies/bio/190892|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਡਬਲਿਊ.ਬੀ ਦੇ ਟਾਰਜ਼ਨ 'ਤੇ ਜਾਸੂਸ ਜੇਨ ਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
21 ਜੁਲਾਈ, 2002 ਨੂੰ, ਕੈਲੀਜ਼ ਨੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੰਟਰਹਾਲਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਡਾਰਟਮੌਥ ਵਿਖੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sarah Wayne Callies- Biography|url=https://movies.yahoo.com/person/sarah-wayne-callies/biography.html;_ylt=ArAvKb4U2FdbsvR7T7vi3Gv3TssF;_ylu=X3oDMTI2ajBnaDlrBG1pdANQZXJzb24gRW50aXR5IEFib3V0BHBvcwMxBHNlYwNNZWRpYUVudGl0eUFib3V0TGlua3NQYWNrYWdlQXNzZW1ibHk-;_ylg=X3oDMTE2Z2ppM3RwBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDBHBzdGNhdAMEcHQD;_ylv=3|archive-url=https://archive.today/20130209203116/http://movies.yahoo.com/person/sarah-wayne-callies/biography.html;_ylt=ArAvKb4U2FdbsvR7T7vi3Gv3TssF;_ylu=X3oDMTI2ajBnaDlrBG1pdANQZXJzb24gRW50aXR5IEFib3V0BHBvcwMxBHNlYwNNZWRpYUVudGl0eUFib3V0TGlua3NQYWNrYWdlQXNzZW1ibHk-;_ylg=X3oDMTE2Z2ppM3RwBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDBHBzdGNhdAMEcHQD;_ylv=3|url-status=dead|archive-date=February 9, 2013|access-date=November 15, 2012|newspaper=[[Yahoo! Movies]]}}&lt;/ref&gt; 23 ਜਨਵਰੀ, 2007 ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੋੜਾ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Update: Sarah Wayne Callies welcomes a daughter|url=https://people.com/parents/sarah-wayne-cal-2/|website=People|access-date=November 6, 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ, ਇੱਕ ਗੋਦ ਲਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਦਾ ਜਨਮ 2013 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Entertainment US Into The Storm|url=http://www.aparchive.com/metadata/Entertainment-US-Into-The-Storm/ddfc709790aa8250b3d1a8478eec576f?query=CELEBRITY+NEWS&amp;current=3&amp;orderBy=Relevance&amp;hits=3&amp;referrer=search&amp;search=%2Fsearch%3Fquery%3DCELEBRITY%2520NEWS%26allFilters%3DStorms%3ASubject%2CBritney%2520Spears%3APeople&amp;allFilters=Storms%3ASubject%2CBritney+Spears%3APeople&amp;productType=IncludedProducts&amp;page=1&amp;b=ec576f|publisher=AP Entertainment|date=March 29, 2014}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫ਼ਿਲਮ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; &lt;!-- Please note: &quot;rowspan&quot; breaks table sortability. --&gt;
! ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; | ਨੋਟਸ
|-
|2006
| data-sort-value=Celestine Prophecy, The&quot; |''[[The Celestine Prophecy (film)|The Celestine Prophecy]]''
|Marjorie
|
|-
|2007
|''[[Whisper (film)|Whisper]]''
|Roxanne
|
|-
|2008
|''Bittersweet''
|Robyn
|
|-
|2010
|''[[Lullaby for Pi]]''
|Josephine
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2011
|''[[Black Gold (2011 Nigerian film)|Black Gold]]''
|Kate Summers
|
|-
|''[[Faces in the Crowd (film)|Faces in the Crowd]]''
|Francine
|
|-
|''[[Foreverland (film)|Foreverland]]''
|Fran
|
|-
|2012
|''[[Black November]]''
|Kate Summers
|
|-
|2014
|''[[Into the Storm (2014 film)|Into the Storm]]''
|Allison Stone
|
|-
|2015
|''[[Pay the Ghost]]''
|Kristen
|
|-
|2016
| data-sort-value=&quot;Other Side of the Door, The&quot; | ''[[The Other Side of the Door (2016 film)|The Other Side of the Door]]''
|Maria
|
|-
|2017
|''[[The Show (2017 film)|The Show]]''
|Karina
|
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; | ਨੋਟਸ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2003
|''[[Dragnet (series)#The 2003 series: L.A. Dragnet|Dragnet]]''
|Kathryn &quot;Kate&quot; Randall
|Episode: &quot;The Brass Ring&quot;
|-
|''[[Law &amp; Order: Special Victims Unit]]''
|Jenny Rochester
|Episode: &quot;Privilege&quot;
|-
|''[[Queens Supreme]]''
|Kate O'Malley
|Episode: &quot;Flawed Heroes&quot;
|-
|''[[Tarzan (2003 TV series)|Tarzan]]''
|[[Jane Porter (Tarzan)|Jane Porter]]
|Main role
|-
|2004
| data-sort-value=&quot;Secret Service, The&quot; |''The Secret Service''
|Laura Kelly
|Pilot
|-
|2005
|''[[Numbers (TV series)|Numbers]]''
|Kim Hall
|Episode: &quot;Counterfeit Reality&quot;
|-
|2005–2009; 2017
|''[[Prison Break]]''
|[[Sara Tancredi]]
|Main role (seasons 1–2, 4–5)
|-
|2007
|''[[Queens Supreme]]''
|Kate O'Malley
|4 episodes
|-
|2009
|''[[Prison Break: The Final Break]]''
|Sara Tancredi
|Television film
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
|''[[House (TV series)|House]]''
|Julia
|Episode: &quot;[[Open and Shut (House)|Open and Shut]]&quot;
|-
|''Tangled''
|Chloe / Sally
|Pilot
|-
|2010–2013; 2018
| data-sort-value=&quot;Walking Dead, The&quot; | ''[[The Walking Dead (TV series)|The Walking Dead]]''
|[[Lori Grimes]]
|Main cast (seasons 1–3)&lt;br /&gt;Voice (season 9, episode &quot;[[What Comes After (The Walking Dead)|What Comes After]]&quot;)
|-
|2016–2018
|''[[Colony (TV series)|Colony]]''
|Katie Bowman
|Main role
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
| data-sort-value=&quot;Long Road Home, The&quot; | ''[[The Long Road Home (miniseries)|The Long Road Home]]''
|Leann Volesky
|Main role
|-
|''[[Robot Chicken]]''
|Lori Grimes (voice)
|Episode: &quot;The Robot Chicken Walking Dead Special: Look Who's Walking&quot;
|-
|2018
|''[[Letterkenny (TV series)|Letterkenny]]''
|Anita Dyck
|Supporting role
|-
|2019
|''[[Unspeakable (TV series)|Unspeakable]]''
|Margaret Sanders
|Main role
|-
|2020
|''[[Council of Dads (TV series)|Council of Dads]]''
|Robin Perry
|Main role
|}

== ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਇਨਾਮ
! scope=&quot;col&quot; | ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! scope=&quot;col&quot; | ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੰਮ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿੱਟਾ
|-
| 2011
| [[37th Saturn Awards|Saturn Awards]]
| [[Saturn Award for Best Actress on Television|Best Actress on Television]]
| ''[[The Walking Dead (TV series)|The Walking Dead]]''
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2012
| [[Scream Awards]]
| Best Horror Actress
| ''The Walking Dead''
| {{nom}}
|-
| [[17th Satellite Awards|Satellite Awards]]
| [[Satellite Award for Best Cast – Television Series|Best Cast – Television Series]]
| ''The Walking Dead''
| {{won}}
|-
| 2017
| [[Leo Awards]]
| Best Supporting Performance by a Female in a Motion Picture
| ''[[The Show (2017 film)|The Show]]''
| {{nom}}
|-
|}


==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>7bos5d8j9msmtbw9j4hy3mkv7pjgvnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਸਾ ਕੂਡਰੋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55394</id>
    <revision>
      <id>847559</id>
      <parentid>733269</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22819" sha1="rmfi725mh9j0ofuj4lwml0imdcgm4m7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image = Lisa Kudrow 2.jpg
| caption = ਕੁਦਰੋ 2009 [[ਸਟਰੀਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਦੌਰਾਨ 
|birth_name=ਲੀਜ਼ਾ ਵਾਲੇਰੀ ਕੁਦਰੋ
| birth_date = {{Birth date and age|1963|7|30}}
| birth_place = [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਅਮਰੀਕਾ
| alma_mater = [[ਵਸਾਰ ਕਾਲਜ ]]
| occupation =ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ, ਕਮੇਡੀਅਨ, ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰ 
| years_active = 1989–ਹੁਣ ਤੱਕ 
| spouse = {{marriage|ਮਾਇਕਲ ਸਟਰਨ|1995}}
| children = 1
}}
'''ਲੀਸਾ ਵੈਲੇਰੀ ਕੂਡਰੋ''' (ਜਨਮ 30 ਜੁਲਾਈ 1963)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lisa Kudrow says her middle name |url=http://www.youtube.com/watch?v=kKUcdPm9xhs |publisher=[[YouTube]] |accessdate=August 8, 2013}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਮੇਡੀਅਨ ਹੈ&lt;ref&gt;[http://www.familytreelegends.com/records/39461?c=search&amp;first=lisa&amp;last=kudrow Family Tree Legends] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018123157/http://www.familytreelegends.com/records/39461?c=search&amp;first=lisa&amp;last=kudrow |date=2011-10-18 }} According to the State of California. ''California Birth Index, 1905–1995''. Center for Health Statistics, California Department of Health Services, Sacramento, California&lt;/ref&gt;। ਉਹ ਇੱਕ ਲੜੀਵਾਰ ਨਾਟਕ [[ਫਰੈਂਡਜ਼]] ਵਿੱਚ ਦਸ ਸੀਜਨਾ ਤੱਕ ਨਿਭਾਏ [[ਫੀਬੀ ਬੂਫ਼ੇ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ [[ਐਮੀ ਇਨਾਮ|ਐਮੀ]] ਅਤੇ [[ਸਕਰੀਨ ਐਕਟਰ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ]] ਮਿਲਿਆ। ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨੌ ਵਾਰ [[ਐਮੀ ਇਨਾਮ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰ [[ਸਕਰੀਨ ਐਕਟਰ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ। 

ਕੂਡਰੋ ਨੇ ਕਲਾਈਟ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰੋਮੀ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ੇਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਰੀਯੂਨਿਯਨ (1997) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਦ ਓਪੋਜ਼ਿਟ ਆਫ ਸੈਕਸ (1998) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਸਰਕਲ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੈਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰਸ ਵਜੋਂ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਐਚ.ਬੀ.ਓ. ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ &quot;ਦਿ ਕਮਬੈਕ&quot; ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ, ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੂਡਰੋ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਲੀਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2007 ਵਿੱਚ, ਕੂਡਰੋ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਕਲੱਬੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਭਿਨੈ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਪੀ.ਐਸ. ਆਈ ਲਵ ਯੂ&quot; ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੈੱਬ ਥੈਰੇਪੀ (2011–2015) ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਟੀ.ਐਲ.ਸੀ. ਰਿਐਲਿਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ &quot;ਹੂ ਡੂ ਯੂ ਥਿੰਕ ਯੂ ਆਰ&quot; ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।

ਕੂਡਰੋ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨਾਲਾਈਜ਼ ਦਿਸ (1999), ਡਾ. ਡੌਲਿਟਲ 2 (2001), ਬੈਂਡਸਲਮ (2008), ਹੋਟਲ ਫਾਰ ਡੌਗਸ (2009), ਈ.ਜ਼ੀ. ਏ (2010), ਨੇਬਰਜ਼ (2014) ਅਤੇ ਸੀਕਵਲ ਨੇਬਰਜ਼ 2: ਸੋਰੋਰੀਟੀ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ (2016), ਦਿ ਗਰਲ ਆਨ ਟ੍ਰੇਨ (2016), ਦਿ ਬੌਸ ਬੇਬੀ (2017), ਲੌਂਗ ਸ਼ਾਟ (2019) ਅਤੇ ਬੁੱਕਮਾਰਟ (2019) ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 2 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਲੀਜ਼ਾ ਕੂਡਰੋ ਦਾ ਜਨਮ ਏਨਸੀਨੋ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇਡਾ ਐੱਸ. (ਨੀ ਸਟਰਨ, ਜਨਮ 1934), ਇੱਕ ਟਰੈਵਲ ਏਜੰਟ, ਅਤੇ ਲੀ ਐਨ. ਕੁਡਰੋ (ਜਨਮ 1933), ਸਿਰਦਰਦ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;filmref&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/92/Lisa-Kudrow.html |website=FilmReference.com |title=Lisa Kudrow (1963–)}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈਲੇਨ ਮਾਰਲਾ (ਜਨਮ 1955), ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਸੰਤਾ ਮੋਨਿਕਾ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡੇਵਿਡ ਬੀ ਕੂਡਰੋ (ਜਨਮ 1957) ਹੈ। ਕੂਡਰੋ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=zas&gt;{{cite news |last=Zaslow |first=Jeffrey |url=http://159.54.226.237/00_issues/001008/001008kudrow.html |title=Balancing friends and family |newspaper=USA Weekend |date=October 8, 2000 |accessdate=June 8, 2008 |archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212441/http://159.54.226.237/00_issues/001008/001008kudrow.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Harris, Rob. (June 26, 2012) [http://www.timesofisrael.com/oh-what-a-tangled-web-lisa-kudrow-weaves/ Oh, what a tangled ‘Web’ Lisa Kudrow weaves]. ''[[The Times of Israel]]''. Retrieved July 25, 2012.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਬੇਲਾਰੂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਹੰਗਰੀ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਮਿਨਸਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਲੀਆ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕੂਡਰੋ ਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਡੇਵਿਡ ਕੂਡਰੋ (ਜਨਮ ਮੋਗੀਲੇਵ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਏ) ਅਤੇ ਗਰਟਰੂਡ ਫਾਰਬਰੈਨ (ਜਨਮ, ਇਲਿਆ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਏ) ਹਨ।&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;&gt;https://www.imdb.com/name {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171205112500/http://www.imdb.com/name |date=2017-12-05 }} /nm0001435/bio&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਪੜ-ਪੋਤੀ, ਮੀਰਾ ਮੋਰਡੇਜੋਵਿਚ ਦਾ, ਈਲੋਆ ਵਿੱਚ ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਦੌਰਾਨ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਡੇ ਹੋਏ।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Grobel |first=Lawrence |title=Lisa Kudrow: The versatile comedian (and former science nerd) reflects on high school bullies, motherhood, and life after Friends |work=[[The Saturday Evening Post]] |date=November–December 2013 |url=http://www.saturdayeveningpost.com/2013/10/28/in-the-magazine/people-and-places/lisa-kudrow-interview.html |accessdate=November 7, 2013 |location=Indiana |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131107055954/http://www.saturdayeveningpost.com/2013/10/28/in-the-magazine/people-and-places/lisa-kudrow-interview.html |archivedate=November 7, 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;

ਕੁਡਰੋ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਤਰਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਪੋਰਟੋਲਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Susman |first=Gary |date=October 23, 2002 |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20471622_383540,00.html |title=Here's what the cast of ''Friends'' were up to this week |journal=[[Entertainment Weekly]] |quote=In the November issue of Allure magazine, Kudrow reveals a secret she's kept for 23 years: When she was 16, she had a nose job. 'I had a hook nose, and now it's certainly smaller,' she says. 'But I'm not even sure I love how that turned out. I think plastic surgery looks weird – like plastic surgery.' |accessdate=October 25, 2019 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 19, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019213159/http://www.ew.com/ew/article/0,,20471622_383540,00.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਹਿੱਲਜ਼ ਦੇ ਟਾਫਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਐਨ.ਡਬਲਿਊ.ਏ. ਮੈਂਬਰ ਆਈਸ ਕਿਊਬ ਅਤੇ ਈਜ਼ੀ-ਈ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰੌਬਿਨ ਰਾਈਟ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਕੁਡਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸਿਰਦਰਦ ਦੇ ਮਾਹਰ ਬਣਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਵਸਾਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕੂਡਰੋ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਠ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਟਾਫ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=journal&gt;{{cite journal |last=Messinger |first=HB |author2=MI Messinger |author3=L Kudrow |author4=LV Kudrow |title=Handedness and headache |url=https://archive.org/details/sim_cephalalgia_1994-02_14_1/page/64 |journal=[[Cephalalgia (journal)|Cephalalgia]] |volume=14 |issue=1 |pages=64–67 |year=1994 | doi=10.1046/j.1468-2982.1994.1401064.x |pmid=8200028}}&lt;/ref&gt;

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
27 ਮਈ, 1995 ਨੂੰ, ਕੂਡਰੋ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮਿਸ਼ੇਲ ਸਟਰਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.starsnotable.com/2020/08/julian-murray-stern-lisa-Kudrow-sonwiki-height-weight-girlfriend-net-worth.html| title=Lisa Kudrow Son:Julian Murray Stern| date=August 13, 2020| access-date=ਸਤੰਬਰ 12, 2020| archive-date=ਸਤੰਬਰ 25, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200925191925/https://www.starsnotable.com/2020/08/julian-murray-stern-lisa-Kudrow-sonwiki-height-weight-girlfriend-net-worth.html| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Judith |last=Michaelson |url=https://articles.latimes.com/1997-06-17/entertainment/ca-4031_1_morning-report |title=Arts and entertainment reports from The Times, national and international news services and the nation's press |newspaper=[[Los Angeles Times]] |date=June 17, 1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.interfaithfamily.com/arts_and_entertainment/popular_culture/Interfaith_Celebrities_Lisa_Kudrows_Interfaith_Marriage_Tavi_Gevinson_Oracle_of_Girl_World_Olympic_Results_and_Raismans_Rabbi.shtml |journal=[[InterfaithFamily]] |title=Interfaith Celebrities: Lisa Kudrow; Tavi Gevinson, Oracle of Girl World; Olympic Results and Raisman's Rabbi |first=Nate |last=Bloom|authorlink=Nate Bloom |date=August 21, 2012 |quote=I also learned that her husband, French advertising executive Michael Stern, whom she married in 1995, is not Jewish, as many assume. Stern and Kudrow have one child, a boy named Julian Murray, who is now 14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331024454/http://www.interfaithfamily.com/arts_and_entertainment/popular_culture/Interfaith_Celebrities_Lisa_Kudrows_Interfaith_Marriage_Tavi_Gevinson_Oracle_of_Girl_World_Olympic_Results_and_Raismans_Rabbi.shtml| archive-date=March 31, 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਜੂਲੀਅਨ ਮਰੇ ਸਟਰਨ ਹੈ ਜੋ 7 ਮਈ 1998 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਡਰੋ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਫੋਬੇ ਨਾਲ &quot;ਫ੍ਰੈਂਡਸ&quot; ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ-ਫਰੈਂਕ (ਜਿਓਵਨੀ ਰਿਬੀਸੀ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਐਲੀਸ (ਡੇਬਰਾ ਜੋ ਰੁੱਪ) ਲਈ ਇੱਕ ਸਰੋਗੇਟ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.babygaga.com/20-tv-pregnancies-so-impossible-to-hide-they-were-just-written-into-the-show/ |title=20 TV Pregnancies So Impossible To Hide, They Were Just Written into The Show |date=February 24, 2019 |website=BabyGaga |access-date=26 February 2019 |archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060147/https://www.babygaga.com/20-tv-pregnancies-so-impossible-to-hide-they-were-just-written-into-the-show/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2019 ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਡਰੋ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਡਿਸਮੋਰਫਿਕ ਵਿਕਾਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=JonnuDgpa2o&lt;/ref&gt;

==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ==
[[File:Lisa Kudrow 3.jpg|thumb|&lt;center&gt;Kudrow at the 2009 Streamy awards&lt;/center&gt;]]

===Film===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Year
! Title
! Role
! Notes
|-
| 1983
| ''[[Overdrawn at the Memory Bank]]''
| Extra
|
|-
|1986
|''[[America 3000]]''
|Warrior Women Leader
|Uncredited
|-
| 1989
| ''L.A. on $5 a Day''
| Charmer
|
|-
|1991
| ''To the Moon, Alice''
| Friend of Perky Girl
| Short film
|-
|1991
| ''[[The Unborn (1991 film)|The Unborn]]''
| Louisa
|
|-
|1992
| ''[[Dance with Death (film)|Dance with Death]]''
| Millie
|
|-
|1992
| ''[[In the Heat of Passion]]''
| Esther
|
|-
| 1994
| ''In the Heat of Passion 2: Unfaithful''
| Teller
|
|-
| 1995
| ''[[The Crazysitter]]''
| Adrian Wexler-Jones
|
|-
| 1996
| ''[[Mother (1996 film)|Mother]]''
| Linda
|
|-
|1997
| ''[[Romy and Michele's High School Reunion]]''
| Michele Weinberger
|
|-
|1997
| ''[[Clockwatchers]]''
| Paula
|
|-
|1997
| ''[[Hacks (1997 film)|Hacks]]''
| Reading Woman
|
|-
| 1998
| ''[[The Opposite of Sex]]''
| Lucia DeLury
|
|-
| 1999
| ''[[Analyze This]]''
| Laura MacNamara Sobel
|
|-
|2000
| ''[[Hanging Up]]''
| Maddy Mozell
|
|-
|2000
| ''[[Lucky Numbers]]''
| Crystal
|
|-
|2001
| ''[[All Over the Guy]]''
| Marie
|
|-
|2001
| ''[[Dr. Dolittle 2]]''
| Ava ([[Voice acting|voice]])
|
|-
|2002
| ''[[Bark!]]''
| Dr. Darla Portnoy
|
|-
|2002
| ''[[Analyze That]]''
| Laura Sobel
|
|-
|2003
| ''[[Marci X]]''
| Marci Field
|
|-
|2003
| ''[[Wonderland (2003 film)|Wonderland]]''
| Sharon Holmes
|
|-
| 2005
| ''[[Happy Endings (film)|Happy Endings]]''
| Mamie
|
|-
|2007
| ''[[Kabluey]]''
| Leslie
|
|-
|2007
| ''[[P.S. I Love You (film)|P.S. I Love You]]''
| Denise
|
|-
|2009
| ''[[Hotel for Dogs (film)|Hotel for Dogs]]''
| Lois Scudder
|
|-
|2009
| ''[[Powder Blue (film)|Powder Blue]]''
| Sally
|
|-
|2009
| ''[[Paper Man (2009 film)|Paper Man]]''
| Claire Dunn
|
|-
|2009
| ''[[Bandslam]]''
| Karen Burton
|
|-
|2009
| ''[[The Other Woman (2009 film)|The Other Woman]]''
| Dr. Carolyn Soule
|
|-
| 2010
| ''[[Easy A]]''
| Mrs. Griffith
|
|-
| 2014
| ''[[Neighbors (2014 film)|Neighbors]]''
| Carol Gladstone
|
|-
|2016
| ''[[El Americano: The Movie]]''
| Lucille (voice)
|
|-
|2016
| ''[[Neighbors 2: Sorority Rising]]''
| Carol Gladstone
|
|-
|2016
| ''[[The Girl on the Train (2016 film)|The Girl on the Train]]''
| Martha
|
|-
|2017
| ''[[Table 19]]''
| Bina Kepp
|
|-
|2017
| ''[[The Boss Baby]]''
| Mrs. Templeton (voice)
|
|-
| 2018
| ''Lovesick Fool – Love in the Age of Like''
| Ozma (voice)
| Short film
|-
|2019
| ''[[Long Shot (2019 film)|Long Shot]]''
| Katherine
|
|-
|2019
| ''[[Booksmart]]''
| Charmaine Antsler
| 
|-
|2020
| ''[[Like a Boss (film)|Like a Boss]]''
| Shay Whitmore
|
|-
|}

===ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|-
! Year
! Title
! Role
! Notes
|-
| 1989
| ''Married to the Mob''
|
| Pilot
|-
| 1989
| ''[[Cheers]]''
| Emily
| Episode: &quot;Two Girls for Every Boyd&quot;
|-
| 1989
| ''Just Temporary''
| Nicole
| Television film
|-
| 1990
| ''[[Newhart]]''
| Sada
| Episode: &quot;The Last Newhart&quot;
|-
| 1990
| ''[[Life Goes On (TV series)|Life Goes On]]''
| Stella
| Episode: &quot;Becca and the Band&quot;
|-
| 1991
| ''Murder in High Places''
| Miss Stich
| Television film
|-
| 1992
| ''[[Room for Two (TV series)|Room for Two]]''
| Woman in Black
| Episode: &quot;Not Quite... Room for Two&quot;
|-
| 1993–1999
| ''[[Mad About You]]''
| [[Ursula Buffay]]
| 24 episodes
|-
| 1993
| ''[[Flying Blind (TV series)|Flying Blind]]''
| Amy
| Episode: &quot;My Dinner with Brad Schimmel&quot;
|-
| 1993
| ''[[Bob (TV series)|Bob]]''
| Kathy Fleisher
| 3 episodes
|-
| 1993–1994
| ''[[Coach (TV series)|Coach]]''
| Lauren / Nurse Alice
| 2 episodes
|-
| 1994–2004
| rowspan=&quot;2&quot; | ''[[Friends]]''
| [[Phoebe Buffay]]
| Main role, 236 episodes
|-
| 1995–1997; &lt;br&gt; 1999–2001
| [[Ursula Buffay]]
| Recurring role, 8 episodes
|-
| 1996
| ''[[Hope &amp; Gloria]]''
| Phoebe Buffay
| Episode: &quot;A New York Story&quot;
|-
| 1996
| ''[[Duckman: Private Dick/Family Man]]''
| Female Beta Maxians (voices)
| Episode: &quot;The One with Lisa Kudrow in a Small Role&quot;
|-
|1996
| ''[[Saturday Night Live]]''
| Host
| Episode: &quot;Lisa Kudrow/[[Sheryl Crow]]&quot;
|-
| 1997
| ''[[Dr. Katz, Professional Therapist]]''
| Lisa (voice)
| Episode: &quot;Reunion&quot;
|-
| 1998
| ''[[The Simpsons]]''
| Alex Whitney (voice)
| Episode: &quot;[[Lard of the Dance]]&quot;
|-
| 1998–1999
| ''[[Hercules: The Animated Series]]''
| [[Aphrodite]] (voice)
| 4 episodes
|-
| 2001
| ''[[King of the Hill]]''
| Marjorie Pittman (voice)
| Episode: &quot;The Exterminator&quot;
|-
| 2001
| ''[[Blue's Clues]]''
| Dr. Stork (voice)
| Episode: &quot;The Baby's Here!&quot;
|-
| 2005
| ''[[Father of the Pride]]''
| Foo-Lin (voice)
| 2 episodes
|-
| 2005
| ''[[Hopeless Pictures]]''
| Sandy (voice)
| 2 episodes
|-
| 2005, 2014
| ''[[The Comeback (TV series)|The Comeback]]''
| Valerie Cherish
| 21 episodes; also co-creator, writer and executive producer
|-
| 2006
| ''[[American Dad!]]''
| [[The Ghost of Christmas Past]] (voice)
| Episode: &quot;The Best Christmas Story Never Told&quot;
|-
| 2008–2014
| ''[[Web Therapy]]''
| Fiona Wallice
| 132 episodes; also co-creator, writer and executive producer
|-
| 2010
| ''[[Cougar Town]]''
| Dr. Amy Evans
| Episode: &quot;Rhino Skin&quot;
|-
| 2010–present
| ''[[Who Do You Think You Are? (U.S. TV series)|Who Do You Think You Are?]]''
| Herself&lt;ref name=&quot;nbc.com&quot;&gt;{{cite episode |url=http://www.nbc.com/who-do-you-think-you-are/ |title=About the Show |series=Who Do You Think You Are |network=NBC |accessdate=July 25, 2012}}&lt;/ref&gt;
| Executive producer; Episode: &quot;Lisa Kudrow&quot;
|-
| 2011–2015
| ''[[Web Therapy (TV series)|Web Therapy]]''
| Fiona Wallice
| 44 episodes; also co-creator, writer and executive producer
|-
| 2011
| ''[[Allen Gregory]]''
| Sheila (voice)
| Episode: &quot;Mom Sizemore&quot;
|-
| 2013
| ''[[Wendell and Vinnie]]''
| Natasha
| Episode: &quot;Swindel &amp; Vinnie&quot;
|-
| 2013
| ''[[Scandal (TV series)|Scandal]]''
| Congresswoman Josephine Marcus
| 4 episodes
|-
| 2015
| ''[[BoJack Horseman]]''
| Wanda Pierce (voice)
| 7 episodes
|-
| 2016
| ''[[Angie Tribeca]]''
| Monica Vivarquar
| Episode: &quot;Pilot&quot;
|-
| 2016
| ''Must See TV: An All-Star Tribute to James Burrows''
| Herself
| Television documentary
|-
| 2016–2019
| ''[[Unbreakable Kimmy Schmidt]]''
| Fairy Godmother (voice) / Lori-Ann Schmidt
| 3 episodes
|-
| 2017
| ''[[RuPaul's Drag Race (season 9)|RuPaul's Drag Race]]''
| Guest
| 1 episode
|-
| 2018–present
| ''[[25 Words or Less (game show)|25 Words or Less]]''
| Herself
| Recurring guest, also executive producer
|-
| 2018
| ''[[Grace and Frankie]]''
| Sheree
| 3 episodes
|-
| 2018
| ''Bright Futures''
| Narrator
| Unsold television pilot
|-
| 2019
| ''[[Ghosting: The Spirit of Christmas]]''
| Executive producer
| Television movie
|-
| 2020
| ''[[The Good Place]]''
| [[Hypatia]] of Alexandria
| Episode: &quot;Patty&quot;
|-
| 2020
| ''[[Feel Good (TV series)|Feel Good]]''
| Linda
| Main role
|-
| 2020
| ''[[Space Force (TV series)|Space Force]]''
| Maggie Naird
| Recurring role
|-
| 2020
| ''[[The One Where They Got Back Together]]''
| Phoebe Buffay
| [[HBO Max]] special; also executive producer&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Andreeva |first1=Nellie |last2=Petski |first2=Denise |title=‘Friends’ Reunion Special Officially A Go At HBO Max With Cast Returning |url=https://deadline.com/2020/02/friends-reunion-special-confirmed-hbo-max-cast-returning-jennifer-aniston-courtney-cox-1202865593 |website=[[Deadline Hollywood]] |accessdate=February 24, 2020 |language=en |date=February 21, 2020}}&lt;/ref&gt;
|}


==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]]</text>
      <sha1>rmfi725mh9j0ofuj4lwml0imdcgm4m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਵਰਡ ਜਿਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55528</id>
    <revision>
      <id>847757</id>
      <parentid>710433</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2542" sha1="qampktkt4r41w868ibh9vz3g7s6oyig" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name = ਹਾਵਰਡ ਜਿਨ
|image = Howard Zinn at lectern cropped.jpg
|caption = Zinn lecturing at the [[Monona Terrace]] in [[Madison, Wisconsin|Madison]], [[Wisconsin]] on May 2, 2009.
|birth_date = {{birth date|mf=yes|1922|08|24}}
|birth_place = [[Brooklyn]], [[New York City]], [[New York]], U.S.
|death_date = {{nowrap|{{death date and age|2010|01|27|1922|08|24}}&lt;ref name=&quot;bost-death&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2010/01/howard_zinn_his.html |title=Howard Zinn, historian who challenged status quo, dies at 87 |last=Feeney |first=Mark |date=27 January 2010 |publisher=Boston.com |accessdate=2010-01-27 |location=USA |archive-date=2010-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100129014110/http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2010/01/howard_zinn_his.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
|death_place = [[Santa Monica, California]], U.S.
|occupation = ਇਤਹਾਸਕਾਰ
|workplaces = [[Boston University]]
|alma_mater = [[New York University]] &lt;small&gt;(B.A.)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Columbia University]] &lt;small&gt;([[Master of Arts (postgraduate)|M.A.]])&lt;/small&gt; &lt;small&gt;(Ph.D.)&lt;/small&gt;
|known_for = [[Civil rights]], [[ਜੰਗ ਵਿਰੋਧੀ|war and peace]]
|spouse = Roslyn (Shechter) Zinn (died 2008)&lt;ref name=&quot;bost-death&quot; /&gt; 2 children
}}
'''ਹਾਵਰਡ ਜਿਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Howard Zinn; 24 ਅਗਸਤ 1922 - 27 ਜਨਵਰੀ 2010) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ. ਓਹ 24 ਸਾਲ ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹੱਕਾਂ, ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਲਿਖਿਆ ਸੀ.ਓਹ '''ਏ ਪੀਪੁਲਸ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਦ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਸਟੇਟਸ''' (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਲੋਕ ਇਤਹਾਸ) ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ]]</text>
      <sha1>qampktkt4r41w868ibh9vz3g7s6oyig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਾਂ ਸਫ਼ਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55814</id>
    <revision>
      <id>847625</id>
      <parentid>738088</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3776" sha1="3zonr3hf19wene4e34pb0k1a2nllm3c" xml:space="preserve">'''ਸਮਾਂ ਸਫ਼ਰ''' ਜਾਂ '''ਸਮਾਂ ਯਾਤਰਾ''' ''ਸਮਾਂ ਮਸ਼ੀਨ'' ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਮਨੌਤੀ ਕਾਢ ਵਰਤ ਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ [[ਵਿਸਥਾਰ]] ਵਿਚਲੇ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੇ ਤੁੱਲ ਹੈ। ਵਕਤੀ ਸਫ਼ਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿਧਾਂਤਕ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ [[ਮਿਕਦਾਰ ਮਕੈਨਕੀ]] ਅਤੇ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ-ਰੋਜ਼ਨ ਪੁਲ|ਆਈਨਸਟਾਈਨ-ਰੋਜ਼ਨ ਪੁਲ਼ਾਂ]] ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ।

== ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ ==
{{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Time travel|ਸਮਾਂ ਸਫ਼ਰ}}
* [http://www.vega.org.uk/video/programme/61 Black holes, Wormholes and Time Travel], a Royal Society Lecture
* [http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/chrono.html SF Chronophysics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111214257/http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/chrono.html |date=2020-11-11 }}, a discussion of Time Travel as it relates to science fiction
* [http://www.asimovs.com/_issue_0407/onthenet2.shtml On the Net: Time Travel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050308233411/http://www.asimovs.com/_issue_0407/onthenet2.shtml |date=2005-03-08 }} by James Patrick Kelly
* {{HowStuffWorks|time-travel|How Time Travel Will Work}}
* [http://www.theory.caltech.edu/people/patricia/lctoc.html Time Travel in Flatland?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050319090955/http://www.theory.caltech.edu/people/patricia/lctoc.html |date=2005-03-19 }}
* [http://www.pbs.org/wgbh/nova/time NOVA Online: Time Travel]
* [http://www.physorg.com/news63371210.html Professor Predicts Human Time Travel This Century]
* [http://web.mit.edu/adorai/timetraveler Time Traveler Convention] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028092317/http://web.mit.edu/adorai/timetraveler/ |date=2007-10-28 }} at [[MIT]]
* [http://www.math.siu.edu/Kocik/tm/tm-all-ch.htm Time Machines in Physics] – almost 200 citations from 1937 through 2001
* [http://plato.stanford.edu/entries/time-travel-phys/ Time Travel and Modern Physics] at the Stanford Encyclopedia of Philosophy
* [http://www.iep.utm.edu/t/timetrav.htm Time Travel] at the Internet Encyclopedia of Philosophy
* [http://timetravel.net46.net/Aparta_Models_of_Time.pdf Aparta Krystian: Conventional Models of Time and Their Extensions in Science Fiction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603160718/http://timetravel.net46.net/Aparta_Models_of_Time.pdf |date=2013-06-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20140123163645/http://www.telegraph.co.uk/science/large-hadron-collider/3324491/Time-travellers-from-the-future-could-be-here-in-weeks.html Time travellers from the future 'could be here in weeks']
* [http://xstructure.inr.ac.ru/x-bin/theme3.py?level=1&amp;index1=-166308 Time machine on arxiv.org]
* [https://web.archive.org/web/20140506214838/http://www.foxnews.com/scitech/2011/07/25/time-travel-is-impossible-scientists-say/ Time Travel impossible, Scientists say]
* [http://www.technewsworld.com/story/72969.html Time Travel a No Go? No Way]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ ਸਫ਼ਰ]]</text>
      <sha1>3zonr3hf19wene4e34pb0k1a2nllm3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੈੱਕਵੀਅਮ ਫ਼ਾਰ ਅ ਡਰੀਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56590</id>
    <revision>
      <id>847536</id>
      <parentid>697938</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4103" sha1="dg80ng5w13qi9bh7g6mhxbn7eau7y8z" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ
| name   = ਰੈੱਕਵੀਅਮ ਫ਼ਾਰ ਅ ਡਰੀਮ &lt;br/&gt;Requiem for a Dream
| image   =
| alt   = 
| caption  = ਥੀਏਟਰੀ ਪੋਸਟਰ
| director  = [[ਡੈਰਨ ਐਰੋਨੌਵਸਕੀ]]
| producer  = ਐਰਿਕ ਵਾਟਸਨ&lt;br /&gt;ਪਾਮਰ ਵੈਸਟ
| screenplay  = ਡੈਰਨ ਐਰੋਨੌਵਸਕੀ &lt;br /&gt;[[ਹੂਬਰਟ ਸੈਲਬੀ ਜੂਨੀਅਰ]]
| based on  = {{Based on|''[[Requiem for a Dream (novel)|Requiem for a Dream]]''|Hubert Selby, Jr.}}
| starring  = [[Ellen Burstyn]]&lt;br /&gt;[[Jared Leto]]&lt;br /&gt;[[Jennifer Connelly]]&lt;br /&gt;[[Marlon Wayans]]&lt;br /&gt;[[Christopher McDonald]]
| music   = [[ਕਲਿੰਟ ਮੈਨਸਲ]]
| cinematography = [[ਮੈਥੀਊ ਲੀਬਾਟੀਕ]]
| editing  = [[ਜੇਅ ਰੈਬੀਨੋਵਿਟਸ]]
| studio   = [[ਥਾਊਜ਼ੰਡ ਵਰਡਸ]]&lt;br /&gt;[[ਪ੍ਰੋਟੋਜ਼ੋਆ ਪਿਕਚਰਜ਼]]
| distributor = [[ਆਰਟੀਜ਼ਨ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]]
| released  = 14 ਮਈ 2000 ([[ਕਾਨ]])&lt;br/&gt; 27 ਅਕਤੂਬਰ, 2000
| runtime  = 101 ਮਿੰਟ&lt;!--Theatrical runtime: 101:11--&gt;&lt;ref name=&quot;BBFC&quot;&gt;{{cite web|title=''REQUIEM FOR A DREAM'' (18)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/requiem-dream-2001-3|work=[[British Board of Film Classification]]|date=2000-11-23|accessdate=2013-01-01|archive-date=2014-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416222953/http://www.bbfc.co.uk/releases/requiem-dream-2001-3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country  = ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ
| language  = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget   = $4.5 ਮਿਲੀਅਨ
| gross   = $7,390,108&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=requiemforadream.htm | title=''Requiem for a Dream'' (2000) - Box Office Mojo | work=[[Box Office Mojo]] | publisher=[[Amazon.com]] | date=2002-01-01 | accessdate=2013-01-01}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''ਰੈੱਕਵੀਅਮ ਫ਼ਾਰ ਅ ਡਰੀਮ''''' ({{Lang-pa|ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੇ ਵੈਣ}}) 2000 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਹਦਾਇਤਕਾਰ [[ਡੈਰਨ ਐਰੋਨੌਵਸਕੀ]] ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ [[ਐਲਨ ਬਰਸਟਿਨ]], [[ਜੈਰਿਡ ਲੇਟੋ]], [[ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਕੌਨਲੀ]] ਅਤੇ [[ਮਾਰਲਨ ਵੇਅਨਜ਼]] ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ [[ਹੂਬਰਟ ਸੈਲਬੀ ਜੂਨੀਅਰ]] ਦੇ ਲਿਖੇ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਝੱਸ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਖਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਪਾਤਰ ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਬੇਬਾਕੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;[http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023 &quot;Requiem for a Dream:: rogerebert.com:: Reviews&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023 |date=2011-03-18 }}. ''[[Chicago Sun-Times]]''. Retrieved 2011-04-13.&lt;/ref&gt;

==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ==
* {{IMDb title|0180093|Requiem for a Dream}}
* {{allmovie|186747|Requiem for a Dream}}
* {{mojo title|requiemforadream|Requiem for a Dream}}
* {{rotten-tomatoes|requiem_for_a_dream|Requiem for a Dream}}
* {{metacritic film|requiem-for-a-dream|Requiem for a Dream}}
* [http://www.drunkenfist.com/movies/hollywood/requiem_for_a_dream.php An Interview with Darren Aronofsky from 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511210752/http://www.drunkenfist.com/movies/hollywood/requiem_for_a_dream.php |date=2008-05-11 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2000 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>dg80ng5w13qi9bh7g6mhxbn7eau7y8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੇਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56967</id>
    <revision>
      <id>847564</id>
      <parentid>814032</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4223" sha1="01gpzcsqi92j1zlu03k55k43c02a0o5" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਭੌਤਿਕ ਮਾਪ
| bgcolour = {default}
| name = ਲੇਸ
| image = [[File:Viscosity.gif]]
| caption = ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਲੇਸਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਨਕਲ। ਉਤਲੇ ਮਾਦੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਮਾਦੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘੱਟ ਲੇਸ ਹੈ
| unit = [[ਪਾਸਕਲ (ਇਕਾਈ)|ਪਾ]]·[[ਸਕਿੰਟ|ਸ]]&amp;nbsp;= [[ਕਿੱਲੋਗਰਾਮ|ਕਿਗ]]/([[ਸਕਿੰਟ|ਸ]]·[[ਮੀਟਰ|ਮੀ]])
| symbols = [[ਈਟਾ|η]], [[ਮਿਊ|μ]]
| derivations = μ = [[ਕੈਂਚ ਗੁਣਕ|G]]·[[ਸਮਾਂ|t]]
}}

ਕਿਸੇ [[ਵਗਣਹਾਰ]] ਦੀ '''ਲੇਸ''' ਜਾਂ '''ਲੁਆਬ''' ਜਾਂ '''ਚਿਪਚਿਪਾਪਣ''' [[ਕੈਂਚ ਦਬਾਅ]] ਜਾਂ [[ਕੱਸ ਦਬਾਅ]] ਹੇਠ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿਗੜਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਟੱਕਰ ਦਾ ਨਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.merriam-webster.com/dictionary/viscosity&lt;/ref&gt; [[ਤਰਲ]] ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਇਹਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਨਾਂ '''ਗਾੜ੍ਹੇਪਣ''' ਜਾਂ '''ਸੰਘਣੇਪਣ''' ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ [[ਸ਼ਹਿਦ]] ਦੀ ਲੇਸ [[ਪਾਣੀ]] ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;
{{cite book 
| author = Symon, Keith 
| title = Mechanics 
| url = https://archive.org/details/mechanics0003symo
| edition = Third
| publisher = Addison-Wesley 
| year = 1971 
| isbn = 0-201-07392-7
}}
&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ==
*[http://webbook.nist.gov/chemistry/fluid/ Fluid properties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115211056/http://webbook.nist.gov/chemistry/fluid/ |date=2014-01-15 }} High accuracy calculation of viscosity and other physical properties of frequent used pure liquids and gases.
*[http://www.enggcyclopedia.com/calculators/physical-properties/gas-viscosity/ Gas viscosity calculator as function of temperature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200316080655/https://www.enggcyclopedia.com/calculators/physical-properties/gas-viscosity/ |date=2020-03-16 }}
*[http://www.enggcyclopedia.com/calculators/physical-properties/air-viscosity-calculator/ Air viscosity calculator as function of temperature and pressure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312151944/https://www.enggcyclopedia.com/calculators/physical-properties/air-viscosity-calculator/ |date=2020-03-12 }}
*[http://www.engineersedge.com/fluid_flow/fluid_data.htm Fluid Characteristics Chart] A table of viscosities and vapor pressures for various fluids
*[http://web.ics.purdue.edu/~alexeenk/GDT/index.html Gas Dynamics Toolbox] Calculate coefficient of viscosity for mixtures of gases
*[http://glassproperties.com/viscosity/ViscosityMeasurement.htm Glass Viscosity Measurement] Viscosity measurement, viscosity units and fixpoints, glass viscosity calculation
*[http://www.diracdelta.co.uk/science/source/k/i/kinematic%20viscosity/source.html Kinematic Viscosity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113072736/http://www.diracdelta.co.uk/science/source/k/i/kinematic%20viscosity/source.html |date=2010-01-13 }} conversion between kinematic and dynamic viscosity.
*[http://www.thermexcel.com/english/tables/eau_atm.htm Physical Characteristics of Water] A table of water viscosity as a function of temperature
*[http://www.iop.org/EJ/abstract/0953-8984/12/46/305 Vogel–Tammann–Fulcher Equation Parameters]
*[http://ddbonline.ddbst.de/VogelCalculation/VogelCalculationCGI.exe Calculation of temperature-dependent dynamic viscosities for some common components]
*[https://web.archive.org/web/20090927002703/http://www.epa.gov/EPA-AIR/2005/July/Day-13/a11534d.htm &quot;Test Procedures for Testing Highway and Nonroad Engines and Omnibus Technical Amendments&quot;]. [[United States Environmental Protection Agency]]
*[http://www.astro.uu.se/~bf/course/numhd_course/2_5_2Artificial_viscosity.html ਬਣਾਉਟੀ ਲੇਸ]

{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਸ]]</text>
      <sha1>01gpzcsqi92j1zlu03k55k43c02a0o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57043</id>
    <revision>
      <id>847601</id>
      <parentid>840236</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38034" sha1="ilagvxbchh2y9jbr2z89hl45uc8ybjn" xml:space="preserve">{{Infobox occupation
| name= ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
| image=File:Toulouse-Lautrec Prostitutes DMA.jpg
| caption=ਹੈਨਰੀ ਡੀ ਟੂਲੂਸ-ਲੌਟਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, {{Circa|1893–1895}}
| synonyms= &lt;!--There is a consensus that this article should NOT include synonyms. Please discuss on talk page and gain consensus before adding any. --&gt;
&lt;!------------Details-------------------&gt;
| type=
| activity_sector= [[ਕਾਮ ਉਦਯੋਗ]]
| competencies= 
| formation=
| employment_field= [[ਸੈਕਸ ਕਰਮ]]
| related_occupation=[[ਸਟ੍ਰਿਪਰ]], [[ਅਸ਼ਲੀਲ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ|ਅਸ਼ਲੀਲ ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ]], [[ਸ਼ੂਗਰ ਡੇਟਿੰਗ]]
}}
'''ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ''' ਪੈਸੇ ਲਈ ਬਣਾਏ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prostitution – Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/prostitution|publisher=Merriam-Webster|accessdate=19 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prostitution Law &amp; Legal Definition|url=http://definitions.uslegal.com/p/prostitution|publisher=US Legal|accessdate=19 March 2013}}&lt;/ref&gt; ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਸੈਕਸ ਧੰਦੇ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਵੇਸਵਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &quot;ਜਿਨਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀ&quot; ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਹਕ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, [[ਸੰਭੋਗ]], [[ਗੈਰ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਯੌਨ ਕਿਰਿਆ]], ਹੱਥੀਂ ਸੈਕਸ, [[ਮੌਖਿਕ ਸੈਕਸ]], ਆਦਿ) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://core.ac.uk/download/pdf/193161466.pdf|title=What counts as prostitution?|access-date=13 May 2021 |archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513130308/https://core.ac.uk/download/pdf/193161466.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵੀ ਲਾਗਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਵਪਾਰਕ ਸੈਕਸ ਜਾਂ, ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੁੱਕਿੰਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਤ ਹਿੰਸਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=EUR-Lex - 52023IP0328 - EN - EUR-Lex | url=https://eur-lex.europa.eu/eli/C/2024/1767/oj/eng }}&lt;/ref&gt; ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ &quot;ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿੱਤਾ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Flowers|first=Ronald B.|title=The prostitution of women and girls|date=1988|page=5}}&lt;/ref&gt; ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.havocscope.com/activities/prostitution/| title = Prostitution Market Value| accessdate = 22 May 2010| archive-date = 22 ਮਈ 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20100522185003/http://www.havocscope.com/activities/prostitution/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। [[ਕੋਠਾ|ਕੋਠੇ]] ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਅਗਵਾਈ ਸ਼ਾਖ]] (Escort agency) ਦੁਆਰਾ, ਗਾਹਕ ਨਾਲ ਵੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਨੂੰ &quot;ਕਾਲ ਗਰਲ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਗਾਹਕ ਨਾਲ ਫੋਨ ਜਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ &quot;ਸਟ੍ਰੀਟ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ&quot; ਹੈ। ਬੇਸ਼ਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਔਰਤ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮ ਗ੍ਰਸਤ ਮਰਦ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Sexuality Now: Embracing Diversity – Page 525, Janell L. Carroll – 2009&lt;/ref&gt;
 
ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 42 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਸੈਕਸ ਟੂਰਿਜ਼ਮ&quot; ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ(ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ) ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/there-are-42-million-prostitutes-in-the-world-and-heres-where-they-live-2012-1|title=There Are 42 Million Prostitutes In The World, And Here's Where They Live|author=Gus Lubin|date=17 January 2012|work=Business Insider|accessdate=14 December 2015}}&lt;/ref&gt; [[ਸੈਕਸ ਟੂਰਿਜ਼ਮ]] ਵਿੱਚ ਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰੀ ਅਭਿਆਸ ਲਈ [[ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ]] ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਮੀਰ ਗਾਹਕ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Odd Markets in Japanese History: Law and Economic Growth – Page 68, J. Mark Ramseyer – 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Encyclopedia of prostitution and sex work: A-N. Vol. 1 – Page 37, Melissa Hope Ditmore – 2006&lt;/ref&gt;

ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ &quot;ਸ਼ੋਸ਼ਣ&quot; ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁਧ ਹਿੰਸਾ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vice.com/read/decriminalizing-prostitution-may-not-be-the-answer|title=Prostitution by Any Other Name Is Still Exploitation|author=Meghan Murphy|date=12 December 2013|work=VICE|accessdate=4 February 2016|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201019/http://www.vice.com/read/decriminalizing-prostitution-may-not-be-the-answer|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਬਾਲ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnn.com/2015/07/29/opinions/saar-child-trafficking-united-states/|title=The myth of child prostitution|author=Malika Saada Saar|date=29 July 2015|work=CNN|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਲਿੰਗ ਤਸਕਰੀ]] ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://journalistsresource.org/studies/international/human-rights/legalized-prostitution-human-trafficking-inflows|title=Does legalized prostitution increase human trafficking?|author=Carol Tan|date=2 January 2014|work=Journalist's Resource|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਅਦਾਰਾ [[ਸਵੀਡਨ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਸਵੀਡਨ ਮਾਡਲ]] ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ [[ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਕਨੇਡਾ]], [[ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਆਈਸਲੈਂਡ]], [[ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈੰਡ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈੰਡ]], [[ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਨਾਰਵੇ]] ਅਤੇ [[ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਫਰਾਂਸ]] ਨੇ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ। ਦੂਸਰੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਪੈਸੇ ਲਈ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਦਾ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;amnesty.org&quot;&gt;[https://www.amnesty.org/en/qa-policy-to-protect-the-human-rights-of-sex-workers/ Q&amp;A: policy to protect the human rights of sex workers]. Amnesty International. Retrieved 23 November 2017.&lt;/ref&gt;

== ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ==
Prostitute (ਵੇਸਵਾ) ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ''prostituta'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ &quot;pro&quot; ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਸਾਹਮਣੇ&quot; ਜਾਂ &quot;ਅੱਗੇ&quot; ਅਤੇ &quot;stituere&quot;, ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ&quot; ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Perkins|Lovejoy|2007|pp=2–3}}  ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ prostituta pro ਅਤੇ statuere (ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ, ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਨੁਵਾਦ: &quot;ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣਾ&quot; ਜਾਂ &quot;ਅੱਗੇ ਰੱਖਣਾ&quot; ਹੈ। ਔਨਲਾਈਨ ਈਟੀਮੋਲੋਜੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: &quot;'ਭਾੜੇ ਲਈ ਸੈਕਸ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 'ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ' ਜਾਂ ਸੈਕਸ 'ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼' ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''prostitute'' |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=prostitute&amp;searchmode=none |access-date=26 June 2012 |publisher=Online Etymology Dictionary}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Perseus Digital Library |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/ |access-date=26 June 2012 |publisher=Perseus.tufts.edu}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੇਸਵਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸਮੂਹ ਵੇਸਵਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੈਕਸ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਜਿਨਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 August 2010 |title=''sex worker'' |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/sex%20worker |access-date=26 June 2012 |publisher=Merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Weitzer |first=Ronald |year=2009 |title=Sociology of Sex Work |journal=Annual Review of Sociology |volume=35 |pages=213–234 |doi=10.1146/annurev-soc-070308-120025 |s2cid=145372267 | issn=0360-0572 }}&lt;/ref&gt;

ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਲ ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਮ-ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1= Benoit |first1= C. |last2= Jansson |first2= S. M. |last3= Smith |first3= M. |last4= Flagg |first4= J. |year= 2018 |title= Prostitution stigma and its effect on the working conditions, personal lives, and health of sex workers |journal= [[Journal of Sex Research]] |volume= 55 |issue= 4–5 |pages= 457–471 |doi= 10.1080/00224499.2017.1393652 |pmid= 29148837 |s2cid= 4008671 }}&lt;/ref&gt; ਵੇਸਵਾ ਲਈ ਆਮ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਕਾਰਟ ਅਤੇ ਵੇਸ਼ਵਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਰੀਆਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਐਸਕਾਰਟ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ''ਹੋਰ'' (whore) ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ''ਹੋਰਾ'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਜਰਮਨਿਕ *hōrōn (ਵੇਸਵਾ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲ *keh₂- ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ &quot;ਇੱਛਾ&quot; ਹੈ, ਇੱਕ ਮੂਲ ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ cārus (ਪਿਆਰਾ) ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਫ੍ਰੈਂਚ cher (ਪਿਆਰਾ, ਮਹਿੰਗਾ) ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ cāritās (ਪਿਆਰ, ਦਾਨ)। ਵੇਸਵਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਲੈਂਗ ਰੂਪ ''ਹੋ'' ਵਿੱਚ, ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਹਿਊਰ (Hure) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੇਸਵਾ ਇੱਕ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਲੰਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ, ਵਪਾਰਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ (CSW) ਜਾਂ ਸੈਕਸ ਟ੍ਰੇਡ ਵਰਕਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੇਸਵਾ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੂਕਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ &quot;ਹੂਕਰ&quot; ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਜਨਰਲ ਜੋਸਫ਼ ਹੂਕਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ 1820 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨਹਟਨ ਦੇ ਕੋਰਲੀਅਰ ਹੁੱਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਅਤੇ ਫੈਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ &quot;ਹੂਕਰ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 May 2006 |title=AmericanHeritage.com / History Now |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/1/2006_1_15.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20060521101352/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/1/2006_1_15.shtml |archive-date=21 May 2006 |access-date=22 December 2014}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟਵਾਕਰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਕਾਲ ਗਰਲ ਫ਼ੋਨ ਜਾਂ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਲਿੰਗ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਵੇਸਵਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਰਦ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਜਾਂ ਮਰਦ ਐਸਕਾਰਟ ਵਰਗੇ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਗੋਲੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਸ਼ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਸਲਰ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

=== ਪ੍ਰਬੰਧਕ ===
ਡਿਰਕ ਵੈਨ ਬਾਬੂਰੇਨ (1622) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਕਿਊਰੇਸ

ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਦਲਾਲ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੈਡਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇੱਕ ਖਰੀਦਦਾਰ, ਜਾਂ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।[24] ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਂਡਰਰ ਜਾਂ ਵੇਸਵਾਘਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਦੂਜੇ ਦੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਤੋਂ ਵਿੱਤੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ
* ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਣਾ
* ਸੈਕਸ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨਾ
* ਵੇਸਵਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲਿਜਾਣਾ

=== ਖਰੀਦਦਾਰ ===
ਸੈਕਸ ਦੇ ਖਰੀਦਦਾਰ, ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਸ਼, ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੌਹਨ ਜਾਂ ਚਾਲਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੰਟਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲੈਂਗ ਸ਼ਬਦ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Adult Industry Terms and Acronyms |url=http://forum.myredbook.com/dcforum2/DCForumID15/2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209113009/http://forum.myredbook.com/dcforum2/DCForumID15/2.html |archive-date=9 February 2010 |access-date=23 May 2010 |publisher=Forum.myredbook.com |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ਜੌਨ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਇਦ ਗੁਮਨਾਮਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਮ &quot;ਜੌਨ&quot; ਦੇਣ ਦੇ ਅਕਸਰ ਗਾਹਕ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲਾਲ-ਬੱਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਰਬ ਕ੍ਰੌਲਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਸੈਕਸ ਦੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਸਵੀਡਿਸ਼ ਖੋਜਕਰਤਾ ਸਵੈਨ-ਐਕਸਲ ਮੈਸਨ ਨੇ &quot;ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ&quot; ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Månsson |title=Provläs! Fler böcker inom Socialt arbete Format Kartonnage Språk Svenska Antal sidor 328 Utgivningsdatum 2018-10-08 Upplaga 1 Förlag Studentlitteratur AB Dimensioner 235 x 165 x 25 mm Vikt 609 g SAB Vndp ISBN 9789144116976 Prostitution : aktörerna, relationerna, omvärlden |publisher=Studentlitteratur AB |url=https://www.bokus.com/bok/9789144116976/prostitution-aktorerna-relationerna-omvarlden/?srsltid=AfmBOorygui9qiMWrwKW0oN7kcdloify9CR3csi0Pnll-1727B6KlNx- |access-date=12 December 2025 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਮੇਲਿਸਾ ਫਾਰਲੇ ਨੇ 2017 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸੈਕਸ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Farley | first1=M. | last2=Golding | first2=J. M. | last3=Matthews | first3=E. S. | last4=Malamuth | first4=N. M. | last5=Jarrett | first5=L. | title=Comparing Sex Buyers with Men Who do Not Buy Sex: New Data on Prostitution and Trafficking | journal=Journal of Interpersonal Violence | date=2017 | volume=32 | issue=23 | pages=3601–3625 | doi=10.1177/0886260515600874 | pmid=26324260 }}&lt;/ref&gt;

ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਨਸ ਜਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਮਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;janes1&quot;&gt;{{Cite web |last=Ling |first=Justin |date=4 March 2014 |title=Opposition parties shy away from sex-work debate |url=https://www.dailyxtra.com/opposition-parties-shy-away-from-sex-work-debate-58724 |access-date=26 August 2018 |website=Xtra}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;janes2&quot;&gt;{{Cite web |date=11 October 2015 |title=7 Things You Learn As A Cop Pretending To Be A Hooker |url=http://www.cracked.com/personal-experiences-1950-7-things-you-learn-as-cop-doing-prostitution-stings.html |website=Cracked.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sm1&quot;&gt;[[Alcinda Honwana|Honwana, Alcinda]]. &quot;Changing Patterns of Intimacy among Young People in Africa.&quot; African Dynamics in a Multipolar World (2013): 29-47.&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
===ਪੁਰਾਤਨ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼===
[[File:Griechen31.png|thumb|225px|[[ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ]] ਗਾਹਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ]]

ਪੁਰਾਤਨ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, [[ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ]] [[ਹੀਰੋਡਾਟਸ]] ਦੀ [[ਦ ਹਿਸਟ੍ਰੀਜ਼]]&lt;ref&gt;[[Herodotus]], ''[[Histories (Herodotus)|The Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Aabo%3Atlg%2C0016%2C001&amp;query=book%3D1%3Achapter%3D199%3Asection%3D1 1.199], tr A.D. Godley (1920)&lt;/ref&gt; ਅਨੁਸਾਰ [[ਦਜਲਾ-ਫ਼ਰਾਤ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਵਿਚਕਾਰ [[ਦੇਵਤਾ|ਦੇਵਤਿਆਂ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਮੱਠ]] ਅਤੇ [[ਮੰਦਰ]] ਜਾਂ &quot;ਸਵਰਗ ਦੇ ਘਰ&quot; ਸਨ ਜਿਥੇ [[ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ]] ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਆਮ ਸੀ।&lt;ref&gt;See, for example, [[James Frazer]] (1922), ''[[The Golden Bough]]'', 3e, [[s:The Golden Bough/Adonis in Cyprus|Chapter 31: Adonis in Cyprus]]&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦਾ ਅੰਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ 14ਵੀਂ ਏ.ਡੀ ਵਿੱਚ [[ਕੋਂਸਤਾਂਤੀਨ ਮਹਾਨ]] ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ &quot;ਕ੍ਰਿਸਚੈਨਿਟੀ&quot; ਧਰਮ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[Eusebius]], ''Life of Constantine'', [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.iii.lv.html 3.55] and [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.iii.lviii.html 3.58]&lt;/ref&gt;

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਬੇਬੀਲੋਨ]] ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। 

=== ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ===
[[ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ]] ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਬੋਧੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bhattacharji|first=Sukumari|date=1987|title=Prostitution in Ancient India|url=https://www.jstor.org/stable/3520437|journal=Social Scientist|volume=15|issue=2|pages=32–61|doi=10.2307/3520437|jstor=3520437 |issn=0970-0293|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਫਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ [[ਗੇਇਸ਼ਾ]] ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੈਕਸ ਅਕਸਰ ਇਤਫਾਕਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਵਾਇਫ਼ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ, ਥੀਏਟਰ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 August 2004 |title=Mapping cultures |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101090100.htm |url-status=dead |access-date=23 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041127054112/http://www.hindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101090100.htm |archive-date=27 November 2004}}&lt;/ref&gt;

1757 ਤੋਂ 1857 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੰਗਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਜਿਨਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਨਾਚ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=Fisher-2007&gt;{{cite journal|title=Excluding and Including &quot;Natives of India&quot;: Early-19th-Century British-Indian Race Relations in Britain|first=Michael H.|last=Fisher|journal=[[Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East]]|volume=27|issue=2|year=2007|pages=303–314 [304–5]|doi=10.1215/1089201x-2007-007|s2cid=146613125 }}&lt;/ref&gt; ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਾਫ਼, ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Hyam 2010 p. 372&quot;&gt;{{cite book | last=Hyam | first=R. | title=Understanding the British Empire | publisher=Cambridge University Press | year=2010 | isbn=978-1-139-78846-5 | url=https://books.google.com/books?id=iylEklKX_WQC&amp;pg=PA372 | access-date=2023-11-01 | page=372 |quote= The expatriate was in fact more likely to resort to prostituion overseas because the non-European prostitute was a much more attractive proposition than her British counterpart. Asian prostitutes were amusingly playful hostesses. By contrast, British whores were nasty, dirty, and coarse, drawn from deprived backgrounds. In India and Japan prostituion was an honourable estates, and not furtively conducted. Asian prostitutes were likely to be higher up the social scale, educated, and with a proper training for their art.  An army officer told Havelock Ellis that he had known perhaps sixty prostites, of whom the Japanese were easily the best (clean, charming, beautiful and taking an intelligent interest)...}}&lt;/ref&gt;

21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਢੰਗ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਬੱਚਾ ਬਾਜ਼ੀ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/frontline/film/dancingboys/ |title=The Dancing Boys of Afghanistan &amp;#124; FRONTLINE |publisher=PBS |date=20 April 2010 |access-date=4 January 2014}}&lt;/ref&gt;

ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੇਵਦਾਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਦਾਸੀਆਂ &quot;ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਸਵਾਵਾਂ&quot; ਹਨ।&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6729927.stm Slaves to the goddess of fertility]. BBC News. 8 June 2007&lt;/ref&gt;
 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==
*[[Vern Bullough|Bullough, Vern]] et al. (1977) ''A Bibliography of Prostitution''. New York: Garland
*Campbell, Russell. ''Marked Women: Prostitutes and Prostitution in the Cinema'', 2005 University of Wisconsin Press.
* Cunningham, Scott and Manisha Shah (eds). 2016. ''[https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780199915248.001.0001/oxfordhb-9780199915248 The Oxford Handbook of the Economics of Prostitution]''. Oxford University Press.
* {{cite book |last1=Ditmore |first1=Melissa Hope |title=Encyclopedia of Prostitution and Sex Work |date=2006 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313329685 |url=https://books.google.com/books?id=fcYq72qYRTcC |language=en}}
* Keire, Mara L. ''For Business and Pleasure: Red-Light Districts and the Regulation of Vice in the United States, 1890–1933'' (Johns Hopkins University Press, 2010); 248 pages; History and popular culture of districts in such cities as New Orleans, New York, San Francisco, El Paso, Hartford, Conn., and Macon, Ga.
* {{cite journal | last1 = Martin Moen | first1 = Ole | year = 2012 | title = Is prostitution harmful? | journal = J Med Ethics | volume = 40| issue = 2| pages = 73–81| doi = 10.1136/medethics-2011-100367 | pmid = 22930676 | doi-access = free }}
* {{cite book |author=McCall, Andrew |title=Medieval Underworld (Sutton History Classics) |url=https://archive.org/details/medievalunderwor0000mcca |publisher=Sutton Publishing |location=Thrupp, Stroud, Gloucestershire |year=2004 |isbn=978-0-7509-3727-6 }}
* Michael, R. T., Gagnon, J. H., Laumann, E. O., &amp; Kolata, G. ''Sex in America'', Boston: Little, Brown, 1994.
* [http://www.mirbeau.asso.fr/darticlesetrangers/PM-Venalwomen.pdf Mirbeau, Octave, ''The love of a venal woman'']
* Perlongher, Néstor Osvaldo. ''O negócio do michê, prostituição viril em São Paulo'', 1st edition 1987, editora brasiliense.
* Philip, Neil (1991) ''Working Girls: an illustrated history of the oldest profession''. London: Bloomsbury {{ISBN|978-0-7475-1030-7}}
* Phoenix, J. ''Making Sense of Prostitution'', Basingstoke: Palgrave, 2001.
* Preston, John. ''Hustling, A Gentlemen's Guide to the Fine Art of Homosexual Prostitution'', Badboy Books, 1997.
* {{cite book |last1=Ramseyer |first1=J. Mark |title=Odd Markets in Japanese History: Law and Economic Growth |date=2008 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521048255 |url=https://books.google.com/books?id=IVpRvhn-jCAC |language=en}}
* The UN ''[[Convention for the Suppression of the Traffic in Persons and of the Exploitation of the Prostitution of Others]]'' (1949)
** Full text: [http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/treaty11a.htm Status of ratifications, reservations, and declarations]
* {{cite book |last1=Walkowitz |first1=Judith R. |title=Prostitution and Victorian Society: Women, Class, and the State |url=https://archive.org/details/prostitutionvict00walk |date=1980 |publisher=The University Press |location=Cambridge |isbn=978-0521223348}}
* {{cite journal |author=Weitzer R |title=Moral Crusade Against Prostitution |journal=Society |volume=43 |issue=March–April |pages=33–8 |year=2006 |url=http://www.katallaxi.se/wp-content/uploads/2006/11/moral-crusade.pdf |issn=1524-8879 |doi=10.1007/bf02687593 |s2cid=144600803 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909225345/http://www.katallaxi.se/wp-content/uploads/2006/11/moral-crusade.pdf |archive-date=9 September 2008 |df=dmy-all }}
* [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/09/united-nations-experts-this-week-said-that-that-full-decriminalization-of-adult-voluntary-sex-work-holds-the-greatest-promise-to-address-the-systemic-discrimination-and-violence-sex-workers-frequently/ Global: Experts back decriminalization as the best means to enhance the rights of sex workers]. [[Amnesty International]]. 29 September 2023.
* [https://www.hrw.org/news/2023/11/28/landmark-un-report-calls-sex-work-decriminalization Landmark UN Report Calls for Sex Work Decriminalization]. [[Human Rights Watch]]. 28 November 2023.

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{EB1911 poster|Prostitution}}
{{Commons category|Prostitution}}
{{Wiktionary|prostitution|prostitute|whore}}
{{Wikiquote}}
* {{Merriam-Webster|Prostitution}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਤੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2015 ਐਡੀਟਾਥਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਔਰਤ ਮਹੀਨਾ 2015 ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>ilagvxbchh2y9jbr2z89hl45uc8ybjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57214</id>
    <revision>
      <id>847628</id>
      <parentid>542218</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="r502u00ntf2painnxl4v87kxo0z9afl" xml:space="preserve">[[File:Rape scene - Utagawa KUNIYOSHI.jpg|thumb|ਇੱਕ ਕਲਕਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ।]]
'''ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ''' ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕੁਝ ਲੋਕ iਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪੀੜਤ ਨਾਲ [[ਬਲਾਤਕਾਰ]] ਕਰਦੇ ਹਨ।
===ਭਾਰਤ===
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 22,000 ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਕੈਸੇ ਦਰਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;unodc.org&quot;&gt;http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/statistics/crime/CTS12_Sexual_violence.xls&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਸਬੰਧੀ ਅਲੱਗ ਰਿਪਰੋਟ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।

16 ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ 2012|23 ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦਾ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ]] ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 Dec 2012 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/9756318/Protests-grow-over-gang-rape-of-Indian-woman.html |title=Video: Protests grow over gang rape of Indian woman |publisher=Telegraph |accessdate=2012-12-21 |location=London |archive-date=2014-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141202111553/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/9756318/Protests-grow-over-gang-rape-of-Indian-woman.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 3 ਨੇਪਾਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਟੂਰਿਸਟ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/06/05/us-tourist-gang-rape-india-manali-american/2391843/ Outrage in India over U.S. tourist gang-rape, latest in attacks]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2337058/US-tourist-rape-Manali-Three-Nepalese-men-arrested-going-run.html Three Nepalese men arrested over US tourist's rape] Mail Online UK (6 June 2013)&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2015 ਐਡੀਟਾਥਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਔਰਤ ਮਹੀਨਾ 2015 ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>r502u00ntf2painnxl4v87kxo0z9afl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਟਿੱਲ ਐਲਿਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58237</id>
    <revision>
      <id>847604</id>
      <parentid>245296</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7556" sha1="m8l7ewb0nck299a8b8kx3sf5c7v1lwm" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ਸਟਿੱਲ ਐਲਿਸ
| image          = Still Alice - Movie Poster.jpg
| caption        = ਫ਼ਿਲਮ ਪੋਸਟਰ
| director       = {{Plainlist|
* [[ਰਿਚਰਡ ਗਲੈਟਜ਼ਰ]]
* [[ਵਾਸ਼ ਵੇਸਟ]]}}
| producer       = {{Plainlist|
* ਜੇਮਸ ਬ੍ਰਾਉਨ
* ਪਮੇਲਾ ਕੋਫਲਰ
* ਲੇਕਸ ਲਟਜ਼ਸ}}
| screenplay     = {{Plainlist|
* [[ਰਿਚਰਡ ਗਲੈਟਜ਼ਰ]]
* [[ਵਾਸ਼ ਵੇਸਟ]]}}
| based on       = {{based on|[[ਲੀਜ਼ਾ ਜਿਨੋਵਾ]]|''[[ਸਟਿੱਲ ਐਲਿਸ (ਨਾਵਲ)|ਸਟਿੱਲ ਐਲਿਸ]]''}}
| starring       = {{Plainlist|
* [[ਜੂਲੀਅਨ ਮੂਰ]]
* [[ਐਲੇਕ ਬਾਲਡਵਿਨ]]
* [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਸਟੀਵਾਰਟ]]
* [[ਕੇਟ ਬੋਜ਼ਵਰਥ]]
* [[ਹੰਟਰ ਪੈਰਿਸ਼]]}}
| music          = [[Ilan Eshkeri]]
| cinematography = [[Denis Lenoir]]
| editing        = Nicolas Chaudeurge
| studio         = {{Plainlist|
* [[ਕਿੱਲਰ ਫ਼ਿਲਮਸ]]
* ਬੈਕਅਪ ਮੀਡਿਆ
* ਬਿਗ ਇੰਡੀ ਪਿਕਚਰਸ
* ਬੀ ਏਸ ਏਮ ਸਟੂਡਿਓ}}
| distributor    = [[ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰਸ ਕਲਾਸਿੱਕ]]
| released       = {{Film date|2014|09|08|[[2014 ਟਾਰਾਂਟੋ ਫ਼ਿਲਮ ਫੇਸਟੀਵਲ|TIFF]]|2014|12|05|ਅਮਰੀਕਾ}} 
| runtime        = 101 ਮਿੰਟ&lt;!--Theatrical runtime: 100:59--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/still-alice-film | title=''STILL ALICE'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=December 1, 2014 | accessdate=December 1, 2014 | archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 25, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150225001529/http://www.bbfc.co.uk/releases/still-alice-film | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country        = ਅਮਰੀਕਾ
| language       = ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ
}}
'''''ਸਟਿੱਲ ਐਲਿਸ'''''  [[ਰਿਚਰਡ ਗਲੈਟਜ਼ਰ]] ਤੇ [[ਵਾਸ਼ ਵੇਸਟ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ 2014 ਅਮਰੀਕਨ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{cite web|title=Kristen Stewart, Alec Baldwin, Kate Bosworth Join Julianne Moore in ‘Still Alice’|url=http://www.thewrap.com/kristen-stewart-alec-baldwin-kate-bosworth-join-julianne-moore-still-alice/|publisher=thewrap|accessdate=4 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=AFM: Julianne Moore Boards Adaptation of ‘Alice’ Novel (EXCLUSIVE)|url=http://variety.com/2013/biz/news/julianne-moore-still-alice-1200799643/|publisher=variety|accessdate=4 March 2014}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਲੀਜ਼ਾ ਜਿਨੋਵਾ]] ਦੇ 2007 ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲ [[ਸਟਿੱਲ ਐਲਿਸ (ਨਾਵਲ)]] ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਐਲਿਸ ਹਾਓਲੈੰਡ ਦੀ ਮੁਖ ਭੂਮਿਕਾ ਜੂਲੀਅਨ ਮੂਰ ਨੇ ਨਿਭਾਈ। ਐਲਿਸ ਹਾਓਲੈੰਡ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ]] ਹੈ। [[ਐਲੇਕ ਬਾਲਡਵਿਨ]] ਨੇ ਐਲਿਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਸਟੀਵਾਰਟ]],[[ਕੇਟ ਬੋਜ਼ਵਰਥ]], [[ਹੰਟਰ ਪੈਰਿਸ਼]] ਨੇ ਉਸਦੇ ਬਚਿਆਂ ਲਿਡੀਆ, ਐਨਾ ਤੇ ਟੋਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ [[2014 ਟਾਰਾਂਟੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੇਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ 8 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਹੋਇਆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2014/film/news/tiff-toronto-intl-film-festival-gala-special-presentations-1201266480/|title=Advertisement|work=Variety|accessdate=December 2, 2014}}&lt;/ref&gt; ਮੂਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ]], [[ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਸ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡਸ]], [[ਬਾਫ਼ਟਾ ਅਵਾਰਡ]] ਤੇ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।

==ਪਲਾਟ==
ਡਾ. ਐਲਿਸ ਹਾਓਲੈੰਡ ([[ਜੂਲੀਅਨ ਮੂਰ]]), ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, 3 ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਜੋਨ ਹਾਓਲੈਂਡ ([[ਐਲੇਕ ਬਾਲਡਵਿਨ]]) ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ [[ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ]] ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਖਾਨਦਾਨੀ ਹੈ ਤੇ ਐਲਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਂਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈ ਯਾ ਨਹੀਂ। ਵੱਡੀ ਕੁੜੀ ਐਨਾ ਦੀ ਟੈਸਟ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ [[ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ]] ਹੈ। ਐਲਿਸ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਟੋਮ ਦਾ ਟੈਸਟ ਨੇਗੇਟਿਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ ਲਿਡੀਆ ਟੈਸਟ ਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਐਲਿਸ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਲਕੋ ਦਿੱਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੋਨ ਤੇ ਕੁਛ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਓਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਖੀਰ ਤੇ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਦਾ ਲਿੰਕ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਾਲ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

==ਕਾਸਟ==
* [[ਜੂਲੀਅਨ ਮੂਰ]] - ਐਲਿਸ ਹਾਓਲੈੰਡ 
* [[ਐਲੇਕ ਬਾਲਡਵਿਨ]] - ਜੋਨ ਹਾਓਲੈੰਡ
* [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਸਟੀਵਾਰਟ]] -  ਲਿਡੀਆ ਹਾਓਲੈੰਡ
* [[ਕੇਟ ਬੋਜ਼ਵਰਥ]] - ਐਨਾ ਹਾਓਲੈੰਡ-ਜੋਨਸ
* [[ਹੰਟਰ ਪੈਰਿਸ਼]] - ਟੋਮ ਹਾਓਲੈੰਡ
* [[ਸ਼ੇਨ ਮੈਕਰਾਇ]] - ਚਾਰਲੀ ਜੋਨਸ
* [[ਸਟੀਫਨ ਕੰਕਨ]] - ਬੇੰਜ਼ਾਮਿਨ
* [[ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਕਾਰਟਾਜਿਨਾ]] - ਪ੍ਰੋਫ਼ ਹੂਪਰ
* [[ਸੇਠ ਗਿਲੀਅਮ]] - ਫਰੈਡਰਿਕ ਜੋਨਸਨ
* ਡੇਨੀਅਲ ਜ਼ੇਰੋਲ - ਏਰਿਕ ਵੈਲਮੈਨ
* ਏਰੀਨ ਡ੍ਰੇਕ - ਜੈਨੀ

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>m8l7ewb0nck299a8b8kx3sf5c7v1lwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58938</id>
    <revision>
      <id>847609</id>
      <parentid>590336</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3261" sha1="oawftr68g1vy6px5sz0ojio3m4acx5j" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox football club
| clubname = ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ
| image = [[File:Royal Standard de Liege.png|100px]]
| fullname = ਰਾਇਲ ਸਟੈਨਦਰਦ ਡਿ ਲੈਗ
| founded = 1898&lt;ref name=&quot;Rebel Ultras History&quot;&gt;{{cite web |url=http://rebelultras.com/2014/01/29/history-of-standard/ |title=History of Standard de Liège |work=Rebel Ultras |accessdate=6 November 2014 |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918232013/https://rebelultras.com/2014/01/29/history-of-standard/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| ground = [[ਸਤਾਦ ਮਾਰਿਸ ਦੁਫ੍ਰਸ੍ਨੇ]]&lt;ref name=&quot;soccerway&quot;&gt;http://int.soccerway.com/teams/belgium/standard-de-liege/230/&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[ਲੈਗ]]
| capacity = 30,023&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://standard.sudpresse.be/club/la-vie-du-club/le-stade-de-sclessin.htm?lng=fr |title=Royal Standard de Liège Official Club Website |accessdate=21 March 2011 |archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111231213539/http://standard.sudpresse.be/club/la-vie-du-club/le-stade-de-sclessin.htm?lng=fr |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| chairman = ਰੋਲਾਨ ਦੁਛਤੇਲੇਤ&lt;ref name=&quot;Belgian Waffle&quot;&gt;{{cite web |url=http://thebelgianwaffle.co.uk/roland-duchatelet-named-new-owner-of-standard-liege/ |title=Roland Duchâtelet takes over Standard Liège |work=The Belgian Waffle |date=23 June 2011 |accessdate=6 November 2014 |archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107020757/http://thebelgianwaffle.co.uk/roland-duchatelet-named-new-owner-of-standard-liege/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| manager = ਜੇਮਸ
| league = [[ਬੈਲਜੀਅਨ ਪ੍ਰੋ ਲੀਗ]]
| pattern_la1=_redborder|pattern_b1=_standard1415h|pattern_ra1=_redborder|pattern_so1=_whitetop
| leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FF0000
| pattern_la2=_redborder|pattern_b2=_standard1415a|pattern_ra2=_redborder|pattern_so2=_whitetop
| leftarm2=000000|body2=000000|rightarm2=000000|shorts2=000000|socks2=000000
| website = http://www.standard.be/
}}

'''ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੇਲਜਿਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;Rebel Ultras History&quot;/&gt; ਇਹ [[ਲੈਗ]], [[ਬੈਲਜੀਅਮ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;&lt;ref name=&quot;soccerway&quot;/&gt; ਇਹ [[ਸਤਾਦ ਮਾਰਿਸ ਦੁਫ੍ਰਸ੍ਨੇ]], [[ਲੈਗ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ,&lt;ref&gt;http://int.soccerway.com/teams/belgium/standard-de-liege/230/venue/&lt;/ref&gt; ਜੋ ਬੈਲਜੀਅਨ ਪ੍ਰੋ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
{{-}}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{Commonscat|Royal_Standard_de_Liège|ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ}}
*[http://www.standard.be/ ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{fr icon}} / {{nl icon}} / {{en icon}} / {{de icon}}
*[https://web.archive.org/web/20051022091326/http://www.uefa.com/footballEurope/Club=52165/domestic.html ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ] UEFA.COM ਤੇ

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]]</text>
      <sha1>oawftr68g1vy6px5sz0ojio3m4acx5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੇਂਟ ਜੇਕਬ-ਪਾਰਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59336</id>
    <revision>
      <id>847725</id>
      <parentid>574897</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="mkyjejjb2x1v736q72ifuffwqb4xq92" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox Stadium
| stadium_name = ਸੇਂਟ ਜੇਕਬ-ਪਾਰਕ
| image = [[File:St Jakob-Park.jpg|250px]]
| location = [[ਬਾਜ਼ਲ]],&lt;br&gt; [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]]
| broke_ground = ੧੯੯੮
| opened = ੧੫ ਮਾਰਚ ੨੦੦੧&lt;ref name=&quot;venue&quot;&gt;http://int.soccerway.com/teams/switzerland/fc-basel/2174/venue/&lt;/ref&gt;
| surface = ਘਾਹ
| construction_cost = CHF ੨੨,੦੦,੦੦,੦੦੦
| tenants = [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਬਾਜ਼ਲ]]&lt;ref name=&quot;basel&quot;&gt;http://int.soccerway.com/teams/switzerland/fc-basel/2174/&lt;/ref&gt;
| seating_capacity = ੩੮,੫੧੨&lt;ref name=&quot;fcb1&quot;&gt;{{cite web | last =  | first =  | authorlink =  | coauthors =  | year = 2011 | url = http://www.fcb.ch/Club/StadiumSt.JakobPark | title = Figures and facts | format =  | work =  | publisher = FC Basel 1893 | accessdate = 2011-11-20 | archive-date = 2012-02-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120203010621/http://www.fcb.ch/Club/StadiumSt.JakobPark | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/78/1676378_DOWNLOAD.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-04-26 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517102934/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/78/1676378_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| coordinates = {{coord|47|32|29.67|N|7|37|12.65|E|region:CH-BS_type:landmark|display=inline,title}}
}}

'''ਸੇਂਟ ਜੇਕਬ-ਪਾਰਕ''', ਇਸ ਨੂੰ [[ਬਾਜ਼ਲ]], [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;venue&quot;/&gt; ਇਹ [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਬਾਜ਼ਲ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;basel&quot;/&gt; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੩੮,੫੧੨&lt;ref name=&quot;fcb1&quot;/&gt; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
{{-}}	
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category|St. Jakob-Park|ਸੇਂਟ ਜੇਕਬ-ਪਾਰਕ}}
* [http://www.fcb.ch/en-US/Home ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਬਾਜ਼ਲ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428180618/http://www.fcb.ch/en-US/Home |date=2015-04-28 }}
* [http://allstadiums.ru/evropa/stadiony-shveycarii/sankt-jakob-park.html ਸੇਂਟ ਜੇਕਬ-ਪਾਰਕ]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]]</text>
      <sha1>mkyjejjb2x1v736q72ifuffwqb4xq92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੈਤਸੀਗਰੁੰਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59528</id>
    <revision>
      <id>847565</id>
      <parentid>709769</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="p00hnudjvj0s6h2c8nf80bucsvav1tp" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox stadium
| name = ਲੈਤਸੀਗਰੁੰਤ ਸਟੇਡੀਅਮ
| image = [[File:Letzigrund Zuerich.jpg|200px|ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਿੱਖ]]
| location = [[ਜ਼ਿਊਰਿਖ]],&lt;br&gt; [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]]
| coordinates = {{coord|47|22|58.06|N|8|30|15.71|E|type:landmark_region:CH-ZH|display=inline}}
| broke_ground = 15 ਨਵੰਬਰ 2005
| built = 2006–2007&lt;ref name=&quot;Letzigrund Reconstruction Timeline&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.stadionletzigrund.ch/en/reconstruction/ |title=Reconstruction |accessdate=February 13, 2015 |publisher=City of Zurich administration, stadium management |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 15, 2015 |archive-url=https://archive.today/20150215015529/http://www.stadionletzigrund.ch/en/reconstruction/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| opened = 30 ਅਗਸਤ 2007&lt;ref name=&quot;New Letzigrund opening ends Euro 2008 saga&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.swissinfo.ch/eng/new-letzigrund-opening-ends-euro-2008-saga/970002 |title= Letzigrund opening |accessdate=February 13, 2015 |publisher=Swissinfo }}&lt;/ref&gt;
| owner = ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਸ਼ਹਿਰ
| operator = ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਸ਼ਹਿਰ
| surface = 
| scoreboard = 
| construction_cost = CHF 12,00,00,000
| capacity = 26,104&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/-Publications/01/67/58/96/1675896_DOWNLOAD.pdf |title=UEFA Europa League - Season 2011/12: Group D |access-date=2015-04-30 |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103041302/https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/-Publications/01/67/58/96/1675896_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dimensions = 105 x 68 ਮੀਟਰ
| tenants = [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਜ਼ਿਊਰਿਖ]]&lt;br&gt;[[ਗ੍ਰਸਹੋਪਰ ਕਲੱਬ ਜ਼ਿਊਰਿਖ]]
}}

'''ਲੈਤਸੀਗਰੁੰਤ''', [[ਜ਼ਿਊਰਿਖ]], [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਜ਼ਿਊਰਿਖ]]&lt;ref&gt;http://int.soccerway.com/teams/switzerland/fc-zurich/2179/&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਗ੍ਰਸਹੋਪਰ ਕਲੱਬ ਜ਼ਿਊਰਿਖ]]&lt;ref&gt;http://int.soccerway.com/teams/switzerland/grasshopper-club-zurich/2178/&lt;/ref&gt; ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 26,104 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://int.soccerway.com/teams/switzerland/fc-zurich/2179/venue/&lt;/ref&gt;
{{-}}	

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ==
{{Commons category|Letzigrund-Stadion, Zürich|ਲੈਤਸੀਗਰੁੰਤ}}
*[http://www.stadionletzigrund.ch ਲੈਤਸੀਗਰੁੰਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
* [http://www.fcz.ch ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]]</text>
      <sha1>p00hnudjvj0s6h2c8nf80bucsvav1tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60010</id>
    <revision>
      <id>847541</id>
      <parentid>770000</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6567" sha1="7xkcbqa6i2hs4ckg5scyyxftppa9o0l" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|
|group=ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕ
|image=Displaced Rohingya people in Rakhine State (8280610831).jpg
|poptime=1,424,000–2,000,000&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/news/leaders/21565624-rohingyas-need-help-burmese-government-aung-san-suu-kyi-and-outside-world-no |title=Ethnic cleansing in Myanmar: No place like home |publisher=The Economist |date=2012-11-03 |accessdate=2013-10-18}}&lt;/ref&gt;{{failed verification|date=February 2015}}
|region1={{flag|ਬਰਮਾ}}
|pop1=735,000 - 800,000
|ref1= 
|ref7=&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://asianhistory.about.com/od/Asian_History_Terms_N_Q/g/Who-Are-The-Rohingya.htm|title=Who Are the Rohingya?|publisher=About Education|year=2014|accessdate=8 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121118161625/http://asianhistory.about.com/od/Asian_History_Terms_N_Q/g/Who-Are-The-Rohingya.htm|archivedate=18 ਨਵੰਬਰ 2012|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
|region2={{flag|ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ}}
|pop2=400,000
|ref2=&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.ethnologue.com/country/SA | title=Saudi Arabia entry at Ethnologue | publisher=Ethnologue | accessdate=6 February 2015}}&lt;/ref&gt;
|region3={{flag|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼}}
|pop3=300,000
|ref3=&lt;ref&gt;{{cite news|title=Myanmar Rohingya refugees call for Suu Kyi's help|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jW_OsfW4nM_kqqa4Iu6aQcmQtD7g?docId=CNG.a1b878f71ac27feae178698ffd633dd4.521|accessdate=9 July 2012|date=13 June 2012|agency=Agence France-Presse}}&lt;/ref&gt;
|region4={{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}}
|pop4=200,000
|ref4=&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?200305 |title=Homeless In Karachi &amp;#124; Owais Tohid, Arshad Mahmud |publisher=Outlookindia.com |date=1995-11-29 |accessdate=2013-10-18 |archive-date=2014-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326181345/http://www.outlookindia.com/article.aspx?200305 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.burmalibrary.org/docs/SRI-rohingya.htm |title=Box 5925 Annapolis, MD 21403 info@srintl |publisher=Burmalibrary.org |date= |accessdate=2013-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;huffington&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.huffingtonpost.com/derek-henry-flood/from-south-to-south-refug_b_100387.html | title=From South to South: Refugees as Migrants: The Rohingya in Pakistan | publisher=Huffington Post | date=31 December 1969 | accessdate=11 February 2015 | author=Derek Henry Flood}}&lt;/ref&gt;
|region5={{flag|ਥਾਈਲੈਂਡ}}
|pop5=100,000
|ref5=&lt;ref&gt;{{cite news|last=Husain|first=Irfan|title=Karma and killings in Myanmar|url=http://dawn.com/2012/07/30/karma-and-killings-in-myanmar/|accessdate=10 August 2012|newspaper=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|date=30 July 2012}}&lt;/ref&gt;
|region6={{flag|ਮਲੇਸ਼ੀਆ}}
|pop6=40,070
|ref6=&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unhcr.org.my/About_Us-@-Figures_At_A_Glance.aspx|title=Figure At A Glance|publisher=[[Malaysia and the United Nations|UNHCR Malaysia]]|year=2014|accessdate=30 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230060328/http://www.unhcr.org.my/About_Us-@-Figures_At_A_Glance.aspx|archivedate=30 ਦਸੰਬਰ 2014|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|popplace= [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] ([[ਰਾਖਿਨ ਸਟੇਟ|ਅਰਾਕਾਨ]]), [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]], [[ਥਾਈਲੈਂਡ]], [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]], [[ਭਾਰਤ]]
|langs=[[ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਰੋਹਿੰਗਿਆ]]
|rels= [[ਇਸਲਾਮ]]
|related-c = [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]] &lt;br&gt; [[ਬਰਮੀ ਭਾਰਤੀ]]
}}
'''ਰੋਹਿੰਗਿਆ ''' [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] ਦੇ ਅਰਾਕਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਇਲਾਕੇ  ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਰਾਕਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੇ ਬਰਮੀਜ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹੌਲ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਹੋ ਗਏ। ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੁਝ ਰੋਹਿੰਗਿਆ [[ਹਿੰਦੂ]]ਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਇਹ ਲੋਕ [[ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਭਾਸ਼ਾ]] ਬੋਲਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=lan&gt;{{cite book | title=Language and National Identity in Asia | url=https://archive.org/details/languagenational0000unse_c6w1 | publisher=Oxford University Press | author=Andrew Simpson | year=2007 | location=United Kingdom | pages=[https://archive.org/details/languagenational0000unse_c6w1/page/267 267] | isbn=978-0199226481}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/rhg |title=Rohingya reference at Ethnologue}}&lt;/ref&gt; ੨੦੧੬-੧੭ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 8 ਲੱਖ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਪਰ ਬਰਮਾ ਦੇ ਬੁੱਧ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਾਨਵੀ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹਨ। ਯੁਨਾਈਟੇਡ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਪੀੜਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਕ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
&lt;small&gt;{{ਹਵਾਲੇ}}&lt;/small&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>7xkcbqa6i2hs4ckg5scyyxftppa9o0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੁਆਝੀ ਪਿੰਡ (ਚੀਨ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60179</id>
    <revision>
      <id>847764</id>
      <parentid>846538</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6130" sha1="ajgjx4h9krvoirgewqbrh5z7fpuncv9" xml:space="preserve">[[ਚੀਨ]] ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਹੁਆਝੀ]] (ਸਰਲ ਚੀਨੀ: 华西村; ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ: 華西村; ਪਿਨਯਿਨ: huā xī cūn,English:Huaxi),ਜੋ [[ਜੀਆਂਗਸੁ|ਜੀਆਂਗਸੁ ਰਾਜ]] ਦੇ [[ਜੀਆਂਗਯਿਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਪਿੰਡ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://english.cri.cn/7146/2009/04/16/2041s475214.htm |title=The Secrets of China's Richest Village |access-date=2015-05-17 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120530065346/http://english.cri.cn/7146/2009/04/16/2041s475214.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵੂ ਰੇਨਬਾਓ (ਸਰਲ ਚੀਨੀ: 吴仁宝; ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ: 吳仁寶; ਪਿਨਯਿਨ: wú rénbǎo, English:Renbao),ਜੋ ਹੁਆਝੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਭੂਤਪੂਰਵ ਸਕੱਤਰ ਸਨ, ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਾਇਆ ਕਲਪ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਾਡਲ [[ਸਮਾਜਵਾਦ|ਸਮਾਜਵਾਦੀ]] ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।''

==ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ==
ਹੁਆਝੀ ਪਿੰਡ ''ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਵਲ ਦਰਜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ 1961 ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.chinadaily.com.cn/cndy/2009-10/20/content_8817493.htm Huaxi Special: 'Number one village under the sky' continues moving forward]&lt;/ref&gt; ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 100,000 [[ਯੂਰੋ|ਯੋਰੋ]] ਸਲਾਨਾ ਦੀ ਧਨ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਇਹ ਚੀਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪੱਛਮੀ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਫੀ ਰਾਸ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਨੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਖਰੀਦੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹਿਸੇਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕੁਲ ਟਰਨਓਵਰ (Turnover) 6.5 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 2000 ਮੂਲ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਕਰੀਬਨ 20,344 ਪਰਵਾਸੀ ਕਾਮੇ ਅਤੇ 28,240 ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਾਮੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਹੁਆਝੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਇਥੇ ਇਸਦੀ ਗਗਨ ਚੁੰਭੀ ਬਹੁ ਮੰਜਲੀ ਇਮਾਰਤ&lt;ref&gt;[http://www.andreadimartino.com/index.htm?http://www.andreadimartino.com/huaxi/ Huaxi, the Chinese model of richness]&lt;/ref&gt; ਭਾਵ 328 ਮੀਟਰ ਉਚੇ [[ਲੋਂਗਸੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੋਟਲ]] [[(Longxi International Hotel)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://usa.chinadaily.com.cn/business/2011-10/10/content_13860880.htm |title=Skyscraper hotel takes Huaxi village to record new heights |access-date=2015-05-17 |archive-date=2018-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906014217/http://usa.chinadaily.com.cn/business/2011-10/10/content_13860880.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/photo/2011-10/24/c_122190393.htm 走进华西村 揭秘奢华的黄金酒店] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111027000346/http://news.xinhuanet.com/photo/2011-10/24/c_122190393.htm |date=2011-10-27 }} {{zh icon}}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਇਸਦੀ 50 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇ ਗੰਢ ਸਥਾਪਨਾ ਮੌਕੇ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਕੇ ਖੋਲਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ।

==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ==
* [[Mondragón]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== External links ==
* [http://www.vagabondjourney.com/huaxi-china-worlds-richest-village/ Huaxi: A Journey to the World's Richest Village]
* [http://www.youtube.com/watch?v=yru1C-RE7lc&amp;feature=player_embedded Story of Huaxi Village]
* [http://www.independent.co.uk/news/world/asia/huaxi-the-socialist-village-where-everyone-is-wealthy-6290583.html Independent on Huaxi]
* [http://www.chinahuaxicun.com/ City of Huaxi official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005005622/http://www.chinahuaxicun.com/ |date=2013-10-05 }} {{zh icon}}
* [http://en.chinahuaxicun.cn/ City of Huaxi official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141211053223/http://en.chinahuaxicun.cn/ |date=2014-12-11 }} {{en icon}}

{{Coord|31.83285|120.425477|display=title|name=accident site}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਚੀਨ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਜੀਆਂਗਸੁ(Jiangsu) ਦਾ ਭੂਗੋਲ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਪਿੰਡ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਆਝੀ (Huaxi) ਪਿੰਡ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਡਲ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਿੰਡ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ]]</text>
      <sha1>ajgjx4h9krvoirgewqbrh5z7fpuncv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਸ਼ਵ ਪਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਿਵਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65641</id>
    <revision>
      <id>847589</id>
      <parentid>287565</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1044" sha1="cgw0b4a2hk3th6i7hwb3yb0k5jopyof" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਵ ਪਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਿਵਸ''' ਹਰ ਸਾਲ [[4 ਅਕਤੂਬਰ]] ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ, ਹੱਕ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1931 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;[http://www.boston.com/bigpicture/2008/10/world_animal_day.html World Animal Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070305/http://www.boston.com/bigpicture/2008/10/world_animal_day.html |date=2016-03-04 }} [[The Boston Globe]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://english.sina.com/world/p/2008/1004/189827.html World Animal Day Marked] 2008-10-05. [[Sina.com|SINA English]]&lt;/ref&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]</text>
      <sha1>cgw0b4a2hk3th6i7hwb3yb0k5jopyof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ ਇੰਡੈਕਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66136</id>
    <revision>
      <id>847626</id>
      <parentid>765818</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20116" sha1="kqea7e6yl271sijbzr0astv5a62lxgq" xml:space="preserve">==2015 ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ ਸੂਚਕ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਦੇਸ 
! ਦਰਜਾ (SPI)
! ਸਮਾਜਕ ਤਰੱਕੀ ਸੂਚਕ 
! ਦਰਜਾ (BHN)
! ਮੂਲ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ 
! ਦਰਜਾ (FW)
! ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ 
! ਦਰਜਾ (O)
! ਮੌਕੇ 
|-
| {{flag|ਨਾਰਵੇ}}

| 1

| 88.36

| 9

| 94.8

| 1

| 88.46

| 9

| 81.82

|-
| {{flag|Sweden}}

| 2

| 88.06

| 8

| 94.83

| 3

| 86.43

| 5

| 82.93

|-
| {{flag|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ}}

| 3

| 87.97

| 2

| 95.66

| 2

| 86.5

| 10

| 81.75

|-
| {{flag|Iceland}}

| 4

| 87.62

| 6

| 95

| 4

| 86.11

| 11

| 81.73

|-
| {{flag|New Zealand}}

| 5

| 87.08

| 17

| 92.87

| 6

| 82.77

| 2

| 85.61

|-
| {{flag|Canada}}

| 6

| 86.89

| 7

| 94.89

| 14

| 79.22

| 1

| 86.58

|-
| {{flag|Finland}}

|7

|86.75

|3

| 95.05

| 8

| 82.58

| 7

| 82.63

|-
| {{flag|Denmark}}

| 8

| 86.63

| 1

| 96.03

| 7

| 82.63

| 12

| 81.23

|- 
| {{flag|Netherlands}}

| 9

| 86.5

| 9

| 94.8

| 5

| 83.81

| 13

| 80.88

|-
| {{flag|Australia}}

| 10

| 86.42

| 13

| 93.73

| 12

| 79.98

| 3

| 85.55

|-
| {{flag|United Kingdom}}

| 11

| 84.68

| 19

| 92.22

| 15

| 79.04

| 6

| 82.78

|-
| {{flag|Ireland}}

| 12

| 84.66

| 15

| 93.68

| 29

| 76.34

| 4

| 83.97

|- 
| {{flag|ਆਸਟਰੀਆ}}

| 13

| 84.45

| 4

| 95.04

| 9

| 82.53

| 18

| 75.77

|-
| {{flag|Germany}}

| 14

| 84.04

| 12

| 94.12

| 10

| 81.5

| 16

| 76.49

|-
| {{flag|Japan}}

| 15

| 83.15

| 5

| 95.01

| 20

| 78.78

| 19

| 75.66

|-
| {{flag|United States}}

| 16

| 82.85

| 21

| 91.23

| 35

| 75.15

| 8

| 82.18

|- 
| {{flag|Belgium}}

| 17

| 82.83

| 13

| 93.73

| 27

| 76.57

| 14

| 78.19

|- 
| {{flag|Portugal}}

| 18

| 81.91

| 18

| 92.81

| 31

| 76.17

| 15

| 76.76

|- 
| {{flag|Slovenia}}

| 19

| 81.62

| 16

| 92.88

| 11

| 80.87

| 24

| 71.12

|- 
| {{flag|Spain}}

| 20

| 81.17

| 23

| 91.09

| 26

| 76.79

| 20

| 75.62

|- 
| {{flag|France}}

| 21

| 80.82

| 22

| 91.16

| 17

| 78.83

| 23

| 72.46

|- 
| {{flag|Czech Republic}}

| 22

| 80.59

| 11

| 94.23

| 15

| 79.04

| 27

| 68.49

|- 
| {{flag|Estonia}}

| 23

| 80.49

| 28

| 88.44

| 13

| 79.61

| 22

| 73.42

|- 
| {{flag|Uruguay}}

| 24

| 79.21

| 37

| 86.18

| 36

| 75.03

| 17

| 76.41

|-

| {{flag|Slovakia}}

| 25

| 78.45

| 20

| 92.19

| 19

| 78.8

| 35

| 64.35

|-
| {{flag|Chile}}

| 26

| 78.29

| 35

| 86.32

| 38

| 74.85

| 21

| 73.69

|- 
| {{flag|Poland}}

| 27

| 77.98

| 34

| 86.67

| 24

| 77.19

| 26

| 70.07

|-
| {{flag|Costa Rica}}

| 28

| 77.88

| 41

| 84.22

| 17

| 78.83

| 25

| 70.59

|- 
| {{flag|South Korea}}

| 29

| 77.7

| 26

| 89.11

| 34

| 75.6

| 28

| 68.4

|- 
| {{flag|Cyprus}}

| 30

| 77.45

| 25

| 89.3

| 33

| 75.95

| 29

| 67.11

|- 
| {{flag|Italy}}

| 31

| 77.38

| 29

| 88.39

| 25

| 77

| 30

| 66.76

|- 
| {{flag|Hungary}}

| 32

| 74.8

| 27

| 88.8

| 62

| 70.4

| 33

| 65.21

|-
| {{flag|Latvia}}

| 33

| 74.12

| 42

| 83.84

| 21

| 77.76

| 42

| 60.75

|-
| {{flag|Greece}}

| 34

| 74.03

| 31

| 87.64

| 42

| 74.53

| 43

| 59.91

|-
| {{flag|Lithuania}}

| 35

| 74

| 43

| 83.75

| 39

| 74.79

| 36

| 63.47

|-
| {{flag|Mauritius}}

| 36

| 73.66

| 30

| 88.02

| 53

| 72.09

| 40

| 60.88

|- 
| {{flag|Croatia}}

| 37

| 73.3

| 32

| 87.49

| 32

| 76.09

| 52

| 56.32

|-
| {{flag|Argentina}}

| 38

| 73.08

| 54

| 80.51

| 47

| 73.57

| 34

| 65.17

|-
| {{flag|United Arab Emirates}}

| 39

| 72.79

| 24

| 89.63

| 43

| 74.16

| 57

| 54.59

|-
| {{flag|Israel}}

| 40

| 72.6

| 33

| 86.96

| 48

| 72.99

| 49

| 57.85

|-
| {{flag|Panama}}

| 41

| 71.79

| 67

| 75.91

| 22

| 77.55

| 38

| 61.9

|-
| {{flag|Brazil}}

| 42

| 70.89

| 74

| 71.14

| 30

| 76.21

| 32

| 65.33

|-
| {{flag|Bulgaria}}

| 43

| 70.19

| 40

| 84.73

| 66

| 69.57

| 53

| 56.29

|- 
| {{flag|Jamaica}}

| 44

| 69.83

| 78

| 70.52

| 49

| 72.84

| 31

| 66.14

|- 
| {{flag|Serbia}}

| 45

| 69.79

| 45

| 83.38

| 40

| 74.74

| 63

| 51.25

|-
| {{flag|Malaysia}}

| 46

| 69.55

| 38

| 86.13

| 37

| 74.87

| 76

| 47.66

|-
| {{flag|Kuwait}}

| 47

| 69.19

| 36

| 86.28

| 44

| 73.96

| 77

| 47.35

|-
| {{flag|Montenegro}}

| 48

| 69.01

| 50

| 81.89

| 53

| 72.09

| 58

| 53.04

|- 
| {{flag|Colombia}}

| 49

| 68.85

| 77

| 70.98

| 23

| 77.3

| 47

| 58.26

|-
| {{flag|Romania}}

| 50

| 68.37

| 63

| 77.35

| 58

| 71.53

| 54

| 56.24

|-
| {{flag|Ecuador}}

| 51

| 68.25

| 72

| 73.56

| 28

| 76.46

| 56

| 54.72

|-
| {{flag|Albania}}

| 52

| 68.19

| 53

| 80.71

| 46

| 73.64

| 68

| 50.23

|-
| {{flag|Macedonia}}

| 53

| 67.79

| 44

| 83.53

| 80

| 67.04

| 59

| 52.8

|-
| {{flag|Mexico}}

| 54

| 67.5

| 73

| 72.81

| 71

| 68.82

| 40

| 60.88

|-
| {{flag|Peru}}

| 55

| 67.23

| 79

| 69.89

| 45

| 73.89

| 48

| 57.92

|- 
| {{flag|Paraguay}}

| 56

| 67.1

| 76

| 71.11

| 59

| 71.11

| 45

| 59.09

|-
| {{flag|Thailand}}

| 57

| 66.34

| 68

| 75.77

| 51

| 72.35

| 65

| 50.9

|-
| {{flag|Turkey}}

| 58

| 66.24

| 51

| 81.5

| 83

| 66.61

| 67

| 50.61

|-
| {{flag|Bosnia and Herzegovina}}

| 59

| 66.15

| 39

| 85.78

| 63

| 70.35

| 94

| 42.33

|-
| {{flag|Georgia}}

| 60

| 65.89

| 55

| 80.15

| 65

| 69.61

| 75

| 47.92

|-
| {{flag|Armenia}}

| 61

| 65.7

| 49

| 82.6

| 68

| 69.28

| 83

| 45.24

|-
| {{flag|Ukraine}}

| 62

| 65.69

| 60

| 78.28

| 97

| 61.74

| 50

| 57.05

|- 
| {{flag|South Africa}}

| 63

| 65.64

| 92

| 64.59

| 64

| 69.94

| 37

| 62.38

|-
| {{flag|Philippines}}

| 64

| 65.46

| 83

| 68.23

| 70

| 68.86

| 44

| 59.3

|-
| {{flag|Botswana}}

| 65

| 65.22

| 89

| 65.51

| 57

| 71.69

| 46

| 58.46

|- 
| {{flag|Belarus}}

| 66

| 64.98

| 46

| 83.03

| 82

| 66.72

| 85

| 45.19

|-
| {{flag|Tunisia}}

| 67

| 64.92

| 52

| 81.13

| 73

| 68.43

| 84

| 45.2

|-
| {{flag|El Salvador}}

| 68

| 64.31

| 82

| 68.38

| 72

| 68.81

| 55

| 55.75

|-
| {{flag|Saudi Arabia}}

| 69

| 64.27

| 47

| 82.87

| 61

| 70.46

| 107

| 39.49

|-
| {{flag|Moldova}}

| 70

| 63.68

| 62

| 77.65

| 90

| 64.85

| 73

| 48.54

|-
| {{flag|Russia}}

| 71

| 63.64

| 70

| 74.1

| 77

| 67.63

| 70

| 49.19

|-
| {{flag|Venezuela}}

| 72

| 63.45

| 87

| 66.12

| 41

| 74.69

| 69

| 49.55

|-
| {{flag|Bolivia}}

| 73

| 63.36

| 85

| 67.24

| 60

| 70.86

| 61

| 51.98

|-
| {{flag|Jordan}}

| 74

| 63.31

| 48

| 82.63

| 89

| 64.93

| 93

| 42.38

|-
| {{flag|Namibia}}

| 75

| 62.71

| 100

| 59.73

| 56

| 71.93

| 51

| 56.47

|- 
| {{flag|Azerbaijan}}

| 76

| 62.62

| 66

| 76.43

| 76

| 68.03

| 88

| 43.41

|- 
| {{flag|Dominican Republic}}

| 77

| 62.47

| 91

| 64.8

| 55

| 71.95

| 66

| 50.65

|-
| {{flag|Nicaragua}}

| 78

| 62.2

| 88

| 65.87

| 52

| 72.17

| 72

| 48.58

|- 
| {{flag|Guatemala}}

| 79

| 62.19

| 80

| 69.32

| 69

| 68.96

| 74

| 48.29

|-
| {{flag|Lebanon}}

| 80

| 61.85

| 69

| 75.69

| 87

| 65.89

| 86

| 43.97

|-
| {{flag|Mongolia}}

| 81

| 61.52

| 103

| 58.36

| 92

| 64.49

| 39

| 61.71

|-
| {{flag|Honduras}}

| 82

| 61.44

| 90

| 65.29

| 50

| 72.71

| 79

| 46.32

|-
| {{flag|Kazakhstan}}

| 83

| 61.38

| 64

| 77.17

| 110

| 58.21

| 71

| 48.75

|-
| {{flag|Cuba}}

| 84

| 60.83

| 56

| 80.08

| 105

| 60.51

| 97

| 41.9

|-
| {{flag|Algeria}}

| 85

| 60.66

| 58

| 78.88

| 85

| 66.22

| 113

| 36.87

|- 
| {{flag|Indonesia}}

| 86

| 60.47

| 86

| 66.52

| 67

| 69.54

| 82

| 45.35

|-
| {{flag|Guyana}}

| 87

| 60.42

| 81

| 68.8

| 104

| 60.57

| 62

| 51.89

|-
| {{flag|Sri Lanka}}

| 88

| 60.1

| 75

| 71.12

| 81

| 67.03

| 95

| 42.14

|-
| {{flag|Egypt}}

| 89

| 59.91

| 61

| 77.69

| 78

| 67.59

| 118

| 34.47

|-
| {{flag|Uzbekistan}}

| 90

| 59.71

| 57

| 79.31

| 118

| 54.25

| 81

| 45.56

|-
| {{flag|Morocco}}

| 91

| 59.56

| 65

| 76.64

| 93

| 64.14

| 112

| 37.89

|-
| {{flag|China}}

| 92

| 59.07

| 71

| 73.74

| 88

| 65.4

| 110

| 38.08

|-
| {{flag|Kyrgyzstan}}

| 93

| 58.58

| 84

| 67.87

| 101

| 61.16

| 78

| 46.7

|-
| {{flag|Ghana}}

| 94

| 58.29

| 105

| 55.5

| 73

| 68.43

| 64

| 50.93

|-
| {{flag|Iran}}

| 95

| 56.82

| 59

| 78.42

| 102

| 61.14

| 121

| 30.9

|-
| {{flag|Tajikistan}}

| 96

| 56.49

| 95

| 62.58

| 94

| 63.09

| 87

| 43.79

|-
| {{flag|Senegal}}

| 97

| 56.46

| 99

| 60.35

| 86

| 65.97

| 90

| 43.07

|-
| {{flag|Nepal}}

| 98

| 55.33

| 96

| 62.54

| 96

| 62.71

| 102

| 40.74

|- 
| {{flag|Cambodia}}

| 99

| 53.96

| 106

| 53.86

| 79

| 67.52

| 104

| 40.52

|-
| {{flag|Bangladesh}}

| 100

| 53.39

| 97

| 61.94

| 95

| 62.73

| 115

| 35.5

|-
| {{flag|India}}

| 101

| 53.06

| 101

| 58.87

| 113

| 57.38

| 91

| 42.93

|- 
| {{flag|Laos}}

| 102

| 52.41

| 98

| 60.43

| 98

| 61.7

| 117

| 35.09

|-
| {{flag|Lesotho}}

| 103

| 52.27

| 111

| 48.62

| 116

| 55.82

| 60

| 52.35

|-
| {{flag|Kenya}}

| 104

| 51.67

| 117

| 46.48

| 75

| 68.17

| 105

| 40.36

|-
| {{flag|Zambia}}

| 105

| 51.62

| 121

| 43.87

| 91

| 64.82

| 80

| 46.19

|-
| {{flag|Rwanda}}

| 106

| 51.6

| 108

| 52.52

| 103

| 60.63

| 99

| 41.67

|-
| {{flag|Swaziland}}

| 107

| 50.94

| 107

| 53.34

| 115

| 57.02

| 92

| 42.45

|-
| {{flag|Benin}}

| 108

| 50.04

| 109

| 50.41

| 108

| 58.96

| 103

| 40.73

|-
| {{flag|Congo

| Republic of&quot;}}

| 109

| 49.6

| 127

| 40.67

| 84

| 66.56

| 100

| 41.58

|- 
| {{flag|Uganda}}

| 110

| 49.49

| 114

| 47.91

| 99

| 61.54

| 108

| 39.02

|- 
| {{flag|Malawi}}

| 111

| 48.95

| 118

| 46.42

| 114

| 57.31

| 89

| 43.12

|- 
| {{flag|Burkina Faso}}

| 112

| 48.82

| 116

| 46.56

| 112

| 57.79

| 96

| 42.11

|-
| {{flag|Iraq}}

| 113

| 48.35

| 94

| 63.11

| 117

| 55.29

| 129

| 26.67

|-
| {{flag|Cameroon}}

| 114

| 47.42

| 112

| 48.48

| 111

| 58.15

| 114

| 35.61

|-
| {{flag|Djibouti}}

| 115

| 47.27

| 93

| 64.18

| 133

| 44.02

| 119

| 33.62

|-
| {{flag|Tanzania}}

| 116

| 47.14

| 124

| 41.39

| 109

| 58.23

| 98

| 41.79

|-
| {{flag|Togo}}

| 117

| 46.66

| 119

| 45.11

| 106

| 59.4

| 116

| 35.46

|-
| {{flag|Mali}}

| 118

| 46.51

| 112

| 48.48

| 122

| 52.45

| 109

| 38.6

|-
| {{flag|Myanmar}}

| 119

| 46.12

| 101

| 58.87

| 128

| 49.19

| 123

| 30.28

|-
| {{flag|Mozambique}}

| 120

| 46.02

| 122

| 43.13

| 120

| 53.49

| 101

| 41.43

|-
| {{flag|Mauritania}}

| 121

| 45.85

| 115

| 47.73

| 107

| 59.08

| 122

| 30.73

|-
| {{flag|Pakistan}}

| 122

| 45.66

| 104

| 56.37

| 125

| 50.71

| 124

| 29.9

|-
| {{flag|Liberia}}

| 123

| 44.89

| 126

| 41.15

| 121

| 53.23

| 106

| 40.3

|- 
| {{flag|Madagascar}}

| 124

| 44.5

| 123

| 41.93

| 119

| 53.53

| 111

| 38.04

|-
| {{flag|Nigeria}}

| 125

| 43.31

| 130

| 39.04

| 100

| 61.51

| 125

| 29.37

|-
| {{flag|Ethiopia}}

| 126

| 41.04

| 120

| 44.04

| 126

| 50.49

| 126

| 28.59

|-
| {{flag|Niger}}

| 127

| 40.56

| 128

| 40.55

| 129

| 48.99

| 120

| 32.15

|-
| {{flag|Yemen}}

| 128

| 40.3

| 110

| 49.72

| 127

| 50.07

| 133

| 21.12

|-
| {{flag|Angola}}

| 129

| 40

| 125

| 41.27

| 123

| 52.2

| 130

| 26.51

|-
| {{flag|Guinea}}

| 130

| 39.6

| 129

| 40

| 124

| 51.2

| 127

| 27.59

|-
| {{flag|Afghanistan}}

| 131

| 35.4

| 131

| 37.17

| 130

| 46.5

| 132

| 22.51

|-
| {{flag|Chad}}

| 132

| 33.17

| 132

| 28.09

| 132

| 44.12

| 128

| 27.3

|-
| {{flag|Central African Republic}}

| 133

| 31.42

| 133

| 26.81

| 131

| 44.84

| 131

| 22.62

|-
| {{flag|Burundi}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 46.63

| not ranked

| 32.2

|-
| {{flag|Bahrain}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 67.17

| not ranked

| 46.94

|-
| {{flag|Belize}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 65.56

| not ranked

| no score

|-
| {{flag|Bhutan}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 69.17

| not ranked

| no score

|-
| {{flag|Côte d'Ivoire}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 47.09

| not ranked

| no score

| not ranked

| 31.58

|-
| {{flag|Comoros}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 55.01

| not ranked

| 42.51

|-
| {{flag|Cape Verde}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 70.5

| not ranked

| no score

|-
| {{flag|Gabon}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 61.91

| not ranked

| no score

| not ranked

| 48.07

|-

| {{flag|The Gambia}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 57.9

| not ranked

| 55.36

| not ranked

| no score

|-
| {{flag|Guinea-Bissau}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

|- 
| {{flag|Haiti}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 36.02

| not ranked

| no score

| not ranked

| 36.89

|- 
| {{flag|Libya}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 56.43

| not ranked

| no score

|-
| {{flag|Luxembourg}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 82.42

| not ranked

| 81.95

|-
| {{flag|Malta}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 73.61

| not ranked

| 70.38

|-
| {{flag|Oman}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 70.47

| not ranked

| no score

|-
| {{flag|Papua New Guinea}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 55.39

| not ranked

| no score

|-
| {{flag|Qatar}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 70.6

| not ranked

| 52.15

|-
| {{flag|Sudan}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 25.14

|-
| {{flag|Singapore}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 62.83

|-
| {{flag|Sierra Leone}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 34.43

| not ranked

| no score

| not ranked

| 36.16

|-
| {{flag|Suriname}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 75.4

| not ranked

| 58.02

|-
| {{flag|Syria}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| not ranked

| 56.14

| not ranked

| 24.25

|-
| {{flag|Turkmenistan}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 75.82

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

|-
| {{flag|Timor-Leste}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 50.55

| not ranked

| 59.34

| not ranked

| no score

|-
| {{flag|Trinidad and Tobago}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 75.18

| not ranked

| no score

| not ranked

| 63.83

|-
| {{flag|Vietnam}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 74.19

| not ranked

| no score

| not ranked

| 36.28

|-

| {{flag|Democratic Republic of Congo}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| no score

| 47.69

| no score

| 26.26

| no score

|-
| {{flag|Zimbabwe}}

| not ranked

| no score

| not ranked

| 45.16

| not ranked

| no score

| not ranked

| 33.4

| 
|}
&lt;ref name=&quot;Beyond GDP&quot;&gt;{{cite web|title=Beyond GDP|url=http://www.economist.com/blogs/feastandfamine/2013/04/social-progress|publisher=The Economist|accessdate=2 August 2013|date=18 April 2013}}&lt;/ref&gt; Th&lt;ref name=&quot;Beyond GDP&quot;/&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.socialprogressimperative.org/data/spi |title=Social Progress Index: Measuring National Progress |publisher=Social Progress Imperitive |accessdate=2 August 2013 |archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151217230131/http://www.socialprogressimperative.org/data/spi |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; The Social Progress Index was released in 2014 for 133 with a second version in 2015.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.socialprogressimperative.org/data/spi |title=Social Progress Index: Measuring National Progress |publisher=Social Progress Imperitive |accessdate=14 May 2015 |archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151217230131/http://www.socialprogressimperative.org/data/spi |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.socialprogressimperative.org/data/spi/methodology |title=Data - Social Progress - Methodology |publisher=Social Progress Imperative |accessdate=14 May 2015 |archive-date=1 ਮਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501202901/http://www.socialprogressimperative.org/data/spi/methodology |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;methodology&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialprogressimperative.org/system/resources/W1siZiIsIjIwMTMvMDQvMTAvMjEvMjEvMDQvNTA1L1NvY2lhbFByb2dyZXNzSW5kZXgyMDEzXzAzX01ldGhvZG9sb2d5LnBkZiJdXQ/SocialProgressIndex2013_03_Methodology.pdf|title=Social Progress Index 2013 Methodology|publisher=Social Progress Imperative|accessdate=1 August 2013|archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914075135/http://www.socialprogressimperative.org/system/resources/W1siZiIsIjIwMTMvMDQvMTAvMjEvMjEvMDQvNTA1L1NvY2lhbFByb2dyZXNzSW5kZXgyMDEzXzAzX01ldGhvZG9sb2d5LnBkZiJdXQ/SocialProgressIndex2013_03_Methodology.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.socialprogressimperative.org/blog/posts/michael-e-porter-at-the-un-6th-ministerial-forum-for-development|title=Michael E Porter at the UN 6th Ministerial Forum for Development|date=17 Jul 2013|accessdate=27 Jul 2013|archive-date=13 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313051717/http://www.socialprogressimperative.org/blog/posts/michael-e-porter-at-the-un-6th-ministerial-forum-for-development|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;findings&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.socialprogressimperative.org/data/spi/findings |title=Findings |publisher=Social Progress Imperative |accessdate=14 May 2015 |archive-date=5 ਮਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505073541/http://www.socialprogressimperative.org/data/spi/findings |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ==
* [http://www.socialprogressimperative.org/ The Social Progress Imperative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507163826/http://www.socialprogressimperative.org/ |date=2014-05-07 }} Official Web Site
:* [http://www.socialprogressimperative.org/data/spi#performance/countries/spi/dim1,dim2,dim3 2015 List of countries by Social Progress Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151217230131/http://www.socialprogressimperative.org/data/spi#performance/countries/spi/dim1,dim2,dim3 |date=2015-12-17 }} Official Web Site
* [http://www.economist.com/blogs/feastandfamine/2013/04/social-progress/ Social Progress: Beyond GDP] Economist Magazine, April 18, 2013
* [http://online.wsj.com/article/SB10001424127887324010704578414643005466164.html/ Well-Being Gauge Looks Beyond GDP Wall Street Journal, April 11, 2013]
* [https://web.archive.org/web/20160307055404/http://www.voanews.com/content/rival_gdp_measure_puts_emphasis_on_social_progress/1639719.html Rival GDP Measure Puts Emphasis on Social Progress, Voice of America, April 11, 2013]
* [http://philanthropy.com/blogs/philanthropytoday/group-eyes-well-being-not-finances-as-country-barometer/65989 Group Eyes Wellbeing, Not Finances, as Country Barometer The Chronicle of Philanthropy, April 11, 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926224430/http://philanthropy.com/blogs/philanthropytoday/group-eyes-well-being-not-finances-as-country-barometer/65989 |date=ਸਤੰਬਰ 26, 2013 }}
* [http://www.socialprogressimperative.org/Read%20more:%20http://www.businessinsider.com/10-most-socially-advanced-countries-2013-4?op=1#ixzz2Ru3tadRc The Ten Most Socially Advanced Countries in The World Business Insider April 28, 2013]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://thinkprogress.org/economy/2013/06/06/2100371/americans-want-a-society-more-like-swedens/?mobile=nc Americans Want a Country More Like Sweden's] ThinkProgress. June 6, 2013.
* http://ideas.ted.com/why-we-shouldnt-judge-a-country-by-its-gdp</text>
      <sha1>kqea7e6yl271sijbzr0astv5a62lxgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਈਕ ਮੈਸੰਜਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66362</id>
    <revision>
      <id>847751</id>
      <parentid>789560</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="gebrxorax4ne1qjzpjzmyayx47aojb4" xml:space="preserve">{{Infobox software
|logo = Hike-logo-web.png
|logo alt = Word &quot;Hike&quot; written in blue
|screenshot =|screenshot alt = A screenshot depicting Hike's user interface
|collapsible = yes
|caption = ਹਾਈਕ ਮੈਸੰਜਰ, running on Android 
|name = ਹਾਈਕ ਮੈਸੰਜਰ
|founder = Kavin Bharti Mittal
|released = {{start date and age|2012|12|12|3 years ago}}
|parent = 
|latest preview version = {{plainlist|
*4.0.7.81 {{small|(Android, {{start date and age|2015|10|6}})}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.bsb.hike |title=hike messenger |work=[[Play Store]] |publisher=[[Google]] |accessdate=August 12, 2014}}&lt;/ref&gt;
*2.9.0 {{small|(Windows Phone, {{release date and age|2014|11|13}})}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.windowsphone.com/en-in/store/app/hike-messenger/b4703e38-092f-4144-826a-3e3d41f50714 |title=hike messenger |work=[[Windows Phone Marketplace]] |publisher=[[Microsoft]] |accessdate=August 12, 2014 |archive-date=ਅਗਸਤ 11, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811065849/http://www.windowsphone.com/en-in/store/app/hike-messenger/b4703e38-092f-4144-826a-3e3d41f50714 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*2.6.2 {{small|(BlackBerry, {{release date and age|2014|05|07}})}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://appworld.blackberry.com/webstore/content/20393557/ |title=hike messenger |work=[[BlackBerry World]] |accessdate=August 12, 2014 |archive-date=ਸਤੰਬਰ 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909234326/http://appworld.blackberry.com/webstore/content/20393557/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
*2.6.0 {{small|(iOS, {{release date and age|2014|8|12}})}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/us/app/hike-messenger/id568038211 |title=hike messenger |work=[[iTunes Store]] |publisher=[[Apple Inc]] |accessdate=August 12, 2014 |archive-date=ਦਸੰਬਰ 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151212070726/https://itunes.apple.com/us/app/hike-messenger/id568038211 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*2.6.0 {{small|(Symbian)}}&lt;ref name=&quot;Symbian marketplace&quot;&gt;{{cite web |url=http://nokia-808-pureview.sigma.apps.opera.com/en_tr/hike_messenger_hike_messenger_n2.html?pos=1 |title=hike messenger |work=[[Opera Store]] |publisher=[[Nokia]] |accessdate=June 4, 2015 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
}}
|operating system = [[iOS]]&lt;br&gt;[[Android (operating system)|Android]]&lt;br&gt;[[Windows Phone]]&lt;br&gt;[[BlackBerry OS]]&lt;br&gt;[[Symbian]]
|language = [[Multilingual]]
|genre = [[Instant messaging]]&lt;br&gt;[[Voice calls]]
|license = [[Freeware]]
|CEO = [[Kavin Bharti Mittal]]
|website = {{URL|http://get.hike.in/}}
}}
'''ਹਾਈਕ ਮੈਸੇਂਜ਼ਰ''' [[ਵਟਸਐਪ]] ਵਾਂਗ ਹੀ ਫ੍ਰੀ ਮੈਸੇਜ਼ ਭੇਜਣ ਵਾਲੀ ਐਪ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਵਟਸਐਪ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 12 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ]]</text>
      <sha1>gebrxorax4ne1qjzpjzmyayx47aojb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66428</id>
    <revision>
      <id>847591</id>
      <parentid>761614</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4819" sha1="0v1i4q096y99cr10hmzeeqpen64p470" xml:space="preserve">{{Infobox writer 
| name = ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ
| image =
| imagesize=200px
| pseudonym = 
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date and age|1931|2|16|df=yes}}
| birth_place = Bishkohar, [[ਬਸਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]
| death_date = 
| death_place = 
| occupation = ਲੇਖਕ, ਲੇਖਕ
| alma_mater = [[ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], &lt;br/&gt; [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| period = 
| genre = &lt;!-- or: | genres = --&gt;
| subject = &lt;!-- or: | subjects = --&gt;
| movement = 
| notablework = Vyomkesh Darvesh
| spouse = &lt;!-- or: | spouses = --&gt;
| partner = &lt;!-- or: | partners = --&gt;
| children = 
| relatives = 
| awards = [[ਮੂਰਤੀਦੇਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 2014 &lt;br/&gt; [[ਵਿਆਸ ਸੰਮਨ]], 2013 
| website = 
| footnotes =
}}
'''ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ''' (ਜਨਮ: 16 ਫਰਵਰੀ 1931)&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Moortidevi Award for Hindi Author Vishwanath Tripathi|url = http://www.outlookindia.com/news/article/moortidevi-award-for-hindi-author-vishwanath-tripathi/904020|accessdate = 29 September 2015|work = Outlook|archive-date = 29 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150929172813/http://www.outlookindia.com/news/article/moortidevi-award-for-hindi-author-vishwanath-tripathi/904020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਉਸਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 20 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ  ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ&lt;ref name=&quot;VyasZee&quot;&gt;{{Cite news|title = Vyas Samman for Vishwanath Tripathi|url = http://zeenews.india.com/entertainment/bookworm/bookworm-s-trail/vyas-samman-for-vishwanath-tripathi_3207.htm|accessdate = 29 September 2015|work = ZeeNews|archive-date = 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140405070636/http://zeenews.india.com/entertainment/bookworm/bookworm-s-trail/vyas-samman-for-vishwanath-tripathi_3207.htm|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

==ਜੀਵਨੀ ==
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਬਸਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] (ਹੁਣ [[ਸਿਧਾਰਥਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਿਧਾਰਥਨਗਰ]]]) ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਿਸਕੋਹਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਫਿਰ ਬਲਰਾਮਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਕਾਨਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 15 ਨਵੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ ਕਾਲਜ, ਨੈਨੀਤਾਲ ਅਤੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1959 ਨੂੰ ਕਿਰੋਰੀ ਮੱਲ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ &lt;ref&gt;गुरुजी की खेती-बारी, विश्वनाथ त्रिपाठी, राजकमल प्रकाशन, नयी दिल्ली, पेपरबैक संस्करण-2015, पृष्ठ-7.&lt;/ref&gt;ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 65 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ 15 ਫਰਵਰੀ 1996 ਨੂੰ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।&lt;ref&gt;अनभै साँचा, पूर्ववत्, पृष्ठ-9.&lt;/ref&gt;

== ਰਚਨਾਵਾਂ ==
* ਲੋਕਵਾਦੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ 
* ਮੀਰਾ ਕਾ ਕਾਵਿ
* ਦੇਸ਼ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਮੇਂ
* ਕੁਛ ਕਹਾਨੀਆਂ ਕੁਛ ਵਿਚਾਰ
* ਜੈਸਾ ਕਹ ਸਕਾ 
* ਪੇੜ ਕਾ ਹਾਥ
* ਨੰਗਾਤਲਾਈ ਕਾ ਗਾਂਵ

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==
* ਮੂਰਤੀਦੇਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2014&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Moortidevi Award for Hindi author Vishwanath Tripathi|url = http://www.business-standard.com/article/pti-stories/moortidevi-award-for-hindi-author-vishwanath-tripathi-115062600913_1.html|accessdate = 29 September 2015|work = Business Standard}}&lt;/ref&gt;
* ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ, 2013

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>0v1i4q096y99cr10hmzeeqpen64p470</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੇਲੋਨ ਹਬੀਲਾ ਨਗਾਲਾਬਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66531</id>
    <revision>
      <id>847770</id>
      <parentid>674949</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="m9bn5bv4jge5xqmlhdgxdbdeudr9029" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name         =ਹੇਲੋਨ ਹਬੀਲਾ
| image        = Helon Habila 01.JPG
| imagesize    = 
| alt          = 
| caption      = ਹੇਲੋਨ ਹਬੀਲਾ, [[Göteborg]] 2010
| pseudonym    = 
| birth_name    = 
| birth_date    = 1967
| birth_place   = [[Kaltungo]], [[Gombe State]]
| death_date    = 
| death_place   = 
| occupation   = 
| nationality  = 
| ethnicity    = 
| citizenship  = ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ
| education    = 
| alma_mater   = [[University of Jos]]&lt;br&gt;[[University of East Anglia]]
| period       = 
| genre        = 
| subject      = 
| movement     = 
| notableworks = 
| spouse       = 
| partner      = 
| children     = 
| relatives    = 
| influences   = 
| influenced   = 
| awards       = 2001 [[Caine Prize]]
| signature    = 
| signature_alt = 
| website      = {{URL|http://www.helonhabila.com/}}
| portaldisp   = 
}}
[[File:Helon Habila5.jpg|thumb|Authorpix |ਹੇਲੋਨ ਹਬੀਲਾ]]
'''ਹੇਲੋਨ ਹਬੀਲਾ ਨਗਾਲਾਬਕ'''&lt;ref&gt;http://rajasthanhindinews.jagranjunction.com/2015/01/24/jaipur-to-the-african-literature/&lt;/ref&gt; ( ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ :  Helon Habila Ngalabak  )  ( 1967 ਜਨਮ ) ਇੱਕ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.helonhabila.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-10-22 |archive-date=2015-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008040818/http://www.helonhabila.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹਬੀਲਾ ਤੇ  ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾ&lt;ref&gt;http://www.africabookclub.com/?p=16474&lt;/ref&gt; ਦਾ ਅਤੇ ਕੁੰਗ ਫ਼ੁ ਫਿਲਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। 2002 ਵਿਚ '''ਇਕ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਉਡੀਕ'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://anzlitlovers.com/2013/08/29/waiting-for-an-angel-by-helon-habila/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-10-22 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205165951/http://anzlitlovers.com/2013/08/29/waiting-for-an-angel-by-helon-habila/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ  ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।


==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>m9bn5bv4jge5xqmlhdgxdbdeudr9029</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੈਲਜਾਲੈਂਡਜ਼ਫ਼ੌਸ ਝਰਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66810</id>
    <revision>
      <id>847729</id>
      <parentid>601513</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2555" sha1="gy5g5lu558ggb7pfgciskiiygwxzzql" xml:space="preserve">{{Infobox waterfall
| name = 
| photo = Seljalandsfoss, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 207-209 HDR.JPG
| photo_width = 250
| photo_caption = ਸੈਲਜਾਲੈਂਡਜ਼ਫ਼ੌਸ ਝਰਨਾ 
| map = Iceland
| map_width = 
| lat_d = | lat_m = | lat_s = | lat_NS = 
| long_d = | long_m = | long_s = | long_EW = 
| region =
| source = 
| coords_ref = 
| location = {{coord|63|36|57|N|19|59|34|W|region:IS_type:waterbody|display=inline,title}}
| type = 
| elevation = 
| height = {{Convert|60|m|ft|abbr=on}}
| height_longest = 
| number_drops = 1
| width = 
| average_width = 
| watercourse = 
| average_flow = 
| world_rank = 
}}
'''ਸੈਲਜਾਲੈਂਡਜ਼ਫ਼ੌਸ''' [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਝਰਨਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/04/06/seljalandsfoss_n_5078069.html |title=Iceland's Most Famous Waterfall Is Big Enough To Stand Inside, Which Is Pretty Incredible |publisher= [[The Huffington Post]] |date=4 June 2014 |access-date=3 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਝਰਨਾ [[ਸੈਲਫ਼ੌਸ ਕਸਬਾ|ਸੈਲਫ਼ੌਸ]] ਅਤੇ [[ਸਕੋਗਾਫੌਸ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

== ਤਸਵੀਰਾਂ ==
&lt;gallery&gt;
Image:Seljalandsfoss, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 207-209 HDR.JPG|ਸੈਲਜਾਲੈਂਡਜ਼ਫ਼ੌਸ, [[ਆਈਸਲੈਂਡ]]
Image:Seljalandsfoss, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 189-191 HDR.JPG|ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
Image:Seljalandsfoss, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 201-203 HDR.JPG|ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
&lt;/gallery&gt;

==ਇਹ ਵੀਂ ਵੇਖੋ==
{{Commons|Category:Seljalandsfoss}}
* [[ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਝਰਨੇ]]
* [[ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* [http://imdb.com/List?endings=on&amp;&amp;locations=Seljalandsfoss%20Waterfall,%20Iceland&amp;&amp;heading=18;with+locations+including;Seljalandsfoss%20Waterfall,%20Iceland Seljalandsfoss] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at the [[IMDb]]
* [http://www.icelandvirtualtour.com/seljalandsfoss-front.html Seljalandsfoss panoramic virtual tour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428023050/http://www.icelandvirtualtour.com/seljalandsfoss-front.html |date=2016-04-28 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਝਰਨੇ]]</text>
      <sha1>gy5g5lu558ggb7pfgciskiiygwxzzql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਨਦਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66884</id>
    <revision>
      <id>847648</id>
      <parentid>676023</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5679" sha1="fxjowujrm46z0dwwza050xqrixbeddw" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਸ਼ਾਨਦਾਰ
| alt =
| image = Shaandaar-Official-Poster-2.jpg
| caption = ਰਲੀਜ਼ ਪੋਸਟਰ
| director = [[ਵਿਕਾਸ ਬਹਿਲ]]
| producer = [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]]&lt;br/&gt;[[ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ ਮੋਟਵਾਨੇ]]&lt;br/&gt;[[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]]&lt;br/&gt;[[ਮਧੂ ਮੰਤੇਨਾ]]
| writer = [[ਅਨਵੀਤਾ ਦੱਤ ਗੁਪਤਨ]] &lt;small&gt;'''(ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ)'''&lt;/small&gt;
| story = [[ਵਿਕਾਸ ਬਹਿਲ]]&lt;br&gt;ਚੈਟਲੀ ਪਰਮਾਰ
| starring = [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]]&lt;br/&gt;[[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]]
| music = [[ਅਮਿਤ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ]]
| lyrics = [[ਅਮਿਤਾਭ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]]
| cinematography = [[ਅਨਿਲ ਮਹਿਤਾ]]
| editing = ਸੁਨੀਲ ਨਾਇਕ
| studio = [[ਫੈਂਟਮ ਫ਼ਿਲਮਜ਼]]&lt;br/&gt;[[ਧਰਮ ਪਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼]]
| distributor = [[ਫ਼ਾਕਸ ਸਟਾਰ ਸਟੂਡੀਓਜ਼]]
| released = {{Film date|df=yes|2015|10|22}}
| runtime = 
| country = ਭਾਰਤ
| language = ਹਿੰਦੀ
| budget = &lt;!--Must be supported by a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs. See WP:RS--&gt;
| gross = &lt;!--Do not remove--&gt;{{Estimation}}&lt;!--per discussion at WP:ICTF--&gt; US$7.76 million&lt;ref name=&quot;Overseas13thOpening&quot;&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2015/10/paranormal-activity-ghost-dimension-witch-hunter-martian-ant-man-hotel-transylvania-international-box-office-results-1201592886/|title=‘The Martian’ Orbits $400M Global; ‘Straight Outta Compton’ Nears $200M; ‘Ghost Dimension’ Solid – Intl B.O. Update|author=Nancy Tartaglione|work=''[[Deadline.com]]''|date=October 26, 2015|accessdate=October 27, 2015}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ਸ਼ਾਨਦਾਰ '''2015 ਦੀ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਰੋਮਾਂਟਿਕ [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ। ਇਸਦੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਵਿਕਾਸ ਬਹਿਲ]] ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]] ਅਤੇ ਵਿਕਰਮਦੱਤ ਮੋਟਵਾਨੀ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ [[ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ]] ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|l-t = Gupta|first = Priya|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sanjay-Kapoor-joins-the-Shaandar-wedding-in-UK/articleshow/41099392.cms|title = Sanjay Kapoor joins the Shaandar wedding in UK|work = The Times of India|date = 29 August 2014|accessdate = 7 September 2014}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ [[ਲੀਡਸ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ &lt;ref&gt;{{Cite web|title = Check out: Shahid Kapoor and Alia Bhatt on sets of Shaandar|url = http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7114|publisher = [[Bollywood Hungama]]|date = 1 September 2014|accessdate = 7 September 2014}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਹਿਰਾ ਉੱਪਰ ਰੀਲਿਜ਼ ਹੋਈ&lt;ref&gt;{{Cite news|l-t = Harikumar|first = Sumbramanian|url = http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/shahid-kapoor-and-alia-bhatts-shaandaar-to-rele-e-on-october-22-2015/|title = Shahid Kapoor- Alia Bhatt's Shaandaar to rele-e on October 22nd|work = Bollywood Life|date = 25 June 2015|accessdate = 25 June 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/gulaabo-from-shaandaar-single/id1038056339|title=Gulaabo (From &quot;Shaandaar&quot;) – Single|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=2015-10-31|archive-date=2015-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006043809/https://itunes.apple.com/in/album/gulaabo-from-shaandaar-single/id1038056339|url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/shaam-shaandaar-from-shaandaar/id1040405793|title=Shaam Shaandaar (From &quot;Shaandaar&quot;) – Single|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=2015-10-31|archive-date=2015-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929061638/https://itunes.apple.com/us/album/shaam-shaandaar-from-shaandaar/id1040405793|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਕਾਸਟ==
* [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]] - ਜਗਜਿੰਦਰ ਜੋਗਿੰਦਰ 
* [[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]] - ਆਲੀਆ 
* [[ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ]] - ਵਿਪਿਨ
* [[ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ]] - ਫੰਡਵਾਨੀ 
* ਨਿਕੀ ਅਨੇਜਾ ਵਾਲਿਆ - ਵਿਪਿਨ ਦੀ ਪਤਨੀ 
* ਸਨਾਹ ਕਪੂਰ&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Shahid Kapoor's sister Sanah to make debut in Bollywood with brother's film Shandaar|url = http://www.bollywoodhungama.com/news/2605316/Shahid-Kapoors-sister-Sanah-to-make-debut-in-Bollywood-with-brothers-film-Shandaar|publisher = Bollywood Hungama|date = 26 August 2014|accessdate = 7 September 2014}}&lt;/ref&gt; - ਇਸ਼ਾ
* ਵਿਕਾਸ ਵਰਮਾ 
* [[ਸੁਸ਼ਮਾ ਸੇਠ]]
* [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|l-t = Thakker|first = Namrata|url = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-karan-johar-s-acting-again-2034567|title = Karan Johar's acting again!|work = [[Daily News and Analysis]]|date = 13 November 2014|accessdate = 13 November 2014}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>fxjowujrm46z0dwwza050xqrixbeddw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿੰਜ਼ੋ ਆਬੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67166</id>
    <revision>
      <id>847658</id>
      <parentid>830531</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11498" sha1="sfa988zk9uv41ljiwjc2km9et5mveqn" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| native_name         = {{nobold|安倍 晋三}}
| native_name_lang    = ja
| honorific-suffix    = 
| image               = Shinzō Abe 20200101.jpg
| caption             = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 2020
| alt                 = ਸ਼ਿੰਜ਼ੋ ਆਬੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ
| office              = [[ਜਪਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]]
| monarch             = {{plainlist|
* ਅਕਿਹਿਤੋ
* ਨਾਰੂਹਿਤੋ
}}
| deputy              = ਤਾਰੋ ਅਸੋ
| term_start          = 26 ਦਸੰਬਰ 2012
| term_end            = 16 ਸਤੰਬਰ 2020
| predecessor         = ਯੋਸ਼ਿਹਿਕੋ ਨੋਦਾ
| successor           = ਯੋਸ਼ਿਹਿਦੇ ਸੂਗਾ
| monarch1            = ਅਕਿਹਿਤੋ
| term_start1         = 26 ਸਤੰਬਰ 2006
| term_end1           = 26 ਸਤੰਬਰ 2007
| predecessor1        = ਜੂਨੀਚਿਰੋ ਕੋਇਜ਼ੂਮੀ
| successor1          = ਯਾਸੂਓ ਫੁਕੁਦਾ
| office2             = ਲਿਬਰਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ
| vicepresident2      = ਮਾਸਾਹਿਕੋ ਕੋਮੂਰਾ
| term_start2         = 26 ਸਤੰਬਰ 2012
| term_end2           = 14 ਸਤੰਬਰ 2020
| predecessor2        = ਸਾਦਾਕਾਜੂ ਤਾਨੀਗਾਕੀ
| successor2          = ਯੋਸ਼ਿਹਿਦੇ ਸੂਗਾ
| 1blankname2         = {{nowrap|ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ}}
| 1namedata2          = {{plainlist|
* ਸ਼ਿਗੇਰੂ ਇਸ਼ਿਬਾ
* ਸਾਦਾਕਾਜੂ ਤਾਨੀਗਾਕੀ
* ਤੋਸ਼ੀਹਿਰੋ ਨਿਕਾਈ
}}
| 1blankname3         = ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ
| 1namedata3          = {{plainlist|
* ਸੂਤੋਮੂ ਟੇਕੇਬੇ
* ਹਿਡੇਨਾਓ ਨਾਕਾਗਾਵਾ
* ਤਾਰੋ ਅਸੋ
}}
| term_start3         = 20 ਸਤੰਬਰ 2006
| term_end3           = 26 ਸਤੰਬਰ 2007
| predecessor3        = ਜੂਨੀਚਿਰੋ ਕੋਇਜ਼ੂਮੀ
| successor3          = ਯਾਸੂਓ ਫੁਕੁਦਾ
| birth_date          = {{Birth date|1954|9|21|df=yes}}
| birth_place         = ਸ਼ਿਨਜੁਕੂ, ਟੋਕੀਓ, ਜਪਾਨ
| death_date          = {{Death date and age|2022|7|8|1954|9|21|df=yes}}
| death_place         = ਕਸ਼ੀਹਾਰਾ, ਨਾਰਾ, ਜਪਾਨ
| death_cause         = ਹੱਤਿਆ
| party               = {{flatlist|
* ਲਿਬਰਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ
** ਸੀਵਾਕਾਈ
}}
| otherparty          = ਨਿਪੋਨ ਕੈਗੀ{{ref label|aaa|a}}
| spouse              = {{marriage|ਅਕਾਈ ਮਤਸੂਜਾਕੀ|1987-2022}}
| father              = 
| mother              = 
| relatives           = 
| alma_mater          = 
| signature           = Shinzō Abe signature.svg
| module              = {{Infobox Chinese/Japanese
| kanji        = 安倍 晋三
| kana        = あべ しんぞう
| romaji       = ''Abe Shinzō''
}}
| module2             = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Japan PM Shinzo Abe addressing US Congress 2015.ogg|title=Shinzo Abe's voice|type=speech|description=ਆਬੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ&lt;br /&gt;ਰਿਕਾਰਡ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015}}
| footnotes           = a. {{note|aaa||The Nippon Kaigi is not a political party but a non-government organization and lobbying group.}}
}}

'''ਸ਼ਿੰਜ਼ੋ ਆਬੇ''' ({{lang-ja|安倍 晋三}}; 21 ਸਤੰਬਰ 1954 - 8 ਜੁਲਾਈ 2022) ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ [[ਜਾਪਾਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਬੇ ਅਜ਼ਾਦ ਖਿਆਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਸਦੀਏ ਦਲ ''ਓਆਗਾਕੁ'' ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸੀ।

ਅਬੇ 2006 ਤੋਂ 2007 ਤਕ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਗੜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦਾ ਸੀ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 52 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਓਹ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਸੰਸਾਰ ਜੁੱਧ II]]ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ, ਅਬੇ ਨੇਸ਼ਨਲ ਡਾਇਟਦੇ ਖ਼ਾਸ ਸੈਸ਼ਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੇਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂਤਿਆਗ ਪੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਜਗਹ ਤੇ ਯਸੁਓ ਫੁਕੂਦਾਨੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।

ਸਤੰਬਰ 26, 2012 ਅਬੇ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਡਿਫੇਂਸ ਸ਼ੀਗੇਰੂ ਇਸ਼ੀਵਾਂਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ LDP ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀਆਂ2012 ਦੀਆਂ ਜਰਨਲ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਬੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ. ਸ਼ੀਗੇਰੂ ਯੋਸ਼ੀਦਾ1948,ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਬੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ. ਅਬੇ2014 ਜਰਨਲ ਚੋਣਾਂਵਿੱਚ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਬਹੁਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਨਯੂ ਕੋਮੇਟੋ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕਰ ਕੇਦੁਆਰਾ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www3.nhk.or.jp/news/html/20150814/k10010189801000.html &quot;戦後７０年の首相談話 閣議決定&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150820060842/http://www3.nhk.or.jp/news/html/20150814/k10010189801000.html |date=2015-08-20 }}. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ==
ਆਬੇ ਦਾ ਜਨਮ [[ਟੋਕੀਓ]]ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯਮਗੁਚੀ ਪਰੀਫੇਕਚਰਸ਼ਰਿਰ ਤੋਂ ਸੀ। ਆਬੇ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਪਤਾ(&quot;ਹੋਣਸੇਕੀ ਚੀ&quot;) ਨਗਾਤੋ, ਯਮਗੁਚੀਸੀ। ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾਕਾਨ ਆਬੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼ਿੰਤਾਰੋ ਆਬੇਰਾਜਨੀਤਕ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਯੋਕੋ ਕਿਸ਼ੀ&lt;ref&gt;[http://www.jpop.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=306&amp;Itemid=2 JPop.com – JPop bands, albums, songs, and info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214085714/http://www.jpop.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=306&amp;Itemid=2 |date=2008-02-14 }} (''Kishi Yōko'')&lt;/ref&gt;,ਨੁਬੋਸੂਕੇ ਕਿਸ਼ੀਦੀ ਧੀ ਸੀ ਜੋ 1957-1960 ਤੱਕ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।ਆਬੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ [[ਉਤਸੁਕੁਸ਼ੀਲ ਕੁਨੀ ਏ]] (&quot;ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ&quot;), ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕੇ &quot;ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਆਦਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਦੇਹ ਸੀ ਕੇ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਏ-ਕਲਾਸ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਰੂੜੀਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ&quot;।&lt;ref&gt;&quot;[http://www.japantimes.co.jp/news/2012/12/26/national/formed-in-childhood-roots-of-abes-conservatism-go-deep Formed in childhood, roots of Abe's conservatism go deep]&quot; - Japan Times - Dec 26, 2012&lt;/ref&gt;

1955 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਗੇਰੂ ਯੋਸ਼ੀਦਾ ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਬਰਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (LDP) ਬਣਾ ਲਈ। ਆਬੇ ਨੇਸੇਈਕੇਈ ਐਲਿਮੈਂਟਰੀ ਵਿਦਿਆਲੇ(ਸਕੂਲ), ਸੇਈਕੇਈ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੇਈਕੇਈ ਸੀਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[http://www.seikei.ac.jp/gakuen/news_h18.html 学校法 人 成蹊学園 成蹊ニュース(2006年度）] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100830202949/http://www.seikei.ac.jp/gakuen/news_h18.html |date=2010-08-30 }}&lt;span&gt; 17 January 2010 at &lt;/span&gt;WebCite&lt;/ref&gt; ਸੇਈਕੇਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ(ਪੋਲਿਟਿਕਲ ਸਾਇੰਸ) ਵਿੱਚ ਬੈਚੁਲਰ ਡਿਗਰੀ 1977 ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨਾਇਟਿਡ ਸਟੇਟ ਦੀਯੂਨਿਵਰਸਿਟਿ ਆਫ਼ ਸਾਉਥਰਨ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਪੋਲਿਸੀਤੋਂ ਲੋਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਬੇ ਨੇਕੋਬੇ ਸਟਰੀਟਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;PROFILE&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4392480.stm Profile: Shinzo Abe]''BBC News''&lt;span&gt; 17 January 2010 at &lt;/span&gt;WebCite&lt;/ref&gt;1982 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੋਬੇ ਸਟਰੀਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸਨੇ LDP ਦੀ ਜਰਨਲ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ LDP ਦੇ ਜਰਨਲ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਨਿਜੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿਤੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;CHAIR&quot;&gt;[http://tokyo.s-abe.or.jp/profile_in_english.html Shinzo Abe the Chief Cabinet Secretary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110412064045/http://tokyo.s-abe.or.jp/profile_in_english.html |date=2011-04-12 }}Shinzo Abe's official website&lt;span&gt; 17 January 2010 at &lt;/span&gt;WebCite&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|colwidth=30em}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Library resources box |about=yes |by=no }}
* {{IMDb name|2606053|ਸ਼ਿੰਜ਼ੋ ਆਬੇ}}
* {{C-SPAN|1021468}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿੰਜ਼ੋ ਆਬੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]]</text>
      <sha1>sfa988zk9uv41ljiwjc2km9et5mveqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੈਂਡ ਬਲੱਡ ਸੈੱਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67246</id>
    <revision>
      <id>847534</id>
      <parentid>814708</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1776" sha1="4n402hcqnf6ynk13sihskswfaao6z4u" xml:space="preserve">[[Image:redbloodcells.jpg|right|frame|ਰੈਂਡ ਬਲੱਡ ਸੈੱਲ]]
ਰੈਂਡ ਬਲੱਡ ਸੈੱਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਆਮ ਕਿਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
&lt;ref&gt;{{cite news |title='Iceman' mummy holds world's oldest blood cells |author=Stephanie Pappas |date=May 2, 2012 |work=Fox News |url=http://www.foxnews.com/scitech/2012/05/02/iceman-mummy-holds-world-oldest-blood-cells/ |accessdate=May 2, 2012 |archive-date=ਸਤੰਬਰ 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924151713/http://www.foxnews.com/scitech/2012/05/02/iceman-mummy-holds-world-oldest-blood-cells/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pbs.org/wnet/redgold |title=Red Gold – Blood History Timeline |publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]] |year=2002 |accessdate=27 December 2007 |archive-date=15 ਅਗਸਤ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815122803/http://www.pbs.org/wnet/redgold |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ ==
{{commons category|Red blood cells}}
* [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&amp;rid=rbcantigen.TOC&amp;depth=2 ''Blood Groups and Red Cell Antigens''] by Laura Dean. Searchable and downloadable online textbook in the public domain.
* [http://www.genomesize.com/cellsize/ Database of vertebrate erythrocyte sizes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705103818/http://www.genomesize.com/cellsize/ |date=2008-07-05 }}.
* [http://www.pbs.org/wnet/redgold Red Gold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080815122803/http://www.pbs.org/wnet/redgold |date=2008-08-15 }}, [[Public Broadcasting Service|PBS]] site containing facts and history

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਅਧਾਰ}}</text>
      <sha1>4n402hcqnf6ynk13sihskswfaao6z4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਯਾਤ ਰੀਜ਼ੈਂਸੀ ਚੇਨਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67971</id>
    <revision>
      <id>847742</id>
      <parentid>545296</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7674" sha1="rh3fmtsbwo45qv14yuzxghtue5d17g6" xml:space="preserve">ਹਯਾਤ ਰੀਜ਼ੈਂਸੀ [[ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਤਯਨਮਪੇਟ, ਚੇਨਈ ਦੇ ਅੰਨਾ ਸਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਹੈI 1986 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1990 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ I ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੋਟਲ 5.50 ਅਰਬ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 10 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ I 83-ਗਰਾਓਂਡ ਲੈਂਡ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਦਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹਯਾਤ ਹੋਟਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 325 ਕਮਰੇ ਹਨ I&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emporis.com/buildings/104444/the-oberoi-chennai-india|title=The Oberoi|publisher=emporis.com|accessdate=18 November 2015|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014755/http://www.emporis.com/buildings/104444/the-oberoi-chennai-india|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1942 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਪਤੀ “ਤਯਨਮਪੇਟ ਵਿੱਲਾ” ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਘਰ ਸੀ ਜੋਕਿ 1940 ਵਿੱਚ ਪੀ ਐਸ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਈਅਰ ਨੂੰ ਆਈਸੀਐਸ ਦੁਆਰਾ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਪਤੀ ਸੀ I ਇਹ ਖੇਤਰ 1950 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ “ਅਬੋਟਸਬਰੀ” ਜੋਕਿ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਟੀ ਹਾਲ ਸੀ ਇਹਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਛੇਤੀ ਹੀ ਤਾਰਾਪੋਰ ਸੰਪਤੀ ਬਣਣ ਤੋਂ ਬਆਦ, ਪੂਟਾਪਰਤੀ ਦੇ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਗੁੰਤਾ ਸੂਬਾਰਾਮੀ ਰੇਡਡੀ, ਬਾਲਾਜੀ ਗਰੁੱਪ ਹੋਟਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਬੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ I&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2244089.ece|title=From Abbotsbury to Hyatt? |publisher=The Hindu |date= 23 April 2007 | accessdate=18 November 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਥੇ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 320 ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਪੇਸ ਦੀ 250,000 ਵਰਗ ਫੁਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹੈਲੀਪੈਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ I ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ ਓਬਰਾਯ ਹੋਟਲ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਬਾਲਾਜੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ, 2.90 ਅਰਬ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ I ਲੇਕਿਨ, ਮਗੁੰਤਾ ਸੂਬਾਰਾਮੀ ਰੇਡਡੀ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article3184134.ece|title=Tributes paid to Magunta Subbarami Redddy|publisher=The Hindu| date=27 February 2006 |accessdate=18 November 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਕੰਮ 75 ਪ੍ਤੀਸ਼ਤ ਪੁਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ I ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੌ੍ਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮਗੁੰਤਾ ਓਬਰਾਯ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ I ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਓਬਰਾਯ ਨੇ ਇਸ ਪੌ੍ਜੈਕਟ ਨੂੰ ਉਸ ਹੀ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ I ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ, ਅਧੂਰੀ ਸੰਪਤੀ ਲਲਿਤ ਸੂਰੀ ਦੁਆਰਾ 3.90 ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੀਤੀ ਗਈ I&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/suri-to-acquire-balajis-7-star-for-rs-390-crore/articleshow/1622828.cms|title=Suri to acquire Balaji’s 7-star for Rs 390 crore|publisher=The Economic Times|date=6 June 2006 |accessdate=18 November 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਲਲਿਤ ਸੂਰੀ ਦੀ ਮੋਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਬਸਟ ਹੋਟਲਸ ਪਾਈਵੇਟ ਲਿਮੇਟੇਡ ਜੋਕਿ ਸਰਾਫ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਨੇ ਸਾਲ 2007 ਵਿਚਕਾਰ ਆਈਐਫਸੀਆਈ ਅਤੇ ਟੀਐਫਸੀਆਈ ਕੋਲੋ ਉਹ ਅਧੂਰੀ ਸੰਪਤੀ ਖਰੀਦ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ ਦਾ ਸੰਗਮ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਮੁੜ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸਨੂੰ ਫਰਵਰੀ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾI[9] ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਥਾਂ ICICI ਕੋਲੋ ਰਾਮਈ ਗੈਸਟਲਾਈਨ ਹੋਟਲਸ ਨੇ ਖਰੀਦੀ I ਸਰਾਫ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਟਲ 8 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਹਯਾਤ ਰੀਜ਼ੈਂਸੀ ਚੇਨਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ I

==ਹੋਟਲ==
ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 325 ਕਮਰੇ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/hyatt-regency-chennai-378938|title=Hyatt Regency Chennai Rooms |publisher=cleartrip.com |accessdate=18 November 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 600,000 ਵਰਗ ਫੁਟ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 20,000 ਵਰਗ ਫੁਟ ਤੋ ਵੱਧ ਦੀ ਪਰਭਾਵੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ ਲਈ ਥਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਬਾਗਬਾਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਈ ਖੁਲੀ ਛੱਤ ਵਾਲੀ ਲਾਬੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ I ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਫਿਟਨੈੱਸ ਸੈਂਟਰ, ਦਾ ਚੀਕ ਲੋਬੀ ਲਾਉਚ, ਬਿਸਕੋਟੀ- ਹੋਟਲ ਦੀ ਗੋਰਮੈਟ ਡੇਲੀ, ਸਪਾਈਸ ਹੈਟ-240 ਸੀਟਾਂ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਡਾਈਨਿੰਗ ਬੱਫੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/variety/the-marketing-of-hyatt/article4146719.ece?homepage=true&amp;ref=wl_home|title=The marketing of Hyatt |publisher=The Hindu BuisnessLine| date=29 November 2012 |accessdate=18 November 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸਟੀਕਾਂ ਨਾਲ ਪਰੋਸਨ ਵਾਲੇ ਸੀਂਹੁਆਂਗ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਮਾਣਿਤ ਚੀਨੀ ਪਕਵਾਨ ਵੀ ਹਨ I ਸਪਾਈਸ ਹੈਟ ਦੀ ਕੁੱਲ 9,000 ਵਰਗ ਫੁਟ ਥਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਪਰਸਪਰ ਰਸੋਈਆਂ ਹਨ I

==ਹਵਾਲੇ==</text>
      <sha1>rh3fmtsbwo45qv14yuzxghtue5d17g6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਰੀਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68650</id>
    <revision>
      <id>847645</id>
      <parentid>822419</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4884" sha1="nlawqsmje4afjpk5hcqtts1zo00iauk" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਸ਼ਰੀਕ
| image = Shareek_movie_poster.jpg
| alt = 
| caption = ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਪੋਸਟਰ
| director = ਨਵਨੀਤ ਸਿੰਘ
| producer = {{Plainlist|
* ਆਰ. ਐੱਸ. ਗਿੱਲ
* ਵਿਵੇਕ ਓਹਰੀ
}}
| writer = [[ਧੀਰਜ ਰੱਤਨ]]
| starring = {{Plainlist|
* [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]]
* [[ਮਾਹੀ ਗਿੱਲ]]
* [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]]
* [[ਸਿਮਰ ਗਿੱਲ]]
* [[ਓਸ਼ੀਨ ਸਾਈ]]
* [[ਮੁਕੁਲ ਦੇਵ]]
* [[ਕੁਲਜਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ]]
* [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਕੇ ਜੇ]]
* [[ਹੌਬੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]]
}}
| music = [[ਜੈਦੇਵ ਕੁਮਾਰ]]
| cinematography = {{Plainlist|
* ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ
* ਜਿਤਾਨ ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ
}}
| editing = ਮਨੀਸ਼ ਮੋਰੇ
| production companies = {{plainlist|
* ਗ੍ਰੀਨ ਪਲੈਨੇਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ
* ਓਹਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ 
}}
| distributor = ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ 
| released = {{Film date|df=yes|2015|10|22}}
| runtime = 137 minutes&lt;!--Submitted theatrical runtime: 136:41--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/shareek-film | title=''SHAREEK'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=22 October 2015 | accessdate=22 October 2015 | archive-date=6 ਮਾਰਚ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160306080203/http://www.bbfc.co.uk/releases/shareek-film | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country = ਭਾਰਤ
| language = ਪੰਜਾਬੀ
| budget = 10 ਕਰੋੜ
| gross = 25 ਕਰੋੜ
}}

'''ਸ਼ਰੀਕ''' ({{Lang-en|Shareek}}) 2015 ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]], [[ਮਾਹੀ ਗਿੱਲ]],  [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ|ਗੁੱਗੁ ਗਿੱਲ]], ਸਿਮਰ ਗਿੱਲ, ਓਸ਼ਿਨ ਸਾਈ, ਮੁਕੁਲ ਦੇਵ, ਕੁਲਜਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਕੇ ਜੇ, ਹੌਬੀ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਗੁਲਚੂ ਜੌਲੀ ਹਨ। ਇਹ ਓਹਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਪਲੈਨੇਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ ਹੇਠ ਬਣੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://punjabigrooves.com/shareek-punjabi-movie-jimmy-shergill Shareek Punjabi Movie]&lt;/ref&gt; ਇਹ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/jimmy-sheirgills-punjabi-film-shareek-to-release-in-october/|title = Jimmy Sheirgill’s Punjabi film ‘Shareek’ to release in October|author = &lt;!-- Staff --&gt;|work = [[The Indian Express]]|date = 2015-05-25|accessdate = 2015-06-06}}&lt;/ref&gt;

== ਪਲਾਟ ==
ਸ਼ਰੀਕ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ - ਸਾਂਝ। ਫ਼ਿਲਮ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਰੀਕੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚਲੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜੱਸਾ ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਰੀਕ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਜਮੀਨ ਪਿੱਛੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੈਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਰ ਪੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ 1980 ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ 1990 ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਜਮੀਨ ਪਿਛੇ ਵਧਿਆ ਵੈਰ ਸਾਰੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;208&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== ਕਾਸਟ ==
* [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ|ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਹਿੱਲ]]
* [[ਮਾਹੀ ਗਿੱਲ]]
* ਸਿਮਰ ਗਿੱਲ
* ਓਸ਼ੀਨ ਸਾਈ
* [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ|ਗੁੱਗੁ ਗਿੱਲ]]
* ਮੁਕੁਲ ਦੇਵ
* ਕੁਲਜਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ 
* ਪ੍ਰਿੰਸ ਕੇ ਜੇ 
* ਹੌਬੀ ਧਾਲੀਵਾਲ

== ਸੰਗੀਤ ==
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜੈਦੇਵ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਬੋਲ ਕੁਮਾਰ, ਦਵਿੰਦਰ ਖੰਨੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਹਰਪਾਲ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* {{ਆਈ ਐੱਮ ਡੀ ਬੀ ਸਿਰਲੇਖ|4930000}}
* {{Facebook|ShareekMovie}}
* [http://punjabigrooves.com/shareek-2015-movie-review/ Shareek Movie review]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>nlawqsmje4afjpk5hcqtts1zo00iauk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68752</id>
    <revision>
      <id>847696</id>
      <parentid>834613</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95571" sha1="2cjkgssl0hv335m2zs5iugou2ejds0n" xml:space="preserve">{{Infobox archaeological culture|name=ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ|map=Indus Valley Civilization, Mature Phase (2600-1900 BCE).png|mapalt=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ|region=[[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ|ਸਿੰਧ ਨਦੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ [[ਘੱਗਰ ਹਕਰਾ ਦਰਿਆ|ਘੱਗਰ-ਹਕੜਾ ਨਦੀ]], ਪੂਰਬੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਖੇਤਰ|typesite=[[ਹੜੱਪਾ]]|majorsites=ਹੜੱਪਾ, [[ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ]], [[ਧੋਲਾਵੀਰਾ]], ਅਤੇ ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ|period=[[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]]|dates={{circa|3300 BCE|3300|1300 BCE}}|precededby=[[ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ]]|followedby=ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰੇ ਵੇਅਰ ਸੱਭਿਅਤਾ|Capital=}}'''ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Indus Valley Civilisation''') ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਸੱਭਿਅਤਾ]] ਸੀ। ਇਹ [[ਹੜੱਪਾ]] ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਵਜੂਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੰਡਰ [[ਹੜੱਪਾ]] ਨਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਹਿੰਦ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;http://www.harappa.com/har/indus-saraswati.html&lt;/ref&gt; ਇਸਦਾ ਸਥਾਨ ਅੱਜ ਦਾ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ [[ਘੱਗਰ ਹਕਰਾ ਦਰਿਆ|ਘੱਗਰ-ਹਕਰਾ]] (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਰਸਵਤੀ) ਦੀ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੰਗਾ - ਜਮਨਾ ਦੋਆਬ ਦੀਆਂ ਉਪਰਲੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਪਗ 12,60,000 ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ.ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸੀ। [[ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ]], ਕਾਲੀਬੰਗਾ, [[ਲੋਥਲ]], [[ਧੋਲਾਵੀਰਾ|ਧੌਲਾਵੀਰਾ]], [[ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ|ਰੋਪੜ]], ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ, ਅਤੇ [[ਹੜੱਪਾ]] ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Shaffer, Jim G. (1992). &quot;The Indus Valley, Baluchistan and Helmand Traditions: Neolithic Through Bronze Age&quot;. In R.W. Ehrich (ed.). Chronologies in Old World Archaeology (Second ed.). Chicago: University of Chicago Press.|pages=425-464}}&lt;/ref&gt; ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਖੁਦਾਈਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਖੋਜੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਕਸਿਤ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਵਸੇ ਅਤੇ ਉੱਜੜੇ ਹਨ। ਚਾਰਲਸ ਮੈਸੇਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ। ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਨਿੰਘਮ ਨੇ 1872 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ। ਫਲੀਟ ਨੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ। 1921 ਵਿੱਚ [[ਦਯਾ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ|ਦਯਾਰਾਮ ਸਾਹਨੀ]] ਨੇ ਹੜੱਪਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ।  ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ 1400 ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 925 ਕੇਂਦਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। 80 ਫੀਸਦ ਥਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|reason=ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਬਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ}}ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਡਰੇਨੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਗੈਰ-ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Wright, Rita P. (2009). The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society. Cambridge University Press.|pages=115-125}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery&gt;
ਤਸਵੀਰ:Alexander Cunningham of the ASI 02.jpg|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਨਿੰਘਮ
ਤਸਵੀਰ:Rakhaldas Benerjee.jpg|ਆਰ.ਡੀ. ਬੈਨਰਜੀ
ਤਸਵੀਰ:Daya Ram Sahni.jpg|ਦਇਆ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ
ਤਸਵੀਰ:John Hubert Marshall - Cyclopedia of India 1906.jpg|ਜੌਨ ਮਾਰਸ਼ਲ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਹੋਈ
&lt;/gallery&gt;ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਾ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸੌ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Singh, Upinder 2008, p. 137. &quot;Today, the count of Harappan sites has risen to about 1,022, of which 406 are in Pakistan and 616 in India. Of these, only 97 have so far been excavated.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Possehl, Gregory L. (2002a). &quot;Harappans and hunters: economic interaction and specialization in prehistoric India&quot;. In Morrison, Kathleen D.; Junker, Laura L. (eds.). Forager-Traders in South and Southeast Asia: Long-Term Histories. Cambridge University Press. pp. 62–76}}&lt;/ref&gt; ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹਨ:&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Coningham, Robin; Young, Ruth (2015). The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c. 6500 BCE – 200 CE. Cambridge University Press.|pages=192}}&lt;/ref&gt;ਹੇਠਲੀ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ (1980 ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੰਡਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ), ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ, ਚੋਲਿਸਤਾਨ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਗਨੇਰੀਵਾਲਾ, ਪੱਛਮੀ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਧੋਲਾਵੀਰਾ (ਇਸ ਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ) ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Wright, Rita P. (2009). The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society. Cambridge University Press.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=We Are All Harappans |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/we-are-all-harappans/300463 |access-date=2023-07-12 |archive-date=2018-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805084042/https://www.outlookindia./ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਸਥਾਰ ==
[[File:IVC-major-sites-2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IVC-major-sites-2.jpg|right|thumb|ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ]]
ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ: [[ਨੀਲ ਨਦੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ, ਫਰਾਤ ਅਤੇ ਟਾਈਗ੍ਰਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ]], ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੀਲੀ ਨਦੀ ਅਤੇ ਯਾਂਗਸੀ ਦੇ ਡਰੇਨੇਜ ਬੇਸਿਨ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਪੱਕ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ 1,500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (900 ਮੀਲ) ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਨਸਪਤੀਆਂ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Fisher, Michael H. (2018). An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century. Cambridge University Press.|pages=35}}&lt;/ref&gt;

ਲਗਭਗ 6500 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ, [[ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਸਿੰਧ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 4-6 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਹੋ ਗਈ।

ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੱਕ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਈਟਾਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ, ਗੁਜਰਾਤ, [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਰਾਜਾਂ, ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਤੱਟਵਰਤੀ ਬਸਤੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁਤਕਾਗਨ ਦੋਰ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲੋਥਲ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Kenoyer, Jonathan Mark (1998). Ancient cities of the Indus Valley Civilisation. Oxford University Press.|pages=96}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Rao, Shikaripura Ranganatha (1973). Lothal and the Indus civilization. London: Asia Publishing House}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਾਈਟ ਸ਼ੌਰਤੁਗਈ ਵਿਖੇ ਔਕਸਸ ਨਦੀ ਉੱਤੇ, ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੋਮਲ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਮੰਡ, ਜੰਮੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੋਨ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆਲਮਗੀਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A. Ghosh (ed.). &quot;Excavations at Alamgirpur&quot;. Indian Archaeology, A Review (1958–1959). Delhi: Archaeol. Surv. India. pp. 51–52.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Joshi, J.P.; Bala, M. (1982). &quot;Manda: A Harappan site in Jammu and Kashmir&quot;. In Possehl, Gregory L. (ed.). Harappan Civilization: A recent perspective. New Delhi: Oxford University Press. pp. 185–195.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dani, Ahmad Hassan (1970–1971). &quot;Excavations in the Gomal Valley&quot;. Ancient Pakistan (5): 1–177.}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਥਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦਾਇਮਾਬਾਦ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Ray, Himanshu Prabha (2003). The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia. Cambridge University Press. p. 95}}&lt;/ref&gt;

== ਖੋਜ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ==
ਸਿੰਧੂ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਚਾਰਲਸ ਮੈਸਨ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਨ। 1829 ਵਿੱਚ, ਮੈਸਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੈਸਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜ ਹੜੱਪਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ, [[ਰਾਵੀ|ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ]] ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਸੀ। ਮੈਸਨ ਨੇ ਹੜੱਪਾ ਦੀਆਂ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੋਟ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ। 1842 ਵਿੱਚ, ਮੈਸਨ ਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਹੜੱਪਾ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਮੈਸਨ ਸਾਈਟ ਦੇ ਅਸਧਾਰਨ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਕਟੌਤੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਟਿੱਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Wright, Rita P. (2009). The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society. Cambridge University Press|pages=5-6}}&lt;/ref&gt;

[[ਮੁਲਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (100 ਮੀਲ) ਰੇਲਵੇ ਟ੍ਰੈਕ, ਜੋ ਕਿ 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਹੜੱਪਾ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Wright, Rita P. (2009). The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society. Cambridge University Press|pages=6}}&lt;/ref&gt; 1861 ਵਿੱਚ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ਏ.ਐਸ.ਆਈ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਧੇਰੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਨਿੰਘਮ, ਜਿਸ ਨੇ 1853 ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਟ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਸਾਰੀ ਉਪਰਲੀ ਪਰਤ ਅੰਤਰਿਮ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Wright, Rita P. (2009). The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society. Cambridge University Press|pages=6-7}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੜੱਪਾ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਸੈਲਾਨੀ, ਜ਼ੁਆਨਜ਼ਾਂਗ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਬੋਧੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਅਸਲ ਟੀਚਾ, ਕਨਿੰਘਮ ਨੇ 1875 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੜੱਪਨ ਸਟੈਂਪ ਸੀਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਇਸਦੀ ਅਣਜਾਣ ਲਿਪੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸਦਾ ਉਸਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Wright, Rita P. (2009). The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society. Cambridge University Press.|pages=7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Cunningham, Alexander (1875). Archaeological Survey of India, Report for the Year 1872–1873, Vol. 5. Calcutta: The Superintendent Of Government.|pages=105-108}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੜੱਪਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਕੰਮ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਛੜ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਐਕਟ 1904 ਦੁਆਰਾ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੌਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ASI ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਹੀਰਾਨੰਦ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੁਆਰਾ ਹੜੱਪਾ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਬੌਧ ਮੂਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੱਸਿਆ। ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਏਐਸਆਈ ਲਈ ਹੜੱਪਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਏਐਸਆਈ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਯਾ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ ਨੂੰ ਸਾਈਟ ਦੇ ਦੋ ਟਿੱਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Wright, Rita P. (2009). The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society. Cambridge University Press.|pages=8}}&lt;/ref&gt;

ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਸਥਾਨ ਨੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਨ ਲਈ ਏ.ਐੱਸ.ਆਈ. ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਆਰ. ਭੰਡਾਰਕਰ (1911), ਆਰ.ਡੀ. ਬੈਨਰਜੀ (1919, 1922-1923), ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ. ਵਟਸ (1924) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।1923 ਵਿੱਚ, ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਫੇਰੀ 'ਤੇ, ਬੈਨੇਰਜੀ ਨੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਸਾਈਟ ਬਾਰੇ  &quot;ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ&quot; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੂਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਹੜੱਪਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੋਈ ਦੱਸਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1923 ਵਿੱਚ, ਵੈਟਸ ਨੇ ਵੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨਾਲ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀਲਾਂ ਅਤੇ ਲਿਪੀ ਬਾਰੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਦੋ ਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਚਰਚਾ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। 1924 ਤੱਕ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਕਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 24 ਸਤੰਬਰ 1924 ਨੂੰ, ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਲੰਡਨ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਪਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਨਤਕ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Wright, Rita P. (2009). The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society. Cambridge University Press.|pages=9}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਲੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਸੀਰੀਓਲੋਜਿਸਟ ਆਰਚੀਬਾਲਡ ਸਾਇਸ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਾਨ ਸੀਲਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ; ਹੋਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Possehl, Gregory L. (2002). The Indus Civilization: A Contemporary Perspective. Rowman Altamira.|pages=3,12}}&lt;/ref&gt; 1924-25 ਵਿੱਚ ਕੇ.ਐਨ. ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਐਚ. ਹਰਗਰੀਵਜ਼ (1925-1926), ਅਤੇ ਅਰਨੈਸਟ ਜੇ.ਐਚ. ਮੈਕੇ (1927-1931) ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। 1931 ਤੱਕ, ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਖੁਦਾਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਰਟੀਮਰ ਵ੍ਹੀਲਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, 1944 ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਏਐਸਆਈ ਦੇ ਨਵੇਂ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ, ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਹਸਨ ਦਾਨੀ ਸਮੇਤ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ahmad Hasan Dani: Pakistan's foremost archaeologist and author of 30 books |url=https://www.theguardian.com/science/2009/mar/31/ahmad-hasan-dani}}&lt;/ref&gt;

1947 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੁਦਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ, ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਘੱਗਰ-ਹਕਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=GUHA |first=SUDESHNA |title=Negotiating Evidence: History, Archaeology and the Indus Civilisation |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00generallinks/txt_guha_indus.pdf}}&lt;/ref&gt; ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਤਨਾਗਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਗਰ-ਹਕਰਾ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੁਝ ਸਾਈਟਾਂ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਹੀ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹਨ। 1977 ਤੱਕ, ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਿੰਧ ਲਿਪੀ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਅਤੇ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2002 ਤੱਕ, 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Coningham, Robin; Young, Ruth (2015). The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c. 6500 BCE – 200 CE. Cambridge University Press|pages=192}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 406 ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|pages=137}}&lt;/ref&gt; ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਾਨ ਦੱਰੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੀਨ-ਫ੍ਰਾਂਕੋਇਸ ਜੈਰੀਜ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Coningham, Robin; Young, Ruth (2015). The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c. 6500 BCE – 200 CE. Cambridge University Press|pages=109}}&lt;/ref&gt;

== ਪੂਰਵ ਕਾਲ - ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ==
ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਨਵ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ|ਨਵੀਨ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ]] ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਨਵ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਖੇਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਹੋਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਕਲਾਵਾਂ, ਕੁਝ ਪਾਲਤੂ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਝੁੰਡ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Archaeological Site of Mehrgarh |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1876/ |access-date=2023-07-12 |website=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=&quot;Dissecting the influence of Neolithic demic diffusion on Indian Y-chromosome pool through J2-M172 haplogroup&quot;|journal=Singh, Sakshi; et al. (2016). Scientific Reports. 6. 19157.}}&lt;/ref&gt; ਜੀਨ-ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਜੈਰੀਜ ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੂਲ ਦੀ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।  ਪਰ ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੈਰੀਜ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸਥਾਨਕ ਪਿਛੋਕੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ &quot;ਨੇੜਲੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਨਵ-ਪਾਸ਼ਟਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jarrige |first=Jean-Francois |title=Mehrgarh Neolithic |url=http://archaeology.up.nic.in/doc/mn_jfj.pdf |access-date=2023-07-12 |archive-date=2012-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320192858/http://archaeology.up.nic.in/doc/mn_jfj.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਲੂਕਾਕਸ ਅਤੇ ਹੈਮਫਿਲ ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਥਾਨਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੂਕਾਕਸ ਅਤੇ ਹੈਮਫਿਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਵ-ਪਾਸ਼ਨਾਤਮਿਕ (ਤਾਂਬਾ ਯੁੱਗ) ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਹੈ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੈਲਕੋਲਿਥਿਕ ਆਬਾਦੀ ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਦੀ ਨਵ-ਪਾਸ਼ਾਨ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉੱਭਰੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4882968.stm|title=Stone age man used dentist drill|date=2006-04-06|access-date=2023-07-12}}&lt;/ref&gt; ਮਾਸਕਰੇਨਹਾਸ ਐਟ ਅਲ. (2015) ਅਨੁਸਾਰ &quot;ਨਵੇਂ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਤੋਂ ਟੋਗੌ ਪੜਾਅ (3800 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।&quot; ਗੈਲੇਗੋ ਰੋਮੇਰੋ ਐਟ ਅਲ. (2011) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ  ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਬੂਤ ਮਿਹਰਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਿਤੀ 7,000 YBP ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=&quot;Herders of Indian and European Cattle Share their Predominant Allele for Lactase Persistence&quot;|journal=Gallego Romero, Irene; et al. (2011). Mol. Biol. Evol. 29 (1): 249–260|pages=9}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਲ ==
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹੜੱਪਾ ਰਾਵੀ ਪੜਾਅ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, 3300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ 2800 ਈ.ਪੂ. ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜੀ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲੇ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Possehl, G.L. (2000). &quot;The Early Harappan Phase&quot;. Bulletin of the Deccan College Research Institute. 60/61: 227–241.}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Valle dell'indo, barca a forma di toro, periodo kot-dijan, 2800-2600 ac ca. (coll. priv.) 02.jpg|thumb|ਬਲਦ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਕਿਸ਼ਤੀ, ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਮੂਰਤੀਆਂ(2800–2600 ਈਸਾ ਪੂਰਵ)]]
ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੱਕ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਾਨ ਢੇਰੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਟ ਦੀਜੀ ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਨ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੜ੍ਹ ਕੇਂਦਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਸਬਾ ਹਾਕਰਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਬੰਗਾ ਵਿਖੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Durrani, F.A. (1984). &quot;Some Early Harappan sites in Gomal and Bannu Valleys&quot;. In Lal, B.B.; Gupta, S.P. (eds.). Frontiers of Indus Civilisation. Delhi: Books &amp; Books. pp. 505–510.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Thapar, B.K. (1975). &quot;Kalibangan: A Harappan metropolis beyond the Indus Valley&quot;. Expedition. 17 (2): 19–32.}}&lt;/ref&gt;

ਵਪਾਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੈਪਿਸ ਲਾਜ਼ੁਲੀ ਅਤੇ ਮਣਕੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਮਟਰ, ਤਿਲ, ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਮੱਝਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਪਾਲ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਮੁੱਢਲੇ ਹੜੱਪਾ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ 2600 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਾ ਪੜਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਨਵੀਨਤਮ ਖੋਜ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੇ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Valentine|first=Benjamin|last2=Kamenov|first2=George D.|last3=Kenoyer|first3=Jonathan Mark|last4=Shinde|first4=Vasant|last5=Mushrif-Tripathy|first5=Veena|last6=Otarola-Castillo|first6=Erik|last7=Krigbaum|first7=John|date=2015-04-29|title=Evidence for Patterns of Selective Urban Migration in the Greater Indus Valley (2600-1900 BC): A Lead and Strontium Isotope Mortuary Analysis|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4414352/|journal=PLoS ONE|volume=10|issue=4}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹੜੱਪਾ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਪਾਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਇੱਕਸਾਰ ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਏਕੀਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸਿੰਧੂ ਲਿਪੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਾ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Kenoyer, Jonathan Mark. &quot;Cultures and Societies of the Indus Tradition. In Historical Roots&quot;. In Thapar (2006), pp. 21–49.}}&lt;/ref&gt;

== ਪਰਿਪੱਕ ਪੜਾਅ ==

ਜੀਓਸਨ ਐਟ ਅਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ. (2012), ਪੂਰੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਹੌਲੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਹੜ੍ਹ-ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੇਤੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤੀ ਸਰਪਲੱਸਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸਿੰਚਾਈ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਸਮੀ ਮਾਨਸੂਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਬਰੂਕ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉੱਨਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Brooke, John L. (2014). Climate Change and the Course of Global History: A Rough Journey. Cambridge University Press|pages=296}}&lt;/ref&gt; ਜੇ.ਜੀ. ਸ਼ੈਫਰ ਅਤੇ ਡੀ.ਏ. ਲਿਚਟਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ &quot;ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਘੱਗਰ-ਹਾਕੜਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਗੋਰ, ਹਾਕੜਾ ਅਤੇ ਕੋਟ ਦੀਜੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਾਂ 'ਜਾਤੀ ਸਮੂਹਾਂ' ਦਾ ਸੰਯੋਜਨ&quot; ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Bisht, R.S. (1982). &quot;Excavations at Banawali: 1974–77&quot;. In Possehl Gregory L. (ed.). Harappan Civilization: A Contemporary Perspective. New Delhi: Oxford and IBH Publishing Co. pp. 113–124.}}&lt;/ref&gt;

2600 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹੜੱਪਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ, ਗਨੇਰੀਵਾਲਾ, ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧੋਲਾਵੀਰਾ, ਕਾਲੀਬੰਗਾ, ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਲੋਥਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indus re-enters India after two centuries, feeds Little Rann, Nal Sarovar |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/indus-river-re-enters-india-145091-2011-11-06 |access-date=2023-07-12 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਘੱਗਰ-ਹਕਰਾ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਆਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਸਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਨਤ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਊਂਸਪਲ ਟਾਊਨ ਪਲੈਨਿੰਗ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਮਿਊਂਸਪਲ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਉੱਚ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Possehl, Gregory L. (2002). The Indus Civilization: A Contemporary Perspective.}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery widths=&quot;170&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
ਤਸਵੀਰ:Another view of Granary and Great Hall on Mound F.JPG|[[ਹੜੱਪਾ]] ਵਿੱਚ ਦਾਣੇਦਾਰ ਅਤੇ ਟੀਲੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਹਾਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:The drainage system at Lothal 2.JPG|ਲੋਥਲ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਤਸਵੀਰ:DHOLAVIRA SITE (24).jpg|ਧੋਲਾਵੀਰਾ
&lt;/gallery&gt;ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਜੋ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਅਲੱਗ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਢੱਕੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਵੱਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਤਾਰਬੱਧ ਸੀ। ਘਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਮਾਇਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾਂ ਦੀ ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਹੜੱਪਾ ਦੀ ਉੱਨਤ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੌਕਯਾਰਡਾਂ, ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰਾਂ, ਗੋਦਾਮਾਂ, ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੰਧੂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੇ ਹੜੱਪਾਂ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਫੌਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੋਵੇ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Morris, A.E.J. (1994). History of Urban Form: Before the Industrial Revolutions (3rd ed.). New York: Routledge.|pages=31}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ, ਮੇਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ, ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਢਾਂਚਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Indus Civilization&quot; Encyclopedia of Archaeology. Vol. 1. p. 719. |url=https://southasiaoutreach.wisc.edu/wp-content/uploads/sites/757/2017/08/Kenoyer2008-Indus-Valley-Article.pdf}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਥਲ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਥਲ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਲੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਢਾਂਚੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸਨ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀ ਵਪਾਰੀ ਜਾਂ ਕਾਰੀਗਰ ਹੁੰਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕਿੱਤੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਲਾਂ, ਮਣਕਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਦਾਰ ਫੈਨਸ ਮਣਕੇ ਸਨ। ਸਟੀਟਾਈਟ ਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਲੋਕਾਂ (ਸ਼ਾਇਦ ਦੇਵਤਿਆਂ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਣ-ਪੜ੍ਹੀ ਗਈ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੋਹਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਵਸਤਾਂ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸੀ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਦੌਲਤ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Green|first=Adam S.|date=2021-06-01|title=Killing the Priest-King: Addressing Egalitarianism in the Indus Civilization|url=https://doi.org/10.1007/s10814-020-09147-9|journal=Journal of Archaeological Research|volume=29|issue=2|pages=153–202}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ===
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਰਿਕਾਰਡ ਸੱਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਹੜੱਪਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇੱਕਸਾਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਗਰਿੱਡ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਹੜੱਪਨ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਇਕਸਾਰਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਸੀਲਾਂ, ਵਜ਼ਨ ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Angelakis, Andreas N.; Rose, Joan B. (14 September 2014). Evolution of Sanitation and Wastewater Technologies through the Centuries. IWA Publishing. pp. 26, 40}}&lt;/ref&gt; ਜਦਕਿ ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ;ਮੁਰਦਾਘਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਅਤੇ ਕਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ  ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Kenoyer, Jonathan Mark (1997).|journal=&quot;Trade and Technology of the Indus Valley: New Insights from Harappa, Pakistan&quot;. World Archaeology. 29 (2: &quot;High–Definition Archaeology: Threads Through the Past&quot;): 262–280.}}&lt;/ref&gt;

=== ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ===
ਹੜੱਪਾਂ ਨੇ ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ, ਕਾਂਸੀ, ਲੈੱਡ ਅਤੇ ਟੀਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਬਨਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਟੱਚਸਟੋਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। (ਅਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Bisht, R.S. (1982). &quot;Excavations at Banawali: 1974–77&quot;. In Possehl Gregory L. (ed.). Harappan Civilization: A Contemporary Perspective. New Delhi: Oxford and IBH Publishing Co. pp. 113–124.}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਾਪ ਅਤੇ ਤੋਲ ===
[[File:Harappan_(Indus_Valley)_Balance_&amp;_Weights.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Harappan_(Indus_Valley)_Balance_&amp;_Weights.jpg|thumb|ਸਿੰਧ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਲਕ ਵੱਟੇ(ਚੈਰਟ)&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/artoffirstcities0000unse|title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus|date=2003|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=9781588390431|pages=[https://archive.org/details/artoffirstcities0000unse/page/401 401]–402|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;]]
ਸਿੰਧੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲੰਬਾਈ, ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਕਸਾਰ ਵਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਵੰਡ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਲੋਥਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਮਾਰਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਲਗਭਗ 1.704 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਵੰਡ ਹੈ। 

ਮਾਪ ਲਈ ਛੇ ਸਤ੍ਹਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਚੈਰਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਚੈਰਟ ਵਜ਼ਨ 0.05, 0.1, 0.2, 0.5, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200, ਅਤੇ 500 ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ 5:2:1 ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਹਰੇਕ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਭਾਰ ਲਗਭਗ 28 ਗ੍ਰਾਮ ਸੀ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਔਂਸ ਜਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਅਨਸੀਆ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ 0.871 ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਤੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਸਲ ਵਜ਼ਨ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਕੌਟਿਲਯ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਵਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਪ ਉਹੀ ਹਨ ਜੋ ਲੋਥਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Sergent, Bernard (1997). Genèse de l'Inde (in French). Paris: Payot. p. 113}}&lt;/ref&gt;

=== ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ।ਹੜੱਪਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ।

ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ, ਰਿੱਛ, ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪਰਿਪੱਕ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੀਲਾਂ 'ਤੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਲਦ, ਜ਼ੈਬਰਾ, ਇੱਕ ਸਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਟਕਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਅਜੇ ਤੱਕ, ਇਹਨਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਸੀ, ਪਰ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਸਾਧਾਰਨ ਰੈਟਲ ਅਤੇ ਬਰਤਨ ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਬਾਬ ਅਤੇ ਢੋਲ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;gallery widths=&quot;170&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
ਤਸਵੀਰ:Reclining mouflon MET DT252770.jpg|ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੇਡੂ
ਤਸਵੀਰ:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|ਪੁਜਾਰੀ ਦੇਵਤਾ
ਤਸਵੀਰ:Harappa 13 grey stone male dancer statuette.jpg|ਨਾਚ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਨਰ ਧੜ
ਤਸਵੀਰ:Dancing girl of Mohenjo-daro.jpg|ਨ੍ਰਤਕੀ (ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ)
ਤਸਵੀਰ:Ceremonial Vessel LACMA AC1997.93.1.jpg|ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ(ਟੈਰਾਕੋਟਾ)
ਤਸਵੀਰ:Oiseau a tete de belier monte sur roues Indus Guimet.jpg|ਪਹੀਏ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਾਮ-ਮੁਖੀ ਪੰਛੀ (ਟੈਰਾਕੋਟਾ)
&lt;/gallery&gt;ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਏ.ਐੱਸ.ਆਈ. ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ &quot;ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ&quot; ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੇਰ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੇ ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਭਗ 12,000 ਵਸਤੂਆਂ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ), ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੁਝ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਰ ਕੱਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਣਕੇ ਦੋ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। &quot;ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ&quot; ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀ-ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।

ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਲਾਲ ਜੈਸਪਰ ਧੜ ਬਾਰੇ, ਖੋਜਕਰਤਾ, ਵਟਸ, ਹੜੱਪਾ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਪਤ ਕਾਲ ਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਲੋਹਾਨੀਪੁਰ ਧੜ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Possehl, Gregory L. (2002). The Indus Civilization: A Contemporary Perspective.|pages=111-112}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਨੱਚਦੇ ਨਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਸਰਾ ਨਾ ਕਿ ਸਮਾਨ ਸਲੇਟੀ ਪੱਥਰ ਦਾ ਧੜ ਵੀ ਲਗਭਗ 150 ਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਨ ਸਟ੍ਰੈਟਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੋਸੇਹਲ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬੁੱਤ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਧੂ ਕਲਾ ਦਾ ਸਿਖਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।&lt;gallery widths=&quot;170&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
ਤਸਵੀਰ:MET 1984 482 237872.jpg|ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੜੱਪਾ ਕਾਲ ਦੀ ਮੋਹਰ
ਤਸਵੀਰ:Stamp seal and modern impression- unicorn and incense burner (?) MET DP23101 (cropped).jpg|ਯੂਨੀਕਾਰਨ
ਤਸਵੀਰ:Clevelandart 1973.160.jpg|ਦੋ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਲਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ
ਤਸਵੀਰ:Clevelandart 1973.161.jpg|ਇੱਕ ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ
ਤਸਵੀਰ:Constitution Page1 Rammanohar.jpg|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਫ਼ੇ ਤੇ ਉੱਕਰੀ ਸੀਲ
ਤਸਵੀਰ:Harappa Indus Valley seal with fighting scene.jpg|ਲੜਾਈ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਮੋਹਰ
&lt;/gallery&gt;ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਟੀਟਾਈਟ ਸੀਲਾਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਇਕਸਾਰ ਹਨ। ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ 2 ਤੋਂ 4 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (3⁄4 ਤੋਂ 1+1⁄2 ਇੰਚ) ਦੇ ਵਰਗ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਲਈ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਬੌਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸੀਲਿੰਗ ਬਚੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਸੀਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੰਧੂ ਲਿਪੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਮੋਹਰਾਂ 'ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Mackay, Ernest John Henry (1928–1929). &quot;Excavations at Mohenjodaro&quot;. Annual Report of the Archaeological Survey of India: 74–75.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Singh, Vipul (2008). The Pearson Indian History Manual for the UPSC Civil Services Preliminary Examination. Pearson Education India. p. 35}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Indus Script. Text, Concordance And Tables Iravathan Mahadevan. p. 76.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Possehl, Gregory L. (2002). The Indus Civilization: A Contemporary Perspective. Rowman Altamira.|pages=127}}&lt;/ref&gt;

=== ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ===
ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਪੂਰੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ, ਫਲੈਟ-ਬੋਟਮ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਜ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ 'ਤੇ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਨਹਿਰੀ ਨੈਟਵਰਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Pearson Education India.|pages=157}}&lt;/ref&gt;

4300-3200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤਾਂਬਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਖੇਤਰ ਦੱਖਣੀ [[ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ [[ਈਰਾਨ]] ਨਾਲ ਵਸਰਾਵਿਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹੜੱਪਾ ਕਾਲ (ਲਗਭਗ 3200-2600 ਈ.ਪੂ.) ਦੌਰਾਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਮੋਹਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਪਠਾਰ ਨਾਲ ਗਹਿਰੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Study of the Indus Script |url=http://www.harappa.com/script/indusscript.pdf |access-date=2023-07-12 |archive-date=2006-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060306111112/http://www.harappa.com/script/indusscript.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

ਸਿੰਧੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ ਨਿਰਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਪਾਰਕ ਨੈਟਵਰਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋੜਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰ, ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੇਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੰਧੂ-ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੜੱਪਾ ਵਿਖੇ ਦੱਬੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਵਸਨੀਕ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੇ ਪਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੋਨੂਰ ਦੇਪੇ, ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ-ਏ ਸੁਖਤੇਹ, ਈਰਾਨ ਵਿਖੇ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਡੀਐਨਏ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੂਲ ਦੇ 11 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਪੱਕ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਮੂਲ ਦੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਸ ਅਲ-ਜਿਨਜ਼ (ਓਮਾਨ) ਵਿਖੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਅਰਬੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ras Al Jinz |url=http://www.visitoman.nl/pdf/RAJ%20English%20brochure%20copy.pdf |access-date=2023-07-12 |archive-date=2016-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910032138/http://www.visitoman.nl/pdf/RAJ%20English%20brochure%20copy.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ===
ਜੀਨ-ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਜੈਰੀਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਹਰਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸਥਾਨਕ ਮੂਲ ਸੀ। ਜੈਰੀਜ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਹਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਕਣਕ ਅਤੇ ਜੌਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੈਫਰ ਅਤੇ ਲੀਚਨਸਟਾਈਨ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁੱਖ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਅਨਾਜ ਦੀ ਫਸਲ ਨੰਗੀ ਛੇ-ਕਤਾਰ ਜੌਂ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ-ਕਤਾਰ ਜੌਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਫਸਲ ਸੀ। ਗੰਗਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੈ ਕਿ &quot;ਮੇਹਰਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੌਂ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ&quot; ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ &quot;ਨਜ਼ਦੀਕੀ-ਪੂਰਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਵੰਡ ਉੱਤਰੀ ਲੇਵੈਂਟ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਤੁਰਕੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Shaffer, Jim G. (1999). &quot;Migration, Philology and South Asian Archaeology&quot;. In Bronkhorst; Deshpande (eds.). Aryan and Non-Aryan in South Asia. Cambridge: Harvard University, Dept. of Sanskrit and Indian Studies.|pages=245}}&lt;/ref&gt;

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਿੰਧੂ ਸੀਲਾਂ 'ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੰਪਡ ਇੰਡੀਅਨ ਔਰੋਚ (ਬੋਸ ਪ੍ਰਾਈਮੀਜੀਨਿਅਸ ਨਾਮਾਡਿਕਸ) ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ੇਬੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਜ਼ੇਬੂ ਪਸ਼ੂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਆਮ ਹਨ। ਇਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਸ਼ੂਆਂ (ਬੋਸ ਪ੍ਰਾਈਮੀਜੀਨਿਅਸ ਟੌਰਸ) ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜੇ. ਬੈਟਸ ਐਟ ਅਲ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜ. (2016) ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੋਕ ਦੋਨਾਂ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਹੁ-ਫਸਲੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਸਨ, ਗਰਮੀਆਂ (ਚਾਵਲ, ਬਾਜਰੇ ਅਤੇ ਫਲੀਆਂ) ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ (ਕਣਕ, ਜੌਂ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭੋਜਨ ਉਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬੈਟਸ ਐਟ ਅਲ. (2016) ਜੰਗਲੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਓਰੀਜ਼ਾ ਨਿਵਾਰਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ ਘਰੇਲੂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਓਰੀਜ਼ਾ ਸੈਟੀਵਾ ਇੰਡੀਕਾ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਵੈੱਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਡਰਾਈਲੈਂਡ ਖੇਤੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-11-21 |title=Rice farming in India much older than thought, used as 'summer crop' by Indus civilisation |url=https://www.cam.ac.uk/research/news/rice-farming-in-india-much-older-than-thought-used-as-summer-crop-by-indus-civilisation |access-date=2023-07-12 |website=University of Cambridge}}&lt;/ref&gt;

=== ਭੋਜਨ ===
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਮੱਝਾਂ, ਬੱਕਰੀ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਮੁਰਗੇ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indus Valley civilization diet had dominance of meat, finds study |url=https://www.indiatoday.in/science/story/indus-valley-civilization-diet-had-dominance-of-meat-finds-study-1748530-2020-12-10 |access-date=2023-07-12 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ. ਅਕਸ਼ੇਤਾ ਸੂਰਿਆਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੱਤ ਸਨ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ (ਘੱਟ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ), ਰੂਮੀਨੈਂਟ ਲੋਥ ਮੀਟ, ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗੈਰ-ਰੁਮੀਨੈਂਟ ਐਡੀਪੋਜ਼ ਫੈਟ, ਪੌਦੇ, ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ। 

ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ 2017 ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਅਡਜ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਤ ਲੱਡੂ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਲਗਭਗ 2600 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲ਼ੀਦਾਰਾਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੂੰਗ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।  ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਫੌਰੀ ਆਸਪਾਸ ਵਿੱਚ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਅਡਜ਼ੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੋਹਰ ਦੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਲੱਡੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ।

=== ਭਾਸ਼ਾ ===
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੋਟੋ-ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਦੇਰ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਫਿਨਿਸ਼ ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਅਸਕੋ ਪਾਰਪੋਲਾ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਸਿੰਧੂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਸਿੰਧੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Deciphering the Indus Script |url=https://www.harappa.com/script/parpola0.html}}&lt;/ref&gt; ਅੱਜ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਬ੍ਰਹੂਈ ਭਾਸ਼ਾ) ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Heggarty, Paul; Renfrew, Collin (2014). &quot;South and Island Southeast Asia; Languages&quot;. In Renfrew, Collin; Bahn, Paul (eds.). The Cambridge World Prehistory. Cambridge University Press.}}&lt;/ref&gt;
[[File:The_'Ten_Indus_Scripts'_discovered_near_the_northern_gateway_of_the_Dholavira_citadel.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_'Ten_Indus_Scripts'_discovered_near_the_northern_gateway_of_the_Dholavira_citadel.jpg|thumb|ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਦਸ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ]]
400 ਤੋਂ 600 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੰਧ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਟੈਂਪ ਸੀਲਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ, ਵਸਰਾਵਿਕ ਬਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਈਨਬੋਰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਆਮ ਸਿੰਧੂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 34 ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shinde, Vasant; Willis, Rick J. (2014). &quot;A New Type of Inscribed Copper Plate from Indus Valley (Harappan) Civilisation&quot; |url=https://ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12317 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2009 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਨ. ਰਾਓ ਐਟ ਅਲ. ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਈ ਲਿਪੀਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੀਐਨਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸਿੰਧੂ ਲਿਪੀ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Refutation of the Claimed Refutation of the Nonlinguistic Nature of Indus Symbols |url=https://safarmer.com/Refutation3.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Rao, Rajesh P.N.; Yadav, Nisha; Vahia, Mayank N.; Joglekar, Hrishikesh; et al. (May 2009). &quot;Entropic Evidence for Linguistic Structure in the Indus Script&quot;. Science. 324 (5931): 1165.}}&lt;/ref&gt;

ਸੀਲਾਂ 'ਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੁਆਰਾ ਡੀਕੋਡ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਚਿਤ ਸੰਦਰਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰੇਕ ਕ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੀਕ ਜੋ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸੀਲ ਤੋਂ ਸੀਲ ਤੱਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅਰਥ ਕੱਢਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸੀਲਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਲਈ ਕਈ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Conditional Entropy Cannot Distinguish Linguistic from Non-linguistic Systems |url=https://safarmer.com/more.on.Rao.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== ਧਰਮ ===
ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਮ ਜਿਸਨੇ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਰੁਝਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਜੌਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1931 ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ: ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ; ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀਕਰਨ ਜਾਂ ਪੂਜਾ; ਫਾਲਸ (ਲਿੰਗਾ) ਅਤੇ ਵੁਲਵਾ (ਯੋਨੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ; ਅਤੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਬਹਿਸ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਗਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Marshall, John, ed. (1931). Mohenjo-Daro and the Indus Civilization: Being an Official Account of Archaeological Excavations at Mohenjo-Daro Carried Out by the Government of India Between the Years 1922 and 1927. London: Arthur Probsthain.|pages=48-78}}&lt;/ref&gt;
[[File:Shiva_Pashupati.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shiva_Pashupati.jpg|thumb|ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਮੋਹਰ]]
ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰ ਇੱਕ ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟ੍ਰਾਈਸੇਫੈਲਿਕ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਥੀਫੈਲਿਕ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ [[ਸ਼ਿਵ]] (ਜਾਂ ਰੁਦਰ) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ, ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੋਹਰ [[ਪਸ਼ੂ ਪਤੀ|ਪਸ਼ੂਪਤੀ]] (ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ) ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਸੀਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਕਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਡੌਰਿਸ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਯੋਗਿਕ ਆਸਣ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰਬਰਟ ਸੁਲੀਵਾਨ ਅਤੇ ਅਲਫ ਹਿਲਟੇਬੀਟਲ ਨੇ ਵੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਮਾਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸ਼ਾ, ਮੱਝ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। 
[[File:IndusValleySeals_swastikas.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IndusValleySeals_swastikas.JPG|thumb|ਸਵਾਸਤਿਕ ਮੋਹਰ]]
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀਆਂ ਸੀਲਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲੂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਂਦੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਚਾਈਮੇਰਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੋਹੇਂਜੋ-ਦਾਰੋ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰ ਇੱਕ ਅੱਧ-ਮਨੁੱਖ, ਅੱਧ-ਮੱਝ ਦਾ ਰਾਖਸ਼ ਇੱਕ ਬਾਘ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਿਲਗਾਮੇਸ਼ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਦੇਵੀ ਅਰੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਜਿਹੇ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਮਿੱਥ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Marshall, John, ed. (1931). Mohenjo-Daro and the Indus Civilization: Being an Official Account of Archaeological Excavations at Mohenjo-Daro Carried Out by the Government of India Between the Years 1922 and 1927. London: Arthur Probsthain.|pages=67}}&lt;/ref&gt;

ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਹਨ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਘਰਾਂ, ਛੋਟੇ ਮੰਦਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਥਲ ਨੂੰ ਹੀ ਰਸਮੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੜੱਪਾ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਿਕ ਦਫ਼ਨਾਉਣ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਿੰਜਰ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਅਤੇ  ਸਸਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Possehl, Gregory L. (2002). The Indus Civilization: A Contemporary Perspective. Rowman Altamira.|pages=152-176}}&lt;/ref&gt;

== ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ==
1900 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1700 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੜੱਪਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਪਿੰਜਰ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਂਚ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਧੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਅਤੇ ਤਪਦਿਕ ਵਰਗੀਆਂ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A peaceful realm? Trauma and social differentiation at Harappa |url=http://libres.uncg.edu/ir/uncg/f/G_Robbins_Schug_Peaceful_2012.pdf}}&lt;/ref&gt;

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਉਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਹੜੱਪਾ ਪੜਾਅ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦੌਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਮ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Pearson Education India}}&lt;/ref&gt;ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਸਿੰਧ, ਰੰਗਪੁਰ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਪੀਰਾਕ, ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਦਾਇਮਾਬਾਦ ਹਨ।
[[File:Coach_driver_Indus_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coach_driver_Indus_01.jpg|thumb|ਦਾਇਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਅੰਤਮ ਕਾਲ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼]]
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ  ਸਾਈਟਾਂ ਚੋਲਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਵਾਲਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬੇਟ ਦਵਾਰਕਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦਾਇਮਾਬਾਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹਨ। ਬੇਟ ਦਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਮੀ ਆਈ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਸ ਮਿਆਦ ਨੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਦੋਹਰੀ-ਫਸਲੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੇਂਡੂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਾਰ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵੀ ਵੇਖੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਦੇਰ ਹੜੱਪਾ ਕਾਲ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਨੂੰ &quot;ਪਰਿਪੱਕ ਹੜੱਪਾ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਰਸਾਉਣ&quot; ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਤਰ ਵੀ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਹੀਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਪੱਥਰ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖਾਸ ਕਲਾਵਾਂ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਰਕੂਲਰ ਸਟੈਂਪ ਸੀਲਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਿੰਧੂ ਲਿਪੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਜੋ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪਰਿਪੱਕ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਪੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਟਸ਼ਰਡ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਥਾਨਕ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਫਾਈਏਂਸ ਅਤੇ ਕੱਚ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਰੇਨਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਹੁਣ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਤੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਛੱਡੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=McIntosh, Jane (2008). The Ancient Indus Valley: New Perspectives. ABC-Clio.|pages=91,98}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ==
ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਹੜੱਪਾ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪਤਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਅਚਾਨਕ ਅਲੋਪ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite book|title=White, David Gordon (2003). Kiss of the Yogini. Chicago: University of Chicago Press. p. 28}}&lt;/ref&gt;

2016 ਤੱਕ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਰ ਹੜੱਪਨ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਈ. 1000-900 BCE ਅਤੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰੇ ਵੇਅਰ ਕਲਚਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। ਹਾਰਵਰਡ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਿਚਰਡ ਮੀਡੋ ਪੀਰਾਕ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹੜੱਪਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ 1800 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 325 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ-ਫੁੱਲਦੀ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Lawler, A. (6 June 2008). &quot;Indus Collapse: The End or the Beginning of an Asian Culture?&quot;. Science Magazine. 320 (5881): 1282–1283.}}&lt;/ref&gt;

ਸਿੰਧੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਥਾਨੀਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਧੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਤੱਕ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਭਰਿਆ। ਹੜੱਪਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਕਬਰਸਤਾਨ ਐਚ ਕਲਚਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਓਚਰ ਰੰਗਦਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। 

ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਘੱਗਰ-ਹਕਰਾ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਬੇਸਿਨ ਦੀਆਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sarkar|first=Anindya|last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K.|last4=Das|first4=B.|last5=Juyal|first5=Navin|last6=Morthekai|first6=P.|last7=Deshpande|first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S.|date=2016-05-25|title=Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4879637/|journal=Scientific Reports|volume=6}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ]]</text>
      <sha1>2cjkgssl0hv335m2zs5iugou2ejds0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68914</id>
    <revision>
      <id>847619</id>
      <parentid>542043</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="gkulh65xv4lo8bd98y3pyifvxadvso6" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ
| image = The End of the Tour.jpg
| alt = 
| caption = ਫਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ
| director = [[ਜੇਮਸ ਪੰਸੋਲਦਤ]]
| producer = {{Plainlist|
* ਜੇਮਜ਼ ਡਾਹਲ
* ਮੈਟ ਡੀਰੌਸ
* ਡੇਵਿਡ ਕੈਂਟਰ
* ਮਾਰਕ ਮੈਨੁਏਲ
* ਟੈੱਡ ਓ'ਨੀਲ
}}
| screenplay = [[ਡੋਨਲਡ ਮਰਗੁਲਿਸ]]
| based on = {{based on|''[[Although of Course You End Up Becoming Yourself]]''|[[ਡੇਵਿਡ ਲਿਪਸਕਾਈ]]}}
| starring = {{Plainlist|
* [[ਜੇਸਨ ਸੇਗਲ]]
* [[ਜੇਸੀ ਈਸਨਬਰਗ]]
}}
| music = [[ਡੈਨੀ ਐਲਫ਼ਮੈਨ]]
| cinematography = Jakob Ihre 
| editing = Darrin Navarro 
| production companies = {{Plainlist|
* [[ਅਗਿਆਤ ਸਮੱਗਰੀ]]
* ਕਿਲਬਰਨ ਮੀਡੀਆ
* ਮਾਡਰਨ ਮੈਨ ਫਿਲਮਜ਼
}}
| distributor = [[ਏ.24 ਫਿਲਮਾਂ]]
| released = {{Film date|2015|01|24|[[2015 Sundance Film Festival|Sundance]]|2015|07|31|United States}}
| runtime = 106 ਮਿੰਟ&lt;!--Theatrical runtime: 105:56--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/end-tour-film | title=''THE END OF THE TOUR'' (15) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=September 18, 2015 | accessdate=September 18, 2015 | archive-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181226041447/http://www.bbfc.co.uk/releases/end-tour-film | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country = ਅਮਰੀਕਾ
| language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget = 
| gross = $29 ਲੱਖ (2.9 ਮਿਲੀਅਨ)&lt;ref&gt;http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=endofthetour.htm&lt;/ref&gt;
}}

'''ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: The End of the Tour, ਦ ਏਂਡ ਆਫ਼ ਦ ਟੂਰ) 2015 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖਕ [[ਡੇਵਿਡ ਫਾਸਟਰ ਵਾਲਸ|ਡੇਵਿਡ ਫੌਸਟਰ ਵੈਲੇਸ]] ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ [[ਜੈਸਨ ਸੇਜਲ]] ਅਤੇ [[ਜੇਸੀ ਇਜ਼ਨਬਰਗ]] ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੇਖਕ [[ਡੋਨਲਡ ਮਰਗੁਲਿਸ]] ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਜੇਮਸ ਪੰਸੋਲਦਤ]] ਹਨ। ਇਹ [[ਡੇਵਿਡ ਲਿਪਸਕੀ]] ਦੇ ਸ੍ਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮੂਲਕ ਨਾਵਲ [[ਆਲਦੋ ਅਫਕੋਰਸ ਯੂ ਐਂਡ ਅਪ ਬਿਕਮਿੰਗ ਯੁਅਰਸੈਲਫ]] ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫਿਲਮ 31 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ [[ਏ.24 ਫਿਲਮਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਰੀਲਿਜ਼ ਹੋਈ। &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;145&quot;&gt;&lt;/span&gt;

ਫਿਲਮ ਨੂੰ [[ਰੌਟਨ ਟਮੈਟੋ]] ਦੁਆਰਾ 91% &quot;ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਫਿਲਮ&quot; ਕਿਹਾ&lt;ref name=&quot;rottentomatoes.com&quot;&gt;{{Cite web|title = The End of the Tour (2015)|url = http://www.rottentomatoes.com/m/the_end_of_the_tour_2015/|publisher = [[Rotten Tomatoes]]|accessdate = 2015-08-07}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਮੈਟਾਕ੍ਰਿਟਿਕ]] ਵਲੋਂ &quot;ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਚਰਚਿਤ&quot; ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਉੱਪਰ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.metacritic.com/movie/the-end-of-the-tour|title = The End of the Tour|publisher = [[Metacritic]]|accessdate = 8 August 2015}}&lt;/ref&gt; [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦਾ ਨਿਊਯੌਰਕ ਟਾਇਮਸ]] ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਏ.ਓ.ਸਕਾਟ ਨੇ ਇਸਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲਿਖਿਆ, &quot;ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਈ..... ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।&quot;&lt;ref name=&quot;scott&quot;&gt;{{Cite news|last = Scott|first = A.O.|authorlink = A.O. Scott|title = 'The End of the Tour' Offers A Tale of Two Davids|work = [[The New York Times]]|date = July 31, 2015|url = http://www.nytimes.com/2015/07/31/movies/review-the-end-of-the-tour-offers-a-tale-of-two-davids.html|accessdate = 2015-08-07}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>gkulh65xv4lo8bd98y3pyifvxadvso6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਰਟਬਰਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69076</id>
    <revision>
      <id>847755</id>
      <parentid>674945</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="nkac9s6ib41wb25pfehyy01ca8tficy" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਹਾਰਟਬਰਨ
| image = HeartburnPoster.jpg
| alt = 
| caption = ਹਾਰਟਬਰਨ ਫਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ
| director = [[ਮਿਕ ਨਿਕੋਲਸ]]
| producer = {{Plainlist|
* ਮਿਕ ਨਿਕੋਲਸ
* [[ਰੌਬਰਟ ਗ੍ਰੀਨਹੱਟ]]}}
| screenplay = [[ਨੋਰਾ ਇਫਰਨ]]
| based on = {{ਆਧਾਰਿਤ|''[[ਹਾਰਟਬਰਨ (ਨਾਵਲ)|ਹਾਰਟਬਰਨ]]''|ਨੋਰਾ ਇਫਰਨ}}
| starring = {{Plainlist|
* [[ਮੇਰਿਲ ਸਟਰੀਪ]]
* [[ਜੈਕ ਨਿਕੋਲਸਨ]]}}
| music = [[ਕਾਰਲੀ ਸਿਮੋਨ]]
| cinematography = [[ਨੇਸਟਰ ਅਲਮੈਂਡਰੋਸ]]
| editing = [[ਸੈਮ ਓ ਸਟੀਨ]]
| distributor = [[ਪੈਰਾਮਾਉਂਟ ਪਿਕਚਰਸ]]
| released = {{Film date|1986|07|25}}
| runtime = 109 ਮਿੰਟ&lt;!--Theatrical runtime: 109:27--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/heartburn-1970-4 | title=''HEARTBURN'' (15) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=July 1, 1986 | accessdate=August 4, 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| country = ਅਮਰੀਕਾ
| language = ਅੰਗਰੇਜੀ
| budget = $15 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://powergrid.thewrap.com/project/heartburn |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-12-11 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303202757/http://powergrid.thewrap.com/project/heartburn |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| gross = $25.3 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref name=Mojo&gt;[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=heartburn.htm BoxOffice Mojo.com]&lt;/ref&gt; 
}}

'''''ਹਾਰਟਬਰਨ''''' 1986 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਮਿਕ ਨਿਕੋਲਸ]] ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ [[ਮੇਰਿਲ ਸਟਰੀਪ]] ਅਤੇ ਜੈਕ ਨਿਕੋਲਸਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਸਕਰੀਨਪਲੇਅ ਨੋਰਾ ਇਫਰਨ ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿਖੇ ਅਰਧ-ਸਵੈਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਕਾਰਲ ਬਰਨਸਟ੍ਰੀਨ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਜੇਅ]], ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਜੇਮਸ ਕਲਿੰਘਨ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;126&quot;&gt;&lt;/span&gt;

ਫਿਲਮ ਨਿਊਯੌਰਕ ਦੇ ਇੱਕ ਫੂਡ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਕਾਲਮ-ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਹਨ। &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;136&quot;&gt;&lt;/span&gt;

ਕਾਰਲੀ ਸਿਮੋਨ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਇਆ ਫਿਲਮ ਦਾ ਥੀਮ ਗੀਤ, &quot;ਕਮਿੰਗ ਅਰਾਉਂਡ ਅਗੇਨ&quot; 1986 ਦੇ ''ਬਿਲੀਬੋਰਡ ਹਿਟਸ'' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ''ਹਾਟ 100 ''ਵਿੱਚੋਂ 18ਵੇਂ ਅਤੇ ''ਅਡਲਟ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ''ਵਿੱਚ 5ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉੱਪਰ ਸੀ।

== ਪਲਾਟ ==

== ਕਾਸਟ ==

== ਨਿਰਮਾਣ ==

== ਰਿਲੀਜ਼ ==

=== ਆਲੋਚਨਾ ===
ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। 14 ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਰੌਟਨ ਟਮੈਟੋਸ ਤੋਂ 50 ਫੀਸਦੀ ਰੇਟਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।&lt;ref&gt;{{Rotten-tomatoes|heartburn|Heartburn}}Rotten Tomatoes&lt;/ref&gt;

=== ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ===

=== ਸਨਮਾਨ ===

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>nkac9s6ib41wb25pfehyy01ca8tficy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਇਰਾ ਯੂਸਫ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70870</id>
    <revision>
      <id>847672</id>
      <parentid>839729</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7939" sha1="btm83ansjz6aev11do5fc1ar7acdmyo" xml:space="preserve">'''ਸਾਇਰਾ ਯੂਸਫ਼ '''ਜਾ ਸਾਇਰਾ ਯੂਸਫ਼ ਖਾਨ ({{Lang-ur|{{Nastaliq|سارہ یوسف خان }}}}), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਵਿਡਿਓ ਜੋਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012%5C07%5C10%5Cstory_10-7-2012_pg9_13]&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot; since December 2015&quot;&gt;dead link&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt;

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਯੂਸਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਰਾਚੀ|ਕਰਾਂਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ ਲਰਨਿੰਗ ਅਤੇ ਮੋਟਿਵੇਸ਼ਨ (ਆਈ. ਏਲ. ਏਮ.) ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।  ਯੂਸਫ਼ ਵੀ. ਜੇ. ਪਲਵਾਸ਼ਾ ਯੂਸਫ਼ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਲਿਸ਼ਬਾ ਯੂਸਫ਼ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ।

== ਟੇਲਿਵਿਜਨ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;

! Year 
! Serial 
! Role 
! Notes
|-
| 2010 
| Bheja Fry 
| Host 
| Vj Debut
|-
| 2010 
| Most wanted 
| Host 
|-
| 2011 
| Mera Naseeb 
| Nazia 
| Television Debut&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.dawn.com/news/1135522|title = Mera Naseeb: Pakistani writer accused of plagiarism by Indian author - Pakistan|website = Dawn.com|date = |accessdate = 2015-12-28}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2011 
| Mohabbat Rooth Jaye Toh 
| Maryam 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.uniarticles.com/2015/05/ruswaiyaan-zindagi-tv-upcoming-show.html|title = Unique Articles: Ruswaiyaan Zindagi tv Upcoming Show Story Wiki &amp;#124;Starcast &amp;#124;Trailors &amp;#124; Timing &amp;#124;Title Song Download|website = Uniarticles.com|date = 2015-06-11|accessdate = 2015-12-28|archive-date = 2015-12-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222082035/http://www.uniarticles.com/2015/05/ruswaiyaan-zindagi-tv-upcoming-show.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012 
| Bilqees Kaur 
| Soha Sultan 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.facebook.com/bilqeeskaur|title = Bilqees Kaur|publisher = Facebook|date = |accessdate = 2015-12-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hum.tv/program_page.php?page_id=3&amp;program_id=10&amp;playlist_id=DFC8C72338AB1E40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930171007/http://www.hum.tv/program_page.php?page_id=3&amp;program_id=10&amp;playlist_id=DFC8C72338AB1E40 |date=2015-09-30 }}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot; since December 2015&quot;&gt;dead link&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| 2012 
| Tanhaiyan Naye Silsilay 
| Sarena 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://dramaonline.com/category/ary-digital-dramas/tanhaiyan-naye-silsilay/|title = Tanhaiyan Naye Silsilay &amp;#124; Watch HD Episodes Pakistani Dramas Online|website = Dramaonline.com|date = 2015-12-23|accessdate = 2015-12-28|archive-date = 2015-12-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222111455/http://dramaonline.com/category/ary-digital-dramas/tanhaiyan-naye-silsilay/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last = Qamar|first = Saadia|url = http://tribune.com.pk/story/453857/tanhaiyan-actors-make-a-comeback-with-sequel/|title = ‘Tanhaiyan’ actors make a comeback with sequel - The Express Tribune|website = Tribune.com.pk|date = |accessdate = 2015-12-28}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012 
| Coke Kahani 
| Zoya 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last = Qamar|first = Saadia|url = http://tribune.com.pk/story/483415/with-coke-kahani-mehreen-jabbar-highlights-the-lives-of-pakistanis/|title = With Coke Kahani, Mehreen Jabbar highlights the lives of Pakistanis - The Express Tribune|website = Tribune.com.pk|date = |accessdate = 2015-12-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://beingpakistani.com/2012/10/31/coke-kahani-comedy-drama-serial-will-be-on-air-from-3rd-november-on-ptv-home-urdu1-and-hum-tv/|title = Coke Kahani (comedy drama serial) will be on air from 3rd November on PTV Home, Urdu1 and Hum TV|website = Beingpakistani.com|date = 2012-10-31|accessdate = 2015-12-28|archive-date = 2013-04-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20130424233343/http://beingpakistani.com/2012/10/31/coke-kahani-comedy-drama-serial-will-be-on-air-from-3rd-november-on-ptv-home-urdu1-and-hum-tv/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013 
| Darmiyaan 
| Aleena 
|-
| 2014 
| Ru Baru 
| Shabeeha/Neelam 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|author = Rizwan Shaikh|url = http://www.pakium.pk/2014/01/02/ru-baru-drama-serial|title = Ru Baru Drama Serial On Hum TV (Synopsis and Pictures)|website = Pakium.pk|date = |accessdate = 2015-12-28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author = Rizwan Shaikh|url = http://www.pakium.pk/2014/06/15/furqan-and-imran-main-jeeliya-ost-ru-baru|title = Furqan and Imran - Main Jeeliya Ost Ru Baru (Audio/Video/Lyrics)|website = Pakium.pk|date = |accessdate = 2015-12-28|archive-date = 2015-12-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222123829/http://www.pakium.pk/2014/06/15/furqan-and-imran-main-jeeliya-ost-ru-baru|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== Filmography ==
|&lt;span class=&quot;mw-default-size&quot;&gt;&lt;span&gt;[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Film has yet to be released|14x14px]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mw-default-size&quot;&gt;&lt;/span&gt; Denotes films that have not yet been released
{| class=&quot;wikitable&quot;

! Year 
! Film 
! Role 
! Notes
|-
| 2016 
| ''[[ਹੋ ਮਨ ਜਹਾਂ|Ho Mann Jahaan]]'' 
| Herself 
| special appearance in song ''&quot;Shakar Wandawaan&quot;''&lt;ref&gt;http://uk.blastingnews.com/showbiz-tv/2016/01/ho-mann-jahaan-review-a-beautifully-wrapped-gift-00715787.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thenational.ae/arts-life/film-reviews/film-review-lollywood-comes-of-age-with-ho-mann-jahaan |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-01-08 |archive-date=2016-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106025553/http://www.thenational.ae/arts-life/film-reviews/film-review-lollywood-comes-of-age-with-ho-mann-jahaan |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016 
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''Teri Meri Love Story'' &lt;span class=&quot;mw-default-size&quot;&gt;&lt;span&gt;[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Film has yet to be released|14x14px]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mw-default-size&quot;&gt;&lt;/span&gt; 
| TBA 
| Announced&lt;ref name=&quot;tribune2&quot;&gt;{{Cite web|last = Correspondent|first = Our|url = http://tribune.com.pk/story/983855/teri-meri-love-story-to-go-on-floors/|title = ‘Teri Meri Love Story’ to go on floors - The Express Tribune|website = Tribune.com.pk|date = 2015-11-03|accessdate = 2015-12-28}}&lt;/ref&gt;
|-
| TBA 
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''Love You Babylicious'' &lt;span class=&quot;mw-default-size&quot;&gt;&lt;span&gt;[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Film has yet to be released|14x14px]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mw-default-size&quot;&gt;&lt;/span&gt; 
| TBA 
| Announced&lt;ref name=&quot;tribune1&quot;&gt;{{Cite web|last = Asad|first = Muhammad|url = http://tribune.com.pk/story/919059/syras-stars-set-into-motion/|title = Syra’s stars set into motion - The Express Tribune|website = Tribune.com.pk|date = |accessdate = 2015-12-28}}&lt;/ref&gt;
|}

== Awards and nominations ==
{| class=&quot;wikitable&quot;

! Year 
! Serial/Film 
! Award 
! Category 
|-
| 2011 
| Mera Naseeb 
| Pakistan Media Awards 
| Best New Actress 
|-
| 2013 
| Veet Celebrations Of Beauty 
| Most Beautiful Smile 
|-
| 2015 
| Sunday Awards 
| Best Showstopper 
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|colwidth = 30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>btm83ansjz6aev11do5fc1ar7acdmyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੋਲੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71434</id>
    <revision>
      <id>847666</id>
      <parentid>713734</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7983" sha1="2sqdasbj22ktbdqnyvmkxgwh5g77t5b" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਸ਼ੋਲੇ 
| image = Sholay-poster.jpg
| caption = Theatrical release poster
| director = [[ਰਾਮੇਸ਼ ਸਿਪੀ]]
| producer = [[ਜੀ. ਪੀ. ਸਿਪੀ]]
| screenplay = [[ਸਲੀਮ-ਜਾਵੇਦ]]
| starring = [[ਧਰਮਿੰਦਰ]]&lt;br /&gt;[[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]]&lt;br /&gt;[[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]]&lt;br /&gt;[[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]]&lt;br /&gt;[[ਜਯਾ ਬਚਨ]]&lt;br /&gt;[[ਅਮਜਦ ਖ਼ਾਨ]]
| music = [[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]]
| cinematography = ਦਵਾਰਕਾ ਦੀਵੇਚਾ 
| editing = [[ਐਮ. ਐਸ. ਸ਼ਿੰਦੇ]]
| studio = ਯੂਨਾਟਿਡ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਜ਼&lt;br /&gt;ਸਿਪੀ ਫ਼ਿਲਮਜ਼
| distributor = ਸਿਪੀ ਫ਼ਿਲਮਜ਼
| released = {{Film date|1975|8|15|df=yes}}
| runtime = 204 minutes&lt;ref name=Runtime&gt;{{cite web|title=''Sholay'' (PG)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/sholay-1988|publisher=[[British Board of Film Classification]]|accessdate=12 April 2013|archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109084512/http://www.bbfc.co.uk/releases/sholay-1988|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|budget ={{INR|link=Indian rupee}}30&amp;nbsp;ਮਿਲੀਅਨ{{sfn|Chopra|2000|p=143}}
|gross ={{INR|link=Indian rupee}}150&amp;nbsp;ਮਿਲੀਅਨ
| country = ਭਾਰਤ 
| language = ਹਿੰਦੀ 
}}

'''ਸ਼ੋਲੇ''' [[1975]] ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਰਾਮੇਸ਼ ਸਿਪੀ]] ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਜੀ.ਪੀ. ਸਿਪੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਦੋ ਮੁਲਜ਼ਿਮਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵੀਰੂ ਅਤੇ ਜੈਯ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੋਲ [[ਧਰਮਿੰਦਰ]] ਅਤੇ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਵੀਰੂ ਅਤੇ ਜੈਯ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਦਈ ਡਾਕੂ [[ਗੱਬਰ ਸਿੰਘ]] [[ਅਮਜਦ ਖ਼ਾਨ]] ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਪੇਸੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]] ਅਤੇ [[ਜਯਾ ਬਚਨ]] ਵੀਰੂ ਅਤੇ ਜੈਯ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[2005]] ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਦਸ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਫਿਲਮ]] ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਾਜ [[ਕਰਨਾਟਕਾ]] ਵਿੱਚ ਢਾਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। [[ਸੇਂਟਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ]] ਵੱਲੋਂ ਜਦੋਂ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਕਈ ਹਿੰਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 198 ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਸ਼ੋਲੇ ਜਦੋਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। 
 
==ਕਥਾ==
ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ [[ਠਾਕੁਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ]] [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] ਨੇ ਦੋ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਠਾਕੁਰ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਜੈਯ ਅਤੇ ਵੀਰੂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਦ ਡਾਕੂ ਗੱਬਰ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਠਾਕੁਰ ਜੈਯ ਅਤੇ ਵੀਰੂ ਨੂੰ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਇਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਗੱਬਰ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਫੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਣ।

ਗੱਬਰ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਲੁਟੇਰੇ ਭੇਜੇ ਪਰ ਜੈਯ ਅਤੇ ਵੀਰੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੜ ਕੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਗੱਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਹੋਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਵੀਰੂ ਅਤੇ ਜੈਯ ਨੇ ਗੱਬਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਦਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਬੰਦੂਕ ਵੀ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਉਹਨਾ ਨੇ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੱਬਰ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਫਿਰ ਠਾਕੁਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਬਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਿਆ।

ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜੈਯ ਅਤੇ ਵੀਰੂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਵੀਰੂ ਨੂੰ ਬਸੰਤੀ [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]] ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਾਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਟਾਂਗਾ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਜੈਯ ਠਾਕੁਰ ਦੀ ਨੂੰਹ ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਹੈ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੱਬਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਵੀਰੂ ਅਤੇ ਬਸੰਤੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਜੈਯ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੈਯ ਗੱਬਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਗੁਪਤ ਠਿਕਾਣੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੈਯ ਅਤੇ ਵੀਰੂ ਬਾਰੂਦ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਰੂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੈ ਕਿ ਜੈਯ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੈਯ ਫਿਰ ਵੀ ਗੋਲੀਵਾਰੀ ਜ਼ਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>2sqdasbj22ktbdqnyvmkxgwh5g77t5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਮ (2015 ਫਿਲਮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76113</id>
    <revision>
      <id>847524</id>
      <parentid>773279</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3509" sha1="nw2kwha80uakhzt0yzba733vp8vdhi6" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name     = ਰੂਮ
| image    =  
| alt      = 
| caption  =  
| director = [[ਲੈਨੀ ਅਬਰਾਹਮਸਨ]]
| producer = {{Plainlist|
* [[Ed Guiney]]
* ਡੇਵਿਡ ਗਰੌਸ
}}
| screenplay = [[ਐਮਾ ਡੋਨੋਗੀਊ]]
| based on   = {{based on |''[[ਰੂਮ (ਨਾਵਲ)|ਰੂਮ]]''|Emma Donoghue}}
| starring   = {{Plainlist|
* [[Brie Larson]]
* [[Jacob Tremblay]]
* [[Joan Allen]]
* [[Sean Bridgers]]
* [[William H. Macy]]
}}
| music                = Stephen Rennicks
| cinematography       = [[Danny Cohen (cinematographer)|Danny Cohen]]
| editing              = Nathan Nugent
| distributor = {{Plainlist|
* [[Elevation Pictures]] &lt;small&gt;(Canada)&lt;/small&gt;
* [[A24 (company)|A24]] &lt;small&gt;(United States)&lt;/small&gt;
}}
| released    = {{Film date|2015|09|04|[[Telluride Film Festival|Telluride]]|2015|10|16|United States}}
| runtime     = 118 minutes&lt;!--Theatrical runtime: 117:39. This rounds to 118 minutes.--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/room-film | title=''ROOM'' | work=[[British Board of Film Classification]] | date=November 5, 2015 | accessdate=November 5, 2015 | archive-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151226111712/http://www.bbfc.co.uk/releases/room-film | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country     = {{Plainlist|
* ਆਇਰਲੈਂਡ
* ਕਨੇਡਾ
* ਯੁਨਾਇਟੇਡ ਕਿਂਗਡਮ
* ਯੂਨਾ
}}
| language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget   = $13 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref name=&quot;Whipp&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/la-en-indie-financing-20151229-story.html|title=With indie films such as 'Brooklyn' and 'Room,' the creativity often begins with the financing|work=[[Los Angeles Times]]|date=December 29, 2015|accessdate=February 23, 2016}}&lt;/ref&gt;
| gross    = $36.2 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref name=&quot;The Numbers&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.the-numbers.com/movie/Room-(2015)#tab=summary |title=Room (2016) |website=The Numbers |accessdate=March 28, 2016 |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405153826/http://www.the-numbers.com/movie/Room-(2015)#tab=summary |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| production companies = {{Plainlist|
* [[Telefilm Canada]]
* [[Filmnation Entertainment]]
* [[Irish Film Board|Bórd Scannán na hÉireann/Irish Film Board]]
* [[Element Pictures]]
* [[No Trace Camping]]
* [[Film4]]
}}
}}

'''ਰੂਮ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕਨ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਆਇਰਿਸ਼ ਡਰਾਮਾ [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਐਮਾ ਡੋਨੋਮ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ  ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਰਾਇ ਲਾਰਸਨ, ਜੈਕਬ ਟਰੈਂਬਲੇ, ਜੋਅਨ ਐਲਨ ਅਤੇ ਸੀਨ ਬਰਿਜਰਜ਼ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਤੇ ਉਸੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>nw2kwha80uakhzt0yzba733vp8vdhi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਤਾ ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76300</id>
    <revision>
      <id>847514</id>
      <parentid>828975</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34136" sha1="7hvg8mzc4styo0rmkmwaoy55j3kt52c" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|honorific-prefix=
|name= &lt;small&gt;[[ਆਜੀਵਨ ਸੈਨੇਟਰ]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;ਰੀਤਾ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ &lt;br/&gt;&lt;small&gt;
|honorific-suffix =
 | image                   = Rita Levi-Montalcini (1986).png
| caption                 = ਰੀਤਾ ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ, 1986
 | birth_date              = {{birth date|1909|4|22|df=y}}
 | birth_place             = [[ਤੂਰੀਨ]], [[ਇਟਲੀ]]
 | death_date              = {{death date and age|2012|12|30|1909|4|22|df=y}}
 | death_place             = [[ਰੋਮ]], [[ਇਟਲੀ]]
 | residence               =
 | citizenship             = [[ਇਟਲੀ]]
 | nationality             = [[ਇਤਾਲਵੀ ਲੋਕ|ਇਤਾਲਵੀ]]
 | ethnicity               = [[ਇਤਾਲਵੀ ਯਹੂਦੀ]]
 | field                   = [[ਤੰਤਰ ਵਿਗਿਆਨ]]
 | work_institution        = [[Washington University in St. Louis]]
 | alma_mater              = [[ਤੂਰੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
 | doctoral_advisor        =
 | doctoral_students       =
 | known_for               = [[ਤੰਤੂ ਵਿਕਾਸ ਫੈਕਟਰ]]
 | author_abbreviation_bot =
 | author_abbreviation_zoo =
 | awards= {{Plainlist|
* [[Louisa Gross Horwitz Prize]] (1983)
* [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]] (1986)
* [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]] (1986)
* [[National Medal of Science]] (1987)
* [[Fellow of the Royal Society|ForMemRS]] (1995)&lt;ref name=formemrs&gt;{{cite web|title=Fellowship of the Royal Society 1660-2015|url=https://docs.google.com/spreadsheets/d/1RVVZY00MZNrK2YCTTzVrbTFH2t3RxoAZah128gQR-NM/pubhtml|publisher=[[Royal Society]]|location=London|archiveurl=https://www.webcitation.org/6a2i9QICV?url=https://docs.google.com/spreadsheets/d/1RVVZY00MZNrK2YCTTzVrbTFH2t3RxoAZah128gQR-NM/pubhtml|archivedate=2015-07-15|access-date=2016-03-07|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;}}
 | signature = [[file:Rita Levi-Montalcini signature.svg|250px]]
 }}
'''ਰੀਤਾ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ''' (&lt;small contenteditable=&quot;false&quot;&gt;ਇਤਾਲਵੀ ਉਚਾਰਨ:&amp;nbsp;&lt;/small&gt;&lt;small contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/small&gt;&lt;span class=&quot;IPA&quot; title=&quot;Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[ˈriːta ˈlɛːvi montalˈtʃiːni]&lt;/span&gt;; 22 ਅਪਰੈਲ 1909&amp;nbsp;– 30 ਦਸੰਬਰ 2012) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਤੰਤਰ-ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਹਿਕਰਮੀ ਸਟੈਨਲੀ ਕੋਹਨ ਦੇ ਨਾਲ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;94&quot;&gt;1986 ਵਿੱਚ &quot;ਤੰਤੂ ਵਿਕਾਸ ਫੈਕਟਰ&quot; ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite web|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1986/|publisher=The Nobel Foundation|accessdate=1 January 2013}}&lt;/ref&gt; 2001 ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਹ ਇਤਾਲਵੀ ਸੈਨਟ ਦੀ ਆਜੀਵਨ ਸੈਨੇਟਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;natureobit&quot;&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite journal|author=Bradshaw RA|title=Rita Levi-Montalcini (1909-2012)|journal=Nature|volume=493|issue=7432|pages=306|date=January 2013|pmid=23325208|doi=10.1038/493306a}}&lt;/ref&gt;

ਰੀਤਾ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਪਹਿਲੀ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ 100 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;Rita100&quot;&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite journal|last1=Abbott|first1=A.|title=Neuroscience: One hundred years of Rita|doi=10.1038/458564a|journal=Nature|volume=458|issue=7238|pages=564–567|year=2009|pmid=19340056|pmc=}}&lt;/ref&gt; 22 ਅਪਰੈਲ 2009 ਨੂੰ ਇਸਦੇ 100ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਰੋਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਨਮ ਦਿਨ ਪਾਰਟੀ ਰੱਖੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;ibro&quot;&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite news|title=The Doyenne of Neuroscience celebrates her 100th birthday|url=http://www.ibro.info/Pub/Pub_Main_Display.asp?LC_Docs_ID=4067|accessdate=31 December 2012|newspaper=IBRO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;excelle&quot;&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite news|last=Owen|first=Richard|title=Secret of Longevity: No Food, No Husband, No Regrets|url=http://excelle.monster.com/news/articles/3264-secret-of-longevity-no-food-no-husband-no-regrets|accessdate=31 December 2012|newspaper=Excelle|date=30 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ==
ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1909 ਨੂੰ ਤੁਰਿਨ&lt;ref name=Sen&gt;{{cite web|title=Scheda di attività – Rita Levi-Montalcini|url=http://www.senato.it/leg/16/BGT/Schede/Attsen/00018431.htm|accessdate=1 January 2013}}&lt;/ref&gt;, ਇੱਕ ਸੇਫ਼ਾਰਡਿਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.economist.com/news/obituary/21569019-rita-levi-montalcini-biologist-died-december-30th-aged-103-rita-levi-montalcini Rita Levi-Montalcini&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੁੜਵਾ ਭੈਣ ਪਾਓਲਾ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://massivesci.com/articles/rita-levi-montalcini-our-science-heroes/|title=Five facts about Rita Levi-Montalcini, who figured out how neurons grow|last=Reynolds|first=Lauren|date=2018-03-15|website=Massive Science|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਡੇਲ ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ, ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਡਮੋ ਲੇਵੀ, ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਐਸਟੀ ਅਤੇ ਕੈਸਲ ਮੋਨਫੇਰੈਟੋ ਤੋਂ ਤੁਰਿਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;nytimes-obituary&quot;&gt;{{cite news|last=Carey|first=Benedict|url=https://www.nytimes.com/2012/12/31/science/dr-rita-levi-montalcini-a-revolutionary-in-the-study-of-the-brain-dies-at-103.html|title=Dr. Rita Levi-Montalcini, Nobel Winner, Dies at 103|date=30 December 2012|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Levi-Montalcini|first=Rita|title=In Praise of Imperfection: My Life and Work|publisher=Basic Books|page=[https://archive.org/details/inpraiseofimperf0000levi/page/28 28]|url=https://archive.org/details/inpraiseofimperf0000levi|url-access=registration|quote=Mother and Father both came from Sephardic families which had moved respectively from Asti and Casale Monferrato, two towns of some importance in Piedmont, to settle in Turin at the turn of the century.|date=1988-04-18|bibcode=1988piml.book.....L}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੇਲਮਾ ਲਾਗੇਰਲੇਫ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Krause-Jackson|first1=Flavia|last2=Martinuzzi|first2=Elisa|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-12-30/levi-montalcini-italian-nobel-prize-laureate-dies-at-103.html|title=Levi-Montalcini, Italian Nobel Laureate, Dies at 103|date=30 December 2012|publisher=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;, ਪਰ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤ ਦੀ ਪੇਟ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੂਰਿਨ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਰੱਖੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਬਣਨ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ ਦੀ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਟਿਊਰਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਊਸੇੱਪ ਲੇਵੀ ਨੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1936 ਵਿੱਚ ਸੁਮਾਕ ਕਮ ਲਾਉਡ ਐਮ.ਡੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੇਵੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Di Genova |first1=Giorgio |title=Paola Levi-Montalcini |url=https://jwa.org/encyclopedia/article/levi-montalcini-paola |website=Jewish Women's Archive}}&lt;/ref&gt;

==ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ==
1938 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸਿਨੀ ਨੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਹਾਇਕ ਅਹੁਦਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਭਰੂਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਖੋਜ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡੈਥ ਬਾਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ/ਦਿ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ (1997) ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਜੁਰਬੇ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Death by Design: Where Parallel Worlds Meet|url=https://www.imdb.com/title/tt0118947/fullcredits#cast|publisher=Internet Movie Database|accessdate=31 December 2012}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜੁੜਵਾ ਭੈਣ ਪਾਓਲਾ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਮੀਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਸਤਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Di Genova |first1=Giorgio |title=Paola Levi-Montalcini |url=https://jwa.org/encyclopedia/article/levi-montalcini-paola |website=Jewish Women's Archive}}&lt;/ref&gt;

ਜਦੋਂ ਸਤੰਬਰ 1943 ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨ ਨੇ ਇਟਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫਲੋਰੈਂਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਯਹੂਦੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਝੂਠੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ।.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.treccani.it/enciclopedia/rita-levi-montalcini_(Dizionario-Biografico)/ Rita Levi Montalcini]&quot;, Treccani.it.&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਲੁਕਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨਾਜ਼ੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਸਮੇਂ, ਲੇਵੀ-ਮੋਂਤਾਲਸਿਨੀ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ebri.it/en/pagine/1_biografia_2_biography_30 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-07-08 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423031005/http://www.ebri.it/en/pagine/1_biografia_2_biography_30 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 1944 ਵਿੱਚ, ਫਲੋਰੈਂਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਲਾਇਡ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1945 ਵਿੱਚ ਟਿਊਰਿਨ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਤੰਬਰ 1946 ਵਿੱਚ, ਲੇਵੀ-ਮੋਂਤਾਲਸਿਨੀ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਲੂਇਸ 'ਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਕਟਰ ਹੈਮਬਰਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਸਮੈਸਟਰ ਖੋਜ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਉਹ ਲੇਵੀ-ਮੋਂਤਾਲਸੀਨੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;beckerexhibits.wustl.edu&quot;&gt;{{cite web |url=http://beckerexhibits.wustl.edu/mowihsp/bios/levi_montalcini.htm}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹੈਮਬਰਗਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ 1952 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਕੁਝ ਕੈਂਸਰ ਵਾਲੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਨਸਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕਾਰਕ (ਐਨ.ਜੀ.ਐਫ.) ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ ਜੋ ਨਸਾਂ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;fox1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2012/12/30/nobel-winning-scientist-levi-montalcini-dies-in-rome-at-103-biologist-studied/|title=Nobel-winning scientist Levi-Montalcini dies in Rome at 103, biologist studied growth factor|date=30 December 2012|publisher=Fox News Channel|accessdate=31 December 2012|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924182038/http://www.foxnews.com/world/2012/12/30/nobel-winning-scientist-levi-montalcini-dies-in-rome-at-103-biologist-studied/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਟਿਊਮਰ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ &quot;ਜਵਾਨ ਭਰੂਣ&quot; (chick embryos) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ ਨੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਨਸਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਟਿਊਮਰ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਹਾਲੋ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਨਸਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।

ਉਸ ਨੂੰ 1958 ਵਿੱਚ, ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰੋਮ 'ਚ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। 1963 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ &quot;ਮੈਕਸ ਮਾਇਨ ਵੈਸਟਨ ਅਵਾਰਡ&quot; (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸੇਰੇਬਰਲ ਪੈਲਸੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ।

1961 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਸੀ.ਐਨ.ਆਰ. (ਰੋਮ) ਦੇ ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਅਤੇ 1969 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ, ਸੈਲੂਲਰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 1977 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਇਟਾਲੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਉਂਸਲ ਆਫ਼ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੈੱਲ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1979 'ਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wasserman|first1=Elga R.|title=The door in the dream : conversations with eminent women in science|date=2000|publisher=Joseph Henry Press|isbn=0-309-06568-2|page=[https://archive.org/details/doorindream00elga/page/41 41]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/doorindream00elga/page/41}}&lt;/ref&gt;

ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸਿਨੀ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬ੍ਰੇਨ ਰਿਸਰਚ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=eashingtonuni&gt;{{cite web|title=Rita Levi-Montalcini|url=http://beckerexhibits.wustl.edu/mig/bios/levi-montalcini.html|publisher=Washington University|accessdate=31 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=network&gt;{{cite web|title=The European Brain Research Institute in Rome|url=http://www.eni-net.org/organization/home-institutions/the-european-brain-research-institute-in-rome/|publisher=Network of European Neuroscience Institutes|accessdate=31 December 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120724141339/http://www.eni-net.org/organization/home-institutions/the-european-brain-research-institute-in-rome/|archivedate=24 July 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 2010 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਲੋਚਨਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/463270a |pmid=20090705 |title=Self-inflicted damage.The autocratic actions of an institute's founder could destroy a centre of excellence for brain research |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-01-21_463_7279/page/270 |journal=Nature |volume=463 |pages=270 |date=21 January 2010 |issue=7279|bibcode=2010Natur.463..270. |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

==ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ==
1 ਅਗਸਤ 2001 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਕਾਰਲੋ ਅਜੀਗਲੀਓ ਸਿਮਪੀ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੈਨੇਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

28-29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਨੂੰ, ਲੇਵੀ-ਮੋਂਟਾਲਸਿਨੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ 97 ਸਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਉਦਘਾਟਨੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਸੈਨੇਟ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰ-ਖੱਬੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਮਰੀਨੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਰੋਮਨੋ ਪ੍ਰੋਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸੈਨੇਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਦੋਂ ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਮਤ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਸੀ।


== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

==ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ==
{{Refbegin}}
* Levi-Montalcini, Rita, ''In Praise of Imperfection: My Life and Work.''(''Elogio dell'imperfezione'') Basic Books, New York, 1988.
* Yount, Lisa (1996). ''Twentieth Century Women Scientists.'' New York: Facts on File. {{ISBN|0-8160-3173-8}}.{{unreliable source?|date=May 2018}}
* Muhm, Myriam : Vage Hoffnung für Parkinson-Kranke – Überlegungen der Medizin-Nobelpreisträgerin Rita Levi-Montalcini, ''[[Süddeutsche Zeitung]]'' #293, p.&amp;nbsp;22. December 1986 {{cite web |url=http://www.larchivio.org/xoom/myriammontalcini.htm |title=L'Archivio &quot;medicina – medicine&quot; |publisher=Larchivio.org |accessdate=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928012942/http://www.larchivio.org/xoom/myriammontalcini.htm |archive-date=28 September 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}
{{Refend}}

===ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ===
{{div col|colwidth=35em}}
* ''Origine ed Evoluzione del nucleo accessorio del Nervo abducente nell'embrione di pollo'', Roma, Tip. Cuggiani, 1942.
* ''Il messaggio nervoso'', con Pietro Angeletti e Giuseppe Moruzzi, Milano, Rizzoli, 1975.
* ''New developments in neurobiological research'', in &quot;Commentarii&quot;, vol. III, n. 15, Pontificia Academia Scientiarum, 1976.
* ''Elogio dell'imperfezione'', Milano, Garzanti, 1987. {{ISBN|88-11-59390-5}}. (1999 nuova edizione accresciuta).
* ''NGF. Apertura di una nuova frontiera nella neurobiologia'', Roma-Napoli, Theoria, 1989. {{ISBN|88-241-0162-3}}.
*''Sclerosi multipla in Italia. Aspetti e problemi'', con Mario Alberto Battaglia, Genova, AISM, 1989. {{ISBN|88-7148-001-5}}.
*Presentazione di [[Max Perutz]], ''È necessaria la scienza?'', Milano, Garzanti, 1989. {{ISBN|88-11-59415-4}}.
*Prefazione a [[Carlo Levi]], ''Poesie inedite. 1934–1946'', Roma, Mancosu, 1990.
*Prefazione a Gianni Bonadonna, ''Donne in medicina'', Milano, Rizzoli, 1991. {{ISBN|88-17-84077-7}}.
*Presentazione di Gilberto Salmoni, ''Memoria: un telaio infinito Dialogo su un mondo tutto da scoprire'', Genova, Costa &amp; Nolan, 1993.
*Prefazione a Giacomo Scotti (a cura di), ''Non si trova cioccolata. Lettere di bambini jugoslavi nell'orrore della guerra'', Napoli, Pironti, 1993. {{ISBN|88-7937-095-2}}.
*''Reti. Scienza, cultura, economia'', con Guido Cimino e Lauro Galzigna, Ancona, Transeuropa, 1993. {{ISBN|88-7828-101-8}}.
*''Vito Volterra. Il suo percorso'', in ''Scienza, tecnologia e istituzioni in Europa. Vito Volterra e l'origine del CNR'', Roma-Bari, Laterza, 1993. {{ISBN|88-420-4147-5}}.
* ''Il tuo futuro'', Milano, Garzanti, 1993. {{ISBN|88-11-73837-7}}.
* ''Per i settanta anni della Enciclopedia italiana, 1925–1995'', in ''1925–1995: la Treccani compie 70 anni. Mostra storico-documentaria'', Roma, Treccani, Istituto della Enciclopedia italiana, 1995.
*Prefazione an American Medical Association, ''L'uso degli animali nella ricerca scientifica. Libro bianco'', Bologna, Esculapio, 1995.
* ''Senz'olio contro vento'', Milano, Baldini &amp; Castoldi, 1996. {{ISBN|88-8089-198-7}}.
* ''L'asso nella manica a brandelli'', Milano, Baldini &amp; Castoldi, 1998. {{ISBN|88-8089-429-3}}.
* ''La galassia mente'', Milano, Baldini &amp; Castoldi, 1999. {{ISBN|88-8089-636-9}}.
*Presentazione di Nicola Canal, Angelo Ghezzi e Mauro Zaffaroni, ''Sclerosi multipla. Attualità e prospettive'', Milano, Masson, 1999. {{ISBN|88-214-2467-7}}.
*Intervista in Serena Zoli, ''Storie di ordinaria resurrezione (e non). Fuori dalla depressione e altri mali oscuri'', Milano, Rizzoli, 1999. {{ISBN|88-17-86072-7}}.
*''L'Università delle tre culture. Conferenza della professoressa Rita Levi-Montalcini'', Sondrio, Banca Popolare di Sondrio, 1999.
* ''Cantico di una vita'', Milano, Cortina, 2000. {{ISBN|88-7078-666-8}}.
* ''Un universo inquieto. Vita e opere di Paola Levi Montalcini'', Milano, Baldini &amp; Castoldi, 2001. {{ISBN|88-8490-111-1}}.
* ''Tempo di mutamenti'', Milano, Baldini &amp; Castoldi, 2002. {{ISBN|88-8490-140-5}}.
* ''Tempo di azione'', Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2004. {{ISBN|88-8490-429-3}}.
* ''Abbi il coraggio di conoscere'', Milano, Rizzoli, 2004. {{ISBN|88-17-00199-6}}.
*''Lungo le vie della conoscenza. Un viaggio per sentieri inesplorati con Rita Levi-Montalcini'', con Giuseppina Tripodi, Brescia, Serra Tarantola, 2005. {{ISBN|88-88507-56-6}}.
* ''Eva era africana'', Roma, Gallucci, 2005. {{ISBN|88-88716-35-1}}.
*''I nuovi magellani nell'er@ digitale'', con Giuseppina Tripodi, Milano, Rizzoli, 2006. {{ISBN|88-17-00823-0}}.
*''Tempo di revisione'', con Giuseppina Tripodi, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2006. {{ISBN|88-8490-983-X}}.
* ''La vita intellettuale'', in ''La vita intellettuale. Professioni, arti, impresa in Italia e nel pianeta. Atti del forum internazionale, 13 e 14 febbraio 2007, Bologna, Salone del podesta di Palazzo Re Enzo, Piazza del Nettuno'', Bologna, Proctor, 2007. {{ISBN|978-88-95499-00-0}}.
*''Rita Levi-Montalcini racconta la scuola ai ragazzi|Rita Levi-Montalcini con Giuseppina Tripodi racconta la scuola ai ragazzi'', Milano, Fabbri, 2007. {{ISBN|978-88-451-4308-3}}.
*''Le tue antenate. Donne pioniere nella società e nella scienza dall'antichità ai giorni nostri'', con Giuseppina Tripodi, Roma, Gallucci, 2008. {{ISBN|978-88-6145-033-2}}.
*''La clessidra della vita di Rita Levi-Montalcini'', con Giuseppina Tripodi, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2008. {{ISBN|978-88-6073-444-0}}.
* ''Ritmi d'arte'', Serra Tarantola, 2008 {{ISBN|88-95839-05-6}}
* ''Cronologia di una scoperta'', Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2009. {{ISBN|978-88-6073-557-7}}.
* ''L'altra parte del mondo'', con Giuseppina Tripodi, Milano, Rizzoli, 2009. {{ISBN|978-88-17-01529-5}}.
{{div col end}}

==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ==
{{Refbegin|30em}}
*{{cite journal
|last=Sandrone
|first=Stefano
|date=2013
|title=Rita Levi-Montalcini (1909–2012)
|journal=Journal of Neurology
|volume=260
|issue=3
|pages=940–941
|doi = 10.1007/s00415-013-6864-8
 |pmid=23417239
|bibcode=2013Natur.493..306B
}}
* {{Citation|last=Navis|first=Adam|year=2007|title=Rita Levi-Montalcini.|periodical=Embryo Project Encyclopedia.|url=http://embryo.asu.edu/view/embryo:123950|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317221534/http://embryo.asu.edu/view/embryo:123950|archivedate=17 March 2011|df=dmy-all}}
* {{Cite journal 
| last1 = Aloe | first1 = L. 
| title = Rita Levi-Montalcini: The discovery of nerve growth factor and modern neurobiology 
| doi = 10.1016/j.tcb.2004.05.011 
| journal = Trends in Cell Biology 
| volume = 14 
| issue = 7 
| pages = 395–399 
| year = 2004 
| pmid = 15246433 
| pmc = 
}}
* {{Cite journal 
| doi = 10.4065/78.12.1448 
| last1 = Shampo | first1 = M. A. 
| last2 = Kyle | first2 = R. A. 
| title = Stamp vignette on medical science. Rita Levi-Montalcini--Nobel Prize for work in neurology 
| journal = Mayo Clinic Proceedings 
| volume = 78 
| issue = 12 
| pages = 1448 
| year = 2003 
| pmid = 14661672
| doi-access = free 
}}
* {{Cite journal 
| last1 = Aloe | first1 = L. 
| title = Rita Levi-Montalcini and the discovery of nerve growth factor: Past and present studies 
| journal = Archives Italiennes de Biologie 
| volume = 141 
| issue = 2–3 
| pages = 65–83 
| year = 2003 
| pmid = 12825318
}}
* {{Cite journal 
| last1 = Cowan | first1 = W. M. 
| doi = 10.1146/annurev.neuro.24.1.551 
| title = Viktor Hamburger Andrita Levi-Montalcini: The Path to the Discovery of Nerve Growth Factor 
| journal = Annual Review of Neuroscience 
| volume = 24 
| pages = 551–600 
| year = 2001 
| pmid = 11283321 
| pmc = 
}}
* {{cite journal |last1=Ribatti |first1=D |title=The failed attribution of the Nobel Prize for Medicine or Physiology to Viktor Hamburger for the discovery of Nerve Growth Factor. |journal=Brain Research Bulletin |date=June 2016 |volume=124 |pages=306–9 |doi=10.1016/j.brainresbull.2016.02.019 |pmid=26930162}}&lt;/ref&gt;}}
* {{Cite journal 
| doi = 10.1016/S0736-5748(00)00081-2 
| last1 = Provine | first1 = R. R. 
| title = In the trenches with Viktor Hamburger and Rita Levi-Montalcini (1965-1974): One student's perspective 
| url = https://archive.org/details/sim_international-journal-of-developmental-neuroscience_2001-04_19_2/page/143
| journal = International Journal of Developmental Neuroscience 
| volume = 19 
| issue = 2 
| pages = 143–149 
| year = 2001 
| pmid = 11255028
}}
* {{Cite journal 
| last1 = Levi-Montalcini | first1 = R. 
| title = From a home-made laboratory to the Nobel Prize: An interview with Rita Levi-Montalcini 
| journal = The International Journal of Developmental Biology 
| volume = 44 
| issue = 6 
| pages = 563–566 
| year = 2000 
| pmid = 11061418
}}
* {{Cite journal 
| doi = 10.1016/S0140-6736(00)82069-3 
| last1 = Raju | first1 = T. N. 
| title = The Nobel chronicles. 1986: Stanley Cohen (b 1922); Rita Levi-Montalcini (b 1909) 
| journal = Lancet 
| volume = 355 
| issue = 9202 
| pages = 506 
| year = 2000 
| pmid = 10841166
| title-link = Stanley Cohen (biochemist) }}
* {{Cite journal 
| last1 = Aloe | first1 = L. 
| title = Rita Levi-Montalcini: A brief biographic view of past and present studies on nerve growth factor 
| doi = 10.1002/(SICI)1097-0029(19990515/01)45:4/5&lt;207::AID-JEMT3&gt;3.0.CO;2-E 
| journal = Microscopy Research and Technique 
| volume = 45 
| issue = 4–5 
| pages = 207–209 
| year = 1999 
| pmid = 10383112 
| pmc = 
}}
* {{Cite journal 
| last1 = Bendiner | first1 = E. 
| title = Rita Levi-Montalcini and the unveiling of growth factors 
| journal = Hospital Practice (Office Ed.) 
| volume = 27 
| issue = 4A 
| pages = 135–145 
| year = 1992 
| pmid = 1560084
}}
* {{Cite journal 
| last1 = Pécsi | first1 = T. 
| title = Nobel Prize for medicine, 1986 (Rita Levi-Montalcini) 
| journal = Orvosi Hetilap 
| volume = 128 
| issue = 20 
| pages = 1047–1048 
| year = 1987 
| pmid = 3295669
}}
* {{Cite journal 
| doi = 10.2500/108854187779045385 
| last1 = Weltman | first1 = J. K. 
| title = The 1986 Nobel Prize for Physiology or Medicine awarded for discovery of growth factors: Rita Levi-Montalcini, M.D., and Stanley Cohen, Ph.D 
| journal = New England and Regional Allergy Proceedings 
| volume = 8 
| issue = 1 
| pages = 47–48 
| year = 1987 
| pmid = 3302667
| title-link = Stanley Cohen (biochemist) }}
* {{cite journal|last1=Holloway|first1=Marguerite|date=January 1993|title=Finding the Good in the Bad|journal=[[Scientific American]]|volume=268|pages=32–36|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=finding-the-good-rita-levi-montalcini|doi=10.1038/scientificamerican0193-32}}
{{Refend}}


==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{commons category}}
* [http://www.nobel.se/medicine/laureates/1986/levi-montalcini-autobio.html Autobiography at the Nobel e-Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011019075521/http://www.nobel.se/medicine/laureates/1986/levi-montalcini-autobio.html |date=2001-10-19 }}
* [http://nobelprize.org/mediaplayer/index.php?id=1101 Interview with Rita Levi-Montalcini (dated 26 November 2008)]
* [https://web.archive.org/web/20110317221534/http://embryo.asu.edu/view/embryo:123950 Biography of Rita Levi-Montalcini at Embryo Project Encyclopedia]
* [https://web.archive.org/web/20110928012942/http://www.larchivio.org/xoom/myriammontalcini.htm Article in German]
* [http://www.cumc.columbia.edu/horwitz/ The Official Site of Louisa Gross Horwitz Prize]
* [https://archive.today/20120906145437/http://www.positanonews.it/dettaglio.php?id=23060 AFP Biography (dated 22 April 2009) celebrating Rita Levi-Montalcini's 100th Birthday]
* [https://www.independent.co.uk/news/science/is-this-the-secret-of-eternal-life-1674005.html Is this the secret of eternal life?] (''Independent'' article on R L-M)
* [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/italians-rally-to-condemn-nobel-bribe-allegation-professor-rejects-claim-by-civil-servant-that-a-pharmaceuticals-firm-bought-her-1986-prize-for-medicine-1394403.html Italians rally to condemn Nobel 'bribe' allegation: Professor rejects claim by civil servant that a pharmaceuticals firm 'bought' her 1986 prize for medicine]
*[http://www.annualreviews.org/page/audio#levi-montalcini An Annual Reviews Conversations Interview with Rita Levi-Montalcini] (video)
*[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-nerve-growth-factor 1979 article in Scientific American describing the discovery of nerve growth factor]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]]</text>
      <sha1>7hvg8mzc4styo0rmkmwaoy55j3kt52c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਗਰੀਡ ਅੰਡਸਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76332</id>
    <revision>
      <id>847689</id>
      <parentid>821268</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31248" sha1="8ym2472dunwjtj8nj70zdzorge6zduz" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = ਸਿਗਰੀਡ ਅੰਡਸਟ
| image =Sigrid Undset 1928.jpg
| birth_date = {{birth date|1882|5|20|df=y}}&lt;ref name=kalundborg1882&gt;{{cite book |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title= Kirkebog |location= Vor Frue Sogn ([[Kalundborg]]) |series= 1880–1892 |chapter= Fødte Kvindekøn |page= 166 |year= 1882 |quote= Doktor philosof Ingvald Martin Undset og Hustru Anna Marie Charlotte Nicoline, født Gyth, 26 Aar 1/2 |trans_chapter= Born Females |trans_title= [[Parish Register]] |language=Danish}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[Kalundborg]], Denmark&lt;ref name=kalundborg1882/&gt;
| death_date = {{death date and age|1949|6|10|1882|5|20|df=y}}
| death_place = [[Lillehammer]], Norway
| occupation = Writer
| nationality = Norwegian
| relatives = {{plainlist|
* Ingvald Martin Undset (father)&lt;ref name=kalundborg1882/&gt;
* Anna Marie Charlotte Nicoline née Gyth (mother)&lt;ref name=kalundborg1882/&gt;
}}
| awards = {{awd|[[Nobel Prize in Literature]]|1928}}
}}
'''ਸਿਗਰੀਡ ਅੰਡਸਟ''' (20 ਮਈ 1882 - 10 ਜੂਨ 1949) ਇੱਕ [[ਨਾਰਵੇਜੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਨਾਰਵੇਜੀਆਈ]] ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 1928 'ਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nbl.snl.no/Sigrid_Undset|title=Sigrid Undset|first=Liv|last=Bliksrud|date=28 September 2014|website=Nbl.snl.no|access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt;

ਅੰਡਸਟ ਦਾ ਜਨਮ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਕਲੰਡਬਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਰਵੇ ਚੱਲਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। 1924 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ। 1940 ਵਿੱਚ, ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ ਉਹ 1940 'ਚ ਨਾਰਵੇ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਚੱਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ 1945 'ਚ ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਈ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਕ੍ਰਿਸਟਿਨ ਲਵਰਾਂਸੈਟਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਤਿਕੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੰਡ 1920 ਅਤੇ 1922 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਸਨ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
[[File:Sigrid Undset young.jpg|left|thumb|Undset as a young girl]]

ਸਿਗਰੀਡ ਅੰਡਸਟ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਮਈ 1882 ਨੂੰ ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਲੁੰਡਬਰਗ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਅੰਡਸਟ (1855–1939, ਅੰਨਾ ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਗਾਇਥ) ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਡਸਟ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਰਵੇ ਚਲੇ ਗਏ।

ਉਹ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਓਸਲੋ]] (ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੀਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ 1925 ਤੱਕ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 11 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਨਾਰਵੇਈਆਈ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਇੰਗਵਾਲਡ ਮਾਰਟਿਨ ਅੰਡਸਟ (1853–1893), ਦੀ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nbl.snl.no/Ingvald_Undset|title=Ingvald Undset|first=Bergljot|last=Solberg|date=28 September 2014|website=Nbl.snl.no|access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt; 

ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੰਡਸਟ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਉਮੀਦ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀਅਲ ਕੋਰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gonorway.no/norway/articles/undset/47/index.html|title=Sigrid Undset|last=Anderson|first=Gidske|website=Go Norway|access-date=21 March 2018|archive-date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228184742/http://www.gonorway.no/norway/articles/undset/47/index.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.norwegianamerican.com/heritage/an-extraordinary-woman-the-life-of-nobel-laureate-sigrid-undset/|title=An extraordinary woman: The life of Nobel Laureate Sigrid Undset|last=Pedersen|first=Mo|date=25 July 2017|website=The Norwegian American|access-date=21 March 2018|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322020706/http://www.norwegianamerican.com/heritage/an-extraordinary-woman-the-life-of-nobel-laureate-sigrid-undset/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 1907 ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 1933 ਤੋਂ 1935 ਤੱਕਕ ਇਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ 'ਚ 1936 ਤੋਂ 1940 ਤੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਚੇਅਰਵੁਮੈਨ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nordicwomensliterature.net/writers/undset-sigrid/|title=Undset, Sigrid|website=Nordic Women's Literature|language=en-GB|access-date=2020-02-10}}&lt;/ref&gt;

== ਲੇਖਕ ==
ਦਫਫ਼ਰੀ ਕੰਮ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਅੰਡਸਟ ਲਿਖਦੀ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਨੌਰਡਿਕ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਸੈੱਟ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਖਰੜਾ, ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ 22 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 80 ਪੰਨੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸਟਿਨਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ  ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਿਰਲੇਖ 'ਫਰੂ ਮਾਰਟਾ ਔਉਲੀ' ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਾਕ (ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ) ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਭੜਕਾਉ ਸਨ: &quot;ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਬੇਵਫ਼ਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।&quot;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅੰਡਸਟ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਵਿਭਚਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਾਵਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੇ ਇੱਕ ਹਲਚਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਣਹਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। 1919 ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਅੰਡਸੈਟ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸਟਿਨਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਈ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। 1907–1918 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਨਾਵਲ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਮਾਮੂਲੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਿਸਮਤ ਦੀਆਂ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਹਨ। ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਡੰਬਨਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ &quot;ਅਨੈਤਿਕ ਕਿਸਮ ਦੀ&quot; (ਪਿਆਰ ਦਾ) ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਹ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਦੌਰ ਜੈਨੀ (1911) ਅਤੇ ਵੈਰੇਨ (ਬਸੰਤ) (1914) ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਔਰਤ ਪੇਂਟਰ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੰਕਟ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਵੇਗੀ। ਦੂਸਰੀ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਆਹੁਤਾ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੰਤ 'ਚ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਰਿਵਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 'ਮੁਕਤ ਅੰਦੋਲਨ' ਲਈ ਰੱਖਿਆ।

ਅੰਡਸਟ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਵਿਕੀਆਂ, ਅਤੇ, ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਫ਼ਤਰ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਜੀਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਯੂਰਪ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਤੁਰ ਪਈ। ਡੈਨਮਾਰਕ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਰੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇਟਲੀ ਚੱਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1909 'ਚ ਰੋਮ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਰਹੀ। ਅਨਡਸੈੱਟ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਰੋਮ ਨਾਲ ਨੇੜਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲੀ। ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਉਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੌਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸਕੈਨਡੇਨੇਵੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਈ।

== ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਇਸ ਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸਫੋਟ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਅੰਡਸਟ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। 1929 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੈਥੋਲਿਕ ਤੱਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮਕਾਲੀ ਓਸਲੋ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਥੀਮ ਚੁਣੇ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ, ਮੁੱਖ ਥੀਮ ਪਿਆਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਖਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਰਵੇਈਆਈ ਵਿੱਚ ਕਈ [[ਆਈਸਲੈਂਡ  ਸਗਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰੋਂਟਾ ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਇਕ ਲੰਮਾ ਲੇਖ, ਅਤੇ ਡੀ. ਐਚ. ਲਾਰੈਂਸ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਹਨ.

1934 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਇਲੈਵਨ ਈਅਰਜ਼ ਓਲਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਛਾਪਾ ਮਾਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੀ, ਬੌਧਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੀਮਾਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।

1930 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਕੈਨਡੇਨੇਵੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ, ਮੈਡਮ ਡੋਰਥੀਆ, 1939 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਅੰਡਸੈਟ ਨੇ 25 ਜਨਵਰੀ 1940 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[http://www.mil.fi/perustietoa/talvisota_eng/timer-60.html The Winter War 1939—1940] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502040038/http://www.mil.fi/perustietoa/talvisota_eng/timer-60.html |date=2009-05-02 }} The Finnish Defence Forces, 1999.&lt;/ref&gt;

== ਜਲਾਵਤਨੀ ==
ਅਪ੍ਰੈਲ 1940 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਨਾਰਵੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਅੰਡਸੈਟ ਨੂੰ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1930 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗੇਸਟਾਪੋ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਪੱਖ ਸਵੀਡਨ ਭੱਜ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੇਟਾ, ਨਾਰਵੇਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਐਂਡਰਸ ਸਵਰਸਤਾਦ, 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1940 ਨੂੰ&lt;ref name=&quot;Voksø33&quot;&gt;{{cite book |last=Voksø |first=Per |author-link=Per Voksø |title=Krigens Dagbok – Norge 1940–1945 |publisher=Forlaget Det Beste |location=Oslo |year=1994 |isbn=82-7010-245-8 |page=33 |language=no}}&lt;/ref&gt;, ਗੌਸਡਲ ਦੇ ਸੇਗਲਸਟੈਡ ਬ੍ਰਿਜ ਵਿਖੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ, 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ording |first1=Arne |last2=Johnson |first2=Gudrun |last3=Garder |first3=Johan |title=Våre falne 1939–1945 |publisher=[[Politics of Norway|Norwegian government]] |location=Oslo |year=1951 |volume=4 |pages=272–273 |url=https://web.archive.org/web/20110724185806/http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesside&amp;bokid=vaarefalne4&amp;sideid=273&amp;storleik= |language=no}}&lt;/ref&gt;

ਅੰਡਸਟ ਦੀ ਬਿਮਾਰ ਲੜਕੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਗਈ ਸੀ। ਬਿਰਕਬੇਕ ਨੂੰ ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਦੁਆਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਜੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

1940 ਵਿੱਚ, ਅੰਡਸਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਬੇਟਾ ਨਿਰਪੱਖ ਸਵੀਡਨ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਲਈ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਣਥੱਕਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਲਿਖਤ, ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਰੁਕਲਿਨ ਹਾਈਟਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਅੰਸਗਰ ਦੀ ਸਕੈਨਡੇਨੇਵੀਅਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਲਈ ਕਈ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਮਾਰਜੋਰੀ ਕਿਨਨ ਰਾਵਲਿੰਗਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਲੀ ਦੋਸਤੀ ਹੋਈ।

4 ਜਨਵਰੀ 1944 ਨੂੰ ਡੈੱਨਮਾਰ ਲੂਥਰਨ ਪਾਦਰੀ ਕਾਜ ਮੁੰਕ ਦੀ ਜਰਮਨ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਟਾਕਰੇ ਦੀ ਅਖਬਾਰ 'ਡੇ ਫਰੀ ਡਾਂਸਕੇ' ਨੇ ਅੰਡਸਟ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਕੈਂਡੈਨੀਵੀ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=KAJ MUNK IN MEMORIAM |url=http://www.illegalpresse.dk/papers#/paper?paper=68&amp;page=685 |newspaper=[[De frie Danske]] |date=January 1944 |page=6 |quote=Munk var en overordentlig modig Mand og er nu mere end nogensinde før i Spidsen for Danmarks Frihedskamp. Hans indsats i Kampen for Friheden har skænket ham udødelighed. Han er blevet et af de store Navne i Danmarks Historie |access-date=18 November 2014 |language=da}}&lt;/ref&gt;

== ਨਾਰਵੇ ਵਾਪਿਸੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ==
ਅੰਡਸਟ 1945 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰਵੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਈ। ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਹੋਰ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਅੰਡਸਟ ਦੀ ਮੌਤ 67 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਲਹੈਮਰ, ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1919 ਤੋਂ 1940 ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਲਹੈਮਰ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਮੇਸਨਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸੀ। ਕਬਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਾਲੇ ਕਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਸਨਮਾਨ ==
* Undset won the Nobel prize for literature in 1928, for which she was nominated by [[Helga Eng]], member of the [[Norwegian Academy of Science and Letters]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show.php?id=8335|title=Nomination Database|website=Nobelprize.org|access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt;
* A mountain on the moon, east of crater Lambert at Mare Imbrium, was called Mons Undset, however, it was erroneously mentioned as ''Mons Undest'' on Lunar Topographic Orthophotomap 40B4. The International Astronomical Union (IAU) refused to include Mons Undset in the alphabetic gazetteer of officially named lunar formations. This mountain is nowadays known as Lambert γ (Lambert gamma).
* A crater on the planet [[Venus]] was named after Undset.
* Undset was depicted on a Norwegian 500 kroner note and a two-kroner postage stamp from 1982. Neighboring Sweden put her on a stamp in 1998.
* Bjerkebæk, Undset's home in Lillehammer, is now part of the [[Maihaugen]] museum. The farmhouse was listed{{Clarify|date=September 2011}} in 1983. Efforts to restore and furnish the houses as they were during the time of her occupancy were begun in 1997. New public buildings{{Clarify|date=September 2011}} were opened in May 2007.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.maihaugen.no/en/Bjerkebak/|title=''Sigrid Undset's home Bjerkebæk'' (Maihaugen)|website=Maihaugen.no|access-date=11 November 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150730142219/http://www.maihaugen.no/en/Bjerkebak/|archive-date=30 July 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* Undset is depicted on the tail fin of a [[Norwegian Air Shuttle]] Boeing [[Boeing 737 Next Generation|737-800]], with the registration LN-NGY.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jetphotos.com/photo/8659018|title=LN-NGY {{!}} Boeing 737-8JP {{!}} Norwegian {{!}} JetPhotos|website=JetPhotos|access-date=2017-08-15}}&lt;/ref&gt;

== ਕੰਮ ==
* ''Gunnar's Daughter'' is a brief novel set in the Saga Age. This was Undset's first historical novel, published in 1909.
* ''The Master of Hestviken'' series is of four volumes, published 1925-27, which are listed in order below. Depending on the edition, each volume may be printed by itself, or two volumes may be combined into one book. The latter tends to result from older printings.
:* ''The Axe: The Master of Hestviken'', [[:en:Special:BookSources/0679752730|ISBN 0-679-75273-0]]
:* ''The Snake Pit: The Master of Hestviken'', [[:en:Special:BookSources/0679755543|ISBN 0-679-75554-3]]
:* ''In the Wilderness: The Master of Hestviken'', [[:en:Special:BookSources/0679755535|ISBN 0-679-75553-5]]
:* ''The Son Avenger: The Master of Hestviken'', [[:en:Special:BookSources/0679755527|ISBN 0-679-75552-7]]
* ''Kristin Lavransdatter'' is a trilogy of three volumes. These are listed in order as well. Written during 1920–22. In 1995 the first volume was the basis for a commercial film, ''Kristin Lavransdatter,'' directed by Liv Ullman.
:* ''Kristin Lavransdatter: The Wreath''. [[:en:Special:BookSources/0141180412|ISBN 0-14-118041-2]]
:* ''Kristin Lavransdatter: The Wife'', [[:en:Special:BookSources/0141181281|ISBN 0-14-118128-1]]
:* ''Kristin Lavransdatter: The Cross'', [[:en:Special:BookSources/0141182350|ISBN 0-14-118235-0]]
* ''Jenny'' was written in 1911. It is a story of a Norwegian painter who travels to Rome for inspiration. How things turn out, she had not anticipated.
:* ''Jenny'', [[:en:Special:BookSources/158642050X|ISBN 1-58642-050-X]]
* ''The Unknown Sigrid Undset'', a collection of Undset's early existentialist works, including Tiina Nunnally's new translation of ''Jenny'' was assembled by Tim Page for Steerforth Press and published in 2001.
* ''Men, Women and Places'', a collection of critical essays, including 'Blasphemy', 'D. H. Lawrence', 'The Strongest Power', and 'Glastonbury'. Tr. Arthur G Chater, Cassel &amp; Co., London. 1939.
* ''Happy Times in Norway'', a memoir of her children's life in that country before the Nazi occupation, features a particularly moving and powerful preface about the simplicity and hardiness of Norway and its people, with a vow that it will return thus after the evil of Nazism is &quot;swept clean.&quot; New York; Alfred A. Knopf. 1942. [[:en:Special:BookSources/9780313212673|ISBN 978-0-313-21267-3]]
* ''Saga of Saints'', [[:en:Special:BookSources/0836909593|ISBN 0-8369-0959-3]]; [[:en:Special:BookSources/9780836909593|ISBN 978-0-8369-0959-3]]. The coming of Christianity.--St. Sunniva and the Seljemen.--St. Olav, Norway's king to all eternity.--St. Hallvard.--St. Magnus, earl of the Orkney islands.--St. Eystein, archbishop of Nidaros.--St. Thorfinn, bishop of Hamar.--[http://barnabiteholiness.blogspot.com/p/charles-h-schilling.html Father Karl Schilling, Barnabite]. Chapter of this book also published as &quot;A Priest From Norway, The Venerable Karl M. Schilling, CRSP&quot; by the [http://www.catholic-church.org/barnabites Barnabite Fathers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923202727/http://catholic-church.org/barnabites/ |date=2010-09-23 }} through the [http://www.fatimashrine.com North American Voice of Fatima], Youngstown NY, July 1976.
* ''Ida Elisabeth'', novel
* ''Catherine of Siena'', Novel. Sigrid Undset's Catherine of Siena is acclaimed as one of the best biographies of this well known, and amazing fourteenth-century saint. Undset based this factual work on primary sources, her own experiences living in Italy, and her profound understanding of the human heart. Catherine of Siena was a favorite of Undset, who was also a Third Order Dominican. This novel was republished by Ignatius Press in 2009.

== ਹੋਰ ਦੇਖੋ ==
* [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|List of female Nobel laureates]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਹੋਰ ਸਰੋਤ ==
* ''Inside the gate: Sigrid Undset's Life at Bjerkebæk'' by Nan Bentzen Skille, translated by Tiina Nunnally. [[:en:Special:BookSources/9788203194474|ISBN 978-82-03-19447-4]]
* {{Cite book|chapter=En ny realisme. Historie og samtid|title=Norges Litteraturhistorie|volume=4|first=Per|last=Amdam|language=Norwegian|editor=[[Edvard Beyer|Beyer, Edvard]]|pages=412–439|year=1975|publisher=Cappelen|location=Oslo}}&lt;cite class=&quot;citation book&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Oslo: Cappelen. pp.&amp;nbsp;412–439.&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ASigrid+Undset&amp;rft.atitle=En+ny+realisme.+Historie+og+samtid&amp;rft.aufirst=Per&amp;rft.aulast=Amdam&amp;rft.btitle=Norges+Litteraturhistorie&amp;rft.date=1975&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.pages=412-439&amp;rft.place=Oslo&amp;rft.pub=Cappelen&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* {{Cite book|title=Sigrid Undset. Liv og meninger|first=Borgnild|last=Krane|language=Norwegian|year=1970}}&lt;cite class=&quot;citation book&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Liv og meninger'' (in Norwegian).&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ASigrid+Undset&amp;rft.aufirst=Borgnild&amp;rft.aulast=Krane&amp;rft.btitle=Sigrid+Undset.+Liv+og+meninger&amp;rft.date=1970&amp;rft.genre=book&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* Bayerschmidt, Carl F. 1970. ''Sigrid Undset''. (Twayne's world authors series 107.) New York: Twayne Publishers.

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://www.aschehoug.no/forfattere/alfabetisk/vis?contentItemId=2099369 Inside the gate.Sigrid Undset's life at Bjerkebæk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130145557/http://aschehoug.no/forfattere/alfabetisk/vis?contentItemId=2099369 |date=2009-01-30 }}
* [http://www.nb.no/baser/undset/english.html Sigrid Undset Bibliography 1907–2007]
* [http://www.nobel.se/literature/laureates/1928/ www.nobel.se/literature/laureates/1928]
* &lt;span&gt;Petri Liukkonen. &lt;/span&gt;[https://web.archive.org/web/20130704043115/http://www.kirjasto.sci.fi/undset.htm &quot;Sigrid Undset&quot;]&lt;span&gt;. &lt;/span&gt;''Books and Writers''&lt;span&gt; (kirjasto.sci.fi). &lt;/span&gt;&lt;span&gt;Archived from &lt;/span&gt;[http://www.kirjasto.sci.fi/undset.htm the original]&lt;span&gt; on 4 July 2013.&lt;/span&gt;
* [http://www.undset.no/susenglish2.html www.undset.no/susenglish2.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020810160818/http://www.undset.no/susenglish2.html |date=2002-08-10 }}
* [http://manybooks.net/titles/undsetsother07jenny.html &quot;Jenny&quot; – English translation at manybooks.net]
* [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I37182&amp;tree=IEA Family genealogy]
* [http://www.reisenett.no/norway/facts/culture_science/sigrid_undset.html#top Short online biography by Gidske Anderson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210802172929/http://www.reisenett.no/norway/facts/culture_science/sigrid_undset.html#top |date=2021-08-02 }}
* {{Gutenberg author|id=Undset,+Sigrid|name=Sigrid Undset}}Project Gutenberg
* {{Internet Archive author|sname=Sigrid Undset}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1949]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1882]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>8ym2472dunwjtj8nj70zdzorge6zduz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੀ ਐਮ ਤਾਰਕੁੰਡੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76496</id>
    <revision>
      <id>847594</id>
      <parentid>541510</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3739" sha1="5zhywfzaq28s8uk5ssnesvce6ra829b" xml:space="preserve">'''ਵਿਠਲ ਮਹਾਦੇਓ ਤਾਰਕੁੰਡੇ''' (3 ਜੁਲਾਈ 1909, ਸਾਸਵਾੜ – 22 ਮਾਰਚ 2004, [[ਦਿੱਲੀ]]), ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ, ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਆਗੂ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ &quot;ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ&quot; ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਜੱਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Outlook&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?223371 |title=Outlook MAR 24, 2004 TRIBUTE – Father Of Civil Liberties In India |access-date=ਮਾਰਚ 13, 2016 |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406012300/https://www.outlookindia.com/article.aspx?223371 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;PUCL Bulletin Special Issue Justice Tarkunde: Vol.&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵੀ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ &quot;ਪੋਸਟ-ਚਾਗਲਾ 1957 ਦੇ ਕਾਲ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜੱਜ&quot; ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;court&quot;&gt;Full Court Reference in memory of Late Shri V M Tarkunde,Senior Advocate, on Wednesday, 7 April 2004 in the Supreme Court of India Address by Soli J Sorabjee Attorney General for India&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਵਿਠਲ ਮਹਾਦੇਓ ਤਾਰਕੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਸਵਾੜ, ਪੁਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ 3 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਾਸਵਾੜ, ਉਦੋਂ ਪੁਣੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪੁਰੰਦਰ ਤਾਲੁਕਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਸੀ, ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਮਹਾਦੇਓ ਰਾਜਾਰਮ ਤਾਰਕੁੰਡੇ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਜਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ, ਛੂਆਛਾਤ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;A Restless Crusader for Human Rights – M A Rane, PUCL Bulletin Special Issue Justice Tarkunde: Vol.&lt;/ref&gt;

== ਕਿਤਾਬਾਂ ==
# Radical humanism: The philosophy of freedom and democracy&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/s?search-type=ss&amp;index=books&amp;field-author=V.%20M%20Tarkunde Amazon book search V M Tarkunde]&lt;/ref&gt;
# Report to the Nation:Oppression in Punjab
# Communalism and human rights (J.P. memorial lecture)
# Through humanist eyes
# Radical humanism: The philosophy of freedom and democracy
# For freedom
# Kashmir problem: Possible solutions
# Great Britain and India
# The danger ahead: An analysis of congress capitalist alignment

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://www.pucl.org People's Union for Civil Liberties]
* [http://www.iheu.org/node/1434 Indian Radical Humanist Association]
* [http://www.milligazette.com/Archives/2004/16-30Apr04-Print-Edition/1604200415.htm Prashant Bhushan: V. M. Tarkunde: father of civil liberties in India]
* [http://www.indianexpress.com/oldStory/43614 He administered justice, not just law, the Bar’s noblest soul’ FALI S NARIMAN]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]]</text>
      <sha1>5zhywfzaq28s8uk5ssnesvce6ra829b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੋਕੀਮੌਨ ਵਪਾਰਕ ਪੱਤਾ ਗੇਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78480</id>
    <revision>
      <id>847781</id>
      <parentid>536591</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>847781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="q5pwc3mafke25aed0wcf2plvdeut6hw" xml:space="preserve">{{ਬੇਹਵਾਲਾ|}}
{{Infobox game
|subject_name = ਪੋਕੀਮੌਨ ਵਪਾਰਕ ਪੱਤਾ ਗੇਮ
|image_link = [[File:Pokémon Trading Card Game logo.svg|250px]]
|image_caption = ਪੋਕੀਮੌਨ ਵਪਾਰਕ ਪੱਤਾ ਗੇਮ ਲੋਗੋ
|designer =
|publisher = ਜਪਾਨ:&lt;br&gt;[[ਮੀਡੀਆ ਫੈਕਟਰੀ]]&lt;br&gt;(ਅਕਤੂਬਰ 1996 – ਸਤੰਬਰ 2013)&lt;br&gt;[[ਦ ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੰਪਨੀ]]&lt;br&gt;(ਅਕਤੂਬਰ 2013 – ਹੁਣ ਤੱਕ)&lt;br&gt;ਅਮਰੀਕਾ:&lt;br&gt;[[ਵਿਜ਼ਰਡ ਆਫ਼ ਦ ਕੋਸਟ]]&lt;br&gt;(ਦਸੰਬਰ 1998 – ਜੁਲਾਈ 2003)&lt;br&gt;[[ਦ ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੰਪਨੀ]]&lt;br&gt;(ਜੁਲਾਈ 2003 – ਹੁਣ ਤੱਕ)
|players = 2
|ages = Targeted towards child audience, competitive play targets all ages
|setup_time = 18–40 ਸਕਿੰਟ
|playing_time = 5–120 ਮਿੰਟ
|random_chance = ਕੁਝ ਕੁ (ਪੱਤੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਕ੍ਰਮ, ਪਾਸਾ (dice), [[ਸਿੱਕਾ ਉਛਾਲਣਾ|ਸਿੱਕਾ ਉਛਾਲ ਕੇ]])
|bggid = 2165
}}

'''ਪੋਕੀਮੌਨ ਵਪਾਰਕ ਪੱਤਾ ਗੇਮ''' (ਜਾਂ ਪੋਕੀਮੌਨ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕਾਰਡ ਗੇਮ) ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ '''ਪੋਕੀਮੌਨ ਟੀ.ਸੀ.ਜੀ''' ਜਾਂ '''ਪੀ.ਸੀ.ਜੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਗੇਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ]] ਲੜੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1996 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਦੀ [[ਮੀਡੀਆ ਫੈਕਟਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ [[ਵਿਜ਼ਰਡ ਆਫ਼ ਦ ਕੋਸਟ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਜੂਨ 2003 ਤੋਂ [[ਨਿਨਟੈਂਡੋ]] ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।
[[File:Pokemon collection.jpg|thumb|300px|ਪੋਕੀਮੌਨ ਅਤੇ [[ਯੂ-ਗੀ-ਉਹ!]] ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|}}</text>
      <sha1>q5pwc3mafke25aed0wcf2plvdeut6hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਓਬਾਮਬਾ ਭੂਚਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78685</id>
    <revision>
      <id>847511</id>
      <parentid>591032</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2101" sha1="hugpm3vgdpwamljjgaj3duv1e06n2uv" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
|title = 1797 ਰੀਓਬਾਮਬਾ ਭੂਚਾਲ|date = {{Start-date|4 ਫ਼ਰਵਰੀ 1797}}
|map2 = {{Location map many | [ਏਕੁਆਦੋਰ]]
| label =
| lat = -1.6
| long = -78.6
| mark = Bullseye1.png
| marksize = 50
| position = top
| label2 =[[ਰੀਓਬਾਮਬਾ]]
| lat2 = -1.675
| long2 = -78.65
| mark2 =
| mark2size = 10
| position2 = left
| label3 = [[ਕੁਏਟੋ ]]
| lat3 = -0.25
| long3 = -78.58
| mark3 =
| mark3size = 10
| position3 = left
| width = 250
| float = right
| caption =
 | relief = ਹਾਂ}}
|magnitude = 8.3 Magnitude [[Richter magnitude scale|M&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;]]
|depth =
|location = {{coord|-1.6|-78.6||display=inline,title}}
|countries affected = [[ਏਕੁਆਦੋਰ ]]
|tsunami = 
|casualties = 6,000-40,000
}}
'''1797 ਰੀਓਬਾਮਬਾ ਭੂਚਾਲ''' 12:30 ਵਜੇ 4 ਫ਼ਰਵਰੀ 1797 ਨੂੰ [[ਏਕੁਆਦੋਰ ]] ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇੱਕ ਭੂਚਾਲ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 40000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ&lt;ref name=&quot;NGDC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=1537&amp;t=101650&amp;s=13&amp;d=22,26,13,12&amp;nd=display|title=Comments for the Significant Earthquake|last=NGDC|accessdate=20 August 2010|archive-date=19 ਜੂਨ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170619122246/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=1537&amp;t=101650&amp;s=13&amp;d=22,26,13,12&amp;nd=display|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਹ ਇਕੁਆਦੋਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Chunga&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apat.gov.it/site/_Files/Abstracts_Como.pdf|title=Seismic Hazard Assessment for Guayaquil City (Ecuador): Insights from Quaternary Geological Data|last=Chunga|first=K.|accessdate=22 August 2010|archive-date=1 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301020424/http://www.apat.gov.it/site/_Files/Abstracts_Como.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1797 ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੂਚਾਲ]]</text>
      <sha1>hugpm3vgdpwamljjgaj3duv1e06n2uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਡਸਨ ਦਰਿਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79070</id>
    <revision>
      <id>847740</id>
      <parentid>834379</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23422" sha1="1yvrr46evxampq5jste9yuuv8veu9bi" xml:space="preserve">'''ਹਡਸਨ ਨਦੀ''' ਇੱਕ &lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt;315-ਮੀਲ (507&lt;/span&gt; &lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt;ਕਿਲੋਮੀਟਰ)&lt;/span&gt; ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਨਿਊ[[ਨਿਊ ਯਾਰਕ|ਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚੀਂ ਵੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਅੱਪਸਟੇਟ ਨ੍ਯੂ ਯਾਰ੍ਕ Adirondack ਪਹਾੜ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਹਡਸਨ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਜਰਸੀ ਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਅੰਧ ਮਹਾਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ ਜਾ ਗਿਰਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਅੱਧ ਇੱਕ ਦਹਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਡਸਨ [[ਫ਼ਿਓਰਡ|Fjord]] ਨੂੰ ਮੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ glaciation ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ  ਦੌਰਾਨ ਅੰਦਾਜ਼ਨ, 26,000 ਤੋਂ 13,300 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Fjord&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.dec.ny.gov/lands/66611.html &quot;21.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705075207/http://www.dec.ny.gov/lands/66611.html |date=2010-07-05 }}&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਤਰੰਗੀ ਪਾਣੀ ਹਡਸਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਟਰੋਏ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਹੈਨਰੀ ਹਡਸਨ, ਜੋ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ 1609 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਡਸਨ ਬੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਾਲਵੀ ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਜਿਯੋਵਾਨੀ da Verrazano ਨੇ 1524 ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਜਾ Francis ਪਹਿਲੇ  ਲਈ  ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਪਰ ਨ੍ਯੂ ਯਾਰਕ ਬੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਯੂਰਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਹਾਨਾ ਸਮਝਿਆ। ਡੱਚ ਲੋਕ ਇਸ ਨਦੀ'' ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਨਦੀ'' &amp;ndash; Delaware ਨਦੀ ''ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਨਦੀ'' &amp;ndash; ਕਹਿੰਦੇ ਸ਼ਨ। ਅਤੇ ਇਹ ਨਵ Netherland ਦੀ ਡੱਚ ਕਲੋਨੀ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਬਣ ਗਈ। ਕਲੋਨੀ ਹਡਸਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਸ ਗਈ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬੜੇ ਸਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਡੱਚਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। 

== See also ==

== References ==
{{Reflist|30em|refs=&lt;ref name=&quot;Discharge&quot;&gt;{{cite web|url=http://ny.water.usgs.gov/projects/dialer_plots/Hudson_R_at_NYC_Freshwater_Discharge.htm|title=Estimates of monthly and annual net discharge, in cubic feet per second, of Hudson River at New York, N.Y.|publisher=[[United States Geological Survey]]|date=October 15, 2010|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194547/http://ny.water.usgs.gov/projects/dialer_plots/Hudson_R_at_NYC_Freshwater_Discharge.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fjord&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dec.ny.gov/lands/66611.html|title=21. The Hudson as Fjord|publisher=[[New York State Department of Environmental Conservation]]|accessdate=December 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GNIS&quot;&gt;{{cite web|url=http://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:3:::NO::P3_FID:970226|title=Feature Detail Report for: Hudson River|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਜੁਲਾਈ 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707105750/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:3:::NO::P3_FID:970226|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USGS Water Quality Assessment&quot;&gt;{{cite web|last=Freeman|first=W. O.|title=National Water Quality Assessment Program - The Hudson River Basin|url=http://ny.water.usgs.gov/projects/hdsn/fctsht/su.html|website=ny.water.usgs.gov/|publisher=United States Geological Survey|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਨਵੰਬਰ 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117201230/http://ny.water.usgs.gov/projects/hdsn/fctsht/su.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UAlbany Lake Tear of the Clouds&quot;&gt;{{cite web|last=Zahavi|first=Gerald|title=Station 1A: The Source Of The Hudson ~ Lake Tear Of The Clouds|url=http://www.albany.edu/faculty/gz580/~fieldwork/lake_tear.html|website=www.albany.edu/|publisher=University of Albany|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050725/http://www.albany.edu/faculty/gz580/~fieldwork/lake_tear.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Adirondack Park Henderson Lake&quot;&gt;{{cite web|title=Town of Newcomb, Essex County: Historic Tahawus Tract|url=http://www.apa.ny.gov/Press/OSI_Tahawus.htm|website=www.apa.ny.gov/|publisher=Adirondack Park Agency|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਮਈ 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150531021822/http://www.apa.ny.gov/Press/OSI_Tahawus.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hudson River Map&quot;&gt;{{cite map|publisher=[[United States Geological Survey]]|title=Location of the Site in New York|url=http://waterdata.usgs.gov/nwis/nwismap/?site_no=01315083&amp;agency_cd=USGS|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਦਸੰਬਰ 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231020623/http://waterdata.usgs.gov/nwis/nwismap/?site_no=01315083&amp;agency_cd=USGS|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Champlain Canal&quot;&gt;{{cite web|last=Winslow|first=Mike|title=On Closing the Champlain Canal|url=http://www.lakechamplaincommittee.org/learn/lake-look/on-closing-the-champlain-canal/|website=www.lakechamplaincommittee.org|publisher=Lake Champlain Committee|accessdate=December 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GWBridge&quot;&gt;{{cite web|title=George Washington Bridge|publisher=The Port Authority of New York and New Jersey|url=http://www.panynj.gov/bridges-tunnels/george-washington-bridge.html|accessdate=December 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rittner&quot;&gt;{{cite book|title=Troy, NY: A Collar City History|last=Rittner|first=Don|publisher=Arcadia Publishing |date=2002|isbn=0-7385-2368-2|url=https://books.google.com/books?id=36IWs6w6tZMC |location=[[Charleston, South Carolina]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HRHistDist&quot;&gt;{{cite web|title=The Hudson River National Historic Landmark District|url=http://www.hudsonriverheritage.org/?page_id=330|publisher=Hudson River Heritage|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਨਵੰਬਰ 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118040931/http://www.hudsonriverheritage.org/?page_id=330|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmericanHeritageRiver&quot;&gt;{{cite web|last=Clinton|first=William Jefferson|authorlink=Bill Clinton|title=Designation of American Heritage Rivers|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/STATUTE-112/pdf/STATUTE-112-Pg3782.pdf|publisher=[[United States Government Printing Office]]|date=July 30, 1998|accessdate=November 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AutoYG-1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nerrs.noaa.gov/Reserve.aspx?ResID=HUD|title=Hudson River, NY|publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]|accessdate=February 3, 2015|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204055850/http://www.nerrs.noaa.gov/Reserve.aspx?ResID=HUD|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT on Muhheakantuck&quot;&gt;{{cite news|last=Gennochio|first=Benjamin|title=The River’s Meaning to Indians, Before and After Hudson|url=http://www.nytimes.com/2009/09/06/nyregion/06artwe.html?_r=1&amp;|accessdate=December 30, 2014|website=nytimes.com|publisher=The New York Times|date=September 3, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RiodeMontagne&quot;&gt;{{cite book|last=Ingersoll|first=Ernest|title=Rand McNally &amp; Co.'s Illustrated Guide to the Hudson River and Catskill Mountains|date=1893|publisher=[[Rand, McNally &amp; Company]]|location=[[Chicago, Illinois]]|page=19|url=https://books.google.com/books?id=TRECAAAAYAAJ|accessdate=January 6, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AutoD3-4&quot;&gt;{{cite book|last=Jacobs|first=Jaap|title=New Netherland: A Dutch Colony in Seventeenth-Century America|publisher=[[Brill Publishers]]|location=[[Netherlands]]|url=https://books.google.com/books?id=Uex2budtSOUC|date=2005|page=11|isbn=9004129065|oclc=191935005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;steinhauer&quot;&gt;{{cite news|last=Steinhauer|first=Jennifer|url=http://www.nytimes.com/1994/05/15/nyregion/fyi-130591.html|title=Smell of the Forest|publisher=The New York Times|date=May 15, 1994|accessdate=December 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stanne&quot;&gt;{{cite book|last1=Stanne|first1=Stephen P.|last2=Panetta|first2=Roger G.|last3=Forist|first3=Brian E.|title=The Hudson, An Illustrated Guide to the Living River|url=https://books.google.com/books?id=qinH2oIp5CAC|date=1996|publisher=Rutgers University Press|location=[[New Brunswick, New Jersey]]|isbn=9780813522715|oclc=32859161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NY Times Verrazano&quot;&gt;{{cite news|title=Giovanni Verrazano|accessdate=March 28, 2016|publisher=New York Times|date=September 15, 1909|URL=http://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1909/09/15/101896815.html?pageNumber=8|website=timesmachine.nytimes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;America's Rhine&quot;&gt;{{cite news|title=The Hudson River: Autumn Peace Broods over America's Rhine|url=https://books.google.com/books?id=N0IEAAAAMBAJ|work=[[Life (magazine)|Life]]|date=October 2, 1939|page=57|accessdate=December 31, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henry Hudson&quot;&gt;{{cite web|last1=Cleveland|first1=Henry R.|title=Henry Hudson Explores the Hudson River|url=http://history-world.org/henry_hudson.htm|website=history-world.org|publisher=International World History Project|accessdate=February 3, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705060007/http://history-world.org/henry_hudson.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AutoAD-1&quot;&gt;Adams, Arthur, The Hudson River Guidebook (Fordham University Press, New York, 1996, pp. 146)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AutoYG-2&quot;&gt;[http://www.eriecanal.org/texts/Whitford/1906/Chron15.html University of Rochester Chronology]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Theodore Roosevelt&quot;&gt;{{cite web|title=Adirondack Journal — An Adirondack Presidential History|url=http://www.adkmuseum.org/about_us/adirondack_journal/?id=117|website=www.adkmuseum.org|publisher=Adirondack Museum|accessdate=February 4, 2015|archive-date=ਮਾਰਚ 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150329071029/http://www.adkmuseum.org/about_us/adirondack_journal/?id=117|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Trail&gt;{{cite web|title=Roosevelt-Marcy Byway|url=https://www.dot.ny.gov/display/programs/scenic-byways/roosevelt-marcy-trail|website=www.dot.ny.gov|publisher=NewState Department of Transportation|accessdate=February 4, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AutoYG-3&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nysm.nysed.gov/press/2006/swimrivers.cfm |title=New York State Museum - &quot;Swim for the River&quot; |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113349/http://www.nysm.nysed.gov/press/2006/swimrivers.cfm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Masters&gt;{{cite web|last=Turner|first=Celia|title=US Airways Flight 1549 Crew receive prestigious Guild of Air Pilots and Air Navigators Award|publisher=Guild of Air Pilots and Air Navigators|accessdate=April 30, 2014|url=http://www.gapan.org/ruth-documents/Masters%20Medal%20%20Press%20Release.pdf|archiveurl=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:http://www.gapan.org/ruth-documents/Masters%2520Medal%2520%2520Press%2520Release.pdf|archivedate=January 22, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NewYorkPost&gt;{{cite news|first1=Jeremy|last1=Olshan|first2=Ikumulisa|last2=Livingston|title=Quiet Air Hero is Captain America|url=http://www.nypost.com/seven/01172009/news/regionalnews/quiet_air_hero_is_captain_america_150593.htm|work=[[New York Post]]|date=January 17, 2009|accessdate=February 12, 2009|archive-date=ਜਨਵਰੀ 4, 2013|archive-url=https://archive.today/20130104041443/http://www.nypost.com/p/news/regional/item_Goem4fAiUd2hsctASfAjGJ;jsessionid=B706353FFD492471AA9C6346779EE120|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HudsonRiverEstuary&quot;&gt;{{cite book|last1=Levinton|first1=Jeffrey S.|last2=Waldman|first2=John R.|title=The Hudson River Estuary|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=0521207983|oclc=60245415|url=http://assets.cambridge.org/97805218/44789/excerpt/9780521844789_excerpt.pdf|pages=1–10|accessdate=December 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AutoYG-4&quot;&gt;John Waldman; ''Heartbeats in the Muck''; ISBN 1-55821-720-7 The Lyons Press; (2000)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TroyUnionBridge&quot;&gt;{{cite news|title=Troy Union Bridge Burned|url=http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&amp;res=9D0DE2D61738E033A25752C1A9619C946897D6CF|accessdate=December 30, 2014|publisher=The New York Times|date=July 11, 1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;epa_ge&quot;&gt;{{cite web |title=Hudson River PCBs — Background and Site Information |publisher=[[United States Environmental Protection Agency]] |url=http://www.epa.gov/hudson/background.htm |accessdate=December 31, 2007 |archive-date=ਸਤੰਬਰ 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920002130/https://www3.epa.gov/hudson/background.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EPA-GE&quot;&gt;{{cite web|title=Hudson River PCBs|publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]|url=http://cumulis.epa.gov/supercpad/cursites/csitinfo.cfm?id=0202229|date=December 31, 2008|accessdate=January 1, 2015|archive-date=ਦਸੰਬਰ 25, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225145640/https://cumulis.epa.gov/supercpad/cursites/csitinfo.cfm?id=0202229|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=upi.com&gt;{{cite news|first=Gerry|last=Harrington|title=Movement afoot to name bridge after Pete Seeger|url=http://www.upi.com/Entertainment_News/Music/2014/01/31/Movement-afoot-to-name-bridge-after-Pete-Seeger/UPI-15581391204873/|work=[[United Press International]] |date=January 31, 2014|accessdate=February 3, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AutoD3-29&quot;&gt;{{cite journal|last1=Levinton|first1=J.S.|last2=Ochron|first2=S.T.P.|year=2008|title=Temporal and geographic trends in mercury concentrations in muscle tissue in five species of hudson river, USA, fish |journal=Environmental Toxicology and Chemistry|publisher=|volume=27|issue=8|pages=1691–1697|url=|doi=10.1897/07-438.1|pmid=18266478}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nysdec&quot;&gt;{{cite web|title=Hudson River Estuary Program: Cleaning the river: Improving water quality|author=New York State Department of Environmental Conservation (NYSDEC). Albany, NY.|page=24|year=2007|url=http://www.dec.ny.gov/docs/remediation_hudson_pdf/hrepc.pdf|accessdate=December 31, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227042436/http://www.dec.ny.gov/docs/remediation_hudson_pdf/hrepc.pdf &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt;|archivedate=February 27, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hudson River Course Description south of Troy Dam&quot;&gt;{{cite web|title=The Hudson River Guide|url=http://www.offshoreblue.com/cruising/hudson-river.php|website=www.offshoreblue.com|publisher=Blue Seas|accessdate=March 4, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Troy-Waterford Bridge&quot;&gt;{{cite web|last1=Crowe II|first1=Kenneth C.|title=Crack closes bridge over Hudson River|url=http://www.timesunion.com/local/article/Crack-closes-bridge-over-Hudson-River-5002624.php|website=www.timesunion.com|publisher=timesunion.com|accessdate=February 5, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=EPA2&gt;{{cite web|title=Ecological Risk Assessment|url=http://www3.epa.gov/hudson/era.htm|website=EPA|access-date=2016-05-28|archive-date=2017-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102035346/https://www3.epa.gov/hudson/era.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYS Canals&quot;&gt;{{cite web|title=Canal History|url=http://www.canals.ny.gov/history/history.html|website=www.canals.ny.gov|publisher=New York State Canal Corporation|accessdate=March 6, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 7, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307182046/http://www.canals.ny.gov/history/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canal Era&quot;&gt;{{cite web|title=Canal Era|url=http://www.ushistory.org/us/25a.asp|website=www.ushistory.org/|publisher=U.S. History|accessdate=March 6, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Erie Canalway&quot;&gt;{{cite web|title=Erie Canalway|url=http://www.eriecanalway.org/learn/history-culture|website=www.eriecanalway.org|publisher=Erie Canalway|accessdate=March 7, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYS Canals Story&quot;&gt;{{cite web|last1=Finch|first1=Roy G.|title=The Story of the New York State Canals|url=http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf|website=www.canals.ny.gov|publisher=New York State Canals Corporation|accessdate=March 7, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182408/http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HVG Delaware-Hudson Canal&quot;&gt;{{cite news|last1=Levine|first1=David|title=How the Delaware &amp; Hudson Canal Fueled the Valley|url=http://www.hvmag.com/Hudson-Valley-Magazine/August-2010/How-the-Delaware-amp-Hudson-Canal-Fueled-the-Valley/|accessdate=March 7, 2016|publisher=Hudson Valley Magazine|date=August 2010|archive-date=ਮਾਰਚ 7, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307113911/http://www.hvmag.com/Hudson-Valley-Magazine/August-2010/How-the-Delaware-amp-Hudson-Canal-Fueled-the-Valley/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;West Point Chain&quot;&gt;{{cite web|last1=Mansinne, Jr.|first1=Major Andrew|title=The West Point Chain and Hudson River Obstructions in the Revolutionary War|url=http://desmondfishlibrary.org/lisa/RevolutionaryWarLocalHistorychain.pdf|website=desmondfishlibrary.org|publisher=Desmond Fish Library|accessdate=March 8, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326221606/http://desmondfishlibrary.org/lisa/RevolutionaryWarLocalHistorychain.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Saratoga&quot;&gt;{{cite book|last1=Carroll|first1=John Martin|last2=Baxter|first2=Colin F.|title=The American Military Tradition: From Colonial Times to the Present|date=August 2006|publisher=Rowman and Littlefield Publishers, Inc.|location=Lanham, Maryland|isbn=9780742544284|pages=14–18|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=UMuKtxqRH8wC&amp;pg=PA14#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=March 8, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTimes Battle of Long Island&quot;&gt;{{cite news|last1=Hevesi|first1=Dennis|title=A Crucial Battle In the Revolution|url=http://www.nytimes.com/1993/08/27/nyregion/a-crucial-battle-in-the-revolution.html|accessdate=March 8, 2016|publisher=New York Times|date=August 27, 1993}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Battle of Long Island NPS&quot;&gt;{{cite web|title=Governor's Island: The Battle of Brooklyn|url=http://www.nps.gov/gois/learn/historyculture/battle-of-brooklyn.htm|website=www.nps.gov|publisher=National Park Service|accessdate=March 8, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Prison Ships&quot;&gt;{{cite web|title=The HMS Jersey|url=http://www.history.com/topics/american-revolution/the-hms-jersey|website=www.history.com|publisher=History Channel|accessdate=March 8, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Battle of Harlem Heights&quot;&gt;{{cite journal|last=Shepherd|first=Joshua|date=April 15, 2014 |title=&quot;Cursedly Thrashed&quot;: The Battle Of Harlem Heights|url=http://allthingsliberty.com/2014/04/cursedly-thrashed-the-battle-of-harlem-heights/|journal=Journal of the American Revolution|location=|publisher=|access-date=March 9, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Battle of White Plains&quot;&gt;{{cite web|title=The Battle of White Plains|url=http://www.theamericanrevolution.org/battledetail.aspx?battle=11|website=www.theamericanrevolution.org|publisher=TheAmericanRevolution.org|accessdate=March 9, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Westchester Magazine White Plains&quot;&gt;{{cite journal|last1=Borkow|first1=Richard|title=Westchester County, New York and the Revolutionary War: The Battle of White Plains (1776)|journal=Westchester Magazine|date=July 2013|url=http://www.westchestermagazine.com/Westchester-Magazine/July-2013/Westchester-County-New-York-and-the-Revolutionary-War-The-Battle-of-White-Plains-1776/|accessdate=March 10, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CengageRevWar&quot;&gt;{{cite book|last1=Ayers|first1=Edward L.|last2=Gould|first2=Lewis L.|last3=Oshinky|first3=David M.|last4=Soderlund|first4=Jean R.|title=American Passage: A History of the United States|date=2009|publisher=Wadsworth, Cengage Learning|location=Boston, MA|isbn=9780547166292|edition=4th|url=https://books.google.com/books?id=SbXS5-4QGAUC&amp;pg=PA149&amp;lpg=PA149&amp;dq=Washington+retreats+to+Pennsylvania+from+New+York&amp;source=bl&amp;ots=2nDo1oS7VW&amp;sig=C0l8WfSbPzP8q1x5HN8u-nFmvm4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj_74LA7rTLAhUKOCYKHavSDmo4ChDoAQhHMAc#v=onepage&amp;q=Washington%20retreats%20to%20Pennsylvania%20from%20New%20York&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Battle of the Hudson Highlands&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mark|first1=Steven Paul|title=Too Little, Too Late: Battle Of The Hudson Highlands|journal=Journal of the American Revolution|date=November 20, 2013|url=http://allthingsliberty.com/2013/11/little-late-battle-hudson-highlands/|accessdate=March 10, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Great West Point Chain&quot;&gt;{{cite journal|last1=Harrington|first1=Hugh T.|title=he Great West Point Chain|journal=Journal of the American Revolution|date=September 25, 2014|url=http://allthingsliberty.com/2014/09/the-great-west-point-chain/|accessdate=March 10, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ticonderoga and Saratoga&quot;&gt;{{cite web|last1=Stambach|first1=Abigail|last2=Stambach|first2=Paul|title=Victory...Impossible Without Schuyler’s Direction|url=https://dmna.ny.gov/historic/articles/victorySchuyler.htm|website=dmna.ny.gov|publisher=New York State Military Museum|accessdate=March 10, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WorcesterPI Saratoga&quot;&gt;{{cite web|title=Battle of Saratoga|url=http://www.wpi.edu/academics/military/saratoga.html|website=www.wpi.edu|publisher=Worcester Polytechnic Institute|accessdate=March 10, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310095746/http://www.wpi.edu/academics/military/saratoga.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Saratoga NPS&quot;&gt;{{cite web|title=History and Culture|url=http://www.nps.gov/sara/learn/historyculture/index.htm|website=www.nps.gov|publisher=National Park Service|accessdate=March 10, 2016}}&lt;/ref&gt;}}</text>
      <sha1>1yvrr46evxampq5jste9yuuv8veu9bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਪਿਨ1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80162</id>
    <revision>
      <id>847617</id>
      <parentid>842441</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5385" sha1="hrfroqir2wtf3xpo7itflpokrf7k3yq" xml:space="preserve">{{Multiple issues|
{{Underlinked|date=June 2016}}
{{Orphan|date=June 2016}}
}}

{{Infobox_gene}}

'''ਸਪਿਨਡਲਿਨ-1''' ਇੱਕ [[ਪ੍ਰੋਟੀਨ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਿਨ1 [[ਜੀਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਕੇਂਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;pmid16098913&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Gao Y, Yue W, Zhang P, Li L, Xie X, Yuan H, Chen L, Liu D, Yan F, Pei X | title = Spindlin1, a novel nuclear protein with a role in the transformation of NIH3T3 cells | journal = Biochem Biophys Res Commun | volume = 335 | issue = 2 | pages = 343–50 |date=Aug 2005 | pmid = 16098913 | pmc = | doi = 10.1016/j.bbrc.2005.07.087 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entrez&quot;&gt;{{cite web| title = Entrez Gene: SPIN1 spindlin 1| url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=gene&amp;Cmd=ShowDetailView&amp;TermToSearch=10927| accessdate = | archive-date = 2024-05-13| archive-url = https://web.archive.org/web/20240513030842/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&amp;Cmd=ShowDetailView&amp;TermToSearch=10927| url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- The PBB_Summary template is automatically maintained by Protein Box Bot. See Template:PBB_Controls to Stop updates. --&gt;
{{PBB_Summary
| section_title = 
| summary_text = 
}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{reflist}}

== ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ ==
{{refbegin | 2}}
{{PBB_Further_reading 
| citations = 
*{{cite journal | vauthors=Oh B, Hwang SY, Solter D, Knowles BB |title=Spindlin, a major maternal transcript expressed in the mouse during the transition from oocyte to embryo. |journal=Development |volume=124 |issue= 2 |pages= 493–503 |year= 1997 |pmid= 9053325 |doi= }}
*{{cite journal | vauthors=Hartley JL, Temple GF, Brasch MA |title=DNA cloning using in vitro site-specific recombination. |journal=Genome Res. |volume=10 |issue= 11 |pages= 1788–95 |year= 2001 |pmid= 11076863 |doi=10.1101/gr.143000 | pmc=310948 }}
*{{cite journal |vauthors=Wiemann S, Weil B, Wellenreuther R, etal |title=Toward a catalog of human genes and proteins: sequencing and analysis of 500 novel complete protein coding human cDNAs. |url=https://archive.org/details/genome-research_2001-03_11_3/page/422 |journal=Genome Res. |volume=11 |issue= 3 |pages= 422–35 |year= 2001 |pmid= 11230166 |doi= 10.1101/gr.GR1547R | pmc=311072 }}
*{{cite journal |vauthors=Simpson JC, Wellenreuther R, Poustka A, etal |title=Systematic subcellular localization of novel proteins identified by large-scale cDNA sequencing. |journal=EMBO Rep. |volume=1 |issue= 3 |pages= 287–92 |year= 2001 |pmid= 11256614 |doi= 10.1093/embo-reports/kvd058 | pmc=1083732 }}
*{{cite journal |vauthors=Strausberg RL, Feingold EA, Grouse LH, etal |title=Generation and initial analysis of more than 15,000 full-length human and mouse cDNA sequences. |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=99 |issue= 26 |pages= 16899–903 |year= 2003 |pmid= 12477932 |doi= 10.1073/pnas.242603899 | pmc=139241 }}
*{{cite journal |vauthors=Ota T, Suzuki Y, Nishikawa T, etal |title=Complete sequencing and characterization of 21,243 full-length human cDNAs. |journal=Nat. Genet. |volume=36 |issue= 1 |pages= 40–5 |year= 2004 |pmid= 14702039 |doi= 10.1038/ng1285 }}
*{{cite journal |vauthors=Humphray SJ, Oliver K, Hunt AR, etal |title=DNA sequence and analysis of human chromosome 9. |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-05-27_429_6990/page/368 |journal=Nature |volume=429 |issue= 6990 |pages= 369–74 |year= 2004 |pmid= 15164053 |doi= 10.1038/nature02465 | pmc=2734081 }}
*{{cite journal |vauthors=Gerhard DS, Wagner L, Feingold EA, etal |title=The status, quality, and expansion of the NIH full-length cDNA project: the Mammalian Gene Collection (MGC). |journal=Genome Res. |volume=14 |issue= 10B |pages= 2121–7 |year= 2004 |pmid= 15489334 |doi= 10.1101/gr.2596504 | pmc=528928 }}
*{{cite journal |vauthors=Wiemann S, Arlt D, Huber W, etal |title=From ORFeome to biology: a functional genomics pipeline. |journal=Genome Res. |volume=14 |issue= 10B |pages= 2136–44 |year= 2004 |pmid= 15489336 |doi= 10.1101/gr.2576704 | pmc=528930 }}
*{{cite journal |vauthors=Mehrle A, Rosenfelder H, Schupp I, etal |title=The LIFEdb database in 2006. |journal=Nucleic Acids Res. |volume=34 |issue= Database issue |pages= D415–8 |year= 2006 |pmid= 16381901 |doi= 10.1093/nar/gkj139 | pmc=1347501 }}
*{{cite journal |vauthors=Jiang F, Zhao Q, Qin L, etal |title=Expression, purification, crystallization and preliminary X-ray analysis of human spindlin1, an ovarian cancer-related protein. |journal=Protein Pept. Lett. |volume=13 |issue= 2 |pages= 203–5 |year= 2006 |pmid= 16472086 |doi=10.2174/092986606775101661 }}
*{{cite journal |vauthors=Zhao Q, Qin L, Jiang F, etal |title=Structure of human spindlin1. Tandem tudor-like domains for cell cycle regulation. |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2007-01-05_282_1/page/646 |journal=J. Biol. Chem. |volume=282 |issue= 1 |pages= 647–56 |year= 2007 |pmid= 17082182 |doi= 10.1074/jbc.M604029200 }}
}}
{{refend}}
{{PDB Gallery|geneid=10927}}

&lt;!-- The PBB_Controls template provides controls for Protein Box Bot, please see Template:PBB_Controls for details. --&gt;
{{PBB_Controls
| update_page = yes 
| require_manual_inspection = no 
| update_protein_box = yes
| update_summary = yes
| update_citations = yes
}}


{{gene-9-stub}}</text>
      <sha1>hrfroqir2wtf3xpo7itflpokrf7k3yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82010</id>
    <revision>
      <id>847646</id>
      <parentid>751774</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5839" sha1="h3xxjcqo29z2im81b5v11246bcx2hir" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Fatehgarh Sahib Gurdwara, Punjab, India.jpg|right|250px|thumb|[[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]], ਪੰਜਾਬ]]
{{Sikhism sidebar}}
'''ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ''' (ਪਹਿਲਾਂ ''ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/after-another-name-change-shaheedi-sabha-begins-in-punjab-5511149/|title = After another 'name change', Shaheedi Sabha begins in Punjab|date = 27 December 2018}}&lt;/ref&gt;) ''ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ'' [[ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਾਰ ਸਿੰਘ|ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ]], 10ਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਾਲਾਨਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ (ਮਿਲਣ-ਮਿਲਣ) ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/pb-cm-appeals-to-parties-not-to-hold-political-conferences-at-shaheedi-jor-mela/1440275|title=Pb CM appeals to parties not to hold political conferences at 'Shaheedi Jor Mela'|access-date=2023-12-27|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221045743/https://www.outlookindia.com/newsscroll/pb-cm-appeals-to-parties-not-to-hold-political-conferences-at-shaheedi-jor-mela/1440275|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ਹੀਦੀ ==
ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ, ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਜਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਖਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੇ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨਿਹਚਾ ਤੇ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਚਿਣ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਕੰਧ ਡਿੱਗ ਪਈ ਸੀ। 26 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਹੰਦ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.1 ਮੀਲ)  ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.whereincity.com/photo-gallery/gurudwaras/fatehgarh-sahib-205.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-07-20 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905151945/http://www.whereincity.com/photo-gallery/gurudwaras/fatehgarh-sahib-205.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਕਤਲਗਾਹ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://punjabgovt.nic.in/tourism/TouristCircuits.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080202160630/http://punjabgovt.nic.in/tourism/TouristCircuits.htm |date=2008-02-02 }} Sirhind Tourist Circuits &amp; Cities of Punjab&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Sarovar_(sacred_pool)_at_Fatehgarh_Sahib_Gurdwara,_Punjab,_India.jpg|thumb|300x300px|ਸਰੋਵਰ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ]]

==ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਦੀ ਹਵੇਲੀ==
[[ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਦੀ ਹਵੇਲੀ]] ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਸ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਮੁਖਾਲਿਫ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ [[ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ]] ਲਈ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੇ ਗਏ ਰਕਬੇ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਰੁਖ ਵਿਛਾ ਕੇ ਖਰੀਦੀ ਸੀ।

==ਤਸਵੀਰਾਂ ==
&lt;gallery&gt;
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 05.jpg
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 01.jpg
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 05.jpg
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 03.jpg
[[File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 02.jpg|thumb|Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 02]]
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 01.jpg|
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 08.jpg|


&lt;/gallery&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]</text>
      <sha1>h3xxjcqo29z2im81b5v11246bcx2hir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੂਪਰਬੈਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82861</id>
    <revision>
      <id>847723</id>
      <parentid>727426</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="eabn28y8e36vb1s2lqh1ls45thvfvbr" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਸੂਪਰਬੈਡ
| image = Superbad Poster.png
| alt = 
| caption = ਥੇਟਰ ਰੀਲੀਜ਼ ਪੋਸਟਰ
| director = ਗ੍ਰੇਗ ਮੌਟੋਲਾ
| producer = ਜੂਡ ਐਪਟੋਵ&lt;br /&gt;ਸ਼ੌਨਾ ਰੌਬਰਟਸਨ
| writer = ਸੇਠ ਰੋਜਨ&lt;br /&gt;ਐਵਨ ਗੋਲਡਬਰਗ
| starring = ਜੋਨਾ ਹਿੱਲ&lt;br /&gt;ਮਾਈਕਲ ਸੇਰਾ&lt;br /&gt;ਸੇਠ ਰੋਜਨ&lt;br /&gt;ਬਿੱਲ ਹੇਡਰ&lt;br /&gt;ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਮਿੰਟਜ਼-ਪਲਾਸੇ &lt;!--STOP! The actors listed here are the ones listed on the poster, please do not list anyone else. Thank you.!--&gt;
| music = ਲਾਈਲ ਵਰਕਮੈਨ
| cinematography = ਰੱਸ ਆਲਸੋਬਰੂਕ
| editing = ਵਿਲੀਅਮ ਕਰ
| studio = ਦ ਐਪਟੋਵ ਕੰਪਨੀ
| distributor = ਕੋਲੰਬੀਆ ਪਿੱਚਰਜ਼
| released = {{Film date|2007|08|17}}
| runtime = 113 ਮਿੰਟ&lt;!--Theatrical runtime: 112:57--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/superbad-2007-0 | title=''SUPERBAD'' (15) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=July 5, 2007 | accessdate=November 22, 2014 | archive-date=ਜਨਵਰੀ 17, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160117030321/http://bbfc.co.uk/releases/superbad-2007-0 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ
| language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget = $20 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref name=mojo&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=superbad.htm|title=Superbad (2007)|accessdate=2007-09-24|publisher=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
| gross = $169.9 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref&gt;http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=superbad.htm&lt;/ref&gt;
}}
'''''ਸੂਪਰਬੈਡ''''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''''Superbad''''')ਇੱਕ 2007 ਦੀ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਨੌਜਵਾਨ]] ਸੈਕਸ [[ਫ਼ਿਲਮ|ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ]] ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਜੂਡ ਐਪਟੋਵ, ਐਵਨ ਗੋਲਡਬਰਗ, ਸੇਠ ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਾ ਰੌਬਰਟਸਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਗ ਮੌਟੋਲਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ  ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਕੀਤਾ।  ਸੂਪਰਬੈਡ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 17 ਅਗਸਤ, 2007 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

== ਕਾਸਟ ==

* ਸੇਠ ਵਜੋਂ ਜੋਨਾਹ ਹਿੱਲ
* ਈਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕਲ ਸੇਰਾ
* ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਮਿੰਟਜ਼-ਪਲਾਸ ਫੋਗੇਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਅਫਸਰ ਸਲੇਟਰ ਵਜੋਂ ਬਿਲ ਹੈਡਰ
* ਸੇਠ ਰੋਗਨ ਅਫਸਰ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਵਜੋਂ
* ਬੇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਥਾ ਮੈਕਇਸੈਕ
* ਐਮਾ ਸਟੋਨ ਜੂਲਸ ਵਜੋਂ
* ਨਿਕੋਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵੀਵਾ ਫਾਰਬਰ
* ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਜੋ ਲੋ ਟਰੂਗਲਿਓ
* ਕੇਵਿਨ ਕੋਰੀਗਨ ਮਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਡੈਨੀ ਮੈਕਬ੍ਰਾਈਡ (5ਵੀਂ ਅਤੇ ਪੇਸਵਿਊ) ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਬੱਡੀ ਵਜੋਂ
* ਕਲਾਰਕ ਡਿਊਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਟੀਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ

==ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist}}

== ਹੋਰ ਕੜੀਆਂ ==
* {{Official website|http://www.sonypictures.com/movies/superbad/}} – [[Sony Pictures]] Movies
* {{webarchive|url=https://web.archive.org/*/http://www.areyousuperbad.com/|title=Superbad}}
* {{IMDb title|0829482|ਸੂਪਰਬੈਡ}}
* {{TCMDb title|658794|ਸੂਪਰਬੈਡ}}
* {{mojo title|superbad|ਸੂਪਰਬੈਡ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>eabn28y8e36vb1s2lqh1ls45thvfvbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਨਦਾਲੁ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85138</id>
    <revision>
      <id>847585</id>
      <parentid>541285</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="cxo2map16r550reil50v8ee142xc7oh" xml:space="preserve">{{Infobox prepared food
| name = ਵਿਨਦਾਲੁ
| image = [[File:Vindalho.jpg|250px]]
| caption = ਪੋਰਕ ਵਿਨਦਾਲੁ
| alternate_name = 
| country = ਭਾਰਤ
| region = [[ਗੋਆ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]
| creator = 
| course = 
| type = [[ਕੜੀ]]
| served = 
| main_ingredient = ਸਿਰਕਾ, ਚੀਨੀ, [[ਅਦਰਕ]], ਮਸਾਲੇ, ਮਿਰਚ
| variations = 
| calories = 
}}
'''ਵਿਨਦਾਲੁ''' ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਗੋਆ ਅਤੇ ਕੋਂਕਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।&lt;ref name=BBCFood&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/food/0/24432750|title=Curry: Where did it come from?|accessdate=17 December 2014|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329151125/http://www.bbc.co.uk/food/0/24432750|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=Galinha&gt;{{cite web |last1=Peters-Jones |first1=Michelle |title=Indian Classics - Vindalho de Galinha (Chicken Vindaloo) |url=http://www.thetiffinbox.ca/2011/11/vindalho-de-galinha-chicken-vindaloo.html |publisher=The Tiffin Box |accessdate=13 July 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ==

# ਇੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਭੁੰਨ ਲਉ ਅਤੇ ਲੂਣ ਅਤੇ ਮਿਰਚ ਪਾ ਦਿਉ। ਜਦ ਤੱਕ ਚਿਕਨ ਭੂਰਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਪਕਾਉ।
# ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ, ਲਸਣ ਪਾ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋਣ ਤੱਕ ਪਕਾਉ।
# ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਰਕ, ਜੀਰਾ, ਸਰੋਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਪੁਦੀਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿਉ।
# ਹੁਣ ਢੱਕ ਦਿਉ ਤੇ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਨਰਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਪਕਾਉ। 45 ਮਿੰਟ ਪਕਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 10 ਮਿੰਟ ਇਸਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪਕਾਓ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੜੀ]]</text>
      <sha1>cxo2map16r550reil50v8ee142xc7oh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਵ ਪੰਜਾਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86097</id>
    <revision>
      <id>847548</id>
      <parentid>822403</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5263" sha1="d3yr4fxtbbbqs84r83xds7eh5x7hdq0" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name             = ਲਵ ਪੰਜਾਬ
| film_name       = 
| image           = Love Punjab - Poster.jpg
| alt             = 
| caption         = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ
| director        = ਰਾਜੀਵ ਢੀਂਗਰਾ
| producer        = ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ &lt;br&gt; ਕਾਰਾਜ ਗਿੱਲ &lt;br&gt; ਅਮਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
| writer          = ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ
| starring        = [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] &lt;br&gt; [[ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ]] &lt;br&gt; ਮਨਵੀਰ ਜੌਹਲ &lt;br&gt; [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] &lt;br&gt; ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ &lt;br&gt; [[ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ]] &lt;br&gt; [[ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ]]
| music           = [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
| cinematography  = ਨਵਨੀਤ ਮਿਸਰ
| editing         = ਓਮਕਰਨਾਥ ਭਾਕਰੀ
| studio          = ਰਿਦਮ ਬੁਆਏਜ਼ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ &lt;br&gt; ਦਾਰਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ &lt;br&gt; ਜੇ ਸਟੂਡੀਓ
| distributor     = ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ
| released        = {{Film date|2016|03|11|df=y}}
| runtime         = 131 ਮਿੰਟ&lt;ref name=&quot;British Board of Film Classification&quot;&gt;{{cite web | title=LOVE PUNJAB | website=British Board of Film Classification | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/love-punjab-2016 | accessdate=23 March 2016 | archive-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160405224015/http://www.bbfc.co.uk/releases/love-punjab-2016 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country         = {{ubl|ਭਾਰਤ|ਕੈਨੇਡਾ}}
| language        = ਪੰਜਾਬੀ
| budget          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross           = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}

'''ਲਵ ਪੰਜਾਬ''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜੋ 11 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ''ਰਾਜੀਵ ਢੀਂਗਰਾ'' ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ''ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ'' ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]], [[ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ]] ਅਤੇ ਮਨਵੀਰ ਜੌਹਲ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Clash of the titans: It is for the first time that two big films Ardaas and Love Punjab are releasing on the same date, March 11.|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/itsy-bitsy/the-dirty-war/205394.html|access-date=2016-10-23|archive-date=2018-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024232149/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/itsy-bitsy/the-dirty-war/205394.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ਨੰਬਰ !! ਗੀਤ !! ਗਾਇਕ !! ਗੀਤਕਾਰ !! ਸੰਗੀਤ
|-
| 1. || &quot;ਹੀਰੇ&quot; || [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] || ਬੀਰ ਸਿੰਘ || [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
|-]]
| 2. || &quot;ਸ਼ਾਨ ਵੱਖਰੀ&quot; || [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] || [[ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ]] || [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
|-
| 3. || &quot;ਜ਼ਿੰਦਗੀ&quot; || [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] || ਰਾਜ ਕਾਕਡ਼ਾ || [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
|-
| 4. || &quot;ਗੋਰੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ&quot; || [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] || ਬਿੱਟੂ ਚੀਮਾ || [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
|-
| 5. || &quot;ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਤਾਰੇ&quot; || [[ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ]]&lt;ref name=&quot;India Today 2016&quot;&gt;{{cite web | title=Kapil Sharmas new song for Love Punjab will give you the feels! | website=India Today | date=12 March 2016 | url=%=Constants.SITE_URL+ CommonFunctions.storyURL(storySefTitle, 1,storyId)%&gt; | language=sw | accessdate=23 March 2016}}&lt;/ref&gt; || [[ਹੈਪੀ ਰਾਏਕੋਟੀ]] || [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
|- 
| 6. || &quot;ਦੋਵੇਂ ਨੈਨ&quot; || ਜੈਨੀ ਜੌਹਲ || ਬੰਟੀ ਬੈਂਸ || [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
|-
| 7. || &quot;ਦੇਸ਼&quot; || [[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]] || ਹੈਪੀ ਰਾਏਕੋਟੀ || [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
|-
|}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=1lTWvdYxUMk/ ਲਵ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਟ੍ਰੇਲਰ]
* [https://www.facebook.com/Love-Punjab-Movie-176089499391207/ ਲਵ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0DNayIUB1io/ ਲਵ ਪੰਜਾਬ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>d3yr4fxtbbbqs84r83xds7eh5x7hdq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੇਹਲਾ ਰਸ਼ੀਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86403</id>
    <revision>
      <id>847660</id>
      <parentid>711668</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="c5zuz22p8hzblik5yejsu70aolv6krv" xml:space="preserve">{{Infobox person
|image =Shehla Rashid Shora.jpg
|caption= ਸ਼ੇਹਲਾ ਰਸ਼ੀਦ ਸ਼ੋਰਾ - ਅਪ੍ਰੈਲ 2016
|name = ਸ਼ੇਹਲਾ ਰਸ਼ੀਦ ਸ਼ੋਰਾ
|native_name	= ਸ਼ੇਹਲਾ ਰਸ਼ੀਦ ਸ਼ੋਰਾ
|birth_place	=[[ਸ੍ਰੀਨਗਰ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
|nationality	=[[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]
|education 	=[[ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ]]&lt;br&gt;[[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
|occupation	=[[ਵਿਦਿਆਰਥੀ]]
|party =[[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਏ)
|}}

'''ਸ਼ੇਹਲਾ ਰਸ਼ੀਦ ਸ਼ੋਰਾ''' [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਐਮ.ਫਿਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ 2015-16 ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਜੇਐਨਯੂਐਸਯੂ) ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Voice-from-Valley-leads-JNU-narrative/articleshow/51299276.cms Voice from Valley leads JNU narrative], TOI, Mar 8, 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Outlook&gt;[http://www.outlookindia.com/magazine/story/student-movements-will-be-deathbed-of-rss-agenda/296692 ‘Student Movements Will Be Deathbed Of RSS Agenda’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190706121518/https://www.outlookindia.com/magazine/story/student-movements-will-be-deathbed-of-rss-agenda/296692 |date=2019-07-06 }}, Outlook, Feb 29, 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailyo.in/politics/jnushutdown-delhi-police-shehla-rashid-nivedita-menon-ayesha-kidwai-kavita-krishnan-abvp-afzal-guru/story/1/9064.html JNU Crackdown: 4 powerful voices you can't ignore], Daily O, 17 February 2016.&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਏ) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ

==ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]</text>
      <sha1>c5zuz22p8hzblik5yejsu70aolv6krv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਨ ਚੀਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87008</id>
    <revision>
      <id>847754</id>
      <parentid>839738</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20447" sha1="dt3t50jw0h7kxzivx5wiewufk4dfubh" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
|group = &lt;big&gt;ਹਾਨ ਚੀਨੀ&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;{{linktext|漢|族}}/{{linktext|汉|族}}&lt;br /&gt;[[wikt:漢人|漢人]]/[[wikt:汉人|汉人]]
|rawimage = 
|population = [[Circa|c.]] 13 ਕਰੋੜ&lt;ref&gt;12 ਕਰੋੜ (ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ 92%) [[ਪੀ.ਆਰ.ਸੀ]] ਵਿੱਚ ([https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2075.html ਸੀ.ਆਈ.ਏ ਫੈਕਟਬੁੱਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171211142542/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2075.html |date=2017-12-11 }} 2014 est.), about 22 million in [[demographics of Taiwan|Taiwan]], and an estimated 50 million [[Overseas Chinese]]&lt;/ref&gt; 
|region2 = {{PRC}}
|pop2 = 12 ਕਰੋੜ
|ref2 =&lt;ref name=&quot;ciastat&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013030611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |date=2016-10-13 }}: &quot;Han Chinese 91.6%&quot; out of a reported population of 1,355 billion (July 2014 est.)&lt;/ref&gt;
|region3 = {{TWN-ROC}}
|pop3 = 22,575,365
|ref3 = 
|region4 = {{Flagcountry|Thailand}}
|pop4 = 9,392,792
|ref4 =&lt;ref&gt;Barbara A. West (2009), Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, Facts on File, p. 794, ISBN 1438119135&lt;/ref&gt;
|region5 = {{Flagcountry|Malaysia}}
|pop5 = 66,50,000
|ref5 =&lt;ref name=&quot;statistics.gov.my&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column%2FcthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=OWlxdEVoYlJCS0hUZzJyRUcvZEYxZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2016-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812014710/https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column%2FcthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=OWlxdEVoYlJCS0hUZzJyRUcvZEYxZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160812014710/https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column%2FcthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=OWlxdEVoYlJCS0hUZzJyRUcvZEYxZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |date=2016-08-12 }}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=where does the reference mention 23.4% are Han?|date=July 2016}}
|region7 = {{Flagcountry|United States}}
|pop7 = 37,94,673
|ref7 =&lt;ref&gt;{{cite web|title=Race Reporting for the Asian Population by Selected Categories: 2010 more information|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_QTP8&amp;prodType=table|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=19 January 2014}}&lt;/ref&gt;
|region8 = {{Flagcountry|Indonesia}}
|pop8 = 2,832,510
|ref8 =&lt;ref name=&quot;census 2010&quot;&gt;{{cite book
 | last =
 | first =
 | publisher =Badan Pusat Statistik
 | title =Kewarganegaraan, Suku Bangsa, Agama dan Bahasa Sehari-hari Penduduk Indonesia Hasil Sensus Penduduk 2010
 | year =2011
 | accessdate =
 | isbn =9789790644175
 | url =http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/kewarganegaraan%20penduduk%20indonesia/index.html
 | archive-date =2017-07-10
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170710134114/http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/kewarganegaraan%20penduduk%20indonesia/index.html
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;
|region9 = {{Flagcountry|Singapore}}
|pop9 = 2,547,300
|ref9 =&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nptd.gov.sg/portals/0/news/population-in-brief-2014.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-11-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082553/http://www.nptd.gov.sg/portals/0/news/population-in-brief-2014.pdf |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082553/http://www.nptd.gov.sg/portals/0/news/population-in-brief-2014.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;
|region10 = {{Flagcountry|Myanmar}}
|pop10 = 1,637,540
|ref10 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html|title=The World Factbook|publisher=|accessdate=17 February 2016|archive-date=17 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117070224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2010 }}&lt;/ref&gt;
|region11 = {{flagcountry|Canada}}
|pop11 = 1,487,580
|ref11 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asiapacific.ca/statistics/population/population-2011-census/population-ethnic-origin-province|title=Population by Ethnic Origin by Province|author=Asia Pacific Foundation of Canada|work=Asia Pacific Foundation of Canada|accessdate=17 February 2016|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322152756/http://www.asiapacific.ca/statistics/population/population-2011-census/population-ethnic-origin-province|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322152756/http://www.asiapacific.ca/statistics/population/population-2011-census/population-ethnic-origin-province |date=22 ਮਾਰਚ 2016 }}&lt;/ref&gt;
|region12 = {{Flagcountry|Philippines}}
|pop12 = 1,350,000
|ref12 =&lt;ref&gt;http://www.senate.gov.ph/press_release/2013/0121_prib1.asp&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=no reference to Han|date=August 2016}}
|region13 = {{Flagcountry|Peru}}
|pop13 = 1,300,000
|ref13 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ocac.gov.tw/english/public/public.asp?selno=1163&amp;no=1163&amp;level=B|title=The Ranking of Ethnic Chinese Population|website=Overseas Compatriot Affairs Commission, R.O.C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110104195124/http://www.ocac.gov.tw/english/public/public.asp?selno=1163&amp;no=1163&amp;level=B|archive-date=4 January 2011|dead-url=Yes|access-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;
|region14 = {{Flagcountry|Cambodia}}
|pop14 = 1,180,000
|ref14 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-06/07/content_8324545.htm|title=Cambodia: Zongzi becomes a tool of affection relay_English_Xinhua|publisher=|access-date=2016-11-20|archive-date=2015-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119103525/http://news.xinhuanet.com/english/2008-06/07/content_8324545.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|region15 = {{flag|South Korea}}
|pop15 = 898,113
|ref15 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.immigration.go.kr/HP/COM/bbs_003/ListShowData.do?strNbodCd=noti0096&amp;strWrtNo=126&amp;strAnsNo=A&amp;strOrgGbnCd=104000&amp;strRtnURL=IMM_6050&amp;strAllOrgYn=N&amp;strThisPage=1&amp;strFilePath=imm/|title=迬(۳) &lt; ڷ &lt; Ա·ܱå|author=Աܱå|publisher=}}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=no reference to Han|date=August 2016}}
|region16 = {{Flagcountry|Australia}}
|pop16 = 866,200
|ref16 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/2071.0main+features902012-2013|title=2071.0 - Reflecting a Nation: Stories from the 2011 Census, 2012–2013|publisher=}}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=no reference to Han|date=August 2016}}
|region17 = {{Flagcountry|Vietnam}}
|pop17 = 823,070
|ref17 =&lt;ref&gt;http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=476&amp;idmid=4&amp;ItemID=9815&lt;/ref&gt;
|region18 = {{Flagcountry|Japan}}
|pop18 = 655,377
|ref18 =&lt;ref&gt;{{cite web |title = 国籍（出身地）別在留資格（在留目的）別外国人登録者(Number of foreign residents by country in 2008) |url = http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/Xlsdl.do?sinfid=000004032096 |publisher = Ministry of Justice |date = 2009-09-04 |language = Japanese}}{{Better source|reason=outdated|date=May 2016}}&lt;/ref&gt;
|region20 = {{Flagcountry|United Kingdom}}
|pop20 = 433,150
|ref20 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title=2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher=Office for National Statistics|date=11 October 2013|accessdate=13 April 2015|archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|region21 = {{Flagcountry|Venezuela}}
|pop21 = 400,000
|ref21 =&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |title=Archived copy |accessdate=2012-06-12 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130626010236/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |archivedate=2013-06-26 |df= }}&quot;Chinese people are an important population mostly in Venezuela (400,000)...&quot; P. 201 (in Spanish) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224061845/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |date=2014-02-24 }}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=|date=August 2016}}
|region22 = {{Flagcountry|South Africa}}
|pop22 = 350,000
|ref22 =&lt;ref name=&quot;Park2009&quot;&gt;{{cite book |url = http://www.inter-disciplinary.net/wp-content/uploads/2009/11/rei-v1.3b.pdf |work = Representation, Expression and Identity |year = 2009 |publisher = Interdisciplinary Perspectives |title = Recent Chinese Migrations to South Africa – New Intersections of Race, Class and Ethnicity |first = Yoon Jung |last = Park |isbn = 978-1-904710-81-3 |accessdate = September 20, 2010 |archive-date = ਜਨਵਰੀ 7, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190107061840/https://www.inter-disciplinary.net/wp-content/uploads/2009/11/rei-v1.3b.pdf%20 |dead-url = yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228041728/http://www.inter-disciplinary.net/wp-content/uploads/2009/11/rei-v1.3b.pdf |date=ਦਸੰਬਰ 28, 2010 }}&lt;/ref&gt;
|region23 = {{Flagcountry|Italy}}
|pop23 = 333,986
|ref23 =&lt;ref&gt;[http://www.istat.it/it/files/2016/09/Cittadini-non-comunitari_2016.pdf?title=Cittadini+non+comunitari++-+29%2Fset%2F2016+-+Testo+integrale+e+nota+metodologica.pdf] Non-EU citizens legally residing Jan 2016&lt;/ref&gt;
|region24 = {{Flagcountry|Russia}}
|pop24 = 998,000
|ref24 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region25 = {{flagcountry|France}}
|pop25 = 230,515
|ref25 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region26 = {{Flagcountry|Germany}}
|pop26 = 204,828
|ref26 =&lt;ref name=&quot;migration-info.de&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.migration-info.de/mub_artikel.php?Id=110904 |title=Migration &amp; Bevölkerung |work=Migration &amp; Bevölkerung |accessdate=17 February 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314104617/http://www.migration-info.de/mub_artikel.php?Id=110904 |archivedate=14 March 2012 |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;destatis.de&quot;&gt;{{de icon}} [https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2010/07/PD10_248_122.html Erstmals mehr als 16 Millionen Menschen mit Migrationshintergrund in Deutschland]Statistisches Bundesamt Deutschland (German text about migrants in Germany) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116190127/https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2010/07/PD10_248_122.html |date=2013-11-16 }}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=dead links|date=August 2016}}
|region27 = {{Flagcountry|Spain}}
|pop27 = 197,214{{citation needed|reason=|date=August 2016}}
|region28 = {{Flagcountry|India}}
|pop28 = 189,470
|ref28 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region29 = {{Flagcountry|Laos}}
|pop29 = 185,765
|ref29 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region30 = {{flagcountry|Brazil}}
|pop30 = 151,649
|ref30 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region31 = {{Flagcountry|New Zealand}}
|pop31 = 147,510
|ref31 =&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/NationalEthnicPopulationProjections_HOTP2006-26/Technical%20Notes.aspx |title=National Ethnic Population Projections: 2006(base)–2026 update |accessdate=July 22, 2011 }}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=no reference to Han|date=August 2016}}
|region32 = {{flagcountry|Netherlands}}
|pop32 = 144,928
|ref32 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region33 = {{Flagcountry|Panama}}
|pop33 = 135,000
|ref33 =&lt;ref&gt;[http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/panama/ch_pa01.htm#3 ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081204231050/http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/panama/ch_pa01.htm#3 |date=December 4, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/monitoring/media_reports/1166678.stm |work = BBC News |title = Little China in Belgrade |date = 2001-02-12 |accessdate = 2010-05-04}}&lt;/ref&gt;
|region34 = {{Flagcountry|Cuba}}
|pop34 = ~150
|ref34 =&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stetler|first1=Carrie|title=As Chinese-Cuban Population Dwindles, Traditions Die|url=http://news.rutgers.edu/feature/chinese-cuban-population-dwindles-traditions-die/20131020|website=Rutgers Today|accessdate=22 September 2016|date=18 October 2013}}&lt;/ref&gt;
|region35 = {{Flagcountry|Costa Rica}}
|pop35 = 9,170&lt;ref&gt;{{cite web|title=X Censo Nacional de Población y VI de Vivienda 2011, Características Sociales y Demográficas|url=http://www.inec.go.cr/sites/default/files/documentos/inec_institucional/estadisticas/resultados/repoblaccenso2011-12.pdf.pdf|website=[[National Institute of Statistics and Census of Costa Rica]]|accessdate=22 September 2016|page=61|format=PDF|date=July 2012|quote=Cuadro 23. Costa Rica: Población total por autoidentificación étnica-racial, según provincia, zona y sexo. Chino(a) 9,170|archive-date=19 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619090918/http://www.inec.go.cr/sites/default/files/documentos/inec_institucional/estadisticas/resultados/repoblaccenso2011-12.pdf.pdf|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619090918/http://www.inec.go.cr/sites/default/files/documentos/inec_institucional/estadisticas/resultados/repoblaccenso2011-12.pdf.pdf |date=19 ਜੂਨ 2018 }}&lt;/ref&gt;
|ref35 = 
|region36 = {{Flagcountry|Finland}}
|pop36 = 15,722{{citation needed|reason=|date=August 2016}}
|region37 = {{Flagcountry|Ireland}}
|pop37 = 11,218
|ref37 =&lt;ref&gt;[http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1835] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20121016092935/http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1835 |date=October 16, 2012 }}&lt;/ref&gt;
|region38 = {{Flagcountry|Christmas Island}}
|pop38 = ~940
|ref38 =&lt;ref name=pau&gt;{{cite web|last=Hibbard|first=John|title=A COMPARISON OF CABLE AND SATELLITE FOR CHRISTMAS ISLAND COMMUNICATIONS|url=http://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Committees/House_of_Representatives_Committees?url=/ncet/economicenvironment/subs/sub15.3.pdf|accessdate=17 July 2013}}&lt;/ref&gt;
|languages = [[Chinese language|Chinese]]
|religions = [[Non-religious]], [[Chinese folk religion]] (including [[Taoism]], [[ancestor veneration in China|ancestral worship]] and others), [[Mahayana Buddhism]], [[Christianity]] and other faiths.&lt;ref name=&quot;CSLS2010&quot;&gt;2010 Chinese Spiritual Life Survey conducted by Dr. Yang Fenggang, Purdue University’s Center on Religion and Chinese Society. Statistics published in: Katharina Wenzel-Teuber, David Strait. ''[http://www.china-zentrum.de/fileadmin/redaktion/RCTC_2012-3.29-54_Wenzel-Teuber_Statistical_Overview_2011.pdf People’s Republic of China: Religions and Churches Statistical Overview 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303184353/http://www.china-zentrum.de/fileadmin/redaktion/RCTC_2012-3.29-54_Wenzel-Teuber_Statistical_Overview_2011.pdf |date=2016-03-03 }}''. Religions &amp; Christianity in Today's China, Vol. II, 2012, No. 3, pp. 29–54, {{ISSN|2192-9289}}.&lt;/ref&gt;
|related = Other [[Sino-Tibetan peoples]], such as [[Hui people|Hui]]
|footnotes = Some sources refer to Han Chinese directly as &quot;Chinese&quot; or group them with other Chinese peoples.}}
{{Chinese|s=汉族|t=漢族|p=Hànzú|myr=Hàndzú|w=Han-tzu|mi={{IPAc-cmn|h|an|4|z|u|2}}|j=Hon3 zuk6|y=Hon juhk|ci={{IPA-yue|hɔ̄ːn tsʊ̀k|}}|bpmf=ㄏㄢˋ ㄗㄨˊ|wuu=Hoe zoh|buc=Háng-cŭk|poj=Hàn-cho̍k|teo=Hàng-tsôk|h=Hòn-tshu̍k|order=st}}
[[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|1983 Map of ethnolinguistic groups in [[mainland China]] and [[Taiwan]] (Han is in olive green){{#tag:ref|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this does not represent the current distribution due to age-long internal migration and assimilation.|group=&quot;Note&quot;}}]]

'''ਹਾਨ ਚੀਨੀ''' (ਚੀਨੀ: 汉族, ਹਾਨਜੂ ਜਾਂ ਹਾਨਰੇਨ) ਚੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 1,31,01,58,851 ਹਾਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਸੰਨ 2010 ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 20% ਜਿੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਹਾਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਨ। ਚੀਨ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ 92% ਲੋਕ ਹਾਨ ਨਸਲ ਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਾਨ ਲੋਕ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ 98% ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 78% ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਨ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕੀ (ਯਾਨੀ ਜਨੈਟਿਕ) ਵਖਰੇਵੇਂ ਹਨ।

ਹਾਨ ਸ਼ਬਦ ਚੀਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧਾ ਅਤੇ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਨ ਜੋਂਗ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਨ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ (ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ) ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਦੀ ਨਦੀ (天河, ਤੀਯਾਨ ਹੇ) ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਨ ਦੇ ਲੋਕ (漢人) ਜਾਂ ਹਾਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਾਮ ਅੱਜ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।

ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਓ ਦੀ ਓ3 (O3) ਸ਼ਾਖਾ ਲਗਭਗ 50% ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਵੱਧ ਕੇ 80% ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤਿ-ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਰਾਬਰੀ ਤੋਂ ਉਲਟਿਆ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਤੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਦੀ ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]]</text>
      <sha1>dt3t50jw0h7kxzivx5wiewufk4dfubh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਕੀਲ ਆਜ਼ਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87565</id>
    <revision>
      <id>847638</id>
      <parentid>618014</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="lt2h1h0by7e1dzj74fmbd7f5kph30yb" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸ਼ਕੀਲ ਆਜ਼ਮੀ
| nativename = {{Nastaliq|شکیل اعظمی}}&lt;br /&gt;शकील आज़मी
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1971|04|20}}
| birth_place = [[ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ
| occupation = ਕਵੀ, ਗੀਤਕਾਰ, ਪਟਕਥਾ
| spouse = ਨਸਰੀਨ ਖਾਨ
| children = ਅਲਮਸ ਖ਼ਾਨ&lt;br /&gt;ਕਾਇਨਾਤ ਖ਼ਾਨ&lt;br /&gt;ਅਲਤਮਸ਼ ਖ਼ਾਨ&lt;br /&gt;ਸਦਫ਼ ਖ਼ਾਨ&lt;br /&gt;ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਖ਼ਾਨ&lt;br /&gt;ਆਇਸ਼ਾ ਖ਼ਾਨ
| parents = ਵਕੀਲ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ&lt;br /&gt;ਸਿਤਾਰਯੂਨਿਸਾ ਖ਼ਾਨ
}}

'''ਸ਼ਕੀਲ ਆਜ਼ਮੀ''' (ਜਨਮ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1971 ਵਿੱਚ [[ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 11 ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/index/id/6821 Article in BollywoodHungama.com&lt;/ref&gt;

==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ==
ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ 
* [[ਲਖਨਵੀ ਇਸ਼ਕ]] 2015 ਵਿਚ
* [[ਇਸ਼ਕ ਕੇ ਪਰਿੰਦੇ]] 2015 ਵਿੱਚ&lt;ref&gt;http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/4123729&lt;/ref&gt;
* ''[[ਜ਼ਿਦ (2014 ਫਿਲਮ)|ਜ਼ਿਦ]] ''
* [[ਕਰਲੇ ਪਿਆਰ ਕਰਲੇ]]
* [[ਯਾ ਰਬ]]
* [[1920: ਈਵਿਲ ਰਿਟਰਨ]]

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੋਥੀਆਂ ==

*ਧੂਪ ਦਰਿਆ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - 1996
*ਐਸ਼ਟਰੇ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - 2000
*ਰਸਤਾ ਬੁਲਾਤਾ ਹੈ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - 2005
*ਖਿਜ਼ਾਂ ਕਾ ਮੌਸਮ ਰੁਕਾ ਹੂਆ ਹੈ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) – 2010
*ਮਿੱਟੀ ਮੇਂ ਅਸਮਾਨ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - 2012
*ਪੋਖਰ ਮੇਂ ਸਿੰਘਾੜੇ, ਬਚਪਨ ਜੀਵਨੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - 2014

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* {{IMDb name|1781121}}
* http://hindigeetmala.net/lyricist/shakeel_azmi.php
* http://gaana.com/artist/shakeel-azmi
* http://www.timesmusic.com/list/artist/shakeel-azmi-1779-1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629152222/http://www.timesmusic.com/list/artist/shakeel-azmi-1779-1.html |date=2017-06-29 }}
* http://www.saregama.com/portal/pages/artist?mode=get_details_by_name&amp;artistName=SHAKEEL%20AZMI
* https://web.archive.org/web/20150925100341/http://www.bbc.co.uk/music/artists/bd030977-ddb9-49a3-9cd2-f32511e2f124

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ਾਇਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>lt2h1h0by7e1dzj74fmbd7f5kph30yb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੌਰਾ ਵਾਂਦਰਵੂਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90465</id>
    <revision>
      <id>847568</id>
      <parentid>786593</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7963" sha1="hlw4zuh5s6z8rqn2lba8532e2u3z3mi" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = ਲੌਰਾ ਡਾਇਮੈਨ ਵਾਂਦਰਵੂਤ
| image        = Laura Vandervoort by Gage Skidmore.jpg
| caption      = ਲੌਰਾ ਡਾਇਮੈਨ ਵਾਂਦਰਵੂਤ
| birth_name   = ਲੌਰਾ ਡਾਇਮੈਨ ਵਾਂਦਰਵੂਤ
| birth_date   = {{Birth date and age|1984|9|22|mf=yes}}
| birth_place  = [[ਟੋਰੰਟੋ]], [[ਓਨਟਾਰੀਓ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]]
| residence    = [[ਲਾਸ ਏੰਜਿਲਸ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]]
| occupation   = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active = 1997 - ਮੌਜੂਦਾ
| spouse       = 
| partner      = 
| website      = {{URL|http://www.lauravandervoort.com/|www.LauraVandervoort.com}}
}}
'''ਲੌਰਾ ਡਾਇਮੈਨ ਵਾਂਦਰਵੂਤ'''&lt;ref name=&quot;TVguide&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/laura-vandervoort/bio/193701|title=Laura Vandervoort (Celebrity): Biography|work=[[TV Guide]]|accessdate=May 23, 2015|archive-date=ਜੂਨ 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626121046/http://www.tvguide.com/celebrities/laura-vandervoort/bio/193701|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;( ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ, 1984) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Thisneedstostop&quot;&gt;{{cite web|url=https://thisneedstostop.com/2011/07/25/laura-vandervoort-the-bees-knees/|title=Laura Vandervoort – The Bees Knees|work=Thisneedstostop.com|date=July 25, 2011|accessdate=May 4, 2015|archive-date=ਅਗਸਤ 7, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807233547/https://thisneedstostop.com/2011/07/25/laura-vandervoort-the-bees-knees/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ਇਹ 'ਇਨਸਟੈਂਟ ਸਟਾਰ' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੋਲ 'ਸੈਡੀ ਹੈਰੀਸਨ' ਦੇ ਕਾਰਣ ਪਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਬਿਟਨ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੋਲ ਇਲੀਨਾ ਮਾਇਕਲਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Thisneedstostop&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Thisneedstostop&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TVguide 2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.tvguide.com/news/smallville-preview-kara-35371/ |title=Smallville's Supergirl Returns! (But She's Feeling Not-So-Super) |work=[[TV Guide]] |author=Matt Mitovich |date=November 6, 2008 |accessdate=April 20, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TVguide 3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tvguide.com/news/supergirl-laura-vandervoort-1020542/|title=Supergirl Laura Vandervoort Returns to Smallville|author=Natalie Abrams|publisher=[[TV Guide]]|date=July 13, 2010|accessdate=April 22, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TVguide 3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Huffingtonpost&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/ilana-rapp/actress-laura-vandervoort_b_3352971.html|title=Actress Laura Vandervoort Talks About Being Starstruck|author=Ilana Rapp|work=[[The Huffington Post]]|date=May 29, 2013|accessdate=May 5, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Huffingtonpost&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Huffingtonpost&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bell Media&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bellmedia.ca/pr/press/laura-vandervoort-gets-bitten-canadian-born-actress-to-star-in-new-space-original-series/|title=Laura Vandervoort Gets BITTEN: Canadian-Born Actress to Star in New Space Original Series|work=[[Bell Media]]|date=March 9, 2013|accessdate=April 24, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2014/tv/news/syfy-acquires-bitten-for-season-2-1201198486/|title=Syfy Acquires ‘Bitten’ for Season 2|author=Laura Prudom|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=May 30, 2014|accessdate=April 27, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Collider&quot;&gt;{{cite web|url=http://collider.com/laura-vandervoort-bitten-interview/|title=Laura Vandervoort Talks BITTEN, Joining the Show, Gaining Insight from the Kelley Armstrong Novels, Changing into a Werewolf and the Shocking Finale|author=Christina Radish|work=[[Collider.com]]|date=January 12, 2014|accessdate=April 30, 2015}}&lt;/ref&gt;

==ਜੀਵਨ==

ਵਾਂਦਰਵੂਤ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ [[ਟੋਰੰਟੋ]], [[ਓਨਟਾਰੀਓ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਡੱਚ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਲੌਰਾ ਨੂੰ ਮੈਨਿਨਜਾਈਟਿਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esquire.com/entertainment/g1163/laura-vandervoort-hot-photos-2012/?slide=2|title=Esquire Presents Me in My Place with Laura Vandervoort|author=Michael Edwards|work=[[Esquire (magazine)|Esquire]]|date=May 20, 2012|accessdate=April 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://supergirlhomepage.net/me-in-my-place-with-supergirl-laura-vandervoort/|title=Me In My Place with Supergirl Laura Vandervoort|work=Supergirlhomepage.net|date=May 21, 2012|accessdate=April 17, 2015|archive-date=ਜੂਨ 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626101557/http://supergirlhomepage.net/me-in-my-place-with-supergirl-laura-vandervoort/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਮਾਤਾਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਕੀ ਇਹ ਬਚ ਨਹੀ ਪਾਉਗੀ। ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਵਾਂਦਰਵੂਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ. ਉੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਾਟੇ (ਸੈਕਿੰਡ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਾ ਬੈਲਟ), ਬਾਸਕਟਬਾਲ, ਟੈਨਿਸ, ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਬੇਸਬਾਲ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVK0uNFxd4E|title=The Hour|work=[[YouTube]]|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|location=Toronto|time=5m08s &lt;!--total runtime 9m46s--&gt;|date=October 18, 2011|accessdate=April 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0684521/bio|title=Gordon Pinsent: Biography|work=[[Internet Movie Database]]|accessdate=May 23, 2015}}&lt;/ref&gt;

==ਕੈਰੀਅਰ==

ਲੌਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਕਲਾਸਾਂ ਲੇਕੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪਿਛੋਕੜ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਲੌਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰੋਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਟਕ ਗੂਸਬੰਪਸ ਐੰਡ ਆਰ ਯੂ ਅਫ਼ਰੇਡ ਆਫ਼ ਡਾਰਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ।

==ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ==

ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਵਾਂਦਰਵੂਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਓਲੀਵਰ ਤਰੇਵੇਨਾ ਨਾਲ ਮੰਗਨੀ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਇੰਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.people.com/people/article/0,, 20791995, 00.html |title=Laura Vandervoort Is Engaged to Oliver Trevena |work=[[People (magazine)|People]] |author=K.C. Blumm |date=February 28, 2014 |accessdate=April 26, 2015 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਵਾਂਦਰਵੂਤ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਾਸ ਏੰਜਿਲਸ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/laura-vandervoort-oliver-trevena-split-bitten-stars-engagement-off-201523 |title=Laura Vandervoort, Oliver Trevena Split: Bitten Star's Engagement Is Off |author=Madeline Boardman |work=[[Us Weekly]] |date=March 2, 2015 |accessdate=April 26, 2015}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]]</text>
      <sha1>hlw4zuh5s6z8rqn2lba8532e2u3z3mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90773</id>
    <revision>
      <id>847692</id>
      <parentid>847492</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10559" sha1="pfu28xojyvxwchl6zit3884am3niqa2" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
| name = ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ
| image = Sidra-Ameen.png|200x
| country = ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| fullname = 
| nickname = 
| birth_date = {{Birth date and age|1992|04|7|df=yes}}
| birth_place = 
| heightft = 
| heightinch = 
| batting = ਸੱਜੂ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼
| bowling = ਸੱਜੇ-ਹੱਥੀਂ (ਮੱਧਮ ਤੇਜ ਗਤੀ ਨਾਲ)
| role = 
| international = true
| testdebutdate = 
| testdebutyear = 
| testdebutagainst = 
| testcap = 
| lasttestdate = 
| lasttestyear = 
| lasttestagainst = 
| odidebutdate = 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 
| odidebutyear = 2011
| odidebutagainst = ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ
| odicap = 
| lastodidate = 27 ਜੁਲਾਈ
| lastodiyear = 2016
| lastodiagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ 
| odishirt = 
| T20Idebutdate = 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 
| T20Idebutyear = 2011
| T20Idebutagainst = ਆਇਰਲੈਂਡ 
| T20Icap = 
| lastT20Idate = 5 ਜੁਲਾਈ
| lastT20Iyear = 2016
| lastT20Iagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ 
| T20Ishirt = 
| club1 = 
| year1 = 
| club2 = 
| year2 = 
| club3 =
| year3 =
| deliveries =
| columns = 2
| column1 = [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓ.ਡੀ.ਆਈ.]]
| matches1 = 15
| runs1 = 153
| bat avg1 = 11.76
| 100s/50s1 = 0/1
| top score1 = 52
| deliveries1 = -
| wickets1 = -
| bowl avg1 = -
| fivefor1 = -
| tenfor1 = -
| best bowling1 = -
| catches/stumpings1 = 7/–
| column2 = [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ20]]
| matches2 = 15
| runs2 = 168
| bat avg2 = 14.00
| 100s/50s2 = 0/1
| top score2 = 53*
| deliveries2 = -
| wickets2 = -
| bowl avg2 = - 
| fivefor2 = -
| tenfor2 = -
| best bowling2 = -
| catches/stumpings2 = 5/–
| date = 7 ਫ਼ਰਵਰੀ 
| year = 2017
| source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/362356.html ESPN Cricinfo
}}

'''ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ''' (ਜਨਮ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/362356.html |title=Player Profile: Sidra Ameen |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 April 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਨੇ 2013 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਚਾਰ ਮੈਚ ਖੇਡੇ। ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2018 ICC ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24948923/pakistan-women-name-world-t20-squad-captain |title=Pakistan women name World T20 squad without captain |work=ESPN Cricinfo |access-date=10 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/877096| title=Squads confirmed for ICC Women's World T20 2018 |work=International Cricket Council |access-date=10 October 2018}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25117294/bismah-maroof-returns-women-world-t20-not-captain |title=Bismah Maroof returns for Women's World T20 but not as captain |work=ESPN Cricinfo |access-date=29 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/893086 |title=Bismah Maroof returns to Pakistan squad, Javeria Khan stays on as captain |work=International Cricket Council |access-date=29 October 2018}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2021 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/pakistan-to-host-west-indies-for-three-match-odi-series-from-november-8 |title=West Indies to tour Pakistan for three ODIs from November 8; Javeria Khan to lead the hosts |work=Women's CricZone |access-date=21 October 2021 |archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021133426/https://www.womenscriczone.com/pakistan-to-host-west-indies-for-three-match-odi-series-from-november-8/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2022 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/maroof-returns-to-lead-pakistan-in-world-cup-2022 |title=Bismah Maroof returns to lead Pakistan in World Cup 2022 |work=Women's CricZone |access-date=24 January 2022 |archive-date=24 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124083544/https://www.womenscriczone.com/maroof-returns-to-lead-pakistan-in-world-cup-2022 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 14 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਸਿਦਰਾ ਨੇ 104 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ WODI ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-pakistan-women-12th-match-1243920/match-report |title=Pakistan stay bottom as Fargana, Fahima lead Bangladesh to first World Cup victory |work=ESPN Cricinfo |access-date=14 March 2022}}&lt;/ref&gt;

3 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ODI ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੈਂਕੜਾ (123 ਦੌੜਾਂ) ਲਗਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Full Scorecard of PAK Women vs SL Women 2nd ODI 2022 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-pakistan-2022-1310976/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-1310985/full-scorecard |access-date=2022-06-06 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ODI ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 1,000 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statsguru - Sidra Ameen - ODIs - cumulative averages |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/362356.html?class=9;orderby=batted_score;template=results;type=batting;view=cumulative |website=ESPNcricinfo |access-date=7 May 2024}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 2024 ICC ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/fatima-sana-to-lead-pakistan-in-icc-women-s-t20-world-cup.html |title=Fatima Sana to lead Pakistan in ICC Women's T20 World Cup |work=Pakistan Cricket Board |access-date=3 October 2024}}&lt;/ref&gt;

ਅਮੀਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2025 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2536639/pak-name-squad-for-womens-world-cup-qualifier|title=Pak name squad for Women's World Cup Qualifier|publisher=The Express Tribune|accessdate=11 April 2025}}&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ODI ਦੌਰਾਨ ਗੱਦਾਫੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ, ਅਮੀਨ ਨੇ 150 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ ਨਾਬਾਦ 121 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ODI ਸੈਂਕੜਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=More Women's ODI Centuries Than All Pakistan Caps Combined: Senior Batter Creates History With Century Vs SA |url=https://www.wisden.com/cricket-news/more-womens-odi-centuries-than-all-pakistan-caps-combined-senior-batter-creates-history-with-century-vs-sa |website=Wisden |language=en |date=16 September 2025}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ODI ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ 2,000 ਦੌੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pakistan opener Sidra Ameen becomes third woman to reach 2,000 ODI runs |url=https://dunyanews.tv/en/Cricket/906787-pakistan-opener-sidra-ameen-becomes-third-woman-to-reach-2000-odi-run |work=Dunya News |date=16 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ODI ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ 110 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ 122 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਛੇਵਾਂ ODI ਸੈਂਕੜਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sidra Ameen makes consecutive centuries against South Africa |url=https://24newshd.tv/20-Sep-2025/sidra-ameen-makes-consecutive-centuries-against-south-africa |work=24 News HD |date=20 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brits 171* trumps Amin 122 as South Africa clinch series |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-pakistan-2025-26-1500381/pakistan-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-1500388/match-report |work=ESPNcricinfo |date=19 September 2025}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>pfu28xojyvxwchl6zit3884am3niqa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੈਰਲ ਸੈਂਡਬਰਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90976</id>
    <revision>
      <id>847662</id>
      <parentid>805901</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14596" sha1="tjxm6ojuudrkvmmzm31ttrumdl3xren" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=&lt;span style=&quot;background-color: rgb(254, 252, 224);&quot;&gt;ਸ਼ੈਰਲ&lt;/span&gt; ਸੈਂਡਬਰਗ|image=Sheryl Sandberg 2013.jpg|caption=ਸੈਂਡਬਰਗ ਫੇਸਬੁੱਕ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|birth_name=&lt;span style=&quot;background-color: rgb(254, 252, 224);&quot;&gt;ਸ਼ੈਰਲ&lt;/span&gt; ਕਾਰਾ ਸੈਂਡਬਰਗ|birth_date=&lt;span&gt;28 ਅਗਸਤ 1969&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt; (ਉਮਰ&amp;nbsp;47)&lt;/span&gt;|birth_place=&lt;font color=&quot;#0645ad&quot;&gt;&lt;u&gt;ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ.,&lt;/u&gt;&lt;/font&gt;|residence=[[Menlo Park, California|ਮੈਨਲੋ ਪਾਰਕ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]]|alma mater=ਹਾਵਰਡ[[Harvard University| ]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|alma_mater=[[Harvard University]]|occupation=ਸੀਓਓ ਫੇਸਬੁੱਕ|years active=1991–ਹੁਣ|years_active=1991–present|salary=US$15.5 ਮਿਲੀਅਨ (2014)|net worth={{increase}} US$1.31 ਬਿਲੀਅਨ (ਦਸੰਬਰ 2015)|networth={{increase}} US$1.31 billion&lt;ref&gt;http://www.forbes.com/profile/sheryl-sandberg/&lt;/ref&gt; (December 2015)|boards=&lt;div&gt;&lt;font color=&quot;#0645ad&quot;&gt;ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਕੰਪਨੀ&lt;/font&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;font color=&quot;#0645ad&quot;&gt;ਮਹਿਲਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਈ ਮਹਿਲਾ&lt;/font&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;font color=&quot;#0645ad&quot;&gt;ਗਲੋਬਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲਈ ਸੈਂਟਰ&lt;/font&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;font color=&quot;#0645ad&quot;&gt;V-ਦਿਵਸ&lt;/font&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;ਸਰਵੇਮੋਂਕੀ&lt;/div&gt;|spouse={{marriage|Brian Kraff|1993|1994|reason=divorced}}&lt;br&gt; {{marriage|[[Dave Goldberg]]|2004|2015|reason=died}}|children=2 ([[Dave Goldberg|ਗੋਲਡਬਰਗ]] ਤੋਂ)}}'''ਸ਼ੈਰਲ ਕਾਰਾ ਸੈਂਡਬਰਗ''' (&lt;span class=&quot;IPA nopopups&quot;&gt;/&lt;span style=&quot;border-bottom:1px dotted&quot;&gt;&lt;span title=&quot;/ˈ/ primary stress follows&quot;&gt;ˈ&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;'s' in 'sigh'&quot;&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;/æ/ short 'a' in 'bad'&quot;&gt;æ&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;'n' in 'no'&quot;&gt;ਐਨ&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;'d' in 'dye'&quot;&gt;ਡੀ&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;'b' in 'buy'&quot;&gt;ਬੀ&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;/ər/ 'er' in 'finger'&quot;&gt;ər&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;'g' in 'guy'&quot;&gt;ɡ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;/&lt;/span&gt;{{IPAc-en|ˈ|s|æ|n|d|b|ər|ɡ}}; ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ, 1969) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੀ  ਮੁੱਖ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਅਫਸਰ  ਅਤੇ ਲੀਨਿਨ.ਔਰਗ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੀਨ ਇਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਬਾਨੀ ਹੈ।  ਜੂਨ 2012 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ  ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://techcrunch.com/2012/06/25/facebooks-board-of-directors-adds-its-first-woman-sheryl-sandberg-its-long-time-coo/|title=Sheryl Sandberg, Facebook’s Long-Time COO, Becomes First Woman On Its Board Of Directors|date=June 25, 2012|publisher=TechCrunch|author=Eldon, Eric|accessdate=October 7, 2012}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ। ਸੀਓਓ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਂਡਬਰਗ [[ਗੂਗਲ]] ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਆਨਲਾਈਨ ਸੇਲਜ ਐਂਡ ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ ਤੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਦੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਬਾਹੀ  Google.org. ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੂਗਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਂਡਬਰਗ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲਾਰੰਸ ਸਮਰਜ ਦੇ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਟਾਫ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਮ 100,  ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ, ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;NYT100&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2112093,00.html|title=Sheryl Sandberg - The 100 Most Influential People|last=Kent|first=Muhtar|date=April 18, 2012|accessdate=April 20, 2012|newspaper=[[Time (magazine)|Time]]|archive-date=ਅਗਸਤ 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817084115/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2112093,00.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; {{As of|2015|ਜੂਨ}}, ਫੇਸਬੁੱਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਡਬਰਗ ਦੇ ਸਟਾਕ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਸਦਕਾ ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ 1 ਬਿਲੀਅਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਡਾਲਰ,ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-01-21/sheryl-sandberg-becomes-one-of-youngest-u-s-billionaires.html|title=Sheryl Sandberg Becomes One of Youngest U.S. Billionaires|last=de Jong|first=David|date=January 21, 2014|accessdate=January 21, 2014|newspaper=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.insidermole.com/insider/sandberg-sheryl{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sandberg Sheryl Insider Trading&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਸੈਂਡਬਰਗ ਦਾ ਜਨਮ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ. ਸੀ.]] ਦੇ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ 1969 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਹ ਏਡੈਲਏ (ਪਹਿਲਾਂ ਏਨਹੌਰਨ) ਅਤੇ ਯੋਏਲ ਸੈਂਡਬਰਗ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&amp;s_site=miami&amp;p_multi=MH&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=11C94CFD4BC4D528&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|title=Benjamin A. Einhorn - Death Notice - Classified|date=October 27, 2007|work=Miami Herald|via=[[Newsbank]]|access-date=ਮਾਰਚ 9, 2017|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224131342/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&amp;s_site=miami&amp;p_multi=MH&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=11C94CFD4BC4D528&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਆਪਥੈਲੋਮੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਫ਼ਰਾਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਏਡੈਲਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਈਅਰ ਪੀਸ-ਸੇਵ ਯੂਅਰ ਹੀਅਰਿੰਗ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਅਦਾਰੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿਸ਼ੋਰ ਯੁਵਕਾਂ ਨੂੰ  ਸੁਣਵਾਈ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।  ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ  ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ, ਜਦ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਸ਼ੈਰਲ ਨੇ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਰੁਝ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/05/07/adele-sandberg-sheryl-sandberg-mom-tribute_n_3230540.html|title=Adele Sandberg, Sheryl Sandberg's Mom, Inspired Daughter To 'Lean In From Childhood Until Today'|last=Samakow|first=Jessica|date=May 7, 2013|publisher=''The Huffington Post''|access-date=October 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/2/da931d58-a7c2-11e2-9fbe-00144feabdc0.html|title=Interview: Facebook’s Sheryl Sandberg|last=Tett|first=Gillian|date=April 19, 2013|publisher=ft.com|access-date=October 8, 2014}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੈਰਲ ਦੀ ਨਾਨੀ, ਰੋਜ਼ਲਿੰਡ ਏਨਹੌਰਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੀੜੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਮੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਹਟਾ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਚਲੀ ਗਈ, ਯੂ. ਸੀ. ਬਰਕਲੇ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ  ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://newyorknatives.com/money-makers-lean-in-the-new-yorker-you-need-to-know/|title=Because it Matters: Facebook COO Sheryl Sandberg’s Got New York in Her Blood|last=Camilla Webster|date=April 3, 2013|publisher=New York Natives|access-date=April 4, 2014|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407090920/http://newyorknatives.com/money-makers-lean-in-the-new-yorker-you-need-to-know/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.zdnet.com/blog/facebook/facebook-coo-im-excited-about-the-impact-were-having/7748|title=Facebook COO: 'I'm excited about the impact we're having'|last=Emil Protalinski|date=January 19, 2012|access-date=April 5, 2014|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407103941/http://www.zdnet.com/blog/facebook/facebook-coo-im-excited-about-the-impact-were-having/7748|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newyorker.com/business/currency/lean-ins-business-friendly-message|title=Lean In’s Business-Friendly Message|last=Greenhouse|first=Emily|date=April 10, 2014|publisher=''The New Yorker''|access-date=October 8, 2014}}&lt;/ref&gt; ਸੈਂਡਬਰਗ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਰਾਏਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ।  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2013/feb/24/sheryl-sandberg-facebook-boss-mission-lean|title=Sheryl Sandberg: the Facebook boss on a self-help mission|last=Paul Harris|access-date=August 20, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2013/03/11/tech/social-media/sheryl-sandberg-profile-facebook/|title=Facebook's Sheryl Sandberg suddenly in crossfire|last=Todd Leopold|date=March 11, 2013|publisher=CNN|access-date=August 20, 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭੈਣ ਭਰਾ, ਸੋਵੀਅਤ ਬਾਰ ਅਤੇ ਬੈਟ ਮਿਤਸਵਾਹ ਜੌੜੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;[http://digital.cjh.org/2873290 Bar and Bat Mitzvah Twinning of Sheryl, David and Michelle Sandberg], 1978-1986.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ੀਨੇਵ ਵਿੱਚ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ|ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mydigitalpublication.com/article/Leaning+Into+Sheryl+Sandberg+/1568078/0/article.html|title=Leaning Into Sheryl Sandberg|last=Dash Moore|first=Deborah|date=Winter 2014|publisher=''Heritage''|access-date=October 8, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015081045/http://www.mydigitalpublication.com/article/Leaning+Into+Sheryl+Sandberg+/1568078/0/article.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਜਦ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤਰੀ ਮਿਆਮੀ ਬੀਚ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਮਿਆਮੀ ਬੀਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਵਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ 4.646 ਗਰੇਡ ਪੁਆਇੰਟ ਔਸਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।  ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਸਭਾਪਤੀ ਸੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਨਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਲਾਸ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;miamiherald2012&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.miamiherald.com/news/local/community/miami-dade/article1939532.html|title=Sheryl Sandberg: From North Miami Beach High to Facebook’s No. 2|last=Dorschner|first=John|date=February 26, 2012|publisher=''The Miami Herald''|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008235925/http://www.miamiherald.com/news/local/community/miami-dade/article1939532.html|archive-date=October 8, 2014|access-date=October 8, 2014}}&lt;/ref&gt; ਸੈਂਡਬਰਗ 1980ਵਿਆਂ  ਵਿਚ, ਜਦ ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ, ਏਅਰੋਬਿਕਸ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.businessweek.com/technology/content/apr2009/tc2009048_429871_page_2.htm|title=Sheryl Sandberg on Facebook's Future|date=April 8, 2009|publisher=BusinessWeek|access-date=July 22, 2010}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>tjxm6ojuudrkvmmzm31ttrumdl3xren</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਲੱਜਾ ਫਿਰੋਦੀਆ ਮੋਤਵਾਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91622</id>
    <revision>
      <id>847719</id>
      <parentid>805909</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4427" sha1="43cmwy1ojeu1qzhcgd4hv1jv7n0ivbv" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਸੁਲੱਜਾ ਫਿਰੋਦੀਆ ਮੋਤਵਾਨੀ|image size=218px|image_size=218px|birth_name=ਸੁਲੱਜਾ ਫਿਰੋਦੀਆ |birth_date={{Birth date and age|df=yes|1970|08|26}}|birth_place=[[ਪੁਣੇ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=ਭਾਰਤੀ|education=ਐਮ ਬੀ ਏ|alma mater=ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|occupation=ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ|employer=ਕਿਨਾਇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਕਿਨਾਟਿਕ ਗ੍ਰੀਨ ਐਨਰਜੀ ਐਂਡ ਪਾਵਰ ਸੋਲਯੂਸ਼ੰਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸੀਈਓ|home town=ਪੁਣੇ|home_town=ਪੁਣੇ}}

'''ਸੁਲੱਜਾ ਫਿਰੋਦੀਆ ਮੋਤਵਾਨੀ''' (ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ, 1970) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਉੱਦਮ|ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] ਅਤੇ ਸਮਾਜਸੇਵਕ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਉਪ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਕੈਨੇਟਿਕ ਗ੍ਰੀਨ ਏਨਰਜੀ ਐੰਡ ਪਾਵਰ ਸਲੂਸ਼ਨਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ [[ਸੀਈਓ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/aim-to-raise-revenue-to-rs-500cr3-years-kinetic-motors_645531.html|title=Aim to raise revenue to Rs 500cr in 3 years: Kinetic Motors|publisher=MoneyControl.com|access-date=2013-12-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=23926838&amp;ticker=KNH:IN|title=Kinetic Motor Co Ltd (KNH:Natl India)|publisher=Bloomberg Businessweek|access-date=2013-12-12}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

ਕਾਇਨੇਟਿਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇਖਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੋਪੇਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਨੇ ਮੋਪੇਡ, ਸਕੂਟਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਤੱਕ ਦੋ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੇਂਜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਜਮਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ, ਕਾਇਨੇਟਿਕ ਗ੍ਰੀਨ ਐਨਰਜੀ ਐਂਡ ਪਾਵਰ ਸਲਿਊਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਆਟੋ, ਬੱਗੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟੈਕਸੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨਾ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸੁਲਜਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਨੀਸ਼ ਮੋਟਵਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਫਿਟਨੈਸ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜਾਕ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਕੀਇੰਗ, ਸਕਾਈ ਡਾਈਵਿੰਗ ਅਤੇ ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਹਸੀ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
*[http://www.iloveindia.com/indian-heroes/sulaijja-firodia-motwani.html Indian Entrepreneurs:Sulajja Firodia Motwani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212083249/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/sulaijja-firodia-motwani.html |date=2013-12-12 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>43cmwy1ojeu1qzhcgd4hv1jv7n0ivbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਤਿਕਾ ਖੇੜਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91746</id>
    <revision>
      <id>847515</id>
      <parentid>845349</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14080" sha1="3h5k153afdrfng6efc81aphhuaqjj1u" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;79&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;72&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;67&quot;&gt;ਰੀਤਿਕਾ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;79&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;72&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;67&quot;&gt;''' '''&lt;/span&gt;ਖੇੜਾ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;|image size=250px|image_size=250px|birth_place=ਭਾਰਤ&lt;br&gt;|residence=[[New Delhi|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]],ਭਾਰਤ|nationality=ਭਾਰਤੀ &lt;br&gt;|alma mater=[[Delhi School of Economics|&lt;span class=&quot;cx-segment cx-highlight&quot; data-segmentid=&quot;72&quot;&gt;&lt;/span&gt;]][[Delhi School of Economics|ਦਿੱਲੀ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਸਕੂਲ]]|alma_mater=[[Delhi School of Economics]]|occupation=[[Development economist|ਵਿਕਾਸ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ&lt;br&gt; ]]}}'''ਰੀਤਿਕਾ ਖੇੜਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-02/india/28259307_1_uid-number-job-scheme-mnrega |title=Govt urged not to link UID, NREGA - The Times of India |access-date=2017-03-29 |archive-date=2012-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104025314/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-02/india/28259307_1_uid-number-job-scheme-mnrega |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;67&quot;&gt;'''ਰੀਤਿਕਾ '''&lt;/span&gt;ਖੇੜਾ  ਦਿੱਲੀ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਸਕੂਲ   ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੀਐਚਡੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਮੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, [[ਜਿਆਂ ਦਰੇਜ਼]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;72&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;67&quot;&gt;ਰੀਤਿਕਾ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;72&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;67&quot;&gt;&lt;/span&gt;ਖੇੜਾ&lt;/span&gt;, ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਿਕੀ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;79&quot;&gt;ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। &lt;/span&gt;ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਰੇਗਾ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੀ ਬੀ ਪੰਤ ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ,  ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕੋਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਸਥਾਨ  ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਜਿਟਰ  ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.indianexpress.com/news/on-deaf-ears/589400/3 On deaf ears]&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਨਰੇਗਾ,  ਸਰਵਜਨਿਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਪੀਡੀਐਸ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ  ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਰ ਸਾਮਾਜਕ - ਆਰਥਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁੱਝ ਸੋਧ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਰੇਗਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ &quot;ਸਮੂਹ ਮਾਪ&quot;  -  ਜਲੋਰ ਪ੍ਰਯੋਗ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;83&quot;&gt;ਹੈ।&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[http://ideas.repec.org/e/pkh153.html Reetika Khera at IDEAS]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.outlookindia.com/article/Water-For-The-Leeward-India/289801] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160202185405/http://www.outlookindia.com/article/water-for-the-leeward-india/289801 |date=2016-02-02 }} PEEP Survey 2013&lt;/ref&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;83&quot;&gt;ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;83&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;89&quot;&gt;

ਉਸ ਨੇ ਜੀ.ਬੀ. ਪੰਤ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਟਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਰੇਗਾ, ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਪੀਡੀਐਸ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ &quot;ਗਰੁੱਪ ਮਾਪ&quot; ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਰੇਗਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ 'ਤੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ-ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, &quot;ਜਾਲੋਰ ਪ੍ਰਯੋਗ&quot; ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਫੈਕਲਟੀ ਫੈਲੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਲਈ (ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ) ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਖੇੜਾ ਨੇ NDTV, Scroll.in, Wire.in, Outlook India, Financial Times, Reuters ਬਲੂਮਬਰਗ ਕੁਇੰਟ, ਕੁਆਰਟਜ਼, ਮੈਗਨਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਲਾਈਨ, ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਫਰੰਟਲਾਈਨ (ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਨਵੰਬਰ 2016 ਕਵਰ ਫੀਚਰ), ਬਿਜ਼ਨਸ ਟੂਡੇ (ਉਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2016 ਕਵਰ ਫੀਚਰ ਲਿਖਿਆ) ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਗੇ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ਲੌਂਡਰੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newslaundry.com/2017/03/17/lets-talk-about-privacy|title=Newslaundry {{!}} Sabki Dhulai|last=Newslaundry|work=Newslaundry|access-date=2018-01-24|language=en-us}}&lt;/ref&gt;, Counterview.org (ਉਸਨੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ), ਡੇਕਨ ਹੇਰਾਲਡ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://counterview.org/2016/11/02/indias-aadhaar-project-an-assault-on-welfare-privacy-and-democracy-need-for-urgent-debate/|title=India's Aadhaar project: An assault on welfare, privacy and democracy; need for urgent debate|date=2016-11-02|work=COUNTERVIEW.ORG|access-date=2018-01-24|language=en-US|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125020139/https://counterview.org/2016/11/02/indias-aadhaar-project-an-assault-on-welfare-privacy-and-democracy-need-for-urgent-debate/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;), Deccan Herald,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/583315/aadhaar-enabled-exclusion-corruption.html|title=Aadhaar-enabled exclusion and corruption|website=Deccan Herald|access-date=2018-01-24}}&lt;/ref&gt;, ਲਾਈਵਮਿੰਟ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|title=Reetika khera news - Livemint|website=www.livemint.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015919/http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਕਸਰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਵੈੱਬ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|title=Reetika khera news - Livemint|website=www.livemint.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015919/http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Countercurrents,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|title=Impact Of Aadhaar In Welfare Programmes – Countercurrents|date=2017-10-03|work=Countercurrents|access-date=2018-01-24|language=en-US|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015545/https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ਕਾਊਂਟਰਕਰੰਟਸ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|title=Impact Of Aadhaar In Welfare Programmes – Countercurrents|date=2017-10-03|work=Countercurrents|access-date=2018-01-24|language=en-US|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015545/https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; , ਇੰਡੀਆ ਟੂਗੈਦਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਸਪੈਂਡ (ਉਸਨੇ ਨਰੇਗਾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaspend.com/cover-story/the-whys-and-whats-of-indias-rural-jobs-scheme-99284|title=The Whys and Whats of India's Rural Jobs Scheme {{!}} IndiaSpend-Journalism India {{!}}Data Journalism India{{!}}Investigative Journalism-IndiaSpend|last=IndiaSpend|website=www.indiaspend.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201200717/http://www.indiaspend.com/cover-story/the-whys-and-whats-of-indias-rural-jobs-scheme-99284|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;) 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸਟੋਰੀ ਲਿਖੀ ਸੀ।

ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ NYT ਸੰਪਾਦਕੀ, &quot;ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਿਗ ਫਿਕਸ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਲਬ ਕਿਉਂ ਹੈ,&quot; ਆਧਾਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/01/21/opinion/india-aadhaar-biometric-id.html|title=Opinion {{!}} Why India's Big Fix Is a Big Flub|last=Khera|first=Reetika|date=2018|work=The New York Times|access-date=2018-01-23|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;  ਖੇੜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ 1.3 ਬਿਲੀਅਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ, ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਖੇੜਾ ਨੇ ਯੂਨੀਕ ਆਈਡੈਂਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (UIDAI) ਕੋਲ ਇੱਕ &quot;ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ&quot; (ਆਰ.ਟੀ.ਆਈ.) ਬੇਨਤੀ[32] ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜਨਤਕ ਡੇਟਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਆਧਾਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ 2009 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। UIDAI ਨੇ RTI ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਜਾਂ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/04/07/technology/india-id-aadhaar.html|title='Big Brother' in India Requires Fingerprint Scans for Food, Phones and Finances|last=Goel|first=Vindu|date=2018-04-07|work=The New York Times|access-date=2018-04-09|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=4ru-9_rfWUQ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;67&quot;&gt;'''ਰੀਤਿਕਾ'''&lt;/span&gt; ਖੇਰਾ ਨਾਲ] ਇੰਟਰਵਿਊ  &lt;br&gt;
* [http://www.hindu.com/mag/2010/11/14/stories/2010111450010100.htm ਕਾਲਮ ਹਿੰਦੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120151806/http://www.hindu.com/mag/2010/11/14/stories/2010111450010100.htm |date=2010-11-20 }}
* [http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/columnsothers/Not-all-that-unique/Article1-593541.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114062708/http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/columnsothers/Not-all-that-unique/Article1-593541.aspx |date=2010-11-14 }}
*  17:45 ਮਿੰਟ ਤੇ  &lt;br&gt;
* [http://hss.iitd.ac.in/faculty/reetika-khera] ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਵੈੱਬਪੇਜ
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>3h5k153afdrfng6efc81aphhuaqjj1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91822</id>
    <revision>
      <id>847760</id>
      <parentid>783351</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24542" sha1="kos967z9dja758jyimrra08nt7dbjiv" xml:space="preserve">'''ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਲ''' ({{Lang-ar|حصة هلال}}) ਇੱਕ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਰੇਮਿਆ ({{Lang-ar|ريميه}}),&lt;ref name=&quot;rock&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x4fQDPclBmsC&amp;pg=PA160|title=Rock the Casbah: Rage and Rebellion Across the Islamic World|last=Wright|first=Robin|publisher=Simon &amp; Schuster|pages=160&amp;ndash;168}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।ਉਸਨੇ ਅਰਬ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰਾਤੀ ਰੀਅਲਟੀ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਕਵਿਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਮਿਲਿਅਨ ਦਾ ਕਵੀ ਤੇ ਫ਼ਤਵਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਈ, ਅਤੇ ਪਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਫਾਇਨਲ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ==
ਹਿਲਾਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਹੈ ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਲ ਅਲ-ਮਲਿਹਾਨ ਅਲ-'ਉਂਜ਼ੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਉੱਤਰ -ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਕੋਲ, ਇੱਕ ਬੇਦੌਇਨ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਲੇਖਣੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਥੀਮ ਵੀ ਉਸਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।  ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਕੋਲੋਂ ਲੁੱਕਾ ਕਰ ਰੱਖਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;voice&quot;&gt;{{Cite news|title=Hissa Hilal, the voice of the Millions|last=Ghafour|first=Hamida|date=April 2, 2010|work=The National}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਲੇਕਿਨ ਵਿੱਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ।

ਰਿਆਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਪਿਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਿਲਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਊਦੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਫੈਕਸ ਮਸ਼ੀਨ ਖਰੀਦ ਲਈ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਘਰ ਬੈਠੀ ਕਲਾ ਲੇਖ ਲਿਖ ਸਕੇ। ਹਿਲਾਲ ਨੇ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਲ-ਹਯਾਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੀ। &lt;ref name=&quot;alapn&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.alapn.com/en/news.php?cat=1&amp;id=1561|title=Poetess speaks her mind|date=March 21, 2011|publisher=Poetry News Agency|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2017|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212438/http://www.alapn.com/en/news.php?cat=1&amp;id=1561|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.alapn.com/en/news.php?cat=1&amp;id=1561 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-31 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212438/http://www.alapn.com/en/news.php?cat=1&amp;id=1561 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ: ''ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ'' (1993) ਅਤੇ ''ਦ ਬੀਡਿਉਡ ਵਨ''। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.alraimedia.com/alrai/ArticlePrint.aspx?id=281184|title=قراءة في كف ريمية هلال|last=العنزي|first=باسمة|date=June 13, 2011|publisher=Al Rai Media|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2017|archive-date=ਮਾਰਚ 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309164403/http://www.alraimedia.com/alrai/ArticlePrint.aspx?id=281184|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.alraimedia.com/alrai/ArticlePrint.aspx?id=281184 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-31 |archive-date=2020-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309164403/http://www.alraimedia.com/alrai/ArticlePrint.aspx?id=281184 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਰੇਮਿਆ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। 

ਹਿਲਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਇੱਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਹਿਲਾਲ ''ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕਵੀ ''ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ  ਵੀ ਭਾਗਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਸਊਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖਤੀ ਆਗਿਆ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਇਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਚੌਥੀ ਰੁੱਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਲਿਖਤੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ।

== ''ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕਵੀ '' ==
ਹਿਲਾਲ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਜੱਜਾਂ ਤੇ ''ਲੱਖਾਂ ਦੇ ਕਵੀ'' ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸਾਹਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।  ਇੱਕ ਜੱਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ ... ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਏ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;spiegel&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.spiegel.de/international/world/verse-behind-the-veil-saudi-woman-challenges-religious-order-with-poetry-a-689018.html|title=Verse Behind the Veil|last=Smoltczyk|first=Alexander|date=April 16, 2010|work=Der Spiegel}}&lt;/ref&gt; ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾ ਫ਼ਤਵਿਆਂ ਦੀ ਅਫਰਾਤਫਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤੁਕਾਂਤ ਮੇਲ ਡੈਕਟੀਲਸ ਵਿੱਚ ਅਸੱਭਿਆ  ਮੌਲਵੀਆਂ ਦੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਰੁਖ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ  ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।  &lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8587185.stm|title=Saudi female poet whose verse inflames and inspires|date=March 25, 2010|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁਲ-ਰਹਮਾਨ ਅਲ-ਬਰਕ ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਦੇਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਏਕੀਕਰਣ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;independent&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-woman-poet-lashes-out-at-clerics-in-arabic-idol-1926176.html|title=Saudi woman poet lashes out at clerics in 'Arabic Idol'|last=Bland|first=Archie|date=March 24, 2010|work=The Independent}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਕਰਕੇ ਹਿਲਾਲ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਮੌਤ ਦੀ ਧਮਕੀ ਮਿਲੀ।&lt;ref name=&quot;threats&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/millions-poet-finalist-defies-death-threats#full|title=Million's Poet finalist defies death threats|last=Hassan|first=Hassan|date=March 19, 2010|work=The National}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਮੌਲਵੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤੇਜਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੰਜਰਕਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕਬਿੰਬ ਦਾ ਆਭਾਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ &quot;ਉਗਰਵਾਦ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ&quot;।  ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥੀਮ ਉੱਤੇ 15 ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਊਂਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਅਤੇ ਫਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਸ ਲਈ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=37912|title='Fatwa' poetess makes it to Million's Poet final|date=March 18, 2010|publisher=Middle East Online|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2017|archive-date=ਜੂਨ 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604072349/http://www.middle-east-online.com/english/?id=37912|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=37912 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-31 |archive-date=2016-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604072349/http://www.middle-east-online.com/english/?id=37912 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

ਅੰਤਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੀਡਿਆ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਜੋ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/use-millions-show-to-reach-the-world-poet-says|title=Use Million's show to reach the world, poet says|last=Hassan|first=Hassan|date=March 26, 2010|work=The National|last2=Dajani|first2=Haneen|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2017|archive-date=ਜੂਨ 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602052205/http://www.thenational.ae/news/uae-news/use-millions-show-to-reach-the-world-poet-says|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਹਿਲਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਤੀਹ ਲੱਖ ਦਿਰਹਮ ਜਿੱਤਕੇ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਤੀਵੀਂ ਸ਼ਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;al-arabiya&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.alarabiya.net/articles/2010/04/08/105288.html|title=Kuwaiti poet wins Million's Poet first prize|last=Al-Sharif|first=Ahmed|date=April 8, 2010|work=Al-Arabiya}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;great-things&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/hissa-hilal-you-will-see-a-lot-of-great-things-coming-from-saudi-women|title=Hissa Hilal: You will see a lot of great things coming from Saudi women|last=Saeed|first=Saeed|date=March 27, 2011|work=The National}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਮ ਐਂਟਰੀ ਕਵੀ  ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਤਾ ਸੀ: ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਖੰਭ ਹੈ / ਤੁਹਾਡੇ ਖੁੱਲੇ ਅਸਮਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ।  ਉਸਨੇ ਮੁਨਸਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਵਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਕੋਰ ਦੇ 60 % ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8610237.stm|title=Saudi female poet Hissa Hilal loses in contest final|date=April 8, 2010|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

ਦ ਇੰਡਿਪੇਂਡੇਂਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਕਵੀ, ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਲੇਖਨੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਪੱਛਮ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸ਼ੋਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੈਲੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ, ਸਾਮਗਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਕਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਹਿਲਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮੌਲਵੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਦਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਮਰਥਨ ਜੁਟਾਏ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਮਾਜਕ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਸਹਭਾਗਿਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.voanews.com/content/saudi-woman-defies-death-threats-to-finish-third-in-poetry-contest-90217847/115499.html|title=Saudi Woman Defies Death Threats to Finish Third in Poetry Contest|date=April 7, 2010|publisher=Voice of America}}&lt;/ref&gt;

ਪਰੋਗਰਾਮ ਉੱਤੇ ਨਾਕਾਬ ਪਹਿਨੇ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਮੀਡਿਆ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁਰਖ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੀ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆ ਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਹਿਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਕਾਬ ਪਹਿਨੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਵਕਤ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਤਵਿਆਂ ਦੀ ਅਫਰਾਤਫ਼ਰੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ; ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਿਆਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਤਰਫ ਲੈ ਗਈਆਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਉਗਰਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

== ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ==
ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕਵੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਿਲਾਲ ਨੇ ਕਈ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਖੁਲੂ ਕਵਿਤਾ: ਆਦਿਵਾਸੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਵਾਹ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਬਾਤੀ ਕਵਿਤਾ (2010), ਬੇਦੀਓਨ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ 1950 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਹਿਲਾਲ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੋਲਣ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;divorce&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/heritage/millions-poet-star-stirs-divorce-controversy|title=Million's Poet star stirs divorce controversy|last=al Rashedi|first=Layla|date=May 2, 2010|work=The National|last2=Seaman|first2=Anna|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2017|archive-date=ਜੂਨ 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602073042/http://www.thenational.ae/news/uae-news/heritage/millions-poet-star-stirs-divorce-controversy|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੰਜਾਹ ਬੇਦੀਓਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਾਗ, ਦ ਰਾਇਟ ਆਫ ਚਾਇਸ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;gulfnews&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.gulfnews.com/news/gulf/uae/general/rimiya-s-poetry-book-published-1.614240|title=Rimiya's poetry book published|date=April 19, 2010|work=Gulf News|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2017|archive-date=ਮਈ 27, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527213229/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/rimiya-s-poetry-book-published-1.614240|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਆਂ ਕਰੀਬ ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਹਿਲਾਲ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, &quot;ਕਬਾਇਲੀ ਔਰਤਾਂ ਤਲਾਕ ਦਾ ਅਨੁਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸੁਣਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੰਦੇ।&quot;  ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1950ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਬਦੁੱਲਾ ਇਬਨ ਰੱਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਬਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਚਾਹੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਆਜਾਦ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਰੋਹਬਦਾਰ ਜਾਂ ਸੈਕਸਿਸਟ ਸੱਸ-ਸਹੁਰਾ, ਜਾਂ ਜੋ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਲਾਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ। ਹਿਲਾਲ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਪੁਰਾਣੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਸੰਸਕਾਰੀ/ਸਭਿਆਚਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਦੋਇਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਅਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਏਨਲਾਈਟਨਮੈਂਟ (2011) ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਹਿਲਾਲ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਫ਼ਤਵਿਆਂ ਦੀ ਅਫਰਾਤਫਰੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;stanza&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenational.ae/featured-content/channel-page/arts-culture/middle-article/using-poetry-to-take-a-stanza#full|title=Using poetry to take a stanza|last=Kurpershoeck|first=Marcel|date=November 10, 2012|work=The National|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2017|archive-date=ਅਗਸਤ 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809090456/http://www.thenational.ae/featured-content/channel-page/arts-culture/middle-article/using-poetry-to-take-a-stanza#full|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ==
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x4fQDPclBmsC&amp;pg=PA160#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Rock the Casbah: Rage and Rebellion Across the Islamic World|last=Wright|first=Robin|publisher=Simon &amp; Schuster|pages=160&amp;ndash;168}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://edythemcnamee.com/2010/04/15/hissa-hilals-poem-against-extremism/ Hilal reads &quot;The Chaos of Fatwas&quot;] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140325003949/http://edythemcnamee.com/2010/04/15/hissa-hilals-poem-against-extremism/ |date=2014-03-25 }}
* [http://www.bbc.co.uk/worldservice/programmes/2010/04/100426_outlook_hissa_hilavid.shtml Full translation of &quot;The Chaos of Fatwas&quot;]
* [http://suqalmal.blogspot.co.nz/2010/04/hissa-hilal-last-poem-7-april-2010.html Full translation of Hilal's final poem in the contest]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>kos967z9dja758jyimrra08nt7dbjiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਸ਼ੀਤਾ ਭੱਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92813</id>
    <revision>
      <id>847508</id>
      <parentid>609952</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26279" sha1="dvyzz8ninedoupstchvzkp9q8iiqcob" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Hrishitaa Bhatt during trailer launch of the film 'Chal Jaa Bapu'.jpg|thumb|ਰਿਸ਼ੀਤਾ ਭੱਟ]]
ਰਿਸ਼ੀਤਾ ਭੱਟ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅਸ਼ੋਕਾ'' ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/i-belong-to-the-romantic-genre-kapil-sibal-2854837/|title=Htishitaa in Mast Hawa|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616191028/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/i-belong-to-the-romantic-genre-kapil-sibal-2854837/|archive-date=16 June 2016|access-date=19 June 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਉਸ &quot;ਹਾਸਿਲ&quot; (2003) ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਭੱਟ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ &quot;ਅਬ ਤੱਕ ਛੱਪਨ&quot; ਅਤੇ &quot;ਜਿਗਿਆਸਾ&quot; ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਭੱਟ &quot;ਜ਼ੀ5 ਕਾੱਪ&quot; ਡਰਾਮਾ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼, ਲਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/impact-feature/story/lalbazaar-a-cop-drama-that-keeps-you-on-the-edge-of-your-seat-till-the-end-1690590-2020-06-19|title=Lalbazaar: A cop drama that keeps you on the edge of your seat till the end|last1=DelhiJune 19|first1=IMPACT FEATURE india today digital New|last2=June 19|first2=2020UPDATED|website=India Today|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620064255/https://www.indiatoday.in/impact-feature/story/lalbazaar-a-cop-drama-that-keeps-you-on-the-edge-of-your-seat-till-the-end-1690590-2020-06-19|archive-date=20 June 2020|access-date=2020-06-19|last3=Ist|first3=2020 12:45|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਭੱਟ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੰਡਨ ਦੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਅਲੂਮਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸ਼ਿਆਮਕ ਡਾਵਰ ਤੋਂ ਜਾਜ਼ ਸਬਕ ਲਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/actor-hrishitaa-bhatt-says-she-would-love-to-perform-classical-dance-in-delhi/story-UlaoacEiemmyo7LyYINkoO.html|title=Actor Hrishitaa Bhatt says she would love to perform classical dance in Delhi|date=2018-04-16|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530112243/https://www.hindustantimes.com/bollywood/actor-hrishitaa-bhatt-says-she-would-love-to-perform-classical-dance-in-delhi/story-UlaoacEiemmyo7LyYINkoO.html|archive-date=30 May 2019|access-date=2019-05-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਲਿਰਿਲ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/soap-opera/article6514810.ece|title=Soap opera|last=Daftuar|first=Swati|date=2014-10-19|work=The Hindu|access-date=2020-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202110851/http://www.thehindu.com/features/metroplus/soap-opera/article6514810.ece|archive-date=2 December 2014|language=en-IN|issn=0971-751X|url-status=live}}&lt;/ref&gt;ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਰੀਅਨਜ਼ ਬੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ ਐਲਬਮ, &quot;ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਚੇਹਰਾ&quot; ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref name=&quot;timesnownews.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/people/photo-gallery/remember-the-asoka-actress-hrishitaa-bhatt-birthday-know-what-she-is-up-to-now-with-these-little-known-facts/416392|title=Hrishitaa Bhatt birthday: Remember the Asoka actress? Know what she is up to now with these little known facts {{!}} Entertainment News|website=timesnownews.com|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512160934/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/people/photo-gallery/remember-the-asoka-actress-hrishitaa-bhatt-birthday-know-what-she-is-up-to-now-with-these-little-known-facts/416392|archive-date=12 May 2019|access-date=2019-05-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 
4 ਮਾਰਚ, 2017 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਆਨੰਦ ਤਿਵਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.india.com/lifestyle/hrishitaa-bhatt-gets-married-to-anand-tiwari-the-haasil-actress-looks-gorgeous-in-her-bridal-lehenga-view-pics-1904831/|title=Hrishitaa Bhatt gets married to Anand Tiwari! The Haasil actress looks gorgeous in her bridal lehenga (View pics)|last=Prakashan|first=Priya|date=2017-03-08|website=India.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312050113/http://www.india.com/lifestyle/hrishitaa-bhatt-gets-married-to-anand-tiwari-the-haasil-actress-looks-gorgeous-in-her-bridal-lehenga-view-pics-1904831/|archive-date=12 March 2017|access-date=2019-05-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hrishitaa-bhatt-gets-married-to-un-diplomat-anand-tiwari-see-wedding-pics-4559079/|title=Hrishitaa Bhatt gets married to UN diplomat Anand Tiwari, see wedding pics|date=2017-03-07|website=The Indian Express|language=en|access-date=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/hrishita-bhatt-page-3-and-asoka-star-marries-a-un-diplomat-see-wedding-pics/story-vU75zTREkIGmC2qgXMPBkP.html|title=Hrishita Bhatt, Haasil and Asoka star, marries UN diplomat. See wedding pics|date=2017-03-08|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-11-18}}&lt;/ref&gt; 

== ਕੈਰੀਅਰ ==
=== ਡੈਬਿਊ: 2001 - 2002 ===
ਭੱਟ ਨੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਮੌਰਿਆ ਸਮਰਾਟ [[ਅਸ਼ੋਕ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kungfucinema.com/review-asoka-2001-88|title=REVIEW: 'Asoka' (2001) « Kung Fu Cinema|date=2010-04-27|website=archive.vn|access-date=2020-12-01|archive-date=2010-04-27|archive-url=https://archive.today/20100427225118/http://www.kungfucinema.com/review-asoka-2001-88|dead-url=unfit}}&lt;/ref&gt;ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੀ.ਸਿਨ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ &quot;ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ&quot; ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵੀਕਲੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ  &quot;ਮੌਸਟ ਪ੍ਰੋਮਸਿੰਗ ਫੀਮੇਲ ਨਿਊਕਮਰ&quot; ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਲਟੀ-ਸਟਾਰਰ &quot;ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਆਰ&quot; (2002) ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤ ਜੋਜੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਲੈਨੇਟ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਬੁੱਧੂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ &quot;ਭੂਮਿਕਾ ਛੋਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://planetbollywood.com/displayReview.php?id=040306010517|title=Dil Vil Pyar Vyar - movie review by Rakesh Budhu - Planet Bollywood|website=planetbollywood.com|access-date=2020-12-01}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ, ਭੱਟ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸ਼ਰਾਰਤ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੇਹਾ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

=== 2003 ਤੋਂ 2009 ===
ਭੱਟ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ- ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਬੰਗਾਲੀ, ਤੇਲਗੂ, ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 25 ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ। ਹਾਸਿਲ (2003), ਅਬ ਤੱਕ ਛੱਪਨ (2004) ਅਤੇ ਚਰਸ:ਏ ਜੋਇੰਟ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ (2004) ਕੁਝ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ।  ਫ਼ਿਲਮ ਹਾਸਿਲ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਭੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰੈਡਿਫ ਦੀ ਕੰਚਨਾ ਸੁੱਗੂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, &quot;ਭੱਟ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​, ਸ਼ਾਂਤ ਪਰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Haasil' is not for everybody|url=https://www.rediff.com/movies/2003/may/16haasil.htm|access-date=2020-12-01|website=rediff.com}}&lt;/ref&gt; 'ਅਬ ਤਕ ਛੱਪਨ' ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ 'ਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਤਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟ ਨੂੰ &quot;ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hungama|first=Bollywood|title=Ab Tak Chhappan Review 1.5/5 {{!}} Ab Tak Chhappan Movie Review {{!}} Ab Tak Chhappan 2004 Public Review {{!}} Film Review|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/ab-tak-chhappan/critic-review/ab-tak-chhappan-movie-review/|access-date=2020-12-01|language=en}}&lt;/ref&gt;

2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾਂਸ਼ੂ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ ਬਿਧਾਤਰ ਲੇਖਾ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2006-08-08|title=Bengali debut for Hrishitaa|url=https://www.hindustantimes.com/india/bengali-debut-for-hrishitaa/story-6yORe1L08o0eB7pnU3sGZN.html|access-date=2020-12-01|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ 2007 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਧਰਮ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਭਾਵਨਾ ਤਲਵਾਰ ਦੁਆਰਾ 2007 ਦੇ ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਂਟਰੀ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਬੈਕਟਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ 'ਡਾਕੂ ਡੈਡੀ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=SpotboyE|title=Wedding Bells: Hrishitaa Bhatt Marries Senior UN Diplomat Anand Tiwari|url=https://www.spotboye.com/bollywood/news/wedding-bells-hrishitaa-bhatt-marries-senior-un-diplomat-anand-tiwari/58bee1c99969f52d325ede30|access-date=2020-12-01|website=spotboye.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਕਿਸਨਾ: ਦਿ ਵਾਰੀਅਰ ਪੋਇਟ (2005), ਪੇਜ 3 (2006), ਹੇ ਬੇਬੀ (2007), ਅਤੇ ਮਾਈ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਐਂਥਨੀ ਗੋਨਸਾਲਵੇਸ (2008) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।

=== 2010 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ===
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ਭੱਟ ਨੇ 2010 ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਮਨੀ ਮੰਗਲਸੂਤਰ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2013 ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੇਨ ਵਿੱਚ ਸੋਹਿਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਇਡੀਅਟਸ ਬਾਕਸ (2010), ਅੰਮਾ ਕੀ ਬੋਲੀ (2012) ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ (2014) ਰਿਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਤਿਗਮਾਂਸ਼ੂ ਧੂਲੀਆ, ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦੁਆਰਾ 2011 ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ-ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Going slow is a conscious decision: Hrishitaa Bhatt |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Going-slow-is-a-conscious-decision-Hrishitaa-Bhatt/articleshow/11511797.cms|access-date=2020-12-01|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hrishita Bhatt makes a comeback to films |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrishita-Bhatt-makes-a-comeback-to-films/articleshow/39802861.cms|access-date=2020-12-01|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ, 'ਸ਼ਕਲ ਪੇ ਮੱਤ ਜਾ' ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਮਦਨ ਪਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਰਾਮ ਨੌਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਮਾਲਵਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madan Paliwal organises a nine-day Ramkatha by Morari Bapu in Chittorgarh - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/others/Madan-Paliwal-organises-a-nine-day-Ramkatha-by-Morari-Bapu-in-Chittorgarh/articleshow/33450336.cms|access-date=2020-12-01|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 2015 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ===
ਉਸਨੇ 2015 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, 'ਮਿਸ ਟਨਕਪੁਰ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ  ਬੰਗਾਲੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hrishitaa Bhatt: I am choosy about my roles |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrishitaa-Bhatt-I-am-choosy-about-my-roles/articleshow/47867515.cms|access-date=2020-11-23|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਜ਼-ਸ਼ਿਕਾਗੋ (FIA) ਵਿਖੇ 2015 ਦੇ ਭਾਰਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bodiwala|first=Community Contributor Suresh|title=FIA-Chicago ceremoniously 'kicks-off' 2015 India Independence Day Festivities|url=https://www.chicagotribune.com/suburbs/skokie/chi-ugc-article-fia-chicago-ceremoniously-kicks-off-2015-in-2015-05-05-story.html|access-date=2020-11-23|website=chicagotribune.com|archive-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621055140/https://www.chicagotribune.com/suburbs/skokie/chi-ugc-article-fia-chicago-ceremoniously-kicks-off-2015-in-2015-05-05-story.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਾਲ ਚਾਰ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ: ਇਸ਼ਕ ਵਿਚਾਰ: ਯੂ ਨੇਵਰ ਨੋ (ਪੰਜਾਬੀ), ਢੋਲ ਤਾਸ਼ੇ (ਮਰਾਠੀ), ਨਮਸਤੇ (ਨੇਪਾਲੀ), ਅਤੇ ਤਰਫੀਦ (ਫਾਰਸੀ) ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ।

2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਵੇਕ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਜੂਨੂਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਧਵਾ, ਮਿਸ਼ਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹੈ, ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-06-14|title=Hrishitaa Bhatt playing a hatke widow in Junooniyat|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hrishitaa-bhatt-playing-a-hatke-widow-in-junooniyat-2851815/|access-date=2020-11-23|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; ਭੱਟ, ਹਿਤੇਨ ਪੇਂਟਲ, ਹੇਮੰਤ ਪਾਂਡੇ, ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਅਭਿਨੀਤ ਫਿਲਮ, ਸ਼ੋਰਗੁਲ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ 30 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-11-06|title=Film 30 minutes talks about pressure on kids enforced by parents, says actor|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/film-30-minutes-talks-about-pressure-on-kids-enforced-by-parents-says-actor-3739653/|access-date=2020-11-23|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (IFFI) 2017 ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੀਵਿਊ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Archived copy|url=https://www.news18.com/news/movies/iffi-2017-things-you-should-know-about-48th-edition-of-the-film-festival-1537915.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113064706/https://www.news18.com/news/movies/iffi-2017-things-you-should-know-about-48th-edition-of-the-film-festival-1537915.html|archive-date=13 November 2019|access-date=13 November 2019}}&lt;/ref&gt;

2020 ਵਿੱਚ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ, ਇਸ਼ਕ ਤੇਰਾ (2018), ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ (2017), ਅਤੇ ਹੈਪੀ (2019) ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hrishitaa Bhatt makes a comeback in a psychological thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hrishitaa-bhatt-makes-a-comeback-in-a-psychological-thriller/articleshow/63909566.cms|access-date=2020-11-23|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 2018 ਅਤੇ 2019 ਦਰਮਿਆਨ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ 'ਤੇ ਰੰਗੋਲੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-05-11|title=Rangoli has been telecasting on Doordarshan for 31 years|url=https://english.newstracklive.com/news/doordarshan-show-rangoli-once-breaked-trp-records-telcast-from-31-years-hosted-by-11-actresses-sc90-nu904-ta272-1091661-1.html|access-date=2020-12-01|website=News Track|language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=India-West|first=R. M. VIJAYAKAR/Special to|title=Hrishitaa Bhatt Finds Her Feet in Digital Space - Exclusive!|url=https://www.indiawest.com/entertainment/television/hrishitaa-bhatt-finds-her-feet-in-digital-space---exclusive/article_59d11652-0af8-11ea-8943-437912d85794.html|access-date=2020-12-01|website=India West|language=en|archive-date=2021-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210180347/https://www.indiawest.com/entertainment/television/hrishitaa-bhatt-finds-her-feet-in-digital-space---exclusive/article_59d11652-0af8-11ea-8943-437912d85794.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ZEE5 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਡਰਾਮਾ, ਲਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hrishitaa Bhatt to play journalist in bilingual show ''Lal Bazaar''|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/hrishitaa-bhatt-to-play-journalist-in-bilingual-show-lal-bazaar/1866597|access-date=2020-11-23|website=outlookindia.com/|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130161934/https://www.outlookindia.com/newsscroll/hrishitaa-bhatt-to-play-journalist-in-bilingual-show-lal-bazaar/1866597|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hrishitaa Bhatt plays a journalist in bilingual show 'Lal Bazaar'|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/jun/16/hrishitaa-bhatt-plays-a-journalist-in-bilingual-show-lal-bazaar-2156985.html|access-date=2020-11-23|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ZEE5 ਲੜੀ, ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ: ਦ ਸ਼ਟਲਕਾਕ ਮਰਡਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-01-08|title=The Chargesheet Innocent or Guilty review: This Arunoday Singh show only kills time|url=https://www.hindustantimes.com/tv/the-chargesheet-innocent-or-guilty-review-this-arunoday-singh-show-only-kills-time/story-Fal3vkVIZRMpku57XBYm8H.html|access-date=2020-11-23|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਚੋਣਵੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Year
! Film
! Language
! Role
! Notes
|-
| 2001
| ''[[Asoka (2001 film)|Asoka]]''&lt;ref name=&quot;timesnownews.com&quot;/&gt;
| [[Hindi]]
| Devi
|
|-
| 2002
| ''[[Dil Vil Pyar Vyar]]''
| Hindi
|Jojo
|
|-
| 2002
| ''[[Shararat (2002 film)|Shararat]]''
| Hindi
|Neha Sengupta
|
|-
| 2003
| ''[[Out of Control (2003 film)|Out of Control]]''
| Hindi
|Richa
|
|-
| 2003
| ''[[Haasil (film)|Haasil]]''
| Hindi
|Niharika Singh
|
|-
| 2004
| ''[[Ab Tak Chhappan]]''
| Hindi
|Vaishali Shukla
|
|-
| 2004
| ''[[Charas: A Joint Operation]]''
| Hindi
|Naina
|
|-
| 2005
| ''[[Kisna: The Warrior Poet]]''
| Hindi
| Rukmani
|Special appearance
|-
| 2005
| ''[[Valmiki (2005 film)|Valmiki]]''  
| [[Kannada]]
| Aishwarya
|
|-
| 2006
| ''[[Raam (2006 film)|Raam]]''
| [[Telugu language|Telugu]]
| Jyothika
|
|-
| 2006
| ''[[Ankahee (2006 film)|Ankahee]]''
| Hindi
| Sheena Saxena
|
|-
| 2006
| ''[[Jigyaasa]]''
| Hindi
|Jigyaasa Mathur
|
|-
| 2006
| ''[[Jawani Diwani: A Youthful Joyride]]''
| Hindi
|Radha U. Jumani
|
|-
| 2006
| ''[[Page 3 (film)|Page 3]]''
|Hindi
|
|Appearance in an [[item number]]
|-
| 2007
| ''[[Godfather (2007 film)|Godfather]]''
| [[Urdu]]
|
| 
|-
| 2007
| ''[[Dharm (film)|Dharm]]''
| Hindi
| Mani
|
|-
| 2007
| ''[[Bidhaatar Lekha]]''
| [[Bengali language|Bengali]]
|
|
|-
| 2007
| ''[[Heyy Babyy]]''
| Hindi
|
| Special appearance
|-
| 2008
| ''[[Deshdrohi]]''
|Hindi
|Neha R. Raghav
|
|-
| 2008
| ''[[Heroes (2008 film)|Heroes]]''
|Hindi
| Saloni
|
|-
| 2008
| ''[[Don Muthuswamy]]''
|
|Sanjana M. Swami
|
|-
| 2008
| ''[[My Name Is Anthony Gonsalves (film)|My Name is Anthony Gonsalves]]''
|Hindi
|
|Appearance in an item number
|-
| 2009
| ''[[Dhoondte Reh Jaaoge]]''
|Hindi
|Riya
|
|-
| 2009
| ''[[Marega Salaa]]''
|
|Priya
|
|-
| 2009
| ''[[Awasthi]]''
|
|Shumona
|
|-
| 2009
| ''[[Aasma: The Sky Is the Limit]]''
|
|Summi
|
|-
| 2010
| ''[[Mani Mangalsutra]]''
| Marathi
| Savitri
|
|-
| 2011
| ''[[Shagird (2011 film)|Shagird]]''
| Hindi
|
| Special appearance
|-
| 2012
| ''[[Ammaa Ki Boli]]''
|
|Pramila
|
|-
| 2013
| ''[[Mrs. Sen]]''
| Bengali
| Sohini
|
|-
| 2014
| ''[[Anuradha (2014 film)|Anuradha]]''
| Hindi
| Ritu
|
|-
| 2015
| ''[[Miss Tanakpur Haazir Ho]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/i-am-choosy-about-my-roles-hrishitaa-bhatt/|title=I am choosy about my roles: Hrishitaa Bhatt|date=2015-06-29|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-05-21|archive-date=17 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517110156/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/i-am-choosy-about-my-roles-hrishitaa-bhatt/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Hindi
| Maya
|
|-
| 2015
| ''[[Dhol Taashe]]''
| Marathi
|
|
|-
| 2016
| ''[[Shorgul]]''
| Hindi
|
| Special appearance
|-
| 2016
| ''[[Junooniyat]]''
|
|Mishti
|
|-
| 2017
| ''[[Prakash Electronic]]''
|
|Barkha
|
|-
|2019
|''[[Happi (film)|Happi]]''
|Hindi
|Shumona
|Comedy
|}

== ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Year
!Title
!Language
!Platform
!Notes
|-
|2019
|''Chargesheet: The Shuttlecock Murder''
|Hindi
|[[ZEE5]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-01-08|title=The Chargesheet Innocent or Guilty review: This Arunoday Singh show only kills time|url=https://www.hindustantimes.com/tv/the-chargesheet-innocent-or-guilty-review-this-arunoday-singh-show-only-kills-time/story-Fal3vkVIZRMpku57XBYm8H.html|access-date=2020-11-24|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; 
|-
|2020
|''Lalbazaar''
|Bengali
|ZEE5
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=World|first=Republic|title='Lalbazaar' web series cast: All you need to know about the Hrishitaa Bhatt starrer|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/web-series/ajay-devgns-lalbazaar-web-series-cast-details.html|access-date=2020-11-24|website=Republic World}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hrishitaa Bhatt plays a journalist in bilingual show 'Lal Bazaar'|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/jun/16/hrishitaa-bhatt-plays-a-journalist-in-bilingual-show-lal-bazaar-2156985.html|access-date=2020-11-24|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|}


==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category}}
*{{IMDb name|id= 1064764}}</text>
      <sha1>dvyzz8ninedoupstchvzkp9q8iiqcob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੋਭਾ ਗੂਰਤੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92894</id>
    <revision>
      <id>847665</id>
      <parentid>841277</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14129" sha1="6ms75azs66rtzpns2s4cdi9boginn9a" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --&gt;
| name = ਸ਼ੋਭਾ ਗੂਰਤੂ 
| image  = Shobha gurtu.jpg
| caption = 
| image_size = 
| background = ਸੋਲੋ-ਗਾਇਕਾ 
| birth_name = ਭਾਨੁਮਤੀ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ 
| alias = 
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1925|2|8}}
|birth_place =[[ਬੇਲਗਾਮ]], ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ 
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2004|9|27|1925|2|8}}
|death_place =[[ਮੁੰਬਈ ]], ਭਾਰਤ 
| origin = 
| instrument = 
| genre = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]]
| occupation = ਗਾਇਕਾ 
| years_active = 1940s–2004
| label = 
| associated_acts = 
| website  = 
| notable_instruments = 
}}

'''ਸ਼ੋਭਾ ਗੂਰਤੂ''' (8 ਫਰਵਰੀ 1925 - 27 ਸਤੰਬਰ 2004) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਪਕੜ ਹੈ.ਇਹ ਹਲਕਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਠੁਮਰੀ ਕੁਈਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[http://in.rediff.com/news/2004/sep/27gurtu.htm Thumri queen Shobha Gurtu no more] News, ''[[Rediff.com]]'', 27 September 2004.&lt;/ref&gt;

==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ==
ਭਾਨੁਮਤੀ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੇਲਗਾਮ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 1925 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਗੀਤ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮੇਨਕਾਬਾਈ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ [[ਅੱਲਾਦੀਆ ਖਾਨ]] ਕਿੱਤਾਕਾਰੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਸਿੱਖੀ।&lt;ref name=itc&gt;[http://www.itcsra.org/celebrated_masters.asp?celebrate=3 Shobha Gurtu] Celebrated Masters, [[ITC Sangeet Research Academy]].&lt;/ref&gt; 

== Background and personal life ==

ਭਾਨੂਮਤੀ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੇਲਗਾਓ|ਬੇਲਗਾਮ]] (ਵਰਤਮਾਨ [[ਕਰਨਾਟਕ]]) ਵਿੱਚ 1925 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੇਨੇਕਾਬਾਈ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ, ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਮੇਨਕਾਬਾਈ [[ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ [[ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ]] ਦੀ 'ਗਾਇਕੀ' ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ। ਸ਼ੋਭਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਸ਼ੋਭਾ ਨੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਸੱਜਣ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਗੁਰਤੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ, ਪੰਡਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਥ ਗੁਰਤੂ, ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ਦੇ  ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬੇਲਗਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਸੀ । ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਰਵੀ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਵੀ ਗੁਰਤੂ ਇੱਕ ਤਾਲ ਵਾਦਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਗੁਰਤੂ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਲਵਾਦਕ ਹੈ।
==ਕੈਰੀਅਰ==
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ 'ਉਸਤਾਦ ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਹ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਲਾਪੁਰ ਦੇ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੋਭਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸਤਾਦ ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘੰਟੇ ਬਿਤਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੋਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਉਸਤਾਦ ਨਥਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਗਮਨ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਈ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਥੁਮਰੀ-ਡੈਡਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120223235846/http://www.tehelka.com/story_main7.asp?filename=hub100904Passages_shobha.asp Passages... Passages... Passages...Shobha Gurtu: a rare raga] Tribute ''[[Tehelka]]'', 9 October 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20041011/obituary.html Soul Singer Gurtu's rare mastery of thumri took the form to new heights] ''[[India Today]]'', 11 October 2004&lt;/ref&gt;

ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਨੇ ਅਰਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਥੁਮਰੀ, ਦਾਦਰਾ, ਕਾਜਰੀ, ਹੋਰੀ ਆਦਿ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅੰਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਗਟਾਅ-ਕਰਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਸਮਾਂ ਉਹ ਖ਼ਾਸਕਰ ਗਾਇਕਾ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਬਾਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2004/20041010/women.htm#3 TRIBUTE – She infused life into thumri] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 10 October 2004.&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/hindi/specials/1744_obit_pix/page8.shtml 2004: ये नहीं रहे 2004– Obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017130408/http://www.bbc.co.uk/hindi/specials/1744_obit_pix/page8.shtml |date=2013-10-17 }} [[BBC News]], Hindi, 2004.&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਲ ਅਮਰੋਹੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਪਕੀਜ਼ਾ (1972) ਵਿੱਚ, ਫਾਗੁਨ (1973) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨੂੰ, 'ਬੇਦਰਦੀ ਬਨ ਗਏ ਕੋਈ ਜਾਓ ਮਨਾਓ ਮੋਰੇ ਸਈਆਂ' ਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਨ ਕੀ&quot; (1978) ਦੇ ਗਾਣੇ &quot;ਸਈਆਂ ਰੁਠ ਗਏ&quot; ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |title=1st Filmfare Awards 1953&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2020-10-14 |archive-date=2009-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਸਾਮਨਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਲਾਲ ਮਤੀ&quot; ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। 1979 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਈ.ਐੱਮ.ਆਈ.) ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਐਟ ਹਰ ਬੈਸਟ ... ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਮੰਨਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਪੂਰਬੀ ਗਾਇਕੀ) ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ, ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤਕ ਮਹਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ, ਪੀ. ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਗਜ਼ਲ &quot;ਟਾਰਜ਼&quot; ਦੀ ਐਲਬਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਗੁਰਤੂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਜੈਜ਼ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9807E2DE1638F936A2575AC0A961958260&amp;scp=1&amp;sq=Shobha%20Gurtu&amp;st=cse MUSIC REVIEW ; At Carnegie Hall, an All-Star Cast From India] ''[[New York Times]]'', 15 September 1997.&lt;/ref&gt; 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਨ ਗਨ ਮਨ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ 50ਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਨ, ਜਨ ਗਨ ਮਨ ਗਾਇਆ।

1987 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸ਼ਾਹੂ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਦੀ 27 ਸਤੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ।

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਇਸਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਗੂਰਤੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸੋਭਾ ਗੂਰਤੂ ਰੱਖ ਲਿਆ. ਇਸਦੇ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਨਾਮ 'ਪੰਡਿਤ ਨਰਾਇਣ ਨਾਥ ਗੂਰਤੂ ' ਸੀ ਜੋ ਬੇਲਗਾਮ ਦੀ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਆਕਰੀ, ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ ਸਨ.&lt;ref name=itc/&gt;

==ਸਨਮਾਨ==
* [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੇਡਮੀ, ਸਨਮਾਨ]] 1987 ਵਿੱਚ 
* [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]] 2002 ਵਿੱਚ&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=July 21, 2015 | archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2014 | archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਸ਼ਾਹੁ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ

==ਹਵਾਲੇ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾਂਵਾਂ]]</text>
      <sha1>6ms75azs66rtzpns2s4cdi9boginn9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੰਗੀਤਾ ਰਾਓ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93205</id>
    <revision>
      <id>847735</id>
      <parentid>835863</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7085" sha1="7ca4tcmfr4cts38c1gfkiktyocd2jzp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸੰਗੀਤਾ ਰਾਓ 
| image = 
| alt = 
| caption = 
| birth_date = {{ਜਨਮ ਤਰੀਕ ਅਤੇ ਉਮਰ|1973|12|12|df=yes}}
| birth_place = ਮੁੰਬਈ 
| nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]]
| occupation = [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] 
| children = 
| parents = 
| relatives =
| website = 
| spouse =ਆਸ਼ੀਸ਼ ਰਾਓ 
}}
'''ਸੰਗੀਤਾ ਰਾਓ''' (ਜਨਮ 12 ਦਸੰਬਰ 1973) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਸ਼ੋਅ [[ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ]], [[ਜਮਾਈ ਰਾਜਾ]] ਅਤੇ [[ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਭਾਰਤ ਲਈ [[ਬੜੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.indicine.com/movies/lyrics/bade-achhe-lagte-hain-lyrics-shreya-ghoshal/ | title=&quot;Bade Achhe Lagte Hain&quot;, starring Sakshi Tanwar and Ram Kapoor. Directed by Sangieta Rao | work=.indicine.com | accessdate=11 April 2016 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕਕੁਸੁਮ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੋਅ [[ਬੜੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ]] ਲਈ [[ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3021|title=Winners of 7th Chevrolet Apsara Film and Television Producers Guild Awards {{!}} Latest Movie Features - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=www.bollywoodhungama.com|access-date=2016-04-10}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ [[ਮਰਾਠੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Bade-Achhe-Lagte-Hain-filmmaker-to-direct-a-Marathi-film/articleshow/45531961.cms|title=Bade Achhe Lagte Hain filmmaker to direct a Marathi film - Times of India|website=The Times of India|access-date=2016-04-10}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੇ ਨਵੀਂ [[ਮਰਾਠੀ]] ਫ਼ਿਲਮ [[ਯੇਸ ਆਈ ਕੈਨ]] ਦਾ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਜੋ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Bade-Achhe-Lagte-Hain-filmmaker-to-direct-a-Marathi-film/articleshow/45531961.cms|title=Bade Achhe Lagte Hain filmmaker to direct a Marathi film - Times of India|website=The Times of India|access-date=2016-04-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.tvguide.com/celebrities/sangeeta-rao/credits/882093/ | title=Director (2 Credits) | work=tvguide.com | accessdate=11 April 2016 | archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160425004156/http://www.tvguide.com/celebrities/sangeeta-rao/credits/882093/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸੀਰੀਅਲ
!ਭਾਸ਼ਾ
!ਚੈਨਲ
|-
|ਅਭਾਲਮਾਇਆ
|ਮਰਾਠੀ
|ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ
|-
|ਕੀਮੀਆਗਰ 
|ਮਰਾਠੀ
|ਈ.ਟੀ.ਵੀ ਮਰਾਠੀ
|-
|ਏਕ ਹੋਤਾ ਰਾਜਾ
|ਮਰਾਠੀ
|ਈ.ਟੀ.ਵੀ ਮਰਾਠੀ
|-
|ਵਸੁਧਾ
|ਮਰਾਠੀ
|ਈ.ਟੀ.ਵੀ ਮਰਾਠੀ
|-
|''ਸ਼ਗੁਨ''
|ਹਿੰਦੀ
|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ
|-
|''ਕਕੁਸੁਮ''
|ਹਿੰਦੀ
|ਸੋਨੀ ਟੀ.ਵੀ.
|-
|''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ (2001 ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼)''
|ਹਿੰਦੀ
|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ
|-
|''ਕਿਆ ਹੋਗਾ ਨਿੰਮੋ ਕਾ''
|ਹਿੰਦੀ
|ਸਟਾਰ ਵਨ
|-
|''ਕਰਮ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ''
|ਹਿੰਦੀ
|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ
|-
|ਤੁਝ ਸੰਗ ਪ੍ਰੀਤ ਲਗਾਈ ਸਜਨਾ (2008 ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼)
|ਹਿੰਦੀ 
|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ
|-
|''ਕਿਤਨੀ ਮਹੁਬੱਤ ਹੈ''
|Hindi
|Ndtv Imagine
|-
|[[Kitani Mohabbat Hai (season 2)]]
|Hindi
|Ndtv Imagine
|-
|''[[Bade Acche Lagte Hain]]''
|ਹਿੰਦੀ
|ਸੋਨੀ ਟੀ.ਵੀ.
|-
|''ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ''
|ਹਿੰਦੀ
|ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ.
|-
|ਜਮਾਈ ਰਾਜਾ
|ਹਿੰਦੀ
|ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ.
|}

=== ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸ਼ੋਅ
!ਯਾਨਰ 
!ਚੈਨਲ
|-
|ਵਰਜਨ ਭਾਸਕਰ (ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼)
| ਰੋਮਾੰਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ
| ਜ਼ੀ5
|}

=== ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ===
2 ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਲਈ ਗੋਲਡ ਦੀ ਜਿੰਮ ਇੰਡੀਆ 

===Filਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਫ਼ਿਲਮ
!ਭਾਸ਼ਾ
!ਸਾਲ
|-
| ''ਯਸ ਆਈ ਕੈਨ''
| ਮਰਾਠੀ
| 2016
|}

== ਟੀ.ਵੀ. ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
!ਇਨਾਮ
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ
!ਸ਼ੋਅ
!ਸਿੱਟਾ
|-
|2011
|''ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਸ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=56|title=IndianTelevisionAcademy.com|website=www.indiantelevisionacademy.com|access-date=2016-04-10|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120826062548/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=56|archivedate=2012-08-26}}&lt;/ref&gt;
|''ਬੈਸਟ ਡਾਈਰੇਕਟਰ ਡਰਾਮਾ (ਜਿਉਰੀ)''
|''ਬੜੇ ਅਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ''
|{{nom}}
|-
|2012
|''ਸਟਾਰ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡਸ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3021|title=Winners of 7th Chevrolet Apsara Film and Television Producers Guild Awards {{!}} Latest Movie Features - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=www.bollywoodhungama.com|access-date=2016-04-10}}&lt;/ref&gt;
|''ਬੈਸਟ ਡਰਾਮਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ)''
|''ਬੜੇ ਅਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ''
|{{won}}
|-
|2013
|''ਸਟਾਰ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡਸ''
|''ਬੈਸਟ ਡਰਾਮਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ)''
|''ਬੜੇ ਅਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ'''
|{{nom}}
|-
|2015
|ਮੁੰਬਈ ਮੇਅਰ'ਸ ਅਵਾਰਡ
|ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਰੀਮਾਰਕੇਬਲ ਕੰਮ
|
|{{won}}
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist|}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ]]</text>
      <sha1>7ca4tcmfr4cts38c1gfkiktyocd2jzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਿਲੀ ਐਲੇਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93376</id>
    <revision>
      <id>847552</id>
      <parentid>769876</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16052" sha1="5dzgv6jocm70c973dasjvl5w1q5maju" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; margin-bottom: 10px;&quot; tabindex=&quot;0&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold&quot; |&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;ਲਿੱਲੀ ਐਲੇਨ&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |
[[ਤਸਵੀਰ:Lily_Allen_2011-05-12_001.jpg|frameless]]&lt;div&gt;ਲਿੱਲੀ ਐਲੇਨ &amp;nbsp;2011 ਵਿੱਚ&lt;/div&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਜਨਮ
|
&lt;span class=&quot;nickname&quot;&gt;ਲਿੱਲੀ ਰੋਜ ਬੀਟਰੀਸ ਐਲੇਨ&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;1985-05-02&lt;/span&gt;) 2 ਮਈ 1985&lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt; (ਉਮਰ&amp;nbsp;32)&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;birthplace&quot;&gt;ਹੈਮਰਸਮਿਥ, ਲੰਦਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਰਿਹਾਇਸ਼
| class=&quot;label&quot; |
ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਹੋਰ&amp;nbsp;ਨਾਂਮ
| class=&quot;ਛੋਟਾ ਨਾਂਮ&quot; |
ਲਿਲੀ ਰੋਜ ਕੂਪਰ
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਪੇਸ਼ਾ
| class=&quot;role&quot; |

* ਗਾਇਕਾ
* ਗੀਤਕਾਰ
* ਅਦਾਕਾਰਾ
* ਪੇਸ਼ਕਾਰ
|-
! scope=&quot;row&quot; |Home&amp;nbsp;town
|
&lt;font color=&quot;#0645ad&quot;&gt;ਆਇਲਿੰਗਟਨ, ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ&lt;/font&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Spouse(s)&lt;/span&gt;
|
&lt;span itemscope=&quot;&quot; itemtype=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/ਲਿੱਲੀ ਐਲੇਨ&quot;&gt;ਸੈਮ ਕੂਪਰ&amp;nbsp;(&lt;abbr title=&quot;ਵਿਆਹੇ&quot;&gt;ਵਿ.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;2011; div 2016)&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਬੱਚੇ
|
2
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ(s)
|
ਕੀਥ ਐਲੇਨ, ਐਲੀਸਨ ਓਵਨ
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਸੰਬੰਧੀ
|
&lt;div&gt;&lt;font color=&quot;#0645ad&quot;&gt;ਅਲਫ਼ੀ ਐਲੇਨ (ਭਰਾ)&lt;/font&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;font color=&quot;#0645ad&quot;&gt;ਕੇਵਿਨ ਐਲਨ (ਚਾਚਾ)&lt;/font&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;font color=&quot;#0645ad&quot;&gt;ਸੈਮ ਸਮਿੱਥ (ਤੀਜੀ ਕਸਿਨ)&lt;/font&gt;&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |
Musical career
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਸਾਜ਼
| class=&quot;note&quot; |
ਵੋਕਲਜ਼
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਸਰਗਰਮੀ&amp;nbsp;ਦੇ&amp;nbsp;ਸਾਲ
|
2002–ਹੁਣ ਤੱਕ
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ|ਲੇਬਲ]]
|
&lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* ਲੰਡਨ
* ਰੀਗਲ
* ਕੈਪੀਟੋਲ
* ਵਾਰਨ ਬਰੋਜ਼

&lt;/div&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਵੈੱਬਸਾਈਟ
|
&lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[http://lilyallenmusic.com lilyallenmusic&lt;wbr /&gt;.com]&lt;/span&gt;
|}

'''ਲਿਲੀ ਰੋਸ ਬੀਟਰਿਸ ਕੂਪਰ'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/music/international/2011/lily-allen-lily-cooper-sam-cooper-030611-aid0064.html|title=Lily Allen will change her name to Lily Cooper|last=Ronamai|first=Raymond|date=3 June 2011|publisher=Entertainment.oneindia.in|access-date=24 July 2011|archive-date=21 ਨਵੰਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121073629/http://entertainment.oneindia.in/music/international/2011/lily-allen-lily-cooper-sam-cooper-030611-aid0064.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; (ਉਰਫ਼ '''ਐਲਨ'''; ਜਨਮ 2 ਮਈ 1985), ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਲਿਲੀ ਐਲੇਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਕੇਥ ਐਲਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਐਲਿਸਨ ਓਵੇਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਐਲਨ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਹੁਨਰ ਸੁਧਾਰਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। 2005 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਝ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਈਸਪੇਸ ਤੇ ਜਨਤਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 1 ਤੇ ਏਅਰਪਲੇ ਅਤੇ ਰੀਗਲ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਜ਼ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਹੋਇਆ।

ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ, ''ਆਲਰਾਈਟ, ਸਟਿੱਲ'', ਨੂੰ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ 26 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਬਿਕੀਆਂ  ਅਤੇ ਐਲਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਮ ਐਵਾਰਡ, ਬ੍ਰਿਟ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਅਤੇ ਐਮਟੀਵੀ ਵਿਡੀਓ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਤਿੰਨ ਤੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋ, ''ਲਿੱਲੀ ਐਲਨ ਐਂਡ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਇਟਸ ਨਾਟ ਮੀ, ਇਟਸ ਯੂ, ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ   ਦੇ ਸਕਾ ਅਤੇ ਰੇਗ  ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟਰੋਪਾਪ ਅਹਿਸਾਸ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਬਦਲਾਓ ਹੈ। ਇਹ ਐਲਬਮ ਯੂਕੇ ਐਲਬਮ ਚਾਰਟ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲਿਆਈ ਏਆਰਆਈਏ ਚਾਰਟਸ ਉੱਤੇ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਮੀਖਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ,  ਗਾਇਕ  ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਰਿਪਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਰਪੂਰ ਸਲਾਘਾ ਹੋਈ  ਅਤੇ ਹਿਟ ਏਕਲ ''ਦ ਫੀਅਰ'' ਅਤੇ ''ਫ਼ਕ ਯੂ'' ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।  ਇਸ ਸਫਲਤਾ  ਦੇ  ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 2010  ਦੇ ਬਰਿਟ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੀਮੇਲ ਏਕਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਬਰਿਟ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਐਲੇਨ ਅਤੇ ਏਮੀ ਵਾਇਨਹਾਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ &quot;ਨਾਰੀ ਸਾਲ&quot; ਮੀਡਿਆ ਲੇਬਲ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਡਰਨਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਨਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਮਰਕਰੀ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਾਂਕਿਤ ਹੋਈਆਂ।
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article6725104.ece|title=The rise of a new wave of female singers|publisher=Entertainment.timesonline.co.uk|access-date=22 September 2014|archive-date=15 ਜੂਨ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615071457/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article6725104.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==

ਐਲਨ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਸਟ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹੈਮਰਸਮਿੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਵੈਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਐਲੀਸਨ ਓਵਨ ਅਤੇ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੀਥ ਐਲਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਸਾਰਾ, ਹੈ; ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਅਦਾਕਾਰ ਐਲਫੀ (ਉਸਦੇ ਗਾਣੇ &quot;ਐਲਫੀ&quot; ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ); ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਰੇਬੇਕਾ ਹੈ। ਐਲੇਨ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਕਲਾਸ ਪੋਰਟਸਮਾਊਥ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਅਤੇ 17 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾਹ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੀ। ਐਲੇਨ ਜੰਗਲੀ ਕਲੋਨੀਅਲਜ਼ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਐਂਜੇਲਾ ਮੈਕ ਕਲੱਸਕੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਸੈਮ ਸਮਿੱਥ ਦੀ ਤੀਜੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।

ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਐਲਨ 'ਦਿ ਕਾਮਿਕ ਸਟ੍ਰਿਪ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟਸ' ... ਐਪੀਸੋਡ &quot;ਦਿ ਯੋਬ&quot; ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਐਲੇਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੌਂਸਲ ਅਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਈਲਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਪਰਿਵਾਰ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਹੈਰੀ ਐਨਫੀਲਡ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦ ਕਲੈਸ਼ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਸਟ੍ਰਾਮਰ ਐਲਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ।

ਐਲਨ 13 ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲਸ ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਅਲਮਾ ਮੈਟਰ, ਹਿੱਲ ਹਾਊਸ ਸਕੂਲ, ਮਿੱਲਫੀਲਡ, ਬੇਡਲੇਸ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਐਲੇਨ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਚੇਲ ਸੈਂਟੇਸੋ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ &quot;ਵਾਂਡਰਵਾਲ&quot; ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਐਲਨ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ; ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਸੋਪਰਾਨੋ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਐਲੇਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਐਲਨ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਨੀ ਦੇ ਡੰਬੋ ਤੋਂ &quot;ਬੇਬੀ ਮਾਈਨ&quot; ਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
ਐਲਨ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਕੈਮੀਕਲ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐਡ ਸਿਮੋਨਜ਼ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਐਲਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਸਾਈਮਨ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news| title =Lily Allen Is Pregnant| work =People| date =19 December 2007| url =http://www.people.com/people/article/0,,20167096,00.html| accessdate =5 August 2010| archive-date =9 ਜਨਵਰੀ 2011| archive-url =https://web.archive.org/web/20110109002320/http://www.people.com/people/article/0,,20167096,00.html| url-status =dead}}&lt;/ref&gt; ਐਲਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news| title =Lily Allen Suffers Miscarriage| work =People| date =17 January 2008| url =http://www.people.com/people/article/0,,20172494,00.html| accessdate =5 August 2010| archive-date =9 ਜਨਵਰੀ 2011| archive-url =https://web.archive.org/web/20110109000103/http://www.people.com/people/article/0,,20172494,00.html| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;  ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਡੇਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਲਨ ਦਾ ਸਿਮੰਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਲਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਬਿਤਾਏ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity-news/lily-allen-psychiatric-ward-trauma-200532|title=Lily Allen psychiatric ward trauma|last=Hutchings|first=Lucy|work=Marie Claire|date=20 January 2009|accessdate=25 October 2019}}&lt;/ref&gt;

ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿੱਚ, ਐਲਨ ਨੇ ਸੈਮ ਕੂਪਰ, ਇੱਕ ਬਿਲਡਰ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2010/dec/29/lily-allen-engaged-sam-cooper|title=Lily Allen gets engaged to Sam Cooper|author=Sean Michaels|work=The Guardian|accessdate=22 September 2014}}&lt;/ref&gt; 5 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ, ਐਲਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕੂਪਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationalledger.com/artman/publish/article_272633791.shtml|title=Oh Baby! Lily Allen Expecting|work=National Ledger|date=6 August 2010|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100908101104/http://www.nationalledger.com/artman/publish/article_272633791.shtml|archivedate=8 September 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ &quot;ਲਗਭਗ ਇਕ ਹਫ਼ਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿਣਾ ਸੀ।&quot; ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਐਲੇਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਸੰਕਰਮਣ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 1 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਣੇਪੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। 6 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ, ਐਲਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੈਪਟੀਸੀਮੀਆ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, ਐਲਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦਮਾ ਤਣਾਅ ਵਿਕਾਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ptsd&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/newsbeat/article/39095000/lily-allen-was-attacked-online-after-revealing-she-suffered-from-ptsd-after-stillbirth|title=Lily Allen was attacked online after revealing she suffered from PTSD after stillbirth|date=26 February 2017|accessdate=11 February 2018|work=Newsbeat|agency=BBC News}}&lt;/ref&gt;

==ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ==
* ''[[ਆਲਰਾਈਟ, ਸਟਿਲ]]'' (2006)
* ''[[ਇਟਸ ਨਾਟ ਮੀ, ਇਟਸ ਯੂ]]'' (2009)
* ''[[ਸ਼ੀਜ਼ਸ]]'' (2014)
* ''[[ਨੋ ਸ਼ੇਮ (ਲਿਲੀ ਐਲਨ ਐਲਬਮ)|ਨੋ ਸ਼ੇਮ]]'' (2018)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>5dzgv6jocm70c973dasjvl5w1q5maju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਭੱਦਰਾ ਜੋਸ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94153</id>
    <revision>
      <id>847712</id>
      <parentid>844235</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9899" sha1="4y9ecz4e4y5spvmiiv4x9rchowulzox" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=June 2015}}
{{Use dmy dates|date=June 2015}}
'''ਸੁਭੱਦਰਾ ਜੋਸ਼ੀ''' (''ਪਹਿਲਾਂ  ''ਦੱਤ) (23 ਮਾਰਚ 1919 &amp;ndash; 30 ਅਕਤੂਬਰ 2003) ਭਾਰਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1942 ਦੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ (ਡੀਪੀਸੀਸੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ।ਉਹ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;pib.nic.in&quot;&gt;[http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=71217 ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੀਲੀਜ਼]&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ. ਐਨ ਦੱਤਾ ਸੀ, ਜੈਪੁਰ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਗੋਪਾਲ ਦੱਤਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸੀ। 

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਜੈਪੁਰ, ਲੇਡੀ ਮੈਕਲੇਗਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਾਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://seculardemocracy.in/yahoo_site_admin/assets/docs/profile2.298222135.jpg |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=5 ਜੂਨ 2017 |archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235813/http://seculardemocracy.in/yahoo_site_admin/assets/docs/profile2.298222135.jpg |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==

=== ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ===
ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਵਰਧਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਰੁਨਾ ਆਸਿਫ ਅਲੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/commemorative-postage-stamp-on-freedom-fighter-subhadra-joshi-released-by-pratibha-patil-1301314898-1 |title=ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ' ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ Subhadra ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਜਾਰੀ Pratibha ਪਾਟਿਲ |access-date=5 ਜੂਨ 2017 |archive-date=25 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925144816/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/commemorative-postage-stamp-on-freedom-fighter-subhadra-joshi-released-by-pratibha-patil-1301314898-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਭੂਮੀਗਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ 'ਹਮਾਰਾ ਸੰਗਰਾਮ' ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਭੁਗਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵੰਡ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਸੰਸਥਾ 'ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਲ' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ।

=== ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ===
ਸੁਭੱਦਰਾ ਜੋਸ਼ੀ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਾਜ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਏ ਜਦੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ  ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ 'ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀ' ਨੂੰ ਆਮ ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ -ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੰਚ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਜ ਦੇ ਲਈ ''ਸੈਕੂਲਰ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ  '' ਰਸਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1971 ਵਿਚ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਾਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://seculardemocracy.in/yahoo_site_admin/assets/docs/profile4.298222414.jpg |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=5 ਜੂਨ 2017 |archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212726/http://seculardemocracy.in/yahoo_site_admin/assets/docs/profile4.298222414.jpg |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਇੱਕ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟੇਰੀਅਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ===
ਉਹ 1952-1977 ਦੇ ਬਲਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਲੋਕਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕਰਾਉਣ, ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀਕਰਨ, ਪ੍ਰਿਵੀ ਪਰਸਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਾਉਣ ਅਤੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੋਧ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੁਖ ਸਫਲਤਾ [[ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ ਕੋਡ (ਭਾਰਤ)|ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ ਕੋਡ]] ਦੇ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਲਈ ਉਸਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਰਗਰਮੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਨ ਅਪਰਾਧ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਉੱਤੇ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ ਪਤੀ, [[ਫਿਰੋਜ਼ ਗਾਂਧੀ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?211174|title=Mrs. G's String of Beaus|last=Sanjay Suri|access-date=5 ਜੂਨ 2017|archive-date=13 ਅਗਸਤ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100813154743/http://www.outlookindia.com/article.aspx?211174|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ==
86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 30 ਅਕਤੂਬਰ 2003 ਨੂੰ ਸੁਭਦਰਾ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;hindu2011&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2003/10/31/stories/2003103101701300.htm|title=Subhadra Joshi dead|date=31 October 2003|publisher=[[The Hindu]]|access-date=5 ਜੂਨ 2017|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20031224123409/http://www.hindu.com/2003/10/31/stories/2003103101701300.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 23 ਮਾਰਚ, 2011 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਪੋਸਟ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://mbstamps.blogspot.in/2011/03/subhadra-joshi.html ਮੈਬਾ ਦੇ ਸਟਪਸ ਦੇ ਭਾਰਤ: Subhadra ਜੋਸ਼ੀ]&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919]]</text>
      <sha1>4y9ecz4e4y5spvmiiv4x9rchowulzox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਦਾ ਸਮਾਦਜ਼ਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94160</id>
    <revision>
      <id>847584</id>
      <parentid>838355</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8408" sha1="ofwlcp1h7z26pypmokns9ngnpvz51td" xml:space="preserve">ਵਿਦਾ ਸਮਜਾਜ਼ਈ (ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1978) ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੋ 2003 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਬਣੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਅਫਗਾਨ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ 1974 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਲਾਲ ਬਿਕਨੀ ਵਿਚਲੀ ਝਲਕ ਨੇ 2003 ਦੇ ਮਿਡਲ ਈਵੈਂਟ ਪੀਜੈਂਟਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/central/11/09/afghan.beauty/index.html Beauty prize for Miss Afghanistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219000000/http://www.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/central/11/09/afghan.beauty/index.html|date=December 19, 2007}}, CNN.com, 10 November 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sptimes.com/2003/11/10/Worldandnation/England_s_queen_is_gr.shtml Miss Afghanistan named &quot;beauty for a cause'], ''St. Petersburg Times'', 10 November 2003.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬਿੱਗ ਬਾਸ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiavision.com/news/article/entertainment/235161/models-wrestler-transgender-bigg-boss-5-inmates/|title=Models, wrestler, transgender: ''Bigg Boss 5'' inmates|date=October 3, 2011|publisher=Indiavision news|access-date=ਜੂਨ 5, 2017|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004013405/http://www.indiavision.com/news/article/entertainment/235161/models-wrestler-transgender-bigg-boss-5-inmates/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸਮਾਦਜ਼ਈ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਕਾਬੁਲ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਫਲੇਰਟਨ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2003-11/10/content_1169790.htm &quot;Miss Afghanistan wins award at Miss Earth&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100928/http://news.xinhuanet.com/english/2003-11/10/content_1169790.htm |date=2016-03-04 }}, Chinaview.cn, 10 November 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.femalebeauty.info/2006/vida-samadzai-afghan-beauty-queen-banned.html Vida Samadzai, Afghan Beauty Queen, Banned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140529084257/http://www.femalebeauty.info/2006/vida-samadzai-afghan-beauty-queen-banned.html |date=2014-05-29 }}, FemaleBeauty.info, 5 September 2006.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਚੈਰਿਟੀ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://media.www.michigandaily.com/media/storage/paper851/news/2003/11/10/News/Lauded.At.Pageant.Woman.Condemned.By.Afghan.Officials-1420183.shtml Lauded at pageant, woman condemned by Afghan officials]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=July 2016}}, ''Michigan Daily'', 10 November 2003.&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਦੂਜੀ ਮਿਸ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ 1974 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਹਰਾ ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਮਿਸ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਅਰਥ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸਕਰ, ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰੈਸ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਵਾਇਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਲਾਲ ਬਿਕਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਉੱਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ। ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਸ ਅਰਥ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ &quot;ਬਿਊਟੀ ਫਾਰ ਏ ਕਾਜ਼&quot; ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/story/0,2933,102603,00.html &quot;Miss Afghanistan Takes Prize at Miss Earth Contest&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916003701/http://www.foxnews.com/story/0,2933,102603,00.html |date=2010-09-16 }}, Associated Press, FOXNews.com, 10 November 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3208417.stm Afghan beauty queen makes history], BBC News, 23 October 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B07E3DC1430F933A05753C1A9659C8B63 Asia: Afghanistan: Anti-Pageant Judges], ''The New York Times''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indymedia&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.indymedia.ie/article/62098?condense_comments=true |title=Afghan women's organization in &quot;Miss Earth&quot; show - Indymedia Ireland |publisher=indymedia.ie |access-date=2016-02-07 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726191029/http://www.indymedia.ie/article/62098?condense_comments=true |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;opinionjournal&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.opinionjournal.com/best/?id=110004216 |title=Opinion &amp; Reviews - Wall Street Journal |publisher=opinionjournal.com|access-date=2016-02-07}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਸਮਦਜ਼ਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 11 ਜੂਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਸਕਿੱਲਾ ਮੀਰੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਸ ਅਰਥ 2004 ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਨੇ ਇੱਕ ਗਾਉਨ ਪਾਇਆ, &quot;ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਚਮੜੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਰਹੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਵੀਮ ਸੂਟ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।&quot;

== ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ==
1 ਮਈ, 2005 ਨੂੰ, ਵਿਦਾ ਸਮਦਜ਼ਈ ਨੇ ਮਿਸ ਅਮਰੀਕਾ 2005-2006 ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ।&lt;ref&gt;[http://www.msamericapageant.com/content/view/27/56/ Ms.America Pageant website]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link|date=December 2012}}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜਨ ==
; ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਜੋਂ
{| style=&quot;margin: 1em 1em 10px 0px; background: rgb(249, 249, 249) none repeat scroll 0% 0%; border: 1px solid rgb(170, 170, 170); border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;2&quot;
!ਸਾਲ&lt;br&gt;
! width=&quot;140&quot; |ਸ਼ੋਅ&lt;br&gt;
! width=&quot;140&quot; |ਥਾਂ&lt;br&gt;
! width=&quot;140&quot; |ਚੈਨਲ&lt;br&gt;
|-
|2011
|&lt;center&gt; ''Bigg Boss (season 5)''&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt; 11th Place &lt;br&gt;
Evicted Day 49&lt;br&gt;
&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;Colors&lt;/center&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸ ਅਰਥ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ofwlcp1h7z26pypmokns9ngnpvz51td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੀਣਾ ਮਜੂਮਦਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94212</id>
    <revision>
      <id>847595</id>
      <parentid>838360</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14567" sha1="l2it0lasbbqb4foo86aw2z34janqs3m" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Vina_1.jpg|thumb|ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀਣਾ ਮਜੂਮਦਾਰ ਜੀ]]ਡਾ ''' ਵੀਣਾ ਮਜੂਮਦਾਰ ''' (28 ਮਾਰਚ 1927 – 30 ਮਈ 2013) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਕਾਦਮਿਕ, ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ]] ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਨੀਅਰ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ [[ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਅਕਾਦਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ, ''ਬਰਾਬਰੀ ਵੱਲ ''(1974) ਨਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;db&quot;&gt;[[hdl:2027.42/55726|Interview with Vina Mazumdar, Global Feminisms Project]] [//en.wikipedia.org/wiki/University_of_Michigan_Library#Deep_Blue Deep Blue], Michigan University&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/articlepopup.aspx?202376|title=First Anniversary Special Fifty Faces, A Million Reasons: Vina Mazumdar: Gender Activist|date=23 October 1996|publisher=Outlook (magazine)|access-date=6 ਜੂਨ 2017|archive-date=9 ਜੂਨ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609071453/http://www.outlookindia.com/articlepopup.aspx?202376|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ (ਆਈਸੀਐਸਆਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ 1980 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਸੈਂਟਰ ਫੌਰ ਵਮੈਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਸੀ ਡਬਲਿਊਡੀਐਸ) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਫੌਰ ਵਮੈਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਵੀਣਾ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ, ਤਿੰਨ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ।  ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਜੂਮਦਾਰ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ  ਆਰ ਸੀ ਮਜੂਮਦਾਰ (1888-1980) ਉਸਦਾ ਚਾਚਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਜੌਹਨ ਦੇ ਡਿਓਕਸ਼ਨ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਵਿਮੈਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਸੂਤੋਸ਼ ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਕਾਲਜ ਗਰਲਜ਼ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਰਾਓ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਵਿਰਾਸਤ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੇਂਟ ਹੁੱਜ ਦੇ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1960 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ 1962 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਡੀ. ਫ਼ਿਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। 

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ [[ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] 'ਚ [[ਰਾਜਨੀਤੀ|ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਰਹਾਮਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸਕੱਤਰੇਤ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ &quot;ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ&quot; ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਈ' ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੀ ਫੈਲੋ (ਅਪ੍ਰੈਲ 1970- ਦਸੰਬਰ 1970) ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;[http://www.iias.org/earchive_fellows_1.html Fellows of the Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113125414/http://iias.org/earchive_fellows_1.html |date=2010-01-13 }} [//en.wikipedia.org/wiki/Indian_Institute_of_Advanced_Studies Indian Institute of Advanced Studies] website.&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸਕੱਤਰ ਸਨ (1971-74)। ਕਮੇਟੀ, 1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੇਰ ਨਾਲ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;[//en.wikipedia.org/wiki/Vina_Mazumdar#Ag Agrawal, p. 62]&lt;/ref&gt; ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ''ਸਮਾਨਤਾ ਵੱਲ'' ਵਿੱਚ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਾਜ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ, ਰਿਪੋਰਟ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/vina-mazumdar-freedom-s-child/1123440/0|title=Vina Mazumdar, freedom's child|date=1 June 2013|access-date=2 June 2013|publisher=Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ 1975 ਤੋਂ 80 ਤੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਵਿਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਰਿਸਰਚ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;''Emerging State Feminism in India: A Conversation with Vina Mazumdar'', [//en.wikipedia.org/wiki/International_Feminist_Journal_of_Politics International Feminist Journal of Politics], Volume 9, Issue 1 March 2007, ''pp. 104 – 111''.&lt;/ref&gt; ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਬਾਰੇ ਰਾਮ ਰਾਓ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ (ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ) ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/remembering-vina-mazumdar/article4765937.ece|title=Remembering Vina Mazumdar|date=7 December 2013|work=The Hindu|access-date=7 December 2013}}&lt;/ref&gt;

1980 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਸੀ ਡਬਲਯੂਡੀਐਸ), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੀ। ਸੀ.ਡਬਲਿਯੂ.ਡੀ.ਐੱਸ. ਨੇ &quot;ਐਕਸ਼ਨ-ਰਿਸਰਚ&quot; ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਾਂਦਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਬੇਜ਼ਮੀਨੀ ਕਿਸਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸੇਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;to&quot;&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-08/india/28147826_1_first-report-middle-class-women-equality|title='Educated middle class women are selfish'|last=Nagarajan|first=Rema|date=8 March 2010|publisher=The Times of India|access-date=2017-06-06|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811061337/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-08/india/28147826_1_first-report-middle-class-women-equality|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਸਮੁਚੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ &quot;ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅੰਦੋਲਨ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tehelka.com/vina-broke-the-dichotomy-between-scholarship-and-activism/|title='Vina Broke The Dichotomy Between Scholarship And Activism'|last=Devaki Jain|date=31 May 2013|publisher=Tehelka|access-date=2 June 2013|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103213401/http://www.tehelka.com/vina-broke-the-dichotomy-between-scholarship-and-activism/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਵੂਮਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਆਈਏਡਬਲਯੂਐਸ, ਸਥਾਪਨਾ, 1982) ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੀਡਬਲਿਊਡੀਐਸ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਅਤੇ, ਆਈਸੀਐਸਐਸਆਰ,ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜੇ.ਪੀ. ਨਾਇਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਲੋ ਰਹੀ। 1996 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਵਿਮੈਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, 2010 ਵਿੱਚ ''ਮੈਮੋਰੀਜ ਆਫ਼ ਏ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ''  ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।  [ਰੀਵਿਊ: ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਲੀ: ਦ ਥਰਡ ਫੈਕਟਰ, ਫਰੰਟਲਾਈਨ, ਵਾਲਿਊਮ 27 - ਅੰਕ 15, 17-30 ਜੁਲਾਈ 2010; ਪਾਮੇਲਾ ਫਿਲੀਪੋਸ: ਵੀਣਾ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ'ਜ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਰੀ, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2010; ਵੀਣਾ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ, ਦ ਫਾਈਟਰ, ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, 5 ਜੂਨ 2010]
== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਸ਼ੰਕਰ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮਜੂਮਦਾਰ (ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਮ) ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਬਦਲ ਕੇ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ (ਉਸਦਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਨਾਮ) ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ - ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ। ਇੱਕ ਧੀ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਿਸਟ) ਦੇ ਨੇਤਾ ਸੀਤਾਰਾਮ ਯੇਚੁਰੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਡਾ. ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਮਈ 2013 ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;hin12&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/remembering-vina-mazumdar/article4765937.ece|title=Remembering Vina Mazumdar|date=30 May 2013|access-date=2 June 2013|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]</text>
      <sha1>l2it0lasbbqb4foo86aw2z34janqs3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਟੀਵਨ ਜੈਰਾਰਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96159</id>
    <revision>
      <id>847607</id>
      <parentid>833011</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34777" sha1="ms2sofnjllv6ylpejhvsb3pafp6sbti" xml:space="preserve">{{Infobox football biography|name=ਸਟੀਵਨ ਜੈਰਾਰਡ|image=SGerrard.JPG|caption=ਜੇਰਾਰਡ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਈ ਲਾਈਨ ਅੱਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ [[UEFA Euro 2012]]|fullname=ਸਟੀਵਨ ਜਾਰਜ ਜੈਰਾਰਡ&lt;ref name=&quot;Hugman2010-11&quot;&gt;{{cite book |editor-first=Barry J. |editor-last=Hugman |title=The PFA Footballers' Who's Who 2010–11 |url=https://archive.org/details/pfafootballerswh0000unse_v9b9 |year=2010 |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburgh |isbn=978-1-84596-601-0 |page=[https://archive.org/details/pfafootballerswh0000unse_v9b9/page/n165 164]}}&lt;/ref&gt;|birth_date={{birth date and age|1980|5|30|df=y}}&lt;ref name=&quot;Hugman2010-11&quot;/&gt;|birth_place=[[Whiston, Merseyside|Whiston]], England|height={{height|ft=6|in=0}}&lt;ref name=&quot;lfc profile2015&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.liverpoolfc.com/team/first-team/player/steven-gerrard |title=8. Steven Gerrard|publisher=[[Liverpool F.C.|Liverpool]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150616231153/http://www.liverpoolfc.com/team/first-team/player/steven-gerrard |archivedate=16 June 2015 }}&lt;/ref&gt;|position=[[Midfielder]]|currentclub=|clubnumber=|youthyears1=1989–1998|youthclubs1=[[Liverpool F.C. Reserves and Academy|Liverpool]]|years1=1998–2015|clubs1=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|caps1=504 &lt;!-- league appearances and goals only, please do not add cups to this! --&gt;|goals1=120 &lt;!-- league appearances and goals only, please do not add cups to this! --&gt;|years2=2015–2016|clubs2=[[LA Galaxy]]|caps2=34 &lt;!-- league appearances and goals only, please do not add cups to this! --&gt;|goals2=5 &lt;!-- league appearances and goals only, please do not add cups to this! --&gt;|totalcaps=538|totalgoals=125|nationalyears1=1999–2000|nationalteam1=[[England national under-21 football team|England U21]]|nationalcaps1=4|nationalgoals1=1|nationalyears2=2000–2014|nationalteam2=[[England national football team|England]]|nationalcaps2=114|nationalgoals2=21|manageryears1=2017–|managerclubs1=[[Liverpool F.C. Reserves and Academy|Liverpool U18s]]}}'''ਸਟੀਵਨ ਜਾਰਜ ਜੈਰਾਰਡ''' ਐਮ.ਬੀ.ਈ ਜਾਂ '''ਸਟੀਵਨ ਜੈਰਾਡ '''(ਜਨਮ 30 ਮਈ 1980) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੋਚ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਲਿਵਰਪੂਲ ਐਫ ਸੀ ਦੇ ਅਕੈਡਮੀ ਕੋਚ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸੈਂਟਰ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਉਹਨਾ ਕਲੱਬ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮਿਡਫੀਡਰਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੈਰਾਡ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਏਈਏਫਾ ਫੁਟਬਾਲਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਬਲੋਨ ਡੀ ਔਰ ਕਾਂਸੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2009 ਵਿਚ, ਜ਼ਿਦਾਨੇ ਅਤੇ ਪੇਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੈਰਾਾਰਡ, ਐਫਏ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ, ਇੱਕ ਯੂਏਈਐੱਫਏ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ, ਅਤੇ ਯੂਈਐੱਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਾਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਕੋ-ਇਕ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ।

ਐਨਫਿਲਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 17 ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਜੈਰਾਰਡ ਨੇ ਕੁੱਲ ਦੋ ਐਫ.ਏ. ਕੱਪ, ਤਿੰਨ ਲੀਗ ਕੱਪ, ਇੱਕ ਯੂਈਐੱਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ, ਇੱਕ ਯੂਈਐਫਏ ਕੱਪ, ਇੱਕ ਐਫ.ਏ. ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸ਼ੀਲਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੂਈਐਫਏ ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਪੀ ਐੱਫ ਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਵਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਲ ਦੀ ਯੂਈਐਫਏ ਟੀਮ ਅਤੇ ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਇਲੈਵਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ, 2006 ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਫ ਏ ਪਲੇਅਰਸ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਐਫ ਡਬਲਿਊ ਏ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ 2008 ਵਿੱਚ &quot;100 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਜੋ ਕਾੱਪ ਨੂੰ ਦਬਕਾਇਆ&quot; ਦੇ ਇੱਕ ਲਿਵਰਪੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਦੇ ਪੈੱਨ ਵਿੱਚ ਕੈਨੀ ਡਲਗੈਗਨ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਸੀ। ਸਮੂਹਿਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗਰੈਡਰ ਨੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ, ਤਿੰਨ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਨਾਲ ਰਨਰ ਅਪ ਰਹੇ। ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਸੋਸਰ ਕਲੱਬ ਦੇ ਲਾਅ ਗਲੈਕਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, 24 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਵਿਸਟਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਮੈਸੀਸੇਡ, ਜੈਰੇਡ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹ ਨਗਰ ਵਿਸਟਨ ਜੂਨੀਅਰਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲਿਵਰਪੂਲ ਸਕੌਉਟਸ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਕਾਰਡਿਨਲ ਹੈਨਾਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜੈਰਾਡ ਕੋਲ ਚੌਦਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਲੱਬਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ - ਜੈਰੇਡ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਜੈਰਾਰਡ ਦੇ ਟਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਮੈਨਚੇਸ੍ਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਜਿਸ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ &quot;ਮੈਨੂੰ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੂੰ ਇੱਕ YTS ਕੰਟਰੈਕਟ ਦੇਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&quot; ਉਸਨੇ 5 ਨਵੰਬਰ 1997 ਨੂੰ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।
[[ਤਸਵੀਰ:The_big_4-0.jpg|thumb|266x266px|2007 ਵਿੱਚ ਲਿਓਰਪੂਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਜੇਰਾਰਡ&lt;br&gt;
]]

{{Quote box|width=28%|align=left|quote=&quot;Is he the best in the world? He might not get the attention of [[Lionel Messi|Messi]] and [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] but yes, I think he just might be. He has great passing ability, can tackle and scores goals, but most importantly he gives the players around him confidence and belief. You can't learn that – players like him are just born with that presence.&quot;|source=—[[Zinedine Zidane]] on Gerrard, 2009.&lt;ref name=&quot;Zidane&quot;/&gt;}}

==== 2007–2012: Continued success and stardom ====
[[ਤਸਵੀਰ:Gerrard_celebrates_his_second_goal_v_Everton.jpg|thumb|181x181px|'''2012 ਵਿੱਚ ਮਿਰਸੀਡੇਸ ਡੇਰਬੀ ਵਿੱਚ ਹੈਟਰਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਰਾਰਡ''']]
[[ਤਸਵੀਰ:Steven_Gerrard_2010.jpg|thumb|204x204px|ਜੈਰੀ ਕਾਰਰਾਗਰ ਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੈਰੈੱਡ&lt;br&gt;]]

==== 2012–2015: Final seasons with Liverpool ====
[[ਤਸਵੀਰ:Steven_Gerrard_on_his_testimonial.jpg|thumb|227x227px|ਗੈਰੇਡ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ&lt;br&gt;]]
=== ਐਲ ਏ ਗਲੈਕਸੀ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Steven_Gerrard_2015.jpg|thumb|307x307px|ਜੈਰੇਡ 2015 ਵਿੱਚ ਐੱਲ.ਏ ਗਲੈਕਸੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ&lt;br&gt;]]
=== ਕਪਤਾਨ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Uruguay_and_England_match_at_the_FIFA_World_Cup_2014-06-19_-_jikatu_(14307138939).jpg|thumb|205x205px|2014 ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਰੁਗਏ ਦੇ ਲੁਈਸ ਸੁਰੇਜ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਰਹੇ ਜੈੈਰੇਡ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਦੂਜੀ)&lt;br&gt;]]

== ਕੋਚਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ==
20 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ, ਜੈਕਾਰਡ ਐਮ.ਕੇ. ਡੌਨ ਤੇ ਖਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ, ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇਰਾਰਡ 2017-18 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਅੰਡਰ -18 ਟੀਮ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਵੇਗਾ, ਜੋ ਜੁਰਗਨ ਕਲਪ ਅਤੇ ਐਲੇਕਸ ਇਨਗਲਥੋਰਪ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਕੋਚਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਨੈਤਿਕ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਵੱਈਏ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਪਣੇ ਕੋਚਿੰਗ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੈਰਡ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰ ਸਿਡਨੀ ਐਫਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਸ਼ਾਰਟ ਨੂੰ ਪਹਿਨੇਗਾ।

== ਖੇਡਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Liverpool_footballer_Steven_Gerrard.jpg|thumb|'''ਗੈਰਾਰ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ'''।&lt;br&gt;
|206x206px]]
ਇਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਖਿਡਾਰੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿਡਫੀਲਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੈਰਾਰਡ ਕਈ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਿਹਨਤੀ ਬੌਕਸ-ਟੂ-ਬਾਕਸ ਪਲੇਅਰ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੱਧਫੋਲਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰ, ਇੱਕ ਹੋਲਡਿੰਗ ਮਿਡਫੀਲਡਰ, ਹਮਲਾਵਰ ਮਿਡ ਫੀਲਡਰ, ਸੱਜੇ ਬੈਕ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਵਿੰਜਰ ਵੀ ਸੀ।

== ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
|+ ਕਲੱਬ, ਸੀਜਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਗੋਲ 
! rowspan=&quot;2&quot; |ਕਲੱਬ
! rowspan=&quot;2&quot; |ਸੀਜਨ 
! colspan=&quot;3&quot; |ਲੀਗ
! colspan=&quot;2&quot; |ਕੌਮੀ ਕੱਪ 
! colspan=&quot;2&quot; |ਲੀਗ ਕੱਪ
! colspan=&quot;2&quot; |ਮਹਾਂਦੀਪ
! colspan=&quot;2&quot; |ਹੋਰ
! colspan=&quot;2&quot; |ਕੁੱਲ
|-
!ਵੰਡ
!ਦਿੱਖ 
!ਗੋਲ 
!ਦਿੱਖ 
!ਗੋਲ 
!ਦਿੱਖ 
!ਗੋਲ 
!ਦਿੱਖ 
!ਗੋਲ 
!ਦਿੱਖ 
!ਗੋਲ 
!ਦਿੱਖ 
!ਗੋਲ 
|-
| rowspan=&quot;18&quot; |[[ਲਿਵਰਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Liverpool]]
|1998–99&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-41|title=List of appearances in 1998–1999 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|12
|0
|0
|0
|0
|0
|1{{Efn|Appearance(s) in [[UEFA Cup]]|name=UC}}
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|13
|0
|-
|1999–2000&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-43|title=List of appearances in 1999–2000 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|29
|1
|2
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|31
|1
|-
|2000–01&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-42|title=List of appearances in 2000–2001 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|33
|7
|4
|1
|4
|0
|9{{Efn|name=UC}}
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|50
|10
|-
|2001–02&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-44|title=List of appearances in 2001–2002 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|28
|3
|2
|0
|0
|0
|15{{Efn|Fourteen appearances and one goal in [[2001–02 UEFA Champions League|UEFA Champions League]], one appearance in [[2001 UEFA Super Cup|UEFA Super Cup]]}}
|1
|0
|0
|45
|4
|-
|2002–03&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-45|title=List of appearances in 2002–2003 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|34
|5
|2
|0
|6
|2
|11{{Efn|Appearances in [[UEFA Champions League]]|name=UCL}}
|0
|1{{Efn|Appearance in [[FA Community Shield]]|name=FACS}}
|0
|54
|7
|-
|2003–04&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-46|title=List of appearances in 2003–2004 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|34
|4
|3
|0
|2
|0
|8{{Efn|name=UC}}
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|47
|6
|-
|2004–05&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-104|title=List of appearances in 2004–2005 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|30
|7
|0
|0
|3
|2
|10{{Efn|name=UCL}}
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
|43
|13
|-
|2005–06&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-115|title=List of appearances in 2005–2006 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|32
|10
|6
|4
|1
|1
|12{{Efn|name=UCL}}
|7
|2{{Efn|Appearances in [[2005 FIFA Club World Championship|FIFA Club World Championship]]|name=FCWC}}
|1
|53
|23
|-
|2006–07&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-116|title=List of appearances in 2006–2007 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|36
|7
|1
|0
|1
|1
|12{{Efn|name=UCL}}
|3
|1{{Efn|name=FACS}}
|0
|51
|11
|-
|2007–08&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-117|title=List of appearances in 2007–2008 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|34
|11
|3
|3
|2
|1
|13{{Efn|name=UCL}}
|6
| colspan=&quot;2&quot; |—
|52
|21
|-
|2008–09&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-118|title=List of appearances in 2008–2009 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|31
|16
|3
|1
|0
|0
|10{{Efn|name=UCL}}
|7
| colspan=&quot;2&quot; |—
|44
|24
|-
|2009–10&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-119|title=List of appearances in 2009–2010 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|33
|9
|2
|1
|1
|0
|13{{Efn|name=UCL}}
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|49
|12
|-
|2010–11&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-120|title=List of appearances in 2010–2011 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|21
|4
|1
|0
|0
|0
|2{{Efn|Appearances in [[UEFA Europa League]]|name=UEL}}
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
|24
|8
|-
|2011–12&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-121|title=List of appearances in 2011–2012 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|18
|5
|6
|2
|4
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|28
|9
|-
|2012–13&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-122|title=List of appearances in 2012–2013 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|36
|9
|1
|0
|1
|0
|8{{Efn|name=UEL}}
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|46
|10
|-
|2013–14&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-123|title=List of appearances in 2013–2014 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|34
|13
|3
|1
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|39
|14
|-
|2014–15&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/Players/Player/GamesPerSeason/305-124|title=List of appearances in 2014–2015 by Steven Gerrard|publisher=LFChistory|access-date=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|Premier League
|29
|9
|3
|2
|3
|0
|6{{Efn|name=UCL}}
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|41
|13
|-
! colspan=&quot;2&quot; |ਕੁੱਲ
!504
!120
!42
!15
!30
!9
!130
!41
!4
!1
!710
!186
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |LA Galaxy
|2015&lt;ref name=&quot;MLS&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mlssoccer.com/players/steven-gerrard|title=Steven Gerrard|publisher=MLSsoccer.com|access-date=14 July 2016}}&lt;/ref&gt;
|Major League Soccer
|13
|2
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
|1{{Efn|Appearance in [[MLS Cup Playoffs]]}}
|0
|15
|2
|-
|2016
|Major League Soccer
|21
|3
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2{{Efn|Appearances in [[2015–16 CONCACAF Champions League|CONCACAF Champions League]]}}
|0
|0
|0
|23
|3
|-
! colspan=&quot;2&quot; |ਕੁੱਲ
!34
!5
!1
!0
! colspan=&quot;2&quot; |—
!2
!0
!1
!0
!38
!5
|-
! colspan=&quot;3&quot; |ਕੈਰੀਅਰ ਕੁੱਲ
!538
!125
!43
!15
!30
!9
!132
!41
!5
!1
!748
!191
|}
{{notelist}}

=== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Steven_Gerrard_and_Daniele_De_Rossi_England-Italy_Euro_2012_01.jpg|thumb|210x210px|ਯੂਏਈਫਾ ਯੂਰੋ 2012 ਜਰਾਰਡ (ਖੱਬੇ) ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਈ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ&lt;br&gt;
]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
|+ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੁਆਰਾ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਗੋਲ 
!ਕੌਮੀ ਟੀਮ
!ਸਾਲ 
!ਮੌਜੂਦਗੀ 
!ਗੋਲ
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |England&lt;ref&gt;{{NFT player|id=2181|name=Gerrard, Steven|accessdate=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|2000
|2
|0
|-
|2001
|6
|1
|-
|2002
|5
|1
|-
|2003
|8
|1
|-
|2004
|10
|2
|-
|2005
|8
|1
|-
|2006
|13
|4
|-
|2007
|11
|2
|-
|2008
|7
|2
|-
|2009
|7
|2
|-
|2010
|12
|3
|-
|2012
|11
|0
|-
|2013
|8
|2
|-
|2014
|6
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Total
!114
!21
|}[[ਤਸਵੀਰ:Steven_Gerrard_in_2014.jpg|left|thumb|289x289px|2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਈਐੱਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੈਰੇਡ&lt;br&gt;]]

=== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Steven_Gerrard_before_Euro_2012_match_vs_Italy.jpg|thumb|214x214px|ਯੂਏਈਏਫਾ ਯੂਰੋ 2012 'ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਈ ਵਾਰਮ ਅਪ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸਟੀਵਨ ਜੇਰਾਰਡ &lt;br&gt;]]
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
|+ International goals by date, venue, cap, opponent, score, result and competition
! scope=&quot;col&quot; |No.
! data-sort-type=&quot;date&quot; scope=&quot;col&quot; |Date
! scope=&quot;col&quot; |Venue
! scope=&quot;col&quot; |Cap
! scope=&quot;col&quot; |Opponent
! scope=&quot;col&quot; |Score
! scope=&quot;col&quot; |Result
! scope=&quot;col&quot; |Competition
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |{{Abbr|Ref|Reference}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |1
|1 September 2001
|Olympiastadion, [[ਮਿਊਨਿਖ਼|Munich]], Germany
|6
|{{Fb|GER}}
|2–1
|5–1
|2002 FIFA World Cup qualification
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/1515667.stm|title=Awesome England thrash Germany|date=1 September 2001|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2
|16 October 2002
|[[ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ|St Mary's Stadium]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ|Southampton]], England
|13
|{{Fb|MKD}}
|2–2
|2–2
|UEFA Euro 2004 qualification
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/england/2331911.stm|title=Macedonia hold ragged England|date=16 October 2002|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |3
|3 June 2003
|[[ਕਿੰਗ ਪਾਵਰ ਸਟੇਡੀਅਮ|Walkers Stadium]], [[ਲੈਸਟਰ|Leicester]], England
|17
|{{Fb|SCG}}
|1–0
|2–1
|Friendly
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/england/2954284.stm|title=England seal late win|date=4 June 2003|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |4
|17 June 2004
|Estádio Cidade de Coimbra, Coimbra, Portugal
|26
|{{Fb|SUI}}
|3–0
|3–0
|UEFA Euro 2004
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/euro_2004/3787495.stm|title=England 3–0 Switzerland|date=17 June 2004|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |5
|4 September 2004
|Ernst-Happel-Stadion, [[ਵਿਆਨਾ|Vienna]], Austria
|30
|{{Fb|AUT}}
|2–0
|2–2
|2006 FIFA World Cup qualification
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/3613302.stm|title=Austria 2–2 England|date=4 September 2004|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |6
|30 March 2005
|[[ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਪਾਰਕ|St James' Park]], Newcastle, England
|34
|{{Fb|AZE}}
|1–0
|2–0
|2006 FIFA World Cup qualification
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/4387711.stm|title=England 2–0 Azerbaijan|date=30 March 2005|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |7
|30 May 2006
|[[ਓਲਡ ਟਰੈਫ਼ਡ|Old Trafford]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ|Manchester]], England
|41
|{{Fb|HUN}}
|1–0
|3–1
|Friendly
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/england/5029634.stm|title=England 3–1 Hungary|date=30 May 2006|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |8
|15 June 2006
|Frankenstadion, Nuremberg, Germany
|44
|{{Fb|TRI}}
|2–0
|2–0
|2006 FIFA World Cup
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853008.stm|title=England 2–0 Trinidad and Tobago|date=15 June 2006|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |9
|20 June 2006
|[[ਰਾਈਨਐਨਰਜੀ ਸਟੇਡੀਅਮ|RheinEnergieStadion]], [[ਕਲਨ|Cologne]], Germany
|45
|{{Fb|SWE}}
|2–1
|2–2
|2006 FIFA World Cup
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853282.stm|title=Sweden 2–2 England|date=20 June 2006|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |10
|2 September 2006
|[[ਓਲਡ ਟਰੈਫ਼ਡ|Old Trafford]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ|Manchester]], England
|49
|{{Fb|AND}}
|2–0
|5–0
|UEFA Euro 2008 qualification
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/5289630.stm|title=England 5–0 Andorra|date=2 September 2006|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |11
| rowspan=&quot;2&quot; |28 March 2007
| rowspan=&quot;2&quot; |Estadi Olímpic Lluís Companys, [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|Barcelona]], Spain
| rowspan=&quot;2&quot; |55
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Fb|AND}}
|1–0
| rowspan=&quot;2&quot; |3–0 
| rowspan=&quot;2&quot; |UEFA Euro 2008 qualification
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref name=&quot;AndorraDouble&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6497817.stm|title=Andorra 0–3 England|last=McNulty|first=Phil|date=28 March 2007|access-date=19 December 2008|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |12
|2–0
|-
! scope=&quot;row&quot; |13
|28 May 2008
|[[ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ|Wembley Stadium]], [[ਲੰਡਨ|London]], England
|66
|{{Fb|USA}}
|2–0
|2–0
|Friendly
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/7420122.stm|title=England 2–0 USA|last=McKenzie|first=Andrew|date=28 May 2008|access-date=23 February 2016|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |14
|15 October 2008
|Dinamo Stadium, Minsk, Belarus
|70
|{{Fb|BLR}}
|1–0
|3–1
|2010 FIFA World Cup qualification
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/7666668.stm|title=Belarus 1–3 England|last=McNulty|first=Phil|date=15 October 2008|access-date=23 February 2016|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |15
| rowspan=&quot;2&quot; |9 September 2009
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ|Wembley Stadium]], [[ਲੰਡਨ|London]], England
| rowspan=&quot;2&quot; |76
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Fb|CRO}}
|2–0
| rowspan=&quot;2&quot; |5–1
| rowspan=&quot;2&quot; |2010 FIFA World Cup qualification
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/8244218.stm|title=England 5–1 Croatia|last=McNulty|first=Phil|date=9 September 2009|access-date=23 February 2016|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |16
|4–0
|-
! scope=&quot;row&quot; |17
|12 June 2010
|Royal Bafokeng Stadium, Rustenburg, South Africa
|81
|{{Fb|USA}}
|1–0
|1–1
|2010 FIFA World Cup
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/jun/12/world-cup-2010-england-usa-live|title=World Cup 2010: England v USA – as it happened|last=Glendenning|first=Barry|date=12 June 2010|work=The Guardian|access-date=23 February 2016|location=London}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |18
| rowspan=&quot;2&quot; |11 August 2010
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ|Wembley Stadium]], [[ਲੰਡਨ|London]], England
| rowspan=&quot;2&quot; |85
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Fb|HUN}}
|1–1
| rowspan=&quot;2&quot; |2–1
| rowspan=&quot;2&quot; |Friendly
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/8902576.stm|title=England 2–1 Hungary|last=Fletcher|first=Paul|date=11 August 2010|access-date=23 February 2016|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |19
|2–1
|-
! scope=&quot;row&quot; |20
|6 September 2013
|[[ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ|Wembley Stadium]], [[ਲੰਡਨ|London]], England
|104
|{{Fb|MDA}}
|1–0
|4–0
|2014 FIFA World Cup qualification
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/football/23921240|title=England 4–0 Moldova|last=McNulty|first=Phil|date=6 September 2013|access-date=23 February 2016|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |21
|15 October 2013
|[[ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ|Wembley Stadium]], [[ਲੰਡਨ|London]], England
|107
|{{Fb|POL}}
|2–0
|2–0
|2014 FIFA World Cup qualification
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/football/24439799|title=England 2–0 Poland|last=McNulty|first=Phil|date=15 October 2013|access-date=23 February 2016|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਆਨਰਜ਼ ==
'''ਲਿਵਰਪੂਲ'''
* FA Cup: 2000–01,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/2320|title=Matchdetails from Liverpool – Arsenal played on 12 May 2001 – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt; 2005–06&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/4990|title=Matchdetails from Liverpool – West Ham United played on 13 May 2006 – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt;
* Football League Cup: 2000–01,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/2302|title=Matchdetails from Liverpool – Birmingham City played on 25 February 2001 – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt; 2002–03,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/2432|title=Matchdetails from Liverpool – Manchester United played on 2 March 2003 – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt; 2011–12&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/5322|title=Matchdetails from Liverpool – Cardiff City played on 26 February 2012 – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt;
* FA Community Shield: 2006&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/4992|title=Matchdetails from Liverpool – Chelsea played on 13 August 2006 – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt;
* UEFA Champions League: 2004–05&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/4928|title=Matchdetails from AC Milan – Liverpool played on 25 May 2005 – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt;
* UEFA Cup: 2000–01&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/2321|title=Matchdetails from Liverpool – Alaves played on 16 May 2001 – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt;
* UEFA Super Cup: 2001&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/2327|title=Matchdetails from Liverpool – Bayern Munich played on 24 August 2001 – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt;

=== ਵਿਅਕਤੀਗਤ ===
* Ballon d'Or Bronze Award: 2005
* UEFA Club Footballer of the Year: 2005
* FWA Footballer of the Year: 2009
* FWA Tribute Award: 2013
* PFA Players' Player of the Year: 2006
* PFA Young Player of the Year: 2001
* PFA Fans' Player of the Year: 2001, 2009
* PFA Merit Award: 2015
* PFA Premier League Team of the Year: 2001, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2014
* England Player of the Year Award: 2007, 2012
* [[ਲਿਵਰਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Liverpool Player of the Season]]: 2004, 2006, 2007, 2009
* Liverpool top scorer: 2004–05,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Goalscorers/104|title=Goalscorers for the 2004–2005 season – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt; 2005–06,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Goalscorers/115|title=Goalscorers for the 2005–2006 season – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt; 2008–09&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Goalscorers/118|title=Goalscorers for the 2008–2009 season – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt; 2014–15&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Goalscorers/124|title=Goalscorers for the 2014–2015 season – LFChistory – Stats galore for Liverpool FC!|website=lfchistory.net}}&lt;/ref&gt;
* UEFA Euro Team of the Tournament: 2012
* UEFA Team of the Year: 2005, 2006, 2007
* FIFA FIFPro World XI: 2007, 2008, 2009
* ESM Team of the Year: 2008–09
* BBC Goal of the Season: 2006&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/match_of_the_day/5034074.stm|title=Goal of the season|date=31 May 2006|publisher=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
* FIFA Club World Championship Silver Ball: 2005&lt;ref name=&quot;2005FCWC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/clubworldcup/japan2005/awards/index.html|title=2005 FIFA Club World Championship awards|website=[[FIFA|Fédération Internationale de Football Association]]|access-date=30 July 2015|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328164921/http://www.fifa.com/tournaments/archive/clubworldcup/japan2005/awards/index.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* UEFA Champions League Final Man of the Match: 2005
* FA Cup Final Man of the Match: 2006
* Premier League Player of the Month: March 2001, March 2003, December 2004, April 2006, March 2009, March 2014
* ECHO Sports Personality of the Year Award: 2014
* BBC Sports Personality of the Year Award – 3rd Place: 2005
* IFFHS World's Most Popular Footballer: 2006
* Premier League 20 Seasons Awards (1992–93 to 2011–12)
** Fantasy Teams of the 20 Seasons (Public choice)
* MLS All-Star: 2015&lt;ref name=&quot;AT&amp;T MLS All-Star Game roster&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mlssoccer.com/all-star/2015/news/article/2015/07/18/sebastian-giovinco-kei-kamara-among-22-players-named-2015-att-mls-all-star-g|title=Sebastian Giovinco, Kei Kamara among 22 players named to 2015 AT&amp;T MLS All-Star Game roster|date=20 July 2015|publisher=Major League Soccer|accessdate=26 October 2015|archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921022035/http://www.mlssoccer.com/all-star/2015/news/article/2015/07/18/sebastian-giovinco-kei-kamara-among-22-players-named-2015-att-mls-all-star-g|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* UEFA Ultimate Team of the Year (published 2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2201679.html|title=Ultimate Team of the Year: The All-Time XI|date=22 November 2015|publisher=UEFA|access-date=25 November 2015|archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231165432/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2201679.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਾਰਡ ====
* Honorary Fellowship from Liverpool John Moores University to mark his contribution to sport&lt;ref&gt;[http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/liverpool-fc-captain-steven-gerrard-poses-with-his-honorary-news-photo/82060483 Gerrard is Awarded Honorary Degree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201230174452/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/liverpool-fc-captain-steven-gerrard-poses-with-his-honorary-news-photo/82060483 |date=2020-12-30 }} Getty Images, (25 July 2008).&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ms2sofnjllv6ylpejhvsb3pafp6sbti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97268</id>
    <revision>
      <id>847561</id>
      <parentid>841229</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12782" sha1="epve9ve7gjhg7hylsq4ca3aav9tzn5y" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name            = ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ
| image           = Lupe Fuentes 2014.jpg
| caption         = 2014 ਵਿੱਚ ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ
| background      = ਨੌਨ_ਪ੍ਰ੍ਫ਼ਾਰਮਿੰਗ_ਪੇਰਸਨਲ
| birth_name      = 
| birth_date      = {{birth date and age|mf=yes|1987|01|27}}&lt;ref name=iafd&gt;{{cite web|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=zuleidy/gender=f |title= Lupe Fuentes|publisher=IAFD|accessdate=2013-04-16}}&lt;/ref&gt;
| birth_place     = [[ਕਾਲੀ]], [[ਕੋਲੰਬੀਆ]]
| origin          = 
| instrument      = 
| genre           = [[ਹਾਉਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ]]
| occupation      = {{hlist|Producer|DJ|Former Pornographic Actress}}
| years_active    = {{hlist|2006–2010 {{small|(actress)}}|2010–present}}
| label           = {{hlist|Brobot|Undercool|Defined|Nervous|Inhouse}}
| website         = {{url|www.littlelupe.com/}}
| associated_acts = {{hlist|The Ex-Girlfriends|[[Roger Sanchez]]|Oscar G|[[Darryl McDaniels]]}}
| current_members = 
| past_members    = 
}}
ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ, (ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ, 1987), ਇੱਕ [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਹਾਊਸ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਡੀਜੇ, ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;hofisbetter&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hofisbetter.com/10-things-lupe-fuentes-cant-go-tour-without/|title=10 Things Lupe Fuentes Can’t Go On Tour Without|date=August 20, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141030132344/http://www.hofisbetter.com/10-things-lupe-fuentes-cant-go-tour-without/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;trax&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.traxsource.com/articles/1286/5-things-you-don-t-know-about-lupe-fuentes|title=Get to know Lupe Fuentes|date=July 10, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 17, 2014|archive-url=https://archive.today/20141017033413/http://news.traxsource.com/articles/1286/5-things-you-don-t-know-about-lupe-fuentes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vicious&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.viciousmagazine.com/lupe-fuentes/|title=Lupe Fuentes|date=August 13, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111232038/http://www.viciousmagazine.com/lupe-fuentes/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stoneyroads&quot;&gt;{{Cite web|url=http://stoneyroads.com/2014/07/meet-lupe-fuentes-and-her-rhythmically-charged-house|title=Meet Lupe Fuentes and Her Rhythmically Charged House|date=July 17, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111230747/http://stoneyroads.com/2014/07/meet-lupe-fuentes-and-her-rhythmically-charged-house|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਫੂਏਨਟੇਸ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਈਵਨ ਸੇਇਨਫੇਲਡ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;imdb2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0782640/|title=Evan Seinfeld|publisher=Internet Movie Database|access-date=21 November 2014}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡ੍ਰਿਡ, ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;djmag&quot;&gt;{{Cite web|url=http://djmag.nl/comin/07162014-1014/even-introduceren-%E2%80%A6-lupe-fuentes|title=Even introduceren … Lupe Fuentes|date=July 16, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027174904/http://www.djmag.nl/comin/07162014-1014/even-introduceren-%E2%80%A6-lupe-fuentes|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dancingastronaut&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dancingastronaut.com/2014/05/lupe-fuentes-so-high/|title=Lupe Fuentes releases debut single ‘So High’ with Brobot Records|last=Dylan Farella|date=May 13, 2014|access-date=October 16, 2014}}&lt;/ref&gt;

ਫੂਏਨਟੇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਵੈਬਸਾਇਟ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;vice&quot;&gt;{{Cite web|url=http://noisey.vice.com/blog/meet-lupe-fuentes-former-adult-film-star-turned-deep-house-dj|title=Meet Lupe Fuentes, Former Adult Film Star Turned Deep House DJ|last=Gabriel Herrera|date=19 February 2014|access-date=27 October 2014|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://archive.today/20141027154954/http://noisey.vice.com/blog/meet-lupe-fuentes-former-adult-film-star-turned-deep-house-dj|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੀਨ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂ.ਐਸ. ਚਲੀ ਗਈ।

== ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Lupe_Fuentes_at_AVN_Adult_Entertainment_Expo_2011.jpg|thumb|ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ, ਏਵੀਐਨ ਬਾਲਗ ਮਨੋਰੰਜਨ ਐਕਸਪੋ 2011 ਵਿੱਚ]]
ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2010 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਲਾਤੀਨੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਨਾਇਟ ਕਲੱਬਾਂ ਟੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ ਸਾਬਕਾ-ਗਰਲਫਰੈਂਡਸ, ਇੱਕ ਪੌਪ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ।&lt;ref name=&quot;cottenkandi&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cottenkandi.com/2012/12/17/former-porn-star-singer-lupe-fuentes-the-exgirlfriends-we-are-the-party-single/|title=Artist Spotlight: Former Adult Entertainment Vixen, Lupe Fuentes (Exclusive Interview)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207195713/http://www.cottenkandi.com/2012/12/17/former-porn-star-singer-lupe-fuentes-the-exgirlfriends-we-are-the-party-single/|archive-date=February 7, 2013|dead-url=unfit|access-date=27 October 2014}} CS1 maint: Unfit url ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unfit url|link]])
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unfit url]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Exclusive Interview cottenkandi&quot;&gt;Ms. Toni (December 17, 2012). [https://web.archive.org/web/20130207195713/http://www.cottenkandi.com/2012/12/17/former-porn-star-singer-lupe-fuentes-the-exgirlfriends-we-are-the-party-single/ Artist Spotlight: Former Adult Entertainment Vixen, Lupe Fuentes (Exclusive Interview)]. Archived from 7 February 2013.&lt;/ref&gt; ਇਸਨੇ ਦੋ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ: &quot;ਵੀ ਆਰ ਦ ਪਾਰਟੀ&quot; 6 ਨਵੰਬਰ, 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;[https://itunes.apple.com/us/album/we-are-the-party-single/id577460000 We Are the Party – Single] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612150835/https://itunes.apple.com/us/album/we-are-the-party-single/id577460000 |date=2018-06-12 }} on [//en.wikipedia.org/wiki/ITunes iTunes]. Accessed from April 7, 2013.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ &quot;ਵਟਚਿਆ ਲੁਕਿੰਗ ਐਟ?&quot; 18 ਮਾਰਚ, 2013 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;[https://itunes.apple.com/us/album/whatchya-lookin-at-single/id623270609 Whatchya Lookin at? – Single] on [//en.wikipedia.org/wiki/ITunes iTunes]. Accessed from 7 April 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://digitaljournal.com/article/338669|title=Video: Porn actress turn to pop music in 'We Are The Party'|date=2012-12-09|access-date=2013-11-18|publisher=Digitaljournal.com}}&lt;/ref&gt; 

== ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ==

=== ਜੇਤੂ ===
* 2010: ਐਫ. ਏ. ਐਮ. ਈ. ਪੁਰਸਕਾਰ &amp;#x2013; ਪਸੰਦੀਦਾ ਨਿਊ ਸਟਾਰ&lt;ref&gt;WarrenSteve Javors, Peter (July 10, 2010). [http://business.avn.com/articles/The-F-A-M-E-Awards-Reveals-2010-Winners-402778.html The F.A.M.E. Awards Reveals 2010 Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714104159/http://business.avn.com/articles/The-F-A-M-E-Awards-Reveals-2010-Winners-402778.html |date=2010-07-14 }}. ''AVN''.&lt;/ref&gt;
* 2010: ਐਕਸਐਫਏਐਨਜ਼ੈਡ ਪੁਰਸਕਾਰ &amp;#x2013; ਸਲਾਨਾ ਲਾਟਿਨਾ ਪੌਰਨਸਟਾਰ&lt;ref&gt;[http://www.adultnews.tv/lupe-fuentes-interview/ Lupe Fuentes Video Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140214084414/http://www.adultnews.tv/lupe-fuentes-interview/ |date=2014-02-14 }}. Adultnews.tv.&lt;/ref&gt;

=== ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ===
* 2006 ਐਫਆਈਸੀਈਬੀ ਪੁਰਸਕਾਰ &amp;#x2013; ਵਧੀਆ ਨਿਊ ਸਪੇਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਪੋਸੇਸਿਓ)&lt;ref&gt;[http://www.ficeb.com/english/awards.htm# Awards Won] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070409231543/http://www.ficeb.com/english/awards.htm|date=2007-04-09}}. [//en.wikipedia.org/wiki/Barcelona_International_Erotic_Film_Festival Barcelona International Erotic Film Festival]. Accessed from April 9, 2013.&lt;/ref&gt;
* 2009 ਹੌਟ ਦ 'ਓਰ &amp;#x2013; ਯੂਰਪੀ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''100% ਜ਼ੁਲੇਦੀ'')&lt;ref&gt;[http://business.avn.com/articles/i-Hot-Video-i-Announces-Hot-d-Or-Awards-Nominees-Venue-355404.html Hot Video Announces Hot d'Or Awards Nominees, Venue] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514131545/http://business.avn.com/articles/i-Hot-Video-i-Announces-Hot-d-Or-Awards-Nominees-Venue-355404.html|date=2010-05-14}}. ''AVN''. August 11, 2009. Accessed from April 9, 2013.&lt;/ref&gt;
* 2010 ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ &amp;#x2013; ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਵੈੱਬ ਸਟਾਰ&lt;ref&gt;[http://avnawards.avn.com/about/nominees.html 2010 Nominees] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html|date=2009-10-26}}. ''AVN''. 2010. Accessed from April 9, 2013.&lt;/ref&gt;
* 2011 ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਪੁਰਸਕਾਰ &amp;#x2013; ਸਲਾਨਾ ਔਰਤ ਪ੍ਰਫਾਮਰ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.xbiz.com/news/128827|title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2011 XBIZ Awards|website=XBIZ|access-date=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;
* 2011 ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਪੁਰਸਕਾਰ &amp;#x2013; ਕਰੀਮ ਡ੍ਰੀਮ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html|title=XRCO Announces 2011 Nominations|website=avn.com|access-date=2 April 2015|archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120715214045/http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.lupefuentes.com}}
* {{IMDb name|2394472}}
* {{ਟਵਿਟਰ}}
* {{Discogs artist|Lupe Fuentes}}Discogs
* [http://www.theexgirlfriends.com/ ਸਾਬਕਾ Girlfriends ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਈਟ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160620011432/http://www.theexgirlfriends.com/ |date=2016-06-20 }}
* {{Facebook|LupeFuentes|name=Lupe Fuentes}}
* {{iafd name|id=zuleidy|gender=female|name=Lupe Fuentes}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ
* {{afdb name|id=54585|gender=female|name=Lupe Fuentes}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ
* {{Egafd name|l01112|Lupe Fuentes}}
* [http://www.complex.com/pop-culture/2010/05/the-50-prettiest-porn-stars-of-all-time/lupe-fuentes &quot;50 ਜੋ ਨਿਯਤ ਪੋਰਨ ਸਿਤਾਰੇ ਦੀ ਸਾਰੇ ਵਾਰ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151120082758/http://www.complex.com/pop-culture/2010/05/the-50-prettiest-porn-stars-of-all-time/lupe-fuentes |date=2015-11-20 }}
* [http://noisey.vice.com/en_au/blog/meet-lupe-fuentes-former-adult-film-star-turned-deep-house-dj &quot;ਪੂਰਾ Lupe Fuentes, ਸਾਬਕਾ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਡੂੰਘੇ ਘਰ DJ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517042749/http://noisey.vice.com/en_au/blog/meet-lupe-fuentes-former-adult-film-star-turned-deep-house-dj |date=2016-05-17 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>epve9ve7gjhg7hylsq4ca3aav9tzn5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਰਲਾ ਬੇਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98159</id>
    <revision>
      <id>847631</id>
      <parentid>590374</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14132" sha1="7ars43eahrwz9zakz4k0ahunozfvedh" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=June 2013}}
[[File:Sarala Behn.jpg|thumb|Sarala Behn]]
'''ਸਰਲਾ ਬੇਨ''' (ਜਨਮ ਸਮੇਂ '''ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਰੀ ਹੈਲਮਨ''', 5 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1901 - 8 ਜੁਲਾਈ 1982)  ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ, [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦੇ ਕੁਮਾਉਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ  ਤਬਾਹੀ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਚੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਭੱਟ]], ਬਿਮਲਾ ਬੇਨ ਅਤੇ [[ਸੁੰਦਰ ਲਾਲ ਬਹੁਗੁਣਾ|ਸੁੰਦਰਲਾਲ ਬਹੁਗੁਣਾ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। [[ਮੀਰਾਬੇਨ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀਆਂ ਦੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਧੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਗੜ੍ਹਵਾਲ]] ਅਤੇ ਕੁਮਾਊਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਫ਼ੋਕਸ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।{{Use British English|date=June 2013}}&lt;ref name=&quot;tribuneindia&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120406/dun.htm#15|title=Sarala Behn remembered|date=5 April 2012|newspaper=The Tribune|accessdate=29 May 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|date=August 2009|title=Indian Women Freedom Fighters|url=http://www.bhavanaustralia.org/Bhavan%20Australia%2072/Bhavan%20Australia%2072.pdf|journal=Bhavan Australia|issue=7.2|page=15|accessdate=29 May 2013|archive-date=21 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721164717/http://www.bhavanaustralia.org/Bhavan%20Australia%2072/Bhavan%20Australia%2072.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=srjEb3fZUBQC&amp;pg=PA251&amp;lpg=PA251&amp;dq=%22catherine+mary+heilman%22#v=onepage&amp;q=sarala&amp;f=false|title=Beneath the surface: critical essays in the philosophy of deep ecology|last=Katz|first=Eric|publisher=Massachusetts Institute of Technology|year=2000|isbn=9780262611497|page=251}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;home.moravian&quot;&gt;{{cite journal|last=Shiva|first=Vandana|title=THE EVOLUTION, STRUCTURE, AND IMPACT OF THE CHIPKO MOVEMENT|url=http://home.moravian.edu/public/relig/ecoSpirit/issues/Vol2No4.pdf|journal=Ecospirit|volume=II|issue=4|accessdate=29 May 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == 
ਸਰਲਾ ਬੇਨ, ਦਾ ਜਨਮ ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਰੀ ਹੇਲਮੈਨ ਵਜੋਂ, 1901 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸ਼ੈਫਰਡ ਬੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਸਵਿਸ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਨੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਫੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਜਲਦੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਤੌਰ ਕਲਰਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂਡੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਆਈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1932 'ਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤੇ।&lt;ref name=&quot;freeofstate&quot;&gt;{{cite web|title=SARALA BEHN|url=http://freeofstate.org/?p=50|access-date=29 May 2013|archive-date=29 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829074038/http://freeofstate.org/?p=50|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jamnalalbajajfoundation&quot;&gt;{{cite web|title=Sushri Sarala Devi|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/media/pdf/JBA_1979_Bio_Sarala_Devi.pdf|publisher=Jamnalal Bajaj Foundation|access-date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ == 
ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਧੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵਰਧਾ ਦੇ ਸੇਵਾਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਈ ਤਾਲਿਮ ਜਾਂ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੇਵਾਗਾਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸਰਲਾ ਬੇਨ ਰੱਖਿਆ। ਮਲੇਰੀਆ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੇਵਾਗਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਉਹ 1940 'ਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ ਦੇ ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਾਨੀ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਚੜਾਈ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ, ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਕੁਮਾਓਂ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ganesh|first=Kamala|title=Culture and the Making of Identity in Contemporary India|year=2005|publisher=Sage Publications|location=New Delhi|page=149|url=https://books.google.com/books?id=liUX5D8CiyUC&amp;q=sarla+behn&amp;pg=PA150|isbn=9780761933076}}&lt;/ref&gt; 

ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਮਾਉਂ ਵਿੱਚ ਸਰਲਾ ਬੇਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਰਹੀ। 1942 ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਗਈ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਮਾਉਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਚ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਘਰ ਛੱਡਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਵਾਰ ਕੈਦ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਅਲਮੋੜਾ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=A WOMAN OF COURAGE (ENGLISH VIII - STANDARD)|url=https://archive.org/stream/std08english2011tnbooks/std08english2011tnbooks_djvu.txt|publisher=Government of Tamil Nadu|access-date=29 May 2013}}&lt;/ref&gt;


== ਮੌਤ ==
1975 ਵਿੱਚ ਸਰਲਾ ਬੇਨ ਪਿਥੌਰਾਗੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਧਰਮਗੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੌਜੇਟ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜੁਲਾਈ, 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;lakshmiashram_a&quot;&gt;{{cite journal|title=NEWS FROM LAKSHMI ASHRAM|journal=Samachar|date=November 2011|issue=113|pages=7–12|url=http://lakshmiashram.dk/sanchars/Sanchar113e.pdf|access-date=29 May 2013}}&lt;/ref&gt; ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{cite web|title=1979 : Outstanding Contribution in Constructive Work|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/1979/constructive-work/sarla-devi|publisher=Jamnalal Bajaj Foundation|access-date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shukla|first=A K|title=Women Chief Ministers in Contemporary India|year=2007|publisher=A P H Publishers|location=New Delhi|page=17|url=https://books.google.com/books?id=NMocKFODKxkC&amp;q=%22catherine+mary+heilman%22&amp;pg=PA17|isbn=978-8131301517}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ 75ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ, &quot;ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧੀ&quot; ਅਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ &quot;ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ&quot; ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Sontheimer|first=Sally|title=Women and the Environment: a Reader: Crisis and Development in the Third World|year=1991|publisher=Earthscan Publications|location=London|page=172|url=https://books.google.com/books?id=phwk6dmU-i8C&amp;q=sarala+behn&amp;pg=PA172|isbn=1853831115}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਸ਼ਰਮ ਸਰਵੋਦਿਆ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕੌਸਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਲਾ ਬੇਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

== ਵਿਰਾਸਤ ==
ਸਰਲਾ ਬੇਨ ਦਾ ਉਤਰਾਖੰਡ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨਵਾਦ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਨਜਾਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਦਿਆ ਲਹਿਰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਲੇਖਕ ਬਿਲ ਐਟਕਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=The Sufi Scotsman|url=http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?201134|access-date=29 May 2013|newspaper=Outlook|date=3 April 1996|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219101858/https://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?201134|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, &quot;ਉਸਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, &quot;ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੱਟ, ਰਾਧਾ ਭੱਟ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਲ ਬਹੁਗੁਣਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਨ। ਅੰਦੋਲਨ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਹੜੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|title=In Hume's footsteps|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/ColumnsOthers/In-Hume-s-footsteps/Article1-834498.aspx|access-date=29 May 2013|newspaper=Hindustan Times|date=2 April 2012|archive-date=13 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313025126/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/ColumnsOthers/In-Hume-s-footsteps/Article1-834498.aspx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982]]</text>
      <sha1>7ars43eahrwz9zakz4k0ahunozfvedh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98672</id>
    <revision>
      <id>847612</id>
      <parentid>764177</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13003" sha1="q5xsxb6mn25bsk12gyhtuo8tizgjha4" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=&lt;span style=&quot;background-color: rgb(254, 252, 224);&quot;&gt;ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ&lt;/span&gt;|image=Satish Chandra.jpg|birth_date={{Birth date|1922|11|20|df=y}}|birth_place=ਮੇਰਠ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|death_date={{Death date and age|2017|10|13|1922|11|20|df=yes}}|nationality=[[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]|alma mater=[[ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]|alma_mater=[[Allahabad University]]|occupation=&lt;span style=&quot;background-color: rgb(254, 252, 224);&quot;&gt; ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ&lt;/span&gt;|known for=ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ|known_for=Authoring books about medieval Indian history}}'''ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ''' (20 ਨਵੰਬਰ, 1922 – 13 ਅਕਤੂਬਰ 2017) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਮੱਧਕਾਲੀਨ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ]] ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1809/18090880.htm|title=Targeting history|last=T.K. Rajalakshmi|date=28 April – 11 May 2001|work=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|access-date=21 March 2009|archive-date=4 ਮਈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504042106/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1809/18090880.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1922 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਰ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਾਸੂਦੇਵੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਠ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਫਿਰ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;herald&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.nationalheraldindia.com/obituary/prof-satish-chandra-historian-and-academic-ambassador|title=Prof Satish Chandra: Historian and academic ambassador|last1=Batabyal|first1=Rakesh|publisher=National Herald|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ.ਏ. (1942), ਐੱਮ. ਏ. (1944) ਅਤੇ ਡੀ.ਫ਼ਿਲ (1948) ਆਰ ਪੀ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੀ ਦੇਖਰੇਖ ਹੇਠ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;WWII&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.ca/books?id=eoNmAAAAMAAJ&amp;q=%22Chandra,+Satish%22+1922&amp;dq=%22Chandra,+Satish%22+1922&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjl68Wvo-7WAhXByVQKHc9LDx0Q6AEIQjAG|title=Who's who in India|date=1986|publisher=Guide Publications.|page=81|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WWIP&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.ca/books?id=nLYZAAAAYAAJ|title=Who's Who, Indian Personages|last1=Sagar|first1=H. L.|date=1986|publisher=Crystal Ship Pub.|page=60|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦਾ ਥੀਸਸ ' ਤੇ ਸੀ: ''8ਵੀਂ ਸਦੀ  ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ।''

ਚੰਦਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=aLAZAAAAYAAJ|title=India Who's who|date=1990|publisher=INFA Publications.|page=470|language=en}}&lt;/ref&gt; 13 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/historian-satish-chandra-passes-away/articleshow/61071836.cms|title=Historian Satish Chandra passes away|work=The Times of India|accessdate=13 October 2017}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਚੰਦਰਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜੇਐਨਯੂ) ਵਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;outlook&quot;&gt;{{cite magazine|author=Chandra, Satish|date=13 February 2002|title=Guru Tegh Bahadur's Martyrdom|url=http://www.outlookindia.com/article/Guru-Tegh-Bahadurs-Martyrdom/214551|magazine=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|accessdate=25 September 2014|archive-date=19 ਦਸੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151219174712/http://www.outlookindia.com/article/guru-tegh-bahadurs-martyrdom/214551|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ  ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਅਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਸਮਟਸ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ। ਚੰਦਰ 1973 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;flap&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=0Rm9MC4DDrcC&amp;pg=PP4#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals Part - II|last1=Chandra|first1=Satish|date=2005|publisher=Har-Anand Publications|isbn=9788124110669|location=Back-flap|language=en}}&lt;/ref&gt; ਐਸ ਗੋਪਾਲ, ਬਿਪਨ ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਰੋਮਿਲਾ ਥਾਪਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ. ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਟਡੀਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/historian-bipan-chandra-passes-away/article6364874.ece|title=Historian Bipan Chandra passes away|date=30 August 2014|newspaper=The Hindu|accessdate=25 September 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਲ ਲਈ ਇਹਦਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਸੀ

ਚੰਦਰਾ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;soas&quot;&gt;{{cite journal|last=Avril|first=Powell|date=October 1995|title=Reviews: Satish Chandra: Mughal religious policies: the Rajputs and the Deccan|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&amp;aid=3667792|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|publisher=School of Oriental and African Studies, University of London|volume=58|issue=3|page=582|doi=10.1017/S0041977X0001332X|accessdate=6 March 2016|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000405/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&amp;aid=3667792|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ, ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ, ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ 1980 ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੋਕੀਓ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ  ਮੇਜ਼ਨ ਡੇ ਸਾਇੰਸ ਡੀ ਲੌਮ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ।  1988 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Indian Public Administration|last1=Arora|first1=Ramesh|last2=Goyal|first2=Rajni|date=1996|publisher=Wishwa Prakashan|isbn=81-7328-068-1|edition=Revised Second|location=New Delhi|page=363|language=English}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ==
ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਰੋਮੀਲਾ ਥਾਪਰ, ਆਰ. ਐਸ. ਸ਼ਰਮਾ, ਬਿਪਨ ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ 'ਖੱਬੇਪੱਖੀ' ਜਾਂ 'ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{citation|first=Sylvie|last=Guichard|title=The Construction of History and Nationalism in India|publisher=Routledge|year=2010|ISBN=1136949313|p=87|url=https://books.google.co.uk/books?id=u0RZBwAAQBAJ&amp;pg=PA87&amp;lpg=PA87}}&lt;/ref&gt; 2004 ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;D.R. Chaudhry&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020428/spectrum/book6.htm|title=Critiques galore!|last=D.R. Chaudhry|date=28 April 2002|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=6 March 2009|location=Chandigarh}}&lt;/ref&gt;

== ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ==
; ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 
* {{Cite book|title=The 18th Century in India: Its Economy and the Role of the Marathas, the Jats, the Sikhs, and the Afghans|last=Chandra|first=Satish|date=1986|publisher=Centre for Studies in Social Sciences|location=Calcutta|oclc=17970100|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Essays in Medieval Indian Economic History|last=Chandra|first=Satish|date=1987|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers|isbn=978-8121500852|location=New Delhi|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Mughal Religious Policies, the Rajputs &amp; the Deccan|url=https://archive.org/details/mughalreligiousp0000chan|last=Chandra|first=Satish|date=1993|publisher=Vikas Pub. House|isbn=978-0-7069-6385-4|location=New Delhi|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Historiography, religion, and state in medieval India|last=Chandra|first=Satish|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|isbn=978-8124100356|location=New Delhi|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals|last=Chandra|first=Satish|date=1997|publisher=Har-Anand Publications|isbn=978-8124105221|location=New Delhi|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Parties and Politics at the Mughal Court, 1707-1740|url=https://archive.org/details/partiespoliticsa0000chan|last=Chandra|first=Satish|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-565444-8|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Essays on Medieval Indian History|url=https://archive.org/details/essaysonmedieval0000chan|last=Chandra|first=Satish|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-566336-5|location=New Delhi|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=State, Pluralism, and the Indian Historical Tradition|last=Chandra|first=Satish|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-569621-9|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=State, Society, and Culture in Indian History|url=https://archive.org/details/nlsiu.934.cha.27508|last=Chandra|first=Satish|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-807739-8|author-mask=0}}
; ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ
* {{Cite book|title=The Indian Ocean: Explorations in History, Commerce and Politics|date=1987|publisher=Sage Publications|isbn=978-81-7036-059-9|editor-last=Chandra|editor-first=Satish|editor-mask=0}}
* {{Cite book|title=The Indian Ocean and its Islands: Strategic, Scientific, and Historical Perspectives|url=https://archive.org/details/indianoceanits00newd|date=1993|publisher=Sage Publications|isbn=978-0-8039-9455-3|editor-last=Chandra|editor-first=Satish|editor-mask=With|editor-last2=Arunalacham|editor-first2=B.|editor-last3=Suryanarayan|editor-first3=V.}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]]</text>
      <sha1>q5xsxb6mn25bsk12gyhtuo8tizgjha4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਖ਼ਸਾਨਾ ਕੌਸਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102686</id>
    <revision>
      <id>847517</id>
      <parentid>833613</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22220" sha1="csd4smwo0eh64jnhsopl98on7xlllo3" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਰੁਖ਼ਸਾਨਾ ਕੌਸਰ|birth_date={{Birth year and age|1989}}|death_date=&lt;!--{{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}}--&gt;|resting place coordinates=&lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;|resting_place_coordinates=&lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;|residence=ਥਾਨਾ ਮੰਡੀ, ਉੱਚ ਕਲਸੀ, ਸ਼ਾਹਧਰਾ ਸ਼ਰੀਫ਼,&lt;br&gt; [[ਰਾਜੌਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|nationality=ਭਾਰਤੀ|citizenship=ਭਾਰਤੀ|known_for=ਉਸਨੇ ਰਾਜੌਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਇਬਾ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ|home town=[[ਰਾਜੌਰੀ ]]|home_town=[[ਰਾਜੌਰੀ ]]|religion=[[ਇਸਲਾਮ]]|spouse=ਕਬੇਰ ਹੁਸੈਨ|parents=ਨੂਰ ਹੁਸੈਨ (ਪਿਤਾ),&lt;br&gt; ਰਸ਼ੀਦਾ ਬੇਗਮ (ਮਾਤਾ)|relations=ਆਈਜਾਜ਼ (ਭਰਾ),&lt;br&gt; ਵਕ਼ਾਲਤ ਹੁਸੈਨ (ਅੰਕਲ),&lt;br&gt; ਕੁਲਜ਼ਮ ਪਾਰੀ (ਆਂਟੀ)|awards=[[ਕਿਰਤੀ ਚੱਕਰ]]&lt;br&gt;ਐਲਾਨ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਬ੍ਰੇਵਰੀ ਅਵਾਰਡ]],&lt;br&gt;}}

'''ਰੁਖ਼ਸਾਨਾ ਕੌਸਰ''' [[ਕੀਰਤੀ ਚੱਕਰ|ਕੇਸੀ]] (ਜਨਮ 1989) ਉੱਚ ਕਲਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਗੁੱਜਰ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ 2009 ਵਿੱਚ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ ਰਾਜੌਰੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਈਬਾ]] ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਨੂਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਰਸ਼ੀਦਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਦਸਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਇਬਾ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਕੁਰਸੀ ਅਤੇ [[ਏ ਕੇ-47]] ਰਾਈਫਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਆਇਜਾਜ਼, ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਹੋਰ ਅਤਿਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;ef&quot;&gt;{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-31/india/28112630_1_rukhsana-grenade-attacks-rajouri|title=Terrorists attack Jammu braveheart Rukhsana's house|last=PTI|date=31 October 2009|publisher=The Times of India|accessdate=26 December 2009|archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025151216/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-31/india/28112630_1_rukhsana-grenade-attacks-rajouri|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gh&quot;&gt;{{cite web|url=http://sify.com/news/i-fear-my-life-in-j-amp-k-rukhsana-news-national-jldrEfdcebh.html|title=I fear my life in J&amp;K: Rukhsana|last=India Blooms News Service|date=3 November 2009|publisher=Sify.com|accessdate=26 December 2009|archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214093457/http://www.sify.com/news/i-fear-my-life-in-j-amp-k-rukhsana-news-national-jldrEfdcebh.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zee2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.zeenews.com/news569027.html|title=Centre announces bravery award for Rukhsana|date=7 October 2009|publisher=Zeenews.com|accessdate=26 December 2009}}&lt;/ref&gt;

== ਖਾੜਕੂ ਘਟਨਾ ==
27 ਸਤੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਰਾਤ ਕਰੀਬ 9:30 ਵਜੇ ਰੁਖਸਾਨਾ ਦੇ ਚਾਚਾ ਵਕਾਲਤ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਅਤਿਵਾਦੀ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਘਰ ਲਿਜਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨੂਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਤਿੰਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਿੜਕੀ ਤੋੜ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਰਸ਼ੀਦਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ, ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਜੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕੋ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ab&quot; /&gt;&lt;ref name=zee2/&gt; By then, he with his wife, Rashida Begum, had hidden Rukhsana beneath a cot.&lt;ref name=&quot;ab&quot; /&gt;&lt;ref name=AK47/&gt;&lt;ref name=&quot;op&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.zeenews.com/news582378.html|title=Brave girl Rukhsana pays homage to Nariman House victims |last=PTI|date=26 November 2009|publisher=Zeenews|accessdate=27 December 2009}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਐਜਾਜ਼ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਈਫਲ ਦੇ ਬੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;ab&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cd&quot; /&gt;&lt;ref name=AK47/&gt; Rukhsana emerged from her hiding place with an [[axe]] and hit the LeT commander on his head &lt;ref name=&quot;ab&quot; /&gt;&lt;ref name=AK47/&gt;&lt;ref name=&quot;op&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;uv&quot;&gt;{{cite web|url=http://twocircles.net/2010jan08/rukhsana_get_bravery_award_taj_hotel_hero_zaheen_mateen_also_list.html|title=Rukhsana to get bravery award, Taj Hotel hero Zaheen Mateen also in the list|last=Admin|date=8 January 2010|publisher=TCN|accessdate=9 January 2010|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192802/http://twocircles.net/2010jan08/rukhsana_get_bravery_award_taj_hotel_hero_zaheen_mateen_also_list.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਰੁਖਸਾਨਾ ਆਪਣੀ ਲੁਕਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੁਹਾੜੀ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਲਸ਼ਕਰ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਕਾਲਤ ਹੁਸੈਨ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਖਾੜਕੂਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੁਖਸਾਨਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;ab&quot; /&gt; ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੇ ਕਮਾਂਡਰ ਦੀ ਏ.ਕੇ.47 ਰਾਈਫਲ ਚੁੱਕ ਲਈ, ਦੂਜੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਾਪਸ ਲਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੇ ਕਮਾਂਡਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਖਾੜਕੂਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਰੁਕਸ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਸ਼ਰੀਫ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ।&lt;ref name=&quot;ab&quot; /&gt;&lt;ref name=cd/&gt;&lt;ref name=AK47/&gt;&lt;ref name=&quot;ef&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gh&quot; /&gt;&lt;ref name=zee2/&gt;&lt;ref name=&quot;uv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;qr&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/rukhsana-to-be-felicitated-in-gujarat/543017/|title=Rukhsana to be felicitated in Gujarat|last=Express News Service|date=18 Nov 2009 |publisher=Indianexpress.com|accessdate=27 December 2009|location=Ahmedabad}}&lt;/ref&gt; ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਖਾੜਕੂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ, ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਨਿਯਮਤ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;ab&quot; /&gt;


ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਬੂ ਓਸਾਮਾ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਲਸਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ।&lt;ref name=cd/&gt;&lt;ref name=zee2/&gt; ਰੁਖਸਾਨਾ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

== ਨਾਜ਼ੁਕ ਟਿਕਾਣਾ ==
ਰਾਜੌਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਸ਼ਰੀਫ਼, ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਰੁਖ਼ਸਾਨਾ ਦਾ ਘਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਜੰਗਬੰਦੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ 20 ਮੀਲ (32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਲੁਕਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਨਤੀਜੇ ==
ਆਪਣੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਖਸਾਨਾ ਕੌਸਰ ਨੇ ਕਿਹਾ:

&quot;ਮੈਨੂੰ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ...ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਾਂਗੇ। ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੌਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਗੇ।&quot; -ਰੁਖਸਾਨਾ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ

ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਨੂਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰੁਖਸਾਨਾ ਅਤੇ ਐਜਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।[1] ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਕ ਬਦਲੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜੇ।[6]

== ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਮਲਾ ==
31 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ, ਅਣਪਛਾਤੇ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਤ 10:30 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰੁਖਸਾਨਾ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਦੋ ਹੈਂਡ ਗ੍ਰਨੇਡ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ ਕਈ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ।[5][6][11] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗ੍ਰਨੇਡ ਖੁੰਝ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਫਟ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਰਾਤ ​​ਪੈਣ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।[4][5] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 7 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੁਲਿਸ ਕਲੋਨੀ [5][11] ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕੁਆਰਟਰ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[5]

ਮੰਗਲਵਾਰ ਰਾਤ, 10 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ, ਇੱਕ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਰੁਖਸਾਨਾ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਇਮਪ੍ਰੋਵਾਈਜ਼ਡ ਵਿਸਫੋਟਕ ਯੰਤਰ (IED) ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਬ ਨਿਰੋਧਕ ਦਸਤੇ ਦੁਆਰਾ ਨਕਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।[4]

== 2013 ==
2013 ਤੱਕ, ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ:[12]

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ

ਸਰਵੋਤਮ ਜੀਵਨ ਰਕਸ਼ਾ ਪਦਕ

ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ

ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ

ਆਸਥਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਆਦਿ।

== ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ==
24 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ, ਰੁਖਸਾਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਕੁਲਜ਼ੁਮ ਪਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਨੌਜਵਾਨ ਐਜਾਜ਼ ਸਮੀਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅਗਵਾ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਗਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਆਂਇਕ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦਾ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਸ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੌਰ ਦੇ ਐਸਐਸਪੀ ਸ਼ਫਕਤ ਵਟਾਲੀ ਨੇ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੇਸ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹਮਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।[2]

== ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ==
ਰੁਖਸਾਨਾ, ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਰਾਈਫਲ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਜੌਰੀ ਦੇ ਅਲਹੁਦਾ ਜਾਮੀਆ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਮੌਲਾਨਾ ਅਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਮਸੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਜਿਹਾਦ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਸ਼ਰੀਫ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਇਨਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਬਾਬਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹੈ।[1]

ਮੰਗਲਵਾਰ, 29 ਸਤੰਬਰ 2009 ਨੂੰ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਵੋਹਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵੀ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਿਆ।[2]

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਰੁਖਸਾਨਾ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।[5][6]

== ਨਰੀਮਨ ਹਾਊਸ ==
26 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ, ਰੁੱਖਸਾਨਾ ਨੇ ਨਰੀਮਨ ਹਾਊਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 26/11 ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਯਹੂਦੀ ਕਲੀ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਐਂਟੀ ਟੈਰੋਰਿਸਟ ਫਰੰਟ (ਏਆਈਏਟੀਐਫ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਐਮ ਐਸ ਬਿੱਟਾ ਵੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਨਰਮਾਨ ਹਾਊਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹਾਲ ਵਿਚ ਮੋਮਬੱਤੀ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ।

== ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ==
2010 ਵਿਚ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਕੌਫ਼ੀ ਸ਼ੋਪ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਰੁੱਖਸਾਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹਾਦੁਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* Terrorism in Kashmir
* Terrorism in Jammu and Kashmir

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|refs=&lt;ref name=&quot;ab&quot;&gt;{{cite web
  | url=http://www.indianexpress.com/news/this-20yrold-kashmiri-killed-a-militant-shot-another/522719
  | title=This 20-yr-old Kashmiri killed a militant, shot another
  | last=Sharma | first=Arun | date=29 September 2009
  | publisher=Indianexpress.com |accessdate=26 December 2009
  | location=Shahdra Sharief (Rajouri)}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cd&quot;&gt;{{cite web
  | url=http://www.indianexpress.com/news/behind-rukhsanas-story-of-bravery-a-forgo/523116/
  | title=Behind Rukhsana’s story of bravery, a ‘forgotten’ abduction
  | last=Sharma | first=Arun | date=30 September 2009
  | publisher=Indianexpress.com |accessdate=26 December 2009
  | location=Shahdra Sharief (Rajouri)}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AK47&quot;&gt;{{cite web
  |url= http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/6244076/Farmers-daughter-disarms-terrorist-and-shoots-him-dead-with-AK47.html
  | title=Farmer's daughter disarms terrorist and shoots him dead with AK47
  | last=Nelson | first=Dean | date=29 September 2009
  | publisher=Telegraph.co.uk |accessdate=27 December 2009
  | location=New Delhi}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zee&quot;&gt;{{cite web
  | url=http://www.zeenews.com/news578005.html
  | title=IED recovered near Rukhsana's house in Rajouri, defused
  | last=Bureau Report | date=11 November 2009
  | publisher=Zeenews |accessdate=27 December 2009}}
&lt;/ref&gt;}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://twocircles.net/2010jan08/rukhsana_get_bravery_award_taj_hotel_hero_zaheen_mateen_also_list.html Rukhsana to get Sarvottam Jeevan Raksha Padak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192802/http://twocircles.net/2010jan08/rukhsana_get_bravery_award_taj_hotel_hero_zaheen_mateen_also_list.html |date=2016-03-03 }} TCN News
* [http://www.indianexpress.com/news/this-20yrold-kashmiri-killed-a-militant-shot-another/522719/ This 20-yr-old Kashmiri killed a militant, shot another] Indian Express
* [http://www.dnaindia.com/india/report_rukhsana-kausar-seeks-permanent-job-in-paramilitary-force_1306683 Rukhsana Kausar seeks permanent job in paramilitary force] DNA
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>csd4smwo0eh64jnhsopl98on7xlllo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੀਥ ਲੇਜਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102747</id>
    <revision>
      <id>847761</id>
      <parentid>783352</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14614" sha1="46caloy5y9wvilchd4knw95avl8bzgo" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਹੀਥ ਲੇਜਰ
| image = File:Heath Ledger.jpg 
| caption = 56ਵੇਂ ਬਰਲਿਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ ਫਰਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਹੀਥ ਲੇਜਰ
| birth_name = ਹੀਥਕਲਿਫ਼ ਐਂਡਰਿਊ ਲੇਜਰ
| birth_date = {{birth date|1979|4|4|df=yes}}
| birth_place = [[ਪਰਥ]], ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ
| death_date = {{death date and age|2008|1|22|1979|4|4|df=yes}}
| death_place = [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]], ਯੂ.ਐੱਸ.
| death_cause = ਜਹਿਰੀਲੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਰਕੇ
| resting_place = ਕਰਾਕੱਟਾ ਸੈਮੇਟਰੀ
| occupation = [[ਅਦਾਕਾਰ]], ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
| years_active = 1993–2008
| domesticpartner = ਮਿਚੇਲ ਵਿਲੀਅਮਸ (2004–07)
| children = 1
}}
'''ਹੀਥਕਲਿਫ਼ ਐਂਡਰਿਊ ਲੇਜਰ''' (4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1979 -22 ਜਨਵਰੀ 2008) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਜਰ 1998 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਿਖੇਰਣ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ 19 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''10 ਥਿੰਗਸ ਆਈ ਹੇਟ ਅਬਾਊਟ ਯੂ'' (1999), ''ਦ ਪੈਟ੍ਰੀਔਟ'' (2000), ''ਮੌਂਸਟਰਜ ਬਾਲ'' (2001), ''ਅ ਨਾਈਟਸ ਟੇਲ'' (2001), ''ਬ੍ਰੋਕਬੈਕ ਮਾਉਂਟੇਨ'' (2005) ਅਤੇ ''[[ਦ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ]]'' (2008) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;filmography&quot;&gt;{{cite web |title=Heath Ledger - Credits |accessdate=2009-10-16 |url=http://www.variety.com/profiles/people/CreditsByRole/Actor/28390/Heath%20Ledger.html?dataSet=1 |work=Variety}}&lt;/ref&gt; ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੇਜਰ ਇੱਕ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Dawtrey&quot;&gt;{{cite news |first=Adam |last=Dawtrey |title='Parnassus' Team Faces Dilemma |work=Variety |url=http://www.variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&amp;cs=1 |date=2008-01-23 |accessdate=2008-01-23 |archive-date=2010-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104230214/http://www.variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&amp;cs=1 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''ਬ੍ਰੋਕਬੈਕ ਮਾਉਂਟੇਨ'' ਵਿੱਚ ਈਨੀਸ ਡੇਲ ਮਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਲੇਜਰ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਦਾਇਰਾ ਇਨਾਮ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2005 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ 2006 2006 BAFTA ਇਨਾਮ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;bafta&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bafta.org/awards-database.html?sq=Heath+Ledger |title=Awards Database |publisher=British Academy of Film and Television Awards |accessdate=2009-10-16 |archive-date=2012-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128100720/http://www.bafta.org/awards-database.html?sq=Heath+Ledger |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਹੀਥ ਲੇਜਰ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2007 ਦਾ ਇੰਡਿਪੈਂਡੈਂਟ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਰਾਬਰਟ ਅਲਟਮੈਨ ਇਨਾਮ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਆਈ ਐਮ ਨਾਟ ਦੇਅਰ]]'' ਦੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਕਾਸਟਿੰਗ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ [[ਬੌਬ ਡਿਲਨ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਲੇਜਰ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਅਦਾਕਾਰ ਰੌਬੀ ਕਲਾਰਕ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਡਿਲਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੇ ਛੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ETOnline&quot;&gt;{{cite news |title=Heath Ledger Honored at Independent Spirit Awards |url=http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ |work=ET Online |date=2008-02-23 |accessdate=2008-08-08 |archive-date=2009-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090725161943/http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ |dead-url=yes }} {{Cite web |url=http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-02-02 |archive-date=2009-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090725161943/http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ''ਦ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ'' ਵਿੱਚ [[ਜੋਕਰ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਅਕੈਡਮੀ ਇਨਾਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਰਨ-ਉਪਰੰਤ&lt;ref name=&quot;abc.net.au&quot;&gt;{{cite web |title=Ledger Honoured at AFI Awards |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/12/07/2439750.htm?section=entertainment |work=ABC Online |accessdate=2008-12-06 |archive-date=2009-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091010021123/http://www.abc.net.au/news/stories/2008/12/07/2439750.htm?section=entertainment |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਇਨਾਮ, 2008 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇਨਾਮ, 2009 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ 2009 ਦਾ ''BAFTA ਇਨਾਮ'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਉਸਦੀ ਮੌਤ 28 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ&lt;ref name=&quot;Timesobit&quot;&gt;{{cite news |title=Heath Ledger: The Times Obituary |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3237974.ece |work=The Times |date=2008-01-23 |accessdate=2008-04-27 |archive-date=2010-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100524061030/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3237974.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ੰਚਿਤ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Chan&quot;&gt;{{cite news |author=Chan, Sewell and James Barron (contributing) |title=City Room: Heath Ledger's Death Is Ruled an Accident |url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2008/02/06/heath-ledgers-death-is-ruled-an-accident/ |work=[[ਦਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਸ]] |date=2008-02-06 |accessdate=2008-08-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNNLedger&quot;&gt;{{cite news |title=Ledger's Death Caused by Accidental Overdose |url=http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/02/06/heath.ledger/index.html |work=CNN |date=2008-02-06 |accessdate=2008-08-17 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110062154/http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/02/06/heath.ledger/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;APMSNBC&quot;&gt;{{cite news |title=Heath Ledger Died of Accidental Overdose: 28-Year-Old Actor Had Oxycodone, Anti-Anxiety, Sleep Aids in His System |url=http://www.msnbc.msn.com/id/23029566/ |publisher=msnbc.com |date=2008-02-06 |accessdate=2008-03-17 |archive-date=2008-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110521/http://www.msnbc.msn.com/id/23029566/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਲੇਜਰ ਦੀ ਮੌਤ ''ਦ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ'' ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸਦੀ 180 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ 'ਤੇ ਵੀ ਪਿਆ।&lt;ref name=&quot;Halbfinger2&quot;&gt;{{cite news |first=David M. |last=Halbfinger |title=Batman's Burden: A Director Confronts Darkness and Death |url=http://www.nytimes.com/2008/03/09/movies/09halb.htm |work=[[ਦਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਸ]] |date=2008-03-09 |pages=1, 16 |accessdate=2008-03-10 |archive-date=2009-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417100232/http://www.nytimes.com/2008/03/09/movies/09halb.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ 22 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਉਹ ਟੋਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਟੇਰੀ ਗਿਲੀਅਮ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦ ਈਮਾਗਿਨਾਰਿਅਮ ਆਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਪਨਰਸੁਲਮ'' ਵਿੱਚ ਸੀ।

==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ==
===ਫ਼ਿਲਮ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 17em;&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 15em;&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਬਲੈਕਰੌਕ''
| rowspan=&quot;2&quot; | 1997
| ਟੌਬੀ ਐਕਲੈਂਡ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਪਾਅਸ''
| ਓਬਰਾਨ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''10 ਥਿੰਗਸ ਆਈ ਹੇਟ ਅਬਾਊਟ ਯੂ''
| rowspan=&quot;2&quot; | 1999
| ਪੈਟਰਿਕ ਵੇਰੋਨਾ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਟੂ ਹੈਂਡਸ''
| ਜਿੰਮੀ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਦ ਪੈਟ੍ਰੀਐਟ''
| 2000
| ਗੇਬਰੀਅਲ ਮਾਰਟਿਨ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਅ ਨਾਈਟਸ ਟੇਲ''
| rowspan=&quot;2&quot; | 2001
| ਵਿਲੀਅਮ ਥੈਚਰ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਮੌਂਸਟਰਸ ਬਾਲ''
| ਸੋਨੀ ਗ੍ਰੌਤੋਵਸਕੀ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਦ ਫੋਰ ਫੀਦਰਸ''
| 2002
| ਹੈਰੀ ਫੇਵਰਸ਼ੈਮ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਨੈੱਡ ਕੈਲੀ''
| rowspan=&quot;2&quot; | 2003
| ਨੈੱਡ ਕੈਲੀ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਦ ਆਰਡਰ''
| ਐਲੈਕਸ ਬੈਰਨਿਅਰ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਲਾਰਡਸ ਆਫ਼ ਡੌਗਟਾਊਨ''
| rowspan=&quot;4&quot; | 2005
| ਸਕਿਪ ਐਂਗਬਲੌਮ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਦ ਬ੍ਰਦਰਜ''
| ਜੈਕਬ ਗ੍ਰਿਮ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਬ੍ਰੋਕਬੈਕ ਮਾਉਂਨਟੇਨ''
| ਐਨਨਿਸ ਡੈਲ ਮਾਰ
| 
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਕਾਸਾਨੋਵਾ''
| ਗੀਆਕੋਮੋ ਕਾਸਾਨੋਵਾ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਕੈਂਡੀ''
| 2006
| ਡਾਨ ਕਾਰਟਰ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਆਈ ਐਮ ਨਾਟ ਦੇਅਰ''
| 2007
| ਰੌਬੀ ਕਲਾਰਕ ([[ਬੌਬ ਡਿਲਨ]])
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ਦ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ]]''
| 2008
| [[ਦ ਜੋਕਰ (ਦ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ)|ਦ ਜੋਕਰ]]
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਦ ਇਮੈਜੀਨੇਰੀਅਮ ਆਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਪਰਨਾਸੁਸ''
| 2009
| ਟੋਨੀ ਸ਼ੈਪਰਡ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਆਈ ਐਮ ਹੀਥ ਲੇਜਰ''
| 2017
| ਖ਼ੁਦ
| ਦਸਤਾਵੇਜੀ ਫ਼ਿਲਮ
|}

===ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 17em;&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 15em;&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਸ਼ਿਪ ਟੂ ਸ਼ੋਰ''
| 1993
| ਸਾਇਕਲਿਸਟ
| 3 ਭਾਗ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਸਵੈੱਟ''
| 1996
| ਸਨੋਈ ਬੌਲਸ
| 26 ਭਾਗ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਹੋਮ ਐਂਡ ਅਵੇ''
| rowspan=&quot;2&quot; | 1997
| ਸਕਾਟ ਇਰਵਿਨ
| 9 ਭਾਗ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਰੌਰ''
| ਕੋਨੋਰ
| 13 ਭਾਗ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ਸਟੋਮ ਹਾਅਕਸ''
| 2007
| ਸਾਇਕਲੋਨੀਅਨ ਤਾਲੋਨ
| ਆਵਾਜ਼; ਇੱਕ ਭਾਗ
|}

===ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 17em;&quot;| ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;ਕੌਜ ਐਂਡ ਇਫੈਕਟ&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2006
| rowspan=&quot;2&quot; | 1200 ਤਕਨੀਕਾਂ
| rowspan=&quot;3&quot; | ਲੇਜਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;ਸੇਡਕਸ਼ਨ ਇਜ ਏਵਿਲ (ਸ਼ੀ ਇਜ ਹੌਟ)&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;ਮੌਰਨਿੰਗ ਯੀਅਰਨਿੰਗ&quot;
| [[ਬੈੱਨ ਹਾਰਪਰ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;ਬਲੈਕ ਆਈਡ ਡੌਗ&quot;
| 2007
| [[ਨਿਕ ਡਰੇਕ]]
| ਲੇਜਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ੀਚਰਡ
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;ਕਿੰਗ ਰੈਟ&quot;
| 2009
| ਮੋਡੈਸਟ ਚੂਹਾ
| ਐਨੀਮੇਟਡ ਵੀਡੀਓ; ਲੇਜਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ
|}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
*{{Find a Grave|24102296}}
*{{IMDb name|0005132}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>46caloy5y9wvilchd4knw95avl8bzgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿੰਬਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104268</id>
    <revision>
      <id>847697</id>
      <parentid>818637</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30500" sha1="0k9zb8507k8dqb1ykqk6jiomr6un304" xml:space="preserve">{{Infobox character
|colour = #64A2FF
|name = ਸਿਮਬਾ
|image = File:YoungSimbaSmilestlk.png
|caption = 
|first = ''ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ'' (1994)
|creator = {{Plainlist|
* ਇਰੈਨ ਮੇੱਚੀ 
* ਜੋਨਾਥਨ ਰਾਬਰਟਸ
* ਲਿੰਡਾ ਵੁਲਵਰਟਨ
}}
|voice = 
|species = ਸ਼ੇਰ
|gender = ਪੁਰਖ
|family = 
|relatives = 
|spouse = ਨਾਲਾ (ਪਤਨੀ) 
|children =
|series = ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ
}}

'''ਸਿਮਬਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Simba''' ਜਾਂ '''ਸਿੰਬਾ)''' ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ। ਜੋ [[ਦ ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਕੰਪਨੀ|ਡਿਜ਼ਨੀ]] ਚੈਨਲ ਦੀ &quot;ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ&quot; ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ]] ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੀ 32 ਵੀਂ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ [[ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ]] (1994) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸੀਕੁਲੇਸ ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ II: ਸਿਮਬਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਡ (1998) ਅਤੇ ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ 1½ (2004) ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ 2019 ਦੀ ਰਿਮੇਕ ਜੌਨ ਫੈਵਰੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਅਸਲੀ ਫ਼ਿਲਮ। ਸਿਮਬਾ ਦੀ ਸਕਰੀਨ੍ਰਿਾਈਟਰਾਂ ਆਇਰੀਨ ਮੇਕਚੀ, ਜੋਨਾਥਨ ਰੌਬਰਟਸ ਅਤੇ ਲਿੰਡਾ ਵੂਲਵਰਟਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਾਰਕ ਹੈਨ ਨੇ ਸਿਬਾ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨ ਐਨੀਮੇਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਰੂਬੀਨ ਏ. ਅਕੀਨੋ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਐਨੀਮੇਟ ਕੀਤਾ।

ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਕਿਰਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਿਬਾ ਡੀਬਨੀ ਦੇ ਬਾਬੀ (1942) ਦੇ ਬੱਬੀ ਅਤੇ ਬੌਬੀ ਅਤੇ ਬੌਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ]] ਦੇ ਹੈਮੇਲੇਟ ਤੋਂ ਸਿਬਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਮਲੇਟ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 1997 ਵਿੱਚ, ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਕੋਟ ਇਰਬੀ-ਰਨੀਰ ਅਤੇ ਜੇਸਨ ਰਾਇਜ਼ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਸਿਮਬਾਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਫ੍ਰੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

== ਵਿਕਾਸ ==

=== ਡਿਜ਼ਾਇਨ ===
ਦਿ ਲਿਯਨ ਕਿੰਗ ਦਾ ਵਿਚਾਰ 1989 ਵਿੱਚ [[ਡਿਜ਼ਨੀ]] ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੇਫ਼ਰੀ ਕੈਟਜ਼ਨਬਰਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|title = The Lion King|date = 2005-10-28|work = The Animated Movie Guide|url = https://books.google.com/?id=fTI1yeZd-tkC&amp;pg=PA145&amp;lpg=PA145&amp;dq=ruben+a.+aquino+the+lion+king+interview#v=onepage&amp;q=ruben%20a.%20aquino%20the%20lion%20king%20interview&amp;f=false|last = Beck|first = Jerry|publisher = Chicago Review Press|publication-date = October 1, 2005|pages = 145–146|isbn = 1556525915|accessdate = 25 July 2013|publication-place = United States}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1-1&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.in70mm.com/news/2002/lion_king/|title = The Lion King: The IMAX Experience.|last = Kallay|first = William|publisher = in70mm.com|website = in70mm.com|date = December 2002|accessdate = 25 July 2013|archive-date = 27 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927013747/http://www.in70mm.com/news/2002/lion_king/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਕਹਾਣੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਬੰਬਰ (1942) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;:2-1&quot;&gt;{{Cite web|url = http://ca.ign.com/articles/2003/09/26/the-lion-king-special-edition|title = The Lion King: Special Edition|website = IGN|accessdate = 8 August 2013|date = September 26, 2003|publisher = IGN Entertainment, Inc|last = Patrizio|first = Andy}}&lt;/ref&gt; ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ &quot;ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੱਬੀ&quot; ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋ-ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰੋਬ ਮਿਕੌਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ &quot;ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਾਹਸ ਹੈ &quot;।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url = http://animatedviews.com/2011/lion-kings-roger-allers-and-rob-minkoff-2d-for-a-3d-hit/|title = Lion King D-rectors Roger Allers and Rob Minkoff: 2D’s for a 3D hit!|date = September 30, 2011|accessdate = 25 July 2013|website = Animated Views|last = Noyer|first = Jérémie|publisher = Animated Views}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਮਬਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੂਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ &quot; ਬਾਲਗਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਰੋਜਰ ਐੱਲਰਸ ਅਤੇ ਮਿੰਕੋਫ ਨੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਮੂਸਾ ਅਤੇ ਯੂਸੁਫ਼ ਨੇ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਲਈ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਨਿਰਮਾਤਾ ਡੌਨ ਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਮਬਾ &quot;ਰਾਇਲਟੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ &quot;।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Though considered an original&lt;ref name=&quot;:5-1&quot;&gt;{{Cite web|url = http://web.orange.co.uk/article/film/the-lion-king-3d-don-hahn-interview-67182466|title = The Lion King 3D - Don Hahn interview|website = Orange|date = October 6, 2011|accessdate = 25 July 2013|publisher = orange.co.uk|last = Carnevale|first = Rob|archive-date = 8 ਅਗਸਤ 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140808054507/http://web.orange.co.uk/article/film/the-lion-king-3d-don-hahn-interview-67182466|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6-1&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.indielondon.co.uk/Film-Review/the-lion-king-3d-don-hahn-interview|title = The Lion King 3D - Don Hahn interview|accessdate = 25 July 2013|website = IndieLondon|publisher = IndieLondon.co.uk|date = |year = 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7-1&quot;&gt;{{Cite web|url = http://partners.nytimes.com/library/theater/111497lion-theater-review.html|title = 'The Lion King': Twice-Told Tale of Cub Coming of Age|date = November 14, 1997|accessdate = 26 July 2013|website = The New York Times|publisher = The New York Times Company|last = Brantley|first = Ben}}&lt;/ref&gt;

ਕਈ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਹਮੇਲੇਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਐਲਰਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਖੀਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ... ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦੇ ਥੀਮ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਮੇਲੇਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਸ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭੋ।&quot;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|url = http://news.moviefone.ca/2013/06/05/movies-you-didnt-know-were-based-on-shakespeare/#!slide=4410|title = 16 Movies You Didn't Know Were Based on Shakespeare|accessdate = 26 July 2013|website = Moviefone|date = June 5, 2013|publisher = Aol Inc|last = Whitney|first = Erin|archive-date = 26 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130926214754/http://news.moviefone.ca/2013/06/05/movies-you-didnt-know-were-based-on-shakespeare/#!slide=4410|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite book|title = Post Modern Hamlet|work = Murder Most Foul:Hamlet Through the Ages|url = https://books.google.com/?id=u-9VkKaRVtoC&amp;pg=PA193&amp;lpg=PA193&amp;dq=roger+allers+and+rob+minkoff+the+lion+king+interview#v=onepage&amp;q=roger%20allers%20and%20rob%20minkoff%20the%20lion%20king%20interview&amp;f=false|last = Bevington|first = David|publisher = Oxford University Press|accessdate = 26 July 2013|publication-date = Jun 23, 2011|page = 193|isbn = 978-0199599103|publication-place = United Kingdom|date = 2011-06-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|title = The Lion King and Hamlet: A Homecoming for the Exiled Child|work = The English Journal|jstor = 820106|last = Gavin|first = Rosemarie|date=March 1996|publisher = National Council of Teachers of English|location = United States|page = 55|issn = 0013-8274|volume = 85}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web|url = http://ca.ign.com/articles/2011/09/17/the-lion-king-3d-review|title = The Lion King 3D Review|date = September 16, 2011|website = IGN|accessdate = 8 August 2013|publisher = IGN Entertainment, Inc|last = White|first = Cindy}}&lt;/ref&gt;

ਪਟਕਥਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਜੋਨਾਥਨ ਰੌਬਰਟਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਣੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ &quot;ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ &quot;। ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਐਲਟਨ ਜੌਨ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਟਿਮ ਰਾਈਸ ਨੇ ਸਿਬਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਦੇਣ ਲਈ &quot;ਮੈਂ ਜਸਟ ਕੈਨਟ ਵੇਟ ਟੂ ਕਿੰਗ&quot; ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੌਬਰਟਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ &quot;।

=== ਆਵਾਜ਼ ===
ਮੈਥਿਊ ਬਰੋਡਰਿਕ ਨੇ ਐਡਲਟ ਸਿਬਾ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:16-1&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.ew.com/ew/article/0,,302837,00.html|title = Mane Attraction|date = July 8, 1994|website = Entertainment Weekly|publisher = Entertainment Weekly Inc|last = Daly|first = Steve|accessdate = 27 July 2013|archive-date = 27 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141027022604/http://www.ew.com/ew/article/0,,302837,00.html|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt; ਲਿਯੋਨ ਕਿੰਗ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਬ੍ਰੋਡੈਰਿਕ ਨੂੰ ਉਹ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਏਜੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਫ਼ੋਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉਸਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਿਬਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:16-2&quot;&gt;{{Cite web|url = http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-et-lion-king-20110915/2|title = A 'Lion's' tale|date = September 15, 2011|last = King|first = Susan|website = Los Angeles Times|accessdate = 2 August 2013|publisher = Los Angeles Times|archive-date = 24 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20131024090815/http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-et-lion-king-20110915/2|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬਰੋਡਰਿਕ ਫੀਰੀਸ ਬੂਏਲਰਜ਼ ਦਿਵਸ ਔਫ (1986) ਵਿੱਚ ਟਾਈਟਲ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ &quot;ਸੰਪੂਰਨ&quot; ਸਨ; ਨਿਰਮਾਤਾ ਡੌਨ ਹਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰੋਡੈਰਿਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ &quot;ਉਹ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਗੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ&quot;।&lt;ref name=&quot;:16-3&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.cinemaspy.com/spotlight/interview-disneys-don-hahn-adds-another-dimension-to-the-lion-king-10575/|title = Interview: Don Hahn Adds Another Dimension to Disney’s The Lion King|archiveurl = https://archive.today/20130726211202/http://www.cinemaspy.com/spotlight/interview-disneys-don-hahn-adds-another-dimension-to-the-lion-king-10575/ |archivedate=July 26, 2013 |date = October 5, 2011|accessdate = 26 July 2013|website = CinemaSpy.com|publisher = CinemaSpy Entertainment|last = Simpson|first = Michael}}&lt;/ref&gt; ਜੋਨਾਥਨ ਟੇਲਰ ਥਾਮਸ, ਜੋ ਰੈਂਡੀ ਟੇਲਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਟਿੰਗਮ ਗ੍ਰਹਿ ਸੁਧਾਰ ਉੱਤੇ, ਨੂੰ ਯੰਗ ਸਿਬਾ ਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਨੀਮੇਟਰ ਮਾਰਕ ਹੇਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:17-1&quot;&gt;{{Cite web|url = http://dailycaller.com/2013/07/25/what-ever-happened-to-the-home-improvement-brothers/|title = What ever happened to the ‘Home Improvement’ brothers?|accessdate = 29 July 2013|date = July 25, 2013|website = The Daily Caller|publisher = The Daily Caller|last = Bigler|first = Taylor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:17-2&quot;&gt;{{Cite web|url = http://insidetv.ew.com/2011/09/14/jonathan-taylor-thomas-home-improvement/|title = Jonathan Taylor Thomas on 'Home Improvement' reunion: 'Like old times' -- EXCLUSIVE|date = September 14, 2011|accessdate = 26 July 2013|website = Entertainment Weekly|publisher = Entertainment Weekly Inc|last = Rice|first = Lynette|archive-date = 24 ਮਈ 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130524070647/http://insidetv.ew.com/2011/09/14/jonathan-taylor-thomas-home-improvement/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web|url = http://latimesblogs.latimes.com/movies/2011/09/jonathan-taylor-thomas-lion-king.html|title = With 'Lion King' No. 1, where is Jonathan Taylor Thomas?|date = September 27, 2011|accessdate = 26 July 2013|website = Los Angeles Times|publisher = Los Angeles Times|last = Kaufman|first = Amy}}&lt;/ref&gt;

ਭਾਵੇਂ Broderick ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਗਾਇਕ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਮ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗਾਇਕ ਥਾਮਸ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਟੋਟੋ ਦੀ ਗਾਇਨ ਗਾਇਕ ਜੋਸਫ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜੇਸਨ ਵੀਵੇਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡੱਬ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗਾਣੇ &quot;ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ&quot; ਸੁਣਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.gemm.com/artist/Joseph%20Williams|title = Joseph Williams Biography|accessdate = 29 July 2013|website = Gemm|publisher = GEMM|archive-date = 24 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20131224111839/http://www.gemm.com/artist/Joseph%20Williams|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt; ਮਾਈਂਡਰੀਜਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਨ [[ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਵਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ: ਗ੍ਰੀਕ ਰਾਇਟਰ ਐਲਟਨ ਜੌਨ ਅਤੇ ਟਿਮ ਰਾਈਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਮੈਂ ਬਸ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ&quot; ਅਤੇ &quot;ਹਕੁਨਾ ਮਤਾਤਾ&quot; ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਅਜੇ ਵੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੋਜਰ ਐਲੇਸ ਅਤੇ ਰੋਬ ਮਿਲਕਫ਼ੌਪ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਡੀਓ ਟਾਪੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਨੀਮੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਸ ਵਰਤਾਓ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sohh.com/2011/09/i_was_recruited_by_elton_john_disney.html |title=Guest Star: &quot;I [Still] Make Residual Income Off Of ['The Lion King' Movie]&quot; |date=September 20, 2011 |accessdate=29 July 2013 |website=SOHH |publisher=4Control Media |last=Bachelor |first=J. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224105740/http://www.sohh.com/2011/09/i_was_recruited_by_elton_john_disney.html |archivedate=24 December 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite web|url = http://soultrain.com/2011/10/18/sound-check-jason-weaver/|title = Sound Check: Jason Weaver|date = October 18, 2011|website = Soul Train|accessdate = 2 August 2013|publisher = Soul Train Holdings|last = Rene|first = Shameika}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6-2&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.dvdizzy.com/lionking-directors-interview.html|title = Interview: Roger Allers and Rob Minkoff, The Directors of The Lion King|accessdate = 27 July 2013|date = September 30, 2013|website = DVDDizzy.com|publisher = DVDDizzy.com|last = Bonanno|first = Luke}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6-3&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.dvdizzy.com/moirakelly-interview.html|title = Moira Kelly Interview: The Lion Queen|date = December 5, 2006|website = DVDizzy.com|accessdate = 3 August 2013|publisher = DVDizzy.com|last = Wallace|first = Aaron}}&lt;/ref&gt;

=== ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ===
ਜਦੋਂ ਲਿਯੋਨ ਕਿੰਗ ਗ੍ਰੀਨ ਲਾਈਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਦੇ ਰੀਲਿਜ਼ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ, ਡਿਜ਼ਨੀ ਦੇ ਸੀਈਓ ਜੈਫਰੀ ਕੈਟਜ਼ਨਬਰਗ ਨੇ ਸਟੂਡੀਓ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ: ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਐਂਡ ਪੋਕੋਹਾਉਂਟਸ (1995), ਪੋਕੋਹਾਉਂਟਸ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਜਿਆਦਾ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਐਨੀਮੇਟਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਪੋਕੋਹਾਉਂਟਸ ਵੱਲ ਵੱਧ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਨੂੰ &quot;ਖਤਰਾ&quot; ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਘੱਟ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਐਨੀਮੇਟਰ ਨੂੰ ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋ-ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰੋਬ ਮਿਕੌਫ ਨੇ ਇਹ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ &quot;ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਐਨੀਮੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਰੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ &quot;।

ਸਿਮਬਾ ਨੂੰ ਐਨੀਮੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰਕ ਹੇਨ ਅਤੇ ਰੂਬੀਨ ਏ. ਐਕੁਕੀਨੋ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੈਨ ਨੇ ਸਿਬਾ ਦੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਐਨੀਮੇਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਯੰਗ ਸਿਬਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, [ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸ੍ਰੋਤ] ਐਕੁਇਨੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਐਨੀਮੇਟ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੌਏਨ ਹੁੱਡ (1973) ਤੋਂ ਲੈਬਨ ਕਿੰਗ ਨੇ ਡਾਇਨੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਨੀਮੇਟਿਟੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਐਕੁਇਨੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਐਨੀਮੇਟ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ &quot;ਦੋ ਵਾਰ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਭੀ ਪੈਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ... ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ&quot; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ. ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ, ਐਨੀਕੋ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਐਨੀਮੇਟਿਡ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਫਿਲਮਾਂ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਬਰ, ਲੇਡੀ ਐਂਡ ਟ੍ਰੈਪ (1955) ਅਤੇ ਦਿ ਜੰਗਲ ਬੁੱਕ (1967) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਲਿਯੋਨ ਕਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇਨ ਦਾ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਐਨੀਮੇਟਰ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਐਰੀਅਲ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਲਿਟਲ ਮਿਰਮੇਡ (1989), ਬੇਲ ਆਫ਼ ਬਿਊਟੀ ਐੰਡ ਬੀਸਟ (1991) ਅਤੇ ਐਲੈਡਿਨ ਤੋਂ ਜੈਸਮੀਨ (1992) ਜਦੋਂ ਉਹ ਦ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹੈਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦੇ ਖਲਨਾਇਕ, ਸਕਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ &quot;ਕੁਝ ਹੋਰ&quot; ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਡੋਨ ਹਾਨ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿਬਾ ਨੂੰ ਐਨੀਮੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਹੈਨ ਨਵੇਂ ਚਰਣਾਂ ​​ਨੂੰ ਐਨੀਮੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ &quot;ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਖ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ &quot;। ਸਿਬਾ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨ ਨੂੰ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਕਿਰਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸ਼ੇਰ ਬਹਾਏ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਗੇ. ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੈਨ ਨੇ ਜਿਓਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਸਕੈਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਲਈ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਲਾਈਵ ਸ਼ੇਰ ਬੱਤੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਮਾਹਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ।

ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿਬਾ ਨੂੰ &quot;ਆਈ ਜਸਟ ਕੈਨਟ ਵੇਟ ਟੂ ਦ ਬੀਅਰ ਕਿੰਗ&quot; ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅੱਖਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਉਹ ਨੱਚਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਹੈਨ ਨੇ ਸਿਬਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਇਕ' ਸੰਜਮੀ, ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਚਰਿੱਤਰ 'ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣੀ ਸਿੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਐਨੀਮੇਟਰ ਅਕਸਰ ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਵਰਤਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੋਨਾਥਨ ਟੇਲਰ ਥਾਮਸ, ਜਿਸਨੇ ਯੰਗ ਸਿਬਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਸਿਬਾ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ. ਹੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੌਨਲੈਂਡ ਟੇਲਰ ਥਾਮਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਘਰ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ &quot;। ਹਾਲਾਂਕਿ ਐਕੁਇਨੋ ਜਿੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਬਾ ਦੇ ਬਾਲਗ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਐਨੀਮੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, &quot;ਹਕੁਨਾ ਮਤਾਤਾ&quot; ਸੰਗੀਤਮਈ ਨੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਖ।
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ]]</text>
      <sha1>0k9zb8507k8dqb1ykqk6jiomr6un304</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104337</id>
    <revision>
      <id>847730</id>
      <parentid>615560</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12036" sha1="3891alqx4tufu42nt8vfiv1l3n5qvo3" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ&lt;br&gt;Salamander
| fossil_range = {{Fossil range|Jurassic|present}}
| image = SpottedSalamander.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = [[:en:Eastern Tiger Salamander|ਪੂਰਬੀ ਬਾਘ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ]], ''Ambystoma tigrinum''
| regnum = [[ਜੰਤੂ]]
| phylum = [[ਕੋਰਡਾਟਾ]] (Chordata)
| classis = [[ਜਲਥਲੀ]] (Amphibia)
| subclassis = ਲਿਸਐਮਫੀਬਿਆ (Lissamphibia)
| ordo = '''Caudata'''
| ordo_authority = [[:en:Giovanni Antonio Scopoli|ਸਕੋਪੋਲੀ]], 1777
| range_map = Distribution.caudata.1.png
| range_map_width = 250px
| range_map_caption = 
| subdivision_ranks = 
| subdivision =
[[:en:Cryptobranchoidea|Cryptobranchoidea]]&lt;br /&gt;
[[:en:Salamandroidea|Salamandroidea]]&lt;br /&gt;
[[:en:Sirenoidea|Sirenoidea]]
}}
'''ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ''' (Salamander) [[ਜਲਥਲੀ]] ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਗਪੱਗ 500 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤਲੇ ਸਰੀਰ, ਛੋਟੀ ਨੱਕ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਪੂਛ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਿਪਕਲੀ-ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਮ ਉਰੋਡੇਲੋ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਉੱਤਰੀ ਅਰਧਗੋਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹੋਲਰਕਟਿਕ ਈਕੋਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਵ-ਤਪਤਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। 

ਜਿਆਦਾਤਰ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਉਂਗਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਮ ਤਵਚਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਕਰੀਬ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਤਹਿਤ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਮ ਸਤਾ), ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਗਿੱਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਆਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੈਲਾਮੈਂਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਲੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਬਾਲਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਥਲੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਨੂਠੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਖੋਏ ਹੋਏ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਵਤ ਮਨੁੱਖੀ ਮੈਡੀਕਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਸੱਟ ਦੇ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਦਾਗਾਂ ਤੋਂ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੋਖੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਰੀਵਰਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.livescience.com/34513-how-salamanders-regenerate-lost-limbs.html&lt;/ref&gt;

ਕਈ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਕਾਫੀ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਕੁੱਝ ਅੱਪਵਾਦ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਪੂਛ ਸਹਿਤ ਦੀ ਕੁਲ ਲੰਬਾਈ 2.7 ਸੇਂਟੀਮੀਟਰ (1.1 ਇੰਚ) ਵਾਲੇ ਅਤਿਅੰਤ ਛੋਟੇ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੀਨੀ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰਾਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਮਾਈ 1.8 ਮੀਟਰ (5.9 ਫੀਟ) ਅਤੇ ਭਾਰ 65 ਕਿਲੋਗਰਾਮ (2,300 ਔਂਸ) ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ 10 ਸੇਂਟੀਮੀਟਰ (3.9 ਇੰਚ) ਅਤੇ 20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (7.9 ਇੰਚ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤਵਚਾ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਤਹਿ (ਐਪਿਡਰਮਿਸ) ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਕੁੰਜ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;EoR&quot;&gt;{{cite book |editor=Cogger, H.G. &amp; Zweifel, R.G.|author= Lanza, B., Vanni, S., &amp; Nistri, A.|year=1998|title=Encyclopedia of Reptiles and Amphibians|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_h2i0|publisher= Academic Press|location=San Diego|pages= [https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_h2i0/page/60 60]–68|isbn= 0-12-178560-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/newscenter/2002-12/19/content_663873.htm|title=Digitally tagging and releasing|access-date=2018-03-11|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107004858/http://news.xinhuanet.com/newscenter/2002-12/19/content_663873.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.giant-salamander.com/|title=International Giant Salamander Protection Site|access-date=2018-03-11|archive-date=2011-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110128184839/http://giant-salamander.com/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Salamander-olympus.jpg|right|thumb|250px|[[ਯੂਨਾਨ]] ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਓਲਿੰਪਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ]]

ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੇਫੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਗਲਫੜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਗਲਫੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਤਰਫ ਕਲਗੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਐਮਫਿਊਮਾਸ ਵਿੱਚ ਆਤੰਰਿਕ ਗਲਫੜੇ ਅਤੇ ਗਲਫੜਿਆਂ ਦੇ ਛੇਦ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਕੁੱਝ ਥਲੀ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਫੇਫੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ [[ਥਣਧਾਰੀ|ਥਣਧਾਰੀਆਂ]] ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਿਆਦਾ ਜਟਿਲ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸਰਲ ਅਤੇ ਥੈਲੀਨੁਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਲਮ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਫੇਫੜੇ ਅਤੇ ਗਲਫੜੇ ਦੋਨੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

== ਵਰਗੀਕਰਨ==
ਕੋਰਡਾਟਾ ਆਰਡਰ (ਵੰਸ਼) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਬ-ਆਰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਯੋਕਾਡਾਟਾ ਵਰਗ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਕਸਰ ਕਰਿਪਟੋਬਰੈਂਕਵਾਇਡਿਆ ਅਤੇ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰਾਇਡਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰੇਨੋਇਡਿਆ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
 {| class = wikitable
 | colspan = 100 % align = center bgcolor = # BBBBFF | ਕਰਿਪਟੋਬਰੈਂਕਵਾਇਡਿਆ (ਵਿਸ਼ਾਲਦੇਹ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ) 
 |- 
 ! ਪਰਵਾਰ (ਫੈਮਿਲੀ) !! ਆਮ ਨਾਮ !! ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ !! ਉਦਾਹਰਣ ਫੋਟੋ
 |- 
 | ਕਰਿਪਟੋਬਰੈਂਕਾਇਡੀ ||ਵਿਸ਼ਾਲਦੇਹ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ||ਹੇਲਬੇਂਡਰ (ਕਰਿਪਟੋਬਰੈਂਕਸ ਐਲਿਗੇਨੀਏਸਿਸ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Cryptobranchus alleganiensis.jpg | 150px]] 
 |- 
 | ਹਾਇਨੋਬੀਡੀ ||ਏਸ਼ਿਆਟਿਕ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ||ਹਾਇਡਾ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ (ਹਾਇਨੋਬੀਅਸ ਕਿਮੁਰੀ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Hynobius kimurae (cropped) edit.jpg | 150px]] 
 |- 
 | colspan = 100 % align = center bgcolor = # BBBBFF | 
ਸੈਲਾਮੈਂਡਰੋਇਡਿਆ (ਉੱਨਤ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ) 
 |- 
 | ਏੰਬਿਸਟੋਮੈਟਿਡੀ ||ਮੋਲ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ||ਮਾਰਬਲਡ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ (ਏਮਬਿਸਟੋਮਾ ਓਪੈਕਮ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Ambystoma opacumPCSLXYB.jpg | 150px]] 
 |- 
 | ਏੰਫਿਉਮਿਡੀ ||ਏੰਫਿਉਮਾਸ ਜਾਂ ਕਾਂਗੋ ਈਲ ||ਦੋ ਪੰਜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਏਮਫਿਉਮਾ (ਏਮਫਿਉਮਾ ਮੀਂਸ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Amphiuma means.jpg | 150px]] 
 |- 
 | ਡਾਇਕੈਂਪਟੋਡੋਂਟਿਡੀ ||ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਦੇਹ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ||ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਦੇਹ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ (ਡਾਇਕੈਂਪਟੋਡੋਨ ਟੇਨੇਬਰੋਸਸ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Coastal Giant Salamander, Dicamptodon tenebrosus.jpg | 150px]] 
 |- 
 | ਪਲੇਥੋਡੋਂਟਿਡੀ ||ਫੇਫੜਾਰਹਿਤ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ||ਰੇਡ ਬਲੈਕ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ (ਪਲੇਥੋਡੋਨ ਸੈਨੇਰੀਅਸ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Plethodon cinereus.jpg | 150px]] 
 |- 
 | ਪ੍ਰੋਟੀਡੀ ||ਮਡਪਪੀਜ ਅਤੇ ਓਲੰਸ ||ਓਲਮ (ਪ੍ਰੋਟਿਅਸ ਏਂਗਵਿਨਸ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Proteus anguinus Postojnska Jama Slovenija.jpg | 150px]] 
 |- 
 | ਰਾਇਕੋਟਰਾਇਟੋਨਿਡੀ ||ਟੋਰੇਂਟ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ||ਸਦਰਨ ਟੋਰੇਂਟ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ (ਰਾਇਕੋਟਰਾਇਟੋਨ ਵੇਰਾਇਗੇਟਸ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Rhyacotriton variegatus.jpg | 150px]] 
 |- 
 | ਸੈਲਾਮੈਂਡਰਿਡੀ ||ਨਿਊਟ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ||ਅਲਪਾਇਨ ਨਿਊਟ (ਟਰਾਇਟੁਰਸ ਏਲਪੇਸਟਰਿਸ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Mesotriton aplestris dorsal view chrischan.jpeg | 150px]] 
 |- 
 | colspan = 100 % align = center bgcolor = # BBBBFF | 
ਸਾਇਰੇਨੋਇਡਿਆ (ਸਾਇਰੇਂਸ) 
 |- 
 | ਸਾਇਰੇਨਿਡੀ ||ਸਾਇਰੇਂਸ ||ਗਰੇਟਰ ਸਾਇਰੇਨ (ਸਾਇਰੇਨ ਲੈਸਰਟੀਨਾ) || [[ ਤਸਵੀਰ: Sirenlacertina.jpg | 150px]] 
 |- 
 |}

== ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist|33em}}</text>
      <sha1>3891alqx4tufu42nt8vfiv1l3n5qvo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਫਿਲੌਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ (ਫ਼ਿਲਮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104364</id>
    <revision>
      <id>847774</id>
      <parentid>781529</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13359" sha1="tui6uxkez7zbztdt1c2fqi8glqaslb5" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਫਿਲੌਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ (ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ਪੱਥਰ)
| image = Harry Potter and the Philosopher's Stone posters.JPG
| alt = Two posters, one with photographs and the other hand-drawn, both depicting a young boy with glasses, an old man with glasses, a young girl holding books, a redheaded boy, and a large bearded man in front of a castle, with an owl flying. The left poster also features an adult man, an old woman, and a train, with the titles being &quot;Harry Potter and the Philosopher's Stone&quot;. The right poster has a long-nosed goblin and blowtorches, with the title &quot;Harry Potter and the Sorcerer's Stone&quot;.
| caption = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ
| director = [[ਕ੍ਰਿਸ ਕੋਲੰਬਸ(ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ)|ਕ੍ਰਿਸ ਕੋਲੰਬਸ]]
| producer = [[ਡੇਵਿਡ ਹੇਅਮੈਨ]]
| screenplay = [[ਸਟੀਵ ਕਲੋਵਸ]]
| based on = {{Based on|''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਫਿਲੌਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ]]''|[[ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]]}}
| starring = {{Plain list|
* [[ਡੇਨੀਅਲ ਰੈਡਕਲਿਫ਼]]
* [[ਰੂਪਰਟ ਗਰਿੰਟ]]
* [[ਐਮਾ ਵਾਟਸਨ]]
* [[ਜੌਨ ਕਲੀਸ]]
* [[ਰੌਬੀ ਕੌਲਟਰੇਨ]]
* [[ਵਾਰਵਿਕ ਡੇਵਿਸ]]
* [[ਰਿਚਰਡ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥਸ]]
* [[ਰਿਚਰਡ ਹੈਰਿਸ]]
* [[ਇਅਨ ਹਾਰਟ]]
* [[ਜੌਨ ਹਰਟ]]
* [[ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ]]
* [[ਫ਼ਿਓਨਾ ਸ਼ਾਅ]]
* [[ਮੈਗੀ ਸਮਿੱਥ]]
* [[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਜ਼]]
&lt;!-- Per billing block --&gt;
}}
| music = [[ਜੌਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]]
| cinematography = [[ਜੌਨ ਸੀਲ]]
| editing = [[ਰਿਚਰਡ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ-ਬਰੂਸ]]
| production companies = {{Plain list|
* [[ਹੇਅਡੇਅ ਫ਼ਿਲਮਜ਼]]
* [[1492 ਪਿਕਚਰਜ਼]]
}}
| distributor = [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼]]
| released = {{Film date|df=yes|2001|11|04|[[ਓਡੀਅਨ ਲੀਸੈਸਟਰ ਸਕੇਅਰ]]|2001|11|16|ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}}
| runtime = 152 ਮਿੰਟ&lt;!--Theatrical runtime: 152:13--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harry Potter and the Philosopher's Stone |url=http://bbfc.co.uk/releases/harry-potter-and-philosophers-stone-2001 |publisher=[[British Board of Film Classification]] |accessdate=10 December 2014 |archive-date=10 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810234815/http://bbfc.co.uk/releases/harry-potter-and-philosophers-stone-2001 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country = {{Plain list|
* ਇੰਗਲੈਂਡ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b850a9c1b|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (2001)|publisher=[[British Film Institute]]|accessdate=26 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://film.britishcouncil.org/harry-potter-and-the-philosophers-stone-aka-harry-potter-and-the-sorcerers-stone|title=British Council Film: Harry Potter and the Philosopher's Stone (aka Harry Potter and the Sorcerer's Stone)|publisher=[[British Council]]|accessdate=26 December 2017}}&lt;/ref&gt;
}}
| language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget = $125 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref name=&quot;BOM&quot;/&gt;
| gross = $974.8 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref name=&quot;BOM&quot;/&gt;
}}

'''''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਫਿਲੌਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ''''' (Harry Potter and the Philosopher's Stone) (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ '''''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਸੌਰਸਰਰਜ਼ ਸਟੋਨ''''')&lt;ref&gt;{{cite web |author=Anthikad-Chhibber, Mini |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/04/11/stories/2002041100350400.htm |title=Harry Comes to Hyderabad |accessdate=7 February 2010 |work=[[The Hindu]] |archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021104225950/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/04/11/stories/2002041100350400.htm |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021104225950/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/04/11/stories/2002041100350400.htm |date=4 ਨਵੰਬਰ 2002 }}&lt;/ref&gt; ਜਾਂ '''''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ਪੱਥਰ''''' 2001 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇੱਕ [[ਕਾਲਪਨਿਕ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਕ੍ਰਿਸ ਕੋਲੰਬਸ (ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ)|ਕ੍ਰਿਸ ਕੋਲੰਬਸ]] ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵੰਡ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;BOM&quot; /&gt; ਇਹ ਇਸੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਛਪੇ [[ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]] ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)|''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ'' ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਸਟੀਵ ਕਲੋਵਸ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ [[ਡੇਵਿਡ ਹੇਅਮੈਨ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ'' ਦੇ ਜਾਦੂ ਦੇ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲੇ [[ਹੌਗਵਰਟਜ਼]] ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਜਾਦੂਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ (ਪਾਤਰ)|ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ [[ਡੇਨੀਅਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ]] ਨੇ, [[ਰੌਨ ਵੀਸਲੀ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ [[ਰੂਪਰਟ ਗਰਿੰਟ]] ਨੇ ਅਤੇ [[ਹਰਮਾਈਨੀ ਗਰੇਂਜਰ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ [[ਐਮਾ ਵਾਟਸਨ]] ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ 1999 ਵਿੱਚ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 2000 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ [[ਕ੍ਰਿਸ ਕੋਲੰਬਸ]] ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ [[ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ]] ਅਤੇ [[ਰੌਬ ਰੀਨਰ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਰਾਓਲਿੰਗ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਾਂ ਆਇਰਿਸ਼ ਲੈਣ ਲਈ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਲੀਵਸਡੇਨ]] ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਲੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਥਿਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ 16 ਨਵੰਬਰ, 2001 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਨਾਮਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ 974.8 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 33ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕਈ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੂਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੂਲ ਸੰਗੀਤ]], [[ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਰਟ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਰਟ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੌਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੌਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ]] ਲਈ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਵਿੱਚ 7 ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਚੇਂਬਰ ਔਫ਼ ਸੀਕਰੇਟਜ਼ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਚੇਂਬਰ ਔਫ਼ ਸੀਕਰੇਟਜ਼]] '' ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼-ਭਾਗ ਦੂਜਾ]]'' ਹਨ।

== ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਕਥਾਨਕ==

ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਫਿਲੌਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ (੨੦੦੧) ਹੈਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ੧੧ ਸਾਲਾ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ੧੧ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ‘ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਦੂਗਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਗਵਰਟਸ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜਾਦੂਗਰੀ ਦਾ ਸਕੂਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੋਸਤ ਰੌਨ ਅਤੇ ਹਰਮਾਇਨੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਰਲ਼ ਕੇ ਫਿਲੌਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ ਦੇ ਰਹੱਸ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਮਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲੌਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ ਉੱਤੇ ਵੌਲਡੇਮੋਰਟ ਨਾਮਾਂ ਨਾਮੁਰਾਦ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੈਰੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਜਦ ਵੌਲਡੇਮੋਰਟ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲੌਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

== ਪਾਤਰ ==
*[[ਡੇਨੀਅਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ]], [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ (ਪਾਤਰ)]]
*[[ਰੂਪਰਟ ਗਰੰਟ]], [[ਰੌਨ ਵੀਸਲੀ]]
*[[ਐਮਾ ਵਾਟਸਨ]], [[ਹਰਮਾਈਨੀ ਗਰੇਂਜਰ]]
*[[ਟੌਮ ਫ਼ੈਟਲਨ]], [[ਡਰੇਕੋ ਮੈਲਫ਼ੌਏ]]
*[[ਰੌਬੀ ਕੌਲਟਰੇਨ]], [[ਰੂਬੀਅਸ ਹੈਗਰਿਡ]]
*[[ਵਾਰਵਿਕ ਡੇਵਿਸ]], [[ਫ਼ਿਲੀਅਸ ਫ਼ਲਿਟਵਿਕ]]
*[[ਰਿਚਰਡ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥਸ]], [[ਵਰਨੌਨ ਡਰਸਲੀ]]
*[[ਰਿਚਰਡ ਹੈਰਿਸ]], [[ਐਲਬਸ ਡੰਬਲਡੋਰ]]
*[[ਇਆਨ ਹਾਰਟ]], [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਕੁਈਰਲ]]
*[[ਜੌਨ ਹਰਟ]], [[ਮਿਸਟਰ ਓਲੀਵੈਂਡਰ]]
*[[ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ]], [[ਸੈਵੇਰਸ ਸਨੇਪ]]
*[[ਫ਼ਿਓਨਾ ਸ਼ਾਅ]], [[ਪਿਟੂਨੀਆ ਡਰਸਲੀ]]
*[[ਮੈਗੀ ਸਮਿੱਥ]], [[ਮਿਨਰਵਾ ਮਕਗੋਨਾਗਲ]]
*[[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਜ਼]], [[ਮੌਲੀ ਵੀਸਲੀ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਲਪਨਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2001 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>tui6uxkez7zbztdt1c2fqi8glqaslb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਔਰਡਰ ਔਫ਼ ਦ ਫ਼ੀਨਿਕਸ (ਫ਼ਿਲਮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104382</id>
    <revision>
      <id>847772</id>
      <parentid>838946</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23569" sha1="4m1vyhnqy1uxk83z909yi2ryrz9vtxj" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਔਰਡਰ ਔਫ਼ ਦ ਫ਼ੀਨਿਕਸ
| image = Harry Potter and the Order of the Phoenix poster.jpg
| alt  = 
| caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ
| director = [[ਡੇਵਿਡ ਯੇਟਸ]]
| producers = {{Plain list|
* [[ਡੇਵਿਡ ਹੇਅਮੈਨ]]
* [[ਡੇਵਿਡ ਬੈਰਨ (ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ)|ਡੇਵਿਡ ਬੈਰਨ]]
}}
| screenplay = [[ਮਾਈਕਲ ਗੋਲਡਨਬਰਗ]]
| based on = {{Based on|''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਔਰਡਰ ਔਫ਼ ਦ ਫ਼ੀਨਿਕਸ]]''|[[ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]]}}
| starring = {{Plain list|
* [[ਡੇਨੀਅਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ]]
* [[ਰੂਪਰਟ ਗਰਿੰਟ]]
* [[ਐਮਾ ਵਾਟਸਨ]]
* [[ਹੈਲੇਨਾ ਬੌਨਹੈਮ ਕਾਰਟਰ]]
* [[ਰੌਬੀ ਕੌਲਟਰੇਨ]]
* [[ਵਾਰਵਿਕ ਡੇਵਿਸ]]
* [[ਰਾਲਫ਼ ਫ਼ੀਨੇਸ]]
* [[ਮਾਈਕਲ ਗੈਂਬਨ]]
* [[ਬਰੈਂਡਨ ਗਲੀਸਨ]]
* [[ਰਿਚਰਡ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥਸ]]
* [[ਜੇਸਨ ਇਸਾਕਸ]]
* [[ਗੈਰੀ ਓਲਡਮੈਨ]]
* [[ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ]]
* [[ਫ਼ਿਓਨਾ ਸ਼ਾਅ]]
* [[ਮੈਗੀ ਸਮਿੱਥ]]
* [[ਇਮੈਲਡਾ ਸਟੌਂਨਟਨ]]
* [[ਡੇਵਿਡ ਥਿਊਲਿਸ]]
* [[ਐਮਾ ਥੌਂਮਪਸਨ]]
* [[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਸ]]
}}&lt;!--Per billing block--&gt;
| music = {{Plainlist|
* [[ਨਿਕੋਲਸ ਹੂਪਰ]]
* {{small|(''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਦਾ ਥੀਮ [[ਜੌਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]])}}
}}
| cinematography = [[ਸਲਾਵੋਮੀਰ ਇਡਜ਼ਿਅਕ]]
| editing = [[ਮਾਰਕ ਡੇਅ (ਐਡੀਟਰ)|ਮਾਰਕ ਡੇਅ]]
| studio = [[ਹੇਅਡੇਅ ਫ਼ਿਲਮਜ਼]]
| distributor = [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼|ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼]]
| released = {{Film date|df=y|2007|06|28|[[ਟੋਕੀਓ]]|2007|07|11|ਅਮਰੀਕਾ|2007|07|12|ਇੰਗਲੈਂਡ}}
| runtime = 138 ਮਿੰਟ&lt;!--Theatrical runtime: 138:04--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/harry-potter-and-order-phoenix-film-0 | title=''Harry Potter and the Order of the Phoenix'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=24 May 2007 | accessdate=27 December 2015 | archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160105064015/http://bbfc.co.uk/releases/harry-potter-and-order-phoenix-film-0 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country = {{Plain list|
* ਇੰਗਲੈਂਡ&lt;ref name=&quot;BFI&quot;&gt;{{cite web |title=Harry Potter and the Order of the Phoenix (2007) |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8ace11ac |website=British Film Instirtute|accessdate=October 18, 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ&lt;ref name=&quot;BFI&quot;/&gt;
}}
| language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget = $150 ਮਿਲੀਅਨ
| gross = $939.9 ਮਿਲੀਅਨ
}}

'''''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਔਰਡਰ ਔਫ਼ ਫ਼ੀਨਿਕਸ''''' (Harry Potter and the Order of the Phoenix) 2007 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਡੇਵਿਡ ਯੇਟਸ]] ਨੇ ਕੀਤਾ, ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਮਾਈਕਲ ਗੋਲਡਨਬਰਗ ਨੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵੰਡ [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]] ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ''  ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਇੱਕੋ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਸਟੀਵ ਕਲੋਵਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਡੇਵਿਡ ਹੇਅਮੈਨ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਬੈਰਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਦੇ ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜਾਦੂ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਲੌਰਡ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਡੇਨੀਅਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੌਨ ਵੀਸਲੀ ਅਤੇ ਹਰਮਾਈਨੀ ਗਰੇਂਜਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੂਪਰਟ ਗਰਿੰਟ ਅਤੇ [[ਐਮਾ ਵਾਟਸਨ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦਾ ਗੌਬਲੈਟ ਔਫ਼ ਫ਼ਾਇਰ''  ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਹਾਫ਼ ਬਲੱਡ ਪਰਿੰਸ''  ਇਸਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਹੈ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਲਈ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਲੀਵਸਡੈਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ, 2006 ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕਈ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਫ਼ੈਕਟਾਂ ਲਈ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬਜਟ 75 ਤੋਂ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;scotsman-budget&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.scotsman.com/filmandtvawards/Oscars-signal-boom-except-for.3340535.jp |title=Oscars signal boom (except for Scots) |work=The Scotsman |date=24 January 2007 |accessdate=24 January 2007 |last=Cornwell |first=Tim |location=Edinburgh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fji&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.filmjournal.com/filmjournal/features/article_display.jsp?vnu_content_id=1003600960&amp;imw=Y |title=Harry the Fifth |first=Harry |last=Haun |publisher=Film Journal International |date=20 June 2007 |accessdate=26 June 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626042023/http://www.filmjournal.com/filmjournal/features/article_display.jsp?vnu_content_id=1003600960&amp;imw=Y |archivedate=26 June 2007 |df= }}&lt;/ref&gt; ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 12 ਜੁਲਾਈ, 2007 ਨੂੰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 11 ਜੁਲਾਈ, ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਆਈਮੈਕਸ 3ਡੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦਿਸੰਬਰ 2017 ਤੋਂ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 42ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਮਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਓਪਨਿੰਗ ਵਿੱਚ 333 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਕਮਾ ਲਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 940 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਕਮਾਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/worldwideopenings.htm |title=Worldwide Openings |accessdate=21 December 2015 |publisher=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&amp;yr=2007&amp;p=.htm |title=2007 Worldwide Grosses |date=6 March 2008 |publisher=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਾਫ਼ਟਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

==ਕਥਾਨਕ==
[[ਔਰਡਰ ਔਫ਼ ਦ ਫ਼ਿਨਿਕਸ (ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ)|ਔਰਡਰ ਔਫ਼ ਦ ਫ਼ਿਨਿਕਸ]], ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਐਲਬਸ ਡੰਬਲਡੋਰ]] ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ (ਪਾਤਰ)|ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ]] ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਾਦੂ ਮੰਤਰਾਲਾ [[ਲੌਰਡ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ]] ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਂ ਦੇ ਮੁਖਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਦਾ ਕਰੀਬੀ [[ਸੀਰੀਅਸ ਬਲੈਕ]] ਉਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪਿਛਲੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

[[ਹੌਗਵਰਟਜ਼]] ਵਿੱਚ, ਹੈਰੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਜਾਦੂ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਕੌਰਨੀਲੀਅਸ ਫ਼ਜ ਨੇ ਕਾਲੇ ਜਾਦੂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਡੋਲੋਰੇਸ ਅੰਬਰਿਜ ਹੈ। ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਦੂਈ ਕਲਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਿਖੇ। ਇਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੈਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਦਾਗ਼ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰੌਨ ਅਤੇ ਹਰਮਾਈਨੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੈਰੀ ਦੇ ਇਹ ਦਾਗ਼ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਡੰਬਲਡੋਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੈਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਡੰਬਲਡੋਰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰਿਜ ਦਾ ਕਾਬੂ ਸਕੂਲ ਉੱਪਰ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰੌਨ ਅਤੇ ਹਰਮਾਈਨੀ ਹੈਰੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਉਹ ''ਡੰਬਲਡੋਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ''ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਬਰਿਜ ਸਲਾਈਥੇਰਿਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪਰਦਾਫ਼ਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੈਰੀ ਅਤੇ [[ਚੋ ਚੈਂਗ]] ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਦਮੀ [[ਆਰਥਰ ਵੀਸਲੀ]] ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਹੈਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੈਵਰਸ ਸਨੇਪ ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਪਾਠ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈਰੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਬੈਲੇਟ੍ਰਿਕਸ ਲੈਸਰਾਂਜ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਸੀਰੀਅਸ ਬਲੈਕ ਦੀ ਪਾਗਲ ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ, [[ਅਜ਼ਕਾਬਾਨ]] ਤੋਂ ਹੋਰਾਂ 9 ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਵਿਖੇ, ਅੰਬਰਿਜ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਡੰਬਲਡੋਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਜ ਡੰਬਲਡੋਰ ਨੂੰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਪਰ ਉਹ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਬਰਿਜ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਮੁਖੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਚੋ ਵਿਚਾਲੇ ਦਰਾਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੋ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਅੰਬਰਿਜ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਸਨੇਪ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂ ਸਨੇਪ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਸੀਰੀਅਸ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੈਰੀ, ਰੌਨ ਅਤੇ ਹਰਮਾਈਨੀ ਅੰਬਰਿਜ ਦੀ ਫ਼ਾਇਰਪਲੇਸ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁਕੰਨਾ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੀ ਫ਼ਾਇਰਪਲੇਸ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਨਿਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਪਰ ਅੰਬਰਿਜ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੰਦੀ। ਅੰਬਰਿਜ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਮਾਈਨੀ ਅੰਬਰਿਜ ਨੂੰ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਡੰਬਲਡੋਰ ਦੇ ''ਗੁਪਤ ਹਥਿਆਰ'' ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਉਸਨੂੰ ਹੈਗਰਿਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਰਾ ਗਰਾਪ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅੰਬਰਿਜ ਦੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅਗਵਾਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੈਰੀ, ਹਰਮਾਈਨੀ, ਰੌਨ, ਲੂਨਾ, ਨੈਵਿਲ ਅਤੇ ਗਿੰਨੀ, ਸੀਰੀਅਸ ਬਲੈਕ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜਾਦੂ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਛੇ ਜਣੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਪਿੱਛੇ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਲੂਸੀਅਸ ਮੈਲਫ਼ੌਏ]] ਅਤੇ [[ਬੈਲਾਟ੍ਰਿਕਸ ਲੈਸਰਾਂਜ]] ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੂਸੀਅਸ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੀਰੀਅਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਦੀ ਚਾਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਹੈਰੀ ਲੂਸੀਅਸ ਨੂੰ ਉਹ ਭਵੁਿੱਖਬਾਣੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝੜਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀ ਹੈਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਦਲੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ।

ਹੈਰੀ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਸੀਰੀਅਸ ਅਤੇ [[ਰੇਮਸ ਲਿਊਪਿਨ]] ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਟੌਂਕਸ, ਸ਼ੈਕਲਬੋਲਟ ਅਤੇ ਮੈਡ-ਆਈ ਮੂਡੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਲੂਸੀਅਸ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੀਰੀਅਸ ਲੂਸੀਅਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਬੈਲੇਟ੍ਰਿਕਸ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਡੰਬਲਡੋਰ ਫ਼ਲੂ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵੋਲਡੇਮੌਰਟ ਅਤੇ ਡੰਬਲਡੋਰ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਤਿੱਖੀ ਜੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਲੇਟ੍ਰਿਕਸ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਹੈਰੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਡੰਬਲਡੋਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੈਰੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੀਰੀਅਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵੋਲਡੇਮੌਰਟ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੰਬਲਡੋਰ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇਸ ਲਈ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਾ ਚੁੱਕ ਸਕੇ। ਹੈਰੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੀ ਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ''ਕੋਈ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਪਰ ਦੂਜੇ ਬਚ ਜਾਣਗੇ।''

==ਪਾਤਰ==
{{further|ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}}
*[[ਡੇਨੀਅਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ]], [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ (ਪਾਤਰ)|ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ]]
*[[ਰੂਪਰਟ ਗਰਿੰਟ]], ਰੌਨ ਵੀਸਲੀ
*[[ਐਮਾ ਵਾਟਸਨ]], [[ਹਰਮਾਈਨੀ ਗਰੇਂਜਰ]]
*[[ਹੈਲੇਨਾ ਬੌਨਹੈਮ ਕਾਰਟਰ]], [[ਬੈਲਾਟ੍ਰਿਕਸ ਲੈਸਰਾਂਜ]]
*[[ਰੌਬੀ ਕੌਲਟਰੇਨ]], [[ਰੂਬੀਅਸ ਹੈਗਰਿਡ]]
*[[ਰਾਲਫ ਫ਼ੀਨੇਸ]], [[ਲੌਰਡ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ]]
*[[ਮਾਈਕਲ ਗੈਂਬਨ]], [[ਐਲਬਸ ਡੰਬਲਡੋਰ]]
*[[ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਗਲੀਸਨ]], [[ਅਲੇਸਟਰ ਮੂਡੀ|ਮੈਡ-ਆਈ ਮੂਡੀ]]
*[[ਰਿਚਰਡ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥਸ]], [[ਵਰਨੌਨ ਡਰਸਲੀ]]
*[[ਜੇਸਨ ਇਸਾਕਸ]], [[ਲੂਸੀਅਸ ਮੈਲਫ਼ੌਏ]]
*[[ਗੈਰੀ ਓਲਡਮੈਨ]], [[ਸੀਰੀਅਸ ਬਲੈਕ]]
*[[ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ]], [[ਸੈਵੇਰਸ ਸਨੇਪ]]
*[[ਫ਼ਿਓਨਾ ਸ਼ਾਅ]], [[ਪੇਟੂਨੀਆ ਡਰਸਲੀ]]
*[[ਮੈਗੀ ਸਮਿਥ]], [[ਮਿਨਰਵਾ ਮਕਗੋਨਾਗਲ]]
*[[ਇਮੈਲਡਾ ਸਟੌਂਟਨ]], [[ਡੋਲੋਰਿਸ ਅੰਬਰਿਜ]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4360000/newsid_4365800/4365880.stm |title=Top actress &quot;will play Umbridge&quot; |publisher=BBC |date=21 October 2005 |accessdate=23 October 2006}}&lt;/ref&gt;
*[[ਡੇਵਿਡ ਥਿਊਲਿਸ]], [[ਰੇਮਸ ਲਿਊਪਨ]]
*[[ਐਮਾ ਥੌਂਮਪਸਨ]], ਸਾਈਬਿਲ ਟ੍ਰੇਨਾਵਲੀ
*[[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਜ਼]], [[ਮੌਲੀ ਵੀਸਲੀ]]

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
{{Wikiquote}}
* {{Official website|http://www.warnerbros.com/harry-potter-and-order-phoenix}}
* {{IMDb title|0373889|Harry Potter and the Order of the Phoenix}}
* {{Amg movie|289458|Harry Potter and the Order of the Phoenix}}
* {{mojo title|harrypotter5|Harry Potter and the Order of the Phoenix}}
* {{rotten-tomatoes|harry_potter_and_the_order_of_the_phoenix|Harry Potter and the Order of the Phoenix}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਲਪਨਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>4m1vyhnqy1uxk83z909yi2ryrz9vtxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਰਾ ਰਾਮੇਰਜ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104745</id>
    <revision>
      <id>847682</id>
      <parentid>761066</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13532" sha1="1igz697ijeblaufwdtu2ht0eld70rzd" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name= ਸਾਰਾ ਰਾਮੀਰੇਜ਼
|image=Sara Ramírez3.jpg
|caption= ਸਾਰਾ ਰਾਮੀਰੇਜ਼ 2008 ਵਿੱਚ
|birth_name= ਸਾਰਾ ਏਲੇਨਾ ਰਾਮੀਰੇਜ਼
|birth_date={{birth date and age|mf=yes|1975|8|31}}
|birth_place=[[Mazatlán]], [[Sinaloa]], [[Mexico]]
|occupation= ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ
}}
'''ਸਾਰਾ ਐਲੇਨਾ ਰਾਮੀਰੇਜ਼''' (ਸਪੇਨੀ ਉਚਾਰਨ: [saɾa elena ramiees]; ਜਨਮ 31 ਅਗਸਤ, 1975) ਇੱਕ [[ਮੈਕਸੀਕੋ|ਮੈਕਸੀਕਨ]] ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਮਜ਼ਲਾਲਾਨ, ਸਿੰਨਲੋਆ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਉਸ ਨੇ ਜੂਲੀਡੀਆਰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਲ ਸਮੋਈਨ ਦੇ ਕਾਪਮੈਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ. ਰਮੀਰੇਜ਼ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਸ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਅਵਾਰਡ, ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

2005 ਬਰੌਡਵੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਪਮਲੋਟ ਵਿੱਚ ਰਾਮੀਰੇਜ਼ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇ ਅਸਲੀ ਲੇਡੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰਡ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਡਾ. ਕਾਲੀ ਟੋਰੇਸ ਵਜੋਂ, ਗ੍ਰੇ ਦੇ ਐਨਾਟੋਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1999 ਵਿਡੀਓ ਗੇਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਜਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਉਮਜਮਰ ਲੇਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਲੜੀ ਸੋਫੀਆ ਦਾ ਫਰਸਟ (2012-ਵਰਤਮਾਨ) ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਮਿਰਾਂਡਾ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਰਮੀਰੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਗਲ &quot;ਸਿਲੇਟ ਨਾਈਟ&quot; ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਬਿਲਬੋਰਡ 200 ਵਿੱਚ 37. ਰਾਮੀਰੇਜ਼ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਅਤੇ ਐੱਲਜੀਬੀਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹ। 2015 ਵਿੱਚ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕੈਂਪੇਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਏਲੀ ਅਲੀ ਫਾਰ ਈਵੈਲਿਟੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਰਾਮੀਰੇਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਤਟ 'ਤੇ, ਮਜ਼ਨੈਟਾਨ ਸਿਨਲੋਆਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਮੈਕਸੀਕਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮੈਕਸਿਕਨ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰਮੀਰੇਜ਼ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਗਈ। ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਤਾਈਰਸੰਟਾ, ਸਾਨ ਡਿਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ। ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਮੀਰੇਜ਼ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਸਕੂਲ ਆਫ ਕਰੀਏਟਿਵ ਐਂਡ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲੱਭੀ। ਰਮੀਰੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref name=&quot;yang&quot;&gt;{{cite web|last1=Yang|first1=Jeff|title=Video: 'Grey's Anatomy' Star Sara Ramirez Brings Empathy And Activism To Acting|url=http://www.npr.org/sections/codeswitch/2015/11/12/455738371/video-greys-anatomy-star-sara-ramirez-brings-empathy-and-activism-to-acting|work=[[NPR]]|accessdate=20 April 2017|date=12 November 2015}}&lt;/ref&gt;

ਡੈਵਤ ਵਿੱਚ ਡੈਚ ਵਿੱਚ ਇਨਟੀ ਦ ਵੁਡਜ਼, ਡੌਲੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ! ਅਤੇ ਐਨੀ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਹੈਨਿਗ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਜੂਲੀਅਰਡ ਸਕੂਲ, ਰਾਏਰੇਜ਼ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ (ਡਰਾਮੇਟਿਕਸ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜੂਲੀਡੀਆ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਲਟੋ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਰਮੀਰੇਜ਼ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;guide&quot;&gt;{{cite web|title=Sara Ramirez|url=http://www.tvguide.com/celebrities/sara-ramirez/bio/268899/|work=[[TV Guide]]|accessdate=24 April 2017|archive-date=24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424181518/http://www.tvguide.com/celebrities/sara-ramirez/bio/268899/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਫ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਕੰਮ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Sara_Ramirez6_(cropped).jpg|thumb|ਕੈਂਅਰ ਗਾਲਾ, 2011 ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੇ ਰਮੀਰੇਜ਼&lt;br /&gt;
]]

=== ਸੰਗੀਤਕ ਕਰੀਅਰ ===
ਰਮੀਰੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਗਲ ਫਿਲਮ, 2009 ਨੂੰ ਮੂਕ ਨਾਟ ਦੀ ਇੱਕ ਰੈਂਪਿਸ਼ਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ ਐਟਰੇਵਾਡਾ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਲੇਬਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਈਟਿਨਸ ਸਟੋਰ ' ਈਪੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਗਾਣੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ &quot;ਦਿ ਸਟੋਰੀ&quot; ਦਾ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਂਡੀ ਕਾਰਲੇਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ 2007 ਦੇ ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਰਮੀਰੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਐਲਬਮ ਦੇ ਲੇਖਕ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੌਬ ਗਾਈਲਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਸਰਾ ਰਮੀਰੇਜ਼ ਬਿਲਬੋਰਡ 200 ਤੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਤੇ, ਬੱਲਬੋਰਡ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਨੌਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਿਅਨ ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰਟ ਤੇ ਤੀਹ-ਅੱਠ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ। &quot;ਸਟੋਰੀ&quot; ਨੇ ਉਸੇ ਹਫਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੋਸਟ 100 ਤੇ ਨੰਬਰ 72 ਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੋਸਟ 100 ਤੇ ਨੰਬਰ 1 ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ ਉੱਤੇ 34 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਮੌਂਟੀ ਪਾਇਥਨ ਦੇ ਸਪੈਮਲੋਟ (ਮੂਲ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਕਾਸਟ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ) (2005) ਅਤੇ ਗ੍ਰੇ ਦੀ ਐਨਾਟੋਮੀ: ਦਿ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇਵੈਂਟ (2011) ਲਈ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਡੈਕਾ ਰਿਕਾੱਰਡਜ਼ ਅਤੇ ਏ ਬੀ ਸੀ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਲੇਬਲ ਹੇਠਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hernandez|first1=Ernio|title=Monty Python's Spamalot Climbs Billboard Cast Albums Chart|url=http://www.playbill.com/article/monty-pythons-spamalot-climbs-billboard-cast-albums-chart-com-145655|work=PlayBill|accessdate=4 May 2017|date=26 November 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Grey's Anatomy: The Music Event|url=https://itunes.apple.com/us/album/greys-anatomy-the-music-event/id427255124|publisher=i Tunes Store|accessdate=4 May 2017}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ ==

=== ਸਨਮਾਨ ===
ਰਮੀਰੇਜ਼ ਨੇ 2005 ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡਵੇ ਸੰਗੀਤ ਸਪਮਲੋਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਿਕ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਏ ਬੀ ਸੀ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਸਰੀ ਦੇ ਐਨਾਟੋਮੀ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕੈਡੀ ਟੋਰੇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਨਏਏਸੀਪੀ ਇਮੇਜ ਅਵਾਰਡ, ਐੱਲ.ਐੱਮ.ਏ. ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਂਸਬਲ ਦੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਸ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ===
{| border=&quot;1&quot; class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
|+ ਚੁਣੇ ਗਏ ਚਾਰਟ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:9em;&quot; |ਟਾਇਟਲ 
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; |ਐਲ੍ਬਮ 
! colspan=&quot;3&quot; scope=&quot;col&quot; |Peak chart positions
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot; | US

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot; | US&lt;br /&gt;
Indie

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot; | CAN

|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Sara Ramirez''
|
* Released: March&amp;nbsp;27, 2011
* Label: Atrevida
* Format: digital download
| 37 
| 7 
| 38
|}

=== ਸਿੰਗਲ ===
* &quot;Silent Night&quot; (2009)
* &quot;Rollercoaster&quot; (2015)

=== ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; | Year
! rowspan=&quot;2&quot; | Title
! colspan=&quot;3&quot; | Chart positions
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! width=&quot;40&quot; | US
! width=&quot;40&quot; | US&lt;br /&gt;
Indie
|-
| align=&quot;center&quot; | 2005
| ''Monty Python's Spamalot (Original Broadway Cast Recording)''
* Released: May 3, 2005
* Label: Decca Records
* Format: [[ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ|Compact disc]], digital download
| align=&quot;center&quot; | 69
| align=&quot;center&quot; | —
|-
| align=&quot;center&quot; | 2011
| ''Grey's Anatomy: The Music Event''
* Released: March 31, 2011
* Label: ABC Studios
* Format: digital download
| align=&quot;center&quot; | 24
| align=&quot;center&quot; | 5
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot; |&quot;—&quot; denotes items which were not released in that country or failed to chart.
|}

== ਨੋਟਸ ==

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1661426/britney-spears-femme-fatale-number-one-billboard.jhtml|title=Britney Spears' Femme Fatale Debuts At #1 On Billboard|last=Kaufman|first=Gil|date=6 April 2011|publisher=[[MTV]]|access-date=3 May 2017|archive-date=8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110408001456/http://www.mtv.com/news/articles/1661426/britney-spears-femme-fatale-number-one-billboard.jhtml|url-status=dead}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>1igz697ijeblaufwdtu2ht0eld70rzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਈਕੋ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104844</id>
    <revision>
      <id>847673</id>
      <parentid>676862</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10639" sha1="97hmkcdd6j0wa1z8blll8hmpkn7x2z0" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਸਾਈਕੋ 
| image = Psycho (1960).jpg
| alt = The poster features a large image of a young woman in white underwear. The names of the main actors are featured down the right side of the poster. Smaller images of Anthony Perkins and John Gavin are above the words, written in large print, &quot;Alfred Hitchcock's Psycho&quot;.
| caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ
| director = [[ਐਲਫ਼ਰੈਡ ਹਿੱਚਕੌਕ]]
| producer = ਐਲਫ਼ਰੈਡ ਹਿੱਚਕੌਕ
| screenplay = [[ਜੋਸੇਫ ਸਟੀਫਾਨੋ]]
| based on = {{Based on|''[[ਸਾਈਕੋ (ਨਾਵਲ)|ਸਾਈਕੋ]]''|[[ਰੌਬਰਟ ਬਲੋਸ਼]]}}
| starring = {{Plain list|
* [[ਐਂਥਨੀ ਪਰਕਿੰਸ]]
* [[ਵੇਰਾ ਮਾਈਲਸ]]
* [[ਜੌਹਨ ਗੈਵਿਨ]]
* [[ਮਾਰਟਿਨ ਬਲਸਮ]]
* [[ਜੌਹਨ ਮਕਲਨਟਾਇਰ]]
* [[ਜੈਨੇਟ ਲੀ]]
}}
| music = [[ਬਰਨਾਰਡ ਹਰਮਨ]]
| cinematography = ਜੌਹਨ ਰਸਲ
| editing = [[ਜੌਰਜ ਤੋਮਾਸਿਨੀ]]
| studio = ਸ਼ੈਮਲੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼
| distributor = [[ਪੈਰਾਮਾਊਂਟ ਪਿਕਚਰਜ਼]]&lt;br&gt;{{small|(1960–1968)}}&lt;br&gt;[[ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪਿਕਚਰਜ਼]]&lt;br&gt;{{small|(1968–ਹੁਣ ਤੱਕ)}}
| released = {{Film date|1960|06|16|[[ਕੋਲੰਬੀਆ ਥੀਏਟਰ (ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ)|ਡੇਮਿਲ ਥੀਏਟਰ]]|1960|09|08|ਅਮਰੀਕਾ}}&lt;!--- Per [[WP:FILMRELEASE]] ---&gt;
| runtime = 109 ਮਿੰਟ
| country = ਅਮਰੀਕਾ&lt;ref name=&quot;BFI&quot;&gt;{{cite web |title=Psycho (1960) |url=http://explore.bfi.org.uk/4ce2b6b39fc24 |publisher=[[British Film Institute]] |accessdate=December 30, 2014 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116084156/http://explore.bfi.org.uk/4ce2b6b39fc24 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget = $806,947&lt;ref name=&quot;Mojo&quot;&gt;{{cite web |title=Psycho (1960) |url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=psycho.htm|publisher=[[Box Office Mojo]] |accessdate=October 20, 2014}}&lt;/ref&gt;
| gross = $50 ਮਿਲੀਅਨ&lt;ref name=&quot;Nixon&quot;&gt;{{cite web |last=Nixon |first=Rob |title=The Critics' Corner: PSYCHO |url=http://www.tcm.com/this-month/article/191165%7c0/Critics-Corner-Psycho.html |publisher=[[Turner Classic Movies]] |accessdate=December 30, 2014 |archive-date=ਦਸੰਬਰ 30, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230211956/http://www.tcm.com/this-month/article/191165%7c0/Critics-Corner-Psycho.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

$592.6 ਮਿਲੀਅਨ (2017 ਮੁਦਰਾ ਫੈਲਾਅ)}}

'''''ਸਾਈਕੋ''''' 1960 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਹੌਰਰ]] ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਐਲਫ਼ਰੈੱਡ ਹਿਚਕੌਕ|ਐਲਫ਼ਰੈਡ ਹਿੱਚਕੌਕ]] ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ [[ਜੋਸਫ ਸਟੀਫ਼ਾਨੋ]] ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ [[ਐਂਥਨੀ ਪਰਕਿੰਸ]], [[ਜੈਨੇਟ ਲੀ]], [[ਜੌਨ ਗੈਵਿਨ]], [[ਵੇਰਾ ਮਾਈਲਸ]] ਅਤੇ [[ਮਾਰਟਿਨ ਬਲਸਮ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 1959 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਰੌਬਰਟ ਬਲੋਸ਼]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੈਕਟਰੀ ''ਮੇਰੀਅਨ ਕ੍ਰੇਨ'' (ਲੀ) ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਪੈਸੇ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਭੱਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇੱਕ ਬੇਚੈਨ ਜਿਹੇ ਮੈਨੇਜਰ ''ਨੌਰਮੈਨ ਬੇਟਸ'' (ਪਰਕਿੰਸ) ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Moore |first=Debi |url=http://www.dreadcentral.com/news/35360/motion-picture-purgatory-psycho |title=Motion Picture Purgatory: Psycho |publisher=Dreadcentral.com |date=January 14, 2010 |accessdate=January 26, 2014}}&lt;/ref&gt;

==ਸ਼ੂਟਿੰਗ==
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਸਿਰਫ਼ ਹਿਚਕੌਕ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰੈਵਿਊ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿਖੇ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.brightlightsfilm.com/14/psycho.html |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090713102843/http://www.brightlightsfilm.com/14/psycho.html |dead-url=yes |archive-date=July 13, 2009 |title=Touch of Psycho? Hitchcock, Welles. |accessdate=March 13, 2007 |author=Hall, John W. |date=September 1995 |publisher=Bright Lights Film Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;leigh2223&quot;&gt;Leigh, pp. 22–23&lt;/ref&gt; ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 11 ਨਵੰਬਰ, 1959 ਨੂੰ ਅਤੇ ਅੰਤ 1 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1960 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rebello|1990|p=128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Leigh, p. 88&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬਜਟ $806,947 ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ।

==ਕਥਾਨਕ==
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਜੈਨੇਟ ਲੀ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮੋਟਲ ਵਿਖੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ''ਪਰਕਿੰਸ'' ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਲਕ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੀਮਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰੀ ਹੋਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦਿਮਾਗੀ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ''ਲੀ'' ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਅਕਲਪਿਤ ਮੌਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਨਹਾਉਂਦੇ ਵੇਲੇ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਹਿੱਚਕੌਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

==ਪਿਛੋਕੜ==
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਰੌਬਰਟ ਬਲੋਸ਼]] ਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਸਾਈਕੋ'' ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ''ਵਿਸਕੌਂਨਸਿਨ'' ਦੇ ''ਸੀਰੀਅਲ ਕਿੱਲਰ'' ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਚਾਰ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮਾਂ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਟੌਇਲਟ ਫ਼ਲੱਸ਼ਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://www.buzzfeed.com/tomphillips/42-incredibly-weird-facts-youll-want-to-tell-people-down-the#.oeBNOn5aA4]&lt;/ref&gt;

==ਰੀਮੇਕ==
{{main|ਸਾਈਕੋ (1998 ਫ਼ਿਲਮ)}}
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਫ਼ਿਲਮ [[ਸਾਈਕੋ (1988 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਾਈਕੋ]] 1998 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

== ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Actor !! ਕਿਰਦਾਰ
|-
| [[ਐਂਥਨੀ ਪਰਕਿੰਸ]] || ਨੌਰਮੈਨ ਬੇਟਸ
|-
| [[ਜੈਨੇਟ ਲੀ]] || ਮੇਰੀਅਨ ਕ੍ਰੇਨ
|-
| [[ਵੇਰਾ ਮਾਈਲਸ]] || ਲਿਲਾ ਕ੍ਰੇਨ
|-
| [[ਜੌਨ ਗੈਵਿਨ]] || ਸੈਮ ਲੂਮਿਸ
|-
| [[ਮਾਰਟਿਨ ਬਲਸਮ]] || ਡਿਟੈਕਟਿਵ ਮਿਲਟਨ
|-
| [[ਜੌਨ ਮਕਲਨਟਾਇਰ]] || ਸ਼ੈਰਿਫ਼ ਚੇਂਬਰਸ
|-
| [[ਸਾਈਮਨ ਓਕਲੈਂਡ]] || Dr. Fred Richmond
|-
| [[ਪੈਟ ਹਿਚਕੌਕ]] || ਕੈਰੋਲਿਨ
|-
| [[ਟੈਡ ਨ੍ਹਾਈਟ]] || ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਾ
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ ==
{{wikiquote-en|Psycho (1960 film)}}
* {{imdb title|id=0054215|title=Psycho (1960)}}
* {{rotten-tomatoes|id=psycho|title=Psycho (1960)}}
* [http://www.hitchcockfans.com/films/60s/psycho.html Alfred Hitchcock Fans Online - Psycho (1960)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106133306/http://www.hitchcockfans.com/films/60s/psycho.html |date=2008-11-06 }}
* [http://www.brightlightsfilm.com/28/psycho1.html Bright Lights Film Journal article on Psycho]
* [http://www.filmsite.org/psyc.html Filmsite: ''Psycho''] In-depth analysis of the movie.
* [http://www.geocities.com/nfb_418/splash.html Psychohouse WebSite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071130083105/http://www.geocities.com/nfb_418/splash.html |date=2007-11-30 }}
* [http://www.thepsychomovies.com The Psycho Movies Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151031122735/http://www.thepsychomovies.com/ |date=2015-10-31 }}
* [http://www.dvd.reviewer.co.uk/reviews/review.asp?Index=3090&amp;User=10889 Review of the UK Special Edition DVD release, by Brian Elliott of DVD Reviewer]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਹੱਸਮਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>97hmkcdd6j0wa1z8blll8hmpkn7x2z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਚਲ ਨਿਕੋਲਸ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104883</id>
    <revision>
      <id>847529</id>
      <parentid>769871</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33166" sha1="8evv975burd5kmhlk5k9qyhxeg4u3no" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Rachel Nichols|image=Rachel Nichols FanExpo 2, 2012.jpg|caption=Nichols at a panel for ''[[Continuum (TV series)|Continuum]]'' at the 2012 [[Fan Expo Canada]]|birth_name=Rachel Emily Nichols|birth_date={{birth date and age|1980|1|8|df=yes}}|birth_place=[[Augusta, Maine|Augusta]], [[Maine]], [[United States|U.S.]]|other names=Rachel Kershaw|other_names=Rachel Kershaw|alma mater=[[Columbia University]]|alma_mater=[[Columbia University]]|occupation=Actress, model|years active=2000–present|years_active=2000–present|spouse={{marriage|[[Scott Stuber]]|2008|2009}}&lt;br &gt;&lt;/table&gt;{{marriage|Michael Kershaw|2014}}}}

'''ਰੇਚਲ ਐਮਿਲੀ ਨਿਕੋਲਸ''' (ਜਨਮ 8 ਜਨਵਰੀ 1980) ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਆਟਮ ਇਨ ਨਿਊਯਾਰਕ (2000) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੋਅ ਸੈਕਸ ਐਂਡ ਦ ਸਿਟੀ (2002) ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 4 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ-ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 2017-18 ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰਕ ਟੀ.ਐੱਨ.ਟੀ. ਦੇ ਮਸਹੂਰ ਸ੍ਹੋਅ :ਦਾ ਲਿਬੇਰਨਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਡਮ ਅਤੇ ਡਮਬਰ ਵਿੱਚ ਸੀ: ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਮੇਟ ਲੌਇਡ (2003) ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਡਰਾਮਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ ਦਿ ਇਨਸਾਈਡ (2005) ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇਕ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਨਿਖੋਲਸ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਲੜੀ ਦੇ ਅਲੀਅਸ (2005-06) ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਡਾਇਮਰੀ ਫਿਲਮ 'ਐਮਿਟੀਵਿਲੇ ਡਰਾਅਰ (2005)' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਰੇਚਲ ਗਿਬਸਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਨਿਕੋਲਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟਾਰਿੰਗ ਫਿਲਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਡਰਾਮੇ-ਥ੍ਰਿਲਰ ਪੀ 2 (2007) ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆ ਰਹੀ ਉਮਰ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਦਿ ਸਿਸਟਰਟੱਡ ਆਫ਼ ਦ ਟ੍ਰ੍ਰੈਵਲ ਪੈੱਨਟ 2 (2008)' ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਟਰਰਕ (2009) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਜੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਜੋਅ: ਕੋਬਰਾ ਦੀ ਰਾਇ (2009) ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੋਨਾਨ ਅਬਰਬਿਲਿਅਨ (2011) ਵਿਚ ਵੀ। ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਮਿੰਡਸ (2010-2011) ਅਤੇ ਕੰਨਟਾਈਨ (2012-15) ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਸਨੇ 2011 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਏ ਬਰਡ ਆਫ ਦ ਏਅਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇ ਕੀਤਾ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ==
ਰੇਚਲ ਨਿਕੋਲਸ ਜਨਵਰੀ 8, 1980 ਨੂੰ ਅਗਸਟਾ, ਮੇਨ ਵਿੱਚ, ਜਿਮ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ, ਅਤੇ ਐਲੀਸਨ ਨਿਕੋਲਸ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/rachel-nichols/170661/|title=Rachel Nichols|website=[[TV Guide]]|access-date=June 17, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 28, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828182949/http://www.tvguide.com/celebrities/rachel-nichols/170661/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;maher&quot;&gt;{{Cite news|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article3801897.ece|title=The dress code in Rachel Nichols's new film P2 is ... bloody formal|last=Maher|first=Kevin|date=April 24, 2008|work=The Times|access-date=July 28, 2010|location=London|archive-date=ਜੂਨ 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616122414/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article3801897.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਨੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਉੱਚ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਐਨੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ &quot;ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਕਹਾਣੀ&quot; ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਬੋਧਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, &quot;ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬੇਕਾਬੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਸਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਅਭਿਆਸ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਡਾਂਸ ਕਲਾਸਾਂ ਦੇ ਸਾਲ।&quot;&lt;ref name=&quot;kuhn&quot;&gt;{{Cite web|url=http://movies.ign.com/articles/423/423254p1.html|title=An Interview with Rachel Nichols|last=Kuhn|first=Sarah|date=June 9, 2003|publisher=IGN|access-date=April 30, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;adams&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.onlinesentinel.com/archive/rising-starnewlywed-rachel-nichols_-career-on-the-fast-track.html|title=Newlywed Rachel Nichols' career on the fast track|last=Adams|first=Betty|date=September 1, 2008|work=[[Morning Sentinel]]|access-date=July 28, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807162524/http://www.onlinesentinel.com/archive/rising-starnewlywed-rachel-nichols_-career-on-the-fast-track.html|archive-date=August 7, 2011|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

1998 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਏਜੰਟ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;celeboftheday&quot;&gt;{{Cite web|url=http://movies.ign.com/articles/423/423096p1.html|title=Celeb of the Day: Rachel Nichols|date=June 9, 2003|publisher=IGN|archive-url=https://web.archive.org/web/20070128052344/http://movies.ign.com/articles/423/423096p1.html|archive-date=January 28, 2007|dead-url=yes|access-date=July 28, 2010}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅਬਰਕ੍ਰਮਿੀ ਅਤੇ ਫਿਚ, ਗੇਜ, ਅਤੇ ਲਓਰੀਅਲ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਉਸਨੇ ਕਈ ਐਮਟੀਵੀ ਸਪੈਸ਼ਲਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾ ਮੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਨਿਕੋਲਸ ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ &quot;ਮਾਡਲਿੰਗ ਜੁੱਤੇ ਅਟਕ ਗਏ ਹਨ।&quot;&lt;ref name=&quot;seipp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://old.nationalreview.com/seipp/seipp200506090749.asp|title=Summer Tube|last=Seipp|first=Catherine|date=June 9, 2005|publisher=National Review Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811014628/http://old.nationalreview.com/seipp/seipp200506090749.asp|archive-date=August 11, 2011|dead-url=yes|access-date=July 28, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;campbell&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cinematical.com/2007/12/19/g-i-joe-casts-scarlett-and-storm-shadow/|title='G.I. Joe' Casts Scarlett and Storm Shadow?|last=Campbell|first=Christopher|date=December 19, 2007|publisher=Cinematical|access-date=July 28, 2010|archive-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2013|archive-url=https://archive.today/20130102054606/http://blog.moviefone.com/2007/12/19/g-i-joe-casts-scarlett-and-storm-shadow/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
=== 2000-2004: ਮੁੱਢਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ===
ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ 'ਔਟਮ ਇਨ ਨਿਊਯਾਰਕ' (2000)&lt;ref name=&quot;celeboftheday&quot; /&gt; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਏਜੰਟ ਨੇ 'ਸੈਕਸ ਐਂਡ ਦਿ ਸਿਟੀ' (2002)) ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ &quot;ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸਹੀ ਆਡੀਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ&quot;, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਾ ਆਇਆ [ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰਨਾ], ਉਸ ਦਿਨ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ [ਅਭਿਨੈ] ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.moviehole.net/200920188-exclusive-nichols-wants-more-sex |title=Exclusive : Nichols wants more Sex |access-date=July 28, 2010 |last=Johnson |first=Tim |date=August 7, 2009 |publisher=Moviehole.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814230545/http://moviehole.net/200920188-exclusive-nichols-wants-more-sex |archive-date=August 14, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ 'ਡੰਬ ਐਂਡ ਡੰਬਰਰ: ਵੇਨ ਹੈਰੀ ਮੇਟ ਲੋਇਡ' (2003) ਵਿੱਚ ਜੈਸਿਕਾ, ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਖਬਾਰ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ, &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/movie/dumb-and-dumberer-when-harry-met-lloyd |title=Dumb and Dumberer: When Harry Met Lloyd reviews |access-date=July 29, 2010 |publisher=Metacritic}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਨਿਕੋਲਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਮੈਂ ਅਟਲਾਂਟਾ ਵਿੱਚ [ਫਿਲਮਿੰਗ ਦੌਰਾਨ] ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਲਾਹ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ।&quot;&lt;ref name=&quot;kuhn&quot; /&gt; ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ਿਲਮ ਡਿਬੇਟਿੰਗ ਰੌਬਰਟ ਲੀ (2004) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਬਹਿਸ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਈਮ ਡਰਾਮਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਾਈਨ ਆਫ਼ ਫਾਇਰ (2004) ਵਿੱਚ ਦੋ-ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਜੋ ਕਿ 13 ਵਿੱਚੋਂ 11 ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2004 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦ ਐਮਿਟੀਵਿਲੇ ਹੌਰਰ (2005) ਅਤੇ ਦ ਵੁੱਡਜ਼ (2006) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.variety.com/article/VR1117908539.html |title=Rachel Nichols |access-date=July 28, 2010 |last=Feiwell |first=Jill |date=August 1, 2004 |journal=[[Variety (magazine)|Variety]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2004 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਨਿਕੋਲਸ ਨੂੰ ਫੌਕਸ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ (ਫੌਕਸ) ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਡਰਾਮੇ ਪਾਇਲਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੈਰਾਇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ &quot;ਇੱਕ ਡੀਈਏ ਏਜੰਟ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.variety.com/article/VR1117900564.html |title=ABC paints fresco pilot |access-date=July 27, 2010 |last=Schneider |first=Michael |date=February 22, 2004 |journal=Variety}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਟੌਡ ਅਤੇ ਗਲੇਨ ਕੇਸਲਰ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦ ਇਨਸਾਈਡ ਸਿਰਲੇਖ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਾਇਲਟ ਨੇ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਤੇ ਟਿਮ ਮਿਨਰ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2004 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਾਇਲਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਸਲਰਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.variety.com/article/VR1117911034.html |title='Inside' finds a leading man |access-date=July 27, 2010 |last=Adalian |first=Josef |date=September 27, 2004 |journal=Variety}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਦ ਇਨਸਾਈਡ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਸੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਰੀਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਧਾਰਨਾ ਨੇ ਨਿਕੋਲਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਐਫਬੀਆਈ ਏਜੰਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਐਫਬੀਆਈ ਦੀ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਹਿੰਸਕ ਅਪਰਾਧ ਯੂਨਿਟ (FBI) ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਜੂਨ 2005 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਏ.ਬੀ.ਸੀ. 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਵਿਦ ਦਾ ਸਟਾਰਸ' ਦੇ ਉਲਟ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਰੇਟਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ 13 ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ifmagazine.com/feature.asp?article=1312 |title=Exclusive: Tim Meaner Talks The Beginning And End Of The Inside – Part 2 |access-date=July 27, 2010 |last=Cortez |first=Carl |date=August 3, 2005 |publisher=iFMagazine.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20061024073648/http://www.ifmagazine.com/feature.asp?article=1312 |archive-date=October 24, 2006}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

=== 2005-2009: ਸਫਲਤਾ ===
'ਦ ਇਨਸਾਈਡ' ਦੇ ਬਾਅਦ, ਨਿਕੋਲਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਐਕਸ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਏਲੀਅਸ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;saney&quot; /&gt;  ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਰਚੇਲ ਗਿਬਸਨ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਹਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੀਆਈਏ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸੰਗਠਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ - ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਸਿਡਨੀ ਬ੍ਰਿਸਟੋ (ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਗਾਰਨਰ) ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਸੀ। ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਿਬਸਨ ਅਸਲੀ ਸੀਆਈਏ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਸਟੋ ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੈਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਲੀਅਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ, ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੈੱਟ ਹੈ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਹੈ&quot;।&lt;ref name=&quot;ohare&quot;&gt;{{cite web |url=http://tv.msn.com/tv/article.aspx?news=206493 |title=Rachel Nichols Flies 'Solo' on 'Alias' |access-date=July 27, 2010 |last=O'Hare |first=Kate |date=November 9, 2005 |website=Tv.msn.com |archive-date=October 12, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012003303/http://tv.msn.com/tv/article.aspx?news=206493 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਾਰਨਰ ਦੀ ਸੀ। ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਗਾਰਨਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਟ੍ਰੇਨਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ;&lt;ref name=&quot;ohare&quot; /&gt; ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ &quot;ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ [ਗਾਰਨਰ ਦਾ] ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/rookies-face-tough-alias-assignment-article-1.621671 |title=Rookies Face Tough 'Alias' Assignment |access-date=July 28, 2010 |last=Guthrie |first=Marisa |date=October 27, 2005 |work=New York Daily News |archive-date=ਮਾਰਚ 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083849/http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/rookies-face-tough-alias-assignment-article-1.621671 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗਾਰਨਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਬਦਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;maher&quot; /&gt; ਜੋ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਅਲਿਆਸ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸੀਜ਼ਨ ਫਾਈਨਲ ਹੋ ਗਿਆ। &quot;ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੋਅ ਜੈਨੀਫਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.variety.com/article/VR1117933558.html |title='Alias' is calling it quits |access-date=July 28, 2010 |last=Schneider |first=Michael |date=November 27, 2005 |journal=Variety}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਪਰਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ।&quot;&lt;ref name=&quot;maher&quot; /&gt;

2005 ਵਿੱਚ, ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ 'ਸ਼ਾਪਗਰਲ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 'ਦ ਐਮੀਟੀਵਿਲੇ ਹੌਰਰ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਬੀਸੀਟਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਆਇਸ ਮੂਵੀ ਸਕ੍ਰੀਮ ਸੀਨ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fox.com/tca2005/nominees.htm |title=The Teen Choice Awards (2005) Nominees &amp; Winners |access-date=July 28, 2010 |publisher=Fox.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308035958/http://www.fox.com/tca2005/nominees.htm |archive-date=March 8, 2008}}&lt;/ref&gt; ਲਈ ਟੀਨ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਡਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਐਮਟੀਵੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&quot;[ਨਿਰਮਾਤਾ] ਮਾਈਕਲ ਬੇ ਕੋਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ [ਕੁੱਤੇ] ਹਨ। [...] ਅਤੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਐਮੀਟੀਵਿਲ ਹੌਰਰ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਗਈ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਕੁੱਤੇ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਲਗਭਗ ਘੁੰਮ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ, 'ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।'&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.canmag.com/nw/9516-p2-rachel-nichols |title=Interview: Rachel Nichols on P2 |access-date=July 28, 2010 |last=Topel |first=Fred |date=November 6, 2007 |work=CanMag |archive-date=ਮਾਰਚ 14, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314142534/http://www.canmag.com/nw/9516-p2-rachel-nichols |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਡਰਾਵੇਗਾ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/movie/the-amityville-horror |title=The Amityville Horror reviews |access-date=July 29, 2010 |publisher=Metacritic}}&lt;/ref&gt; ਐਮੀਟੀਵਿਲ ਹੌਰਰ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ,[22] ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amityvillehorror05.htm |title=The Amityville Horror (2005) |work=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 29, 2010}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ 26 ਜੁਲਾਈ, 2008 ਨੂੰ ਆਸਪੇਨ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਵਿਚ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਕਾਟ ਸਟੀਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਟਾਰ ਟ੍ਰੇਕ ਅਤੇ ਜੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਲਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੋਅ: ਕੋਬਰਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਨੀਮੂਨ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਕੈਬੋ ਸਾਨ ਲੁਕਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਘਰ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਫਰਵਰੀ 2009 ਵਿਚ, ਨਿਕੋਲਸ ਅਤੇ ਡਿਊਬਰ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਫਰਕ ਕਾਰਨ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=February 27, 2009|title=Actress Rachel Nichols &amp; Producer Scott Stuber Split|url=http://www.people.com/people/article/0,,20261929,00.html|access-date=July 27, 2010|journal=|archive-date=ਸਤੰਬਰ 8, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110908162556/http://www.people.com/people/article/0,,20261929,00.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

30 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ, ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਡਿਵੈਲਪਰ ਮਾਈਕਲ ਕੇਰਸ਼ੋ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2014 ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovingmoore.blogspot.no/2014/10/criminal-minds-rachel-nicholsashley.html|title=Loving Moore: CRIMINAL MINDS ~ Rachel Nichols/Ashley Seaver Wedding|author=Dee|work=lovingmoore.blogspot.no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite tweet|user=kershaw_m|author=Michael Kershaw|number=516164067782717440|date=28 September 2014|title=My. Perfect. Day. And. Perfect. Wife.  Love you @RachelNichols1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite tweet|user=RachelNichols1|author=Rachel Nichols|number=417914385575985152|date=31 December 2013|title=Thank you! RT @MissAshhx: Congratulation to @RachelNichols1 and @kershaw_m on their engagement...now that I have the right couple.}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ ==

=== ਫਿਲਮ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ &lt;br /&gt;
!ਟਾਈਟਲ 
!ਭੂਮਿਕਾ 
! class=&quot;unsortable&quot; |ਨੋਟਸ
|-
|2000
|''Autumn in New York''
|Model at Bar
|-
|2003
|''Relationship 101''
|Jennifer Masters
|-
|2003
|''Dumb and Dumberer: When Harry Met Lloyd''
|Jessica Matthews
|-
|2004
|''Funny Thing Happened at the Quick Mart, A{{sortname|A|Funny Thing Happened at the Quick Mart|nolink=1}}''
|Jennifer
|Short
|-
|2004
|''Walk Into a Bar''
|Short
|-
|2004
|''Debating Robert Lee''
|Trilby Moffat
|-
|2005
|''Amityville Horror, The{{sortname|The|Amityville Horror|The Amityville Horror (2005 film)}}''
|Lisa
|-
|2005
|''Mr. Dramatic''
|Girl at Bar
|Short
|-
|2005
|''Shopgirl''
|Trey's Girlfriend
|-
|2006
|''Woods, The{{sortname|The|Woods|The Woods (2006 film)}}''
|Samantha Wise
|-
|2007
|''Resurrecting the Champ''
|Polly
|-
|2007
|''P2''
|Angela Bridges
|-
|2007
|''Charlie Wilson's War''
|Suzanne
|-
|2008
|''Sisterhood of the Traveling Pants 2, The{{sortname|The|Sisterhood of the Traveling Pants 2}}''
|Julia Beckwith
|-
|2009
|''Star Trek''
|Gaila
|-
|2009
|''G.I. Joe: The Rise of Cobra''
|Shana 'Scarlett' O'Hara
|-
|2009
|''For Sale by Owner''
|Anna Farrier
|-
|2010
|''Meskada''
|Leslie Spencer
|Direct-to-video
|-
|2010
|''Ollie Klublershturf vs. the Nazis''
|Daniella
|Short
|-
|2011
|''Conan the Barbarian''
|Tamara
|-
|2011
|''Bird in the Air, A{{sortname|A|Bird in the Air|nolink=1}}''
|Fiona
|Direct-to-video
|-
|2012
|''Alex Cross''
|Monica Ashe
|-
|2013
|''Raze''
|Jamie
|Direct-to-video
|-
|2013
|''McCanick''
|Amy Intrator
|-
|2014
|''Rage''
|Vanessa Maguire
|Direct-to-video
|-
|2016
|''Pandemic''
|Lauren Chase / Rebecca Thomas
|Direct-to-video
|-
|2017
|''After Party''
|Charlie
|Direct-to-video
|-
| 2018
| ''Inside''
| Sarah Clarke
| Direct-to-video
|-
|{{TBA}}
|''Adventures of Buddy Thunder, The{{sortname|The|Adventures of Buddy Thunder|nolink=1}}''
|Rebecca
|Pre-production
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! ਸਾਲ 
! ਟਾਈਟਲ 
! ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; |  ਨੋਟਸ
|-
| 2002
| ''Sex and the City''
| Alexa
| Episode: &quot;A 'Vogue' Idea&quot;
|-
| 2004
| ''Line of Fire''
| Alex Myer
| Episode: &quot;Eminence Front: Parts 1 &amp; 2&quot;
|-
| 2005
| ''Inside, The{{sortname|The|Inside|The Inside (TV series)}}''
| Special Agent Rebecca Locke
| Main role
|-
| 2005–2006
| ''Alias''
| Rachel Gibson
| Main role (Season 5)
|-
| 2007
| ''Them''
| Donna Shaw
| Television special&lt;ref&gt;{{cite journal|date=February 19, 2009|title=CBS TV pilots: 2009–2010|url=http://www.variety.com/article/VR1118000334.html|accessdate=July 29, 2010|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010–2011
| ''Criminal Minds''
| Special Agent Ashley Seaver
| Main role (Season 6)
|-
| 2012–2015
| ''Continuum''
| Kiera Cameron
| Lead role
|-
| 2014
| ''Witches of East End''
| Isis
| Episode: &quot;The Brothers Grimoire&quot;
|-
| 2014
| ''Rush''
| Corrinne Rush
| Recurring role
|-
| 2015
| ''Chicago Fire''
| Jamie Killian
| Recurring role (Season 4)
|-
| 2017–present
| ''The Librarians''
| Nicole Noone
| Recurring role
|}

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ &lt;br /&gt;
! scope=&quot;col&quot; |ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ 
! scope=&quot;col&quot; |ਸ਼੍ਰੇਣੀ 
! scope=&quot;col&quot; |ਕੰਮ 
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |ਨਤੀਜਾ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2005
! scope=&quot;row&quot; | Teen Choice Awards
| Choice Movie Scream Scene
| ''The Amityville Horror''
| {{nom}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2006
! scope=&quot;row&quot; | MTV Movie Awards
| Best Frightened Performance
| ''The Amityville Horror''
| {{nom}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2006
! scope=&quot;row&quot; | Method Fest
| Best Cast
| ''Debating Robert Lee''
| {{won}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2012
! scope=&quot;row&quot; | ITVFest
| Best Actress
| ''Underwater''
| {{won}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2013
! scope=&quot;row&quot; | Constellation Awards
| Best Female Performance
| ''Continuum''
| {{won}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2014
! scope=&quot;row&quot; | Saturn Awards
| Best Actress on Television
| ''Continuum''
| {{nom}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2015
! scope=&quot;row&quot; | Saturn Awards
| Best Actress on Television
| ''Continuum''
| {{nom}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2018
! scope=&quot;row&quot; | Saturn Awards
| Best Guest Performance in a Television Series
| ''The Librarians''
| {{pending}}
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>8evv975burd5kmhlk5k9qyhxeg4u3no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ (ਫ਼ਿਲਮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104885</id>
    <revision>
      <id>847618</id>
      <parentid>676307</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22656" sha1="tshlbil2nhfkcxfbf35zsiq5hazy3b0" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ
|name=ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ
|image=speed_racer_ver5_xlg.jpg
|caption=ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ
|director=ਵਾਚੋਵਸਕੀ ਭਰਾ
|producer={{Plainlist|
*ਜੋਏਲ ਸਿਲਵਰ
*ਗ੍ਰਾਂਟ ਹਿਲ
*ਐਂਡੀ ਵਾਚੋਵਸਕੀ
*ਲੈਰੀ ਵਾਚੋਵਸਕੀ
}}
|distributor=ਵਾਰਨਰ ਬਰੋਸ ਪਿਕਚਰਸ
|released={{filmdate|2008|4|26|ਨੋਕੀਆ ਥੀਏਟਰ|2008|5|9|ਸੰਯੁਕਤ ਅਮਰੀਕਾ}} &lt;!--First and domestic releases only per WP:FilmRelease. --&gt;|runtime=135 ਮਿੰਟ &lt;!--Theatrical runtime: 134:54--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Speed Racer'' (PG)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/speed-racer-2008-0|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=September 5, 2008|accessdate=April 16, 2014|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417052205/http://www.bbfc.co.uk/releases/speed-racer-2008-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|country= ਯੂ ਐਸ 
|language=ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ
|budget=$120 ਮਿਲੀਅਨ
|gross=$93.9 ਮਿਲੀਅਨ&lt;!-- [[Template:Infobox film]]: &quot;Please use condensed and rounded values&quot; --&gt;
}}
'''ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ''' ਇੱਕ 2008 ਅਮਰੀਕੀ ਸਪੋਰਟਸ ਐਕਸ਼ਨ-ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਵਾਚੋਵਸਕੀ ਬ੍ਰਦਰਨੋਟ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਉਸੇ ਹੀ ਨਾਮ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਐਨੀਮੇ ਅਤੇ ਮੰਗਾ ਲੜੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਐਮੀਲੇ ਹਿਰਸਕ, ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਰਿਕਸ, ਮੈਥਿਊ ਫੌਕਸ, ਜੌਨ ਗੁਡਮਾਨ, ਸੁਜ਼ਨ ਸਾਰਾਂਡੋਂ, ਰੌਜਰ ਅਲਮ, ਬੇਨ ਫੇਰੂਮਨ, ਹੀਰੋਯੁਕੀ ਸਨਾਡਾ, ਰੇਨ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਗੋਲਟ੍ਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਕਹਾਣੀ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਇਕ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਰੇਸਰ ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਈ.ਪ. ਰਾਇਲਟਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਆਰਨੋਲਡ ਰੌਟਨਟਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਰਸੇਰ ਮੋਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਪਸੰਦ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 1992 ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਰਹੀ ਸੀ, 2006 ਤਕ ​​ਅਦਾਕਾਰਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੋਅਲ ਸਿਲਵਰ ਅਤੇ ਵਾਚੋਵਸਕੀ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2007 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਪੋਟਸਡਮ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਦਾਜਨ ਬਜਟ $ 120 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਸਕੋਰ ਮਾਈਕਲ ਗਿਸੀਚਿਨੋ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਲੜੀ ਤੋਂ ਧੁਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਥੀਮ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ 6 ਮਈ 2008 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ ਦਾ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2008 ਨੂੰ ਨੋਕੀਆ ਥੀਏਟਰ ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 9 ਮਈ, 2008 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਥਿਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਬੰਬ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ $ 120 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਜਟ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 93 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਟੀਨ ਚੁਆਇਸ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਦੀਆਂ ਮਲਟੀਪਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਸਪ੍ਰਬਾਰੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ; ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਅੱਖਰ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਕੁਝ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ &quot;ਅੰਡਰਰੇਟਡ&quot; ਫ਼ਿਲਮ ਕਿਹਾ।

== ਫ਼ਿਲਮ ਪਲਾਟ ==
ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ 18-ਸਾਲ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਹਨ ਰੇਸਿੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪੋਪ ਅਤੇ ਮੋਮ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਰੇਸਰ ਮੋਟਰ ਚਲਾਏ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸਪ੍ਰੈਟਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਮੱਛੀ ਚਿਮ ਚਿਮ, ਮਕੈਨਿਕ ਸਪਾਰਕੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਟ੍ਰਿਕਸੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਇਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰੈੈਕਸ ਰੇਸਰ ਨੂੰ ਮੂਰਤਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਸਾ ਕ੍ਰਿਸਟੋ 5000 (ਏ.ਕੇ.ਏ. ਕ੍ਰੂਸਿਬਲ) ਵਿਚ ਸੈਨਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਰੂ ਕ੍ਰਾਸ-ਕੰਟਰੀ ਰੇਲਿੰਗ ਰੈਲੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਪੀਡ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਚ 5 ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵ੍ਹੀਲ ਕਾਰ ਮਖ 6 ਦੇ ਪਹਲੇ ਪਿੱਛੇ ਰੇਸਿੰਗ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌੜ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। 

ਈ.ਪ. ਰਾਇਲਟਨ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਆਰਨੋਲਡ ਰੌਇਲਟਨ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੌੜ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਪਾਂਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਰਤਾਏ ਜਾਣ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਭੁੱਖੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਬੇਯਕੀਨੀ ਕਾਰਨ ਸਪੀਡ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਗੁੱਸਾ ਭਰੀ, ਰਾਇਲਟਨ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮੁਨਾਫੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਹਿਤ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹਿੱਤਾਂ, ਮੁੱਖ ਦੌੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਇਲਟਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਕੱਢ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਨੇ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਮੋਟ 6 ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਲਈ ਰੇਸਰ ਮੋਟਰਸ ਨੂੰ ਮੁੱਕਰਿਆ ਹੈ। ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਪਰਾਧ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਡੀਟੈਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੇਸੋਰਡਰ ਤਾਏਗੋ ਟੋਗੋਖਾਹਨ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਇਲਟਨ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਪੀਡ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਮਾਸਕ ਰੇਸਟਰ ਐਕਸ ਨੂੰ ਕਾਸਾ ਕ੍ਰਿਸਟੋ 5000 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਟੀਮ 'ਤੇ ਦੌੜ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰੇਸਿੰਗ ਬਿਜਨਸ ਦੇ ਸਟਾਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਇਲਟਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਬਕਾਏ ਨੂੰ ਬਲੌਕ ਕਰੋ ਸਪੀਡ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡੀਟੈਕਟਰ ਦੀ ਟੀਮ ਰੈਲੀ ਵਿਚ ਸਪੀਡ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਚ 5 ਵਿਚ ਕਈ ਬਚਾਅ ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਟੀਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੱਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਸਰ X ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਰੇਕਸ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਕਸੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਸਪੀਡ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਾਲਮ racers ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਕਸਰ ਕਰੁਨਚਰ ਬਲਾਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੌੜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਬਹੁਤ ਅਸਾਧਾਰਣ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡੀਟੈਕਟਰ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬਲਾਕ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟੈਏਗੋ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੋਖਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਰਾਇਲਟਨ ਦੇ ਬਾਇਟ ਤੋਂ ਲਾਭ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਸਪੀਡ ਉਸ ਟਰੈਕ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰੇਸਟਰ ਐਕਸ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਰੇਕਸ ਹੈ। ਰੇਸਰ X ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਾਸਕ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਣਪਛਾਤਾਕ ਚਿਹਰਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਪੀਡ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰੇਕਸ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਪੀਡ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤਾਏਜੋ ਦੀ ਭੈਣ ਹੌਰੁਕੋ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਾਏਜੇ ਨੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿਕਸ ਨੂੰ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸੱਦਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੇਸਟਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਧ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 32 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਮੈਕ 6 ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਪੀਡ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਉਲਝਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੈ: ਰਾਇਲਟਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਡ੍ਰਾਈਵਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਡਰਾਈਵਰ ਜੈਕ &quot;ਕੈਨੌਨਬਾਲ&quot; ਟੇਲਰ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਪੀਡ ਟੇਲਰ ਨਾਲ ਪਕੜਨ ਲਈ ਹੌਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਧੋਖਾਧੜੀ ਉਪਕਰਣ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਛੀ 6 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਰ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਪਾਰਹੁਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਡ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਵਿਡਿਓ ਕੈਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਲ ਵਾਲੀਆਂ ਜੈਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੇਲਰ ਨੂੰ ਕਰੈਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਪੀਡ ਰੇਸ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਰੌਟਨਟਨ ਦੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੇਸਰ X ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਫਲੈਸ਼ਬੈਕ ਮੋਂਟੇਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੇਕਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰੇਸਿੰਗ ਦੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸਣ ਦੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੈਸਟਰ ਪਰਿਵਾਰ ਸਪੀਡ ਦੀ ਸਪੀਡ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਕਸੀ ਚੁੰਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਇਲਟਨ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਸਟ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Emile_Hirsch_and_Christina_Ricci_by_David_Shankbone.jpg|right|thumb|ਤ੍ਰਿਬੇਕਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 'ਤੇ ਐਮਿਲ ਹਿਰਸਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਰਿਕਸ&lt;br /&gt;
]]
* ਐਮਿਲ ਹਿਰਸਕ ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੋਸਫ ਗੋਰਡਨ-ਲੇਵਿਟ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਲਾ ਬਯੂਫ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਹਰਸ਼ ਨੇ ਹਰ ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ ਐਪੀਸੋਡ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਲੈਟ ਮੋਟਰ ਸਪੀਡਵੇ (ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਵੇ ਦੇ ਮੋਟਰ ਸਪੀਡਵੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਡਰਾਈਵਰ ਜਿਮੀ ਜਾਨਸਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ.&lt;ref name=&quot;lyons&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.eonline.com/movies/lyonsden/detail/index.jsp?uuid=d30a0ecf-30fa-47fc-bd93-442e2b65b0df|title=Extreme Sneak Peek: ''Speed Racer'' Is Cast, Gassed Up and Ready to Go Go Go!|last=Lyons, Ben|date=May 11, 2007|access-date=November 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930190125/http://www.eonline.com/movies/lyonsden/detail/index.jsp?uuid=d30a0ecf-30fa-47fc-bd93-442e2b65b0df|archive-date=September 30, 2007|publisher=[[E!]]}}&lt;/ref&gt; ਨੌਜਵਾਨ ਸਪੀਡ ਰੇਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਕੋਲਸ ਏਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਰਿਕਸ ਟ੍ਰਿਕੀ ਵਜੋਂ, ਸਪੀਡ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਰਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਚੋਣ ਅਲੀਸ਼ਾ ਕੁਥਬਰਤ ਅਤੇ ਕੇਟ ਮਾਰਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਏਰੀਅਲ ਵਿਕਟ੍ਰਿਕ ਯੁਵਾ ਟ੍ਰੈਕਸਿੀ ਰੇਸਟਰ ਐਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਊ ਫੌਕਸ, ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਰੇਸਿੰਗ ਜੋ ਸਪੀਡ ਨਾਲੋਂ 10 ਸਾਲ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਛੁਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ign.com/articles/2007/09/17/exclusive-hirsch-talks-speed-racer|title=Exclusive: Hirsch Talks Speed Racer|last=Vukcevic, Filip|date=September 17, 2007|website=[[IGN]]|publisher=[[Ziff Davis Media]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6PqJOAyTw?url=http://www.ign.com/articles/2007/09/17/exclusive-hirsch-talks-speed-racer|archive-date=May 25, 2014|dead-url=no|access-date=November 9, 2013}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਪੀਡ ਦੇ ਭਰਾ, ਰੇਕਸ ਰੇਸਰ ਹੈ. ਸਕੌਟ ਪੋਰਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਰੇਕਸ ਰੇਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਰੇਕਸ ਰੇਸਰ&quot; ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੱਤਾ। ਤੈਗੋ ਟੋਗੋਕਹਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਰਿਸ਼, ਇੱਕ ਰੂਕੀ ਰੇਸਰ ਪੋਪ ਰੇਸਰ, ਸਪੀਡ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਗੁਡੇਮੈਨ ਸੁਜ਼ਨ ਸਾਰਾਂੰਡਨ ਨੂੰ ਮੋਮ ਰੇਸਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਪੀਡ ਦੀ ਮਾਂ ਸਪਲੀਲ ਰਾਈਡਰ, ਸਪੀਡ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਪਾਲੀ ਲਿਟ ਸਪਾਰਕੀ, ਸਪੀਡ ਦੇ ਮਕੈਨਿਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿੱਕ ਗੁਰੁ ਚੀਮ ਚਿਮ, ਸਪ੍ਰੈਟਲ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਦੋ ਚਿੰਪੇਂਜੀ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: &quot;ਕੇਨੀ&quot; ਅਤੇ &quot;ਵਿਲੀ&quot;। ਨਾਇਓ ਵੈਲਸ ਮਾਈਕੈਕਸ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰੇਸਰ ਐਕਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਪਰਾਧ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਡੀੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੇਨਮੋ ਫਰਮਮੈਨ ਟੋਗੋ ਇਗਾਵਾ ਨੂੰ ਟੈਟੂਆ ਤੋਗੋਕਾਨ, ਤਾਏਗੋ ਅਤੇ ਹੌਰੁਕੋ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਰਾਇਲਟਨ ਅਤੇ ਮੁਸਾ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਵਿਰੋਧੀ ਤੁਅਗੋ ਟੋਗੋਕਹਾਨ ਦੀ ਭੈਣ, ਹਾਂੂਕੋ ​​ਤੋਗੋਕਨ, ਯੂ ਨਾਨ ਰੋਜਰ ਅੱਲਮ ਨੂੰ ਈ.ਪੀ. ਰਾਇਲਟਨ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਅਰਨੋਲਡ ਰੌਇਲਟਨ ਸਾਕੀ ਓਲਰਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਓਲੀਵਰ, ਇੱਕ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਰੇਸਟਰ ਜੋ ਸਾਂਪਕੀ ਰੇਸਿੰਗ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਹਿਰੋਯੂਕੀ ਸਨਾਡਾ ਨੂੰ ਮੁਸਾ ਮੋਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਰਿਚਰਡ ਰਾਟਰਟ੍ਰੀ ਬੈਨ ਬਰਨਜ਼, ਇੱਕ ਰੇਸ ਟੀਮੇਟਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰੇਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨ ਜੌਨ ਬੇਨਫੂੰਕ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਰੇਸ ਫਿਕਸਰ ਅਤੇ ਗਰੋਹ ਲੀਡਰ ਰਾਲਫ਼ ਹੈਰਫੌਰਟ ਜੈਕ &quot;ਕੈਨੌਨਬਾਲ&quot; ਟੇਲਰ, ਰਾਇਲਟਨ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਰੇਸਰ।&lt;br /&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* Whitewashing in film, the practice of casting a white actor in a traditionally nonwhite role&lt;ref&gt;https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/speed-racer-defense-2008-wachowskis-movie-990512&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.polygon.com/2017/4/3/15142608/hollywood-anime-live-action-adaptations-ghost-in-the-shell&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2008 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>tshlbil2nhfkcxfbf35zsiq5hazy3b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੈਜ਼ਰਵਾਇਰ ਡੌਗਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104905</id>
    <revision>
      <id>847535</id>
      <parentid>422191</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16557" sha1="afznikcfolulw93y4x5lyawgw3ynshe" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name             = ਰੈਜ਼ਰਵਾਇਰ ਡੌਗਸ 
| image            = Reservoir Dogs.png
| caption          = Theatrical release poster
| director         = [[ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ]]
| producer         = [[ਲਾਰੈਂਸ ਬੈਂਡਰ]]
| writer           = ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ
| starring         = {{plainlist|
* [[ਹਾਰਵੀ ਕੀਟਲ]]
* [[ਟਿਮ ਰੌਥ]]
* [[ਕ੍ਰਿਸ ਪੈਨ]]
* [[ਸਟੀਵ ਬੁਸ਼ੇਮੀ]]
* [[ਲਾਰੈਂਸ ਟੀਅਰਨੀ]]
* [[ਮਾਈਕਲ ਮੈਡਸੇਨ]]
}}
| cinematography   = [[ਆਂਦਰਜ਼ੇਜ ਸੇਕੁਲਾ]]
| editing          = [[ਸੈਲੀ ਮੇਨਕੇ]]
| studio           = {{plainlist|
* ਆਰਟੀਸਨ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
* ਡੌਗ ਈਟ ਡੌਗ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼
}}
| distributor      = [[ਮੀਰਾਮੈਕਸ ਫ਼ਿਲਮਜ਼]]
| released         = {{Film date|1992|1|21|[[ਸਨਡਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ|ਸਨਡਾਂਸ]]|1992|10|23|ਅਮਰੀਕਾ}}
| runtime          = 99 ਮਿੰਟ
| country          = ਅਮਰੀਕਾ
| language         = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget           = $1.2 ਮਿਲੀਅਨ&lt;!-- Hartyl says $1.5 million, Mojo claims $1.2 but is often unreliable --&gt;
| gross            = $2.8 ਮਿਲੀਅਨ
}}

'''''ਰੈਜ਼ਰਵਾਇਰ ਡੌਗਸ''''' 1992 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਪਰਾਧ ਫ਼ਿਲਮ|ਅਪਰਾਧ]] ਅਧਾਰਿਤ [[ਰੋਮਾਂਚਕ ਫ਼ਿਲਮ|ਰੋਮਾਂਚਕ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਹਾਰਵੀ ਕੀਟਲ]], [[ਟਿਮ ਰੌਥ]], [[ਕ੍ਰਿਸ ਪੈਨ]], [[ਸਟੀਵ ਬੁਸ਼ੇਮੀ|ਸਟੀਵ ਬੁਸ਼ੇਮੀ]], [[ਲਾਰੈਂਸ ਟੀਅਰਨੀ]], [[ਮਾਈਕਲ ਮੈਡਸੇਨ]], ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ ਅਤੇ [[ਐਡਵਰਡ ਬੰਕਰ]] ਨੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਕੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਡਾਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਕਿਰਕ ਬਾਲਟਜ਼|ਕਿਰਕ ਬਾਲਟਜ਼]], [[ਰੈਂਡੀ ਬਰੂਕਸ]] ਅਤੇ [[ਸਟੀਵਨ ਰਾਈਟਸ]] ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨਮੂਨੇ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਪਰਾਧਿਕ ਹਿੰਸਾ, ਪੌਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ, ਗਾਲਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ [[ਗੈਰਲਕੀਰੀ ਬਿਰਤਾਂਤ|ਅਸਿੱਧਾ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ]] ਆਦਿ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਆਜ਼ਾਦ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ [[ਕਲਟ ਫ਼ਿਲਮ|ਕਲਟ ਫ਼ਿਲਮ]] ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।,&lt;ref&gt;{{cite web |first=Scott |last=Tobias |title=The New Cult Canon – Reservoir Dogs |url=http://www.avclub.com/articles/reservoir-dogs,16744/ |work=[[The A.V. Club]] |publisher=[[The Onion]] |date=December 18, 2008 |accessdate=August 28, 2011 |archive-date=ਜੁਲਾਈ 16, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716170424/http://www.avclub.com/articles/reservoir-dogs,16744/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਐਂਪਾਇਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ|ਐਂਪਾਇਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਾਜ਼ਾਦ ਫ਼ਿਲਮ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਸਰਾਹਿਆ ਹੈ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਕਮਾਈ ਕਰ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ 1.2 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਜਟ ਤੇ 2.8 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਮਯਾਬ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ 6.5 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਪਲਪ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ|ਪਲਪ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ]]'' (1994) ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਾਊਂਡਟਰੈਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸਨ।

== ਕਥਾਨਕ ==
ਅੱਠ ਬੰਦੇ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਰੈਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਲੋਕ ਇਹ ਨਾਮ ਇਹਨਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਮਿਸਟਰ ਬਲੌਂਡੇ, ਮਿਸਟਰ ਬਲੂ, ਮਿਸਟਰ ਬ੍ਰਾਊਨ, ਮਿਸਟਰ ਔਰੇਂਜ, ਮਿਸਟਰ ਪਿੰਕ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਵ੍ਹਾਈਟ। ਬਾਕੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋਅ ਕੈਬਟ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ''ਨਾਈਸ ਗਾਏ'' ਐਡੀ ਕੈਬਟ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਖੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਯੋਜਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।

ਡਾਕੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਘਟਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਔਰੇਂਜ ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਭੱਜਣ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਗੋਲੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋਅ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਦਾਮ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਅਤੇ ਔਰੇਂਜ ਪਿੰਕ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਊਨ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਬਲੂ ਅਤੇ ਬਲੌਂਡੇ ਲਾਪਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿ ਬਲੌਂਡੇ ਨੇ ਡਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਜੋਅ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਪਾਗਲ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਪਿੰਕ ਨੇ ਹੀਰੇ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਔਰੇਂਜ ਲਈ ਕੋਈ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉੱਥੇ ਬਲੌਂਡੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮਾਰਵਿਨ ਨੈਸ਼ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਅਗਵਾਹ ਕਰ ਲਿਆਇਆ ਹੈ।

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਲੌਂਡੇ ਕੈਬਟਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਲੌਂਡੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਬਲੌਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜੋਅ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੋਅ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਚੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਅਤੇ ਪਿੰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨੈਸ਼ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਐਡੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੀਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੱਜ ਸਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਗੱਡੀ ਲਭ ਕੇ ਲਿਆਉਣ। ਇਹ ਬਲੌਂਡੇ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ ਅਤੇ ਔਰੇਂਜ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨੈਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਬਲੌਂਡੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਟਮਾਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਬਲੇਡ ਨਾਲ ਕੰਨ ਵੀ ਵੱਢ ਕੇ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਔਰੇਂਜ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਔਰੇਂਜ ਨੈੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਉੱਥੇ ਛੇਤੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਾਊਨ ਅਪਰਾਧ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਔਰੇਂਜ ਅਤੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨਾਲ ਭੱਜਣ ਲੱਗਿਆਂ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਔਰੇਂਜ ਅਤੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਔਰੇਂਜ ਉੱਪਰ ਕਾਰ ਦਾ ਡ੍ਰਾਈਵਰ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਔਰੇਂਜ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਐਡੀ, ਪਿੰਕ ਅਤੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਵਾਪਿਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਔਰੇਂਜ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੌਂਡੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਭੱਜਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਐਡੀ ਨੈਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰੇਂਜ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਲੌਂਡੇ ਉਸਦੇ ਪਿਓ ਦਾ ਵਫਾਦਾਰ ਬੰਦਾ ਸੀ। ਜੋਅ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਲੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਔਰੇਂਜ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੇ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋਅ ਉੱਪਰ ਬੰਦੂਕ ਤਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਐਡੀ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਵੱਲ ਤਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਬੰਦੂਕਾਂ ਤਾਣ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਕੈਬਟ ਪਿਉ-ਪੁੱਤ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਵ੍ਹਾਈਟ ਅਤੇ ਔਰੇਂਜ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਿੰਕ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਹੀਰੇ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਹਾਈਟ ਮਰ ਰਹੇ ਔਰੇਂਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਔਰੇਂਜ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਉੱਥੇ ਪੁਲਿਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। &lt;!--ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੂਲ ਖੋਜ ਹੈ।--&gt;

== ਪਾਤਰ ==

[[File:Reservoirdog.jpg|thumb|right|ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੀਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]
{{div col}}
* [[ਹਾਰਵੀ ਕੀਟਲ]], ਮਿਸਟਰ ਵ੍ਹਾਈਟ/ਲੈਰੀ
* [[ਟੀਮ ਰੌਥ]], ਮਿਸਟਰ ਔਰੇਂਜ/ਫ਼ਰੈਡੀ
* [[ਮਾਈਕਲ ਮੈਡਸੇਨ]], ਮਿਸਟਰ ਬਲੌਂਡੇ/ਵਿਕ ਵੀਗਾ
* [[ਕ੍ਰਿਸ ਪੈਨ]], ਐਡੀ ਕੈਬਟ
* [[ਸਟੀਵ ਬੁਸ਼ੇਮੀ]], ਮਿਸਟਰ ਪਿੰਕ
* [[ਲਾਰੈਂਸ ਟੀਅਰਨੀ]], ਜੋਅ ਕੈਬਟ
* [[ਰੈਂਡੀ ਬਰੂਕਸ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਰੈਂਡੀ ਬਰੂਕਸ]], ਹੋਲਡਅਵੇ
* [[ਕਿਰਕ ਬਾਲਟਜ਼]], ਮਾਰਵਿਨ ਨੈਸ਼
* [[ਐਡਵਰਡ ਬੰਕਰ]], ਮਿਸਟਰ ਬਲੂ
* [[ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ]], ਮਿਸਟਰ ਬ੍ਰਾਊਨ
* [[ਸਟੀਵਨ ਰਾਈਟ]], ਕੇ-ਬਿਲੀ ਡੀਜੇ
{{div col end}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ ==
{{Wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{Official website|http://www.miramax.com/movie/reservoir-dogs}}
* {{IMDb title|id=0105236|title=Reservoir Dogs}}
* {{tcmdb title|88013|Reservoir Dogs}}
* {{allrovi movie|40984|Reservoir Dogs}}
* {{mojo title|reservoirdogs|Reservoir Dogs}}
* {{rotten-tomatoes|reservoir_dogs|Reservoir Dogs}}
* {{metacritic film|reservoir-dogs|Reservoir Dogs}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1992 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਪਰਾਧ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ]]</text>
      <sha1>afznikcfolulw93y4x5lyawgw3ynshe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104929</id>
    <revision>
      <id>847773</id>
      <parentid>773881</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29811" sha1="6hv5t8n0ar02fn6wet40d4wvx1diuay" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼ – ਭਾਗ ਦੂਜਾ

| image = &lt;!-- DO NOT ADD A POSTER TO THIS SECTION, PLEASE VOTE IN THE DISCUSSION PAGE FIRST, REGARDING WHAT POSTER SHOULD BE UP --&gt;Harry Potter and the Deathly Hallows&amp;nbsp;– Part 2.jpg
| alt = A girl and two boys, standing outside of a building with high turrets.
| caption = &lt;!-- Please DO NOT CHANGE THE CAPTION FOR THE POSTER! --&gt;ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ
| director = [[ਡੇਵਿਡ ਯੇਟਸ]]
| producers = {{Plain list| 
* [[ਡੇਵਿਡ ਹੇਅਮੈਨ]]
* [[ਡੇਵਿਡ ਬੈਰਨ (ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ)|ਡੇਵਿਡ ਬੈਰਨ]]
* [[ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]]
}}
| screenplay = [[ਸਟੀਵ ਕਲੋਵਸ]]
| based on = {{Based on|''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼]]''|[[ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]]}}
| starring = {{Plain list|
* [[ਡੇਨੀਅਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ]]
* [[ਰੂਪਰਟ ਗਰਿੰਟ]]
* [[ਐਮਾ ਵਾਟਸਨ]]
* [[ਹੈਲੇਨਾ ਬੌਨਹੈਮ ਕਾਰਟਰ]]
* [[ਰੌਬੀ ਕੌਲਟਰੇਨ]]
* [[ਵਾਰਵਿਕ ਡੇਵਿਸ]]
* [[ਰਾਲਫ ਫ਼ੀਨਸ]]
* [[ਮਾਈਕਲ ਗੈਂਬਨ]]
* [[ਜੌਹਨ ਹਰਟ]]
* [[ਜੇਸਨ ਇਸਾਕਸ]]
* [[ਗੈਰੀ ਓਲਡਮੈਨ]]
* [[ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ]]
* [[ਮੈਗੀ ਸਮਿੱਥ]]
* [[ਡੇਵਿਡ ਥਿਊਲਿਸ]]
* [[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਸ]]
}}&lt;!-- Per billing block --&gt;
| music = {{Plainlist|
* [[ਅਲੈਕਸਾਂਡਰ ਡੈਸਪਲਾਟ]]
* (''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ'' ਦੇ ਥੀਮ [[ਜੌਹਨ ਵਿਲੀਅਮਸ]] ਦੁਆਰਾ)
}}&lt;!-- Only list the main composer of this film --&gt;
| editing = [[ਮਾਰਕ ਡੇ (ਐਡੀਟਰ)|ਮਾਰਕ ਡੇ]]
| cinematography = [[ਐਡੂਆਰਡੋ ਸੇਰਾ]]
| studio = [[ਹੇਅਡੇਅ ਫ਼ਿਲਮਜ਼]]
| distributor = [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼|ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼]]
| released = {{Film date|df=yes|2011|7|7|ਟ੍ਰਾਫ਼ਲਗਰ ਸਕੇਅਰ|2011|7|15|ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ}}&lt;!-- Do Not Change. Please read [[WP:FILMRELEASE]] --&gt;
| runtime = 130 ਮਿੰਟ&lt;!--Theatrical runtime: 130:16--&gt;&lt;ref name=&quot;BBFC&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/harry-potter-and-deathly-hallows-part-2-2 | title=''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=11 August 2011 | accessdate=25 January 2014 | archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160105081805/http://www.bbfc.co.uk/releases/harry-potter-and-deathly-hallows-part-2-2 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| country = {{Plain list|
* ਇੰਗਲੈਂਡ
* ਅਮਰੀਕਾ&lt;!-- Do not change this; see http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Talk:Harry_Potter_and_the_Order_of_the_Phoenix_%28film%29&amp;oldid=126871681#What_makes_a_film_from_a_certain_country.3F for consensus. --&gt;
}}
| language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget = $250 ਮਿਲੀਅਨ&lt;br /&gt;([[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ|ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ]]) ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ&lt;ref&gt;{{Cite news |last= Frankel |first= Daniel |title= Get Ready for the Biggest Potter Opening Yet |publisher= [[TheWrap]] |date= 17 November 2010 |url= http://www.thewrap.com/movies/article/get-ready-biggest-potter-opening-yet-22607 |accessdate= 21 November 2010 |quote= Warner officials say shooting parts 1 and 2 of &quot;Deathly Hallows&quot; (the second part comes out in July) kept cost below the more than $250&amp;nbsp;million that was spent on 2009's &quot;Half-Blood Prince.&quot; |archive-date= 18 ਜੁਲਾਈ 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190718161656/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=harrypotter72.htm |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| last= Lang| first= Brent| title= 'Harry Potter' Looks to Shatter Box Office Record With $150M+ Debut| publisher= [[TheWrap]]| date= 14 July 2011| url= http://www.thewrap.com/movies/article/harry-potter-looks-shatter-box-office-record-150m-plus-debut-29122| accessdate= 30 November 2012| quote= Parts 1 and 2 of “Deathly Hallows” were filmed at a cost of roughly $250&amp;nbsp;million, essentially giving Warner Bros. a license to print money off the profits it will bank over the upcoming weekend.| archive-date= 31 ਅਕਤੂਬਰ 2019| archive-url= https://web.archive.org/web/20191031163541/https://www.thewrap.com/movies/article/harry-potter-looks-shatter-box-office-record-150m-plus-debut-29122/| url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
| gross = $1.342 ਬਿਲੀਅਨ&lt;ref name=&quot;Box Office Mojo Main&quot; /&gt;
}}

'''''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼ – ਭਾਗ ਦੂਜਾ''''' 2011 ਦੀ ਇੱਕ [[ਫ਼ੈਂਟੇਸੀ ਫ਼ਿਲਮ|ਫ਼ੈਟੇਸੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਡੇਵਿਡ ਯੇਟਸ]] ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵੰਡ [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Box Office Mojo Main&quot;&gt;{{cite web |title=Harry Potter and the Deathly Hallows Part 2 (2011) |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=harrypotter72.htm |publisher=[[Box Office Mojo]] |accessdate=28 August 2011}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]] ਦੀ ''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਨਾਵਲ ਲੜੀ]]'' ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਆਖ਼ਰੀ ਭਾਗ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ]]'' ਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਹੈ ਅਤੇ [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)|''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ'' ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ]] ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਭਾਗ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businesswire.com/portal/site/google/?ndmViewId=news_view&amp;newsId=20080313005332&amp;newsLang=en |title= Warner Bros. Plans Two-Part Film Adaptation of &quot;Harry Potter and the Deathly Hallows&quot; to Be Directed by David Yates |work=Business Wire |date=13 March 2008 |accessdate=6 September 2012 |quote=...expand the screen adaptation of Harry Potter and the Deathly Hallows and release the film in two parts.}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਸਟੀਵ ਕਲੋਵਸ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ [[ਡੇਵਿਡ ਹੇਅਮੈਨ]], [[ਡੇਵਿਡ ਬੈਰਨ (ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ)|ਡੇਵਿਡ ਬੈਰਨ]] ਅਤੇ ਰਾਓਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ (ਪਾਤਰ)|ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ]] [[ਲੌਰਡ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ]] ਦੇ [[ਹੂਕਰਕਸ]] ਲੱਭਣ ਦੇ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ [[ਡੇਨੀਅਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ]] ਨੇ ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ [[ਰੌਨ ਵੀਸਲੀ]] ਅਤੇ [[ਹਰਮਾਈਨੀ ਗਰੇਂਜਰ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ [[ਰੂਪਰਟ ਗਰਿੰਟ]] ਅਤੇ [[ਐਮਾ ਵਾਟਸਨ]] ਦੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਮੂਲ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ 19 ਫ਼ਰਵਰੀ, 2009 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 12 ਜੂਨ, 2010 ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |first=Alison |last=Schwartz |url=http://www.people.com/people/article/0,,20393867,00.html |title=Daniel Radcliffe Calls Wrapping Up Harry Potter Devastating |work=[[People (magazine)|People]] |date=14 June 2010 |accessdate=9 February 2011 |archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110208021622/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20393867%2C00.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰੀਸ਼ੂਟ ਦਿਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 10 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ 2ਡੀ, 3ਡੀ ਅਤੇ [[ਆਈਮੈਕਸ]] ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ 13-15 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ''ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ'' ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 3ਡੀ ਫ਼ਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cinemablend.com/new/Harry-Potter-Fans-Choosing-2D-Over-3D-For-Deathly-Hallows-2-25307.html |title=Harry Potter Fans Choosing 2D Over 3D For Deathly Hallows 2 |date=29 May 2012}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਿੱਟ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 2011 ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਯੇਟਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਅਦਾਕਾਰਾਂ, ਸੰਗੀਤ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਫ਼ੈਕਟਾਂ, ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ, ਐਕਸ਼ਨ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਲੜੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਤੀਜੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਰਾਹਨਾ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Singh|first=Anita|title=Harry Potter aims for Oscar glory|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/8987246/Harry-Potter-aims-for-Oscar-glory.html|accessdate=6 January 2012|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|location=London|date=1 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/top/bestofrt/?year=2011 |title=Top Movies of 2011 |year=2011 |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |accessdate=18 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.metacritic.com/browse/movies/score/metascore/year?sort=desc&amp;view=condensed&amp;year_selected=2011&amp;tag=supplementary-nav;item;8 |title=Movie Releases by Score |year=2011 |publisher=[[Metacritic]] |accessdate=18 July 2011 |archive-date=1 ਮਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140501232712/http://www.metacritic.com/browse/movies/score/metascore/year?sort=desc&amp;view=condensed&amp;year_selected=2011&amp;tag=supplementary-nav;item;8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜਤੱਕ ਬਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ 483 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। 2018 ਤੱਕ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅੱਜਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;boxofficemojo1&quot;&gt;{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/alltime/world/|title=All Time Worldwide Box Office Grosses|publisher=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2 January 2016}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2011 ਦੀ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ 9ਵੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Milestone&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/news/?id=3234&amp;p=.htm|title=''Transformers'' Becomes Tenth Billion-Dollar Movie Ever; ''Potter'' Hits Another Worldwide Milestone|publisher=[[Box Office Mojo]]|accessdate=4 August 2011}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਬਲੂ-ਰੇ ਅਤੇ ਡੀਵੀਡੀ ਸੈੱਟ 11 ਨਵੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ,&lt;ref name=&quot;DVD&quot;&gt;
United States DVD release and formats:
*{{ASIN|B001UV4XIS|title=Harry Potter and the Deathly Hallows, Part 2 (+ UltraViolet Digital Copy) (2011)|date=21 September 2011}}
*{{cite web|url=http://www.walmart.com/ip/Harry-Potter-And-The-Deathly-Hallows-Part-2-Special-Edition-Widescreen/17480571 |title=Harry Potter And The Deathly Hallows: Part 2 (Special Edition) (Widescreen) |publisher=[[Walmart]] |date=|accessdate=8 November 2011}}
*{{ASIN|B005O30Y5Y|title=Harry Potter and the Deathly Hallows, Part 2 (Movie-Only Edition + UltraViolet Digital Copy) [Blu-ray]|date=21 September 2011}}
*{{ASIN|B001UV4XJ2|title=Harry Potter and the Deathly Hallows, Part 2 (+ UltraViolet Digital Copy) [Blu-ray] (2011)|date=21 September 2011}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2 ਦਿਸੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;UKDVD&quot;&gt;
United Kingdom DVD release and formats:
*{{ASIN|B004NBYRYC|country=uk|title=Harry Potter And The Deathly Hallows Part 2 [DVD] [2011]|date=28 September 2011}}
*{{ASIN|B004NBYRYM|country=uk|title=Harry Potter And The Deathly Hallows Part 2&amp;nbsp;– Triple Play (Blu-ray + DVD + Digital Copy) [2011][Region Free]|date=28 September 2011}}
*{{ASIN|B00512WO9M|country=uk|title=Harry Potter And The Deathly Hallows Part 2 (Blu-ray 3D + Blu-ray + DVD + Digital Copy) [2011][Region Free]|date=28 September 2011}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ''ਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਰਟ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ'', ''ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੇਕਅੱਪ ਅਤੇ ਹੇਅਰਸਟਾਈਲਿੰਗ'' ਅਤੇ ''ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਫ਼ੈਕਟ'' ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

==ਕਥਾਨਕ==
''ਡੌਬੀ'' ਨੂੰ ਦਫ਼ਨ ਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੈਰੀ ''ਗੌਬਲਿਨ ਗ੍ਰਿਫੂਕ'' ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਉਹ [[ਬੈਲੇਟ੍ਰਿਕਸ ਲੈਸਰਾਂਜ]] ਦੀ ਤਿਜੋਰੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ''ਗ੍ਰਿੰਗੌਟਸ ਬੈਂਕ'' ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਹੂਕਰਕਸ]] ਉਸਦੀ ਤਿਜੋਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਫੂਕ ਮੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਰੁੜਦੁਆਰ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਛੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਓਲੀਵੈਂਡਰ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਲਫ਼ੌਏ ਮੇਨਰ ਤੋਂ ਦੋ ਛੜੀਆਂ ਲੈ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ,ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਬੈਲੇਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ [[ਡਰੇਕੋ ਮੈਲਫ਼ੌਏ]] ਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਲਫ਼ੌਏ ਹੈਰੀ ਵੱਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਬੈਲੇਟ੍ਰਿਕਸ ਦੀ ਤਿਜੋਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੂਕਰਕਸ ''ਹੈਲਗਾ ਹਫ਼ਲਪਫ਼'' ਦਾ ਕੱਪ ਹੈ। ਉਹ ਕੱਪ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗ੍ਰਿਫੂਕ ਤਲਵਾਰ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਡ੍ਰੈਗਨ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੈਰੀ ਇੱਕ ਖ਼ਿਆਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਲੌਰਡ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ]] ਗੌਬਲਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫੂਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਨੂੰ ਇਸ ਚੋਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਵਿਖੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੂਕਰਕਸ ਛਿਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਰੇਵਨਕਲਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਹੌਗਸਮੀਡ ਵਿਖੇ ਡੰਬਲਡੋਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ''ਐਬਰਫ਼ੋਰਥ ਡੰਬਲਡੋਰ'' ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਨੈਵਿਲ ਲੌਂਗਬੌਟਮ]] ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੌਂਗਬੌਟਮ ਨੂੰ ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਸਤਾ ਪਤਾ ਹੈ।

[[ਸੈਵਰਸ ਸਨੇਪ]] ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਭਨਕ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਟਾਫ਼ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੈਰੀ ਸਨੇਪ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਿਨਰਵਾ ਮਕਗੋਨਾਗਲ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਕਗੋਨਾਗਲ ਹੌੌਗਵਰਟਜ਼ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਲੂਨਾ ਲਵਗੁਡ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਹੈਰੀ ''ਰੇਵਨਕਲਾਅ'' ਦੇ ਭੂਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਉੱਪਰ ਕਾਲਾ ਜਾਦੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ''ਜ਼ਰੂਰਤੀ ਕਮਰੇ'' ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ। ਰਹੱਸਮਈ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹਰਮਾਈਨੀ [[ਹੂਕਰਕਸ]] ਕੱਪ ਨੂੰ ਕਾਲ ਭਕਸ਼ੀ ਦੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰਤੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਡਰੇਕੋ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਦੋਸਤ ਉਸ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰੌਨ ਅਤੇ ਹਰਮਾਈਨੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੌਇਲ ਇੱਕ ਸਰਾਪ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦਾ ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸੜ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ''ਮੈਲਫ਼ੌਏ ''ਅਤੇ ''ਜ਼ਾਬੀਨੀ'' ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੈਰੀ ਹਾਰ ਨੂੰ ਕਾਲ ਭਕਸ਼ੀ ਦੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੌਨ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਦੀ ਸੈਨਾ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੈਰੀ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਝਾਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰੀ ਹੂਕਰਕਸ ਉਸਦਾ ਸੱਪ ''ਨਗੀਨੀ'' ਹੈ। ਇੱਕ ਘਰ ਵਿਖੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਸਨੇਪ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ''ਐਲਡਰ ਛੜੀ'' ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇਗੀ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਸਨੇਪ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਗੀਨੀ ਨੂੰ ਸਨੇਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨੇਪ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰੈਡ ਵੀਸਲੀ, ਰੇਮਸ ਲਿਊਪਿਨ ਅਤੇ ਟੌਂਕਸ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਸਨੇਪ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਨੇਪ ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ''ਜੇਮਜ਼ ਪੌਟਰ'' ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਲਿਲੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਨੇਪ ਡੰਬਲਡੋਰ ਨਾਲ ਹੈਰੀ ਦੀ ਵੌਲਡੋਮੌਰਟ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਪਤ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੈਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੰਬਲਡੋਰ ਮਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਨੇਪ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਿਤਦੇਵ ਉਸਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਉਸਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਨੇਪ ਦਾ ਹੀ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਹੈਰੀ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਹੂਕਰਕਸ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਆਪ ਵੀ ਮਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਹੈਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਤਮ-ਸਪਰਪਣ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਹੈਰੀ ਉੱਪਰ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਾਪ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਗ੍ਹਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਡੰਬਲਡੋਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡੰਬਲਡੋਰ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਦੇ ਹੈਰੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਹੈਰੀ ਵਿਚਲਾ ਅੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੈਰੀ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ।

ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੈਰੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਤਮ-ਸਪਰਪਣ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਨੈਵਿਲ ਉਸਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਅਤੇ ਇੱਕਦਮ ਹੈਰੀ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨੈਵਿਲ ਗਰੁੜਦੁਆਰ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹੈਰੀ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੌਲੀ ਬੈਲੇਟ੍ਰਿਕਸ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਵਿਲ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਨਗੀਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਹੁਣ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੈਰੀ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੈਰੀ ਰੌਨ ਅਤੇ ਹਰਮਾਈਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ''ਐਲਡਰ ਵੈਂਡ ਛੜੀ'' ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਡ੍ਰੇਕੋ ਨੂੰ ਨਿਹੱਥਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਲਕ ਡੰਬਲਡੋਰ ਨੂੰ ਨਿਹੱਥਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੈਰੀ ਉਹ ਛੜੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

19 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਹੈਰੀ, ਗਿੰਨੀ, ਰੌਨ, ਹਰਮਾਈਨੀ ਅਤੇ ਡ੍ਰੇਕੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਵਿਖੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

==ਪਾਤਰ==

{{div col}}
* [[ਡੇਨੀਅਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ]], [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ (ਪਾਤਰ)|ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ]]
* [[ਰੂਪਰਟ ਗਰਿੰਟ]], [[ਰੌਨ ਵੀਸਲੀ]]
* [[ਐਮਾ ਵਾਟਸਨ]], [[ਹਰਮਾਈਨੀ ਗਰੇਂਜਰ]]
* [[ਹੈਲੇਨਾ ਬੌਨਹੈਮ ਕਾਰਟਰ]], [[ਬੈਲੇਟ੍ਰਿਕਸ ਲੈਸਰਾਂਜ]], ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀ ਜਿਹੜੀ [[ਸੀਰੀਅਸ ਬਲੈਕ]] ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਾਤਲ ਹੈ।
* [[ਰੌਬੀ ਕੌਲਟਰੇਨ]], [[ਰੂਬੀਅਸ ਹੈਗਰਿਡ]], ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਦਾ ਗੇਟਕੀਪਰ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਦਾ ਦੋਸਤ।
* [[ਵਾਰਵਿਕ ਡੇਵਿਸ]], ''ਗ੍ਰਿਫੂਕ'', ਇੱਕ [[ਗੌਬਲਿਨ (ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ)|ਗੌਬਲਿਨ]]।
* [[ਟੌਮ ਫ਼ੈਲਟਨ]], [[ਡ੍ਰੇਕੋ ਮੈਲਫ਼ੌਏ]]
* [[ਰਾਲਫ ਫ਼ੀਨਸ]], [[ਲੌਰਡ ਵੌਲਡੇਮੌਰਟ]], ਇੱਕ ਸ਼ੈਤਾਨ, ਤਾਕਤ ਦਾ ਭੁੱਖਾ ਜਾਦੂਗਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ।
* [[ਮਾਈਕਲ ਗੈਂਬਨ]], [[ਐਲਬਸ ਡੰਬਲਡੋਰ]], ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਦਾ ਹੈਡ-ਮਾਸਟਰ ਜਿਸਨੂੰ ਸੈਵੇਰਸ ਸਨੇਪ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਜੌਨ ਹਰਟ, ''ਓਲੀਵੈਂਡਰ''
* ਜੇਸਨ ਇਸਾਕਸ, [[ਲੂਸ਼ੀਅਸ ਮੈਲਫੌਏ]], ਡ੍ਰੇਕੋ ਮੈਲਫ਼ੌਏ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀ।
* [[ਗੈਰੀ ਓਲਡਮੈਨ]], [[ਸੀਰੀਅਸ ਬਲੈਕ]]
* [[ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ]], [[ਸੈਵੇਰਸ ਸਨੇਪ]], ਪ੍ਰਾਣ ਭਕਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੌਗਵਰਟਜ਼ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਏਜੰਟ।
* [[ਮੈਗੀ ਸਮਿੱਥ]], [[ਮਿਨਰਵਾ ਮਕਗੋਨਾਗਲ]]
* [[ਡੇਵਿਡ ਥਿਊਲਿਸ]], [[ਰੇਮਸ ਲਿਊਪਿਨ]]
* [[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਜ਼]], ''ਮੌਲੀ ਵੀਸਲੀ''।
&lt;!---Credited as the main cast in film credits---&gt;
{{div col end}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
{{commons category|Harry Potter and the Deathly Hallows (film)}}
{{Wikiquote}}
* {{Official website|http://www.harrypotterwizardscollection.com/}}
* {{IMDb title|1201607|Harry Potter and the Deathly Hallows&amp;nbsp;– Part 2}}
* {{Amg movie|434402|Harry Potter and the Deathly Hallows&amp;nbsp;– Part 2}}
* {{Rotten-tomatoes|harry_potter_and_the_deathly_hallows_part_2_2011|Harry Potter and the Deathly Hallows&amp;nbsp;– Part 2}}
* {{Mojo title|harrypotter72|Harry Potter and the Deathly Hallows&amp;nbsp;– Part 2}}
* [http://www.the-numbers.com/movies/2011/HPOT8.php ''Harry Potter and the Deathly Hallows&amp;nbsp;– Part 2''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018071300/http://www.the-numbers.com/movies/2011/HPOT8.php |date=2012-10-18 }} at The Numbers

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2011 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>6hv5t8n0ar02fn6wet40d4wvx1diuay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106207</id>
    <revision>
      <id>847710</id>
      <parentid>822430</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9673" sha1="6mezxfyxo5ji0us36cb9pi5kl3ac337" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ

| image = Super Singh - Poster.jpg
| caption = 
| director = [[ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ]]
| producer = [[ਸੋਭਾ ਕਪੂਰ]] [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] &lt;br&gt; ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ &lt;br&gt; ਪਵਨ ਗਿੱਲ
| writer = ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
| screenplay = [[ਧੀਰਜ ਰਤਨ]] &lt;br&gt; ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
| starring = [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] &lt;br&gt;[[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] &lt;br&gt; [[ਪਵਨ ਮਲਹੋਤਰਾ]]
| music = [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
| cinematography = Anshul Chobey
| editing = Manish More
| studio = [[ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ]]&lt;br&gt;Brat Films
| released = {{Film date|2017|06|16|df=y}}
| runtime = 155 ਮਿੰਟ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/super-singh/ET00052362 |title=Super Singh |publisher=Book My Show}}&lt;/ref&gt;
|language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ]]
| budget = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
'''ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ 2017 ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] ਅਤੇ [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] ਹਨ। ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 16 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਵੀਂ ਸਾਂਝ ਭਿਆਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/entertainment/super-singh-review-round-up-diljit-dosanjh-manages-to-tickle-funny-bone-with-superhero-act-3706947.html|title=Super Singh review round up: Diljit Dosanjh manages to tickle funny bone with superhero act|website=First Post}}&lt;/ref&gt;

== ਪਲਾਟ ==
ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ (ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸੁਪਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ' ਤੇ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 

== ਕਲਾਕਾਰ ==

* [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ /ਸੈਮ /ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] ਟਵਿੰਕਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* [[ਪਵਨ ਮਲਹੋਤਰਾ]]  ਸੰਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* [[ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ]]
* ਕੈਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰਾ ਬੈਂਡੈਨ
* ਮੇਹਰਬਾਨ ਸਿੰਘ 
* ਨਵਨਿੰਦਰਾ ਬਹਿਲ 
* ਐਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬਰਾਸਾਰਡ
* ਸੁਰਵਿੰਦਰ ਵਿੱਕੀ
*[[Alekh Kumar Parida]]

== ਵਿਕਾਸ ==
ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਜੱਟ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਸੁਪਰਮੈਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਦੇਖੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/super-singh-actor-diljit-dosanjh-desi-is-wannabe-pendu-is-the-real-swag-4708760/|title=Super Singh actor Diljit Dosanjh: Desi is wannabe, Pendu is the real swag|website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;  ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮਹਿੰਗੇ ਬਜਟ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਿਲਜੀਤ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਲਗਪਗ ਦੋ ਸਾਲ ਲਏ। ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦੇ ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਮਿਲੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/why-diljit-dosanjh-is-crediting-a-troll-for-the-idea-of-his-film-super-singh-1709944|title=Why Diljit Dosanjh Is Crediting A Troll for the Idea of His Film Super Singh|publisher=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt; ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ ਅਦਾਕਾਰ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਦੇ [[ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ]], [[ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ 1984]] ਅਤੇ [[ਡਿਸਕੋ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੰਜਵੀਂ ਸਾਂਝ ਹੈ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਉਤਪਾਦਨ ਹੈ। 17 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੋ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/diljit-dosanjh-to-star-in-ekta-kapoor-s-punjabi-superhero-film/story-nUy3nZ4FWE8PEsOiKpYggO.html|title=Diljit Dosanjh to star in Ekta Kapoor's Punjabi superhero film|website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;

== ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ==
{{Infobox album
| Name = ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ
| Type = ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ
| Artist = [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]
| Cover = Super Singh - Original Soundtrack.jpg
| Released = {{Start date|df=yes|2017|6|5}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/in/album/super-singh-original-motion-picture-soundtrack-ep/id1244653067 |title=Super Singh (Original Motion Picture Soundtrack) |publisher=[[iTunes Store]] |access-date=2018-05-01 |archive-date=2017-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171125155112/https://itunes.apple.com/in/album/super-singh-original-motion-picture-soundtrack-ep/id1244653067 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| Recorded = 
| Genre = [[ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ|ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ]]
| Length = 14:50
| Label = [[ਜ਼ੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ]]
| Producer = 
| Last album = 
| This album = 
| Next album = 
}}
 '''ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ''' ਦੀ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] ਨੇ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬੋਲ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ  ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Km_xTS6QMmE|title=Super Singh – Full Movie Audio Jukebox|publisher=YouTube}}&lt;/ref&gt;{{Track listing|-|-|-|-|-|extra_column=Singer(s)|total_length={{Duration|m=14|s=50}}|music_credits=yes|lyrics_credits=yes|title1=ਹਵਾ ਵਿੱਚ|extra1=[[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] ਅਤੇ [[ਸੁਨੀਧਾ ਚੌਹਾਨ]]|lyrics1=ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ Singh|length1=03:50|music1=[[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]|title2=ਕਲੀਆਂ ਕੁਲੀਆਂ|extra2=ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|lyrics2=Veet Baljit|length2=03:24|music2=[[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]|title3=ਹੋ ਗਿਆ ਟੱਲੀ|extra3=ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|lyrics3=Veet Baljit|length3=02:11|music3=[[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]|title4=Glorious Gallan|extra4=ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|lyrics4=ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ |length4=03:03|music4=[[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]|title5=ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਏ ਆ|extra5=Traditional Singers|lyrics5=ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ |length5=02:26|music5=[[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]]}}

== ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ==

=== ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ===
ਫ਼ਿਲਮ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1100 ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਤੇ ਚਲਾਈ ਗਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਇਰਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰਸ 3 (ਭਾਰਤ ਵਿਚ) ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਚੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;forbes1&quot;&gt;[https://www.forbes.com/sites/dongroves/2017/06/18/indian-b-o-slow-start-for-cars-3-while-punjab-comedy-super-singh-beats-bank-chor/?c=0&amp;s=trending#1cb6a3761365 Indian B.O.: Slow Start For 'Cars 3' While Punjab Comedy 'Super Singh' Beats 'Bank-Chor']. Forbes.com. Retrieved on 1 November 2017.&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2017 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>6mezxfyxo5ji0us36cb9pi5kl3ac337</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਫ ਐਰਿਕਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106241</id>
    <revision>
      <id>847558</id>
      <parentid>751264</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12694" sha1="plejbujjl00jjtam7cmjzxd9bm2q4v2" xml:space="preserve">'''ਲੀਫ ਐਰਿਕਸਨ''' (ਇੰਗ: Leif Erikson ਜਾਂ Leif Ericson, c. 970 - c. 1020) [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਇਕ [[ਨੋਰਸ]] ਐਕਸਪਲੋਰਰ ([[ਖੋਜੀ]]) ਸੀ। [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਕੋਲੰਬਸ|ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਕੋਲੰਬਸ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ([[ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ) ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਲੱਭੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/erikson_leif.shtml|title=Leif Erikson (11th century)|publisher=BBC|accessdate=20 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/10/151011-columbus-day-leif-erikson-italian-americans-holiday-history/|title=Why Do We Celebrate Columbus Day and Not Leif Erikson Day?|date=11 October 2015|publisher=''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]''|accessdate=12 October 2015|archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151012134156/http://news.nationalgeographic.com/2015/10/151011-columbus-day-leif-erikson-italian-americans-holiday-history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] ਦੇ ਸਾਗਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਵਿਨਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨਾਰਸੇ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ ਦੇ ਨੋਰੋਸ ਐਲ ਅੰਸ ਔਕਸ ਮੀਡਜ਼ ਨਾਲ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਵਿਨਲੈਂਡ]] ਸ਼ਾਇਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਲਾਰੈਂਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਲੌਂਅਸ ਔਕਸ ਮੀਡੇਜ਼ ਸਾਈਟ ਇੱਕ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੀ।

ਲੀਫ, ਏਰਿਕ ਰੈੱਡ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਦੋਨੋ, [[ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ]] ਅਤੇ ਤਜੋਧਾਈਲਡ (ਜੋਜਿਦਿਲੂਰ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੋਰਸ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://snl.no/Leiv_Eiriksson Leiv Eriksson], ''[//en.wikipedia.org/wiki/Norsk_biografisk_leksikon Norsk biografisk leksikon]''&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਰਵੇ ਤੋਂ ਬਸਤੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ [[ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ]] ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਪੱਤੀ ਬ੍ਰੈਟਲਲਿਮੀ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਲੀਫ ਦੇ ਦੋ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਥੋਰਬਰਿਸ, ਜੋ ਹੈਬਰਿਡਜ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਔਰਤ ਥੋਰਗੁਨਾਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਥੋਰਕੇਲ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;vis1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.visindavefur.hi.is/svar.asp?id=1790|title=Vísindavefurinn: Var Leifur Eiríksson ekki Grænlendingur sem átti rætur að rekja til Íslands og Noregs?|last=Sverrir Jakobsson|date=14 July 2001|publisher=Visindavefur.hi.is|language=Icelandic|trans-title=Was Leif Eiriksson not Greenlandic who had roots in Iceland and Norway?|access-date=16 February 2010|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040511/https://www.visindavefur.is/svar.php?id=1790%20|url-status=dead}} CS1 maint: Unrecognized language ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language|link]])
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leif Eriksson&quot;&gt;[http://kids.britannica.com/comptons/article-9274197/Leif-Eriksson Leif Eriksson] – Encyclopædia Britannica, Inc., 2012. Retrieved 11 April 2012.&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਲੀਫ, ਏਰਿਕ ਰੈਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਥਜੋਧਾਈਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋਰਵਾਲਡਰ ਆਸ਼ਲਾਡਸਨ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਨਡੌਡ ਦੇ ਦੂਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.viking.no/e/info-sheets/iceland/iceland.htm|title=The Discovery of Iceland|website=www.viking.no|access-date=2015-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mediander.com/connects/85845/thorvald-asvaldsson/|title=Thorvald Asvaldsson {{!}} Mediander {{!}} Connects|website=Mediander|access-date=2015-10-26}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਈਕਿੰਗ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਅਕਸਰ c ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੀ.970 ਜਾਂ ਸੀ.980। ਲੇਫ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ&lt;ref name=&quot;snl&quot;&gt;{{Cite web|url=http://snl.no/Leiv_Eiriksson|title=Leiv Eiriksson|website=[[Store norske leksikon]]|language=Norwegian|access-date=13 November 2011}} CS1 maint: Unrecognized language ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language|link]])
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜੀ]]
&lt;/ref&gt;, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਇਦ-ਬ੍ਰੇਿਗੇਜੋਰਗੁਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ, ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਾਰਮ ਹਾਉਕਦਾਲ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਥੋਜੋਧਿਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੀਇਫ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਥੋਰਸੀਨ ਅਤੇ ਥੋਰਵਾਲਡਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਫਰੀਡੀਸ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;ingstad&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gj-I5hdpzGoC&amp;dq=|title=The Viking discovery of America: the excavation of a Norse settlement in L'Anse aux Meadows, Newfoundland|last=Ingstad|first=Helge|last2=Ingstad|first2=Anne Stine|publisher=Breakwater Books|year=2000|isbn=978-1-55081-158-2|page=74}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sand14&quot;&gt;Sanderson, Jeanette. (2002) ''Explorers'', Teaching Resources/Scholastic. p. 14. {{ISBN|0-439-25181-8}}.&lt;/ref&gt;

ਥੋਰਵਾਲਡ ਆਜ਼ਲਡਸਨ ਨੂੰ ਨਾਰਵੇ ਤੋਂ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿਚ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜਵਾਨ ਏਰਿਕ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਏਰਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਈਸਲੈਂਡ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪੱਛਮੀ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਨਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 986 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਈ ਪਲਾਇਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਟਰਾਇਰ, ਏਰਿਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਠੋਰਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਏਰਿਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ &quot;ਪਾਲਕ ਪਿਤਾ&quot; ਕਿਹਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5hvkfdkal1QC&amp;dq=|title=Discovering the Global Past|last=Wiesner|first=Merry E.|last2=Wiesner-Hanks|first2=Merry E.|last3=Wheeler|first3=William Bruce|last4=Doeringer|first4=Franklin|last5=Curtis|first5=Kenneth R.|publisher=Cengage Learning|year=2011|isbn=978-1-111-34142-8|page=158}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dregni&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AWs-DvreMYoC&amp;dq=|title=Vikings in the attic: in search of Nordic America|last=Dregni|first=Eric|publisher=U of Minnesota Press|year=2011|isbn=978-0-8166-6744-4|pages=72–73}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Seattle's_Leif_Erikson_statue.jpg|thumb|ਸ਼ਿਲਸ਼ੋਲ ਬੇ ਮਰੀਨ (ਸੀਐਟਲ ਦਾ ਪੋਰਟ) ਵਿਖੇ ਲੀਫ ਐਰੀਕਸਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਮੂਰਤੀ&lt;br /&gt;]]
ਲੀਇਫ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੋਚ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਮਜਬੂਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੈਬਰਿਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਠਹਿਰੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਔਰਤ ਥਰੋਗੁਨਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਥਰੌਲਿਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਥੋਰਗਿਲ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੀਫ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;canmys&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.canadianmysteries.ca/sites/vinland/whereisvinland/leif/indexen.html|title=Leif Eiriksson, &quot;Leif the Lucky&quot; (Leifr Eiríksson, nicknamed, Leifr hin heppni)|website=Great Unsolved Mysteries in Canadian History: Where is Vinland?|access-date=21 November 2011}}&lt;/ref&gt;

ਲੀਇਫ ਦੀ ਵਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਵਿਚ ਬ੍ਰੈਟਲਲੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡਰਜ਼ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਐਰਿਕ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਥਜੋਧਿਰ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਥਾਉਧਾਰੀਸ ਚਰਚ ਨਾਮਕ ਚਰਚ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;Somerville &amp; McDonald, 2010, p. 420.&lt;/ref&gt; ਲੀਇਫ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1019 ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 1025 ਤਕ ਉਹ ਈਰਿਕਸਫਜਰਰ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ, ਥੋਰਕਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ 'ਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5qonlDkZW3MC&amp;dq=|title=The frozen echo: Greenland and the exploration of North America, ca. A.D. 1000–1500|last=Seaver|first=Kirsten A.|publisher=Stanford University Press|year=1997|isbn=978-0-8047-3161-4|page=62}}&lt;/ref&gt; ਸਮੁਦਾਏ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਗਏ ਸਨ। ਥੋਰਕੈਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hermannsson|first=Halldór|year=1936|title=The problem of Wineland, Volume 1; Volume 25|url=https://books.google.com/?id=H1fUAAAAMAAJ&amp;q=leif+died+1019+1025&amp;dq=leif+died+1019+1025|publisher=Cornell university press}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਇਕ ਸਪੇਨੀ ਨੇਵਿਗੇਟਰ ਅਲੋਂਸੋ ਸਾਂਚਸਜ਼, ਜੋ ਕਲੰਬਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ 
* ਜੀਨ ਕਸਿਨ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨੇਵੀਗੇਟਰ 
* Leif Erikson ਅਵਾਰਡ&lt;br /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>plejbujjl00jjtam7cmjzxd9bm2q4v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਵੀਅਨ ਲੇਹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106590</id>
    <revision>
      <id>847588</id>
      <parentid>727759</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20397" sha1="k6k0nzijjw96g8dscjcy8grhtftnxvt" xml:space="preserve">{{Infobox nobility|name=ਵਿਵੀਅਨ ਲੇਹ|image=File:Vivien Leigh Scarlet.jpg|caption=ਵਿਵੀਅਨ ਲੇਹ|birth_name=ਵਿਵੀਅਨ ਮੇਰੀ ਹਾਰਟਲੇ|birth_date={{Birth date|1913|11|5|df=y}}|birth_place=ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|death_date={{death date and age|1967|7|8|1913|11|5|df=y}}|death_place=[[ਲੰਡਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ|death_cause=ਟੀ.ਬੀ.|nationality=ਬਰਤਾਨਵੀ|education=ਲਾਰੇਟੋ ਕਾਨਵੈਂਟ, ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ&lt;br&gt;ਵਲਡਿੰਗਮ ਸਕੂਲ&lt;br&gt;ਰੋਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ|years_active=1935–1967|works=|title=ਲੇਡੀ ਓਲੀਵਰ (1947–60)|spouse={{unbulleted list|{{marriage|ਹਰਬਰਟ ਲੇਇ ਹੋਲਮੈਨ&lt;br&gt;|1932|1940|end=div}}|{{marriage|ਲੌਰੈਂਸ ਓਲੀਵਰ&lt;br&gt;|1940|1960|end=div}}}}|partner=ਜਾਨ ਮੈਰੀਵੇਲ (1960–67)|children=ਸੁਜ਼ਾਨ ਫੇਰਿੰਗਟਨ}}

'''ਵਿਵੀਅਨ ਲੇਹ''' (ਜਨਮ ਵਿਵਿਅਨ ਮਰੀ ਹਾਰਟਲੇ, ਅਤੇ 1947 ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੇਡੀ ਓਲੀਵਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; 5 ਨਵੰਬਰ 1913 - 8 ਜੁਲਾਈ 1967) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ. ਉਸਨੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਈ ਭੂਮਿਕਾ' ਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਟਾਰਕਾਰ ਨਾਮਕ ਡਿਜੈਰਰ (1951) ਦੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਗੌਨ ਵਿਕਟ ਦ ਵਿੰਡ (1 9 339) ਅਤੇ ਬਲੈਨਸ਼ ਡੂਬਿਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਲੇਟ ਓਹਾਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਆਈਕੋਨਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਦੋ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਜਿੱਤੇ। 1 9 4 9 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵੈਸਟ ਐਂਡ ਵਿਚ। ਉਸਨੇ ਟੌਵਰਿਕ ਦੇ ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਸੰਗੀਤ ਸੰਸਕਰਣ (1963) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।

ਆਪਣੀ ਨਾਟਕ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੇਫ ਨੇ 1 9 35 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਾਇਰ ਓਵਰ ਇੰਗਲੈਂਡ (1 9 37) ਵਿੱਚ ਨਾਇਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲੇਹ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ। ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੇਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਪਰਫਾਰਮਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਨੋਅਲ ਕਾਵਾਰਡ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾ ਕਾਮੇਡੀ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਓਪੇਲਿਆ, ਕਲੀਓਪੱਤਰਾ, ਜੂਲੀਅਟ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਮੈਕਬੈਥ ਵਰਗੇ ਕਲਾਸਿਕ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਤੱਕ ਰੋਲ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਨਤਾ ਨੇ ਲੇਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪਤੀ ਲੌਰੈਂਸ ਓਲੀਵੀਅਰ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਹ 1940 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਨ। ਲੇਅ ਅਤੇ ਓਲੀਵਰ ਨੇ ਕਈ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਓਲੀਵੀਰ ਅਕਸਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ. ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਬਾਈਪੋਲਰ ਡਿਸਔਰਡਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਤਪਦਿਕ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੱਟਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ 1 9 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ 53।&lt;ref name=&quot;Laurence&quot;&gt;Olivier 1982, p. 174.&lt;/ref&gt; ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਯੋਗਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਨ, 1999 ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕਨ ਫਿਲਮੀ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਨੇ ਲੇਹ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ 16 ਵੇਂ ਮਹਾਨ ਮਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।

== ਜੀਵਨੀ ==

=== 1913-1934: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ===
ਲੇਹ 5 ਨਵੰਬਰ 1 9 13 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਵਿਅਨ ਮਰੀ ਹਾਰਟਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Dict.&quot;&gt;Briggs 1992, p. 338.&lt;/ref&gt;  ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੋਕਰ ਅਰਨਸਟ ਰਿਚਰਡ ਹਾਟਲੀ ਦਾ ਇਕਲੌਤੀ ਬੱਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਰਟਰਿਡ ਮੈਰੀ ਫਰਾਂਸਿਸ (ਯੈਡੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਰੋਬਿਨਸਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ)।&lt;ref&gt;Bean 2013, pp. 20–21.&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 1882 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਨ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ, ਦਾ ਜਨਮ 1888 ਵਿੱਚ ਦਾਰਜਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗਰਟਰੂਡ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਮਾਈਕਲ ਜੌਨ ਯੈਕਗੀਜੀ (1840 ਦਾ ਜਨਮ), ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ 1856 ਦੇ ਮਰੀ ਟੈਰੇਸਾ ਰੋਬਿਨਸਨ (ਜਨਮ 1856) ਸਨ, ਜੋ 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਯੈਕਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1872 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਰਟਰੂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Vickers 1988, p. 6.&lt;/ref&gt; ਅਰਨੈਸਟ ਅਤੇ ਗਰਟਰੂਡ ਹਾਟਲੇ ਦਾ ਵਿਆਹ 1912 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੇਨਸਿੰਗਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''General Register Office of England and Wales, Marriages'', June quarter 1912, Kensington vol. 1a, p. 426.&lt;/ref&gt;

1917 ਵਿਚ, ਅਰਨੈਸਟ ਹਾਰਟਲੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਰਟਰੂਡ ਅਤੇ ਵਿਵੀਅਨ ਓਓਤਾਕਾੰਦ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।&lt;ref&gt;Vickers 1988, p. 9.&lt;/ref&gt; ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਵਿਵਿਅਨ ਨੇ &quot;ਲਿਟਲ ਬੋ ਪੌਪ&quot; ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Walker 1987, p. 25.&lt;/ref&gt; ਗਰਟਰੂਡ ਹਾਟਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਦਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੰਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ, ਲੇਵਿਸ ਕੈਰੋਲ ਅਤੇ ਰੂਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;Bean 2013, p. 21.&lt;/ref&gt; ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਵਿਵਿਅਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲਾਰੋ ਕੈਨਵੈਂਟ, ਦਾਰਜਲਿੰਗ ਤੋਂ ਸੈਂਟਰਡ ਹਾਰਟ (ਹੁਣ ਵੋਲਡਿੰਗਹੈਮ ਸਕੂਲ) ਦੀ ਕਾਨਵੈਂਟ, ਜੋ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰੋਹੇਮਪਟਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਤੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;Taylor 1984, p. 32.&lt;/ref&gt;  ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ Maureen O'Sullivan, ਦੋ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਵਿਅਨ ਨੇ &quot;ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ&quot; ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;Walker 1987, p. 32.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edwards 1978, pp. 12–19.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਸਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਡਾਈਨਾਰਡ, ਬਾਇਰਿਟਜ਼, ਸੈਨ ਰੇਮੋ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;Taylor 1984, pp. 33–34.&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ 1931 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਪਰਤਿਆ। ਉਹ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵੈਸਟ ਐਂਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਓ 'ਸਲੀਵੈਨ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁਨੈਕਟਾਈਟ ਯੈਂਕੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਵਿਅਨ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾਟਿਕ ਕਲਾ (ਰੈਡ) ਦੀ ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Edwards 1978, pp. 25–30.&lt;/ref&gt;

ਵਿਵੀਅਨ ਹਰਬਰਟ ਲੇਹ ਹੋਲਮੈਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੀਹ ਹੋਲਮਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ 1931 ਵਿੱਚ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;Walker 1987, p. 39.&lt;/ref&gt; &quot;ਨਾਟਕੀ ਲੋਕ&quot; ਦੀ ਨਾਪਸੰਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਦਸੰਬਰ 1932 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰੈਡਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋਲਮਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਾਰ ਪੈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;Walker 1984, pp. 38–39.&lt;/ref&gt; 12 ਅਕਤੂਬਰ 1933 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੜਕੀ, ਸੁਜ਼ਾਨਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਸਜ਼ ਰੋਬਿਨ ਫੇਰਿੰਗਟਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Leigh Profile&quot;&gt;[http://www.tcm.com/this-month/article/337185%7C0/Vivien-Leigh-Star-of-the-Month-.html &quot;Vivien Leigh profile.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115213314/http://www.tcm.com/this-month/article/337185%7C0/Vivien-Leigh-Star-of-the-Month-.html |date=2013-01-15 }} ''[//en.wikipedia.org/wiki/Turner_Classic_Movies Turner Classic Movies]''. Retrieved 13 October 2013.&lt;/ref&gt;{{Refn|Holman was granted custody of their child after their divorce.&lt;ref&gt;Capua 2003, p. 40.&lt;/ref&gt; Leigh became a grandmother when Suzanne, decades later, had three sons.&lt;ref&gt;Bean 2013, p. 167.&lt;/ref&gt;|group=Note}}

=== 1935-1936: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ===
ਲੇਹ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਥਿੰਗਸ ਆਰ ਲੁਕਿੰਗ ਅੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;Bean 2013, p. 24.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਏਜੰਟ, ਜੌਨ ਗਲੀਡਨ ਨਾਲ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ &quot;ਵਿਵਿਅਨ ਹੋਲਮੈਨ&quot; ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਵਿਵਿਅਨ ਲੇ&quot; ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;Taylor 1984, p. 38&quot;&gt;Taylor 1984, p. 38.&lt;/ref&gt; ਗਲਿਡਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕੋਰਡਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਰਡਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਘਾਟ ਸਮਝਦਿਆਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1935 ਵਿੱਚ ਸਿਡਨੀ ਕੈਰੋਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਾਟਕ ਦ ਮਾਸਕ ਆਫ਼ ਵਰਚੂ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਸਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਲੇਖ ਡੇਲੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊਰ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ &quot;ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ&quot;, ਜੋ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਜੌਨ ਬੇਟਜੇਮਨ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਗਰਲਹੁੱਡ ਦਾ ਸਾਰ&quot; ਦੱਸਿਆ।&lt;ref&gt;Coleman 2005, p. 74.&lt;/ref&gt; ਕੋਰਡਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Taylor 1984, p. 38&quot; /&gt; ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਪਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਰਡਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਲੇਹ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਪਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਟਕ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਲੇਬਿਲ ਵਿੱਚ, ਕੈਰੋਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਪੈਲਿੰਗ ਨੂੰ &quot;ਵਿਵਿਅਨ&quot; ਵਿੱਚ ਸੋਧਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;Taylor 1984, p. 40.&lt;/ref&gt;

1960 ਵਿੱਚ, ਲੇਹ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਦੁਬਿਧਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਕਿ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਉਨਾ ਮੂਰਖ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ਕਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਨੋਟਿਸਾਂ ਲਈ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ।[29] ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪਾਗਲਪਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਲੋਚਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।&quot;&lt;ref name=&quot;ActorTalk&quot;&gt;Funke and Boothe 1983, p. 82.&lt;/ref&gt;

1935 ਦੀ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲੇਅ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ, ਜੌਨ ਬਕਮਾਸਟਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਵੋਏ ਗ੍ਰਿਲ ਵਿਖੇ ਲਾਰੇਂਸ ਓਲੀਵੀਅਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਜਿਲ ਐਸਮੰਡ ਰੋਮੀਓ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਓਲੀਵੀਅਰ ਨੇ ਮਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦ ਮਾਸਕ ਆਫ਼ ਵਰਚਿਊ ਵਿੱਚ ਲੇਹ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

=== ਨੋਟਸ ===
{{Reflist|group=Note}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commonscat|Vivien Leigh|ਵਿਵੀਅਨ ਲੇਹ}}
* [https://web.archive.org/web/20060202174711/http://www.vivien-leigh.com/ Vivien-Leigh.com] Archived 2 February 2006. Accessed 8 July 2020.
* [http://vivandlarry.com/ Viv &amp; Larry]
* {{Tcmdb name}}
* {{Screenonline name|id=488753}}
* [http://www.bris.ac.uk/theatrecollection/ University of Bristol Theatre Collection], [[University of Bristol]]
* [http://nla.gov.au/nla.pic-an11334994 Australian National Library, photographs from Australian tour]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1967]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>k6k0nzijjw96g8dscjcy8grhtftnxvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਚਿਰਾ ਗੁਪਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106778</id>
    <revision>
      <id>847521</id>
      <parentid>598423</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17298" sha1="9snuav64drnj330p7vdgibmcwrrmxdu" xml:space="preserve">'''ਰੂਚਿਰਾ ਗੁਪਤਾ''', (ਜਨਮ 7 ਜਨਵਰੀ 1964), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੈਕਸ ਟਰੈਫਿਕਿੰਗ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 25 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੈਕਸ ਤਸਕਰੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ, ਸਰਕਾਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ga/president/62/ThematicDebates/humantrafficking/gupta.pdf|title=Ruchira Gupta, Founder of Apne Aap, India|publisher=[[United Nations]]|access-date=19 August 2009}}&lt;/ref&gt; 2002 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਪਣਾ ਆਪ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇਕ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਪਣਾ ਆਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। &quot;ਆਪਣੇ ਆਪ&quot; ਸੰਸਥਾ ਨੇ 15,000 ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਫਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। {{As of|2013}}, ਉਹ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਉਹ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://passblue.com/2012/08/16/cool-men-dont-buy-sex/|title=Cool Men Don’t Buy Sex|publisher=[[Pass Blue]]}}&lt;/ref&gt; 

== ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਗੁਪਤਾ ਤਸਕਰੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਮਲ 'ਤੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2015}} 2012 ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਅਫੇਅਰਜ਼ &lt;nowiki&gt;'ਚ' ''ਮੂਵਮੈਂਟ ਬਿਲਡਿੰਗ ਆੱਫ ਸੈਕਸ ਟ੍ਰੈਫਿਕਿੰਗ ''&lt;/nowiki&gt; ਤੇ ਕੋਰਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2015}} ਰੂਚਿਰਾ ਨੇ ਸੈੱਟਨ ਹਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵੀ ਸਿਖਾਏ ਹਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2015}}

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==
2009 ਵਿੱਚ, [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ|ਕਲਿੰਟਨ]] ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਿਵਲ ਸੋਸਾਇਟ ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਕਲਿੰਟਨ ਗਲੋਬਲ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.clintonglobalinitiative.org/ourmeetings/2009/meeting_annual_GCAwards.asp?Section=OurMeetings&amp;PageTitle=Global%20Citizen%20Awards|title=Global Citizen Awards 2009|publisher=[[Clinton Foundation]]|access-date=2018-05-13|archive-date=2012-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926124249/http://www.clintonglobalinitiative.org/ourmeetings/2009/meeting_annual_GCAwards.asp?Section=OurMeetings&amp;PageTitle=Global%20Citizen%20Awards|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2010 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੀਜੀਆਈ ਲੀਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਲਿੰਟਨ ਨੇ ਆਲਮੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਨੌਜਵਾਨ ਆਗੂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ, ਜਨਤਕ ਸੇਵਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਮ, ਅਤੇ ਜਨਤਕ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਐਨ ਜੀ ਓ ਮੈਨੇਜਰ ਹਨ।

ਹਾਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਐਬੋਲਿਸ਼ਨਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaenews.com/pdf/49988.pdf|title=UK award for anti-trafficking activist Ruchira Gupta|publisher=India eNews|access-date=19 August 2009|archive-date=10 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150828/http://www.indiaenews.com/pdf/49988.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੈਕਸ-ਟਰਾਂਸਫਿਕੰਗ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ' ਦਿ ਸੈਲਿੰਗ ਆਫ਼ ਬੇਸੌਕਿੰਗ 'ਨੇ 1996 ਵਿਚ ਇਕ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਡ ਡੌਕਮੇਰੀ ਐਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

== ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ==
ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਡੌਕੂਮੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ:

* ''The Brotherhood''. The [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|RSS]], BBC. 1993.
* ''Zero Hour''. A 13 episode Indian Quiz show with Parliamentarians. BITV. 1994.
* ''The Selling of Innocents''. Documentary on sex-trafficking from Nepal to Mumbai, India, screened on CBC and HBO. 1997.
* ''Kali’s Smile'': BBC Radio 4, documentary on role of Gods and goddesses in Indian popular culture. 1998.
* ''Shiva's wedding'': BBC Radio 4, documentary on role of Gods and goddesses in Indian popular culture. 1998.
* ''Rape for Profit''.  (Life in the Mumbai Brothel): Newsnight, BBC. 1999.
* ''Saffron Warriors'' - Series 3 of Unreported World, Channel 4, UK, 2003 on Nazi style [[ਬੁਨਿਆਦਵਾਦ|Hindu fundamentalism]] in India.
* ''Land of the Missing Children'' - Series 9 of Unreported World, Channel 4, UK, 2005, on teenage sex-slavery in India.
* ''Paul Merton in India'', [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|BBC]], Channel 5, UK. 2008.

== ਕਮੇਟੀ ==

* ਮੂਵ ਟੂ ਐਂਡ ਵਾਈਲੈਂਸ: ਸੋਸ਼ਲ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਬਿਲਡਿੰਗ ਮੂਵਮੈਂਟ।ਐਡਵਾਇਜ਼ਰੀ ਮੈਂਬਰ।
* &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.movetoendviolence.org/advisory-committee/|title=Advisory Committee - Move to End Violence|language=en-US|access-date=2016-10-01}}&lt;/ref&gt;
* ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਅਠਾਰਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/strgrp11/str11_wcd.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-13 |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819105823/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/strgrp11/str11_wcd.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਵਿਭਾਗ, 2011)&lt;ref&gt;http://planningcommission.gov.in/aboutus/committee/strgrp12/st_pwd.pdf&lt;/ref&gt;

== ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ==

* {{Citation|title=Big Porn Inc.: exposing the harms of the global pornography industry|year=2011|last=Gupta|first=Ruchira|pages=239–248|contribution=Pornography in India|location=North Melbourne, Victoria|publisher=Spinifex Press|isbn=9781876756895|ISBN=9781876756895|ref=none|postscript=.}}

&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source-container&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-title&quot; title=&quot;The Citation template generates a citation for a book, periodical, contribution in a collective work, patent, or a web page. It determines the citation type by examining which parameters are used.&quot;&gt;Citation&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;last&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;author surname&lt;/span&gt;&lt;span data-key=&quot;last&quot; title=&quot;surname of the author of the cited material&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-desc&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;last&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;Gupta&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;first&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;author given name&lt;/span&gt;&lt;span data-key=&quot;first&quot; title=&quot;given name (first name) of the author of the cited material&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-desc&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;first&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;Ruchira&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;title&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;title of source&lt;/span&gt;&lt;span data-key=&quot;title&quot; title=&quot;Title of source; displays in italics.&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-desc&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;title&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;Big Porn Inc.: exposing the harms of the global pornography industry&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;year&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;year&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;year&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;2011&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;ref&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;ref&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;ref&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;none&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;postscript&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;postscript&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;postscript&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;pages&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;pages&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;pages&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;239–248&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;contribution&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;contribution&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;contribution&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;Pornography in India&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;location&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;location&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;location&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;North Melbourne, Victoria&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;publisher&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;publisher&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;publisher&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;Spinifex Press&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;isbn&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;isbn&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;isbn&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;9781876756895&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;ISBN&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;ISBN&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;ISBN&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;9781876756895&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ==

* Ruchira Gupta (Editor) ''As if Women Matter: The Essential Gloria Steinem Reader'' Rupa Publications. India Pvt. Ltd., 2014. New Delhi. 
* [http://naiduniaepaper.jagran.com/epapermain.aspx?queryed=9&amp;getda=h&amp;eddate=12%2f14%2f2013 Nai Duniya 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225063855/http://naiduniaepaper.jagran.com/epapermain.aspx?queryed=9&amp;getda=h&amp;eddate=12%2f14%2f2013 |date=2014-02-25 }}
* [http://indiatoday.intoday.in/video/prostitution-perna-women-premnagar-rauta-mod-dharmpura-after-marriage-delhi/1/321298.html The Fallen Women of Prerna India Today 2013]
* Banjaron aur Janjatiyon ke saath insaaf ho, Swaraj Khaar 2013
* [https://www.youtube.com/watch?v=to0o8KiRxxI CNN Reports on Latest Assault and Gang Rape]
* Kristof, Nicholas D.; and WuDunn, Sheryl. ''Half the Sky: Turning Oppression into Opportunity for Women Worldwide'', Vintage Books, 2010. {{ISBN|978-0-307-38709-7}}978-0-307-38709-7
* McCormick, Patricia. ''Sold'', Hyperion Books, 2006. {{ISBN|978-0-7868-5171-3}}978-0-7868-5171-3
* Solomon, Rivka. ''That Takes Ovaries!: Bold Females and Their Brazen Acts'', Three Rivers Press, 2002. {{ISBN|978-0-609-80659-3}}978-0-609-80659-3
* Morris, Holly. ''Adventure Divas: Searching the Globe for Women Who Are Changing the World'', Villard, 2006. {{ISBN|978-0-375-76063-1}}978-0-375-76063-1
* Jain, Niharika and Tara Suri, [http://www.thecrimson.com/article/2010/11/2/apne-aap-women-organization/ ''A Lack of Transparency''], The Harvard Crimson, 2010.
* Shuyun, Sun. ''Ten Thousand Miles without a Cloud'', Harper Perennial, 2004. {{ISBN|978-0-00-712974-4}}978-0-00-712974-4
* Hayward, Ruth. ''Breaking the Earthenware Jar: Lessons from South Asia to End Violence Against Women and Girls'', [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|United Nations]], 2000. {{ISBN|978-92-806-3574-4}}978-92-806-3574-4
* Jahanbegloo, Ramin. ''India Revisited: Conversations on Contemporary India'', Oxford University Press, 2008. {{ISBN|978-0-19-568944-0}}978-0-19-568944-0
* Surti, Aabid. ''In the Name of Rama'', [[ਅਨਹਦ (ਐਨਜੀਓ)|Act Now for Harmony and Democracy]], 2003. ASIN B004I90I88&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.anhadin.net/article49.html|title=5 Years of ANHAD: 2003-2008|date=6 September 2008|publisher=ANHAD|access-date=9 December 2012|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224235422/http://www.anhadin.net/article49.html%20|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* Shelly, Louise. ''Human Trafficking: A Global Perspective'', George Mason University, 2010. {{ISBN|978-0-521-11381-6}}978-0-521-11381-6

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.apneaap.org Apne Aap Women Worldwide]
* {{IMDb name|1248307}}
* [https://web.archive.org/web/20100617171301/http://sify.com/news/moreheadlines.php?tag=Ruchira_Gupta&amp;vsv=tag Ruchira Gupta addresses the White House]
* [http://www.indianexpress.com/news/letters-from-the-heart/485079/0 Indian Express, July 2009 --Red Light Despatch-the newsletter for women in prostitution by women in prostitution]
* [http://outlookindia.com/article.aspx?263361 To Let/For Sale? by Ruchira Gupta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113191215/http://www.outlookindia.com/article.aspx?263361 |date=2013-11-13 }}
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>9snuav64drnj330p7vdgibmcwrrmxdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੀਐਟਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107705</id>
    <revision>
      <id>847700</id>
      <parentid>603299</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9650" sha1="gf3i8owu6408pz98sxdwq5wggm1mek7" xml:space="preserve">'''ਸੀਐਟਲ''' [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਬੰਦਰਗਾਹ]] ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕਿੰਗ ਕਾਉਂਟੀ, [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (ਰਾਜ)|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 725,000 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (ਰਾਜ)|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸੂਬੇ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਗਣਨਾ ਡਾਟਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਐਟਲ ਮੈਟਰੋ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 38.7 ਲੱਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 15ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.seattletimes.com/seattle-news/data/seattle-just-one-of-5-big-metros-last-year-that-had-more-people-move-here-than-leave-census-data-show/|title=Seattle just one of 5 big metros last year that had more people move here than leave, census data show|last=Balk|first=Gene|date=2018-03-26|work=The Seattle Times|access-date=2018-05-07|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blogs.seattletimes.com/fyi-guy/2014/05/22/census-seattle-is-the-fastest-growing-big-city-in-the-u-s/|title=Census: Seattle is the fastest-growing big city in the U.S.|last=Balk|first=Gene|date=May 22, 2014|website=Seattle Times|series=FYI Guy|access-date=ਮਈ 26, 2018|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 22, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222184013/http://blogs.seattletimes.com/fyi-guy/2014/05/22/census-seattle-is-the-fastest-growing-big-city-in-the-u-s/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਮਈ 2015 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਖਰਲੇ ਪੰਜ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 2.1% ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.seattletimes.com/seattle-news/data/seattle-no-longer-americas-fastest-growing-big-city/|title=Seattle no longer America's fastest-growing big city|last=Balk|first=Gene|date=May 21, 2015|website=Seattle Times|series=FYI Guy|access-date=November 20, 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ ਸੀਐਟਲ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਭ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲ  ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 3.1% ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.seattletimes.com/seattle-news/data/seattle-once-again-nations-fastest-growing-big-city-population-exceeds-700000/|title=Seattle once again nation’s fastest-growing big city; population exceeds 700,000|last=Balk|first=Gene|date=May 25, 2017|work=[[The Seattle Times]]|access-date=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt; ਸੀਐਟਲ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
=== ਸਥਾਪਨਾ ===
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੁਦਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀਐਟਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 4,000 ਸਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੇ ਯੂਰਪੀ ਵਸਨੀਕ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਦੁਵਾਮਿਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਐਲੀਅਟ ਘਾਟੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 17 ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historylink.org/index.cfm?DisplayPage=output.cfm&amp;File_Id=1660|title=Seattle and King County's First European Settlers|last=Greg Lange|date=October 15, 2000|publisher=HistoryLink|access-date=October 14, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.seattleartmuseum.org/learn/CDROM/SongStorySpeech/Content/SalishArtCulture.htm|title=The people and their land|date=July 4, 2003|website=Puget Sound Native Art and Culture|publisher=Seattle Art Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613093932/http://seattleartmuseum.org/Learn/CDROM/SongStorySpeech/Content/SalishArtCulture.htm|archive-date=June 13, 2010|access-date=April 21, 2006}} (Publication date per &quot;Native Art of the Northwest Coast: Collection Insight&quot;)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historylink.org/index.cfm?DisplayPage=output.cfm&amp;File_Id=5402|title=Native American tribes sign Point Elliott Treaty at Mukilteo on January 22, 1855|last=Walt Crowley|authorlink=Walt Crowley|date=March 13, 2003|publisher=HistoryLink|access-date=October 14, 2007}}&lt;/ref&gt;

== ਆਰਥਿਕਤਾ ==
ਸੀਐਟਲ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੈ, ਅਤੇ &quot;ਨਵੀਂ ਆਰਥਿਕਤਾ&quot; ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਸੇਵਾ, ਡਿਜ਼ਾਇਨ, ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਉਤਪਾਦ (GMP) $231 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 11ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਨਗਰੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://greyhill.com/gross-metropolitan-product/|title=Gross Metropolitan Product|publisher=Greyhill Advisors|access-date=October 13, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bea.gov/iTable/iTableHtml.cfm?reqid=70&amp;step=10&amp;isuri=1&amp;7001=2200&amp;7002=2&amp;7003=200&amp;7004=NAICS&amp;7005=1&amp;7006=XX&amp;7007=2010|title=Gross Metropolitan Product|date=September 29, 2011|publisher=U.S. Bureau of Economic Analysis|access-date=October 13, 2011}}&lt;/ref&gt; ਸੀਐਟਲ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਸੀਐਟਲ–ਤਾਕੋਮਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈਅੱਡਾ ਦੇ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਲਾਸਕਾ ਨੂੰ ਕਰੂਜ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਟੇਨਰ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ 8 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ 25 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ 53.8% ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ (ਜਦ ਕਿ ਕੌਮੀ ਔਸਤ 27.4% ਹੈ), ਅਤੇ 91.9% ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਡਿਪਲੋਮਾ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ (ਜਦ ਕਿ ਕੌਮੀ ਔਸਤ 84.5% ਹੈ)। 2008 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਐਟਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Most Educated City in US&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R02T160.htm|title=ACS: Ranking Table – Percent of People 25 Years and Over Who Have Completed a Bachelor's Degree|publisher=United States Census Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20041013165801/http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R02T160.htm|archive-date=October 13, 2004|dead-url=yes|access-date=August 27, 2008}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{notelist}}
{{reflist}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* {{official website|http://www.seattle.gov/ |name=Official website of the City of Seattle}}
* [http://www.historylink.org/ Historylink.org], ਸੀਐਟਲ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* [http://content.lib.washington.edu/seattleweb/index.html ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਜੀਟਲ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀਐਟਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ]
* [http://cdm15015.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/p15015coll4 ਸੀਐਟਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀਐਟਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ ਕਲੈਕਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023064210/http://cdm15015.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/p15015coll4 |date=2013-10-23 }}
* [http://depts.washington.edu/civilr/index.htm ਸੀਐਟਲ ਸਿਵਿਲ ਰਾਈਟਸ ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਹਿਸਟਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ]
* [https://web.archive.org/web/20140628201651/http://www.nps.gov/history/nr/travel/seattle/ Seattle, a National Park Service ''Discover Our Shared Heritage'' Travel Itinerary]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੀਐਟਲ]]</text>
      <sha1>gf3i8owu6408pz98sxdwq5wggm1mek7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਨ ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107826</id>
    <revision>
      <id>847599</id>
      <parentid>839911</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13042" sha1="jiyaxvlmduvqicayd10tat85cj3tz6q" xml:space="preserve">{{Infobox ice hockey player
| name = ਵੇਨ ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ&lt;br /&gt;{{small|CC}}
| image = Wayne Gretzky 2006-02-18 Turin 001.jpg
| image_size = 230px
| caption = ਵੇਨ ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ, 2006
| birth_date = {{birth date and age|1961|1|26}}
| birth_place = [[Brantford|ਬ੍ਰੈਂਟਫੋਰਡ, ਓਨਟਾਰੀਓ]], ਕੈਨੇਡਾ
| height_ft = 6
| height_in = 0
| weight_lb = 185
| position = [[Centre (ice hockey)|ਕੇਂਦਰ]]
| shoots = Left
| played_for = [[ਇੰਡੀਅਨਪੋਲਿਸ ਰੇਕਰਜ਼]] &lt;br&gt; [[ਐਡਮੰਟਨ ਓਲੀਅਰਜ਼]] &lt;br&gt; [[ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼]] &lt;br&gt; [[ਸੈਂਟ. ਲੂਈ ਬਲੂਜ਼]] [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਾਂ]]
| ntl_team = CAN
| career_start = 1978
| career_end = 1999
| halloffame = 1999
| website = {{Official website|http://www.gretzky.com}}
}}
'''ਵੇਨ ਡਗਲਸ ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਸੀਸੀ''' (/ ਸ਼ਾਰਟਸਕੀ /; ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1961) ਇੱਕ [[ਕਨੇਡਾ|ਕੈਨੇਡੀਅਨ]] ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਹੈੱਡ ਕੋਚ ਹੈ ਉਸਨੇ 1979 ਤੋਂ 1999 ਤਕ ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ (ਐਨਐਚਐਲ) ਵਿੱਚ 20 ਸੀਜ਼ਨ ਖੇਡੇ। ਉਪਨਾਮ &quot;ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਵਨ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sports.yahoo.com/blogs/nbc-yahoo-sports/wayne-gretzky-finally-explains-meaning-behind--the-great-one--nickname-165818064.html|title=Wayne Gretzky finally explains meaning behind 'The Great One' nickname|date=May 21, 2014|publisher=Yahoo! Sports|access-date=March 1, 2016|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015013641/https://sports.yahoo.com/blogs/nbc-yahoo-sports/wayne-gretzky-finally-explains-meaning-behind--the-great-one--nickname-165818064.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਨਾਲ ਜਾਣੇ  ਜਾਂਦੇ ਵੇਨ ਨੂੰ ਲੀਗ ਨੇ ਹੀ &quot;ਮਹਾਨ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ&quot; ਕਿਹਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਐਨਐਚਐਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸਕੋਰਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਲ ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀਐਸਐਸ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਐੱਨ ਐੱਚ ਐੱਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;stubbs&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nhl.com/news/wayne-gretzky-100-greatest-nhl-hockey-players/c-285574558?tid=283865022|title=Wayne Gretzky: 100 Greatest NHL Players|last=Stubbs|first=Dave|date=January 1, 2017|publisher=National Hockey League|access-date=March 27, 2018|archive-date=ਦਸੰਬਰ 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208091729/https://www.nhl.com/news/wayne-gretzky-100-greatest-nhl-hockey-players/c-285574558?tid=283865022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ 16 ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਆਇੰਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 14 ਲਗਾਤਾਰ ਹਨ। 1999 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ 61 ਐਨਐਚਐਲ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ, 40 ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਰਿਕਾਰਡ, 15 ਪਲੇਅਫ ਰਿਕਾਰਡ, ਅਤੇ ਛੇ ਆਲ ਸਟਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ।

ਬਰੈਂਟਫੋਰਡ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗਰੇਟਜ਼ਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੇਹੜੇ ਦੇ ਰਿੰਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ। ਗੇਟਜ਼ਕੀ ਦੀ ਸੂਝ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Young&quot;&gt;{{Cite web|url=http://espn.go.com/sportscentury/features/00014218.html|title='Great' and 'Gretzky' belong together|last=Schwartz|first=Larry|publisher=ESPN|access-date=October 4, 2006}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਅੜਿੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਆਸ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਪੱਕ ਕਿੱਥੇ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਗਰੇਟਜ਼ਕੀ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ &quot;ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ&quot; ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sptimes.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sptimes.com/2004/06/03/hockeyschool/graphic.shtml|title=Gretzky's office|last=Sullivan|first=Tim|work=[[St. Petersburg Times]]|accessdate=April 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

1978 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਨੇ ਵਰਲਡ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਇੰਡਿਆਨਾਪੋਲਿਸ ਰੇਸਰਾਂ (WHA) ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਐਡਮੰਟਨ ਆਇਲਰਜ਼ ਲਈ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਓਲੀਅਰਜ਼ ਐਨਐਚਐਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੋਰਰਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਟੀਮ ਦੀ ਚਾਰ ਸਟੈਨਲੇ ਕੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਗਰੇਟਜ਼ਕੀ ਦਾ 9 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼ ਦਾ ਟੀਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1993 ਦੇ ਸਟੈਨਲੇ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/sports/hockey/nhl/2008-08-07-gretzky-trade-anniversary_N.htm|title=Gretzky trade remembered for 'seismic impact'|last=Allen|first=Kevin|date=August 10, 2008|website=USA Today|access-date=February 21, 2011}}&lt;/ref&gt; ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਰੀਅਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਬਲੂਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਹਾਰਟ ਟਰੌਫੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੰਬਰਾਂ ਲਈ 10 ਆਰਟ ਰੌਸ ਟ੍ਰੌਫੀਆਂ, ਪਲੇਅਐਫ ਐਮਵੀਪੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੌਨ ਸਮੈਥ ਟ੍ਰਾਫੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਲੇਸੇਟਰ ਪੀਅਰਸਨ ਅਵਾਰਡ (ਹੁਣ ਟੈੱਡ ਲਿਿੰਡਸ ਅਵਾਰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਿੱਤੇ। 

== ਕੈਰੀਅਰ ਅੰਕੜੈ ==
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 95%; text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot; class=&quot;&quot; autocomplete=&quot;off&quot;
! colspan=&quot;9&quot; | Regular season
! colspan=&quot;5&quot; | Playoffs
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
!ਸੀਜ਼ਨ
!ਟੀਮ
!ਲੀਗ
!ਜੀਪੀ
!ਜੀ
!ਏ
!ਪੁਆਇਂਟਸ
!ਪੀਆਈਐਮ
!+/–
!ਪੀਪੀ
!ਐਸਐਚ
!ਜੀਡਬਲਿਊ
!ਜੀਪੀ
!ਜੀ
!ਏ
!ਪੀਟੀਐਸ
!ਪੀਆਈਐਮ
|-
|1975–76 
| ਟੋਰਾਂਟੋ ਨੈਸ਼ਨਲਜ਼ 
|MetJHL 
|28 
|27 
|33 
|60 
|7 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1976–77 
|ਸੇਨੇਕਾ ਨੇਸ਼ਨਲਜ਼ 
|MetJHL 
|32 
|36 
|36 
|72 
|35 
|— 
|— 
|— 
|— 
|23 
|40 
|35 
|75 
|—
|-
|1976–77 
| ਪੀਟਰਬਰੋ ਪੀਟੀਸ
|OMJHL 
|3 
|0 
|3 
|3 
|0 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1977–78 
|Sault Ste. ਮੈਰੀ ਗ੍ਰੇਹਾਊਂਡਸ
|OMJHL 
|64 
|70 
|112 
|182 
|14 
|— 
|— 
|— 
|— 
|13 
|6 
|20 
|26 
|0
|-
|1978–79 
|ਇੰਡਿਆਨਪੋਲਿਸ ਰੇਸਰਜ਼ 
|WHA 
|8 
|3 
|3 
|6 
|0 
|−3 
|0 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1978–79 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼ 
|WHA 
|72 
|43 
|61 
|104 
|19 
| +23 
|9 
|— 
|— 
|13 
|10 
|10 
|20 
|2
|-
|1979–80 
|ਐਡਮਿੰਟਨ&amp;nbsp;ਓਇਲਰਜ਼
|[[ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ|NHL]] 
|79 
|51 
|86 
|137 
|21 
| +15 
|13 
|1 
|6 
|3 
|2 
|1 
|3 
|0
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1980–81 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|55 
|109 
|164 
|28 
| +41 
|15 
|4 
|3 
|9 
|7 
|14 
|21 
|4
|-
|1981–82 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|'''''92''''' 
|120 
|212 
|26 
| +81 
|18 
|6 
|12 
|5 
|5 
|7 
|12 
|8
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1982–83 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|71 
|125 
|196 
|59 
| +60 
|18 
|6 
|9 
|16 
|12 
|26 
|38 
|4
|-
|1983–84 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|74 
|87 
|118 
|205 
|39 
| +76 
|20 
|12 
|11 
|19 
|13 
|22 
|35 
|12
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1984–85 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|73 
|135 
|208 
|52 
| +100 
|8 
|11 
|7 
|18 
|17 
|30 
|'''''47''''' 
|4
|-
|1985–86 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|52 
|'''''163''''' 
|'''''215''''' 
|46 
| +71 
|11 
|3 
|6 
|10 
|8 
|11 
|19 
|2
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1986–87 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|79 
|62 
|121 
|183 
|28 
| +70 
|13 
|7 
|4 
|21 
|5 
|29 
|34 
|6
|-
|1987–88 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|64 
|40 
|109 
|149 
|24 
| +39 
|9 
|5 
|3 
|19 
|12 
|'''''31''''' 
|43 
|16
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1988–89 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|78 
|54 
|114 
|168 
|26 
| +15 
|11 
|5 
|5 
|11 
|5 
|17 
|22 
|0
|-
|1989–90 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼ 
|NHL 
|73 
|40 
|102 
|142 
|42 
| +8 
|10 
|4 
|4 
|7 
|3 
|7 
|10 
|0
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1990–91 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼ 
|NHL 
|78 
|41 
|122 
|163 
|16 
| +30 
|8 
|0 
|5 
|12 
|4 
|11 
|15 
|2
|-
|1991–92 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|74 
|31 
|90 
|121 
|34 
| −12 
|12 
|2 
|2 
|6 
|2 
|5 
|7 
|2
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1992–93 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|45 
|16 
|49 
|65 
|6 
| +6 
|0 
|2 
|1 
|24 
|15 
|25 
|40 
|4
|-
|1993–94 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼ 
|NHL 
|81 
|38 
|92 
|130 
|20 
| −25 
|14 
|4 
|0 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1994–95 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|48 
|11 
|37 
|48 
|6 
| −20 
|3 
|0 
|1 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|-
|1995–96 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|62 
|15 
|66 
|81 
|32 
| −7 
|5 
|0 
|2 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1995–96 
|ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਬਲੂਜ਼ 
|NHL 
|18 
|8 
|13 
|21 
|2 
| −6 
|1 
|1 
|1 
|13 
|2 
|14 
|16 
|0
|-
|1996–97 
|ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਜ਼
|NHL 
|82 
|25 
|72 
|97 
|28 
| +12 
|6 
|0 
|2 
|15 
|10 
|10 
|20 
|2
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1997–98 
|ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਜ਼ 
|NHL 
|82 
|23 
|67 
|90 
|28 
| −11 
|6 
|0 
|4 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|-
|1998–99 
|ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਜ਼
|NHL 
|70 
|9 
|53 
|62 
|14 
| −23 
|3 
|0 
|3 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |WHA ਕੈਰੀਅਰ ਕੁੱਲ (1 ਸੀਜ਼ਨ)
!80 
!46 
!64 
!110 
!19 
!+20 
!9 
!— 
!— 
!13 
!10 
!10 
!20 
!2
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |NHL ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਕੁੱਲ (20 ਸੀਜਨ)
!1,487 
!''894'' 
!''1,963'' 
!''2,857'' 
!577 
!+520 
!204 
!''73'' 
!91 
!208 
!''122'' 
!''260'' 
!''382'' 
!66
|}

== Notes ==
{{Reflist|20em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>jiyaxvlmduvqicayd10tat85cj3tz6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੈਨਰੀ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107936</id>
    <revision>
      <id>847771</id>
      <parentid>832614</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13679" sha1="hntbsd680uyi0sfyy04pv48vdc4u6fn" xml:space="preserve">{{Infobox boxer
|name=ਹੈਨਰੀ ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ
|image=Henry Armstrong.jpg
|caption=1937 ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ
|imagesize = 250px
|nationality=ਅਮਰੀਕਨ
|realname=ਹੈਨਰੀ ਮੇਲੌਡੀ ਜੈਕਸਨ ਜੂਨਿਅਰ
|height= 5 ft 5 ½ in
|birth_date={{birth date|1912|12|12|mf=y}}
|death_date={{death date and age|1988|10|24|1912|12|12|mf=y}}
}}
'''ਹੈਨਰੀ ਜੈਕਸਨ ਜੂਨਿਅਰ'''
(12 ਦਸੰਬਰ, 1912 - ਅਕਤੂਬਰ 24, 1988)
ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕਾ (ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਦੀਪ)|ਅਮਰੀਕੀ]] ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ|ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ '''ਹੈਨਰੀ ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ''' ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ।

ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਘੁਲਾਟੀਏ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ: ਫੇਦਰਵੇਟ, ਲਾਈਟਵੇਟ, ਅਤੇ ਵੈਲਟਰਵੇਟ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੈਲਟਰਵੋਟ ਟਾਈਟਲ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਅੱਠਾਂ ਵਾਰ ਰੱਖਿਆ।

ਰਿੰਗ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦਾ ਲੜਾਕੂ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂਕਿ ਬਾਕਸਿੰਗ ਰਾਈਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮੈਰਿਕਾ (ਬੀ ਡਬਲਏਪੀਏ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1940 ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦਾ ਲੜਾਕੂ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ।
2007 ਵਿੱਚ, ਰਿੰਗ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 80 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਆਰਮਸਟੌਗ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਘੁਲਾਟੀਏ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://boxing.about.com/od/history/a/ring_80_best.htm|title=''Ring Magazine's'' 80 Best Fighters of the Last 80 Years|last=Andrew Eisele|publisher=[[About.com]] Sports|access-date=2018-05-29|archive-date=2017-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108035508/http://boxing.about.com/od/history/a/ring_80_best.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਬਰਟ ਸ਼ੂਗਰ ਨੇ ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਘੁਲਾਟੀਏ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। ਈ.ਐਸ.ਪੀ.ਐਨ. ਨੇ ਆਰਮਸਟਰੋਂਗ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ 50 ਮਹਾਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਤੇ 3 ਨੰਬਰ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.espn.com/sports/boxing/greatest/featureVideo?page=greatest110 &quot;All-Time Greatest Boxers&quot;]. [//en.wikipedia.org/wiki/ESPN ESPN]. Retrieved 2017-12-27.&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ ਕੋਲੰਬਸ, ਮਿਸਿਸਿਪੀ ਵਿੱਚ 12 ਦਸੰਬਰ, 1912 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ, ਮਿਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਹ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹੈਨਰੀ ਜੈਕਸਨ ਸੀਨੀਅਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਅਮਰੀਕਨ, ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਅਤੇ ਆਈਰੋਕੁਈਸ ਅਮਰੀਕਾ ਜੈਕਸਨ ਸੀ। ਆਰਮਸਟੌਗ ਨੇ ਸੇਂਟ ਲੁਅਸ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stlouiswalkoffame.org/inductees/?view=achievement|title=St. Louis Walk of Fame Inductees|last=St. Louis Walk of Fame|publisher=stlouiswalkoffame.org|access-date=25 April 2013|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031162946/http://www.stlouiswalkoffame.org/inductees/?view=achievement|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031162946/http://www.stlouiswalkoffame.org/inductees/?view=achievement |date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012 }}&lt;/ref&gt; ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ ਦੇ ਦੋ ਉਪਨਾਮ ਸਨ &quot;ਹਰੀਕੇਨ ਹੈਨਰੀ&quot; ਅਤੇ &quot;ਹੋਮੀਸਾਈਡ 'ਹੈਂਕ&quot;।&lt;ref name=&quot;ha&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.henryarmstrong.net/BIOGRAPHY.html|title=Biography of Henry Armstrong|last=Armstrong Family|year=2009|publisher=Official Henry Armstrong website|access-date=2009-04-16|archive-date=2009-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090511003744/http://www.henryarmstrong.net/BIOGRAPHY.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511003744/http://www.henryarmstrong.net/BIOGRAPHY.html |date=2009-05-11 }}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ==
ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ ਨੇ ਅਲ ਇਓਵਿਨੋ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ 28 ਜੁਲਾਈ, 1931 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਮਸਟੌਗ ਤਿੰਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਉਸ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਆਈ, ਉਸ ਨੇ ਸੈਮੀ ਬਰਨਜ਼ ਨੂੰ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। 1932 ਵਿੱਚ, ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਡੀ ਟ੍ਰੁਜਿਲੋ ਅਤੇ ਅਲ ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚਾਰ-ਗੇੜ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲਏ।
ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 11 ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;BoxRec&quot;&gt;{{Cite web|url=http://boxrec.com/en/boxer/009018|title=BoxRec: Henry Armstrong|access-date=16 April 2018|archive-date=18 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618102549/http://boxrec.com/en/boxer/009018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1936 ਵਿੱਚ, ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ ਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਮੇਕ੍ਸਿਕੋ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸੈਂਟ ਲੂਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਚੀ ਫੋਂਟੇਨ, ਅਰੀਜ਼ਮੈਂਡੀ, ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਜੁਆਨ ਜੂਰੀਟਾ ਅਤੇ ਮਾਈਕ ਬੈਲੋਇਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਉਪਨਾਮ ਮੇਲਡੀ ਜੈਕਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੁਝ ਝਗੜੇ ਲੜੇ।&lt;ref name=&quot;UPIObit&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.upi.com/Archives/1988/10/25/Boxer-Henry-Armstrong-dead-at-75/2193593755200/|title=Boxer Henry Armstrong dead at 75|last=Ryan|first=James|access-date=16 April 2018|agency=UPI|language=en}}&lt;/ref&gt;

1937 ਵਿੱਚ ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ 22 ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ
ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕੈਸੋਨੋਵਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੋਇਸ, ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੂਜ, ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਫਰੈਂਕੀ ਕਲਿਕ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬੈਂਨੀ ਬਾਸ।
ਮੈਡਿਸਨ ਸਕੁਆਇਰ ਗਾਰਡਨ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਫੀਤਾਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਪੀਟੀ ਸਰਰੋਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 126 ਪਾਊਂਡ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਲਈ ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ਿਤਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਂਗ ਨੇ ਸਰਰੋਨ ਨੂੰ ਛੇ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਫੀਦਰਵੇਟ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;BoxingDictBio&quot;&gt;{{Cite book|title=Historical dictionary of boxing|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_f2x7|last=Grasso|first=John|date=2014|publisher=The Scarecrow Press, Inc.|isbn=0810878674|location=Lanham, Maryland|pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_f2x7/page/n77 44]-45}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1938 ਵਿੱਚ, ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ, ਹਾਲੇ ਵੀ ਫੀਡਵੇਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਟਾਈਟਲ ਲਈ ਤਿੰਨ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਚੈਮਪਿਅਨਜ਼ ਕਲੱਬ, ਬਾਰਨੀ ਰੌਸ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵ ਵੈਲਟਰਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ ਨੇ 133½ ਪਾਉਂਡ 'ਤੇ ਰੌਸ ਅਤੇ 142 ਪਾਊਂਡ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਫੈਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵੇਲਰਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੈਲਟ' ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਲਾਈਟਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੌ ਐਮਬਰਜ਼ ਨੂੰ ਸਪਲਿਟ ਫੈਸਲੇ ਕਰਕੇ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੇ 126 ਪੌਂਡ ਭਾਰ ਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੈਦਰਵੇਟ ਤਾਜ ਖਾਲੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

== ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ==
1946 ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਰਮਸਟ੍ਰੋਗ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹਾਰਲ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ, ਮੇਲਡੀ ਰੂਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।
ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਗੈਲਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।
ਉਹ ਮੁੜ ਮਸੀਹੀ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਬਾਪਟਿਸਟ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਬੋਕਸਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q_nfLUMzlM0C&amp;lpg=PA114&amp;ots=HjOXEuIhD9&amp;dq=%22melody%20room%22%20henry%20armstrong&amp;pg=PA114#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Sweet thunder the life and times of Sugar Ray Robinson|last=Haygood|first=Wil|date=2011|publisher=Lawrence Hill Books|isbn=1569768641|location=Chicago|page=114}}&lt;/ref&gt;

ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ 1988 ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/henry-armstrong-9188829?|title=Henry Armstrong|publisher=biography.com|access-date=30 December 2013|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027224446/http://www.biography.com/people/henry-armstrong-9188829|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027224446/http://www.biography.com/people/henry-armstrong-9188829 |date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2016 }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category|Henry Armstrong|ਹੈਨਰੀ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ}}
{{external media| float = right| width = 258px| image1 = [http://rarebooks.library.nd.edu/collections/sports/boxing/winkler_images/Armstrong.710-1-57.jpg Armstrong, seated, posing with a title belt] (undated)| image2 = [http://rarebooks.library.nd.edu/collections/sports/boxing/winkler_images/Armstrong.720-1-40.jpg Armstrong boarding an airplane] (undated)}}
* [http://www.henryarmstrong.net/ The Official Henry Armstrong Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203124949/http://www.henryarmstrong.net/ |date=2020-12-03 }}
* [http://www.henryarmstrongfoundation.org/ Henry Armstrong Foundation Web Site]
* [http://www.ibhof.com/pages/about/inductees/modern/armstrong.html Biographical sketch for Henry Armstrong] on the International Boxing Hall of Fame (IBHOF) web site
* {{Find a Grave|1192}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>hntbsd680uyi0sfyy04pv48vdc4u6fn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਇਨਜ਼ ਫੀਲਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107953</id>
    <revision>
      <id>847750</id>
      <parentid>783336</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42298" sha1="hu234agm9jpkkp4glbk5kd2l53nd40l" xml:space="preserve">'''ਹਾਇਨਜ਼ ਫੀਲਡ''', [[ਪਿਟਸਬਰਗ|ਪੈਟਸਬਰਗ]], [[ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ|ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ]] (ਐੱਨ ਐੱਫ ਐੱਲ) ਦੇ ਪਿਟਸਬਰਗ ਸਟੀਲਰਜ਼ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜੀਏਟ ਐਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੈਂਥਰਜ਼ (ਐਨ.ਸੀ.ਏ.) ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਥ੍ਰੀ ਰਿਵਰਸ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਟੇਡੀਅਮ 2001 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸਥਾਨਿਕ ਆਧਾਰਿਤ ਐੱਚ. ਜੇ. ਹੇਨਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਨਾਮਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖਰੀਦੇ ਸਨ। ਇਸਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ, 2011 ਨੂੰ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 2011 ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ. ਵਿੰਟਰ ਕਲਾਸਿਕ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 10 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਇਸਨੇ ਕੀਸਟੋਨ ਕਲਾਸਿਕ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੈਨ ਸਟੇਟ-ਪਿਟ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਨੇ 69,983 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਪਿਊਸਬਰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ ਅਤੇ ਫਿਲਡੇਲਫਿਆ ਫਲਾਈਰਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਕੋਆਰਜ਼ ਲਾਈਟ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸੀਰੀਜ ਗੇਮਜ਼ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।

ਪੀਐਨਸੀ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਐਲ. ਲਾਰੈਂਸ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫੰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ੋਰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿਟੱਸਬਰਗ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ 281 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2017 ਵਿੱਚ $ 388.36 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਸਟੇਡੀਅਮ ਓਰਿਆ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੂੰ ਪੈਟਸਬਰਗ ਦੇ ਸਟੀਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 12000 ਟਨ ਸਟੀਲ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਟੇਡੀਅਮ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਜੂਨ 1999 ਵਿੱਚ ਤੋੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਚ ਸਤੰਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਘਾਹ ਦੀ ਸਤਹਿ ਦੀ ਉਸਦੇ ਪੂਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਸਟੀਲਰਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਚਾਂ ਤੋਂ ਲਾਬਿੰਗ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਘਾਹ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। 68,400 ਸੀਟ ਸਟੇਡੀਅਮ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹਰ ਸੇਲਰਜ਼ ਹੋਮ ਗੇਮ ਲਈ ਵੇਚੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰਿਕਸ ਹੈ ਜੋ 1972 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ (ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਟੈਲੀਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਐਨਐਫਐਲ ਵਿੱਚ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2014}} ਸਟੀਲਰਜ਼ ਅਤੇ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਗ੍ਰੇਟ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==

=== ਓਪਨਿੰਗ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Heinz_Field_Pittsburgh.jpg|left|thumb|ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਪਿਟਸਬਰਗ ਦੇ ਨਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਹਾਇਨਜ਼ ਫੀਲਡ ]]
ਹਾਇਨਜ਼ ਫੀਲਡ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਗਮ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਐਨ ਸਿਕੇਕ' ਬੈਂਡ ਦੁਆਰਾ 18 ਅਗਸਤ 2001 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਟੀਲਰਜ਼ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਘਰ, ਥ੍ਰੀ ਰਿਵਰਜ਼ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਖਰੀ ਬੈਂਡ ਸਨ।  ਸਟੀਲਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਟੀਮ ਨੇ 25 ਅਗਸਤ, 2001 ਨੂੰ ਡੀਟਰੋਇਟ ਲਾਇੰਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰੀ-ਸੀਜ਼ਨ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਪੈਟਸਬਰਗ ਨੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਅਣ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖੇਡ 20-7 ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ 57,829 ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ ਸੀ। ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫੁੱਟਬਾਲ ਗੇਮ ਪੈਟਿਸਬਰਗ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਅਤੇ ਈਸਟ ਟੈਨੇਸੀ ਸਟੇਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 1 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਖੇਡੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੈਂਥਰਜ਼ ਨੇ ਮੈਚ 31-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਕੁਆਰਟਰਬੈਕ ਡੇਵਿਡ ਪਾਇਸਟੇ ਨੇ 85-ਯਾਰਡ ਰਨ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਟੱਚਡਾਊਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਟੀਲਰਾਂ ਨੇ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹਾਇਨਜ਼ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਖੇਡ ਨੂੰ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਬਰਾਊਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, [[11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ|ਸਤੰਬਰ 11]] ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਐੱਨ ਐੱਫ ਐਲ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ [[ਸੀਨਸਿਨਾਤੀ ਬੇਨਗਲਜ਼|ਸਿਨਸਿਨੀਤੀ ਬੰਗਾਲਸ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, 7 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਖੇਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ ਡਬਲਯੂ. ਬੁਸ਼]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ, [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਜੰਬੋਟਰਨ' ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕ ਬੁਸ਼ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਪਿਟਸਬਰਗ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ 16-7 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਸਟੀਅਰਸ ਕਿੱਕਰ ਕ੍ਰਿਸ ਬਰਾਊਨ ਨੇ 26-ਯਾਰਡ ਫੀਲਡ ਗੋਲ 'ਤੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਐਨਐਫਐਲ ਪੁਆਇੰਟ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰਬੈਕ ਕੋਰਡਲ ਸਟੀਵਰਟ ਨੇ ਅੱਠ-ਯਾਰਡ ਰਨ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਟੱਚਡਾਊਨ ਬਣਾਇਆ।

=== ਸੰਮੇਲਨ ===
2001 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੈਂਡ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਐਨ ਸੈਂਕ, [[ਬਿਆਂਸੇ ਨੌਲੇਸ|ਬੇਉਂਸੇ]], [[ਟੇਲਰ ਸਵਿਫ਼ਟ|ਟੇਲਰ ਸਵਿਫਟ]], ਕੇਨੀ ਸ਼ੈਸਨੀ ਅਤੇ ਲੀਐੱਨ ਰਿਮਜ਼ ਨੇ ਸਟੇਡੀਅਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਰੇਟਵੇਨ ਬੈਂਡਸ ਕਲਾਰਕਜ਼ ਐਂਡ ਦ ਪੋਵਰਟੀਨੈਕ ਹਿਲਬਿਲਿਜ਼ ਨੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ੋਅ ਖੇਡੇ ਹਨ। 
[[ਤਸਵੀਰ:SteelersWarmUp.JPG|right|thumb|ਸਟੀਲਰਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਇਨਜ਼ ਫੀਲਡ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|30em|&lt;ref name=&quot;'Dark Knight' Snows on Downtown Streets&quot;&gt;{{cite news|url=http://post-gazette.com/pg/11222/1166384-100.stm|title='Dark Knight' Snows on Downtown Streets|last=Vancheri|first=Barbara|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=August 6, 2011|accessdate=August 10, 2011}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;'N Sync Thrills Fans at Heinz Opening&quot;&gt;{{cite news|first=Leslie|last=Suhr|title='N Sync Thrills Fans at Heinz Opening|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/s_55764.html|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=August 19, 2001|accessdate=August 6, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://www.webcitation.org/61f9xO3D5?url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/s_55764.html|archivedate=September 13, 2011|df=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;2010 Ticket Information&quot;&gt;{{cite web |title=2010 Ticket Information |publisher=PittsburghPanthers.com |url=http://www.pittsburghpanthers.com/tickets/football.html |accessdate=June 25, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100727172608/http://www.pittsburghpanthers.com/tickets/football.html |archivedate=July 27, 2010 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727172608/http://www.pittsburghpanthers.com/tickets/football.html |date=ਜੁਲਾਈ 27, 2010 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Arena Won't Be Part of Plan B&quot;&gt;{{cite news|last=Barnes|first=Tom|title=Arena Won't Be Part of Plan B|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=February 11, 1998|url=http://www.post-gazette.com/regionstate/19980811bplanb5.asp|accessdate=April 5, 2008|archive-date=ਜੁਲਾਈ 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170724020154/http://old.post-gazette.com/regionstate/19980811bplanb5.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;barnes&quot;&gt;{{cite news|last=Barnes|first=Tom|author2=Dvorchak, Robert|title=Plan B Approved: Play ball!|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=July 10, 1998|url=http://www.post-gazette.com/regionstate/19980710bplanb3.asp|accessdate=April 5, 2008|archive-date=ਜੁਲਾਈ 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170724030803/http://old.post-gazette.com/regionstate/19980710bplanb3.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Best NFL Touchdown Rituals (continued)&quot;&gt;{{cite news|first=Josh|last=Pahigian|title=Best NFL Touchdown Rituals (continued)|url=http://sports.espn.go.com/travel/news/story?id=3139687|work=Sports Travel|publisher=[[ESPN.com]]|date=December 3, 2007|accessdate=September 4, 2008|archive-date=ਜਨਵਰੀ 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080104173723/http://sports.espn.go.com/travel/news/story?id=3139687|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;BestNFL&quot;&gt;{{cite news |first=Bill|last=Evans|title=The Ultimate Sports Road Trip's Best NFL Stadiums|url=http://sports.espn.go.com/travel/news/story?id=2569521|publisher=[[ESPN.com]]|date=June 4, 2007|accessdate=September 4, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bettman&quot;&gt;{{cite news|first=Dave|last=Molinari|title=Penguins to Host Capitals in 2011 Winter Classic at Heinz Field|url=http://www.post-gazette.com/pg/10147/1061265-100.stm|newspaper=Pittsburgh Post-Gazette|date=May 27, 2010|accessdate=June 12, 2010|archive-date=ਜੂਨ 1, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601051052/http://www.post-gazette.com/pg/10147/1061265-100.stm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bflawed&quot;&gt;{{cite news |last=Cook|first=Ron|title=Plan B Flawed; Option Is Worse|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=June 22, 1998|url=http://www.post-gazette.com/sports_headlines/19980622bcook3.asp|accessdate=April 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Box Score – Week 4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nfl.com/gamecenter/boxscore?game_id=17730&amp;displayPage=tab_box_score&amp;season=2001&amp;week=REG4&amp;override=true |title=Box Score – Week 4 |accessdate=August 5, 2008 |work=NFL GameCenter |publisher=NFL.com |date=October 7, 2001 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090111093722/http://www.nfl.com/gamecenter/boxscore?game_id=17730&amp;displayPage=tab_box_score&amp;season=2001&amp;week=REG4&amp;override=true |archivedate=January 11, 2009 |df= }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;CopeDeath&quot;&gt;{{cite news |agency=Associated Press|authorlink=Associated Press|title=Steelers' Former Radio Announcer Myron Cope Dies at 79|url=https://www.usatoday.com/sports/football/nfl/steelers/2008-02-27-cope-obit_N.htm|newspaper=[[USA Today]]|date=February 28, 2008|accessdate=June 7, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Cranmer Still Optimistic on Plan B Deal&quot;&gt;{{cite news |first=Mark|last=Belko|title=Cranmer Still Optimistic on Plan B Deal|url=http://www.post-gazette.com/regionstate/19980605bcran5.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=June 5, 1998|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Debate Rages Over Heinz Field Turf&quot;&gt;{{cite news|first=Scott|last=Brown|title=Debate Rages Over Heinz Field Turf|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_475534.html|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=October 18, 2006|accessdate=August 5, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005113137/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_475534.html|archivedate=October 5, 2008|df=}} {{Cite web |url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_475534.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-29 |archive-date=2008-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081005113137/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_475534.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;deckard&quot;&gt;{{cite news|first=Linda |last=Deckard |title=Heinz Pours Itself Into $57 Million Naming Rights Deal In Pittsburgh |url=http://www.allbusiness.com/services/amusement-recreation-services/4568098-1.html |publisher=[[AllBusiness.com]] |date=June 25, 2001 |accessdate=August 5, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090111123145/http://www.allbusiness.com/services/amusement-recreation-services/4568098-1.html |archivedate=January 11, 2009 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Detroit Lions at Pittsburgh Steelers – Preseason Week 3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nfl.com/gamecenter?game_id=17974&amp;displayPage=tab_gamecenter&amp;season=2001&amp;week=PRE3&amp;override=true|title=Detroit Lions at Pittsburgh Steelers – Preseason Week 3|accessdate=August 5, 2008|work=NFL GameCenter|publisher=NFL.com|date=August 25, 2001|archive-date=ਜਨਵਰੀ 11, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090111091609/http://www.nfl.com/gamecenter?game_id=17974&amp;displayPage=tab_gamecenter&amp;season=2001&amp;week=PRE3&amp;override=true|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;display&quot;&gt;{{cite web|url=http://broadcastengineering.com/news/steelers-heinz-field-video-0208/ |title=Steelers Upgrade Heinz Field End Zone Video Board |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321172849/http://broadcastengineering.com/news/steelers-heinz-field-video-0208/ |archivedate=2012-03-21 |df= }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Dolphins Continue Woeful Ways, Fall to 0–11 After Sloppy Game&quot;&gt;{{cite news |agency=Associated Press|authorlink=Associated Press|title=Dolphins Continue Woeful Ways, Fall to 0–11 After Sloppy Game|url=http://sports.espn.go.com/nfl/recap?gameId=271126023|work=NFL|publisher=[[ESPN.com]]|date=November 26, 2008|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--unused&lt;ref name=&quot;Eric Fehr leads Capitals to victory over Penguins in soggy Winter Classic&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://scores.espn.go.com/nhl/boxscore?gameId=310101016 |title=Eric Fehr leads Capitals to victory over Penguins in soggy Winter Classic |publisher=Scores.espn.go.com |date=2011-01-01 |accessdate=2012-06-04}}&lt;/ref&gt;--&gt;

&lt;ref name=&quot;FactSh&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.steelers.com/heinzfield/stadiumfacts/|title=Heinz Field Stadium Fact Sheet|accessdate=August 5, 2008|publisher=Steelers.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080417185453/http://www.steelers.com/heinzfield/stadiumfacts/|archivedate=April 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Fans Can Be a Part of The Dark Knight Rises Filming&quot;&gt;{{cite web |last=Varley |first=Teresa |url=http://www.steelers.com/news/article-1/Fans-can-be-a-part-of-The-Dark-Knight-Rises-filming/a85c4719-2615-41a7-9aaa-021db31d069d |title=Fans Can Be a Part of The Dark Knight Rises Filming |publisher=Steelers.com |date=2011-07-12 |accessdate=2012-06-04 |archive-date=2012-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319194754/http://www.steelers.com/news/article-1/Fans-can-be-a-part-of-The-Dark-Knight-Rises-filming/a85c4719-2615-41a7-9aaa-021db31d069d |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Football Stadium Architect Selected&quot;&gt;{{cite news|last=Dulac|first=Gerry|title=Football Stadium Architect Selected|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=September 28, 1998|url=http://www.post-gazette.com/regionstate/19980928rooney5.asp|accessdate=April 5, 2008|archive-date=ਜੁਲਾਈ 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170724033849/http://old.post-gazette.com/regionstate/19980928rooney5.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Game-Day Entertainment Built Around NFL's Biggest Scoreboard&quot;&gt;{{cite news |first=Ray|last=Fittipaldo|title=Game-Day Entertainment Built Around NFL's Biggest Scoreboard|url=http://www.post-gazette.com/steelers/20010824htech0824P1.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=August 1, 2001|accessdate=August 6, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;GH&quot;&gt;{{cite news |first=Gerry|last=Dulac|title=Great Hall a Steelers Shrine|url=http://www.post-gazette.com/steelers/20010824hhonor0824P1.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=August 1, 2001|accessdate=August 6, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Grass or Fake Grass? Steelers Haven't Decided Yet&quot;&gt;{{cite news |agency=Associated Press|authorlink=Associated Press|title=Grass or Fake Grass? Steelers Haven't Decided Yet|url=http://sports.espn.go.com/espn/wire?section=nfl&amp;id=3187163|work=NFL|publisher=[[ESPN.com]]|date=January 8, 2008|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;grass&quot;&gt;{{cite news |first=Shelly|last=Anderson|title=High-Tech Turf Awaits Steelers, Panthers|url=http://www.post-gazette.com/steelers/20010824hturf0824P1.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=August 1, 2001|accessdate=August 6, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Greener&quot;&gt;{{cite news|first=Ed|last=Bouchette|title=Grass Won't Be Greener (or New)|url=http://www.post-gazette.com/pg/07034/759130-66.stm|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=February 3, 2007|accessdate=August 5, 2008|archive-date=ਸਤੰਬਰ 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928011649/http://www.post-gazette.com/pg/07034/759130-66.stm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Heinz Field Graphics&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.pittsburghlive.com/pages/steelerslive/info/0824heinza.pdf|title=Heinz Field Graphics|accessdate=August 5, 2008|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=August 24, 2001|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060219042142/http://www.pittsburghlive.com/pages/steelerslive/info/0824heinza.pdf|archivedate=February 19, 2006|df=}} {{Cite web |url=http://www.pittsburghlive.com/pages/steelerslive/info/0824heinza.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-29 |archive-date=2006-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060219042142/http://www.pittsburghlive.com/pages/steelerslive/info/0824heinza.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Heinz Field Surface 'Like a Beach'&quot;&gt;{{cite news|first=Joe|last=Starkey|title=Heinz Field Surface 'Like a Beach'|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_539898.html|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=November 27, 2007|accessdate=August 5, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005203356/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_539898.html|archivedate=October 5, 2008|df=}} {{Cite web |url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_539898.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-29 |archive-date=2008-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081005203356/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_539898.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Heinz Field: Standing Up to the Competition&quot;&gt;{{cite news |first=Ed|last=Bouchette|title=Heinz Field: Standing Up to the Competition|url=http://www.post-gazette.com/steelers/20010824hsteele0824p2.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date= August 24, 2001|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Heinz Field1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aramarksports.com/heinzfield/ |title=Heinz Field |accessdate=August 5, 2008 |work=Stadiums and arenas |publisher=Aramark.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090627124206/http://www.aramarksports.com/heinzfield/ |archivedate=June 27, 2009 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Heinz Field2&quot;&gt;{{cite web|url=http://pittsburghpanthers.cstv.com/facilities/pitt-facilities-heinz.html|title=Heinz Field|accessdate=August 5, 2008|work=Facilities|publisher=PittsburghPanthers.com|archive-date=ਅਗਸਤ 7, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080807044311/http://pittsburghpanthers.cstv.com/facilities/pitt-facilities-heinz.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080807044311/http://pittsburghpanthers.cstv.com/facilities/pitt-facilities-heinz.html |date=ਅਗਸਤ 7, 2008 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;HFboss&quot;&gt;{{cite news |first=Tom|last=Barnes|title=Let the Games Begin, Heinz Field Boss Says|url=http://www.post-gazette.com/regionstate/20010825heinzfield0825p3.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=August 25, 2001|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;HISTORY&quot;&gt;{{cite web|title=HISTORY|work=www.pgh-sea.com|publisher=Sports &amp; Exhibition Authority of Pittsburgh and Allegheny County|date=September 1, 2009|url=http://www.pgh-sea.com/history.htm|accessdate=October 28, 2009|archive-date=ਜੁਲਾਈ 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720012632/http://www.pgh-sea.com/history.htm|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190720012632/http://www.pgh-sea.com/history.htm |date=ਜੁਲਾਈ 20, 2019 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Hungry for Some Entertainment? Hit Heinz Field&quot;&gt;{{cite news|first=Rochelle|last=Hentges|title=Hungry for Some Entertainment? Hit Heinz Field|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/s_370174.html|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=September 2, 2005|accessdate=August 6, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090707033320/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/s_370174.html|archivedate=July 7, 2009|df=}} {{Cite web |url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/s_370174.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-29 |archive-date=2009-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707033320/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/s_370174.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lehman&quot;&gt;{{cite news |first=Patricia|last=Lowry|title=Heinz Field Dominates, Rewards Fans With Spectacular Scenery|url=http://www.post-gazette.com/steelers/20010824hreview0824P1.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=August 1, 2001|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Marathon Finds New Home at Heinz Field&quot;&gt;{{cite news|first=JoAnne|last=Klimovich Harrop|title=Marathon Finds New Home at Heinz Field|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/s_69007.html|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=May 1, 2002|accessdate=August 6, 2008}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;N. Side Hears 'N Sync Loud and Clear&quot;&gt;{{cite news|first=David|last=Copland|title=N. Side Hears 'N Sync Loud and Clear|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/cityregion/s_55678.html|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=August 19, 2001|accessdate=August 6, 2008}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;New Steelers, Panthers Locker Rooms Are Separate, Simple&quot;&gt;{{cite news |first=Ray|last=Fittipaldo|title=New Steelers, Panthers Locker Rooms Are Separate, Simple|url=http://www.post-gazette.com/steelers/20010824hlocker0824P1.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=August 1, 2001|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NFL Fan Value Experience: Pittsburgh Steelers&quot;&gt;{{cite news|title=NFL Fan Value Experience: Pittsburgh Steelers|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2007/football/nfl/10/29/fvi.steelers/|work=[[Sports Illustrated]]|date=November 7, 2007|accessdate=October 13, 2008|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029230853/http://sportsillustrated.cnn.com/2007/football/nfl/10/29/fvi.steelers/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NFLhis&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nfl.com/history/chronology/2001-|title=NFL History|accessdate=August 5, 2008|work=2001–2010|publisher=[[National Football League|NFL.com]]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Off-Campus Location a Factor in Pitt Game Attendance&quot;&gt;{{cite news|first=Kevin|last=Gorman|title=Off-Campus Location a Factor in Pitt Game Attendance|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/college/s_539448.html|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=November 24, 2007|accessdate=August 6, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.today/20120909082821/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/college/s_539448.html|archivedate=September 9, 2012|df=}} {{Cite web |url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/college/s_539448.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-29 |archive-date=2012-09-09 |archive-url=https://archive.today/20120909082821/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/college/s_539448.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Pitt football sees biggest crowd increase of Power 5 schools&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.post-gazette.com/sports/Pitt/2015/12/18/Pitt-sees-biggest-crowd-spike-of-any-Power-5-program/stories/201512180244|title=Pitt football sees biggest crowd increase of Power 5 schools|website=Pittsburgh Post-Gazette|date=December 18, 2015|accessdate=December 28, 2015}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Pittsburgh Steelers – Heinz Field&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nwgetz.com/stadiums_heinz.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060116144229/http://www.nwgetz.com/stadiums_heinz.htm |dead-url=yes |archive-date=2006-01-16 |title=Pittsburgh Steelers – Heinz Field |publisher=NW Getz |accessdate=2012-06-04 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Plan B&quot;&gt;{{cite news|title=Plan B|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|url=http://www.post-gazette.com/planb/|accessdate=April 5, 2008|archive-date=ਜੁਲਾਈ 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710155618/http://old.post-gazette.com/planb/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Players Rate Heinz Field Worst Grass Playing Surface&quot;&gt;{{cite news|first=Ed|last=Bouchette|title=Players Rate Heinz Field Worst Grass Playing Surface|url=http://www.post-gazette.com/pg/09029/945495-100.stm|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=January 29, 2009|accessdate=January 29, 2009|archive-date=ਮਈ 22, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522151046/http://www.post-gazette.com/pg/09029/945495-100.stm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;post-gazette.com&quot;&gt;{{cite news|title=Steelers Notebook: Natural Grass Is Back At Heinz|first1=Ed|last1=Bouchette|first2=Chuck|last2=Finder|url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990839-66.stm|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=August 14, 2009|accessdate=March 16, 2012|archive-date=ਸਤੰਬਰ 18, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090918085500/http://www.post-gazette.com/pg/09226/990839-66.stm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Premium&quot;&gt;{{cite news |first=Gerry|last=Dulac|title=Revenue From Premium Seating is the Coin of the Realm in the NFL|url=http://www.post-gazette.com/steelers/20010824hluxury0824P1.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=August 1, 2001|accessdate=August 6, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Ratings Rise for Prime Time Winter Classic&quot;&gt;{{cite news |title=Ratings Rise for Prime Time Winter Classic|first=Richard|last=Sandomir|url=https://www.nytimes.com/2011/01/04/sports/hockey/04classic.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=January 3, 2011|accessdate=January 4, 2011|quote=The Winter Classic in Pittsburgh between the Penguins and the Washington Capitals on New Year's Day was seen by an average of 4.5 million viewers on NBC. It was the most-watched N.H.L. regular-season game since a Rangers win over the Philadelphia Flyers in February 1975 attracted 5.5 million viewers.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rob3&quot;&gt;{{cite book |title=One for the Thumb|last=Roberts|first=Randy|author2=Welky, David|year=2006|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=0-8229-5945-3|page=333}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Roethlisberger: Heinz Field's Natural Turf Lessened Injury&quot;&gt;{{cite news|first=Ed|last=Bouchette|title=Roethlisberger: Heinz Field's Natural Turf Lessened Injury|url=http://www.post-gazette.com/pg/09006/939821-66.stm|newspaper=Pittsburgh Post-Gazette|date=January 6, 2009|accessdate=January 6, 2009|archive-date=ਜਨਵਰੀ 22, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122103447/http://post-gazette.com/pg/09006/939821-66.stm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;SBJ&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.sportsbusinessdaily.com/Journal/Issues/2000/07/20000724/No-Topic-Name/ARCHITECTS-CONTRACTORS-AND-SUBCONTRACTORS-OF-CURRENT-BIG-FIVE-FACILITY-PROJECTS.aspx |title=Architects Contractors and Subcontractors of Current Big Five Facility Projects |publisher=Sportsbusinessdaily.com |date=July 24, 2000 |accessdate=2012-06-04 |archive-date=2015-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622133933/http://www.sportsbusinessdaily.com/Journal/Issues/2000/07/20000724/No-Topic-Name/ARCHITECTS-CONTRACTORS-AND-SUBCONTRACTORS-OF-CURRENT-BIG-FIVE-FACILITY-PROJECTS.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;SGH&quot;&gt;{{cite web|title=Official Site of the Pittsburgh Steelers – Coca-Cola Great Hall |publisher=Pittsburgh Steelers |url=http://news.steelers.com/heinzfield/cocacolagreathall/ |accessdate=August 6, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080515220822/http://news.steelers.com/heinzfield/cocacolagreathall/ |archivedate=May 15, 2008 |df= }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Sports &amp; Exhibition Authority of Pittsburgh and Allegheny County&quot;&gt;{{cite web|url=http://chronicleconsulting.com/proj/sea.html|title=Sports &amp; Exhibition Authority of Pittsburgh and Allegheny County|accessdate=April 21, 2008|author=Chronicle Consulting|publisher=ChronicleConsulting.com|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 6, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006052343/http://chronicleconsulting.com/proj/sea.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006052343/http://chronicleconsulting.com/proj/sea.html |date=ਅਕਤੂਬਰ 6, 2008 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stadium naming rights&quot;&gt;{{cite web |url=http://espn.go.com/sportsbusiness/s/stadiumnames.html|title= Stadium naming rights|accessdate=August 5, 2008|work=Sports Business|publisher= [[ESPN.com]]|date=September 29, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steelers Aim to Dry Out Heinz Field Sod&quot;&gt;{{cite news|first=Ed|last=Bouchette|title=Steelers Aim to Dry Out Heinz Field Sod|url=http://www.post-gazette.com/pg/07331/837135-66.stm|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=November 27, 2007|accessdate=August 5, 2008|archive-date=ਸਤੰਬਰ 5, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080905032449/http://www.post-gazette.com/pg/07331/837135-66.stm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steelers Break Ground for New Football Stadium&quot;&gt;{{cite news |title=Steelers Break Ground for New Football Stadium|url=http://www.steelers.com/article/41646/|publisher=PittsburghSteelers.com|date=June 18, 1999|accessdate=August 6, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517092029/http://www.steelers.com/article/41646/|archivedate=May 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steelers Climb Stairway to Seventh Heaven&quot;&gt;{{cite news|title=Steelers Climb Stairway to Seventh Heaven|first=Dejan|last=Kovacevic|url=http://www.post-gazette.com/pg/11024/1120297-66.stm|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=March 29, 2012|accessdate=June 4, 2012|archive-date=ਜਨਵਰੀ 27, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110127181559/http://www.post-gazette.com/pg/11024/1120297-66.stm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steelers Consider Expanding Heinz Field&quot;&gt;{{cite web|last=Labriola|first=Bob|url=http://www.steelers.com/news/article-1/Steelers-consider-expanding-Heinz-Field/8755f103-873c-464a-a8ca-c10f2c004e86|title=Steelers Consider Expanding Heinz Field|publisher=Pittsburgh Steelers|date=December 27, 2010|accessdate=June 4, 2012|archive-date=ਮਾਰਚ 5, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305200601/http://www.steelers.com/news/article-1/Steelers-consider-expanding-Heinz-Field/8755f103-873c-464a-a8ca-c10f2c004e86|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305200601/http://www.steelers.com/news/article-1/Steelers-consider-expanding-Heinz-Field/8755f103-873c-464a-a8ca-c10f2c004e86 |date=ਮਾਰਚ 5, 2012 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steelers Move to Add 3,000 Seats to Heinz Field&quot;&gt;{{cite news|title=Steelers Move to Add 3,000 Seats to Heinz Field|first=Mark|last=Belko|url=http://www.post-gazette.com/stories/sports/steelers/steelers-move-to-up-heinz-field-seating-capacity-631089/|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=April 12, 2012|accessdate=April 12, 2012|archive-date=ਜੂਨ 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621000635/http://www.post-gazette.com/stories/sports/steelers/steelers-move-to-up-heinz-field-seating-capacity-631089/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steelers Prevail in 'Horrendous' Conditions&quot;&gt;{{cite news |first=John|last=Clayton|authorlink=John Clayton (sportscaster)|title=Steelers Prevail in 'Horrendous' Conditions|url=http://sports.espn.go.com/nfl/columns/story?columnist=clayton_john&amp;id=3129295|work=NFL|publisher=[[ESPN.com]]|date=November 27, 2007|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steelers Sell Bonds to Help Raise Money for New Stadium&quot;&gt;{{cite news |first= Tom|last=Barnes|authorlink=Tom Barnes (American journalist)|title=Steelers Sell Bonds to Help Raise Money for New Stadium|url=http://www.post-gazette.com/regionstate/19980618bplanb5.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=June 18, 1998|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steelers Ticket Prices Again Below League Average&quot;&gt;{{cite news|first=Alan|last=Robinson|authorlink=Associated Press|title=Steelers Ticket Prices Again Below League Average|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_586709.html?source=rss&amp;feed=9|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=September 5, 2008|accessdate=September 6, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080922155019/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_586709.html?source=rss&amp;feed=9|archivedate=September 22, 2008|df=}} {{Cite web |url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_586709.html?source=rss&amp;feed=9 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-29 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922155019/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_586709.html?source=rss&amp;feed=9 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Taylor No Fan of Steelers' Muck-Like Conditions at Heinz Field&quot;&gt;{{cite news |agency=Associated Press|authorlink=Associated Press|title=Taylor No Fan of Steelers' Muck-Like Conditions at Heinz Field|url=http://sports.espn.go.com/nfl/news/story?id=3176517|work=NFL|publisher=[[ESPN.com]]|date=January 1, 2008|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;TD&quot;&gt;{{cite news|last=Dvorchak|first=Robert|title=A TD for Plan B|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=June 21, 1998|url=http://www.post-gazette.com/regionstate/19980621bplanb5.asp|accessdate=April 5, 2008|archive-date=ਜੁਲਾਈ 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723190717/http://old.post-gazette.com/regionstate/19980621bplanb5.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Team Sale Would Trigger Review of Public Stadium Funding&quot;&gt;{{cite news |title=Team Sale Would Trigger Review of Public Stadium Funding|url=http://sports.espn.go.com/nfl/news/story?id=3491526|work=NFL|publisher=[[ESPN.com]]|date=July 16, 2008|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;The Big Picture: Home Opener Almost Normal&quot;&gt;{{cite news|first=Chuck|last=Finder|title=The Big Picture: Home Opener Almost Normal|url=http://www.post-gazette.com/sports/columnists/20011008thebig1008p1.asp|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=October 8, 2001|accessdate=August 5, 2008|archive-date=ਜੂਨ 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629082037/http://www.post-gazette.com/sports/columnists/20011008thebig1008p1.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Turf Topper: Heinz Field Surface Sporting New Temporary Sod&quot;&gt;{{cite news|first=Linda Wilson|last=Fuoco|title=Turf Topper: Heinz Field Surface Sporting New Temporary Sod|url=http://www.post-gazette.com/pg/07330/836770-53.stm|newspaper=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=November 26, 2007|accessdate=August 5, 2008|archive-date=ਦਸੰਬਰ 8, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071208081229/http://www.post-gazette.com/pg/07330/836770-53.stm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Turflobby&quot;&gt;{{cite news |agency=Associated Press|authorlink=Associated Press|title=Steelers Players Lobby Against Artificial Turf|url=http://sports.espn.go.com/espn/wire?section=nfl&amp;id=3132522|work=NFL|publisher=[[ESPN.com]]|date=November 28, 2007|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Turfpond&quot;&gt;{{cite news |agency=Associated Press|authorlink=Associated Press|title=After Pondering Change, Steelers Staying with Grass Field|url=http://sports.espn.go.com/nfl/news/story?id=3241559|work=NFL|publisher=[[ESPN.com]]|date=February 11, 2008|accessdate=August 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Upshaw&quot;&gt;{{cite news|first=Scott|last=Brown|title=NFLPA's Upshaw Calls Out Heinz Field Grass|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_550254.html|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=February 1, 2008|accessdate=August 5, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080913213418/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_550254.html|archivedate=September 13, 2008|df=}} {{Cite web |url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_550254.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-29 |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913213418/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_550254.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Urban, Rimes Join Chesney for Heinz Field Concert&quot;&gt;{{cite news|title=Urban, Rimes Join Chesney for Heinz Field Concert|url=http://www.pittsburghlive.com/x/tribunereview/s_551295.html|newspaper=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|date=February 8, 2008|accessdate=August 6, 2008}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;wfanationaltitle&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.steelers.com/news/article-1/Heinz-Field-To-Host-SilverSport-Women's-Football-Alliance-National-Championship/e4f593be-42ba-47dd-8da7-766a82cd0272|title=Heinz Field To Host SilverSport Women's Football Alliance National Championship|publisher=Pittsburgh Steelers|work=Steelers.com|date=May 14, 2012|accessdate=May 15, 2012}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Wine Festival Scores Big at Heinz Field&quot;&gt;{{cite news|first=Debra|last=Erdley|author2=Welzel, Karin|title=Wine Festival Scores Big at Heinz Field|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/living/s_331572.html|newspaper=Pittsburgh Tribune-Review|date=May 6, 2005|accessdate=August 6, 2008}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Winter Classic to Feature Music, Hockey and Football Legends&quot;&gt;{{cite web |url=http://penguins.nhl.com/club/news.htm?id=547706 |title=Winter Classic to Feature Music, Hockey and Football Legends |publisher=Penguins.nhl.com |date=2010-12-29 |accessdate=2012-06-04 |archive-date=2012-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406163414/http://penguins.nhl.com/club/news.htm?id=547706 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ]]</text>
      <sha1>hu234agm9jpkkp4glbk5kd2l53nd40l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107978</id>
    <revision>
      <id>847758</id>
      <parentid>825832</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11234" sha1="2dbqscsapvvs1ug41bk6h1rnjyph7i6" xml:space="preserve">{{Infobox person
 | name = ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ 
 | image = Howard Hughes 1938.jpg
 |caption = ਫਰਵਰੀ 1938 ਵਿੱਚ ਹਿਊਜਸ 
 | birth_name = ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ ਰੋਬਾਰਡ ਜੂਨੀਅਰ
 | birth_date = {{birth date|mf=yes|1905|12|24}} 
 | birth_place = ਹੰਬਲ [[ਟੈਕਸਾਸ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]]
 | death_date = {{death date and age|mf=yes|1976|4|5|1905|12|24}}
 | death_place = [[ਹੂਸਟਨ]], [[ਟੈਕਸਾਸ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]]
 | death_cause = [[ਗੁਰਦਾ ਫੇਲ੍ਹ]]
 | resting_place = ਗਲੈਨਵੁੱਡ ਕਬਰਸਤਾਨ, [[ਹੂਸਟਨ]] [[ਟੈਕਸਾਸ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]]
 | nationality = ਅਮਰੀਕੀ
 | education = ਥੈਚਰ ਸਕੂਲ, ਫੈਸੈਂਡੇਨ ਸਕੂਲ
 | alma_mater = ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ &lt;br/&gt; ਰਾਈਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1924 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ)&lt;ref&gt;Simkin, John. [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/JFKhughesH.htm &quot;Howard Hughes&quot;.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603144329/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/JFKhughesH.htm |date=June 3, 2013 }} ''Spartacus Educational''. Retrieved: June 9, 2013.&lt;/ref&gt;
 | home_town = ਹੂਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ
 | residence = ਹੂਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ
 | occupation = Chairman and CEO of ਸੁਮਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ &lt;br/&gt; ਦੀ ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਨੀ &lt;br/&gt;ਹਿਊਜਸ ੲੇਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਬਾਨੀ &lt;br/&gt; ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ ਮੈਡੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਸਂਸਥਾਪਕ &lt;br/&gt; ਹਿਊਜਸ ੲੇਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ੲੇਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਮਾਲਕ 
 | boards = ਹਿਊਜਸ ੲੇਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੰਪਨੀ,&lt;br/&gt;ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ ਮੈਡੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ
 | years_active = 1926–1976
 | spouse = {{marriage|ਐਲਾ ਬਾੱਟਸ ਰਾਈਸ&lt;br&gt;|1925|1929|end=ਤਲਾਕ}}&lt;br /&gt;{{marriage|ਜੀਨ ਪੀਟਰਸ&lt;br&gt;|1957|1971|end=ਤਲਾਕ}}
 | parents = ਹਾਵਰਡ ਆਰ. ਹਿਊਜਸ ਸੀਨੀਅਰ &lt;br/&gt;ਐਲੇਨ ਸਟੋਨ ਗੈਨੋ
 | net_worth = 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ (ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ)&lt;ref name=Wealthy100&gt;Klepper and Gunther 1996, p. xiii.&lt;/ref&gt;
 | signature = Howard Hughes signature.svg
}}

'''ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ ਰੋਬਾਰਡ ਜੂਨੀਅਰ''' (24 ਦਸੰਬਰ 1905 - 5 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1976) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜਰਨੈਲ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਰਿਕਾਰਡ ਪਾਇਲਟ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿੱਤੀ ਸਫਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ।ਤੇ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਵਾਈ ਉਡਾਣ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।

1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹਿਊਜਸ ਨੂੰ [[ਹਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ''ਦੀ ਰੈਕਟ'' (1928),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tcm.com/this-month/article/85281%7C0/The-Racket.html|title=The Racket (1928)|website=Turner Classic Movies|access-date=August 14, 2017|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001221522/http://www.tcm.com/this-month/article/85281%7C0/The-Racket.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ਹੈੱ'ਜ਼ ਏਜ਼ਲ'' (1930)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tcm.com/this-month/article/78352%7C0/Hell-s-Angels.html|title=Hell's Angels|website=Turner Classic Movies|access-date=August 14, 2017|archive-date=ਜਨਵਰੀ 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112090823/http://www.tcm.com/this-month/article/78352%7C0/Hell-s-Angels.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਸਕਾਰਫੇਸ'' (1932) ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੇ-ਬਜਟ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਰਕੇਓ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ।

ਹਿਊਜਸ ਨੇ 1932 ਵਿੱਚ ਹਿਊਜਸ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਇੰਜਨੀਅਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ 1930 ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਹਵਾਈ ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਹਿਊਜਸ ਐਚ -1 ਰੇਸਟਰ ਅਤੇ ਐੱਚ -4 ਹਰਕੁਲਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਟਰਾਂਸ ਵਰਲਡ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਵੈਸਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਹਿਊਜਸ ਏਅਰਵੈਸਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਊਜਜ਼ ਨੂੰ ਫਲਾਇੰਗ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ 51 ਹੀਰੋਜ਼ ਆਫ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਹ 25ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.flyingmag.com/photo-gallery/photos/51-heroes-aviation?pnid=41829 &quot;51 Heroes of Aviation.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702120522/http://www.flyingmag.com/photo-gallery/photos/51-heroes-aviation?pnid=41829 |date=2017-07-02 }} ''Flying'' Magazine. Retrieved: December 27, 2014.&lt;/ref&gt; ਅੱਜ, ਉਸ ਦੀ ਵਰਾਸਤ ਨੂੰ ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ ਮੈਡੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web | title = Howard Hughes, Our Company, History | url = http://www.howardhughes.com/our-company | work = Howard Hughes Company Website | accessdate = November 6, 2017 | archive-date = ਅਕਤੂਬਰ 29, 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171029003444/http://www.howardhughes.com/our-company | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਹਾਵਰਡ ਹਿਊਜਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੰਬਲ ਜਾਂ ਹਾਸਟਨ [[ਟੈਕਸਾਸ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਬੇਯਕੀਨੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮਦਿਨ ਕ੍ਰਿਸਮਸ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਿਊਜਸ ਦੇ 1941 ਦੇ ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ, ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਆ ਅਨੇਟ ਗਨੋ ਲੂਮਿਸ ਅਤੇ ਐਸਟਲ ਬੋਟਨ ਸ਼ਾਰ ਨੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1905 ਨੂੰ ਹੈਰਿਸ ਕਾਉਂਟੀ, ਟੈਕਸਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ, 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1906 ਨੂੰ ਕੇਓਕੁਕ, ਆਇਓਵਾ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੌਨਸ ਐਪੀਸਕੋਪਲ ਚਰਚ ਦੇ ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੋਤ ਦੇ ਬਿਨਾਂ 24 ਸਤੰਬਰ, 1905 ਮਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਿਊਜਸ ਐਲੇਨ ਸਟੋਨ ਗੈਨੋ ਅਤੇ ਹਾਵਰਡ ਆਰ ਹਿਊਜਸ ਸੀਨੀਅਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ [[ਮਿਜ਼ੂਰੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਫਲ ਨਿਵੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਵੈਲਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਹਿਊਗਨੋਟ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਹਿਊਜਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਯੋਗਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸਨੇ ਵਿੱਚ ਹਿਊਸਟਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ &quot;ਵਾਇਰਲੈੱਸ&quot; ਰੇਡੀਓ ਟਰਾਂਸਮਟਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=encarta&gt;[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553204/Howard_Hughes.html &quot;Howard Hughes.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210062837/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553204/Howard_Hughes.html |date=2009-02-10 }} ''MSN Encarta online,'' October 21, 2009. Retrieved: January 5, 2008.&lt;/ref&gt; ਉਹ ਹਿਊਸਟਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਹੈਮ ਰੇਡੀਓ ਅਪਰੇਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;http://users.tellurian.com/gjurrens/famous_hams.html {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140519025753/http://users.tellurian.com/gjurrens/famous_hams.html |date=May 19, 2014 }}&lt;/ref&gt; 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਹਿਊਜਸ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਹਿਊਸਟਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ &quot;ਮੋਟਰਾਈਜ਼ਡ&quot; ਸਾਈਕਲ ਬਣਾਉਣ, ਲਈ ਫੋਟੋ ਛਪੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਾਫ਼ ਇੰਜਨ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;cof.net&quot;&gt;[http://www.century-of-flight.net/Aviation%20history/pathfinders/Howard%20Hughes.htm &quot;Howard Hughes.&quot;] ''U.S. Centennial of Flight Commission,'' 2003. Retrieved: January 5, 2008.&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਣਿਤ, ਫਲਾਇੰਗ ਅਤੇ ਮਕੈਨਿਕਸ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਠ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਫੈਸੈਂਡੇਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ।
==ਹਵਾਲੇ==</text>
      <sha1>2dbqscsapvvs1ug41bk6h1rnjyph7i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਬਾ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108061</id>
    <revision>
      <id>847532</id>
      <parentid>835767</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13481" sha1="tbrbq91zdsj8upmwtu1t2vonr3r03pp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਰੇਬਾ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ
| image = [[File:RebaMcEntireApr10.jpg|thumb|45 ਵੀਂ ਸਲਾਨਾ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਕੰਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਰੇਬਾ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ]]
| caption = ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਰੇਬਾ 60 ਵੀਂ ਸਲਾਨਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿਖੇ
| birth_name = ਰੇਬਾ ਨੈਲ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ 
| birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1955|3|28}}
| birth_place = ਮੈਕਅਲੈਸਟਰ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ, [[ਅਮਰੀਕਾ]]
| occupation = {{hlist|ਗਾਇਕਾ|ਗੀਤਕਾਰ|ਅਦਕਾਰਾ|ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ}}
| years_active = 1975–ਹੁਣ ਤੱਕ
| children = ਸ਼ੇਲਬੀ ਬਲੈਕਸਟੌਕ
| education = ਕੀਓਵਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ
| alma_mater = ਸਾਊਥਈਸਟਨ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| spouse = {{ubl|{{marriage|ਚਾਰਲੀ ਬੈਟਲਜ਼&lt;br&gt;|1976|1987|end=ਤਲਾਕ}}|{{marriage|ਨਾਰਵੇਲ ਬਲੈਕਸਟੌਕ&lt;br&gt;|1989|2015|end=div}}}}
}}

'''ਰੇਬਾ ਨੈਲ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ''' (ਜਨਮ 28 ਮਾਰਚ 1955) ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਕੀਵੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਵਜੋਂ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=CMT&gt;{{cite web|title=Reba McEntire Biography|url=http://www.cmt.com/artists/az/mcentire_reba/bio.jhtml|accessdate=September 11, 2011|archive-date=ਦਸੰਬਰ 21, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20031221105132/http://www.cmt.com/artists/az/mcentire_reba/bio.jhtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ. ਕਾਲਜ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਡੀਓ ਵਿਖੇ ਕੌਮੀ ਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਰੈੱਡ ਸਟੀਗਾਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਵਿਲ, ਟੇਨੇਸੀ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1975 ਵਿੱਚ ਮਰਕਿਊਰੀ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1983 ਤੱਕ ਲੇਬਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੰਜ ਹੋਰ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।

ਐਮ.ਸੀ.ਏ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕਰ ਕੇ, ਰੇਬਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ, ''ਮਾਈ ਕਾਈਂਡ ਆਫ ਕੰਟਰੀ'' (1984) 'ਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਿਆ। ਇਸ ਐਲਬਮ ਨੇ ਭਾਰੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੇਬਾ ਨੂੰ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਫਲ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਰੇਬਾ ਨੇ 29 ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ, 40 ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ, 16 ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ 28 ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮੈਰਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨ, ਪਲੈਟੀਨਮ ਜਾਂ ਮਲਟੀ-ਪਲੈਟੀਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ''ਦੀ ਕੁਈਨ ਆਫ ਕੰਟਰੀ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/report/0,6115,1195667_4%7C27538%7C%7C0_0_,00.html|title=Reba McEntire|publisher=EW.com|accessdate=April 17, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070326083216/http://www.ew.com/ew/report/0%2C6115%2C1195667_4%7C27538%7C%7C0_0_%2C00.html|archivedate=March 26, 2007|df=}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 80 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.nationalpost.com/arts/music/three-decades-after-her-first-hit-reba-mcentire-now-60-is-poised-for-a-comeback |title=Three decades after her first hit, Reba McEntire — now 60 — is poised for a comeback |first=Sarah |last=Boesveld |date=April 13, 2015 |work=[[National Post]] |accessdate=July 25, 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਨੇ ਫਿਲਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਦੇ ਐਨੀ ਗੈੇਟ ਯੂਅਰ ਗੰਨ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਟਮ ਕਾਮ ਰੇਬਾ (2001–07) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜਾਂ ਕਾਮੇਡੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;allmusicbio&quot;&gt;{{cite web|url={{Allmusic|class=artist|id=p1724|pure_url=yes}}|title=Reba McEntire&amp;nbsp;– Biography|last=Rulmann|first=William|publisher=[[AllMusic]]|accessdate=August 23, 2009}}&lt;/ref&gt;

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਰੇਬਾ ਨੈਲ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਮਾਰਚ 1955 ਨੂੰ ਮੈਕਅਲੈਸਟਰ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ, [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿਖੇ ਜੈਕਲਿਨ ਸਮਿੱਥ ਅਤੇ ਕਲ੍ਰਾਕ ਵਿੰਸੇਂਟ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਸਟੀਰ ਰੋਪਰ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ (1957, 1958 ਅਤੇ 1961) ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸਟੀਰ ਰੋਪਰ ਸਨ।

ਰੇਬਾ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਕੰਟ੍ਰੀ ਗਾਇਕਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਉਸਨੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਰੇਬਾ ਨੇ ਖੁਦ ਗਿਟਾਰ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਨੇ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਨਤਲ ਸਾਊਥਈਸਟਨ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੋਡੇਓ ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਲਾਕਾਰ ਰੈੱਡ ਸਟੀਗਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦਿਨ ਭਾਗ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਸਟੀਗਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਵਿਲ, ਟੇਨੇਸੀ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1975 ਵਿੱਚ ਮਰਕਿਊਰੀ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਪੇਕ ਨੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੰਟ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਉਹ ਕੋਲਹਾਟ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ 1000 ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੂਜ਼ੀ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚਨ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਐਲਿਸ ਫਾਰਾਨ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਨ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਣਜੀ, ਕਲੇਮਿਟੀ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ, ਡੇਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕੋਚ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mylifetime.com/lifestyle/entertainment/celebrities/many-sides-reba-mcentire|title=The Many Sides of Reba McEntire|last=Hay|first=Carla|publisher=Lifetime.com|accessdate=September 1, 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100225145438/http://www.mylifetime.com/lifestyle/entertainment/celebrities/many-sides-reba-mcentire|archivedate=February 25, 2010|df=}}&lt;/ref&gt;

1976 ਵਿੱਚ, ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਨੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਚਾਰਲੀ ਬੈਟਲਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ 10 ਸਾਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਕਿਸ਼ੋਰ ਬੇਟੇ ਸਨ। ਜੋੜੇ ਕੋਲ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤ ਸਨ। 1987 ਵਿੱਚ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਨੇ ਬੈਟਲਜ਼ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨੈਸਵਿਲ, ਟੇਨੇਸੀ ਚਲੇ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Reba McEntire Profile|url=http://www.cnn.com/CNN/Programs/people/shows/mcentire/profile.html|website=People in the News|publisher=Cable news Network LP, LLPP|accessdate=November 24, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dignity Memorial|url=http://obits.dignitymemorial.com/dignity-memorial/obituary.aspx?n=Charlie-Battles&amp;lc=2591&amp;pid=164399527&amp;mid=5505776|website=HIXSON-SULPHUR MEMORIAL FUNERAL HOME|publisher=SCI Shared Resources, LLC|accessdate=November 24, 2017|archive-date=ਦਸੰਬਰ 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035424/http://obits.dignitymemorial.com/dignity-memorial/obituary.aspx?n=Charlie-Battles&amp;lc=2591&amp;pid=164399527&amp;mid=5505776|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Monaco|first1=Rachael|title=5 moments that changed Reba McEntire's life and career|url=https://www.axs.com/5-moments-that-changed-reba-mcentire-s-life-and-career-53250|website=axs|publisher=AXS|accessdate=November 24, 2017}}&lt;/ref&gt;

1989 ਵਿੱਚ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸਟੀਲ ਗਿਟਾਰ ਪਲੇਅਰ, ਨਾਰੇਲ ਬਲੈਕਸਟੌਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਿਲ ਕੇ, ਜੋੜੀ ਨੇ ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਬਲੈਕਸਟੌਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ 'ਤੇ, ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਤਰੇਏ ਪੁੱਤਰ - ਸ਼ੈਸਡੀ, ਸ਼ੌਨਾ ਅਤੇ ਬਰੈਂਡਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੇਲਬੀ ਸਟੀਵਨ ਮੈਕਐਂਟਰ ਬਲੈਕਸਟੌਕ, ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 1990 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। 3 ਅਗਸਤ, 2015 ਨੂੰ, ਮੈਕਅੰਟਾਇਰ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਬਿਆਨ 'ਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਬਲੈਕਸਟੌਕ ਵਿਆਹ ਦੇ 26 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Saad|first1=Nardine|title=Reba McEntire splits from husband-manager Narvel Blackstock|url=http://www.latimes.com/entertainment/gossip/la-et-mg-reba-mcentire-split-narvel-blackstock-separate-20150803-story.html|work=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt;
 
==ਹਵਾਲੇ==</text>
      <sha1>tbrbq91zdsj8upmwtu1t2vonr3r03pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਗਰੁੱਪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108102</id>
    <revision>
      <id>847590</id>
      <parentid>845121</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10216" sha1="8r0igbpv15a435bco8i7uokbm7n8jk5" xml:space="preserve">'''ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਗਰੁੱਪ''' (ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਜੀ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.banquemondiale.org/|title=Banque mondiale|access-date=25 October 2017|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222212633/http://www.banquemondiale.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਪੰਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੀਵਰਜਡ ਲੋਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਕਾਸ [[ਬੈਂਕ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਕਾਸ ਸਮੂਹ]] ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.undg.org/index.cfm?P=13|title=UNDG Members|publisher=United Nations Development Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013080255/http://www.undg.org/index.cfm?P=13|archive-date=October 13, 2013|access-date=2012-05-27}}&lt;/ref&gt;

ਬੈਂਕ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 2014 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ &quot;ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ&quot; ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ $ 61 ਬਿਲੀਅਨ ਲੋਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬੈਂਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;bicusa1&quot;&gt;The World Bank, Press release: &quot;World Bank Group Commitments Rise Sharply in FY14 Amid Organizational Change&quot;, [http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/07/01/world-bank-group-commitments-rise-sharply-in-fy14-amid-organizational-change July 1 2014, http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/07/01/world-bank-group-commitments-rise-sharply-in-fy14-amid-organizational-change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617112236/http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/07/01/world-bank-group-commitments-rise-sharply-in-fy14-amid-organizational-change |date=2016-06-17 }}&lt;/ref&gt;

ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਤ ਦੁਆਰਾ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ 2015 ਦੀ ਕੁੱਲ ਉਧਾਰ $ 117 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldbank.org/en/projects-operations/products-and-services/publication/dpfretrospective2015|title=2015 Development Policy Financing Retrospective - Results and Sustainability|website=worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ [[ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਫਾਰ ਰੀਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ]] (ਆਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ.), [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਆਈਡੀਏ), [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਈਨੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] (ਆਈਐਫਸੀ), ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਗਰੰਟੀ ਏਜੰਸੀ (ਐੱਮ.ਆਈ.ਜੀ.ਏ.) ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਆਫ ਇਨਵੇਸਟਮੈਂਟ ਡਿਸਪਿਊਟਸ (ਆਈਸੀਐਸਆਈਡੀ) ਹਨ।
ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।{{lang-fr|Groupe de la Banque mondiale|link=no}}

[[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ]] (ਆਈਬੀਆਰਡੀ ਅਤੇ ਆਈਡੀਏ) ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ (ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ), [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਜਾਈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੇਵਾਵਾਂ), [[ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ]] (ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣਾ, ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ), ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੜਕਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੁੜ-ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ), ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਕਾਸ) ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।
IBRD ਅਤੇ IDA ਤਰਜੀਹੀ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਲੋਨਾਂ ਜਾਂ ਅਨੁਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੈਕਟਰ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਨੀਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਤੱਟਵਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਕਰਜ਼ਾ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਾਲ ਵੋਲਫੂਵਿਟਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸ਼ਾਹ ਰਿਜ਼ਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2007/04/12/wolfowitz-may-not-survive-world-bank-scandal-involving-girlfriend-promotion-pay/|title=Wolfowitz May Not Survive World Bank Scandal Involving Girlfriend's Promotion, Pay Hike|date=2007-04-12|publisher=Foxnews.com|access-date=2014-02-15|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924180349/http://www.foxnews.com/world/2007/04/12/wolfowitz-may-not-survive-world-bank-scandal-involving-girlfriend-promotion-pay/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==

=== ਸਥਾਪਨਾ ===
ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਜੀ, 27 ਦਸੰਬਰ, 1945 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਨ ਵੁੱਡਜ਼ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਸਮੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੌਨੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ (1-22 ਜੁਲਾਈ 1944) ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ।
ਇਸ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਓਸਾਈਡਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
25 ਜੂਨ, 1946 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਇਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਰਜ਼ਾ 9 ਮਈ, 1947 ਨੂੰ ($ 250 ਮੈਬਾ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ, ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਰਜ਼ੇ) ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।

== ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ==
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ 193 ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕੋਸੋਵੋ ਜੋ WBG ਮੈਂਬਰ ਹਨ
IBRD ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਈ 2016 ਤੱਕ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: IDA, IFC, MIGA, ICSID।

ਗੈਰ-ਮੈਂਬਰ ਹਨ: ਐਂਡੋਰਾ, ਕਿਊਬਾ, ਲਿੱਨਟੈਂਸਟਾਈਨ, ਮੋਨਾਕੋ, ਪੈਲੇਸਾਈਨ ਰਾਜ, ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ।

=== ਏਡਜ਼ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ===
ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਏਡਜ਼ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. / ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ $ 2 ਬਿਲੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂਟਸ, ਲੋਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;The World Bank Global HIV/AIDS Program, ''[http://siteresources.worldbank.org/INTHIVAIDS/Resources/375798-1127498796401/GHAPAFinal.pdf The World Bank's Global HIV/AIDS Program of Action]'' (Washington, D.C.: International Bank for Reconstruction and Development/The World Bank, 2005), online posting, ''worldbank.org/aids'', accessed 30 May 2007.&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>8r0igbpv15a435bco8i7uokbm7n8jk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਡਨੀ ਲੂੁਮੈਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108199</id>
    <revision>
      <id>847691</id>
      <parentid>574692</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10138" sha1="q6froo0bb396p4vcaji5yjelcqh5vf2" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸਿਡਨੀ ਲੂਮੈਟ
| image = SidneyLumet07TIFF.jpg
| caption = ਲੂਮੈਟ 2007 ਦੇ [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿਖੇ
| birth_name = ਸਿਡਨੀ ਆਰਥਰ ਲੂਮੈਟ
| birth_date = {{birth date|1924|6|25|mf=yes}}
| birth_place = {{nowrap|[[ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ]], [[ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}}
| death_date = {{death date and age|2011|4|9|1924|6|25|mf=yes}}
| death_place = [[ਮੈਨਹੈਟਨ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ (ਰਾਜ)|ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ
| death_cause = [[ਲਿਮਫੋਮਾ]]
| resting_place = [[ਬੈਥ ਡੇਵਿਡ ਕਬਰਿਸਤਾਨ]], [[ਐਲਮੌਂਟ, ਨਿਊਯਾਰਕ]]
| nationality = ਅਮਰੀਕੀ
| education = [[ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਸਕੂਲ]]
| alma mater = [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| residence =
| notable_works = ''[[ਡੌਗ ਡੇ ਆਫ਼ਟਰਨੂਨ]]&lt;br /&gt;[[ਈਕੂਅਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਈਕੂਅਸ]]&lt;br /&gt;[[12 ਐਂਗਰੀ ਮੈਨ (1957 ਫ਼ਿਲਮ)|12 ਐਂਗਰੀ ਮੈਨ]]&lt;br /&gt;[[ਨੈੱਟਵਰਕ (1976 ਫ਼ਿਲਮ|ਨੈੱਟਵਰਕ]]&lt;br /&gt;[[ਬੀਫ਼ੋਰ ਦ ਡੈਵਿਲ ਨੋਜ਼ ਯੂ ਆਰ ਡੈੱਡ]]&lt;br /&gt;[[ਸਰਪਿਕੋ]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;[[ਮਰਡਰ ਔਨ ਦ ਓਰੀਐਂਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ (1974 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮਰਡਰ ਔਨ ਦ ਓਰੀਐਂਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]]&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;[[ਦ ਵਰਡਿਕਟ]]''
| years_active = 1930–2007
| occupation = ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ, ਅਦਾਕਾਰ
| spouse = {{marriage|[[ਰੀਟਾ ਗੈਮ]]&lt;br&gt;|1949|1955|end=divorced}}&lt;br&gt;{{marriage|[[ਗਲੋਰੀਆ ਵਾਂਡਰਬਿਲਟ]]&lt;br&gt;|1956|1963|end=divorced}}&lt;br&gt;{{marriage|ਗੇਲ ਜੋਨਸ&lt;br&gt;|1963|1978|end=divorced}}&lt;br&gt;{{marriage|ਮੈਰੀ ਗਿੰਬਲ&lt;br&gt;|1980}}
| parents = [[ਬਾਰੁਸ਼ ਲੂਮੈਟ]]&lt;br /&gt;ਯੂਜੀਨੀਆ ਵਰਮਸ
| children = 2, [[ਜੈਨੀ ਲੂਮੈਟ]] ਸਮੇਤ
| relatives = [[ਜੇਕ ਕੈਨਾਵੇਲ]] {{small|(ਪੋਤਾ)}}
}}
'''ਸਿਡਨੀ ਆਰਥਰ ਲੂਮੈਟ''' ({{IPAc-en|l|uː|ˈ|m|ɛ|t}} {{respell|loo|MET|'}}; 25 ਜੂਨ, 1924&amp;nbsp;– 9 ਅਪਰੈਲ, 2011) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ 50 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ''[[12 ਐਂਗਰੀ ਮੈਨ (1957 ਫ਼ਿਲਮ)|12 ਐਂਗਰੀ ਮੈਨ]]'' (1957), ''[[ਸਰਪਿਕੋ]]'' (1973), ''[[ਡੌਗ ਡੇ ਆਫ਼ਟਰਨੂਨ]]'' (1975), ''[[ਨੈੱਟਵਰਕ (1976 ਫ਼ਿਲਮ)|ਨੈੱਟਵਰਕ]]'' (1976) ਅਤੇ ''[[ਦ ਵਰਡਿਕਟ]]'' (1982) ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਆਸਕਰ ਇਨਾਮਾਂ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਈ ਆਸਕਰ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਪਰ ਉਸਨੂੰ [[ਅਕੈਡਮੀ ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ 14 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਸਕਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 4 ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ।

''ਦ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਔਫ਼ ਹਾਲੀਵੁੱਡ'' ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੂਮੈਟ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਮੁਖੀ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੋਂ 1957 ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=Siegel/&gt; ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਐਕਟਰਾਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ'', ''ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਕਹਾਣੀ ਬਿਰਤਾਂਤ'' ਅਤੇ ''ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ'' [[ਟਰਨਰ ਕਲਾਸਿਕ ਮੂਵੀਜ਼]] ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=TCM&gt;{{cite web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/participant.jsp?spid=117539&amp;apid=140633 |title=&quot;TCM Biography&quot; |publisher=Tcm.com |date= |accessdate=2017-01-04 |archive-date=2009-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704221856/http://www.tcm.com/tcmdb/participant.jsp?spid=117539&amp;apid=140633 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ਸਮੀਖਿਅਕ [[ਰੌਜਰ ਐਲਬਰਟ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਨਿੱਘੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=Chicago&gt;Ebert, Roger. [http://www.rogerebert.com/interviews/sidney-lumet-in-memory &quot;Sidney Lumet: In memory&quot;] ''Chicago Sun Times'', April 9, 2011&lt;/ref&gt; ਲੂਮੈਟ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।&lt;ref name=Rapf/&gt; [[ਸੀਨ ਕੈਨਰੀ]] ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਪੰਜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ''ਕਲਾ ਵਰਗੀ ਚੀਜ਼'' ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.heraldscotland.com/comment/obituaries/sidney-lumet.13243848 &quot;Sidney Lumet&quot;], ''The Sunday Herald'', Scotland, April 10, 2011&lt;/ref&gt;

2005 ਵਿੱਚ ਲੂਮੈਟ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਲਾਈਫ਼ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਨੇ ਬੀਫ਼ੋਰ ਦ ਡੈਵਿਲ ਨੋਜ਼ ਯੂ ਆਰ ਡੈੱਡ (2007) ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਅਪਰੈਲ 2011 ਵਿੱਚ ਲੂਮੈਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਲਿੰਕਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਉਸਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਤਾਰੇ ਵੀ ਆਏ ਸਨ।&lt;ref name=Lincoln&gt;Fleming, Mike. [http://www.deadline.com/2011/06/lincoln-center-celebrate-sidney-lumet/ &quot;Lincoln Center Celebrates Sidney Lumet&quot;], June 27, 2011&lt;/ref&gt;

==ਜੀਵਨ==
ਲੂਮੈਟ ਦਾ ਜਨਮ [[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ|ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ [[ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਸਕੂਲ]] ਅਤੇ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;BBC obit&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13025261 |title=Obituary: Sidney Lumet |publisher=BBC News |date=April 9, 2011 |accessdate=April 10, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/culture-obituaries/film-obituaries/8440445/Sidney-Lumet.html|title=Film Obituaries; Sidney Lumet|date=April 9, 2011|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=April 10, 2011|location=London}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
{{Commons category}}
*{{IMDb name|0001486}}
*{{IBDB name}}
*{{iobdb name|5015}}
*[http://video.nytimes.com/video/playlist/last-word/1194811622353/index.html#1194838961597 &quot;Last Word&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110422055159/http://video.nytimes.com/video/playlist/last-word/1194811622353/index.html#1194838961597 |date=2011-04-22 }} ''New York Times'' April 21, 2011, video (14 minutes)
*[http://www.emmytvlegends.org/interviews/people/sidney-lumet Archive of American Television, TV Legends interview, 1999] video, 6-parts, 3 hours
*[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5256247 Fresh Air interview from 2006 (audio)]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>q6froo0bb396p4vcaji5yjelcqh5vf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109589</id>
    <revision>
      <id>847739</id>
      <parentid>843824</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33659" sha1="prafjzmqpnznk2l2ca4y62xxvtjpczh" xml:space="preserve">'''ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ''' ਇੱਕ [[ਸਮੂਹ]] ਜਾਂ [[ਭੀੜ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ [[ਵਿਅਕਤੀ]] ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ [[ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ]] ਅਪਨਾਇਆਂ [[ਮੌਤ]] ਦੀ [[ਸਜ਼ਾ]] ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਮੁਜਰਮ]] ਨੂੰ [[ਭੀੜ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸਜ਼ਾ]] ਦੇਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ [[ਸਮੂਹ]] ਨੂੰ  [[ਡਰ|ਡਰਾਉਣਾ]], [[ਧਮਕੀ|ਧਮਕਾਉਣਾ]], ਭੈ-ਭੀਤ ਕਰਨਾ, ਦਬਕਾਉਣਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ [[ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ [[ਸਮੂਹ]] ਦਾ [[ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ]] ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਿਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਤਲ]] [[ਜਨਤਕ]] ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਅੱਤਵਾਦ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕਾਨੂੰਨ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸਜ਼ਾ]] ਯੋਗ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.worldcat.org/oclc/701719807|title=Rough Justice: Lynching and American Society, 1874–1947|author=Wood, Amy Louise|publisher=North Carolina University Press|year=2009|isbn=9780807878118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dennisrhidalgo.wordpress.com/2013/11/27/lynching-and-the-susquehannocks/|title=Lynching and the Susquehannocks|author=Hidalgo, Dennis Ricardo|date=November 27, 2013|work=Blog|publisher=Wordpress|accessdate=28 November 2013}}&lt;/ref&gt; ਹਰ [[ਸਮਾਜ]] ਵਿੱਚ '''ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ''' ਜਾਂ [[ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ]] ਦੀਆਂ [[ਘਟਨਾ|ਘਟਨਾਵਾਂ]] ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Globalizing Lynching History: Vigilantism and Extralegal Punishment from an International Perspective|url=https://archive.org/details/globalizinglynch0000unse|date=2011|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-11588-0|authors=Berg, Manfred &amp; Wendt, Simon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.worldcat.org/oclc/22984858|title=Vigilantism and the state in modern Latin America: essays on extralegal violence|author=Huggins, Martha Knisely|publisher=Praeger|year=1991|isbn=0275934764|location=New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.worldcat.org/oclc/657223792|title=Lynching: American mob murder in global perspective|author=Thurston, Robert W.|publisher=Ashgate|year=2011|isbn=9781409409083|location=Burlington, VT}}&lt;/ref&gt;

[[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਣ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕਤਲ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੁਨਰਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵੇਲੇ ਆਮ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦ ਦੱਖਣੀ ਸੂਬੇ ਅਫ਼ਰੀਕਣ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਥੋਪ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤੇ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ ਅਤੇ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਜਾਂ ਗਿਰਫਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੁੜਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਕਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਬਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਵਾਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੋਸਟਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਪਣਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;James Allen, ''Without Sanctuary: Lynching Photography in America'', Santa Fe: Twin Palms Publishers, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moyers&quot; /&gt; ਕਰੋਪੀ ਜਾਂ ਈਰਖਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂ ਜਿੰਦਾ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਕਰਕੇ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।&lt;ref&gt;[http://articles.latimes.com/2000/aug/27/news/mn-11152/2 &quot;An Obsessive Quest to Make People See&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318143019/http://articles.latimes.com/2000/aug/27/news/mn-11152/2 |date=2017-03-18 }}. ''Los Angeles Times''. Retrieved August 14, 2017&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੱਟੇ-ਵੱਢੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਲਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;Wood, Amy L. Lynching and Spectacle: Witnessing Racial Violence in America, 1890-1940.&lt;/ref&gt; ਖਾਸਕਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕਨਾਂ, ਮੈਕਸੀਕਨਾਂ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।

== ਨਿਰੁਕਤੀ ==
'''ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ''' ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ Lynch ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਲੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਕਿਰਿਆ Lynch ਵਾਕਾਂਸ਼ &quot; Lynch Law&quot; ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ  ਪਦ &quot; ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ, ਅਭਿਯੋਗ ਤੋਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ &quot; ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;quinion&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldwidewords.org/qa/qa-lyn1.htm|title=Lynch|author=Michael Quinion|date=December 20, 2008|work=World Wide Words|accessdate=August 13, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EAAH1&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|year=2006|title=Lynching and Mob Violence|encyclopedia=Encyclopedia of African American History 1619–1895|publisher=Oxford University Press|location=New York City|last=Waldrep|first=Christopher|editor-last=Finkleman|editor-first=Paul|volume=2|page=308}}&lt;/ref&gt; ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਤਲਾਂ ਸਮੇਤ ਗੈਰ ਕਨੂੰਨੀ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।

== ਭਾਰਤ ==
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਤੇਜ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indocanadiantimes.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2236|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ|last=indocanadian|first=|date=|website=www.indocanadiantimes.com|publisher=|language=|access-date=2018-07-22|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103043441/http://indocanadiantimes.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2236|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%95%E0%A8%A3-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%97%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%B9%E0%A8%BF-%E0%A8%AE%E0%A9%B0/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ|last=|first=|date=2018-07-05|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-22|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੱਤਸਧਾਰੀ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਤਲਾਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ ਅਫਜਾਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.panjabitimes.com/news/185834--%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%A6%E0%A9%8B%E0%A8%B6%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%B6%E0%A9%81%E0%A8%AD-%E0%A8%87%E0%A9%B1%E0%A8%9B%E0%A8%BE%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%A3-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%89%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%9C%E0%A9%88%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%A4-%E0%A8%85%E0%A9%9C%E0%A9%87-.aspx|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਜੈਅੰਤ ਅੜੇ|website=www.panjabitimes.com|access-date=2018-07-22}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.panjabilok.net/news/2017/07/21/gau-rkhyak-vs-modi-govt/|title=ਗਊ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ 'ਤੇ ਮੋਦੀ ਦਾ ਦੂਹਰਾ ਚਿਹਰਾ-ਕਾਂਗਰਸ - PanjabiLok.net|last=|first=|date=2017-07-21|work=PanjabiLok.net|access-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901190603/http://www.panjabilok.net/news/2017/07/21/gau-rkhyak-vs-modi-govt/|archive-date=2017-09-01|dead-url=yes|language=}}&lt;/ref&gt; ਗਊ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾ ਕੇ ਕੀਤੇ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%B8%E0%A8%A5%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%97%E0%A8%8A-%E0%A8%A4%E0%A8%B8%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B6%E0%A9%B1%E0%A8%95-%E0%A8%B9%E0%A9%87/|title=ਰਾਜਸਥਾਨ: ਗਊ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਹੇਠ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਹੱਤਿਆ|last=|first=|date=2018-07-21|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-22|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਢਿੱਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%B8%E0%A8%A5%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%96/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ: ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਣਹਾਨੀ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ|last=|first=|date=2018-07-23|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-24|archive-url=|archive-date=|dead-url=|others=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%96%E0%A8%BC%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%AB%E0%A8%BC-%E0%A8%B8%E0%A9%99%E0%A8%A4-%E0%A8%95/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣੇਗਾ: ਰਾਜਨਾਥ|last=|first=|date=2018-07-24|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-25|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE-%E0%A8%85%E0%A8%A7%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%80/|title=ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ: ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮੰਤਰੀ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਸੌਂਪੀ - Tribune Punjabi|date=2018-08-29|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-30|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਸਿਆਸੀ ਲਾਬੀ’ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%AA%E0%A8%B6%E0%A9%82-%E0%A8%B5%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%9C%E0%A9%81%E0%A9%9C%E0%A9%87-%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%87/|title=ਪਸ਼ੂ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਦੀ ਲੋੜ|last=|first=|date=2018-07-29|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-30|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ‘ਇੰਡੀਆ ਸਪੈਂਡ’ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ 2010 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਊ ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਬੀਫ਼ ਖਾਣ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ 86 ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 98 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਮਲੇ ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਜਪਾ ਸ਼ਾਸਤ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਮਾਰੇ ਗਏ 33 ਵਿੱਚੋਂ 29, ਯਾਨੀ 88 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%99%E0%A8%A4-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B0%E0%A9%8B/|title=ਕੀ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਰੋਕ ਸਕੇਗਾ ?|last=|first=|date=2018-07-22|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-03|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਕਾਂ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਖੌਤੀ ਗਊ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਇਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਕਥਿਤ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਲੈਣ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%95%E0%A9%87%E0%A8%82%E0%A8%A6%E0%A8%B0-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%87%E0%A8%86-%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%AE%E0%A9%B0%E0%A8%A6/|title=ਕੇਂਦਰ ਹੋਇਆ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ|last=|first=|date=2018-07-24|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-07|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nawanzamana.in/21132/%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A8%20%E0%A8%A6%E0%A9%80%20%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%9F-%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%9F%20%E0%A8%95%E0%A9%87%20%E0%A8%95%E0%A8%B0'%E0%A8%A4%E0%A9%80%20%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86.html|title=ਤਿੰਨ ਦੀ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਕਰ'ਤੀ ਹੱਤਿਆ|access-date=2018-09-08|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;[[ਤਸਵੀਰ:Lynching of Redmond, Roberson and Addison.jpg|right|thumb|ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤਿੰਨ ਜਣੇ, 189]]
===ਅਦਾਲਤੀ ਦਖਲ ===
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਬ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਝਾੜ ਪਾਈ ਕਿ ਉਹ ਭੜਕੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਪੁਚਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://nawanzamana.in/20856/ਭੀੜਾਂ%20ਦੀ%20ਹਿੰਸਾ%20:%20ਸ਼ਾਸਕ%20ਸੁਹਿਰਦ%20ਨਹੀਂ.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਬੁਰਛਾਗਰਦੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਲਣ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਸਖਤ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%AE-%E0%A8%95%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%9F-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B0/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ: ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਸਖ਼ਤ - Tribune Punjabi|date=2018-09-07|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-08|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A8%AC-%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%B8%E0%A8%AA%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%9F%E0%A8%B0-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%85-2/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ: ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਮੁਅੱਤਲ, ਤਿੰਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਖ਼ਤਮ - Tribune Punjabi|date=2018-09-17|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-18|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ===
ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;[http://nawanzamana.in/20980/%E0%A8%95%E0%A8%A6%E0%A9%8B%E0%A8%82%20%E0%A8%A4%E0%A9%B1%E0%A8%95%20%E0%A8%9A%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B0%E0%A8%B9%E0%A9%87%E0%A8%97%E0%A8%BE%20%E0%A8%87%E0%A8%B9%20%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%B0!.html]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|ਕਦੋਂ ਤਕ ਚੱਲੇਗਾ ਇਹ ਦੌਰ&lt;/ref&gt; ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਅਦਬੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਭੀੜ ਅੱਗੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਰ ਨਾਲ ਝੁਕਣਾ ਪਵੇ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਾਡੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A9%99%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A9%87-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%9A-%E0%A8%B9%E0%A9%88-%E0%A8%85%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AE%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A8%A3-%E0%A8%A6/|title=ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਸਹਿਮਤੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ - Tribune Punjabi|date=2018-08-24|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-28|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਦੂਤੱਵੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ, ਇਸਾਈ ਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਤਾਬ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nawanzamana.in/21047/%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%AE%20%E0%A8%95%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%9F%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A9%80%20%E0%A9%9E%E0%A9%88%E0%A8%B8%E0%A8%B2%E0%A8%BE.html|title=ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ|access-date=2018-08-31|language=en|archive-date=2018-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902033406/http://nawanzamana.in/21047/%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%AE%20%E0%A8%95%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%9F%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A9%80%20%E0%A9%9E%E0%A9%88%E0%A8%B8%E0%A8%B2%E0%A8%BE.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਕਾਤਲਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nawanzamana.in/21117/%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80%20%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8!.html|title=ਕਾਤਲਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ!|access-date=2018-09-09|language=en|archive-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914102418/http://nawanzamana.in/21117/%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80%20%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8!.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਿਰ ਭੀੜ-ਤੰਤਰ ਏਨਾ ਬੇਲਗਾਮ ਕਿੱਦਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ? ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਹੈ, ਪੁਲਸ ਆਪਣੀ ਹੈ ਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਨੂੰਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nawanzamana.in/21108/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B6%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9%20%E0%A8%B9%E0%A9%88%20%E0%A8%87%E0%A8%B9.html|title=ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ ਇਹ|access-date=2018-09-09|language=en|archive-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914103030/http://nawanzamana.in/21108/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B6%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9%20%E0%A8%B9%E0%A9%88%20%E0%A8%87%E0%A8%B9.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਰਾਜਸੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਭੜਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਤੇ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਫ਼ਬੰਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%e0%a8%b5%e0%a8%a7%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a9%8b%e0%a8%88-%e0%a8%b9%e0%a8%9c%e0%a9%82%e0%a8%ae%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%b8%e0%a8%be/|title=ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ|date=2018-12-04|website=Tribune Punjabi|language=hi-IN|access-date=2018-12-04T17:25:42Z}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਅਦਬੀ ਦੇ ਕਨੂੰਨੀ ਪੱਖ ===
ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ (1860) ਦਾ ਅਧਿਆਇ 15 ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਪਰਾਧਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਹੈ। ਧਾਰਾ 295 ਅਧੀਨ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਕੈਦ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੇੜਖਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਵਰਗ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ 296 ਅਧੀਨ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੈਦ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ 297 ਅਧੀਨ ਕਬਰਿਸਤਾਨਾਂ ’ਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਜੁਰਮ ਹੈ। ਧਾਰਾ 298 ਤਹਿਤ ਕਿਸੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਭੜਕਾਉਣ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਬਦ ਆਖਣਾ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਣਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਜਾਂ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦਰਸਾਉਣਾ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅਦਬੀ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਦ 1927 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਅਧੀਨ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਦੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 1961 ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਧਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A8%85%E0%A8%A6%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%95%E0%A9%82-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC/|title=ਬੇਅਦਬੀ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ: ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ?|last=ਫ਼ੈਜ਼ਾਨ ਮੁਸਤਫ਼ਾ|first=|date=2018-08-27|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-28|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਸੀਂ ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਧਿਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਂਜ ਵੀ, ਅਜਿਹੇ ਬਿਲ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਨਹੀਂ, ਪਿਛਾਂਹ-ਖਿੱਚੂ ਸੋਚ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%B0-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%A7%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A9%80/|title=ਕੁਫ਼ਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨਸਾਜ਼ੀ - Tribune Punjabi|date=2018-08-29|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-30|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਤਬਕੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A8%85%E0%A8%A6%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%95%E0%A8%A3-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%B8%E0%A9%8B%E0%A8%A7%E0%A9%87-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0/|title=ਬੇਅਦਬੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੋਧੇ ਕਾਨੂੰਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉੱਠਣ ਲੱਗੀਆਂ ਸੁਰਾਂ - Tribune Punjabi|date=2018-09-04|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-05|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਪਾਕਿਸਤਾਨ ==
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਅਦਬੀ ਅਤੇ ਪੈਗੰਬਰੀ ਤੌਹੀਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਸ਼ਾਲ ਖਾਨ ਕਤਲ ਕਾਂਡ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਚਰਚਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://punjabtimesusa.com/news/?p=14688|title=ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਲ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ! {{!}} Punjab Times|last=ਹੁਰਮਤ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ|first=|date=|website=punjabtimesusa.com|publisher=|language=ਪੰਜਾਬੀ|access-date=2018-08-28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਰਦਾਨ ਵਿਖੇ ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੀਤੀ 13 ਅਪਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਸ਼ਾਲ ਖਾਨ ‘ਤੇ ਪੈਗੰਬਰੀ ਤੌਹੀਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾ ਕੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ‘ਕੁਫ਼ਰ-ਵਿਰੋਧੀ’ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
[[ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ]]

[[ਹਿੰਸਾ]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਸਾ]]</text>
      <sha1>prafjzmqpnznk2l2ca4y62xxvtjpczh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੋਫੀ ਗ੍ਰੈਗੁਆਇਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109790</id>
    <revision>
      <id>847734</id>
      <parentid>574976</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12334" sha1="6syvko5k3b68jh49dnldkxux5dy2eoq" xml:space="preserve">{{infobox officeholder
| name = ਸੋਫੀ ਗ੍ਰੈਗੁਆਇਰ ਟਰੂਡੋ
| image = Sophie Grégoire-Trudeau (cropped).jpg
| alt = 
| caption = 2016 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਗੁਆਇਰ
| office = [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ]]
| term_label = 
| term&lt;!--_start--&gt; = ਨਵੰਬਰ 4, 2015
| term_end = 
| predecessor = [[ਲੌਰੇਨ ਹਾਰਪਰ]]
| successor = 
| birth_name = 
| birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1975|4|24}}
| birth_place = [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]], [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]], ਕੈਨੇਡਾ
| death_date = 
| death_place = 
| nationality = ਕਨੇਡੀਅਨ
| party = [[ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਕੈਨੇਡਾ]]
| height = 5 ਫੁੱਟ 5 ਇੰਚ
| spouse = {{marriage|[[ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ]]|2005}}
| children = 3
| residence = ਰਾਈਡੌ ਕਾਟੇਜ
| alma_mater = ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ &lt;br&gt;ਮੌਂਟ੍ਰੀਆਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation = ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ
}}

'''ਸੋਫੀ ਗ੍ਰੈਗੁਆਇਰ ਟਰੂਡੋ''' (ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 24, 1975), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਸੋਫੀ ਗ੍ਰੈਗੁਆਇਰ'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.macleans.ca/politics/ottawa/sophie-gregoire-trudeau-and-the-mystery-of-the-disappearing-hyphen/|title=Sophie Grégoire Trudeau and the mystery of the disappearing hyphen|last=Treble|first=Patricia|date=March 14, 2016|work=[[Maclean's]]|access-date=June 10, 2016|via=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maclean's article&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.macleans.ca/society/life/sophie-gregoire-what-it-may-be-2015-but-not-for-political-wives/ | title=Sophie Grégoire-What? It may be 2015, but not for political wives | publisher=[[Maclean's]] | date=27 November 2015 | accessdate=27 November 2015 | author=Kingston, Anne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Globe and Mail&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/news/politics/shes-married-to-a-trudeau-but-sophie-gregoire-is-not-your-typical-political-wife/article9001027/|title=Sophie Grégoire Trudeau|website=Liberal.ca|publisher=[[Liberal Party of Canada]]|accessdate=June 10, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.readability.com/articles/2exrmlpp{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ 23 ਵੇਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ' ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1975 ਨੂੰ ਮਾਂਟਰੀਅਲ, ਕਿਉਬੈਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੀਨ ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ, ਇੱਕ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਕੋ-ਓਨਟਾਰੀਅਨ ਨਰਸ ਏਸਤੇਲੇ ਬਲੇਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;macleans2005&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.macleans.ca/canada/national/article.jsp?content=20050606_106678_106678|title=When Justin met Sophie|accessdate=August 23, 2013|first=Lianne|last=George|date=May 31, 2005|work=Macleans|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120608132913/http://www.macleans.ca/canada/national/article.jsp?content=20050606_106678_106678|archivedate=June 8, 2012|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lapresse.ca/debats/chroniques/nathalie-petrowski/201304/22/01-4643178-sophie-gregoire-laventure-commence.php|title=Sophie Sophie Grégoire: l'aventure commence|accessdate=October 27, 2015 |authorlink=Nathalie Petrowski |first=Nathalie |last=Petrowski |date=April 22, 2013 |newspaper=[[La Presse (Canadian newspaper)|La Presse]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mr. and Mrs. Jean Gregoire|url=https://www.newspapers.com/image/46492619|newspaper=The Ottawa Journal|date=October 26, 1967|access-date=November 8, 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੈਂਟੇ-ਅਡੇਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਰਾਇਲ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ ਪਿਅਰੇ ਟਰੂਡੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਰਗਰੇਟ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਤੀ, ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ ਦੇ ਭਰਾ ਮਿਸ਼ੇਲ ਟਰੂਡੋ ਦੀ ਜਮਾਤੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਦੋਸਤ ਸੀ।

ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ &quot;ਬਚਪਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੀ&quot;, ਨੋਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਬੁਲੀਮੀਆ ਨਰਵੋਸਾ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;windsor2008&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.canada.com/windsorstar/news/story.html?id=de81ea9e-2249-4134-97f1-e3ca63af2aea|title=Sophie Gregoire-Trudeau says she's 'a healthy woman'|accessdate=August 23, 2013|date=September 11, 2008|work=Windsor Star|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502183504/http://www.canada.com/windsorstar/news/story.html?id=de81ea9e-2249-4134-97f1-e3ca63af2aea|archivedate=May 2, 2014|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਉਸ ਦੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਥੈਰੇਪੀ, ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ, ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;torontostar2013&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thestar.com/life/health_wellness/2013/04/10/sophie_grgoire_raising_awareness_for_eating_disorders.html|title=Sophie Grégoire raising awareness for eating disorders |accessdate=August 23, 2013|first=Nancy J.|last=White|date=April 10, 2013|work=Toronto Star}}&lt;/ref&gt;

ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਨੇ ਆਊਟਰੇਮੌਂਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੈਨਸ਼ਨਟ ਡੂ ਸੇਂਟ-ਨੋਮ-ਡੀ-ਮੈਰੀ ਵਿਖੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;gazette2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.canada.com/story_print.html?id=b648c35d-2874-4a2b-b58c-ef2c089ec715|title=Eating disorders: Sophie Gregoire lends her own story|accessdate=August 23, 2013|date=November 7, 2006|work=Montreal Gazette|publisher=Canada.com}}{{dead link|date=May 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਣਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲਜੀ ਜੀਨ-ਡੀ-ਬ੍ਰਾਬੂਫ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ&lt;ref name=&quot;huffingtonpost2012&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.ca/2012/12/20/sophie-gregoire-justin-trudeau-wife_n_2332649.html|title=Sophie Grégoire, Justin Trudeau's Wife, Full of Surprises |accessdate=August 23, 2013|date=December 20, 2012|work=Huffington Post Canada}}&lt;/ref&gt;, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੰਚਾਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਡੀ ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਤੋਂ ਸੰਚਾਰ 'ਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪਿਅਰੇ ਟਰੂਡੋ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਂਟ੍ਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਟਰੂਡੋ ਪੁੱਤਰ ਮਿਸ਼ੇਲ ਦੀ ਜਮਾਤੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ। ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਅਤੇ ਟਰੂਡੋ ਜੂਨ 2003 ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਜੁੜ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਗਣੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਮਈ, 2005 ਨੂੰ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਸੈਂਟੇ-ਮੈਡੇਲੀਨ ਡੀਊਟਰੇਮੌਂਟ ਚਰਚ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਜੇਮਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਐਲਾ-ਗ੍ਰੇਸ ਮਾਰਗਰੇਟ 2009 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੈਡਰੀਅਨ ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਦਾ ਜਨਮ 2014 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;cbc2005&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/story/2005/05/28/trudeau-nuptials050528.html|title=Justin Trudeau weds|accessdate=August 23, 2013|date=May 30, 2005|work=CBC News}}&lt;/ref&gt; They have three children: Xavier James born in 2007, Ella-Grace Margaret born in 2009, and Hadrien Gregoire born in 2014.&lt;ref name=&quot;torontostar2007&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thestar.com/news/2007/10/19/trudeau_clan_adds_baby_xavier_to_its_ranks.html|title=Trudeau clan adds baby Xavier to its ranks|accessdate=August 23, 2013|date=October 19, 2007|work=Toronto Star|first=Sean|last=Gordon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;people2009&quot;&gt;{{cite news|title=Justin and Sophie Trudeau Welcome Daughter Ella-Grace|url=http://celebritybabies.people.com/2009/02/07/justin-and-sophie-trudeau-welcome-daughter-ella-grace/|accessdate=August 23, 2013|work=People|date=February 7, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.nationalpost.com/2014/02/28/welcome-to-the-world-justin-trudeau-and-wife-sophie-gregoire-name-new-son-hadrian/|title='Welcome to the world': Justin Trudeau and wife Sophie Grégoire name new son Hadrian|date=February 28, 2014|newspaper=National Post|accessdate=February 28, 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thestar.com/news/canada/2014/03/13/thats_hadrien_trudeau_new_baby_new_spelling.html|title=That's Hadrien Trudeau: new baby, new spelling|date=March 13, 2014|work=Toronto Star|accessdate=March 15, 2014}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਆਧਾਰ|}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ]]</text>
      <sha1>6syvko5k3b68jh49dnldkxux5dy2eoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੁਮਾਮ ਖ਼ਲੀਲ ਅਬੂ-ਮੁਲਾਲ ਅਲ-ਬਲਾਵੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111013</id>
    <revision>
      <id>847765</id>
      <parentid>762251</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="q4tfdyt01kwpjswad7xtagpd7zh8rjc" xml:space="preserve">'''ਹੁਮਾਮ ਖ਼ਲੀਲ ਅਬੂ-ਮੁਲਾਲ ਅਲ-ਬਲਾਵੀ''' (25 ਦਸੰਬਰ 1977-30 ਦਸੰਬਰ 2009) ਇੱਕ [[ਜਾਰਡਨ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਡਾਕਟਰ]] ਸੀ। ਉਹ ਇਸਲਾਮਿਕ ਉਗਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੁਦਕੁਸ਼ ਬੰਬ ਹਮਲਾਵਰ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਨੇ 30 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਖੋਸਟ ਦੇ ਸੀ ਆਈ ਏ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;National Triple2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20100106/FOREIGN/701059866/1133/MAGAZINE3|title=CIA suicide bomber was a triple agent|last=Ma'ayeh|first=Suha Philip|date=January 5, 2010|journal=The National|accessdate=5 January 2010|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325113016/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20100106%2FFOREIGN%2F701059866%2F1133%2FMAGAZINE3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਆਲ-ਬਲਾਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਹ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕੀ ਕਬਜੇ ਤੱਕ 1990 ਤਾਈਂ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਜਾਰਡਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ।ਉਸ ਨੇ ਅਮਾਨ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਨਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;National Triple2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AP Coerced&quot;&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=9480958|title=CIA Bomber Coerced to Work for Jordan Spy Agency|date=5 January 2010|accessdate=5 January 2010|publisher=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

ਆਲ-ਬਲਾਵੀ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।

ਆਲ-ਬਲਾਵੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਗਰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੀ। ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਜਿਹਾਦ ਖਿਲਾਫ ਵਰਤਨ ਲਈ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਬਲੋਗ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੀ ਆਈ ਏ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|3}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://therealnews.com/t2/component/seyret/?task=videodirectlink&amp;id=5428 Posthumous video statement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002123142/http://therealnews.com/t2/component/seyret/?task=videodirectlink&amp;id=5428 |date=2011-10-02 }} by Humam Khalil Abu-Mulal al-Balawi
* Book review: {{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol.-55-no.-3/the-triple-agent-the-al-qaeda-mole-who-infiltrated-the-cia.html|title=Intelligence in Public Literature. The Triple Agent: The Al-Qaeda Mole Who Infiltrated the CIA. Joby Warrick, New York: Doubleday, 2011.|last=Stephen J. Garber|access-date=2018-09-15|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930120437/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol.-55-no.-3/the-triple-agent-the-al-qaeda-mole-who-infiltrated-the-cia.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930120437/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol.-55-no.-3/the-triple-agent-the-al-qaeda-mole-who-infiltrated-the-cia.html |date=2018-09-30 }}
* [http://worldanalysis.net/modules/newbbex/viewtopic.php?viewmode=thread&amp;topic_id=151&amp;forum=3&amp;post_id=376 A message on the night of the Martyrdom Operation] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130814190126/http://worldanalysis.net/modules/newbbex/viewtopic.php?viewmode=thread&amp;topic_id=151&amp;forum=3&amp;post_id=376 |date=2013-08-14 }}
* [http://worldanalysis.net/modules/newbbex/viewtopic.php?viewmode=thread&amp;topic_id=151&amp;forum=3&amp;post_id=323#323 Transcript of the English video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006180455/http://worldanalysis.net/modules/newbbex/viewtopic.php?viewmode=thread&amp;topic_id=151&amp;forum=3&amp;post_id=323#323 |date=2016-10-06 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]]</text>
      <sha1>q4tfdyt01kwpjswad7xtagpd7zh8rjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਨੀਫ ਖਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112327</id>
    <revision>
      <id>847741</id>
      <parentid>545248</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="pmwe0dare81rbbfpk6xdt6ydkvw54bp" xml:space="preserve">{| style=&quot;width: 22em; margin-bottom: 10px;&quot; class=&quot;infobox&quot;
|+ style=&quot;&quot; id=&quot;6&quot; class=&quot;&quot; |Hanif ਖਾਨ
! style=&quot;text-align:center; background-color:#b0c4de&quot; id=&quot;10&quot; colspan=&quot;3&quot; |ਤਮਗਾ ਰਿਕਾਰਡ
|- style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#eeeeee;&quot; id=&quot;17&quot; colspan=&quot;3&quot; class=&quot;adr&quot;
! style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#eeeeee;&quot; id=&quot;13&quot; colspan=&quot;3&quot; |ਪੁਰਸ਼ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ
|- class=&quot;flagicon&quot;
! style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#eeeeee;&quot; id=&quot;17&quot; colspan=&quot;3&quot; class=&quot;adr&quot; |ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ &lt;span class=&quot;country-name&quot;&gt; &lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag_of_Pakistan.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp;&lt;/span&gt;[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] &lt;/span&gt;
|- title=&quot;Pakistan&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; href=&quot;//en.wikipedia.org/wiki/Pakistan&quot;
! style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;&quot; id=&quot;21&quot; colspan=&quot;3&quot; |[[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ]]
|-
| style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;&quot; id=&quot;25&quot; |[[File:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px]]
| style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;&quot; id=&quot;26&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt; [[1984 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1984 ਲਾਸ ਏੰਜਿਲਸ]] &lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;&quot; id=&quot;29&quot; |ਟੀਮ
|- title=&quot;1984 Summer Olympics&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; href=&quot;//en.wikipedia.org/wiki/1984_Summer_Olympics&quot;
| style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;&quot; id=&quot;33&quot; |[[File:Bronze_medal_icon_(B_initial).svg|link=|16x16px]]
| style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;&quot; id=&quot;34&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt; [[1976 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1976 ਹੈਲਿਫਾਕ੍ਸ]] &lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center;vertical-align:middle;&quot; id=&quot;37&quot; |ਟੀਮ
|}
ਹਨੀਫ ਖਾਨ (ਜਨਮ 5 ਜੁਲਾਈ, 1 9 559) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ  ਕਰਾਚੀ ਹੈ।  ਉਸਨੇ 1984 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਿੱਚ 1 9 76 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sref&quot;&gt;{{cite Sports-Reference|title=Profile of Hanif Khan|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kh/hanif-khan-1.html|accessdate=30 April 2017|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418044805/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kh/hanif-khan-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==

* Pride of Performance Award by the President of Pakistan in 1984 
* Sitara-i-Imtiaz award by the President of Pakistan in 2014.

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>pmwe0dare81rbbfpk6xdt6ydkvw54bp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਰਿਤਾ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113187</id>
    <revision>
      <id>847632</id>
      <parentid>770604</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10528" sha1="h8tawgcwchjg39gbv6lvsq6fnv43kvb" xml:space="preserve">{{Infobox writer|image =Dr Sarita Shrestha.jpg
|image_size = 200px
 | name = ਸਰਿਤਾ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠਾ
 | caption =
 | pseudonym =
 | birth_date = {{birth date and age|1957|7|7}}
 | birth_place = ਲਲਿਤਪੁਰ, ਨੇਪਾਲ
 | death_date =
 | death_place =
 | occupation = ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ, ਓਬੀਜੀਵਾਈਐਨ [[ਸਿਪਾਡੋਲl]], ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਮਾ ਕੁੰਜਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। 
 | spouse =
 | nationality = ਨੇਪਾਲੀ 
 | period =
 | genre = 
 | subject =
 | movement =
 | influences =
 | influenced =
 | signature =
| website ={{URL|http://www.saritashrestha.org}}
}}
'''ਸਰਿਤਾ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠਾ''' ਐਮਡੀ (ਆਯੁਰ), ਓਬੀਜੀਵਾਈਐਨ, ਬੀਏਐਮਐਸ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਭਕਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਮਾ ਕੁੰਜਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਸ਼ਰੇਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਅਥੌਰਟੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.yogachicago.com/nov08/drsarita.shtml|title=Interview with Ayurvedic Physician Dr. Sarita Shrestha|publisher=Yoga Chicago|access-date=2018-11-27|archive-date=2013-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130331121200/http://yogachicago.com/nov08/drsarita.shtml|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iyengaryoganorthcounty.com/save-the-date-dr-sarita-shrestha-is-coming-july-14-18/|title=Dr. Sarita Shrestha|publisher=BKS Iyengar Yoga North County}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਹੈ  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ayurnepal.com/en/resource-room/127-ayur-info-3rd-issue/475-ayur-info-3rd-issue.html?start=1|title=Ayur-Info 3rd Issue - Interview with Dr. Sarita Shrestha|publisher=Ayurnepal|access-date=2018-11-27|archive-date=2012-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319203051/http://www.ayurnepal.com/en/resource-room/127-ayur-info-3rd-issue/475-ayur-info-3rd-issue.html?start=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਓਬੀ /ਜੀਵਾਈਐਨ ਹੈ।.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedicsociety.org/articles.php?authors_id=20|title=Articles by Dr. Sarita Shrestha|publisher=Vedic Society}}&lt;/ref&gt; ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਮਾਤਾ&quot; ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/21363099/ns/health-alternative_medicine/|title=Healers divulge their favorite natural cures|publisher=MSNBC.com|access-date=2018-11-27|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104191120/http://www.msnbc.msn.com/id/21363099/ns/health-alternative_medicine/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;A Special Stork From Nepal&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.metroactive.com/metro-santa-cruz/08.16.06/dr-sarita-shrestha-0633.html|title=A Special Stork From Nepal|publisher=[[Metro Silicon Valley|MetroActive]]|access-date=2018-11-27|archive-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111020747/http://www.metroactive.com/metro-santa-cruz/08.16.06/dr-sarita-shrestha-0633.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|url=https://books.google.com/books?id=AccDAAAAMBAJ&amp;pg=PA186&amp;dq=sarita+shrestha&amp;hl=en&amp;ei=eMnNTd6tLJPAsAPG__C-Cw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CEcQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=sarita%20shrestha&amp;f=false|title=Prevention Magazine, World's Best Natural Cures, Nov. 2007|author=Hannah Wallace|publisher=Google books}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==

=== ਸਿੱਖਿਆ ===
ਸ਼ਰੇਸ਼ਠਾ ਨੇ ਜੀਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, (ਗਵਾਲੀਅਰ, ਭਾਰਤ) ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਸਰਜਰੀ (ਬੀਏਐਮਐਸ), ਤ੍ਰਿਭਵਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ([[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ, ਨੇਪਾਲ]]) ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਸਰਜਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (ਸੀਏਐਮਐਸ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ [[ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਵਾਰਾਣਸੀ, ਭਾਰਤ) ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਨਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਕੇਂਦਰ, ([[ਬੰਗਲੌਰ]], ਭਾਰਤ) ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਯੋਗ ਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵ ਮੈਡੀਸਨ ਸੈਂਟਰ (ਕੋਲੰਬੋ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ) ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਆਕੂਪੰਕਚਰ (ਡੀ.ਏ.ਸੀ.) ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ayurnepal.com/en/resource-room/127-ayur-info-3rd-issue/475-ayur-info-3rd-issue.html?start=1|title=Interview with Dr. Sarita Shrestha|publisher=Ayurnepal|access-date=2018-11-27|archive-date=2012-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319203051/http://www.ayurnepal.com/en/resource-room/127-ayur-info-3rd-issue/475-ayur-info-3rd-issue.html?start=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤਜਰਬਾ ===
ਸ਼ਰੇਸ਼ਠਾ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;A Special Stork From Nepal&quot;/&gt;  ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;A Special Stork From Nepal&quot;/&gt; ਉਸ ਨੇ ਨੈਪਾਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Dr Sarita Shrestha MD AY&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ayurveda.com.np/eng/aboutus/doctors/sarita.html|title=Dr Sarita Shrestha MD (AY)|publisher=Ayurveda Health}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਇੱਕ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਓਬੀ / ਜੀ.ਵਾਈ.ਐਨ. ਅਤੇ ਇਕਮਾਤਰ ਮਹਿਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;A Special Stork From Nepal&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.yogachicago.com/nov08/drsarita.shtml|title=Interview with Ayurvedic Physician Dr. Sarita Shrestha|publisher=Yoga Chicago Magazine|access-date=2018-11-27|archive-date=2013-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130331121200/http://yogachicago.com/nov08/drsarita.shtml|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਰਹੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਸ਼ਰੇਸ਼ਠਾ ਵੈਟਸਨਵਿਲੇ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਮੈਡੋਨਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਆਯੂਰਵੇਦ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mountmadonnainstitute.org/ayurveda/faculty.html|title=Mount Madonna Institute Faculty|publisher=[[Mount Madonna Institute]]|access-date=2018-11-27|archive-date=2016-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512053006/https://www.mountmadonnainstitute.org/ayurveda/faculty.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲਡਰ, ਕਲੋਰਾਡੋ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਯੂਰਵੇਦ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰੌਕੀ ਮਾਉਂਟੇਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਲਾਨਾ ਤੌਰ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rmiya.org/index.php/index.php?i=faculty|title=Rocky Mountain Institute for Ayurveda and Yoga Faculty Bios|publisher=[[Rocky Mountain Institute]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਐਲਬੂਕੇਰਕੀ, ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਸੇਕ੍ਰਡ ਵਿੰਡੋ ਸਕੂਲ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sacredwindow.com/our-team/|title=Our Team|publisher=Sacred Window School}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਐਮਰੀਵਿਲੇ ਵਿੱਚ ਵੇਦਿਕਾ ਗਲੋਬਲ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedikaglobal.org/vedika_gurukula/faculty/DrSaritaShrestha.html|title=Vedika Global Faculty|publisher=Vedika Global}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਕੈਂਪਸ (ਨਰਦੇਵੀ, ਕਾਠਮੰਡੂ) ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਜਿਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ&lt;ref name=&quot;Dr Sarita Shrestha MD AY&quot;/&gt;  ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਔਰਫਾਂਜ, (ਹਰਿਦੁਆਰ, ਭਾਰਤ) ਲਈ ਵਿਜਿਟਿੰਗ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸਟਾ ਨੇ ਵਰਲਡ ਹੈਲਥ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਪਲਾਨਿੰਗ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। .&lt;ref name=&quot;Dr Sarita Shrestha MD AY&quot;/&gt;

== References ==
{{Reflist|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>h8tawgcwchjg39gbv6lvsq6fnv43kvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114564</id>
    <revision>
      <id>847698</id>
      <parentid>845369</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70176" sha1="4almigijzbcsts0tc0yzudj1v5hf6yg" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:KHALSA.JPG|thumb|ਖੰਡਾ ਮਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ]]
'''ਸਿੱਖ''', ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ: '''ਸਿਖ''') ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ [[ਸਿੱਖੀ]], 15ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਉੱਤਰ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿਖੇ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਏ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ [[ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਕੌਮ|ਕੌਮੀ]] ਫ਼ਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ शिष्य (ਸਿਸ਼ਯਾ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਜਾਂ शिक्ष (ਸਿਖਸ਼ਾ: ਸਿੱਖਿਆ) ਦਾ ਤਦਭਵ ਰੂਪ ਹੈ।

== [[ਸਿੱਖ]] ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ==

* '''[[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]]''' (1464-1518) ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲੀ ਸੀ.
* '''[[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]''' (1494-1629)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikh-heritage.co.uk/personalities/baba%20srichand/babasrichand.htm|title=Untitled Document|publisher=|access-date=2 April 2016}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੁਆਰਾ ਉਭਾਰਿਆ ਸੀ. ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ [[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] ਵਿਖੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ [[ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ|ਉਦਾਸੀ]] ਸੰੰਪਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ [[ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ|ਜੋਨੇਕ]] ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਦੂਰ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ।
* '''[[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ]]''' ('''[[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ|ਮਾਤਾ]]''' ਖ਼ੀਵੀ) (1506-1582) ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ. ਉਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਰਸੋਈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ. ਕੇਵਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਭਵ ਸਮੱਗਰੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਨਕਲ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਈ ਹੈ. ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਭਾਅ, ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. 
* '''[[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]]''' (6 ਅਕਤੂਬਰ 1506 - 8 ਸਤੰਬਰ 1631) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ. ਉਹ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲੀ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਤਕ, ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੁਤਾ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ. ਬਾਬਾ ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵਜੋਂ ਸਿਖਿਅਤ ਕੀਤਾ. 
* '''[[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]''' ('''[[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]''') (1551-1637) [[ਸਿੱਖ]] [[ਧਰਮ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਿਕ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ [[ਧਰਮ|ਹੈ]] . ਉਹ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ. ਉਹ ਇੱਕ ਯੋਗ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ . ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ. 
* '''[[ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ]]''' (1624-1705) ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ]] ਵਿੱਚ ਨੌਂਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ. ਉਸਨੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਠਾਇਆ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੋਤਰੇ, ਬਾਬਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ [[ਸਰਹਿੰਦ|ਸਿਰਹਿੰਦ-ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਸ ਹੋਏ. 
* '''[[ਮਾਈ ਭਾਗੋ]]''' ('''[[ਮਾਈ ਭਾਗੋ|ਮਾਈ]]''' ਭਗੋ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/warriors/bhago.html|title=Great Sikh Warriors|publisher=|access-date=2 April 2016|archive-date=20 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320221721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/warriors/bhago.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ. ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਿਤ ਆਪਣੇ ਸਿਰ-ਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਫੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਸਿੱਖ, 1705 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਈ ਲੜਨ ਲਈ ਅਨੰਦਪੁਰ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਰਬੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ. ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁਕਤਸਰ (ਖਿਦ੍ਰਨਾ) ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਲੈ ਲਿਆ. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ. ਗੁਰੂ ਗੋਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 1708 ਵਿੱਚ ਨੰਦੇੜ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਰਿਟਾਇਰ ਅੱਗੇ. ਉਹ ਜਿਨਾਵੜਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ. 
* '''[[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]]''' (1644-1738) 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ. ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1699 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਹੁੰਆਂ ਲੈ ਲਈਆਂ ਸਨ. ਇਸ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਮੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਕਿ 1696 ਤੋਂ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨਹੀਂ ਸਨ. ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਦੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ (ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ. 
* '''[[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]]''' (1780-1839) ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਤੇ 19 ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇ ਸੁਧਾਰਾਂ, ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਮ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪੁਨਰਜਾਤਪੁਣੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੇਰ-ਇ-ਪੰਜਾਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਾਂ &quot;ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ੇਰ&quot;. 
* '''[[ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]''' ('''[[ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਪੂਰਨ]]''' ਸਿੰਘ) (1904-1992) ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕ੍ਰਿਤ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਨਿਰਸੁਆਰਥ ਸੇਵਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ. ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ [[ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ]] ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ ਜੋ ਗਰੀਬਾਂ, ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ. 
* '''[[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਯੋਗੀ|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ]]''' (1929-2004) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੰਟਰਫੇਥ ਵਰਕ ਵਿੱਚ 1970 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੋਪਾਂ ਅਤੇ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦੌੜ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;&lt;div&gt; ਵਰਨੇ ਏ. ਦੁਸੇਬੇਰੀ (1999). &quot;'ਨੈਸ਼ਨ' ਜਾਂ 'ਵਰਲਡ ਧਰਮ'? ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਨੇਰੀਟਿਟੀਜ਼: ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਵਿਚ: ਇਕਸਾਰਤਾ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ. ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਐਨ. ਜੇਰਾਲਡ ਬੈਰੀਅਰ, ਸੰਪਾਦਕ. ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਮਨੋਹਰ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਪੰਨੇ 127-139; ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ (2013) &quot;Twenty-first Century: ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਰਾਡੀਗਮ ਸ਼ਿਫਟ ਵਿੱਚ&quot; ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ &quot;ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਅਨ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ. ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਹਵਾ, ਸੰਪਾਦਕ. ਲੀਡੇਨ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ: ਬ੍ਰੈਲ ਐਨ.ਵੀ. ਪੀ. 43; ਓਪਨਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਤੱਖਰ (2005). ਸਿਖ ਪਛਾਣ: ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ. ਏਲਡਰਸ਼ੌਟ, ਇੰਗਲੈਂਡ: ਐਸਗੇਟ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਲਿਮਿਟੇਡ. ਸਫ਼ੇ 172-77 &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ਹੀਦ ==

* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ|ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ]] ਲਾਹੌਰ, 1606 
*[[ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ]] ਦਿੱਲੀ, 1675
* [[ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ]] ਦਿੱਲੀ, 1675
*[[ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ]] ਦਿੱਲੀ, 1675
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ]] ਦਿੱਲੀ, 1675 
* ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ|ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਸਰਹਿੰਦ, 1705 
* ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਸਿਰਹਿੰਦ, 1705 
* [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1738 
* [[ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ]] ਲਾਹੌਰ, 1745 
* [[ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਆਗੂ)|ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1 9 7 9

== ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ==

* [[ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ|ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ]] 
* [[ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ]]
*[[ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ]]
* [[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਭਾਈ ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ]] 
*[[ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]]
* [[ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]] 
* [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ|ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਬਾਬਾਜੀ ਸਿੰਘ|ਬਾਬਾ ਜੀ ਸਿੰਘ]]

== [[ਗੁਰਬਾਣੀ|ਗੁਰਬਾਨੀ]] ਕੀਰਤਨ ==

*[[ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ]] [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਕਰਤਾ ਸਨ
*[[ਸਿੰਘ ਕੌਰ]] ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਨਿਊ ਏਜ ਯੁੱਗ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ
* [[ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ]] ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯੁੱਗ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ

== ਮਨੋਰੰਜਨ ==

=== ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ===
ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਆਲਾ 
* [[ਅਮਿਤੋਜ ਮਾਨ]]
* [[ਸੋਨੀਆ ਆਨੰਦ]]
* [[ਐਮੀ ਵਿਰਕ]]
* [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]]
* [[ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ]]
* [[ਬੱਬੂ ਮਾਨ]]
* [[ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਓ]]
* [[ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ]]
* [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]]
* [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]]
* [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]]
* [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]]
* [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]]
* [[ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ]]
* [[ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ]]
* [[ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ]]
* [[ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ]]
* [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]]
* [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]]
* [[ਕੁਲਰਾਜ ਰੰਧਾਵਾ]]
* [[ਮਾਹੀ ਗਿੱਲ]]
* [[ਮੈਂਡੀ ਤੱਖਰ]]
* [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]]
* [[ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ]]
* [[ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਮਾਹਲ]]
* [[ਸਿਮਰਨ ਕੌਰ ਮੁੰਡੀ]]
* [[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]]
* [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]]
* [[ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ]]
* [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]]

=== ਬਾਲੀਵੁੱਡ ===
*[[ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ]]
*[[ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ]] 
*[[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] 
*[[ਧਰਮਿੰਦਰ]]
*[[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]]
*[[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]]
*[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ]]
*[[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]]
*[[ਚੰਦਰਚੜ੍ਹ ਸਿੰਘ]]
*[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]]
*[[ਹਨੀ ਸਿੰਘ]]
*[[ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ]] 
*[[ਅਭਿਮਨਯੂ ਸਿੰਘ]]
*[[ਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ]]
*[[ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ]]
*[[ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ]]
*[[ਨਿਮਰਤ ਕੌਰ]]
*[[ਪਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ]]
*[[ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ]]
*[[ਗਰੇਸੀ ਸਿੰਘ]]
*[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]]
*[[ਗੁਰੂ ਰੰਧਾਵਾ]] 
*[[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
*[[ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ]]
*[[ਜੋਗਿੰਦਰ]]
*[[ਕਬੀਰ ਬੇਦੀ]]
*[[ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
*[[ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ]]
*[[ਕੁਲਰਾਜ ਰੰਧਾਵਾ]]
*[[ਮੰਗਲ ਢਿੱਲੋਂ]]
*[[ਮਨੋਜ ਸਿੰਘ]]
*[[ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ]]
*[[ਨੇਹਾ ਧੁਪੀਆ]]
*[[ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ]]
*[[ਪ੍ਰਿਆ ਗਿੱਲ]]
*[[ਪ੍ਰਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼]]
*[[ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ]]
*[[ਸ਼ਾਦ ਰੰਧਾਵਾ]]
*[[ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ]]
*[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
*[[ਸਵਰਨ ਲਤਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਸਵਰਨ ਲਤਾ]]
*[[ਵਿਕਰਮ ਚਟਵਾਲ]]
*[[ਵਿਮੀ]]
*[[ਵਿੱਦੂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]]
*[[ਯੋਗੀਤਾ ਬਾਲੀ]]
=== ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ===
*[[ਰਕੁਲ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਂਘ]]
*[[ਚਾਰਮੀ ਕੌਰ]]
*[[ਮਿਹਰਾਨ ਪਿਰਜ਼ਾਦਾ]]
*[[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ]]

=== ਹਾਲੀਵੁਡ ===
*[[ਗੁਰਿੰਦਰ ਚੱਡਾ]]&lt;ref&gt;[http://www.sikhtimes.com/bios_032603a.html Biographies – Gurinder Chadha: Bender of Rules]. The Sikh Times (2003-03-26). Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sikhnet.com/-arts/gurinder-chadha-va-sikh-treasures Gurinder Chadha at the V&amp;A: Sikh Treasures.]. SikhNet (2008-07-21). Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sikhchic.com/film_stage/sikhbriton_filmmaker_gurinder_chadha_is_back The Art and Culture of the Diaspora | Sikh-Briton Filmmaker Gurinder Chadha is Back!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200309012407/http://sikhchic.com/film_stage/sikhbriton_filmmaker_gurinder_chadha_is_back |date=2020-03-09 }}. sikhchic.com (2009-05-14). Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;
*[[ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਘਿਰ]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/08_august/13/sikhs.shtml Press Office – Sikhs and the City]. BBC (2004-08-13). Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/england/desidownload/ Podcasts – Desi Download] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003182649/http://www.bbc.co.uk/england/desidownload/ |date=2009-10-03 }}. BBC. Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;
*[[ਨਿਮਰਤਾ ਕੌਰ ਗੁਜਰਾਲ]]&lt;ref&gt;[http://www.sikhchic.com/article-detail.php?id=55&amp;cat=12 The Art and Culture of the Diaspora | Breaking the Mold: Namrata Singh Gujral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305092345/http://sikhchic.com/article-detail.php?cat=12&amp;id=55 |date=2016-03-05 }}. sikhchic.com. Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.perfectpeople.net/biography/5700/namrata-singh-gujral.htm Namrata Singh Gujral Biography]. Perfect People (1976-02-26). Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;
*[[ਪਰਮਿੰਦਰ ਨਾਗਰਾ]]&lt;ref&gt;[http://www.celebrityweddingbuzz.com/celebrity_weddings/2009/01/er-star-parminder-nagra-weds-in-traditional-sikh-ceremony.html Celebrity Weddings: “ER” Star Parminder Nagra Weds in Traditional Sikh Ceremony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202024609/http://www.celebrityweddingbuzz.com/celebrity_weddings/2009/01/er-star-parminder-nagra-weds-in-traditional-sikh-ceremony.html |date=2010-02-02 }}. Celebrityweddingbuzz.com (2009-01-29). Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;
*[[ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ]]
*[[ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ]]
*[[ਵਾਰਿਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]]

=== ਇੰਟਰਨੈਟ ਹਸਤੀਆਂ ===

* [[ਲਿਲੀ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਜਸਮੀਤ ਸਿੰਘ]]

==== ਪੌਪ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭੰਗੜਾ ====
*[[ਡੀਜੇ ਏਡੀਐਕਸ|ਏਡੀਐਕਸ]] (ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ)
*[[ਬੀ੨੧ (ਬੈਂਡ)|ਬੀ੨੧]] (ਬੈਲੀ ਅਤੇ ਬੂਟਾ ਜਸਪਾਲ)
*[[ਬੱਲੀ ਸਗੂ]]
*[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]]
*[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]]
*[[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]]
*[[ਜੈਜ਼ ਧੰਮੀ]] 
*[[ਜੈਜ਼ੀ ਬੀ]]
*[[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]]
*[[ਬੌਬੀ ਫ਼ਰਿਕਸ਼ਨ]]
*[[ਡਾਕਟਰ ਜਿਉਸ]]
*[[ਹਾਰਡ ਕੌਰ]]
*[[ਜਸ ਮਾਨ]] 
*[[ਜੇ ਸੀਨ]]&lt;ref&gt;[http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Jay-Sean-Biography/1E1CF02E335B19F148256F36000D03B0 Jay Sean Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233541/http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Jay-Sean-Biography/1E1CF02E335B19F148256F36000D03B0 |date=2016-03-03 }}. Sing365.com. Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3626214/The-first-Asian-prince-of-pop.html The first Asian prince of pop]. Telegraph (2004-10-28); retrieved 2010-12-14.&lt;/ref&gt;
*[[ਜੁੱਗੀ ਡੀ]]&lt;ref&gt;[http://www.desiparty.com/content/content.aspx?GetArticle=1&amp;ArticleID=5&amp;BackURL=/content/ContentHome.aspx Content|Juggy D profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709014856/http://www.desiparty.com/content/content.aspx?GetArticle=1&amp;ArticleID=5&amp;BackURL=%2Fcontent%2FContentHome.aspx |date=2011-07-09 }}, DesiParty.com;m retrieved 2010-12-14.&lt;/ref&gt;
*[[ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਰੇਹਲ]] of [[Bombay Rockers]]
*[[ਪੰਜਾਬੀ ਐੱਮਸੀ]]
*[[ਰਿਚੀ ਰਿਚ]]&lt;ref&gt;[http://www.desihits.com/celebs/view/Rishi+Rich Rishi Rich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201650/http://www.desihits.com/celebs/view/Rishi+Rich |date=2016-03-04 }}. Desihits.com. Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://singhisking.co.uk/?p=213 Rishi rich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110222629/http://singhisking.co.uk/?p=213 |date=2010-01-10 }}. Singh is King.co.uk (2008-12-29); retrieved 2010-12-14.&lt;/ref&gt;
*[[ਸਹੋਤਾਸ]]
*[[ਸੁਖਬੀਰ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਸੁਖਬੀਰ]]
*[[ਤਾਜ਼ (ਗਾਇਕ)|ਤਾਜ਼]]
[[ਤਸਵੀਰ:Gurdas_Mann.jpg|thumb|102x102px|[[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]]]]
*[[ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ]]
*[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]]
*[[ਅਸਾ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ]]
*[[ਬੱਬੂ ਮਾਨ]]
*[[ਬਲਰਾਜ ਸਿੱਧੂ]]
*[[ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ]]
*[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]]
*[[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]]
*[[ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ]]
*[[ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਕੌਰ]]
*[[ਜਗਮੀਤ ਬਲ]]
*[[ਕਮਲ ਹੀਰ]]
*[[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]]
*[[ਲਾਲ ਚੰਦ ਯਮਲਾ ਜੱਟ]]
*[[ਲਹਿੰਬਰ ਹੁਸੈਨਪੁਰੀ]]
*[[ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ]]
*[[ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ]]
*[[ਮਿਕਾ ਸਿੰਘ]]
*[[ਰੱਬੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]]
*[[ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ]]
*[[ਸੰਗਤਾਰ]]
*[[ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ]]
*[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
*[[ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ]]
*[[ਸੁਰਿੰਦਰ ਛਿੰਦਾ]]
*[[ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ]]
*[[ਉਤਮ ਸਿੰਘ]]

== ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਆਗੂ ==

* [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਆਣਾ]]
* [[ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]]
* [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ]]
* [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ]]
* [[ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਵਾਰਾ]]
* [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]]
* [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ]]
* [[ਜਿੰਦ ਕੌਰ]]
* [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]]
* [[ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]]
* [[ਲਾਭ ਸਿੰਘ]]
* [[ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ]]
* [[ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ]]
* [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
* [[ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ]]
* [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]]
* [[ਸੁੱਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ]]

== ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ==

* [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ|ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]], ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ&quot; ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/bhagat.html ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109024439/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/bhagat.html |date=2019-01-09 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਾਟਕੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ. 
* [[ਜਰਨਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਕੈਪਟਨ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] 
* ਗੁਰਦਾ ਸੈਨੀ 
* [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ]],&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sarabha.html ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816043107/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sarabha.html |date=2016-08-16 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.searchsikhism.com/sarabha.html Sikh Martyrs – Kartar Singh Sarabha] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404004508/http://www.searchsikhism.com/sarabha.html|date=2010-04-04}}. Searchsikhism.com. Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ 
* ਲਹਿਹ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ 
* [[ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ]] 
* [[ਊਧਮ ਸਿੰਘ]]&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/udhams.html ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628084607/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/udhams.html |date=2009-06-28 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 
* [[ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ]] 
* [[ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ]] 
* [[ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਸਰਦਾਰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ]] ਚਾਚਾ ਸੀ 
* ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਹਯਾਤਪੁਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ, ਉਹ [[ਸਿੱਖ]] ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਸਨ 
* [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ, ਉਹ 1920 ਵਿਆਂ ਦੇ [[ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ [[ਸਿੱਖ]] ਨੇਤਾ ਸਨ. 
* [[ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ]], ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ 
* [[ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਬਾਲਮੁਕੰਦ|ਭਾਈ ਬਾਲਮੁਕੰਦ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ 
* [[ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕੂਕਾ|ਰਾਮ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ. 
* [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗਜ]] 
* [[ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ|ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਚਿਵਾਲਾ]] 
* [[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ|ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ, ਜੋ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ 
* [[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼|ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼]], ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ 
* [[ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ|ਦੀਵਾਨ ਮੂਲਰਾਜ ਚੋਪੜਾ]] 
* [[ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ]] 
* [[ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ]], [[ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਸੀ 
* ਮਾਇਆ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ 
* [[ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ]] 
* [[ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ|ਆਹਾਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ]] 
* [[ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ]], ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ 
* [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫ਼ੇਰੂਮਾਨ|ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ]], ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ, ਸਿੱਖ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ 
* [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] 
* [[ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]], ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ 
* [[ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਵਤੰਤਰ]]

== ਸਿਆਸਤਦਾਨ ==

=== ਭਾਰਤ ===

* [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ|ਪ੍ਰਨੀਤ ਕੌਰ ਕਾਹਲੋਂ]] 
*[[ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ]]
* [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ]] 
* [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] 
* [[ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ]] 
* [[ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ]] 
* [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]],&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikhtimes.com/bios_111405a.html ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ - ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ: ਨਿਊ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ] ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ (2005-11-14); Retrieved 2010-12-14. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&amp;pg=PA46&amp;dq=father+of+economic+reforms+manmohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=qRq9VJ6pMsmiyASgvoGQDg&amp;ved=0CDEQ6AEwAzha#v=onepage&amp;q=father%20of%20economic%20reforms%20manmohan&amp;f=false|title=Manmohan Singh: Visionary to Certainty - K. Bhushan, G. Katyal - Google Books|date=|publisher=Books.google.com|access-date=2016-04-02}}&lt;/ref&gt; 
* [[ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਮੋਨਟੇਕ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]],&lt;ref&gt;[http://www.india-server.com/news/montek-singh-ahluwalia-receives-sikh-of-4795.html Montek Singh Ahluwalia Receives Sikh Of The Year 2008 Award] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100521171756/http://www.india-server.com/news/montek-singh-ahluwalia-receives-sikh-of-4795.html|date=2010-05-21}}, India-server.com; retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.journalism.co.uk/66/articles/532849.php ਮੋਂਟੇਕ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫੋਰਮ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਡਿਨਰ ਲਈ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100826075121/http://www.journalism.co.uk/66/articles/532849.php |date=2010-08-26 }} Journalism.co.uk (2008-11-17). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikhnet.com/news/montek-singh-conferred-sikh-year-2008-award ਮੌਨਟੇਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 'ਸਿੱਖ ਆਫ਼ ਦਿ ਯੀਅਰ' 2008 ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ] ਸਿੱਖनेट (2008-11-24). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ
* [[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] 
* [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] 
* [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] 
* [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ]] 
* [[ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਆਗੂ)|ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਉਜਲ ਸਿੰਘ|ਸਰਦਾਰ ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tnrajbhavan.gov.in/PastGovernors.htm|title=Past Governors|publisher=[[Raj Bhavan, Chennai]]}}&lt;/ref&gt;
* [[ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ]] 
* [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] 
* [[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] 
*[[ਸੁਖਮਿੰਦਰਪਾਲ ਗਰੇਵਾਲ]]
*[[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]]
* [[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ]] 
* [[ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ]] 
*[[ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]]

=== ਕੈਨੇਡਾ ===

* [[ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਮੱਲ੍ਹੀ]] - ਸਾਬਕਾ ਲਿਬਰਲ ਐਮਪੀ
* [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਂਗਟ]] - ਲਿਬਰਲ ਐਮਪੀਪੀ, ਬਰੈਂਪਟਨ
* [[ਗੁਲਜਾਰ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] - [[ਮਾਨੀਟੋਬਾ|ਮੈਨੀਟੋਬਾ]] ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ
* [[ਗੁਰਮੰਤ ਗਰੇਵਾਲ]] - ਸਾਬਕਾ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਅੱਧਾ (ਨੀਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ)
* [[ਹਾਰਡੀ ਬੈਂਸ]] - 1970 ਤੋਂ 1 997 ਤਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਅਤੇ ਆਗੂ
* [[ਹਰਿੰਦਰ ਤੱਖਰ]] - ਓਨਟੇਰੀਓ ਲਿਬਰਲ ਐਮ ਪੀ ਪੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ
* [[ਹੈਰੀ ਬੈਂਸ]] - ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ
* [[ਹਰਬ ਧਾਲੀਵਾਲ]] - ਸਾਬਕਾ ਲਿਬਰਲ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ
* [[ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ]] - ਓਨਟਾਰੀਓ ਐਨਡੀਪੀ ਐੱਮਪੀਪੀ / ਫੈਡਰਲ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ
* [[ਵਿਕ ਢਿੱਲੋਂ]] - ਓਨਟਾਰੀਓ ਲਿਬਰਲ ਐੱਮ ਪੀ ਪੀ
* [[ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਜਣ]] - ਲਿਬਰਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਾਊਥ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ (ਕੈਨੇਡਾ)
* [[ਨਵਦੀਪ ਬੈਂਸ]] - ਲਿਬਰਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰੀ
* [[ਅਮਰਜੀਤ ਸੋਹੀ]] - ਲਿਬਰਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ
* [[ਬਰਦਿਸ਼ ਚੱਗਰ]] - ਲਿਬਰਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਗੂ
* [[ਉੱਜਲ ਦੁਸਾਂਝ]] - ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ, ਸਾਬਕਾ ਐੱਮ ਪੀਪੀ, ਸਾਬਕਾ ਫੈਡਰਲ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ
* [[ਪ੍ਰਭਦੀਪ ਗਿੱਲ]] - ਵਿਧਾਇਕ, ਕੈਲਗਰੀ-ਗ੍ਰੀਨਵੇਅ, ਅਲਬਰਟਾ

=== ਮਲੇਸ਼ੀਆ ===

*[[ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਿਓ]] - ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ, ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮੰਤਰੀ
* [[ਕਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] - ਡੀਏਪੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਉਰਫ਼ &quot;ਜੇਲੂਤੋਂੰਗ ਦਾ ਟਾਈਗਰ&quot;)

=== ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ===

*[[ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਬਕਸ਼ੀ]], 2008 ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਐਮ ਪੀ)
* ਸੁੱਖੀ ਟਰਨਰ, ਡੂਨੇਡਿਨ ਦੇ ਮੇਅਰ 1995-2005

=== ਯੁਨਾਇਟੇਡ ਕਿਂਗਡਮ ===

* [[ਪਰਮਜੀਤ ਢਾਂਡਾ]], ਸਾਬਕਾ ਲੇਬਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ
* [[ਤਨਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ]], ਲੇਬਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ
* [[ਪ੍ਰੀਤ ਗਿੱਲ]], ਲੇਬਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ
* [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]], ਗੈਰ-ਪਾਰਟੀ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਪੀਅਰ
* [[ਮਾਰਸ਼ਾ ਸਿੰਘ]], ਸਾਬਕਾ ਲੇਬਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ
* [[ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]], ਲਿਬਰਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ
* [[ਪੌਲ ਉੱਪਲ]], ਸਾਬਕਾ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ

=== ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ===

* [[ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ ਰੰਧਾਵਾ]] ਯੂ ਐਨ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਦੂਤ ਨਿੱਕੀ ਹੇਲੀ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ)
* [[ਪ੍ਰੀਤ ਭਰਾਰਾ]] (ਜਨਮ 1968), ਸਾਬਕਾ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਅਟਾਰਨੀ
* [[ਹਰਮੀਤ ਢਿੱਲੋਂ]], [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ
* [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਗਿੱਲ]], ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੇਅਰ
* [[ਮਾਰਟਿਨ ਹੋਕ]] (ਜਨਮ 1952), ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
* [[ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸੌੰਦ]] (1899-1973), ਡੈਮੋਯੇਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
*
* [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ]] (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ) (1892-1967) ਲੇਖਕ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਲੈਕਚਰਾਰ, ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ.
* [[ਉਦੇ ਸਿੰਘ ਤੌਨਕ]] (1982 - 2003) ਸਿਪਾਹੀ, ਕੇਆ, ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ
* [[ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]], ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਬੋਕਨ ਮੇਅਰ ਨੇ ਚੋਣ ਕੀਤੀ.
* [[ਗੁਰਬੀਰ ਗਰੇਵਾਲ]], ਨਿਊਜਰਸੀ ਦੇ 61 ਵੇਂ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ

== ਖਿਡਾਰੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Milkha_Singh.jpg|thumb|163x163px| [[ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ]] ]]

* [[ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ]],&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sports/milkha.html ਸਿੱਖ ਸਪੋਰਟਸ ਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਫਲਾਇੰਗ ਸਿੱਖ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225164938/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sports/milkha.html |date=2015-02-25 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/milkha-singh.html ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ] Mapsofindia.com; Retrieved 2010-12-14. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.rediff.com/sports/2000/sep/08milka.htm ਓਲੰਪਿਕ ਸਪੈਸ਼ਲ: ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ] . Rediff.com; Retrieved 2010-12-14. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Milkha_Singh_The_Flying_Sikh/index0.html Milkha Singh The Flying Sikh] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324114916/http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Milkha_Singh_The_Flying_Sikh/index0.html|date=2010-03-24}}. Sadapunjab.com; retrieved 2010-12-14.&lt;/ref&gt; 
* [[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] 
* [[ਕਮਲਜੀਤ ਸੰਧੂ]] 
* [[ਫ਼ੌਜਾ ਸਿੰਘ]],&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikhtimes.com/bios_041904a.html ਜੀਵਨ ਕਥਾਵਾਂ - ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ: &quot;ਮੈਂ ਰਨ ਓਨ ਟਾਕਿੰਗ ਟੂ ਫਾਈਬਰ&quot;] ਦ ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ (2004-04-19); Retrieved 2010-12-14. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; ਇੱਕ 100 ਸਾਲਾ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜਾਕ

=== ਬਾਸਕਟਬਾਲ ===

* [[ਸਿਮ ਭੁੱਲਰ]], ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਾਸਕੇਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sacbee.com/sports/nba/sacramento-kings/article17482079.html|title=Region’s Sikhs rally behind Kings rookie Sim Bhullar|last=Magagnini|first=Stephen|date=April 5, 2015|work=[[Sacramento Bee]]|access-date=2 June 2016}}&lt;/ref&gt; 
* [[ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਭਮਰਾ]]

=== ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ===

* [[ਐਂਡ੍ਰਿਊ ਸਿੰਘ ਕੂਨਰ]], ਕੈਨਡਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਬੈਂਤਵਵੇਟ ਵਿਜੇਤਾ 
* [[ਆਕਾਸ਼ ਭਾਤਿਆ]], ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਫ਼ੈਦਰਵੇਟ ਪੇਸ਼ੇਵਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼

=== ਸਾਈਕਲਿੰਗ ===

* [[ਅਲੇਕੀ ਗਰੇਵਾਲ]], ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikhtimes.com/books_060803a.html ਬੁੱਕ ਰਿਵਿਊ - ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿਹਰੇ] . ਦ ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ (2003-06-08). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.tribuneindia.com/2003/20030308/windows/note.htm ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ - ਵਿੰਡੋਜ਼ - ਨੋਟ ਲੈਣਾ] ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇੰਡੀਅਮਾ ਡਾਟ (2003-03-08). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; (ਲੋਸ ਐਂਜਲਾਸ ਵਿੱਚ 1984 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕਸ)

=== ਕ੍ਰਿਕੇਟ ===

* [[ਨੁਰੀਤ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ]] 
* [[ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸੀਨੀਅਰ]] 
* [[ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]], ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ 
* [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]]&lt;ref name=&quot;sikhtimes.com&quot;&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikhtimes.com/news_100706b.html ਨਿਊਜ਼ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਜ਼ਸ - ਹਰਭਜਨ ਨੇ ਵਾਲ ਡਾਊਨ ਲੈਟਿੰਗ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਐਸਐਮਜੀਪੀ ਸਲਾਮਾ] ਦ ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ (2006-10-07); Retrieved 2010-12-14. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 
* [[ਈਸ਼ ਸੋਢੀ]] ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
* [[ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਨੀ]] 
* [[ਮੋਂਟੀ ਪਨੇਸਰ]],&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.biographyonline.net/sport/monty_panesar.html ਮੋਂਟੀ ਪਨੇਸਰ ਜੀਵਨੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100607124042/http://www.biographyonline.net/sport/monty_panesar.html |date=2010-06-07 }}, ਜੀਵਨੀਓਨਲਾਈਨ. Retrieved 2010-12-14. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
* [[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]], ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕੇਟਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 
* [[ਰਵੀ ਬੋਪਾਰਾ]],&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.cricketnirvana.com/players/england/ravi-bopara.html ਰਾਵੀ ਬੋਪਾਰਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324234129/http://www.cricketnirvana.com/players/england/ravi-bopara.html |date=2012-03-24 }}, ਕ੍ਰਿਕੇਟਇਨਰਵਨਾ. Com; Retrieved 2010-12-14. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ 
* [[ਰਿਤਿੰਦਰ ਸੋਢੀ]] 
* [[ਸਰਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਸੰਨੀ ਸੋਹਲ]] 
* [[ਵੀਆਰਵੀ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਬੁਮਰਾਹ]]

=== ਘੋੜਸਵਾਰ ===

* [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]]

=== ਫੁੱਟਬਾਲ ===

* [[ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] 
* [[ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ]]

==== ਸੰਗਠਨ ====

* [[ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ]]&lt;ref&gt;[http://www.vif-fotball.no/article888577.ece Vålerenga Fotball] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024015502/http://www.vif-fotball.no/article888577.ece|date=2007-10-24}}. Vif-fotball.no; retrieved 2010-12-14.&lt;/ref&gt; 
* [[ਰਿੱਕੀ ਬੈਂਸ]] 
* [[ਰੌਜਰ ਵਰਡੀ]]
* [[ਡੈਨੀ ਬਾਠ]] 
* [[ਮਲਵਿੰਦ ਬੇਨਿਨਿੰਗ]]

=== ਗੋਲਫ ===

* [[ਜੋਤੀ ਰੰਧਾਵਾ]]&lt;ref name=&quot;hindustantimes.com&quot;&gt;[http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/viewscolumnskhushwantsingh/Rooting-for-the-turban/Article1-518784.aspx Rooting for the turban] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419065529/http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/viewscolumnskhushwantsingh/Rooting-for-the-turban/Article1-518784.aspx|date=2010-04-19}}. Hindustan Times (2010-03-14); retrieved 2010-12-14.&lt;/ref&gt; 
* [[ਅਰਜੁਨ ਅਟਵਾਲ]]&lt;ref name=&quot;hindustantimes.com&quot; /&gt; 
* [[ਗਗਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ]]&lt;ref name=&quot;hindustantimes.com&quot; /&gt; 
* [[ਅਸ਼ਬੇਅਰ ਸੈਣੀ]] 
* [[ਜੀਵ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ]]
* [[ਵਿਜੈ ਸਿੰਘ]]

=== ਹਾਕੀ ===
*[[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]] 
*[[ਰਵੀ ਕਾਹਲੋਂ]]
*[[ਅਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ]]
*[[ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ]]
*[[ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
*[[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ]]
*[[ਗਗਨ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
*[[ਗਰੇਵਾਲ ਸਿੰਘ]]
*[[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ (ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ)|ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੁਲਰ]] (ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ)
*[[ਜੁਝਰ ਖੈਹਿਰਾ]]
*[[ਕੁਲਬੀਰ ਭਉਰਾ]]
*[[ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ]]
*[[ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ]]
*[[ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ]]
*[[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ, ਜਨਮ ੧੯੭੧)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]]
*[[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]]

=== ਮਿਸ਼ਰਤ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ===

* [[ਕੁਲਤਾਰ ਗਿੱਲ]]

==== ਮੁਆਏ ਥਾਈ ====

* [[ਕਾਸ਼ ਗਿੱਲ]]

=== ਭਾਰ ਚੱਕਣਾ ===

* [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏਲੂ]], ਸਿੱਖ ਪੈਰਾਲਪੀਅਨ ਅਤੇ ੨੦੦੪ ਐਥਨਜ਼ ਕਾਂਸੀ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ

=== ਰਗਬੀ ===

* [[ਟੋਸ਼ ਮੈਸਨ]]

=== ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ===

* [[ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ]]&lt;ref name=&quot;hindustantimes.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://worldsikhnews.com/6%20August%202008/Sikh%20shooter%20wins%20first%20ever%20individual%20gold%20for%20India%20at%20Olympics.htm ਡਬਲਯੂ ਐਸ ਐਨ-ਸਪੋਰਟਸ ਨਿਊਜ਼-ਸਿੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208175643/http://worldsikhnews.com/6%20August%202008/Sikh%20shooter%20wins%20first%20ever%20individual%20gold%20for%20India%20at%20Olympics.htm |date=2011-12-08 }} . ਵਰਲਡਿਸਿਖਨਸ.ਕਾੱਮ (2008-08-11). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikhnet.com/daily-news/sikhs-shoot ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕਰਦੇ] ਹਨ ਸਿਖनेट (2008-08-13); Retrieved 2010-12-14. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.nriinternet.com/NRIsports/INDIA/A_Z/B/Abhinav_Bindra_1/1_Won_Gold-Medal.htm ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ ਨੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ] Nriinternet.com; Retrieved 2010-12-14. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ 
* [[ਅਵਨੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ|ਅਵਨੀਤ ਸਿੱਧੂ]], ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ 
* [[ਮਾਨਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]], ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ 
* [[ਹੀਨਾ ਸਿੱਧੂ]], ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਜੇਤਾ

=== ਤੈਰਾਕੀ ===

* [[ਪੈਮੇਲਾ ਰਾਏ]], ੧੯੮੪ ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ, ੧੯੮੬ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ

=== ਕੁਸ਼ਤੀ ===

* [[ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਟਾਈਗਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਰੰਧਾਵਾ]] 
* [[ਟਾਈਗਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ]]&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.garywill.com/wrestling/canada/singh.htm ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸਫ਼ਾ: ਟਾਈਗਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307035224/http://www.garywill.com/wrestling/canada/singh.htm |date=2010-03-07 }} ਗੈਰੀਵਿਲ.ਕਾਮ. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://in.rediff.com/sports/2005/may/05sspec.htm ਟਾਈਗਰ ਸਿੰਘ: ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਆਦਮੀ - ਰੈਡੀਫ ਖੇਡਾਂ] In.rediff.com (2005-05-05); 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sceneandheard.ca/article.php?id=1080&amp;morgue=1 SceneandHeard.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505075751/http://www.sceneandheard.ca/article.php?id=1080&amp;morgue=1 |date=2009-05-05 }} SceneandHeard.ca 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 
* [[ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਜਿੰਦਰ ਮਹਿਲ]] 
* [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਗੌਂਦਰ ਸਿੰਘ ਸਹੋਤਾ]]
* [[ਅਰਜਨ ਭੁਲਰ]] 
* [[ਟਾਈਗਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ]]

== ਕਾਰੋਬਾਰ ==
{{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|colwidth=30em}}
*[[Ajay Banga]], Billionaire; President/COO, MasterCard; ex-CEO- Citi Group-Asia Pacific
*[[Analjit Singh]], Billionaire; founder/chairman, Max India Limited; chair, Max New York Life Insurance Company Ltd; Max Healthcare Institute Ltd and Max Bupa Health Insurance Company Ltd
*[[Dyal Singh Majithia]], Indian banker
*[[Gurbaksh Chahal]]&lt;ref&gt;[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/10/24/LV8P13K9P3.DTL&amp;hw=gurbaksh&amp;sn=001&amp;sc=1000 Advice from young millionaire Gurbaksh Chahal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006052206/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/10/24/LV8P13K9P3.DTL&amp;hw=gurbaksh&amp;sn=001&amp;sc=1000 |date=2011-10-06 }}. Sfgate.com (2008-10-26). Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt;
*[[H. S. Bedi (entrepreneur)]], Telecom
*[[Jay Sidhu]], Billionaire; former Chairman and CEO of Sovereign Bancorp
*[[Jessie Singh Saini]], Billionaire; founder of BJS Electronics and notable American industrialist of Indian descent.
*[[Jojar S Dhinsa]]
*[[M. S. Banga]], Billionaire; ex-CEO, Hindustan Lever
*[[Malvinder Mohan Singh]], Billionaire; Ranbaxy/Fortis Group
*[[Mohan Singh Oberoi]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/ms-oberoi.html|title=M.S. Oberoi Profile|publisher=|accessdate=2 April 2016|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322045630/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/ms-oberoi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[Sanjiv Sidhu]], Billionaire; Founder and President of [[i2 Technologies]]
*[[Sant Singh Chatwal]],&lt;ref name=&quot;forbes.com&quot;&gt;[https://www.forbes.com/global/2006/0619/078.html Upgrading], Forbes.com; retrieved 14 December 2010&lt;/ref&gt; owner of the Bombay Palace chain of restaurants and Hampshire Hotels &amp; Resorts
*[[Satwant Singh]], Le Meridien Hotel, DSS Enterprises, Pure Drink
*[[Shivinder Mohan Singh]], Billionaire; Ranbaxy/Fortis Group
*[[Tom Singh]], founder, New Look (Fashion chain)
*[[Trishneet Arora]], author 
*[[Vikram Chatwal]], hotelier
*[[Kuldip Singh Dhingra]] - Billionaire; Owner of [[Berger Paints India]]
*[[Gurbachan Singh Dhingra]] - Billionaire; Owner of [[Berger Paints India]]
*[[Jasminder Singh]] - Billionaire
{{Div col end}}

== ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ==

* ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ 
* [[ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ|ਜੋਧ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ]]

== ਪੱਤਰਕਾਰ ==

* [[ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ|ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਤਵਲੀਨ ਸਿੰਘ]] 
* ਸੱਥਨਾਮ ਸੰਘੇੜਾ 
* ਬੰਦੰਤੈਂਟ ਸਿੰਘ

== ਲੇਖਕ ==

=== ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ===

* ਰਾਜਕੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ 
* [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] 
* [[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] 
* [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ|ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] 
* [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ|ਜਸਵੰਤ ਨੇਕੀ]] 
* [[ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] 
* [[ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ|ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] (ਨਾਟਕਕਾਰ) 
* [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] 
* [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] 
* [[ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ]] 
* [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ]]

=== ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ===

* [[ਰੂਪੀ ਕੌਰ|ਰੁਪਈ ਕੌਰ]] 
* ਬਾਲੀ ਰਾਏ 
* ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ 
* [[ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ|ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ]] 
* ਦਿਆਲ ਕੌਰ ਖਾਲਸਾ 
* ਰਾਣਜ ਧਾਲੀਵਾਲ 
* ਸ਼ਾਨਾ ਸਿੰਘ ਬਾਲਡਵਿਨ

== ਮਾਡਲ ==

* ਜੈਸੀ ਰੰਧਾਵਾ 
* [[ਸਨੀ ਲਿਓਨ]]

== ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ==

* ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪਾਣੀ,&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/kapany.html ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪਾਣੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708012152/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/kapany.html |date=2008-07-08 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikhpress.com/story/1166|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20090510032554/http://www.sikhpress.com/story/1166|archive-date=May 10, 2009|dead-url=yes|access-date=April 28, 2010}}&lt;/ref&gt; ਓਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰਜ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ 
* [[ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]],&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/puransingh.html ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਪੜ੍ਹੋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726141832/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/puransingh.html |date=2010-07-26 }} . Sikh-history.com (1904-06-04). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sikhfoundation-store.org/catalog/selfless-life-bhagat-puran-singh-pingalwara-p-236.html A Selfless Life – Bhagat Puran Singh of Pingalwara: A Selfless Life – Bhagat Puran Singh of Pingalwara] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728022610/http://sikhfoundation-store.org/catalog/selfless-life-bhagat-puran-singh-pingalwara-p-236.html|date=2011-07-28}}. Sikhfoundation-store.org (2009-06-02). Retrieved on 2010-12-14.&lt;/ref&gt; ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਅਪਾਹਜ ਘਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 
* ਭਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਪਨੇਸਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੋ ਸਿਧਾਂਤ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾ (ਸਮੁਦਾਏ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ) ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ (ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ) ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ. 
* ਹਰਪਾਲ ਕੁਮਾਰ, ਕੈਂਸਰ ਰਿਸਰਚ ਯੂਕੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ

== ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ==

* [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikh-heritage.co.uk/arts/amritashergil/amritashergill.html|title=Untitled Document|publisher=|access-date=2 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.mapsofindia.com/who-is-who/art-culture/amrita-sher-gill.html ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿੱਲ] Mapsofindia.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 
* [[ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)|ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਐਸ ਜੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ|ਐਸ. ਜੀ. ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਜੀ ਐਸ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ]]
* [[ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ]]

== ਆਰਕੀਟੇਕ ==

* [[ਰਾਮ ਸਿੰਘ (ਆਰਕੀਟੈਕਟ)]], ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ

== ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ==

* [[ਡੇਵਿਡ ਸ਼ੈਨਾਹੌਫ਼-ਖ਼ਾਲਸਾ]], ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੇਨ ਡਿਏਗੋ ਦੇ ਬਾਇਓਕਿਰਕਿਊਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕੁੰਡਲਨੀ ਯੋਗਾ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਉਚੇਰੀ ਖੋਜਕਰਤਾ. 
* [[ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ]], ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ, [[ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ. 
* [[ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ]], [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] - ਕੁੰਡਲਨੀ ਯੋਗਾ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਆਧਾਰ

== ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ==

=== ਦਵਾਈ ===

* ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਹੋਤਾ, ਕਾਰਡੀਆਲੋਜਿਸਟ; ਐਫਡੀਆ-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਪਰਫਿਊਜ਼ਨ ਬੈਲੂਨ ਐਂਜੀਓਪਲਾਸਟੀ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਅਤੇ 24 ਹੋਰ ਮੈਡੀਕਲ ਇਨਪੁਟੀਆਂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਰੱਖੇ. {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2015}} 
* ਹਰਮਿੰਦਰ ਡੂਆ ਨੇ, &quot; ਦੂਆ ਦੀ ਲੇਅਰ&quot; ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਪਿਛਲੀ ਅਣਜਾਣ ਪਰਤ ਲੱਭੀ. {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2016}}

=== ਫਿਜ਼ਿਕਸ ===

* ਫਾਈਬਰ ਆਪਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਤਾ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਪਨੀ ''ਫਾਰਚੂਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ '''''ਬਿਜਨਸਮੈਨ ਆਫ ਦ ਸੈਂਚੁਰੀ''''' (22 ਨਵੰਬਰ, 1999) ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤ &quot;ਅਨਸੰਗ ਹੀਰੋਜ਼&quot; ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2015}}

== ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ==

=== ਕਾਨੂੰਨ ===

* [[ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਬੈਰਿਸਟਰ)|ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ]] - ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਬੈਰਿਸਟਰ

=== ਬੈਂਕਿੰਗ ===

* [[ਕਮਲ ਹੋਥੀ]] - ਲੌਇਡਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਬੈਂਕਰ

== ਫੌਜੀ ਆਗੂ ==

=== ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ===

* [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਹਵਾਈ ਮੁਖੀ ਫੌਜਦਾਰ [[ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ&lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.mapsofindia.com/who-is-who/defence/marshal-arjan-singh.html ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ] Mapsofindia.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 
* [[ਹਵਾਈ ਮੁਖੀ ਫੌਜਦਾਰ]] [[ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ]], ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ, [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] 
* [[ਹਵਾਈ ਮੁਖੀ ਫੌਜਦਾਰ]] [[ਬਿਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਨੋਆ]], ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਖੀ, [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]]।

=== ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਹਵਾਈ ਫੌਜਦਾਰ ===

* [[ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ]]
* [[ਤਿਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]]
* [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] 
* [[ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਫ਼ਸਰ)|ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ]]

=== ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ===

* ਜਨਰਲ [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ]] [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ 
* ਜਨਰਲ [[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਜਨਰਲ)|ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ]] [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ 
* ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ [[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਸਿਪਾਹੀ)|ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ]]

== ਫੌਜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ==

=== ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ===

==== ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ ====

* [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ]] [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰੌਸ|ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖ ਸੀ]] 
* [[ਨੰਦ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ]]
* [[ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੱਜ]]

=== ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ===

==== ਪਰਮ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ====

* [[ਨਿਰਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]], ਕੇਵਲ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ]] ਦੇ ਅਫਸਰ ਨੂੰ [[ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ]] ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ 
* [[ਸੂਬੇਦਾਰ|ਸੁਬੇਦਾਰ]] [[ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
* [[ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]]

==== ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ ====

* [[ਦੀਵਾਨ ਰਣਜੀਤ ਰਾਏ]] ਮਹਾਂਵੀਰ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ 
* ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੈਰੋ]] 
* [[ਸੰਤ ਸਿੰਘ]] 
* [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲ]] 
* ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ [[ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਚੰਦਪੁਰੀ]], ਲੋਂਗਵੇਲਾ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਹਾਦਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ 
* ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ]]

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਖ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸੂਚੀਆਂ]]</text>
      <sha1>4almigijzbcsts0tc0yzudj1v5hf6yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਚਿਰ ਸ਼ਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114838</id>
    <revision>
      <id>847518</id>
      <parentid>743548</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5780" sha1="37bdm1r4is80tc76cszuwqxm1peusgs" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Ruchir Sharma|image=RuchirSharma.jpg|caption=|birth_name=|birth_date=|birth_place=[[ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ]], ਭਾਰਤ|death_date=&lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --&gt;|death_place=|nationality=|other_names=|known_for=Author of ''The Rise and Fall of Nations: Forces of Change in a Post-Crisis World'' and ''[[Breakout Nations: In Pursuit of the Next Economic Miracles]]'', an international best seller|alma_mater=[[ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਮਰਸ਼ ]]|occupation=Head of Emerging Markets Equity and Chief Global Strategist&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ruchir Sharma|url=https://www.morganstanley.com/im/en-us/institutional-investor/about-us/investment-professionals/sharma-ruchir.html|website=www.morganstanley.com|publisher=Morgan Stanley|accessdate=26 May 2016|archive-date=11 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611160410/https://www.morganstanley.com/im/en-us/institutional-investor/about-us/investment-professionals/sharma-ruchir.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; at [[Morgan Stanley]] Investment Management|URL={{URL|www.ruchirsharma.com}}}} '''ਰੁਚੀਰ ਸ਼ਰਮਾ''' ਇਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮੋਰਗਨ ਸਟੈਨਲੀ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗਲੋਬਲ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਐਮਰਜਿੰਗ ਮਾਰਕਿਟਸ ਇਕੁਇਟੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁਖੀ &lt;ref name=&quot;Morgan Stanley Investment Management Launches Morgan Stanley Frontier Emerging Markets Fund, Inc.&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6853.html|title=Morgan Stanley Investment Management Launches Morgan Stanley Frontier Emerging Markets Fund, Inc.|publisher=Morgan Stanley|access-date=19 June 2012|archive-date=11 ਜੂਨ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120611004951/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6853.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧੀਨ 25 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਸ਼ਰਮਾ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਦੀ ਰਾਈਜ਼ ਐਂਡ ਫਾਲ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ : ਫੋਰਸਿਜ਼ ਆਫ਼ ਚੇਂਜ ਇਨ ਅ ਪੋਸਟ-ਕ੍ਰਾਈਸਿਸ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਆਫ ਚੇਂਜ'' (ਨੌਰਟਨ / ਐਲਨ ਲੇਨ, ਜੂਨ 2016) ਅਤੇ ''ਬਰੇਕਆਉਟ ਨੈਸ਼ਨਜ਼: ਇਨ ਦੀ ਪੋਜੁਟ ਔਫ ਦੀ  ਨੈਕਸਟ  ਇਕਨਾਮਿਕ ਮਿਰੇਕਲਜ''  (ਨੋਰਟਨ / ਐਲਨ ਲੇਨ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2012) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।   

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਇੰਟਰਵਿਊਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਸਾਲ ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਮਰਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ ਗਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ  ਅਤੇ 1991 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 'ਦ ਅਵਜਰਬਰ' ਲਈ 'ਫਾਰ ਐਕਸ' (For Ex) ਨਾਮਕ ਇਕ ਕਾਲਮ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਲਈ ਲਿਖਿਆ।   ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਮੌਰਗਨ ਸਟੈਨਲੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ  ਨੂੰ 1996 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੁੰਬਈ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। 2002 ਵਿਚ ਉਹ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਅੱਜ ਉਸਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Datta&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-ruchir-sharma-112050100058_1.html|title=Lunch with Business Standard: Ruchir Sharma|last=Datta|first=Kanika|website=Business Standard|access-date=14 May 2013}}&lt;/ref&gt;  2003 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋਰਗਨ ਸਟੈਨਲੀ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। 2006 ਵਿਚ ਉਹ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/person.asp?personId=27902845&amp;privcapId=4032076|title=Executive Profile: Ruchir Sharma|website=Bloomberg Businessweek|access-date=14 May 2013|archive-date=20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420014510/http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/person.asp?personId=27902845&amp;privcapId=4032076|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>37bdm1r4is80tc76cszuwqxm1peusgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115205</id>
    <revision>
      <id>847624</id>
      <parentid>840654</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9454" sha1="bz9fx8f0rvqm9845oycizzpzwzb0l1i" xml:space="preserve">{{ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੂਮੈਨ 2019}}
[[ਤਸਵੀਰ:P051702-149695.jpg|thumb|ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਮਰਦ ਜੋੜਾ]]
'''ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ''' ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ''ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ'' ਕਾਨੂੰਨੀਕਰਣ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੈ। [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ, ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ 9 ਮਿਲੀਅਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਲੇਸਬੀਅਨ ਜਾਂ ਗੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.post-gazette.com/pg/07161/793042-51.stm ਗੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਭਾਰਿਆ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220164604/http://www.post-gazette.com/pg/07161/793042-51.stm |date=2012-02-20 }}, ਮੈਕੇਂਜੀ ਕਾਰਪੈਨਟਰ, ''[[Pittsburgh Post-Gazette|ਪਿਟਸਬਰਗ ਪੋਸਟ-ਗਜ਼ਟ]]'', ਜੂਨ 10, 2007.&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ]] ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।

== ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇ ==
ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇਅ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਉਚਿਤ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਚੰਗੇ-ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;cpa2006&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf|title=Canadian Psychological Association|publisher=|access-date=6 September 2015|archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20%281%29.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;apsp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf|title=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families – A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf|archive-date=2011-03-04|dead-url=yes|access-date=2010-11-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amici2010&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |title=ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਈਕਲੋਜੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ, ਦ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਾਈਕੋਲਾਜੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਦ ਅਮੈਰੀਕਨ ਸਾਈਕੈਟਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਮੈਰਿਜ ਐਂਡ ਫੈਮਿਲੀ ਥੈਰੇਪੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਸੀ ਕ੍ਰੀਆਏ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਦਈ-ਐਪਲੀਲਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿਚ |access-date=2019-02-26 |archive-date=2010-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਤ ਪੀਅਰ-ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਰਨਲਸ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;pediatrics&quot;&gt;{{Cite journal|date=July 2006|title=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children|journal=Pediatrics|volume=118|issue=1|pages=349–64|doi=10.1542/peds.2006-1279|pmid=16818585}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{Cite journal|last=Herek GM|date=September 2006|title=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective|url=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|dead-url=yes|journal=The American Psychologist|volume=61|issue=6|pages=607–21|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607|pmid=16953748|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|archive-date=2010-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stacey2010&quot;&gt;{{Cite journal|last=Biblarz|first=Timothy J.|last2=Stacey|first2=Judith|year=2010|title=How Does the Gender of Parents Matter?|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-marriage-and-family_2010-02_72_1/page/3|journal=Journal of Marriage and Family|volume=72|issue=1|pages=3–22|citeseerx=10.1.1.593.4963|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cpa2005&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf|title=Canadian Psychological Association|publisher=|access-date=6 September 2015|archive-date=2 ਦਸੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151202192710/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਈਕਲੋਜੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨਜ਼ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਹੁਨਰ &quot;ਉੱਤਮ&quot; ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;APA Amicus Briefs&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting.aspx|title=Lesbian and Gay Parenting|website=apa.org|access-date=6 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਬਿਬਲਰਾਜ ਅਤੇ ਸਟੈਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਖੋਜ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ (ਘੱਟੋ-ਘੱਟ) ਦੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਟੈਫਮੈਮੀਲੀ, ਇੰਟਰਜੀਨੀਅਰਟੇਬਲ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਲੇਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ) ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;stacey2010&quot; /&gt;

=== ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ===
ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੂਡਿਥ ਸਟੈਸੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ: &quot;ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੇਅ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅਮੈਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ। ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਨੇ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਮਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।&quot; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਈਕਿਯਾਇਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰਜ਼, ਚਾਈਲਡ ਵੈਲਫੇਅਰ ਲੀਗ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਮਰੀਕਨ ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਆਨ ਐਡੋਪਟੇਬਲ ਚਿਲਡਰਨ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਪੈਡਅਟ੍ਰਿਕਸ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਈਕੋਨਲਿਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਮੈਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫੈਮਲੀ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;hrc&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hrc.org/issues/parenting/professional-opinion.asp|title=Professional Organizations on GLBT Parenting|access-date=2019-02-26|archive-date=2013-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918214939/http://www.hrc.org/issues/parenting/professional-opinion.asp|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਿਵਾਰ]]</text>
      <sha1>bz9fx8f0rvqm9845oycizzpzwzb0l1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਬੇਰਟਾ ਪਰਕਿਨਜ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118139</id>
    <revision>
      <id>847539</id>
      <parentid>481228</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5761" sha1="psrsvucevv6fg76hbl0b0e02jtxmwc8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name      = ਰੋਬੇਰਟਾ ਪਰਕਿਨਜ਼
| image= Roberta Perkins.jpg
| caption     = 
| birth_name   = 
| birth_date   = 1940 
| birth_place   = ਅਸਟਰੇਲੀਆ
| death_place   = ਸਿਡਨੀ
| nationality   = 
| other_names   = 
| education          = 
| occupation    = [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]]&lt;br&gt;[[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਅਤੇ ਕਾਮ-ਕਰਮੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਕਾਲਤ
| years_active  = 
| known_for     = 
| notable_works = 
}}

'''ਰੋਬੇਰਟਾ ਪਰਕਿਨਜ਼''' (1949 – 26 ਜੂਨ 2018) ਇਕ ਅਸਟਰੇਲੀਆਈ [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]], [[ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਕਰਮੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਦਮੀਆਂ ਲਈ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਾਮ-ਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਰਧ-ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਅਧਾਰਿਤ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਹਾਇਤਾ ਸੈਂਟਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

==ਜੀਵਨੀ==
1981 ਵਿਚ ਉਸਨੇ [[ਸਿਡਨੀ]] ਦੀ [[ਮੈਕੂਏਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਆਨਰਜ਼ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|title=The third sex and sanctified persons : a cross-cultural survey, comparison and analysis of transvestism and transsexuality|url=https://trove.nla.gov.au/version/26791020|website=Trove|accessdate=16 April 2018 |date=16 April 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਡਰੈਗ-ਕੂਈਨ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲ ਦੇ ਤਜੁਰਬੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਰਵੇ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਓਪਨਲੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਸੀ।

1980ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਅਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜੋ ਲਾਬਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਟਰਾਂਸ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੀ ਸੀ।


==ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ==
* ''The Third Sex and Sanctified Persons: A Cross-Cultural Survey, Comparison and Analysis of Transvestism and Transsexuality''. Macquarie University BA Hons Thesis 1981.
* ''The Drag Queen Scene: Transsexuals in Kings Cross''. George Allen &amp; Unwin, 1983.
* With Nikki Searant &amp; Linda Tyne. ''Transsexualism: An Overview : Understanding the Transsexual''. Collective of Australian Transsexuals, Australian Transsexual Association, 1983.
* With Garry Bennett. ''Being a Prostitute: Prostitute Women and Prostitute Men''. Allen &amp; Unwin, 1985.
* A History, Manifesto, and a Report on the Proposed Welfare Services of the Australian Prostitutes' Collective. The Collective, 1985.
* ''Female Prostitutes in Visible Prostitution in Inner-City Sydney''. The author, 1985.
* ''Female Prostitution in Sydney an Overview: An Information Document on Female Prostitution and Prostitute Women of Sydney''. Australian Prostitutes Collective (N.S.W.), 1985.
* &quot;Working Girls&quot;: Normality and Diversity Among Female Prostitutes in Sydney. Macquarie University MA Hons Thesis, 1988.
* Interviewed by Phil Jarratt. &quot;The working girl's friend. -Interview with Roberta Perkins, founder of the Australian Prostitutes Collective&quot;. Bulletin (Sydney). 140–141,143–144, 13 September 1988.
* &quot;Wicked Women Or Working Girls: The Prostitute on the Silver Screen&quot;. Media Information Australia, 51, 1989: 28–34.
* &quot;Working Girls in ‘Wowserville’: Prostitute Women in Sydney Since 1945&quot;. In Richard Kennedy. Australian Welfare: Historical Sociology. Macmillan, 1989: 362–389.
* ''Working Girls: Prostitutes, Their Life and Social Control''. Australian Inst. of Criminology, 1991.
* With A. Griffin, &amp; J. Jakobsen. ''Transgender Lifestyles and HIV/AIDS Risk''. University of New South Wales, 1994.
* With G. Prestage, R. Sharp &amp; Frances Lovejoy. ''Sex Work, Sex Workers in Australia''. University of New South Wales Press, 1994.
* With Frances Lovejoy. &quot;Healthy and Unhealthy Life Styles of Female Brothel Workers and Call Girls (Private Sex Workers) in Sydney&quot;. Australian and New Zealand Journal of Public Health. 20, 5, 1996: 512–6.
* “The Drag Queen Scene: Transsexuals in Kings Cross&quot;. In Richard Ekins &amp; Dave King (eds). Blending Genders: Social Aspects of Cross-Dressing and Sex-Changing. Routledge 1996: 53–62.
* With Frances Lovejoy. ''Call Girls: Private Sex Workers in Australia''. University of Western Australia Press, 2007.

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* [https://gendercentre.org.au/about-us/our-history ਅਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  
* [[:en:Sex_workers'_rights|ਕਾਮ-ਕਰਮੀ ਅਧਿਕਾਰ]]

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://web.archive.org/web/20190701042736/https://gendercentre.org.au/about-us/our-history ਜੈਂਡਰ ਸੈਂਟਰ] 

==ਹਵਾਲੇ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]]</text>
      <sha1>psrsvucevv6fg76hbl0b0e02jtxmwc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਰੋਜਿਨੀ ਮਹਿਸ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118679</id>
    <revision>
      <id>847634</id>
      <parentid>729416</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16700" sha1="fzairb42yzdi38j98mls8ydxv1t1m0q" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ਸਰੋਜਿਨੀ ਮਹਿਸ਼ੀ
| image = 
| caption = 
| office = [[ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਲਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ]]
| termstart = 1974
| termend = 1976
| predecessor = 
| successor = 
| office1 = [[ਸਹਿਕਾਰੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ]]
| termstart1 = 1974
| termend1 = 1976
| predecessor1 = 
| successor1 = 
| office2 = [[ਯਾਤਰਾ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਯਾਤਰਾ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਮੰਤਰੀ]]
| termstart2 = 1971
| termend2 = 1974
| predecessor2 = 
| successor2 = 
| party = [[ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]
| otherparty = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]
| birth_name = ਸੋਜਿਨੀ ਬਿੰਦਰਾਓ ਮਹਿਸ਼ੀ
| birth_date = {{birth date|1927|3|3|df=yes}}
| birth_place = [[ਧਾਰਵਾੜ]], [[ਬੰਬਈ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] (ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ [[ਕਰਨਾਟਕ]], ਭਾਰਤ)
| death_date = {{death date and age|2015|1|25|1927|3|3|df=yes}}
| death_place = [[ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ
| occupation = {{hlist|ਅਧਿਆਪਕ|ਵਕੀਲ|ਕਾਰਜਕਰਤਾ|ਸਿਆਸਤਦਾਨ}}
}} 
'''ਸਰੋਜਿਨੀ ਬਿੰਦਰਾਓ ਮਹਿਸ਼ੀ''' (3 ਮਾਰਚ 1927 - 25 ਜਨਵਰੀ 2015) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਵਕੀਲ, ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ [[ਕਰਨਾਟਕ]] [[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜੋ 1962 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਚਾਰ ਮਿਆਦਾਂ ਹਲਕੇ ਧਾਰਵਾੜ ਨਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sarojini-mahishi-dead/article6822549.ece|title=Sarojini Mahishi dead|date=26 January 2015|work=The Hindu|access-date=7 March 2018}}&lt;/ref&gt; 1983 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਫੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Zo5lvtslcEUC|title=Land and People of Indian States and Union Territories|last=Bhatt|first=S. C.|date=2006|publisher=Gyan Publishing House|isbn=9788178353692|page=545|access-date=7 March 2018}}&lt;/ref&gt;

ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ]] ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 1983 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਮਹਿਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 1986 ਵਿੱਚ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/Ex-Union-Minister-Sarojini-Mahishi-Passes-Away/2015/01/26/article2637280.ece|title=Ex-Union Minister Sarojini Mahishi Passes Away|date=26 January 2015|publisher=newindianexpress.com|access-date=18 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142026/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/Ex-Union-Minister-Sarojini-Mahishi-Passes-Away/2015/01/26/article2637280.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਸਰੋਜਿਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਮਾਰਚ 1927 ਨੂੰ [[ਧਾਰਵਾੜ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ (ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਕਮਲਾਬਾਈ ਅਤੇ ਬਿੰਦਰਾਓ ਮਹਿਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਸਰੀ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/455733/mahishi-had-advocated-job-quota.html|title=Mahishi had advocated job quota for Kannadigas|date=26 January 2015|work=Deccan Herald|access-date=7 March 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਿੰਦਰਾਓ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਸਰੋਜਿਨੀ ਨੂੰ [[ਧਾਰਵਾੜ]] ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਸਾਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲਿੰਗਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਬੇਲਗਾਓ|ਬੇਲਗਾਮ]] ਦੇ ਰਾਜਾ ਲੱਖਮਗੁਡਾ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;th1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/mahishi-a-multilingual-scholar-and-educationist/article6822451.ece|title=Mahishi, a multilingual scholar and educationist|date=26 January 2015|work=The Hindu|access-date=7 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮਹਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਮਾਜ ਕਲਿਆਣ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਵਾੜ ਦੇ ਜਨਤਾ ਸ਼ਿਕਸ਼ਣ ਸਮਿਤੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪੜ੍ਹਾਏ1

&lt;ref name=&quot;th1&quot;/&gt;

25 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] [[ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ]] ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਹਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਧੀ ਰੋਡ ਸਥਿਤ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਪੀ. ਬੀ. ਮਹਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/455939/sarojini-mahishi-cremated.html|title=Sarojini Mahishi cremated|date=27 January 2015|work=Deccan Herald|access-date=7 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ===
ਮਹਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨੁਵਾਦ ਕੰਨੜ ਕਵੀ ਡੀ.ਵੀ . ਗੁੰਡਪਾ ਦੀ ਮਾਨਕੁ ਥਿੰਨਾਨਾ ਕੱਗਾ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਸਰੋਜਨੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ==
ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੇਗੜੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਮਹਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਕੰਨੜਿਗਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਦਾਰਿਆਂ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/07/08/stories/2009070853790400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713024233/http://www.hindu.com/2009/07/08/stories/2009070853790400.htm |url-status=dead |archive-date=2009-07-13 |title=Karnataka / Bangalore News : Modification of Sarojini Mahishi report sought |date=2009-07-08 |work=[[The Hindu]] |accessdate=2012-07-31}}&lt;/ref&gt;ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ&lt;ref name=outlook&gt;{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?203180 |title=Sarojini Mahishi Committee |publisher=Outlookindia.com |date=1997-03-12 |accessdate=2012-07-31 |archive-date=2012-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104044333/http://www.outlookindia.com/article.aspx?203180 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰੋ ਕੰਨੜ ਲਾਬੀ ਗਰੁੱਪ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਰਕਸ਼ਨਾ ਵੇਦੀਕੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸਰੋਜਨੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2005/09/28/stories/2005092801151900.htm The Hindu Business Line: Pro-Kannada activists demand more jobs for locals in IT sector] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070125105156/http://www.thehindubusinessline.com/2005/09/28/stories/2005092801151900.htm |date=25 January 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/04/17/stories/2007041708450500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501045522/http://www.hindu.com/2007/04/17/stories/2007041708450500.htm |url-status=dead |archive-date=2007-05-01 |title=`Rasta roko' hits vehicle movement |date=2007-04-17 |work=[[The Hindu]] |accessdate=2012-10-14}}&lt;/ref&gt;


ਮਹਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ (IAS) ਦੇ ਚਾਰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sarojini Mahishi stands by committee report|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/sarojini-mahishi-stands-by-committee-report/article3182333.ece|accessdate=9 July 2013|newspaper=The Hindu|date=23 February 2006}}&lt;/ref&gt; ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਦੀਗਾ, ਜੀ ਕੇ ਸੱਤਿਆ, ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਰੈਡੀ, ਜੀ ਨਰਾਇਣ ਕੁਮਾਰ, ਇੱਕ ਵਿਧਾਇਕ, ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬੀ ਐਸ ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਸਿਦਯਾ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਨ।

=== ਰਿਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ===
ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ 1983 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 13.6.1984 ਨੂੰ ਅੰਤ੍ਰਿਮ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ 30.12.1986 ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰਿਪੋਰਟ ਸੌਂਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ 58 ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ 45 ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ: ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਨੜਿਗਾਂ ਲਈ 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਹਨ। ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ PSUs ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ 'ਸੀ' ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ 'ਡੀ' ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਨੜਿਗਾਂ ਲਈ 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ PSUs ਵਿੱਚ, ਗਰੁੱਪ 'ਬੀ' ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ 'ਏ' ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੰਨੜਿਗਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ 65 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਨੜਿਗਾ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Govt Serious on Mahishi Report|url=http://newindianexpress.com/states/karnataka/article324992.ece|accessdate=7 August 2013|newspaper=The New Indian Express|date=27 February 2012|archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203085856/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/article324992.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਨਤੀਜੇ ===
ਸਰੋਜਿਨੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਜੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ &quot;ਕੰਨੜ ਅਭਿਵਰਧੀ ਪ੍ਰਧਿਕਾਰਾ&quot; ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਵਿਭਾਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}}

== ਅਹੁਦੇ ==

* [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ 
* [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਪਰਸਨ (1982-84)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.guide2womenleaders.com/India_Parliament.htm|title=India Parliament|date=|publisher=Guide2womenleaders.com|access-date=2012-07-31}}&lt;/ref&gt; 
* ਧਾਰਵਾੜ ਉੱਤਰੀ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਦੀ 4 ਵਾਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਮੈਂਬਰ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/comb/combexpr.htm|title=Members Of Lok Sabha|date=|publisher=Parliamentofindia.nic.in|access-date=2012-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;6-ls&quot;&gt;{{Cite web|url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/1537.htm|title=6th Lok Sabha Members Bioprofile - MAHISHI, DR. SAROJINI|publisher=Lok Sabha Secretariat, New Delhi|access-date=13 December 2017}}&lt;/ref&gt; 
* ਸੰਸਦ ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ 
* ਦਿੱਲੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ

== ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ==

* ''ਸਕੁੰਤਲਾ'' (1952)&lt;ref name=&quot;WhosWho1961&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.278465|title=Whos Who of Indian Writers|date=1961|publisher=[[Sahitya Akademi]]|page=192|access-date=7 March 2018}}&lt;/ref&gt; 
* ''ਕਸੂਤੀ ਕਾਲੇ'' (1953)&lt;ref name=&quot;WhosWho1961&quot; /&gt;
* ਹਿੰਦੀ ਰਤਨਾ ਸਨਮਾਨ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/honour-for-sarojini-mahishi/article2314815.ece|title=Honour for Sarojini Mahishi|date=2 August 2011|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; 
* ਕਰਨਾਟਕ [[ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ 58ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ ਕਨਵੋਕੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਆਨਰੇਰੀ ਡੀ ਲਿਟ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/sarojini-mahishi-to-be-conferred-dlitt/313505/|title=Sarojini Mahishi to be conferred DLitt|last=Business Standard|date=2008-02-13|publisher=Business-standard.com|access-date=2012-07-31}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/1537.htm Sarojini Mahishi bioprofile]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]]</text>
      <sha1>fzairb42yzdi38j98mls8ydxv1t1m0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਧਾ ਜੈਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118968</id>
    <revision>
      <id>847705</id>
      <parentid>676413</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7238" sha1="psaw0rfqoaugho02h28h4gu5abvimbt" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਸੁਧਾ ਜੈਨ|image=|imagesize=|birth_name=|birth_date=&lt;!----{{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}}---&gt;|birth_place=|residence=|death_date=|death_place=|occupation=ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵਕੀਲ|nationality=ਭਾਰਤੀ|salary=|networth=|yearsactive=|othername=|spouse=|children=|website=}}
'''ਸੁਧਾ ਜੈਨ''' [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਗਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=707&amp;cid=39|title=Madhya Pradesh Assembly Election 1993 - Constituency: Sagar|access-date=19 February 2014|archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223004521/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=707&amp;cid=39|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1998&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=708&amp;cid=39|title=Madhya Pradesh Assembly Election 1998 - Constituency: Sagar|access-date=19 February 2014|archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223010511/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=708&amp;cid=39|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=203&amp;cid=39|title=Madhya Pradesh Assembly Election 2003 - Constituency: Sagar|access-date=19 February 2014|archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223020007/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=203&amp;cid=39|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|title=Assembly Elections Madhya Pradesh 2003|url=http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?222226|magazine=[[Outlook India]]|access-date=19 February 2014|archive-date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226153742/http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?222226|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011716210500.htm|title=BJP gets new team|date=17 January 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=19 February 2014|archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227181749/http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011716210500.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2008 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਟਿਕਟ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਜੈਨ ਨੇ ਸੁਧਾ ਦੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.oneindia.in/2008/11/03/bjp-fields-seven-fresh-candidates-from-sagar-1225706616.html|title=MP: BJP fields seven fresh candidates from Sagar|date=3 November 2008|website=[[United News of India]]|access-date=19 February 2014|archive-date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228225244/http://news.oneindia.in/2008/11/03/bjp-fields-seven-fresh-candidates-from-sagar-1225706616.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਐਮ ਐਲ ਜੈਨ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਆਰਐਸਐਸ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮਸੇਵਕ ਸੰਘ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਐਮ.ਏ.) ਅਤੇ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. (ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਸਾਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਐਲਐਲਬੀ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਗਰ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।

== ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ==
1991 ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਮ.ਪੀ. ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਬੋਰਡ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੀ। ਇਹ ਪੋਸਟ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਾਗਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ 1993, [7] 1998[8] ਅਤੇ 2003 ਲਈ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੂਬਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਾਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੀ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਜੈਨ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਮਨ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੈਮ &quot;ਰਾਜਘਾਟ&quot; ਬਣਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>psaw0rfqoaugho02h28h4gu5abvimbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119006</id>
    <revision>
      <id>847622</id>
      <parentid>838392</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27737" sha1="fznwylb4h1ko1jydywrw37qq78tjup4" xml:space="preserve">ਹੇਠਾਂ, ਜੁਲਾਈ 2019 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।

== ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅੰਕੜੇ ==
{{Multiple image}}[[ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ 2]] (2018)'','' ਜੂਨ 2018 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਮਾਈ ਹੈ: ਅਨੁਮਾਨ 57 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 40 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ 17 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4059|title=Carry On Jatta 2 Smashes Records By A Distance}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ]] (2014) ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 3.57 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5176|title=Shadaa Is Very Good Overseas - Top Ten Punjab Grossers Overseas - Box Office India|website=boxofficeindia.com|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ [[ਭਾਰਤ|ਇੰਡੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕਨੇਡਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਅਸਟਰੇਲੀਆ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]], ਅਤੇ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਕੈਨੇਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5246|title=Shadaa Is Top Grosser In Canada For 2019|date=2019-07-23|website=[[Box Office India]]|language=english|access-date=2019-07-23}}&lt;/ref&gt;

ਜਿਹੜੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਨ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਜਾਂ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ। ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਅਤੇ ਬੰਬੂਕਾਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਐਮੀ ਵਿਰਕ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰਕੀਟ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਸਪੈਂਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/mobi/news/life-style/ammy-to-join-bollywood-as-a-lead-actor/617240.html|title=Ammy to join Bollywood as a lead actor|last=|first=|date=|website=Tribune India|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://punjabnewsexpress.com/interview/news/can-t-experiment-much-in-punjabi-films-ammy-virk-76779.aspx|title=Can't experiment much in Punjabi films: Ammy Virk|website=punjabnewsexpress.com|access-date=2018-09-27}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਚਾਰਟ ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਥੀਏਟਰਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂਕਣ ਮੁੱਲ 'ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਉੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਲ ਕੁਲ 21 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 20 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ₹ 50 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ 2]] ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ।
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
|+ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; |ਦਰਜ਼ਾ
! scope=&quot;col&quot; |ਪੀਕ
! scope=&quot;col&quot; |ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; |ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
! scope=&quot;col&quot; |ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ
! scope=&quot;col&quot; |ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਮਾਈ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |ਹਵਾਲੇ
|-
|1
|1
! scope=&quot;row&quot; |ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ
|2018
|[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]]
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ, ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ
|₹ 56.27 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4015|title=Top Ten Punjabi Grossers All Time - Carry On Jatta 2 Rules}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4000|title=Carry On Jatta 2 Smashes All Records In Week One}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3987|title=Carry On Jatta 2 Sets Another Record On Sunday}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|2
! scope=&quot;row&quot; |ਛੜਾ
|2019
|ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ
|ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ, ਬਰਾਟ ਫਿਲ੍ਮ੍ਸ
|₹ 53 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5204|title=Shadaa Hits 50 Crore Worldwide - Box Office India|website=boxofficeindia.com|access-date=2019-07-12}}&lt;/ref&gt;
|-
|3
|1
! scope=&quot;row&quot; |ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ
|2014
|ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ
|ਬਵੇਜਾ ਮੂਵੀਜ਼
|₹ 45.96 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3828|title=Top Punjabi Worldwide Grossers}}&lt;/ref&gt;
|-
|4
|2
! scope=&quot;row&quot; |ਸਰਦਾਰ ਜੀ
|2015
|ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 37.62 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/spectrum/the-turbaned-prince/107054.html|title=The turbaned prince|last=Singh|first=Jasmine|date=19 July 2015|work=Spectrum|publisher=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=1 ਅਗਸਤ 2019|archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020054047/http://www.tribuneindia.com/news/spectrum/the-turbaned-prince/107054.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|5
|3
! scope=&quot;row&quot; |ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ
|2017
|ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਓ
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 31.74 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/manje-bistre-worldwide-box-office-collection-gippy-grewal-film-emerges-biggest-money-spinner-1st-723404|title=Manje Bistre worldwide box office collection: Gippy Grewal film emerges as biggest money spinner in 1st weekend}}&lt;/ref&gt;
|-
|6
|5
! scope=&quot;row&quot; |ਕਿਸਮਤ 
|2018
|ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ
|ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੋਤਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ
|₹ 31.05 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4335|title=Qismat Is A Blockbuster - Top Punjabi Films Worldwide|archive-url=https://archive.today/20190506020755/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4335|archive-date=6 ਮਈ 2019|access-date=1 ਅਗਸਤ 2019|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-overseas/andhadhun-pips-loveyatri-in-overseas/|title=Weekend Report|last=Hungama|first=Bollywood|date=2018-10-08|work=Bollywood Hungama|access-date=2018-10-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|3
! scope=&quot;row&quot; |ਅੰਗਰੇਜ਼
|2015
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਦਾਰਾ ਪ੍ਰੋਡਕ੍ਸ਼ਨ੍ਸ, ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 30.68 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/angrej-17-day-box-office-collection-amrinder-gill-film-pips-ramta-jogi-3rd-weekend-643349|title='Angrej' 17-Day Box Office Collection: Amrinder Gill Film Pips 'Ramta Jogi' in 3rd Weekend|last=Hooli|first=Shekhar H|date=18 August 2015|website=International Business Times, India Edition|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|8
|1
! scope=&quot;row&quot; |ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2
|2013
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 27.95 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;The Times of India 2013&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Jatt-and-Juliet-2-makes-a-record-collection-at-the-box-office/articleshow/21364477.cms|title=Jatt and Juliet 2 makes a record collection at the box office|date=26 July 2013|website=The Times of India|access-date=18 August 2015|quote=The film has made a box office collections nearing Rs. 20 crores approx (All India)}}&lt;/ref&gt;
|-
|9
|8
! scope=&quot;row&quot; |ਮੁਕਲਾਵਾ
|2019
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 25.66 ਕਰੋੜ
|
|-
|10
|6
! scope=&quot;row&quot; |ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੂਟ
|2018
|ਪੰਕਜ ਬਤਰਾ
|ਵਿਵਡ ਆਰਟ ਹਾਊਸ
|₹ 25.51 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|11
|5
! scope=&quot;row&quot; |ਲਵ ਪੰਜਾਬ
|2016
|ਰਾਜੀਵ ਢੀਂਗਰਾ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 25.16 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://boxofficecollection.in/box-office-report/total-collection-of-ardaas-love-punjab-till-2nd-weekend-10-days-16977|title=Total Collection of Ardaas &amp; Love Punjab till 2nd Weekend (10 Days)}}{{Cite news|url=https://bestoftheyear.in/movie/love-punjab/|title=Love Punjab|access-date=2019-08-01|archive-date=2023-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321020357/https://bestoftheyear.in/movie/love-punjab/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|12
|6
! scope=&quot;row&quot; |ਅੰਬਰਸਰੀਆ 
|2016
|ਮਨਦੀਪ ਕੁਮਾਰ
|ਟਿਪਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼
|₹ 24.88 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;Box Office India 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/art_detail.php?articalid=1934|title=Ambarsariya Continues Strong Run|date=4 April 2016|website=Box Office India|access-date=19 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hooli 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/ambarsariya-continues-dominate-love-punjab-ardaas-overseas-box-office-674406|title='Ambarsariya' continues to dominate 'Love Punjab,' 'Ardaas' at overseas box office|last=Hooli|first=Shekhar H|date=12 April 2016|website=International Business Times, India Edition|access-date=19 April 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|13
|7
! scope=&quot;row&quot; |ਬੰਬੂਕਾਟ 
|2016
|ਪੰਕਜ ਬਤਰਾ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 24.51 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/bambukat-box-office-collection-pankaj-batras-film-moves-closer-1-5-million-mark-overseas-689507#Ee2PYA2awzTIMRrM.99|title='Bambukat' box office collection: Pankaj Batra's film moves closer to $1.5 million mark overseas}}&lt;/ref&gt;
|-
|14
|14
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#b6fcb6;&quot; |ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਂ 
|2019
|[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]]
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 24.42 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|15
|7
! scope=&quot;row&quot; |ਸਰਦਾਰ ਜੀ 
|2016
|ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 24.2 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-udta-punjab-raman-raghav-2-0-record-slow-week-sardaarji-2-doing-685556|title=Box office collection: 'Udta Punjab' and 'Raman Raghav 2.0' record a slow week; 'Sardaarji 2' doing well worldwide|date=5 July 2016|website=International Business Times|access-date=18 July 2016|quote=The worldwide box office collection of &quot;Sardaarji 2&quot; stands at Rs. 19 crore.}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|1
! scope=&quot;row&quot; |ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 
|2012
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 23.09 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20130331/spectrum/main1.htm|title=All dressed up, going places}}&lt;/ref&gt;
|-
|17
|3
! scope=&quot;row&quot; |ਪੰਜਾਬ 1984
|2014
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 22.64 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;outlookindia.com 2015&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/chak-de-pollywood/291502|title=Chak De Pollywood - Namrata Joshi - Aug 04,2014|last=[[Namrata Joshi]]|date=10 August 2015|website=outlookindia.com|access-date=11 August 2015|quote=Last heard, it had grossed Rs 21 crore worldwide.|archive-date=1 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150901195744/http://www.outlookindia.com/article/chak-de-pollywood/291502|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|18
|14
! scope=&quot;row&quot; |ਵਧਾਈਆਂ ਜੀ ਵਧਾਈਆਂ
|2018
|[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]]
|ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ
|₹ 20.15 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Vadhayiyaan-Ji-Vadhayiyaan-(India)-(2018)/Australia#tab=summary|title=Vadhaiyan Ji Vadhaiyan - Financial Information Australia|work=The Numbers|access-date=2018-09-17|archive-date=2018-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215252/https://www.the-numbers.com/movie/Vadhayiyaan-Ji-Vadhayiyaan-(India)-(2018)/Australia#tab=summary|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|19
|12
! scope=&quot;row&quot; |ਵੇਖ ਬਰਾਤਾਂ ਚੱਲੀਆਂ 
|2017
|ਕਸ਼ਤਿਜ ਚੌਧਰੀ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 20.1 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3117|title=Punjabi Film Vekh Baraatan Challiyan Is A Huge Hit}}&lt;/ref&gt;
|-
|20
|12
! scope=&quot;row&quot; |ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ 
|2017
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਬਾਲਾ ਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 20.05 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3039|title=Super Singh Box Office India|publisher=Box Office India}}&lt;/ref&gt;
|-
|21
|3
! scope=&quot;row&quot; |ਜੱਟ ਜੇਮਸ ਬਾਂਡ 
|2014
|ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ
|ਗੁਰਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 20 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://boxofficecollection.in/box-office-report/jatt-james-bond-9th-day-collection-9-days-total-collection-at-box-office-3437|title=Jatt James Bond 9th Day Collection- 9 Days Total Collection at Box Office}}&lt;/ref&gt;
|-
|22
|19
! scope=&quot;row&quot; |ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ 2
|2019
|ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਓ
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 19.25 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4917|title=Top Punjabi Film Opening Days - Manje Bistre 2 Is Low - Box Office India|website=boxofficeindia.com|access-date=2019-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|23
|15
! scope=&quot;row&quot; |ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ 2
|2017
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਪਟਿਆਲਾ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 19.2 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ghaintpunjab.com/GhaintPunjab/Article/8772/box-office-report-nikka-zaildar-2-weekend-collection/|title=Box Office Report - Nikka Zaildar 2 Weekend Collection Is HERE!|access-date=2019-08-01|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803093555/https://www.ghaintpunjab.com/Ghaintpunjab/Article/8772/box-office-report-nikka-zaildar-2-weekend-collection|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|24
|13
! scope=&quot;row&quot; |ਲਹੌਰੀਏ
|2017
|[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]]
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 19 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailypost.in/news/international/lahoriye-box-office-collection-india-international/|title=Lahoriye Box Office Collection – India &amp; International|access-date=2019-08-01|archive-date=2018-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611031414/https://dailypost.in/news/international/lahoriye-box-office-collection-india-international/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|25
|20
! scope=&quot;row&quot; |ਮਰ ਗਏ ਓਏ ਲੋਕੋ 
|2018
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 19 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Mar-Gaye-Oye-Loko-(India)(2018)/Australia#tab=summary|title=Mar Gaye Oye Loko - Financial Information Australia|work=The Numbers|access-date=2018-09-17|archive-date=2018-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215325/https://www.the-numbers.com/movie/Mar-Gaye-Oye-Loko-(India)(2018)/Australia#tab=summary|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|26
|22
! scope=&quot;row&quot; |ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਲਾ 
|2019
|ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
|ਨੌਅਟੀ ਮੈਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ, ਇੰਫੈਂਟਰੀ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 19 ਕਰੋੜ
|
|-
|27
|2
! scope=&quot;row&quot; |ਸਾਡਾ ਹੱਕ
|2013
|ਮਨਦੀਪ ਬੈਨੀਪਾਲ
|OXL ਫ਼ਿਲਮਸ ਮੁੰਬਈ
|₹ 18.94 ਕਰੋੜ
|
|-
|28
|19
! scope=&quot;row&quot; |ਗੋਲਕ ਬੁਗਨੀ ਬੈਂਕ ਤੇ ਬਟੂਆ
|2018
|ਕਸਸ਼ਟੀਜ ਚੌਧਰੀ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 18.2 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Golak-Bugni-Bank-Te-Batua-(India)|title=Golak Bugni Bank Te Batua (2018) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2018-09-17|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821093843/https://www.the-numbers.com/movie/Golak-Bugni-Bank-Te-Batua-(India)|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|29
|2
! scope=&quot;row&quot; |ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ
|2012
|ਸਮੀਪ ਕੰਗ
|ਗੁਰਫਤੇਹ ਫ਼ਿਲਮਸ 
|₹ 18 ਕਰੋੜ
|
|-
|30
|5
! scope=&quot;row&quot; |ਡਿਸਕੋ ਸਿੰਘ
|2014
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਪੀ ਟੀ ਸੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 18 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=276|title=Disco Singh BOI}}&lt;/ref&gt;
|-
|31
|24
! scope=&quot;row&quot; |ਅਸ਼ਕੇ
|2018
|[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]]
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 18 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Ashke-(India)-(2018)|title=Ashke (2018) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2018-09-17}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|32
|12
! scope=&quot;row&quot; |ਅਰਦਾਸ 
|2016
|[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]]
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 17 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://boxofficecollection.in/box-office-report/total-collection-of-ardaas-love-punjab-till-2nd-weekend-10-days-16977|title=Total Collection of Ardaas &amp; Love Punjab till 2nd Weekend (10 Days)}}&lt;/ref&gt;
|-
|33
|29
! scope=&quot;row&quot; |ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲੇ
|2019
|ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ ਅਰੋੜਾ
|ਵਿਲਜ਼ਰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 17 ਕਰੋੜ
|
|-
|34
|16
! scope=&quot;row&quot; |ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ
|2017
|ਹੈਰੀ ਭੱਟੀ, ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ
|ਵੇਹਲੀ ਜਨਤਾ ਫਿਲ੍ਮ੍ਸ
|₹ 16 ਕਰੋੜ
|
|-
|35
|22
! scope=&quot;row&quot; |ਲਾਵਾਂ ਫੇਰੇ
|2018
|[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]]
|ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ ਪ੍ਰੋਡਕ੍ਸ਼ਨ੍ਸ
|₹ 16 ਕਰੋੜ
|
|-
|36
|16
! scope=&quot;row&quot; |ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ
|2016
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਪਟਿਆਲਾ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 15 ਕਰੋੜ
|
|-
|37
|24
! scope=&quot;row&quot; |ਲੌਂਗ ਲਾਚੀ
|2018
|[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]]
|ਵਿਲਜ਼ਰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 15 ਕਰੋੜ
|
|-
|38
|30
! scope=&quot;row&quot; |ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ
|2018
|ਮਨਦੀਪ ਬੈਨੀਪਾਲ
|ਡ੍ਰੀਮ ਰਿਐਲਿਟੀ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 15 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4179|title=Dakuaan Da Munda Loots Box Office}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਾਰਨ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
|+2019 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਰਕੇ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
! scope=&quot;col&quot; |ਦਰਜ਼ਾ 
! scope=&quot;col&quot; |ਸਿਰਲੇਖ
! data-sort-type=&quot;currency&quot; scope=&quot;col&quot; |ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਕਮਾਈ {{ਛੋਟਾ|(2019 ₹)}}
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
|-
|1
!''[[ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ 2]]''
|₹59.2 crore
|2018
|-
|2
!''[[ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ]]''
|₹57.9 crore
|2014
|-
|3
!''[[ਛੜਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਛੜਾ]]''
|₹53 crore
|2019
|-
|4
!''ਸਰਦਾਰ ਜੀ''
|₹44.7 crore
|2015
|-
|5
!''ਜੱਟ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ 2''
|₹38.4 crore
|2013
|-
|6
!''[[ਅੰਗਰੇਜ]]''
|₹36.5 crore
|2015
|-
|7
!''ਜੱਟ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ''
|₹35.3 crore
|2012
|-
|8
!''ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ''
|₹34.7 crore
|2017
|-
|9
!''ਕਿਸਮਤ''
|₹32.7 crore
|2018
|-
|10
!''[[ਪੰਜਾਬ 1984]]''
|₹28.5 crore
|2014
|-
|}

== ਸਾਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
!ਸਾਲ
!ਸਿਰਲੇਖ
!ਡਾਇਰੈਕਟਰ
!ਸਟੂਡੀਓ
!ਵਿਸ਼੍ਵਵਭਰ ਕਮਾਈ
!ਹਵਾਲਾ
|-
|2002
|ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਟੀ ਸੀਰੀਜ਼
|₹ 3.3 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;year&quot;&gt;{{Cite news|url=http://punjabiboxoffice.blogspot.com/p/posters.html|title=Box Office Report|access-date=2019-08-01|archive-date=2019-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914013139/http://punjabiboxoffice.blogspot.com/p/posters.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|2004
|ਦੇਸ ਹੋਇਆ ਪਰਦੇਸ
|ਮਨੋਜ ਪੁੰਜ 
|ਸਾਈ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ
|₹ 6.6 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;year&quot; /&gt;
|-
|2005
|ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹਾਰਾਂ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਵਾਈਲਡ ਰੋਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟਸ
|₹ 2.3 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;year&quot; /&gt;
|-
|2006
|ਦਿਲ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਟਿਪਸ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 9 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;year&quot; /&gt;
|-
|2007
|ਮਿੱਟੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਪੰਜ-ਆਬ ਮੂਵੀਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲਸ 
|₹ 5.75 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-overseas/overseas-business-hits-rock-bottom/|title=Overseas: Business hits rock-bottom! - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=2007-09-26|work=Bollywood Hungama|access-date=2018-09-17|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|2008
|ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਬਿਗ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 6.75 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/mera-pind/box-office/|title=Mera Pind Box Office Collection till Now - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|work=Bollywood Hungama|access-date=2018-09-17|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ 
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਟਿਪਸ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 5.75 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/box-office/2009/munde-uk-de-dominating-030609.html|title=still going strong|date=2009-06-03|work=www.filmibeat.com|access-date=2018-09-17|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|ਮੇਲ ਕਰਾਦੇ ਰੱਬਾ
|ਨਵਨੀਅਤ ਸਿੰਘ
|ਟਿਪਸ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 10.5 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://punjabipollywood.com/punjabi-box-office/|title=Box Office {{!}} PunjabiPollywood.com|website=PunjabiPollywood.com - Gossip, Movies, Songs, Photos, Videos|language=en-US|access-date=2018-08-24}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|ਜਿਹਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟਿਆ 
|ਮਨਦੀਪ ਕੁਮਾਰ
|ਟਿਪਸ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 12.5 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|2012
|ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ 
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 23.09 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|2013
|ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ 
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 27.95 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
|-
|2014
|ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ
|ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ
|ਬਵੇਜਾ ਮੂਵੀਜ਼
|₹ 45.96 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|2015
|ਸਰਦਾਰ ਜੀ 
|ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 37.62 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|2016
|ਲਵ ਪੰਜਾਬ 
|ਰਾਜੀਵ ਢੀਂਗਰਾ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਇਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟਸ
|₹ 25.16 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|2017
|ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ
|ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਓ
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 31.74 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|[[2018 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਸਤ|2018]]
|ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ 2 
|[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]]
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ, ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ
|₹ 56.27 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|-
|[[2019 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਸਤ|2019]]
|ਛੜਾ
|ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ
|ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ &amp; ਬਰਾਟ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 53 ਕਰੋੜ
|
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ]]</text>
      <sha1>fznwylb4h1ko1jydywrw37qq78tjup4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੀਰਾ ਲਾਲ ਸਿੱਬਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120148</id>
    <revision>
      <id>847763</id>
      <parentid>575268</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8570" sha1="e2atf27xmmc5nxuiyiwnqx7i9tiwv2j" xml:space="preserve">[[File:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Bhushan to Shri Hira Lall Sibal for his contribution to the cause of justice, at investiture ceremony in New Delhi on March 29, 2006.jpg|thumb|ਡਾ: ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹੀਰਾ ਲਾਲ ਲਾਲ ਸਿੱਬਲ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] 
'''ਹੀਰਾ ਲਾਲ ਸਿੱਬਲ''' (ਅੰ. 1915&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sify.com/finance/once-there-was-manto-news-features-mftbkpgjjecsi.html|title=Once there was Manto|website=Sify|language=en|access-date=2019-09-14}}&lt;/ref&gt; - 2012) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ, ਨਿਆਇਕ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਸੀ, ਜੋ 1945 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕਾਂ [[ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ|ਇਸਮਤ ਚੁਗਤਾਈ]] ਅਤੇ [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਚਾਅ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Kapil Sibal bereaved - Hira Lall Sibal dead&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.yespunjab.com/punjab/news/item/13148-kapil-sibal-bereaved-%E2%80%93-hira-lall-sibal-dead-badal-condoles|title=Kapil Sibal bereaved - Hira Lall Sibal dead|date=29 December 2012|publisher=Yes Punjab|access-date=13 June 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ]] ਪ੍ਰੈਕਟਸ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Kapil Sibal bereaved&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/news/nation/kapil-sibal-bereaved_819584.html|title=Kapil Sibal bereaved|date=29 December 2012|publisher=Zee News|access-date=13 June 2016}}&lt;/ref&gt;

ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੈਕਟਸ 1937 ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ]] [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ&lt;ref name=&quot;Hira Lal Sibal Kapil Sibal and his 98 year old father in the difference&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bhaskar.com/news/CHD-kapil-sibal-and-his-98-year-old-father-hiralal-sibal-in-the-matter-so-much-3536567.html|title=Hira Lal Sibal Kapil Sibal and his 98 year old father in the difference|date=18 July 2012|publisher=Bhaskar|access-date=13 June 2016}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1948 ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਵੱਸ ਗਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1955 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ]] ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਸ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Living legend of the law Hira Lal Sibal breathes his last&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Living-legend-of-the-law-Hira-Lal-Sibal-breathes-his-last/articleshow/17808312.cms|title=Living legend of the law Hira Lal Sibal breathes his last|date=29 December 2012|publisher=Times of India|access-date=13 June 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ&lt;ref name=&quot;Kapil Sibal bereaved - Hira Lall Sibal dead&quot;/&gt; ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਪਰੰਤੂ ਇੱਕ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਬਣਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Kapil Sibal’s lawyer father Hira Lal dies in Chandigarh&quot;&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/kapil-sibal-s-lawyer-father-hira-lal-dies-in-chandigarh/1051995/|title=Kapil Sibal’s lawyer father Hira Lal dies in Chandigarh|date=30 December 2012|publisher=Indian Express|access-date=13 June 2016}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮਲਿਕ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਦਾ ਅਗਵਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ|ਜ਼ੁਲਫਿਕਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਦੀ]] ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ|ਇਸਮਤ ਚੁੱਗਤਾਈ]] ਅਤੇ [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ 1945 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਲਿਖਣਾ; ਇਸਮਤ ਨੂੰ 90 ਰੁਪਏ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂਕਿ ਮੰਟੋ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਿੱਬਲ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ&lt;ref name=&quot;Another award of honour for legal stalwart Hira Lall Sibal&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/another-award-of-honour-for-legal-stalwart-hira-lall-sibal/story-IzjbjkV0wP6eXgJErdu6eJ.html|title=Another award of honour for legal stalwart Hira Lall Sibal|date=2 June 2012|publisher=Hindustan Times|access-date=13 June 2016}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਲਿਵਿੰਗ ਲੈਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਲਾਅ'' ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Living legend of the law Hira Lal Sibal breathes his last&quot;/&gt; ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਬਦਲੇ 2006 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2016|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|dead-url=yes|access-date=3 January 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 29 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ 98 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੇਟੀ ਆਸ਼ਾ ਨੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Kapil Sibal bereaved&quot;/&gt; ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੱਬਲ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦਰ ਸਿੱਬਲ, ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦੇ]] ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਕੰਵਲ ਸਿੱਬਲ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Kapil Sibal's Father Hira Lall Sibal Dead&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/kapil-sibals-father-hira-lall-sibal-dead/785228|title=Kapil Sibal's Father Hira Lall Sibal Dead|date=29 December 2012|publisher=Outlook India|access-date=13 June 2016|archive-date=9 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609170724/http://www.outlookindia.com/newswire/story/kapil-sibals-father-hira-lall-sibal-dead/785228|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ, ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2009 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ|ਯੂਪੀਏ]] ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਰੱਖੇ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]]</text>
      <sha1>e2atf27xmmc5nxuiyiwnqx7i9tiwv2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਂਸੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120364</id>
    <revision>
      <id>847749</id>
      <parentid>819571</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16446" sha1="o0b84akvedx55qdo0c7mwq526zcbk8a" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=September 2011}}
{{Infobox settlement
| name                    = ਹਾਂਸੀ
| native_name             = हांसी \ Hansi
| native_name_lang        = ਹਿੰਦੀ
English
| other_name              = 
| settlement_type         = ਸ਼ਹਿਰ
| image_skyline           = Main Gate front look.jpg
| image_alt               = 
| image_caption           = [[ਅਸੀਗੜ ਕਿਲ੍ਹਾ]],ਹਾਂਸੀ
| nickname                = 
| image_map               = 
| map_alt                 = 
| map_caption             = 
| pushpin_label_position  = ਸੱਜੇ
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = 
| coordinates             = {{coord|29.1|N|75.97|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ਦੇਸ਼
| subdivision_name        = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1       = ਰਾਜ
| subdivision_name1       = [[ਹਰਿਆਣਾ]]
| subdivision_type2       = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | ਜ਼ਿਲਾ]]
| subdivision_name2       = [[ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲਾ | ਹਿਸਾਰ]]
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 207
| population_total        = 75730
| population_as_of        = 2001
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1    = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1     = ਹਰਿਆਣਵੀ, [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ | ਹਿੰਦੀ]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = ਪਿੰਨ
| postal_code             = 125033
| area_code_type          = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| area_code               = 01663
| registration_plate      = HR 21
| website                 = {{URL|haryana.gov.in}} 
| footnotes               = 

}}
'''ਹਾਂਸੀ''', [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਵੇਂ ਹਾਂਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/india/report-haryana-mulls-creation-of-three-new-districts-charkhi-hansi-and-gohana-2204388 Haryana mulls creation of three new districts: Charkhi, Hansi and Gohana]&lt;/ref&gt; 

== ਸ਼ਹਿਰ ==

=== ਬਾਰਸੀ ਗੇਟ ===
ਹਾਂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਪੰਜ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ - ਦਿੱਲੀ ਗੇਟ (ਪੂਰਬੀ), ਹਿਸਾਰ ਗੇਟ (ਪੱਛਮ), ਗੋਸਾਈ ਗੇਟ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ), ਬਾਰਸੀ ਗੇਟ (ਦੱਖਣ) ਅਤੇ ਉਮਰਾ ਗੇਟ (ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ)। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਰੂਥਲ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ (ਤੋਸ਼ਮ, ਦੇਵਸਰ, ਖਾਨਕ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ) ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ {{Convert|30|acre|m2}} ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੌਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ|ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ]] ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਅਨੰਗਪਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦ੍ਰੂਪੜ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ &quot; ਅਸੀਗੜ &quot; ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1915 ਵਿਚ ਕਾਜ਼ੀ ਸ਼ਰੀਫ ਹੁਸੈਨ ਦੁਆਰਾ ''ਤਾਲੀਫ਼-ਏ-ਤਾਜਕਾਰ-ਏ-ਹਾਂਸੀ ਦੇ'' ਅਨੁਸਾਰ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 80 ਕਿਲ੍ਹੇ ਇਸ ਕੇਂਦਰ &quot;ਅਸੀਗੜ&quot; ਤੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 

ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਂਸੀ ਨੂੰ ਹਿਸਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ''ਭੂਮੀਗਤ ਸੁਰੰਗ'' ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਾਰਜ ਥਾਮਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ, ਮੌਜੂਦਾ ਏਐਸਆਈ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। 

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਤਸਵੀਰ:India1765and1805b.jpg|thumb| ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ, 1765-1805 ]]
[[ਤਸਵੀਰ:James Skinner CB (1778 – 1841) , 19th century.jpg|thumb| ਜੇਮਜ਼ ਸਕਿਨਰ ਸੀਬੀ (1778–1841), 19 ਵੀਂ ਸਦੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਥੌਮਸ ਮੈਟਕਾਲਫ਼ ਦੀ 1844 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ]]
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਅਤੇ &quot;ਮਜਕੁਰਾ ਹੰਸੀ&quot; ਵਰਗੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇਸ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ|ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ]] ਦੀ ਬੀਮਾਰ ਧੀ ''ਹੰਸਾਵਤੀ / ਅੰਬਵਤੀ'' ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਾ ਅਨੰਗਪਾਲ ਵਿਹੰਗਪਾਲ ਤੋਮਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ &quot; ''ਹੰਸਾਕਰ'' &quot; (957 ਈ.) ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।   

1982 ਵਿੱਚ ਹਾਂਸੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੁੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ [[ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ|ਗੁਪਤਾ ਕਾਲ]] (to 319 to ਤੋਂ 5 605 ਸਾ.ਯੁ.) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 7th ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ 1037 ਸਾ.ਯੁ. ਵਿਚ ਗਜ਼ਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਸੂਦ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਗਜ਼ਨੀ ਦੇ [[ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ|ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ]] ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਗਏ ਸਨ। ਮਸੂਦ ਨੇ ਹਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗਜ਼ਨੀ]] ਵਿਖੇ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt; Jaina Bronzes From Hansi, by Devendra Handa, Indian Institute of Advanced Study, 2002&lt;/ref&gt; 

1192 ਵਿੱਚ, [[ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਂਸੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਹਾਂਸੀ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫੇਰ ਦਿੱਲੀ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 

[[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ|ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਹਾਂਸੀ ਆਏ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਸੰਤ “ਜਗਨਨਾਥ ਪੁਰੀ” ਸਮਾਧ ਹਾਂਸੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਹਾਂਸੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਾਂਸੀ ਕੋਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜੈਨ ਸਨ ਜੋ ਇਸ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਹਾਂਸੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। 

[[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਵੀ 1705 ਵਿਚ ਹਾਂਸੀ ਆਏ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਲਮ [[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ]] ਵਿਰੁੱਧ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ|ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ]]। 1707 ਵਿੱਚ, [[ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ|ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ ਹਾਂਸੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਾਂਸੀ 1736 ਵਿੱਚ [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ|ਮਰਾਠਾ]] ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ 1761 ਵਿੱਚ [[ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ]] ਨੇ 1780 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਲੇ ਗਏ। 

ਜਾਰਜ ਥਾਮਸ, ਇਕ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਅਤੇ ਰੇਡਰ ਜੋ ਇਕ ਸਧਾਰਣ ਮਲਾਹ ਤੋਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਉੱਠਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਹਾਂਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਹਾਂਸੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨੇ 1802 ਵਿਚ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ। 1819–32 ਤਕ, ਹਾਂਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1832 ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 

ਹਾਂਸੀ [[ਜੇਮਜ਼ ਸਕਿੱਨਰ (ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਫ਼ਸਰ)|ਕਰਨਲ ਜੇਮਜ਼ ਸਕਿਨਰ]] ਸੀਬੀ (1778 - 4 ਦਸੰਬਰ 1841) ਦਾ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਸਿਕੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹਾਂਸੀ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਦਾ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 

[[ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈਆਂ|ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਯੁੱਧ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਂਸੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਈ। ਹਾਂਸੀ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|1857 ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]] (ਗਦਰ) ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਲਾਲਾ ਹੁਕਮ ਚੰਦ ਜੈਨ ਨੂੰ 1857 ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

1947 ਵਿਚ ਜਦ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ]]  ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਹਾਂਸੀ ਤੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ [[ਇੰਜ਼ਮਾਮ ਉਲ ਹਕ|ਇੰਜ਼ਮਾਮ-ਉਲ-ਹੱਕ]] ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬਟਵਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਂਸੀ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?203599 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=22 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115232022/http://www.outlookindia.com/article.aspx?203599 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ਡਾ: ਭੁਪ ਸਿੰਘ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਰੋਟਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ''ਹੰਸੀ ਕਾ ਏਟੀਅਸ'', ਹਾਂਸੀ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। 

ਹਾਂਸੀ ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਿੱਠੇ [[ਪੇੜਾ|ਪੇਡਿਆਂ]] ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਈ ਹੋਰ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

== ਭੂਗੋਲ ==
ਹੰਸੀ {{Coord|29.1|N|75.97|E|}}'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Hansi.html Falling Rain Genomics, Inc – Hansi]&lt;/ref&gt; ਇਸਦੀ ਔਸਤਨ ਉੱਚਾਈ 207 ਮੀਟਰ (679 ਫੁੱਟ) ਹੈ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==

=== ਕਾਲਜ ===
* ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਹਾਂਸੀ
*[http://www.universalinstitutions.org/ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ], ਹਾਂਸੀ ਇਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਹੈ।

=== ਸਕੂਲ ===
ਹਾਂਸੀ ਦੇ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ 5 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੂਲ ਹਨ 
* ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ
* ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ
* ਐਸ ਡੀ ਮਾਡਰਨ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ
* ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਮੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਆਰ ਪੀ ਐਸ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਗੜ੍ਹੀ &lt;ref&gt;https://www.google.co.in/search?q=schools+in+hansi&lt;/ref&gt; 
*ਇੱਥੇ ਡੀਪੀਐਸ ਹਿਸਾਰ ( ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ) ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਹਿਸਾਰ]] 
* [[ਅਸੀਗੜ ਕਿਲ੍ਹਾ]]
* ਹਿਸਾਰ ਦੀ ਵੰਡ

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>o0b84akvedx55qdo0c7mwq526zcbk8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਂਢ ਕੀ ਆਂਖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121516</id>
    <revision>
      <id>847671</id>
      <parentid>805903</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14383" sha1="47fur0vqjes7fsl0idvctl6ufb6bky6" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ|name=ਸਾਂਢ ਕੀ ਆਂਖ|image=Saand Ki Aankh poster.jpg|caption=|director=[[ਤੁਸ਼ਾਰ ਹੀਰਾਨੰਦਾਨੀ]]|producer=[[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]]&lt;br&gt; [[ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]]&lt;br&gt;ਨਿਧੀ ਪਰਮਾਰ |screenplay=ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਨੂਜਾ|writer=[[ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ ]]&lt;br&gt;{{Small|(ਡਾਇਲਾਗ)}}|starring=[[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ]]&lt;br&gt;[[ਭੂਮੀ ਪੇਡਨੇਕਰ]]&lt;br&gt;[[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ]]&lt;br&gt;[[ਵਿਨੀਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ]]|music='''ਗੀਤ:'''&lt;br&gt;[[ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ]] &lt;br&gt; &quot;&quot; ਸਕੋਰ: &quot;&quot; &lt;br&gt; ਅਦਵੈਤ ਨੇਮਲੇਕਰ|cinematography=[[ਸੁਧਾਕਰ ਰੈਡੀ ਯਕਾਂਤੀ]]|editing=ਦੇਵੇਂਦਰ ਮੁਰਦੇਸ਼ਵਰ|studio=ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ&lt;br&gt;ਚਾਕ ਐਂਡ ਚੀਜ਼ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ |distributor=[[ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]]&lt;br&gt;[[ਪੀਵੀਆਰ ਪਿਕਚਰਜ਼]]|released={{Film date|2019|10|25|df=y|ref1=&lt;ref name=&quot;timesnow&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/saand-ki-aankh-first-look-bhumi-pednekar-taapsee-pannu-age-to-portray-prakashi-and-chandro-tomar/400882|website= Times Now News 18|title=Saand Ki Aankh first look: Bhumi Pednekar, Taapsee Pannu age to portray Prakashi and Chandro Tomar|first=Ayush|last=Mohan Dixit|date=16 April 2019|access-date=16 April 2019}}&lt;/ref&gt;}}|runtime=146ਮਿੰਟ&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bbfc.co.uk/releases/saand-ki-aankh-2019 | title=Saand Ki Aankh (2019) | website=[[British Board of Film Classification]] | accessdate=21 October 2019 | archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191021174221/https://bbfc.co.uk/releases/saand-ki-aankh-2019 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|country=ਭਾਰਤ|language=ਹਿੰਦੀ|gross={{estimation}} {{INR}}2.80 crore&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/saand-ki-aankh/box-office/#bh-movie-box-office|title=Saand Ki Aankh Box Office|website=Bollywood Hungama|accessdate=28 October 2019}}&lt;/ref&gt;}}'''ਸਾਂਢ  ਕੀ ਆਂਖ''' ਇੱਕ 2019 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ|ਜੀਵਨੀ]] ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਤੁਸ਼ਾਰ ਹੀਰਾਨੰਦਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]], ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਅਤੇ ਨਿਧੀ ਪਰਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਭੂਮੀ ਪੇਡਨੇਕਰ]] [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ|ਪਨੂੰ]], [[ਭੂਮੀ ਪੇਡਨੇਕਰ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ]]&lt;ref name=&quot;indexp&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/anurag-kashyap-prakash-jha-saand-ki-aankh-5587932/|title=Prakash Jha joins the cast of Saand Ki Aankh|date=17 February 2019|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=10 March 2019}}&lt;/ref&gt; ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਵਨ ਚੋਪੜਾ, [[ਵਿਨੀਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਸ਼ਾਦ ਰੰਧਾਵਾ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਰਪਸ਼ੂਟਰਾਂ [[ਚੰਦਰੋ ਤੋਮਰ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੋਮਰ]] ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Indiatoday&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/saand-ki-aankh-taapsee-pannu-and-bhumi-pednekar-kick-off-anurag-kashyap-s-production-1452171-2019-02-09|title=Saand Ki Aankh: Taapsee Pannu and Bhumi Pednekar kick off Anurag Kashyap's production|date=9 February 2019|website=India Today|language=en|access-date=10 March 2019}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ 10 ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਬਾਗਪਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ [[ਹਸਤਨਾਪੁਰ|ਹਸਤਿ ਨਾਪੁਰ]] ਅਤੇ ਮਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਏ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;amar&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/uttar-pradesh/meerut/bollywood-film-saand-ki-aankh-shooting-starts-actress-taapsee-and-bhumi-reached-baghpat-up|title=बॉलीवुड फिल्म 'सांड की आंख' की शूटिंग आज से शुरू, बागपत के इस गांव में पहुंची दो मशहूर अभिनेत्रियां|last=न्यूज डेस्क|date=10 February 2019|work=[[Amar Ujala]]|access-date=10 March 2019}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਦੀਵਾਲੀ]] ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਕਾਸਟ ==
* [[ਭੂਮੀ ਪੇਡਨੇਕਰ]] ਚੰਦਰੋ ਤੋਮਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ|ਤਪਸੀ ਪੰਨੂੰ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੋਮਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾਅ]] ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ ਵਜੋਂ 
* [[ਵਿਨੀਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ]] ਯਸ਼ਪਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਸ਼ੈਡ ਰੰਧਾਵਾ ਰਾਮਬੀਰ ਤੋਮਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਕੁਲਦੀਪ ਸਰੀਨ ਭਵਨ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ ਵਜੋਂ 
* ਪਵਨ ਚੋਪੜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ ਵਜੋਂ 
* ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਸ਼ਰਮਾ ਸਚਿਨ ਤੋਮਰ ਵਜੋਂ 
* ਨਵਨੀਤ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਫਾਰੂਕ ਵਜੋਂ 
* ਨਿਹਤ ਖਾਨ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਹੇਦਰਾ ਕੁਮਾਰੀ ਵਜੋਂ

==ਨਿਰਮਾਣ ==

=== ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਾਸਟਿੰਗ ===
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ''ਵੂਮਨੀਆ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਟਾਪਸੀ'' [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ|ਪਨੂੰ]] ਅਤੇ [[ਭੂਮੀ ਪੇਡਨੇਕਰ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਪਰ ਪ੍ਰੀਤੀਸ਼ ''ਨੰਦੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸਨਜ਼'' ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ' ''ਸਾਂਢ ਕੀ ਆਂਖ''' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-pritish-nandy-fight-over-womaniya-film-to-star-bhumi-pednekar-and-taapsee-pannu/story-Ieqcd16PsGcJrH5c6foLUI.html|title=Anurag Kashyap, Pritish Nandy fight over Womaniya; film to star Bhumi Pednekar and Taapsee Pannu|date=7 February 2019|website=Hindustan Times|access-date=21 March 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾਅ]] ਨੂੰ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;indexp&quot;/&gt; ਫਰਵਰੀ 2019 ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ, [[ਵਿਨੀਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/mukkabaaz-actor-vineet-singh-finalised-for-anurag-kashyaps-saand-ki-aankh-2049337.html|title=Mukkabaaz Actor Vineet Singh Finalised for Anurag Kashyap's Saand Ki Aankh|date=26 February 2019|website=News 18|access-date=21 March 2019}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਹਿ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਇਓਪਿਕ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਰਪਸ਼ੂਟਰਾਂ, ਚੰਦਰੋ ਤੋਮਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੋਮਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Indiatoday&quot;/&gt;

=== ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ===
ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ 10 ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਬਾਗਪਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ [[ਹਸਤਨਾਪੁਰ|ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ]] ਅਤੇ ਮਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;amar&quot;/&gt; ਪੰਨੂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਰਪਸ਼ੂਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲਈ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਅਤੇ ਰਾਈਫਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/taapsee-pannu-learning-air-pistol-for-sharpshooter-role-in-saand/article_bf01b5ec-36c6-11e9-8794-9f24119f2ea9.html|title=Taapsee Pannu Learning Air Pistol for Sharpshooter Role in 'Saand Ki Aankh'|last=VIJAYAKAR|first=R.M.|date=22 February 2019|website=India West|access-date=23 March 2019|archive-date=23 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323043526/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/taapsee-pannu-learning-air-pistol-for-sharpshooter-role-in-saand/article_bf01b5ec-36c6-11e9-8794-9f24119f2ea9.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਨੂੰ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/taapsee-pannu-and-bhumi-pednekar-wrap-up-saand-ki-aankh-33597.html|title=Taapsee Pannu and Bhumi Pednekar wrap-up Saand Ki Aankh|last=Singh|first=Raghuvendra|date=30 April 2019|website=Filmfare|access-date=8 May 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ==
14 ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ, ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੁੱਕ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.jagran.com/entertainment/bollywood-vishesh-bhumi-pednekar-and-taapsee-pannu-send-a-photo-from-the-sets-of-film-saand-ki-aankh-18950399.html|title=सांड की आंख: गन और घाघरा के साथ तापसी- भूमि का खेत में वेलंटाइन|last=न्यूज डेस्क|date=17 February 2019|work=Jagran|access-date=23 March 2019}}&lt;/ref&gt; [[ਹੋਲੀ|ਹੋਲੀ ਦੇ]] ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਨੂੰ ਨੇ 21 ਮਾਰਚ 2019 ਨੂੰ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੁੱਕ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਚੰਦਰੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੋਮਰ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਵੀਡੀਓ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਨੂੰ [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂ-ਟਿਊਬ]] 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=gqLvf8NxOLw|title=Saand Ki Aankh {{!}}Shooter Daadi - Loaded and Ready{{!}}Taapsee Pannu,Bhumi Pednekar{{!}}Tushar Hiranandani|date=13 April 2019|website=YouTube|publisher=Reliance Entertainment}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੁੱਕ ਪੋਸਟਰ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੋਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਨੂੰ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਸਤੌਲਾਂ ਨਾਲ ਪੋਜ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੋਸਟਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/saand-ki-aankh-first-look-taapsee-pannu-bhumi-pednekar-5677631/|title=Saand Ki Aankh first look: Taapsee Pannu and Bhumi Pednekar play world's oldest sharpshooters|date=16 April 2019|website=Indian Express|access-date=16 April 2019}}&lt;/ref&gt;

ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟੀਜ਼ਰ 11 ਜੁਲਾਈ 2019 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=veJZPsd7iN0&amp;app=desktop|title=Saand Ki Aankh - Official Teaser - Taapsee Pannu, Bhumi Pednekar - Tushar Hiranandani - This Diwali|date=10 July 2019|website=YouTube|publisher=Reliance Entertainment}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟ੍ਰੇਲਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ 23 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://youtube.com/watch?v=-uA-ONin_5M|title=Saand Ki Aankh - Official Trailer- Bhumi Pednekar, Taapsee Pannu - Tushar Hiranandani - This Diwali|date=23 September 2019|website=YouTube|publisher=Reliance Entertainment}}&lt;/ref&gt;

ਫ਼ਿਲਮ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>47fur0vqjes7fsl0idvctl6ufb6bky6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਿਲੀ ਕੋਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121569</id>
    <revision>
      <id>847553</id>
      <parentid>741313</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30749" sha1="bu8bhmrqmp8f75gkm1j9oev03w7b9cb" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਲਿਲੀ ਕੋਲ
| image              = Lily Cole, London, 6 June 2013 (cropped).jpg
| caption            = ਕੋਲ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ, 2013
| birth_name         = ਲਿਲੀ ਲੁਹਾਨਾ ਕੋਲ
| birth_date         = {{birth date and age|1987|12|27|df=yes}}
| birth_place        = [[ਟੌਰਕੀ]], [[ਡੇਵੋਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ
| nationality        = ਬਰਤਾਨਵੀ
| alma_mater         = [[ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ]]
| occupation         = {{hlistਮਾਡਲ| ਅਭਿਨੇਤਰੀ| ਉੱਦਮੀ}}
| years_active       = 2001–ਹੁਣ
| organisation       = [[Impossible.com]]
| partner            = ਕਵਾਮੇ ਫੇਰੇਰਾ (2012–ਹੁਣ)
| children           = 1
| awards             = ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ, ਗਲਾਸਗੋ ਕੈਲੇਡੋਨੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 2013&lt;ref name=Alexander3July2013&gt;Ella Alexander, [http://www.vogue.co.uk/news/2013/07/03/lily-cole-given-honorary-degree-at-glasgow-caledonian-university &quot;Lily Cole's Third Degree&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328161519/http://www.vogue.co.uk/news/2013/07/03/lily-cole-given-honorary-degree-at-glasgow-caledonian-university |date=2016-03-28 }}, ''Vogue'', 3 July 2013.&lt;/ref&gt;
| website            = {{url|http://www.lilycole.com}}
}}

'''ਲਿਲੀ ਲੁਹਾਨਾ ਕੋਲ''' (ਜਨਮ 27 ਦਸੰਬਰ 1987)&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;[http://lilycole.com/autobiography/ &quot;Autobiography&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321074628/http://lilycole.com/autobiography/|date=21 March 2016}}, lilycole.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;checkcompany&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.checkcompany.co.uk/director/633020/LILY-LUAHANA-COLE|title=Lily Luahana Cole – London – Model|website=Check Company|access-date=15 June 2016}}&lt;/ref&gt;  ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਡਲ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ  ਹੈ।&lt;ref name=&quot;pink&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/observer/7days/story/0,,2235953,00.html|title=Pendennis: Lily's in the pink, not the red|last=Marre|first=Oliver|date=6 January 2008|website=[[The Observer]]|access-date=5 November 2017}}&lt;/ref&gt; ਕੋਲ ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ''ਵੋਗ ਪੈਰਿਸ'' ਦੁਆਰਾ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 30 ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;top 30&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vogue.fr/mode/en_vogue/091218-les-mannequins-des-annees-2000.aspx|title=LES 30 MANNEQUINS DES ANNÉES 2000|date=18 December 2009|website=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|language=French|access-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410211147/http://www.vogue.fr/mode/en-vogue/diaporama/les-30-mannequins-des-annees-2000/1662|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ਉਸ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ  ਪਹਿਲੇ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵੋਗ'' ਕਵਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 2004 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੈਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ &quot;ਮਾਡਲ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ&quot; ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਕਿਊਨ, ਚੈਨਲ, ਲੂਈ ਵਿਯੂਟਨ, ਜੀਨ ਪਾਲ ਗੌਲਟੀਅਰ ਅਤੇ ਮੋਸਚੀਨੋ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੌਂਗਚੈਂਪ, ਅੰਨਾ ਸੂਈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://models.com/Work/anna-sui-anna-sui-make-up-fall-2007|title=Anna Sui Make Up Fall 2007|last=|first=|date=2007|website=models.com|publisher=Models.com|access-date=23 January 2017|quote=}}&lt;/ref&gt; ਰਿੰਮਲ ਅਤੇ ਕੈਚਰੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;telegraph interview&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/6271956/Lily-Cole-interview-for-The-Imaginarium-of-Dr-Parnassus.html|title=Lily Cole interview for The Imaginarium of Dr Parnassus|last=Lawrence|first=Will|date=8 October 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=29 November 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Top&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.top-fashion-models.info/female-models/lily-cole.html|title=Lily Cole pictures, biography, measurements, photo gallery|publisher=Top-fashion-models.info|access-date=6 February 2009|archive-date=30 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530191012/http://www.top-fashion-models.info/female-models/lily-cole.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

ਕੋਲੇ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ 2009 ਵਿਚ ਆਈ ਫਿਲਮ ''ਦਿ ਇਮੇਨੇਜਿਅਮ ਆਫ ਡਾਕਟਰ ਪਾਰਨਾਸੁਸ'' ਵਿਚ ਵੈਲਨਟੀਨਾ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੈਸੇਜ਼'', [[ਸ਼ੇਖਰ ਕਪੂਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ। ਰੋਲੈਂਡ ਜੋੱਫ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਥੀ ''ਬੀ ਡਰੈਗਨਜ਼'' ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.vogue.fr/mode/en-vogue/diaporama/les-30-mannequins-des-annees-2000/1662#!091218-les-mannequins-des-annees-2000-aspx72588image-jpg|title=Les 30 mannequins des années 2000|date=18 December 2009|work=Vogue Paris|access-date=21 May 2012|location=France|archive-date=26 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6JATskx4b?url=http://www.vogue.fr/mode/en-vogue/diaporama/les-30-mannequins-des-annees-2000/1662#!091218-les-mannequins-des-annees-2000-aspx72588image-jpg|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2013 ਵਿਚ ਕੋਲ ਨਏ ਇਕ ਸਮੂਹ ਇਮਪੌਸੀਬਲ ਡਾਟ ਕਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Wired17Nov2017&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.wired.co.uk/article/achieving-the-impossible-with-lily-cole|title=Achieving the impossible with Lily Cole|date=17 November 2017|access-date=16 February 2018|publisher=Wired.co.uk|archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180217024011/http://www.wired.co.uk/article/achieving-the-impossible-with-lily-cole|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-portugal-websummit-lily-cole/forget-glamor-model-lily-cole-wants-tech-for-good-to-encourage-women-girls-idUSKBN1332LT|title=Forget glamor, model Lily Cole wants tech for good to encourage women, girls|date=8 November 2016|access-date=16 February 2018|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt; 

== ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਕੋਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਟੌਰਕੀ, ਡੇਵੋਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਪੇਂਟੀਸ ਸੈਂਡਰਾ ਓਵਨ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੋਫਰ ਜੇਮਜ਼ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵੈਲਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;namo&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.ie/lifestyle/independent-woman/celebrity-news-gossip/lily-cole-angry-young-mannequin-2029424.html|title=Lily Cole: Angry young mannequin|last=Rumbold|first=Judy|date=24 January 2010|work=The Irish Independent}}&lt;/ref&gt; 

ਕੋਲ ਨੇ ਹਾਲਫੀਲਡ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸਿਲਵੀਆ ਯੰਗ ਥੀਏਟਰ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਲੇਬੋਨ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ।&lt;ref name=&quot;namo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Jo Knowsley, [https://www.tes.com/article.aspx?storycode=6343255 &quot;Miss Colyer &amp; Mr Bearman by Lily Cole&quot;], ''TES'' magazine, 12 July 2013.&lt;/ref&gt; ਲੈਟੀਮਰ ਅਪਰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੇਵੀਂ ਫਾਰਮ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਏ-ਲੈਵਲ ਵਿਚ ਏ ਗਰੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;catwalk queen&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/fashion/features/lily-cole-the-catwalk-queen-who-conquered-hollywood-1788461.html|title=Lily Cole: the catwalk queen who conquered Hollywood|last=Mottram|first=James|date=19 September 2009|work=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt; 

ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿਖੇ ਸੋਸ਼ਲ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਦਾਖਲੇ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;catwalk queen&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hellomagazine.com/fashion/2006/08/18/lilycole|title=LILY PROVES SHE'S GOT BRAINS AS WELL AS BEAUTY|date=18 August 2006|website=Hello|archive-url=https://web.archive.org/web/20070426014619/http://www.hellomagazine.com/fashion/2006/08/18/lilycole/|archive-date=26 April 2007}}&lt;/ref&gt; 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG8596331/Lily-Cole-graduates-top-of-her-class.html|title=Lily Cole graduates top of her class|date=24 June 2011|website=The Daily Telegraph}}&lt;/ref&gt; 

== ਮਾਡਲਿੰਗ ==
=== ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ===
[[File:London 2012 Models (1).jpg|thumb|upright=1.35|Cole (second from right) at the [[2012 Summer Olympics closing ceremony]] in London]]
ਕੋਲ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਫੈਸ਼ਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਮਾਰੀਓ ਵਿਵਾਨਕੋ ਦੁਆਰਾ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;[http://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw191958/Lily-Cole?LinkID=mp86332&amp;role=sit&amp;rNo=0 &quot;Lily Cole&quot;], National Portrait Gallery.&lt;/ref&gt; ਈਵਨਿੰਗ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੋਮ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;Alexa Baracaia, Luke Leitch, [https://www.standard.co.uk/news/schoolgirl-lily-gets-vogue-cover-7226039.html &quot;Schoolgirl Lily gets Vogue cover&quot;], ''[[London Evening Standard]]'', 25 February 2004.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਸਟ੍ਰੋਮ ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਸਟੀਵਨ ਮੀਸਲ ਦੁਆਰਾ ਇਤਾਲਵੀ ਵੋਗ ਲਈ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;nymag profile&quot;&gt;{{cite web |url=http://nymag.com/fashion/models/lcole/lilycole|title=Lily Cole – Model Profile|access-date=7 January 2008|work=[[New York (magazine)|New York]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਲਾਲ ਵਾਲਾਂ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।&lt;ref name=&quot;red&quot;&gt;{{cite web|url=http://entertainment.stv.tv/tv/163232-fiery-reds-are-turning-heads-this-season|title=Fiery reds are turning heads this season|date=12 March 2010|work=[[STV (TV network)|STV]]|access-date=24 ਮਾਰਚ 2021|archive-date=8 ਜਨਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150108194555/http://entertainment.stv.tv/tv/163232-fiery-reds-are-turning-heads-this-season/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2004 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੈਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਮਾਡਲ ਆਫ ਦ ਈਅਰ&quot; ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;model act&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/news/daily/090901-lily-coles-new-films-.aspx|title=Model Act|last=Bumpus|first=Jessica|date=1 September 2009|work=[[Vogue (British magazine)|Vogue]]|publisher=[[Condé Nast Publications]]|access-date=6 January 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090904204151/http://www.vogue.co.uk/news/daily/090901-lily-coles-new-films-.aspx|archive-date=4 September 2009|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ਕੋਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਗ ਮੈਕਡਿਨ, ਨਿਕ ਨਾਈਟ, ਜੁਅਰਗਨ ਟੇਲਰ, ਆਰਥਰ ਐਲਗੋਰਟ, ਇਰਵਿੰਗ ਪੇਨ ਅਤੇ ਟਿਮ ਵਾਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Elle 08/01&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.elleuk.com/news/Fashion-News/lily-cole-reveals-how-she-feels-about-her-looks/(gid)/453263|title=Lily Cole Reveals How She Feels About Her Looks|last=Sells|first=Emma|date=8 January 2010|work=[[Elle (magazine)|Elle]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710184816/http://www.elleuk.com/news/fashion-news/lily-cole-reveals-how-she-feels-about-her-looks/(gid)/453263|archive-date=10 July 2011|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪਲੇਅਬੌਏ ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਵੋਗ, ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਕੇ, ਅਤੇ ਵੀ. ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਵੋਗ ਦੀ &quot;ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਿਰਾਵੇ&quot; ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੁਮੈਰੋ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;elle 2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.catwalkqueen.tv/2009/11/elle_canada_kic.html|title=Elle Canada kicks off 2010 with Lily Cole|last=Foster|first=Kimberley|date=27 November 2009|work=Catwalk Queen|publisher=Aigua Media Ltd|access-date=19 June 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100201000526/http://www.catwalkqueen.tv/2009/11/elle_canada_kic.html|archive-date=1 February 2010|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;interview 2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.shinystyle.tv/2009/12/lily_cole_poses_in_marc_jacobs.html|title=Lily Cole poses in Marc Jacobs and Jean Yu for Interview Magazine|last=Petrou|first=Andrea|date=18 December 2009|work=Shiny Style|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130418183023/http://www.shinystyle.tv/2009/12/lily_cole_poses_in_marc_jacobs.html|archive-date=18 April 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਨਵੇ ਸਰਕਟ ਅਤੇ ਕਈ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੈਨਲ, ਸ਼ਿਆਤੀ ਚੇਨ, ਡੀ ਕੇ ਐਨਵਾਈ, ਜੀਨ ਪਾਲ ਗੌਲਟੀਅਰ, ਵਰਸੇਜ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੈਕਕਿਊਨ, ਜੈਸਪਰ ਕੋਨਰਨ,&lt;ref&gt;[https://www.jasperconran.com/collections/womenswear/archive/a-w-2007,112,COL.html Jasper Conran Autumn/Winter 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713090858/http://www.jasperconran.com/collections/womenswear/archive/a-w-2007,112,COL.html |date=13 July 2011 }}&lt;/ref&gt; , ਜੌਨ ਗੈਲਿਅਨੋ ਅਤੇ ਲੂਈਸ ਵਿਊਟਨ ਦੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;telegraph interview&quot;/&gt;&lt;ref Name=&quot;Top&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.top-fashion-models.info/female-models/lily-cole.html|title=Lily Cole pictures, biography, measurements, photo gallery|publisher=Top-fashion-models.info|access-date=6 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530191012/http://www.top-fashion-models.info/female-models/lily-cole.html|archive-date=30 May 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ 2007 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੈਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ &quot;ਮਾਡਲ ਆਫ਼ ਦਿ ਈਅਰ&quot; ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/news/daily/2007-11/071127-british-fashion-award-winners-2007.aspx|title=British Fashion Awards 2007 – check out who won what|work=[[Vogue (British magazine)|Vogue]]|publisher=[[Condé Nast Publications]]|date=27 November 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090718013311/http://www.vogue.co.uk/news/daily/2007-11/071127-british-fashion-award-winners-2007.aspx|archive-date=18 July 2009|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੋਗ ਪੈਰਿਸ ਦੁਆਰਾ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 30 ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;top 30&quot;/&gt; ਕੋਲ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਏਲੇ ਦੇ ਜਨਵਰੀ 2010 ਦੇ ਅੰਕ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਵਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿਖੇ ਹਰਮੇਸ ਦਾ ਵਿੰਟਰ 2010/2011 ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।&lt;ref&gt;Vikram Jayanti, [https://www.telegraph.co.uk/culture/8214716/Rolf-Harris-paints-A-Midsummer-Nights-Dream.html &quot;Rolf Harris paints A Midsummer Night's Dream&quot;], ''The Daily Telegraph'', 29 December 2010.&lt;/ref&gt; ਰੌਫ ਹੈਰਿਸ ਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਏ ਮਿਡਸੁਮਰ ਨਾਈਟ ਡ੍ਰੀਮ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਟਨੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਾਇਆ। ਕੋਲ ਨੇ ਵੋਗ (ਯੂ.ਕੇ., ਰੂਸ, ਕੋਰੀਆ), ਹਾਰਪਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ (ਯੂਕੇ, ਜਪਾਨ, ਕੋਰੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਰੂਸ, ਯੂਕ੍ਰੇਨ, ਤਾਈਵਾਨ, ਤੁਰਕੀ) ਅਤੇ ਆਈ-ਡੀ ਦੇ ਕਵਰ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।

2012 ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ, ਕੋਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਆਈ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਫੈਸ਼ਨ ਪਹਿਨੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Sarah Karmali|url=http://www.vogue.co.uk/news/2012/08/13/olympic-closing-ceremony---christopher-kane-suit-stella-tennant-supermodel-segment|journal=Vogue (UK)|title=Closing Couture|date=13 August 2012|access-date=24 ਮਾਰਚ 2021|archive-date=2 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160502080523/http://www.vogue.co.uk/news/2012/08/13/olympic-closing-ceremony---christopher-kane-suit-stella-tennant-supermodel-segment|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ==
ਕੋਲ ਚੈੱਨਲ, ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਲੈਕਰੋਇਕਸ, ਹਰਮੇਸ, ਲੌਂਗਚੈਂਪ, ਕੈਚਰੇਲ, ਟੌਪਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਸੂਈ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੋਸਚਿਨੋ ਦੇ ਅਤਰ &quot;ਆਈ ਲਵ ਲਵ&quot; ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ, ਕੋਲੇ ਨੂੰ ਐਕਸੋਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਫਾਲੋ-ਅਪ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.catwalkqueen.tv/2007/02/lily_cole_and_l.html|title=Catwalk Queen: Lily Cole and Liz Hurley debut for Monsoon-Accessorize|publisher=Catwalkqueen.tv|date=9 February 2007|access-date=6 February 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207074459/http://www.catwalkqueen.tv/2007/02/lily_cole_and_l.html|archive-date=7 December 2008|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;, ਕਲਾਉਡੀਆ ਸ਼ੀਫਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ, ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਹੈਂਡਬੈਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bagbliss.com/designer/other-designer-purse/heidi-klum-handbags-at-monsoon-accessorize|title=Heidi Klum Handbags at Monsoon Accessorize|publisher=Bagbliss.com|date=18 September 2007|access-date=6 February 2009|archive-date=11 ਜਨਵਰੀ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090111002443/http://www.bagbliss.com/designer/other-designer-purse/heidi-klum-handbags-at-monsoon-accessorize/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਕੋਲ ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਤੋਂ ਕੋਮੈਟਿਕਸ ਕੰਪਨੀ ਰਿੰਮਲ ਲੰਡਨ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ&lt;ref name=&quot;CQ Rimmel&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.catwalkqueen.tv/2009/04/lily_coles_rimm.html|title=Lily Cole's Rimmel ad campaign – finally revealed!|last=Foster|first=Kimberley|date=2 April 2010|work=Catwalk Queen|publisher=Aigua Media Ltd|access-date=19 June 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605223241/http://www.catwalkqueen.tv/2009/04/lily_coles_rimm.html|archive-date=5 June 2009|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.brandrepublic.com/News/858358/Rimmel-London-launches-new-faces-Sophie-Ellis-Bextor-Lily-Cole-online|title=Rimmel London launches new faces Sophie Ellis-Bextor and Lily Cole online|work=Brand Republic|access-date=6 February 2009}}&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੌਹਰੀ ਟਿਫਨੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ&lt;ref name=&quot;Coulson&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/22/nuclear.fashion|title= 50 Years of the Peace symbol|last=Coulson|first=Clare|date=22 August 2008|work=The Guardian|access-date=8 January 2010|location=London}}&lt;/ref&gt; ਟਵਿਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੋਲ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਸਪੈਨਸਰ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ &quot;ਚਿਹਰਾ&quot; ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲਾਈਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fashionunited.co.uk/News/Columns/Lily_Cole_new_face_of_M&amp;S_200711172314 |title=Lily Cole: new face of M&amp;S |publisher=Fashionunited.co.uk |date=17 November 2007 |access-date=6 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621235846/http://www.fashionunited.co.uk/News/Columns/Lily_Cole_new_face_of_M%26S_200711172314 |archive-date=21 June 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੇ ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ ਗੈਟਵਿਕ ਏਅਰਪੋਰਟ 'ਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਏਜੰਸੀ, ਸਟੌਰਮ ਮਾਡਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਕੇਟ ਮੌਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਮੁੜ ਸਿਰਜਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੁਆਰਾ 1988 ਵਿੱਚ ਜੇ.ਐਫ.ਕੇ. ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੇ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;gatwick&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/fashion/fashionnews/7795127/Lily-Cole-seeks-new-modelling-talent-at-Gatwick-airport.html|title=Lily Cole seeks new modelling talent at Gatwick airport|date=2 June 2010|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=24 ਮਾਰਚ 2021|archive-date=5 ਜੂਨ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605053932/http://www.telegraph.co.uk/fashion/fashionnews/7795127/Lily-Cole-seeks-new-modelling-talent-at-Gatwick-airport.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gatwick II&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.catwalkqueen.tv/2010/06/lily_cole_storm.html|title=Lily Cole storms the Gatwick runway for model search|last=Foster|first=Kimberley|date=2 June 2010|work=Catwalk Queen|publisher=Aigua Media Ltd|access-date=19 June 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605031527/http://www.catwalkqueen.tv/2010/06/lily_cole_storm.html|archive-date=5 June 2010|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 

ਮਾਰਚ 2012 ਵਿੱਚ &quot;ਦ ਬਾਡੀ ਸ਼ਾਪ&quot; ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਿਊਟੀ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਕੋਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਦੂਤ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mydaily.co.uk/2012/03/23/lily-cole-body-shop-beauty-with-heart|title=Lily Cole embraces drapery at Body Shop Beauty With Heart launch|last=Warr|first=Philippa|date=23 June 2012|work=My Daily|access-date=23 March 2012}}&lt;/ref&gt;

== ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ==
ਕੋਲ ਇੰਪੋਸੀਬਲ ਡਾਟ ਕਾਮ, ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਾ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਇਨਕੁਬੇਟਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਕੋਲ ਲੰਡਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁੱਕ ਸ਼ੌਪ ਦੀ ਹਿੱਸਾ-ਮਾਲਕ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Lidbury|first1=Olivia|title=Lily Cole invests in Soho bookshop|url=http://fashion.telegraph.co.uk/article/TMG10633617/Lily-Cole-invests-in-Soho-bookshop.html|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=12 February 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110073435/http://fashion.telegraph.co.uk/article/TMG10633617/Lily-Cole-invests-in-Soho-bookshop.html|archive-date=10 January 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਵਿਕੀਟਰਿਬਿਉਨ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=WikiTribune|access-date=25 April 2017|url=https://www.wikitribune.com}}&lt;/ref&gt; 

ਕੋਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਬੁਣਾਈ ਵਾਲੀ  ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ, ਦਿ ਨਾਰਥ ਸਰਕੂਲਰ, ਜਿਹੜੀ 2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਸਰਕੂਲਰ ਉਤਪਾਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਦਾ 5%, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕੋਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਿਆਂ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
28 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ, ਕੋਲ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ, ਕਵੇਮੇ ਫੇਰੇਰਾ ਨਾਲ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/11442883/Lily-Cole-announces-she-is-pregnant-with-picture-of-yellow-post-it-note.html|title=Lily Cole announces she is pregnant with picture of yellow post-it note|last=Farmer|first=Ben|date=1 March 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=1 March 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਲਡੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lily Cole welcomes a baby girl|url=https://www.telegraph.co.uk/fashion/people/lily-cole-welcomes-a-baby-girl-wylde-cole-ferreira/|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|access-date=18 September 2015}}&lt;/ref&gt;


==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Film and television
|-
! Year
! Title
! Role
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes
|-
| 2007
| ''[[St Trinian's (film)|St. Trinians]]''
| Polly
|
|-
| 2009
| ''[[Rage (2009 American film)|Rage]]''
| Lettuce Leaf
|
|-
| 2009
| ''{{sortname|The|Imaginarium of Doctor Parnassus}}''
| Valentina
|
|-
| 2009
| ''[[Passage (2009 film)|Passage]]''
| Tania
| Short film
|-
| 2011
| ''[[There Be Dragons]]''
| Aline
|
|-
| 2011
| ''[[Doctor Who]]''
| {{sortname|The|Siren|nolink=1}}
| Episode: &quot;[[The Curse of the Black Spot]]&quot;
|-
| 2011
| ''{{sortname|The|Moth Diaries|dab=film}}''
| Ernessa Bloch
|
|-
| 2012
| ''[[Confession of a Child of the Century]]''
| Elsie
|
|-
| 2012
| ''[[Snow White and the Huntsman]]''
| Greta
|
|-
| 2013
| ''{{sortname|The|Zero Theorem}}''
| Woman in street commercial
|
|-
| 2013
| ''Red Shoes''
| The dancer
| Short film
|-
| 2015
| ''{{sortname|The|Messenger|dab=2015 horror film}}''
| Emma
|
|-
| 2015
| ''[[Orion (film)|Orion]]''
|
|
|-
| 2015
| ''[[Gravy (film)|Gravy]]''
| Mimi
|
|-
| 2016
| ''[[Absolutely Fabulous: The Movie]]''
| Herself
|
|-
| 2017
| ''[[Elizabeth I (2017 miniseries)|Elizabeth I]]''
| [[Elizabeth I]]
| Miniseries; 3 episodes
|-
| 2017
| ''[[Star Wars: The Last Jedi]]''
| Lovey
|
|-
| 2018
| ''[[London Fields (film)|London Fields]]''
| Trish Shirt
|
|-
|2019
| ''[[Icons (documentary)|Icons - Artists]]''
| [[Herself]]
| BBC documentary series
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+  ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵਿਡੀਓਜ਼
|-
! Year
! Title
! Artist
|-
| 2012
| &quot;[[New Eyes|UK Shanty]]&quot;
| [[Clean Bandit]]
|-
| 2013
| &quot;[[Sacrilege (song)|Sacrilege]]&quot;
| [[Yeah Yeah Yeahs]]
|-
| 2013
| &quot;[[Queenie Eye]]&quot;
| [[Paul McCartney]]
|-
|2018
| &quot;[[Babelsberg (album)|Selfies in the Sunset]]&quot;
| [[Gruff Rhys]]
|}

==ਹਵਾਲੇ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>bu8bhmrqmp8f75gkm1j9oev03w7b9cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੈਥ ਰੋਜਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121634</id>
    <revision>
      <id>847727</id>
      <parentid>574929</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7504" sha1="cdsd1xeiik92o4z04j5q5kbbplx99yb" xml:space="preserve">
'''ਸੈਥ ਐਰੋਨ ਰੋਜਨ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: '''Seth Aaron Rogen;''' ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1982) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਕਮੇਡੀਅਨ|ਕਾਮੇਡੀਅਨ]], [[ਲੇਖਕ]], ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮੇਡੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੈਨਕੁਵਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਜੁੱਡ ਅਪੈਟੋਵ ਦੀ ਲੜੀ &quot;ਫ੍ਰੀਕਸ ਐਂਡ ਗੀਕਸ&quot; ਵਿਚ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, &quot;ਫ੍ਰੀਕਸ ਐਂਡ ਗੀਕਸ&quot; ਨੂੰ ਘੱਟ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਸਿਟਕਾਮ ਅਣ-ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਿਆ।

&quot;ਦਾ ਅਲੀ ਜੀ ਸ਼ੋਅ&quot; ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੀਜ਼ਨ 'ਤੇ ਸਟਾਫ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਪਾਟੋ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਵੱਲ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੜੀਵਾਰ ਲਈ ਆਉਟਸਟੈਂਡਰਡ ਰਾਈਟਿੰਗ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੋਜਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਡੌਨੀ ਡਾਰਕੋ ਵਿਚ 2001 ਵਿਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ। ਰੋਜੇਨ ਨੂੰ ਇਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪਾਟੋ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 'ਦਿ 40-ਸਾਲ-ਓਲਡ ਵਰਜਿਨ' ਵਿਚ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀਯ ੂਨੀਵਰਸਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਾਟੋ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੋਕਡ ਅਪ ਅਤੇ ਫਨੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਗੀਆਂ। ਰੋਜਨ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਦੀ ਸਟੀਵ ਜਾਬਸ ਬਾਇਓਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸਟੀਵ ਵੋਜ਼ਨਿਆਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਕ ਸਾਥੀ ਈਵਾਨ ਗੋਲਡਬਰਗ ਅਤੇ ਸੈਮ ਕੈਟਲਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਏਐਮਸੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ ਪ੍ਰੀਚਾਰਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗੋਲਡਬਰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਖਕ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰੋਗੇਨ ਅਤੇ ਗੋਲਡਬਰਗ ਨੇ ਸੁਪਰਬਡ, ਅਨਾਨਾਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਦਿ ਗ੍ਰੀਨ ਹਾਰਨੇਟ, ਇਹ ਇਜ਼ ਦਿ ਐਂਡ, ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ 'ਦਿ ਇਜ਼ ਦਿ ਐਂਡ ਦਿ ਇੰਟਰਵਿview' ਫਿਲਮ ਦਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਲਿਖਿਆ; ਜਿਸ ਸਭ ਵਿਚ ਰੋਜਿਨ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਡਿਜ਼ਸਟਰ ਆਰਟਿਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਹੋੋਰਟਨ ਹਾਇਰਸ ਏ ਹੂ!, ਕੁੰਗ ਫੂ ਪਾਂਡਾ ਫਿਲਮ ਦੀ ਲੜੀ, ਦਿ ਸਪਾਈਡ੍ਰਵਿਕ ਕ੍ਰਨਿਕਲਸ, ਮੌਨਸਟਰਸ ਬਨਾਮ ਐਲਿਅਨਜ਼, ਪੌਲ, ਸੌਸੇਜ ਪਾਰਟੀ, ਅਤੇ ਦਿ ਪੂੰਗਾ ਨੇ ਦਿ ਦਿ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਦੇ 2019 ਦੇ ਰੀਮੇਕ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Seth Rogen &amp; Lauren Miller @ 69th Annual Golden Globes Awards (cropped).jpg|thumb|ਰੋਜਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲੌਰੇਨ ਮਿਲਰ ਨਾਲ 2012 ਵਿਚ 69 ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬਜ਼ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।]]
ਰੋਜਨ ਨੇ ਲੇਖਕ / ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲੌਰੇਨ ਮਿਲਰ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਲੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਾ ਅਲੀ ਜੀ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ti2011&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/seth-rogen--is-it-a-producer-a-writer-an-actor-no-its-superseth-2177863.html|title=Seth Rogen – Is it a producer? A writer? An actor? No, it's super-Seth!|date=January 7, 2011|work=[[The Independent]]|access-date=June 18, 2011|publisher=Independent Print Limited|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lifeandstylemag.com/2010/09/seth-rogan-9-28-2010.html|title=Life &amp; Style Exclusive: Seth Rogen is engaged!|date=September 28, 2010|publisher=Life &amp; Style|access-date=September 28, 2010}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀ 29 ਸਤੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੋਨੋਮਾ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਿਲਰ ਨੇ ਰੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ .ਨ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;People&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20533511,00.html|title=Seth Rogen Weds|date=October 3, 2011|website=People|access-date=October 3, 2011|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004233040/http://www.people.com/people/article/0,,20533511,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://vancouversun.com/entertainment/movie-guide/Vancouver+comedy+actor+Seth+Rogan+marries+longtime+girlfriend+Lauren/5494226/story.html|title=Vancouver comedy actor Seth Rogan marries longtime girlfriend Lauren Miller|date=October 3, 2011|work=[[The Vancouver Sun]]|access-date=October 3, 2011}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]]</text>
      <sha1>cdsd1xeiik92o4z04j5q5kbbplx99yb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਰਦਾਰ ਜੀ 2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122093</id>
    <revision>
      <id>847630</id>
      <parentid>844443</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14186" sha1="li9k804az7lismu4la3cx54rw0qlf91" xml:space="preserve">&lt;br /&gt;{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ|name=Sardaar Ji 2|image=Sardaarji 2 - Poster.jpg|alt=|caption=|director=[[Rohit Jugraj]]|producer=[[Manmord Sidhu]] &lt;br&gt; Gunbir Singh Sidhu|writer=Dheeraj Rattan|screenplay=Dheeraj Rattan|story=Dheeraj Rattan|based on=&lt;!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} --&gt;|starring=[[Diljit Dosanjh]] &lt;br&gt;[[Sonam Bajwa]]&lt;br&gt;[[Monica Gill]]&lt;br&gt;[[Jaswinder Bhalla]]&lt;br&gt;[[Yashpal Sharma (actor)|Yashpal Sharma]]|narrator=|music=[[Jatinder Shah]] &lt;br&gt; Nick Dhammu|cinematography=Sandip Patil|editing=Sandeep Francis &lt;br&gt; Samar Singh|studio=[[White Hill Studios]]|distributor=[[White Hill Studios]]|released={{Film date|2016|06|24|df=y}}|runtime=145 minutes&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/sardaarji-2-2016 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-11-08 |archive-date=2019-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108044617/https://bbfc.co.uk/releases/sardaarji-2-2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|country=[[India]]&lt;br&gt;[[Australia]]|language=[[Punjabi language|Punjabi]]|budget={{INR}}10 crore|gross={{INR}}24.20 crore&lt;ref&gt;http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-udta-punjab-raman-raghav-2-0-record-slow-week-sardaarji-2-doing-685556&lt;/ref&gt;|image_size=|border=}}
'''''ਸਰਦਾਰ ਜੀ 2''''' (ਪਹਿਲਾਂ '''''ਦੀ ਰਿਟਰਨ ਆਫ ਸਰਦਾਰ ਜੀ''''') ਇੱਕ 2016 [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਵਿੱਚ ਆਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।]] ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]], [[ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ]] ਅਤੇ [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;gulf 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/diljit-dosanjh-to-play-lead-in-sardaar-ji-2-1.1838439|title=Diljit Dosanjh to play lead in ‘Sardaar Ji 2’|last=PTI|date=1 June 2016|website=GulfNews|access-date=4 June 2016|archive-date=3 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603182504/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/diljit-dosanjh-to-play-lead-in-sardaar-ji-2-1.1838439|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ANI 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=https://in.news.yahoo.com/diljit-dosanjh-back-screen-sardaar-ji-2-081102303.html|title=Diljit Dosanjh back on screen with 'Sardaar Ji 2'|last=ANI|date=23 April 2016|website=Yahoo News India|access-date=23 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hindustantimes.com/ 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/diljit-dosanjh-back-on-screen-with-sardaar-ji-2/story-O8U6RGgjSD8T0DVEuzvjsN.html|title=Diljit Dosanjh back on screen with ‘Sardaar Ji 2’|date=23 April 2016|website=hindustantimes.com/|access-date=23 April 2016}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Amann KhuranaaAmann Khuranaa 2015&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Exclusive-The-Return-Of-Sardaar-Ji-will-not-be-a-fantasy-film/articleshow/49046675.cms|title=Exclusive: ‘The Return Of Sardaar Ji’ will not be a fantasy film|last=Amann Khuranaa|first=TNN|date=21 September 2015|website=The Times of India|access-date=25 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Service 2015&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/-sardaarji-set-to-return-next-year/134526.html|title=‘Sardaarji’ set to return next year|last=Service|first=Tribune News|date=25 September 2015|website=tribuneindia.com|access-date=25 September 2015|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108044619/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/-sardaarji-set-to-return-next-year/134526.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ 24 ਜੂਨ 2016 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/sardaarji-to-return/131802.html|title=Sardaarji to return|access-date=2019-11-08|archive-date=2019-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108044614/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/sardaarji-to-return/131802.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Free Press Journal 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.freepressjournal.in/diljit-dosanjhsdouble-role-act-in-sardaarji-2-to-hit-theatres-soon/855817|title=Diljit Dosanjh’sdouble role act in Sardaarji 2 to hit theatres soon|date=23 May 2016|website=Free Press Journal|access-date=25 May 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tribune news 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/Star%20Track/sardaarji-goes-shirtless/240078.html|title=Sardaarji goes shirtless|last=Service|first=Tribune News|date=25 May 2016|website=tribuneindia.com|access-date=25 May 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਕੁਏਲ ਦੇ ਉਲਟ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਧਾਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।

== ਅਦਾਕਾਰ ==

* [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਬਤੌਰ]] ਜੱਗੀ / ਅਥਰਾ / ਸਤਕਾਰ 
* [[ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ]] ਸੋਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] ਬਤੌਰ ਦਿਲਜੋਤ 
* ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਤੇਜਾ ਵਜੋਂ 
* ਪਠਾਣ ਚਾਚਾ ਵਜੋਂ [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]] 
* ਦੇਵ ਗਿੱਲ ਦਿਲਜੋਤ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਵਜੋਂ 
* [[ਮੈਂਡੀ ਤੱਖਰ]] (&quot;ਪੌਪਲਿਨ&quot; ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) 
* ਅਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਛੋਟੂ ਫੌਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ 
* [[ਅੰਜਨਾ ਸੁਖਾਨੀ]] ਐਂਗਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਵਜੋਂ

== ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ==
''ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਦੀ'' ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ''&lt;nowiki/&gt;'ਰਿਟਰਨ ਆਫ ਸਰਦਾਰਜੀ' ਦੀ'' ਸੀਕਵਲ ' ''ਦਿ ਰਿਟਰਨ ਆਫ ਸਰਦਾਰਜੀ''' ਲਈ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ]] ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ' ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Maddox 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.smh.com.au/entertainment/movies/media-alliance-raises-concerns-about-unsafe-work-on-indian-film-sardaarji-returns-in-sydney-20160205-gmmdrj.html|title=Media Alliance raises concerns about unsafe work on Indian film Sardaarji Returns in Sydney|last=Maddox|first=Garry|date=5 February 2016|website=The Sydney Morning Herald|access-date=23 March 2016}}&lt;/ref&gt; ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭੜਕਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਏਅਰਪੋਰਟ ਪਹੁੰਚਿਆ।&lt;ref name=&quot;hindustantimes16&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/when-diljit-dosanjh-got-mobbed-in-melbourne/story-0SXXXHsROhdQ5OYANeI4cP.html|title=When Diljit Dosanjh got mobbed in Melbourne|date=31 May 2016|website=hindustantimes.com/|access-date=4 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OfTNN 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Diljit-Dosanjh-has-a-huge-fan-following-in-Australia/articleshow/52532208.cms|title=Diljit Dosanjh has a huge fan following in Australia|last=from|first=TNN|date=1 June 2016|website=The Times of India|access-date=4 June 2016}}&lt;/ref&gt; ਚਾਲਕ ਦਲ ਨੇ ਨਿ South ਸਾ Southਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਮਕਾਰਥਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;DailyTelegraph 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dailytelegraph.com.au/newslocal/macarthur/indian-superstar-diljit-dosanjh-films-scenes-in-macarthur-region-for-mega-punjabi-film--the-return-of-sardaarji/news-story/ee9507dbad0099392c6ff4b0642f9e87|title=Mega Indian star films in western Sydney|date=8 February 2016|website=DailyTelegraph|access-date=23 March 2016}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੂਟ ਦੌਰਾਨ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਸੋਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੈਟ 'ਤੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;CIEDITOR-PRERNA 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.canindia.com/sonam-bajwa-grateful-to-brave-diljit/|title=Sonam Bajwa grateful to brave Diljit!|last=CIEDITOR-PRERNA|date=4 June 2016|website=Canindia News|access-date=4 June 2016|archive-date=25 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625043321/http://www.canindia.com/sonam-bajwa-grateful-to-brave-diljit/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਟ੍ਰੇਨਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਭਾਟੀਆ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਦਿਆਂ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਸਰੀਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਪਈ।&lt;ref name=&quot;deccanchronicle.com/ 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/280516/find-out-what-ranbir-kapoor-and-diljit-dosanjh-have-in-common.html|title=Find out what Ranbir Kapoor and Diljit Dosanjh have in common|date=28 May 2016|website=deccanchronicle.com/|access-date=4 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indias 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/trained-over-months-for-required-physique-diljit-dosanjh-2821871/|title=Trained over months for required physique: Diljit Dosanjh|last=India|date=27 May 2016|website=The Indian Express|access-date=4 June 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਸਾਉਂਡ ਟ੍ਰੈਕ ==
{{Infobox album|Name=Sardaarji 2|Type=soundtrack|Artist=[[Jatinder Shah]] &amp; Nick Dhammu|Cover=|Caption={{deletable image-caption|Friday, 13 September 2019|PROD}}|Alt=|Released={{Start date|df=y|2016|5|28}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/in/album/sardaarji-2-original-motion-picture-soundtrack-ep/id1118825710 |title=Sardaarji 2 (Original Motion Picture Soundtrack) |publisher=[[ITunes Store|iTunes]] |access-date=2019-11-08 |archive-date=2019-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127152842/https://itunes.apple.com/in/album/sardaarji-2-original-motion-picture-soundtrack-ep/id1118825710 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|Recorded=|Venue=|Genre=[[Soundtrack|Feature film soundtrack]]|Length=17:17|Label=Speed Records|Producer=}}
''ਸਰਦਾਰਜੀ 2'' ਦਾ ਸਾਉਂਡ ਟ੍ਰੈਕ [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] ਅਤੇ ਨਿਕ ''ਧੰਮੂ'' ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੋਲ ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ ਅਤੇ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RvoZGmpL_7Y|title=Poplin - Sardaarji 2 - Diljit Dosanjh, Sonam Bajwa, Monica Gill|publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ''ਸਰਦਾਰਜੀ'' ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਪੱਗਾਂ ਪਹਿਨੇ 2500 [[ਸਰਦਾਰ]] ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 1200 ਦਿਲਜੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਈ ਆਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Indian 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/diljit-dosanjh-starrer-sardaarji-2s-title-track-makes-a-record-2825452/|title=Diljit Dosanjh starrer Sardaarji 2’s title track makes a record|last=India|date=30 May 2016|website=The Indian Express|access-date=4 June 2016}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਲੜੀ ਨੰ. 
! ਟਰੈਕ 
! ਗਾਇਕ 
! ਸੰਗੀਤ 
! ਬੋਲ 
|-
| 1. 
| ''ਦੇਸੀ ਦਾਰੂ'' 
| rowspan=&quot;6&quot; | [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] 
| rowspan=&quot;5&quot; | [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] 
| ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ 
|-
| 2. 
| ''ਮਿਤਰਾਂ ਦਾ ਜੰਕਸ਼ਨ'' 
| ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ 
|-
| 3. 
| ''ਪੌਪਲਿਨ'' 
| ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ 
|-
| . 
| ''ਰਜ਼ਾਮੰਦ'' 
| ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ 
|-
| 5. 
| ''ਸਰਦਾਰਜੀ'' 
| ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ 
|-
| . 
| ''ਰੁਮਾਲ'' 
| ਨਿਕ ਧਾਮੁ 
| ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ 
|}

=== ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ===

=== ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ===
ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, 2017 ਵਿੱਚ ਛੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।

ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ- ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ - ਨਾਮਜ਼ਦ

ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ- ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ - ਨਾਮਜ਼ਦ

ਸਰਬੋਤਮ ਬੋਲ- ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਮਿਤਰਾਂ ਦਾ ਜੰਕਸ਼ਨ) ਨਾਮਜ਼ਦ, ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ (ਪੌਪਲਿਨ)

ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ (ਮਰਦ) - ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ (ਮਿਤਰਾਂ ਦਾ ਜੰਕਸ਼ਨ) - ਡਬਲਯੂ.ਐੱਨ

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>li9k804az7lismu4la3cx54rw0qlf91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123524</id>
    <revision>
      <id>847597</id>
      <parentid>721565</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9486" sha1="5t7qwbhgfjof4aq58jvwqiipekp2tck" xml:space="preserve">
'''ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Venugopal Chandrasekhar''') ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ]] ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 

== ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ==
ਉਹ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। 

* 1970: ਸਟੇਟ ਸਬ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ 
* 1973: ਸਟੇਟ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ  
* ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ 
* ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ: [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] 
* US ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ - ਉਪ ਜੇਤੂ 
* 1982: [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। 
* 1982: [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ।&lt;ref name=&quot;tribune&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20061203/spectrum/book8.htm|title=Facing Life like a Champ|last=Wadehra|first=Randeep|date=3 December 2006|work=The Sunday Tribune|access-date=21 September 2012}}&lt;/ref&gt; 

ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲਜ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ, 1982 ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ 1983 ਵਿਚ ਟੋਕਿਓ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਵਰਗ ਵਿਚ ਤਰੱਕੀ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। 

=== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨ ===
12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਮਦਰਾਸ ਪੋਰਟ ਟਰੱਸਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ। ਉਹ ਐਮਸੋਰ ਖੇਡ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਉਸਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਚੰਦਰ 1970 ਵਿਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਦਾ ਸਬ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਿਆ ਸੀ। 1973 ਵਿਚ ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਵੀ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਮੈਚਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਕਸਬੇ ਦੇ ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ' ਤੇ [[ਇੰਦੌਰ]] ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਰਗੇ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। 

== ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ: ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ==
ਸਤੰਬਰ 1984 ਵਿਚ, 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਦਰਦ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗੋਡੇ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;tribune&quot;/&gt; ਉਸਦੀ ਗੋਡੇ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਚੇਨਈ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231722|title=Anatomy of a Coverup|last=Aurora|first=Bhavna Vij|date=3 July 2006|work=Outlook India|access-date=21 September 2012|archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101117022324/http://outlookindia.com/article.aspx?231722|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਗਲਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ ਦੀ ਗਲਤ ਖੁਰਾਕ ਨੇ ਇਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨੇੜੇ ਦੇ ਕੋਮਾ ਰਾਜ ਵਿਚ 36 ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਅੱਸੀ ਦਿਨਾਂ ਬਿਤਾਏ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਫੰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਅਪੀਲ ਦੇ ਜਵਾਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਨਤਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਖਿਡਾਰੀ, ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੋਏ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ। 

== ਰਿਕਵਰੀ (ਵਾਪਸੀ) ==
ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ 70% ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਛੋਟੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। 

ਰੇਜ਼ਰ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਡ ਖੇਡਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੇਂਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ/ ਘੰਟਾ ਜਾਂ ਵੱਧ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਚੰਦਰਸ਼ੇਹਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਾਧਾਰਣ ਪੈਰੀਫਿਰਲ ਦਰਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਈਸਟਾਗਮਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਫੋਕਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਬੱਲਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਸੰਜੇ ਹੈ। 

== ਆਤਮਕਥਾ ==
ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਸੀਤਾ ਸ੍ਰੀਕਾਂਤ ਦੀ ਇਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ''ਮਾਈ ਫਾਈਟਬੈਕ ਫਾੱਰ ਡੈਥ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ'', ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਪੱਛਮੀ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਚੇਨਈ ਦੁਆਰਾ 2006 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। &lt;ref name=&quot;book&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.flipkart.com/my-fight-back-deaths-door-8188661473/p/itmdyv3nwcpjdcjz?pid=9788188661473&amp;ref=d201aa26-f0c0-46b0-90bb-047c95f58a17|title=My fightback from Death's door|last=Chandrashekhar|first=V|publisher=East West Books, Chennai|access-date=21 September 2012|archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006055106/https://www.flipkart.com/my-fight-back-deaths-door-8188661473/p/itmdyv3nwcpjdcjz?pid=9788188661473&amp;ref=d201aa26-f0c0-46b0-90bb-047c95f58a17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://chandrastt.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829104547/http://chandrastt.com/ |date=2012-08-29 }}

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>5t7qwbhgfjof4aq58jvwqiipekp2tck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਲਿਆਵੀਤਿਲ ਡੀਜੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123532</id>
    <revision>
      <id>847579</id>
      <parentid>573878</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12175" sha1="9om595dpck62684r8tkphzv3hy5a93z" xml:space="preserve">'''ਵਾਲਿਆਵੀਟਿਲ ਡੀਜੂ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Valiyaveetil Diju;''' {{Lang-ml|വലിയവീട്ടില്‍ ദിജു}}; ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1981), ਜੋ '''ਵੀ. ਡੀਜੂ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ, [[ਕੇਰਲਾ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਥੀ [[ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਰਤ-ਡਬਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਫਿਲਹਾਲ [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ 7 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਵਿਚ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਇਕਲੌਤਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bwf.tournamentsoftware.com/ranking/ranking.aspx?rid=70|title=Badminton World Federation- World Ranking.|date=|publisher=Bwf.tournamentsoftware.com|access-date=2012-04-19}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] 2014 ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਜੀ ਵੀ ਰਾਜਾ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦਾ ਵਿਜੇਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਵਿਚ ਖੇਡਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਿੰਮੀ ਜਾਰਜ ਅਵਾਰਡ 2014 ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਪੋਰਟਸ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ 2014 ਦਾ ਵੀ ਨਵਾਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਵਿਮਲ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 

== ਕਰੀਅਰ ==
ਡੀਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1997 ਵਿਚ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2002 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਸਨਾਵੇ ਥਾਮਸ ਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਮੁਕਾਬਲੇ (ਡਬਲਜ਼) ਦੀ ਜਿੱਤ [[ਲਖਨਊ]] ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜਾਸੀਲ ਪੀ ਇਸਮਾਈਲ ਚਾਰ ਗੇਮਜ਼ ਵਿਚ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਜੈਸਨ ਨੂੰ ਜੇਵੀਅਰ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2002/01/12/stories/2002011201791900.htm|title=Abhinn is men's champion|date=12 January 2002|access-date=2009-04-19|publisher=The Hindu|archive-date=2008-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080127031003/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2002/01/12/stories/2002011201791900.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਬਿਟਬਰਗਰ ਓਪਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਿਕਸਡ-ਡਬਲਜ਼ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ। ਡਿਜੂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਰਤ-ਡਬਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਮੈਲਬਰਨ]] ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾੱਨਵੇ ਥਾਮਸ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ 2002 ਵਿਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਬਲਜ਼ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਡਿਜੂ-ਜਵਾਲਾ ਦੀ ਜੋੜੀ 2009 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੰਡੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ। ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਫਲੈਂਡ ਲਿਮਪੇਲੇ ਅਤੇ ਵੀਟਾ ਮਾਰਿਸਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/jwala-diju-lose-in-indian-open-final/89008-5.html|title=Jwala, Diju lose in Indian Open final|date=30 March 2009|access-date=2009-08-14|publisher=IBNLive.com|archive-date=2012-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003123655/http://ibnlive.in.com/news/jwala-diju-lose-in-indian-open-final/89008-5.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

; 2009 ਵਰਲਡ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 

ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ, ਡਿਜੂ-ਜਵਾਲਾ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। 8 ਵੀਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ 'ਚ ਅਲਵਿਦਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ' ਤੇ ਵਾਕਓਵਰ ਰਿਹਾ। ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 12 ਵੀਂ ਸੀਡ ਦੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਰਾਬਰਟ ਮੈਟੂਸਿਆਕ ਅਤੇ ਨਦੀਜ਼ੀਦਾ ਕੋਸਟਿਊਸੈਕ ਨੂੰ 31 ਮਿੰਟ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚ 21-11, 22-20 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/indias-guttadiju-enter-world-badminton-quarterfinal/99177-5-23.html|title=India's Gutta-Diju enter World Badminton quarterfinal|date=14 August 2009|access-date=2009-08-14|publisher=IBNLive.com|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208182307/http://ibnlive.in.com/news/indias-guttadiju-enter-world-badminton-quarterfinal/99177-5-23.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਉਹ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ]] ਨੋਵਾ ਵਿਡਿਯਨਤੋ ਅਤੇ ਲਿਲੀਆਨਾ ਨਾਟਸਿਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ 27 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ 16-21, 14-21 ਨਾਲ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sports.rediff.com/report/2009/aug/14/jwala-diju-lose-in-quarter-finals-of-world-badminton.htm|title=Jwala-Diju crash out in quarter-finals|date=30 March 2009|access-date=2009-08-14|publisher=rediff SPORTS.com}}&lt;/ref&gt; 

; ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰੀਕਸ 

30 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ, ਡੀਜੂ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿਕਸ ਗੋਲਡ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਜੋੜੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ ਓਪਨ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਹੇਂਦਰ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਟਾ ਮਾਰਿਸਾ ਨੂੰ 24-22, 21-18 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;THT_aug09&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News/othersports/Historic-gold-for-Jwala-Diju/Article1-448624.aspx|title=Historic gold for Jwala-Diju|date=31 August 2009|access-date=2009-08-31|publisher=[[The Hindustan Times]]|archive-date=2011-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606095653/http://www.hindustantimes.com/News/othersports/Historic-gold-for-Jwala-Diju/Article1-448624.aspx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 7 ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਕੋਰੀਆ ਦੀ]] ਜੋੜੀ ਸ਼ਿਨ ਬੇਕ-ਚੇਓਲ ਅਤੇ ਯੂ ਹਿਊਨ-ਯੰਗ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਡੀਜੂ ਅਤੇ ਗੁੱਟਾ ਨੇ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ]] ਲਿਊ ਯਿੰਗ ਗੋਹ ਅਤੇ ਪੈਨਗ ਸੋਨ ਚੈਨ ਨੂੰ 21-11, 17-21, 24-22।&lt;ref name=&quot;sify_aug09&quot;&gt;{{Cite news|url=http://sify.com/news/fullstory.php?a=ji4u4cjfiie&amp;title=Jwala_Diju_ecstatic_after_Chinese_Taipei_Grand_Prix_win|title=Jwala, Diju ecstatic after Chinese Taipei Grand Prix win|date=30 August 2009|access-date=2009-08-31|publisher=[[Sify]] News|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818051726/http://www.sify.com/news/fullstory.php?a=ji4u4cjfiie&amp;title=Jwala_Diju_ecstatic_after_Chinese_Taipei_Grand_Prix_win|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

; 2009 ਵਰਲਡ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਮਾਸਟਰ 

ਦਸੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਡੀਜੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਡਬਲਜ਼ ਦੀ ਜੋੜੀਦਾਰ ਜਵਾਲਾ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ]] ਜੋਹੋਰ ਬਹਿਰੂ ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਬਰਟ ਮੈਟੂਸਿਆਕ ਅਤੇ ਨਦੀਏਡਾ ਕੌਸਟਿਊਸੈਕ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ 21-19, 21-11 ਨਾਲ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/jwala-diju-enter-finals-of-world-super-series-final/550354/|title=Jwala, Diju enter finals of World Super Series Final|date=5 December 2009|access-date=16 January 2010|publisher=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜੋੜੀ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਕ੍ਰਿਸਟਿਨਾ ਪੈਡਰਸਨ ਅਤੇ ਜੋਕੁਮ ਨੀਲਸਨ ਨੂੰ 21-14, 21-18 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/12/07/stories/2009120752081700.htm|title=Jwala-Diju lose to top-seeded Danish duo in final|date=7 December 2009|access-date=16 January 2010|publisher=[[The Hindu]]|archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091214022536/http://www.hindu.com/2009/12/07/stories/2009120752081700.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

; 2010 ਦਿੱਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 

2010 ਵਿੱਚ, ਡਿਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਸਾਥੀ ਗਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>9om595dpck62684r8tkphzv3hy5a93z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਰਾਘਵਨ ਵੇਨਕਾਤਾਰਾਘਵਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123593</id>
    <revision>
      <id>847669</id>
      <parentid>837434</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10626" sha1="e56k5flk78s27791wdghcyhqsosn7hh" xml:space="preserve">'''ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਰਾਘਵਨ ਵੇਨਕਾਤਾਰਾਘਵਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Srinivasaraghavan Venkataraghavan;''' ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਵੇਂਕਟ''', ਜਨਮ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1945)&lt;ref name=&quot;Birth&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/archive/2011-4-21.html|title=Birthday's today|date=21 April 2011|publisher=The Telegraph|access-date=21 April 2014|quote=Mr Srinivas Venkataraghavan, former India cricketer, 66|archive-date=24 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524072733/http://www.telegraph.co.uk/archive/2011-4-21.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ [[ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪਾਂ]] 'ਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ]] ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੁਣਾਵੀ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ]] ਟੈਸਟ ਪੈਨਲ ਦਾ ਅੰਪਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/657430|title=International cricketers turned umpires|website=International Cricket Council|access-date=7 April 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕਰੀਅਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;cricpro&quot;/&gt; ਉਹ 1973 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕਾਉਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਡਰਬੀਸ਼ਾਇਰ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਯੋਗ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਗਿੰਡੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ&lt;ref name=&quot;Guindy Alumnus&quot;&gt;{{Cite web|url=http://madrasmusings.com/Vol%2023%20No%207/the-mr-versatile-of-indian-cricket.html|title=The Mr. Versatile of Indian cricket}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਸਿਵਲੀਅਨ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=July 21, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

== ਕੈਰੀਅਰ  ==
ਇਕ ਆਫ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼, ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੁਣਾਵੀ ਸੀ (ਬਾਕੀ [[ਭਾਗਵਤ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ]], [[ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] ਅਤੇ ਇਰਾਪਲੀ ਪ੍ਰਸੰਨਾ )।&lt;ref name=&quot;cricpro&quot;/&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਫੀਲਡਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਟੇਲ-ਐਂਡ ਬੈਟ ਵੀ ਸੀ। ਵੈਂਕਟ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਟੈਸਟ ਸੀਨ 'ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ ਦੌਰੇ' ਤੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਪਿਨਰ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ 12 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਉਪ ਕਪਤਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1970-71 ਵਿੱਚ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼]] ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਵੈਂਕਟ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਸਨੇ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਕਟਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1975 ਅਤੇ 1979 ਦੋਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1979 ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚਾਰ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਜੋਨ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 

ਵੈਂਕਟ 1985 ਵਿੱਚ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਕੀਤਾ]] ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;cricpro&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cricinfo.com/india/content/player/35656.html|title=Player Profile: Srinivasaraghavan Venkataraghavan|last=Ramchand|first=Partab|publisher=CricInfo|access-date=2009-09-24}}&lt;/ref&gt; 

== ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਵੈਂਨਕਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 18 ਜਨਵਰੀ 1993 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਾਲੇ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨ ਡੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ]] ਮੈਚ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਟੈਸਟ ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਾਲੇ ਮੈਚ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਉਦਘਾਟਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਪਾਇਰ ਪੈਨਲ 'ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਇਹ 1994 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਮਤ ਅਧਾਰ' ਤੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚ ਅੰਪਾਇਰ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਅੰਪਾਇਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2002 ਵਿਚ ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਪਾਇਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਐਲੀਟ ਪੈਨਲ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਵੈਂਕਟ ਨੂੰ ਉਦਘਾਟਨ ਏਲੀਟ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਜਨਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 

ਉਸ ਦੇ ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ 1996 ਵਿਚ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਟੈਸਟ ਅਤੇ 1996, 1999 ਅਤੇ 2003 ਵਿਚ ਤਿੰਨ [[ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪਾਂ]] ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1996 ਅਤੇ 1999 ਦੋਵਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਲੌਰਡਸ|ਲਾਰਡਸ]] ਵਿਖੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਚਾਲੇ 1999 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅੰਪਾਇਰ ਸੀ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 73 ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਅਤੇ 52 ਵਨ-ਡੇਅ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ 'ਤੇ ਮੈਦਾਨ' ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;cricpro&quot;/&gt; 

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਵੈਂਕਟਰਾਘਵਨ [[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ|ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040222/spectrum/main5.htm|title=Goodbye to a glorious innings|last=Chatterjee|first=Abhijit|date=22 February 2004|website=The Sunday Tribune|publisher=The Tribune Trust|access-date=3 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.siet.ac.in/academic.php|title=Academic framework for an industry Integration – The Anna University Factor|year=2009|website=About Us|publisher=SSIET|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127085352/http://www.siet.ac.in/academic.php|archive-date=27 January 2012|access-date=3 April 2012}}&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>e56k5flk78s27791wdghcyhqsosn7hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਮਾ ਸ਼ਿਰੂਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124147</id>
    <revision>
      <id>847713</id>
      <parentid>764721</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7713" sha1="hoz8ahknfbyso6fk7w8vhm89ksau27b" xml:space="preserve">'''ਸੁਮਾ ਸ਼ਿਰੂਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Suma Shirur; ਜਨਮ 10 ਮਈ 1974) ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ [[ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ|ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ]], ਜਿਸ ਨੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੋਗਤਾ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 400 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ 2004 ਵਿਚ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=13 February 2004|title=Suma Shirur equals world record in Kuala Lumpur|url=http://www.outlookindia.com/news/article/Suma-Shirur-equals-world-record-in-Kuala-Lumpur/201307|magazine=Outlook India|access-date=28 July 2014|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728192657/http://www.outlookindia.com/news/article/Suma-Shirur-equals-world-record-in-Kuala-Lumpur/201307|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2003 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ]] ਗਿਆ। 

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਸੁਮਾ ਬੇਤਾਰਿਆ ਦੀਕਸ਼ਤ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਮਈ 1974 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੱਕਬੱਲਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ  ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਇੰਡੀਅਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਕੈਰੀਅਰ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;gold&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/For-Suma-Shirur-its-mother-of-all-victories/articleshow/18693543.cms|title=For Suma Shirur, it's mother of all victories|date=10 August 2002|work=The Times of India|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; 

== ਕਰੀਅਰ ==
1993 ਵਿਚ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਈਫਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਸ਼ਿਰੂਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਟੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਮਗ਼ੇ ਜਿੱਤੇ। 1994 ਵਿਚ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿਚ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜੂਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;gold&quot;/&gt; 

ਸ਼ੀਰੂਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ [[2002 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2002 ਦੇ]] [[ਬੂਸਾਨ|ਬੁਸਾਨ]] ਵਿਚ [[2002 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ|ਮੈਨਚੇਸਟਰ]] ਵਿਚ 2002 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤਮਗ਼ੇ ਜਿੱਤੇ। ਏਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ 2004 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ [[2004 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਰੂਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 497.2 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਸੇ ਸਾਲ, [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯੋਗਤਾ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 400 ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ 502.3 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਸਕੋਰ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਿਆ। [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਵਿੱਚ 2005 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇੱਕ ਵਕਫ਼ੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਰੂਰ 2010 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਤੀ, ਉਸਨੇ [[ਹੇਗ]] ਵਿਖੇ ਇੰਟਰਸ਼ੂਟ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/02/08/stories/2010020851021700.htm|title=Another gold for Suma Shirur|date=8 February 2010|work=The Hindu|access-date=28 July 2014|archive-date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213070613/http://www.hindu.com/2010/02/08/stories/2010020851021700.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਸ਼ਿਰੂਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਿਧਾਰਥ ਸ਼ਿਰੂਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ. 2006 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ &quot;ਖੇਡ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਲਈ ਲਾਈਵ&quot; ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਨਿਊ ਪਨਵੇਲ ਵਿੱਚ “ਲਕਸ਼ਯ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਲੱਬ” ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਮਾਟੋ ਸੀ: ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੋ, ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰੋ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lakshyashooting.com/about_mi.htm|title=Lakshya Shooting Club|website=lakshyashooting.com|access-date=28 July 2014|archive-date=26 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326013417/http://www.lakshyashooting.com/about_mi.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]]</text>
      <sha1>hoz8ahknfbyso6fk7w8vhm89ksau27b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਕੈਂਪਬੈਲ (ਵਿਗਿਆਨੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124348</id>
    <revision>
      <id>847587</id>
      <parentid>709578</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13161" sha1="ew6wjd10ghnen9hp80v3uub6hgjsmxp" xml:space="preserve">'''ਵਿਲੀਅਮ ਸੇਸੀਲ ਕੈਂਪਬੈਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''William Cecil Campbell'''; ਜਨਮ: 28 ਜੂਨ 1930) ਇੱਕ [[ਆਇਰਲੈਂਡ|ਆਇਰਿਸ਼]] ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ|ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ ਪੈਰਾਸੀਓਲੋਜਿਸਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਨੇਮਾਟੋਡ|ਰਾਊਂਡਵੋਰਮਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਗਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 2015 ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2015/oct/05/william-c-campbell-satoshi-omura-and-youyou-tu-win-nobel-prize-in-medicine|title=William C Campbell, Satoshi Ōmura and Youyou Tu win Nobel prize in medicine|date=5 October 2015|work=The Guardian|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਈਵਰਮੇਕਟਿਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਦਰਿਆ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਅਤੇ ਲਿੰਫੈਟਿਕ ਫਿਲੇਰੀਆਸਿਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ, &quot;ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਪਰਜੀਵੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ&quot; ਅਸਾਧਾਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ &quot;ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;nobelprizeorg&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2015/press.html|title=The 2015 Nobel Prize in Physiology or Medicine – Press Release: William C. Campbell, Satoshi Ōmura, Youyou Tu|publisher=Nobel Foundation|access-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt; ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ 1957–1990 ਲਈ ਥੈਰੇਪਟਿਕ ਰਿਸਰਚ ਲਈ ਮਰਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਡ੍ਰਯੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖੋਜ ਸਾਥੀ ਐਮਰੀਟਸ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/nobel-prize-in-physiology-or-medicine-awarded-to-william-c-campbell-satoshi-omura-youyou-tu-1444038938|title=Nobel Prize in Physiology or Medicine Awarded to William C. Campbell, Satoshi Omura, Youyou Tu|last=Molin|first=Anna|date=5 October 2015|work=The Wall Street Journal|access-date=5 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scott&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rameltontidytowns.com/william-c-campbell.html|title=William C. Campbell (Sc.D.)|last=Scott|first=Dermot|website=Ramelton Tidy Towns|access-date=9 December 2015|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|archive-url=https://archive.today/20130411181305/http://www.rameltontidytowns.com/william-c-campbell.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

== ਜੀਵਨੀ ==
ਕੈਂਪਬੈਲ ਦਾ ਜਨਮ ਰੈਮਲਟਨ, ਕਾਉਂਟੀ ਡੋਨੇਗਲ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 1930 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2015/campbell-facts.html|title=William C. Campbell – Facts|website=Nobel Prize|access-date=24 September 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਰ. ਜੇ. ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਪਲਾਇਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਟਰੈਨੀਟੀ ਕਾਲਜ, ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਜੇਮਜ਼ ਡੇਸਮੰਡ ਸਮਿਥ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,&lt;ref name=&quot;irishtimes&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.irishtimes.com/life-and-style/people/meet-ireland-s-new-nobel-laureate-william-c-campbell-1.2385532|title=Meet Ireland's new Nobel Laureate, William C Campbell|last=Murphy|first=Darragh|date=9 October 2015|work=[[The Irish Times]]|access-date=13 October 2015}}&lt;/ref&gt; 1952 ਵਿੱਚ ਜੂਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ – ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਖੇ ਇਕ ਫੁਲਬ੍ਰਾਇਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ 1957 ਵਿਚ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਕ ਪਰਜੀਵੀ ਜਿਗਰ ਦੇ ਫਲੂ ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Scott&quot;/&gt; 

1957 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ ਮਰਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਥੈਰੇਪਟਿਕ ਰਿਸਰਚ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,&lt;ref name=&quot;Overstreet&quot;&gt;{{Cite journal|last=Overstreet|first=Robin M.|year=2008|title=Presentation of the 2008 ASP Distinguished Service Award to William C. Campbell|url=http://digitalcommons.unl.edu/parasitologyfacpubs/432|journal=Faculty Publications from the Harold W. Manter Laboratory of Parasitology|access-date=9 December 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 1984 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਅਸੈ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਨਾਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1964 ਵਿਚ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;news12nj&quot;&gt;{{Cite news|url=http://newjersey.news12.com/prof-william-campbell-of-nj-wins-nobel-prize-in-medicine-1.10924186|title=Prof. William Campbell, of NJ, wins Nobel Prize in medicine|date=5 October 2015|work=[[News 12 New Jersey]]|access-date=6 October 2015|agency=Associated Press|archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151008165738/http://newjersey.news12.com/prof-william-campbell-of-nj-wins-nobel-prize-in-medicine-1.10924186|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਮਰਕ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਫੰਗੀਸਾਈਡ ਥਿਏਬੈਂਡਾਜ਼ੋਲ ਸੀ, ਜੋ ਆਲੂ ਝੁਲਸਣ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਕੜਾਹੀ।&lt;ref name=&quot;Ireland1975&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Report on Research and Technical Work of the Department of Agriculture for Northern Ireland|date=1975|publisher=The Department of Agriculture for Northern Ireland|location=Great Britain|page=149}}&lt;/ref&gt; ਥਿਆਬੇਂਡਾਜ਼ੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਈਕਿਨੋਸਿਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Jelliffe&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-gjaBwAAQBAJ&amp;pg=PA277|title=Adverse Effects of Foods|last=Jelliffe|first=E. F. Patrice|last2=Jelliffe|first2=Derrick B.|date=1982|publisher=Springer US|isbn=9781461333616|location=Boston, MA|page=277|access-date=9 December 2015}}&lt;/ref&gt; 

ਕੈਂਪਬੈਲ ਪਰਜੀਵੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜਿਸਟ ਸਤੋਸ਼ੀ ਇਮੂਰਾ ਨੇ ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਮਾਈਸਜ਼ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿੱਟੀ-ਅਧਾਰਤ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਕੈਂਪਬੈਲ, ਮਰਕ ਵਿਖੇ ਇਕ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਊਮੂਰਾ ਦੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਪਰਜੀਵਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਮੀਅਸ ਐਵਰਮੀਟਿਲਿਸ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਮੈਕਰੋਸਾਈਕਲਿਕ ਲੈੈਕਟੋਨ ਲਿਆ। ਹੋਰ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਈਵਰਮੇਕਟਿਨ (ਆਮ) ਜਾਂ ਮੈਕਟਿਜ਼ਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Merck&quot;&gt;{{Cite web|url=http://web.stanford.edu/group/parasites/ParaSites2005/Ivermectin/History.htm|title=History|website=Merck &amp; Co., Inc.|access-date=2020-01-05|archive-date=2021-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211221524/https://web.stanford.edu/group/parasites/ParaSites2005/Ivermectin/History.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

2002 ਵਿਚ, ਕੈਂਪਬੈਲ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/3012626.html|title=Member Directory {{!}} William Campbell|publisher=National Academy of Sciences|access-date=5 October 2015|archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005172040/http://www.nasonline.org/member-directory/members/3012626.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਸਤੋਸ਼ੀ ਇਮੂਰਾ ਨੇ ਏਵਰਮੀਕਟਿਨ ਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, [[ਨੇਮਾਟੋਡ|ਗੋਲਵੇਰਮ]] [[ਪਰਜੀਵੀਪੁਣਾ|ਪੈਰਾਸਾਈਟਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ 2015 ਦੇ ਅੱਧੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rte.ie/news/2015/1005/732481-william-c-campbell-nobel-medicine/|title=Irish scientist wins Nobel Prize for Medicine|date=5 October 2015|access-date=5 October 2015|publisher=RTÉ News}}&lt;/ref&gt; ਕੈਂਪਬੈਲ ਸੱਤਵਾਂ ਆਇਰਿਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, [[ਅਰਨੈਸਟ ਵਾਲਟਨ|ਅਰਨੇਸਟ ਵਾਲਟਨ]] ਨੂੰ 1951 [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦਾ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ [[ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ|ਸੈਮੂਅਲ ਬੇਕੇਟ]] ਸਾਹਿਤ ਲਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1969/beckett-facts.html|title=Samuel Beckett - Facts|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-04-03}}&lt;/ref&gt; 

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਕੈਮਪੈਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੈਰੀ ਮਸਟਿਨ ਕੈਂਪਬੈਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਵੀ ਅਤੇ ਪੇਂਟਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Drew&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.drew.edu/news/2015/10/09/nobel-prize-winning-scientist-also-loves-the-arts|title=Dr. William Campbell: Nobel Laureate, Painter, Actor, Writer|publisher=Drew University|access-date=2020-01-05|archive-date=2020-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214174943/https://www.drew.edu/news/2015/10/09/nobel-prize-winning-scientist-also-loves-the-arts|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਅਤੇ ਕਾਇਆਕਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

* 1987 ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਪੈਰਾਸੀਓਲੋਜਿਸਟਸ ਪ੍ਰਧਾਨ 
* 2002 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ 
* ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਪੈਰਾਸੀਟੋਲੋਜਿਸਟ ਦੁਆਰਾ 2008 ਦਾ ਏਐਸਪੀ ਵੱਖਰਾ ਸਰਵਿਸ ਅਵਾਰਡ 
* 2015 ਵਿਗਿਆਨ ਜ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਸਤੋਸ਼ੀ ਓਮੂਰਾ ਅਤੇ [[ਤੂ ਯੂਯੂ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]</text>
      <sha1>ew6wjd10ghnen9hp80v3uub6hgjsmxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਿੰਡਾ ਰੌਨਸਟੈਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124381</id>
    <revision>
      <id>847555</id>
      <parentid>616231</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12987" sha1="6osy53svlt6maltw43wjhr8zctf0f2k" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:LindaRonstadtPerforming.jpg|right|thumb]]
'''ਲਿੰਡਾ ਮਾਰੀਆ ਰੌਨਸਟੈਡ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Linda Maria Ronstadt; ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ, 1946) ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ [[ਅਮਰੀਕੀ]] ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੌਕ, ਕੰਟਰੀ, ਲਾਈਟ ਓਪੇਰਾ, ਅਤੇ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ 10 [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/linda-ronstadt|title=Linda Ronstadt|publisher=Grammys.com|access-date=March 10, 2019|archive-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102051512/https://www.grammy.com/grammys/artists/linda-ronstadt|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਦੋ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਕੰਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ [[ਐਮੀ ਇਨਾਮ|ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਅਤੇ ਇੱਕ ਏ.ਐਲ.ਐਮ.ਏ. ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ, ਪਲੈਟੀਨਮ ਜਾਂ ਮਲਟੀਪਲੈਟੀਨਮ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ|ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ]] ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿਚ ਲਾਤੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਲਾਤੀਨੀ ਗ੍ਰੈਮੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿਚ ਦਿ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rockhall.com/inductees/ceremonies/2014|title=2014 Induction Ceremony The Rock and Roll Hall of Fame and Museum|date=October 16, 2013|publisher=Rock and Roll Hall of Fame|access-date=October 16, 2013|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017085255/http://rockhall.com/inductees/ceremonies/2014/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 28 ਜੁਲਾਈ, 2014 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{Refn|Some of the content of the lead section is supported by these news items:&lt;ref name=&quot;aladdin incident&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;defends politics&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;everlasting linda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;female rocker&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;heart to heart&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;interview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jazz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;lets wisdom&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;melancholy baby&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wait wait&quot; /&gt;}} ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਗਰੁੱਪ ਟ੍ਰਾਇਓ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ [[ਡੌਲੀ ਪਾਰਟਨ]] ਅਤੇ ਐਮੀਲੋ ਹੈਰਿਸ ਨਾਲ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ ਫੇਮ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿਖੇ 8 ਦਸੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ, ਜਾਨ ਐੱਫ. ਕੇਨੇਡੀ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ 8 ਦਸੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਹੋਏ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ, ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਕੈਨੇਡੀ ਸੈਂਟਰ ਆਨਰਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਆਨਰੇਰੀ ਵਿਚ ਲਿੰਡਾ ਰੋਨਸਟੈਡ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਵਿੰਡ ਐਂਡ ਫਾਇਰ ਸਨ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਐਵਾਰਡਸ 22 ਦਸੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸੀ ਬੀ ਐਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਰੌਨਸਟੈਡ ਨੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ 15 ਕਮਪਾਈਲੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਿੱਟ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 38 ਯੂ.ਐਸ. ਬਿਲਬੋਰਡ ਹਾਟ 100 ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦਾ ਚਾਰਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿਚੋਂ 21 ਚੋਟੀ ਦੇ 40 ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, 10 ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਇਕ ਨੰਬਰ ਇਕ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਿਰਫ ਇੱਕਲਾ &quot; ਬਲੂ ਬੇਯੂ &quot; ਯੂਕੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 40 ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਨਾਲ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/artists/|title=Linda Ronstadt|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=September 25, 2009}}&lt;/ref&gt; ਰੌਨਸਟੈਡ ਦੀ ਜੋੜੀ ਐਰੋਨ ਨੇਵਿਲ, “ ਡੌਨਟ ਮੂਚ ” ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦਸੰਬਰ 1989 ਵਿਚ ਨੰਬਰ 2 ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/search/singles/Bad%20Love|title=Don't Know Much|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=September 25, 2009}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਯੂਐਸ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਪੌਪ ਐਲਬਮ ਚਾਰਟ ਤੇ 36 ਐਲਬਮਾਂ, 10 ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨੰਬਰ 1 ਐਲਬਮਾਂ ਦਾ ਚਾਰਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਰੋਨਸਟੈਡ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਟੇ ਮਿਡਲਰ, ਬਿਲੀ ਏਕਸਟਾਈਨ, &lt;ref name=&quot;Eckstine&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.audiofidelity.net/pc-dvd-playboy.html|title=Disc 2, October 1969: Featuring Linda Ronstadt, Joe Cocker, Billy Eckstine, Mort Sahl, and Sid Caesar, God Bless the Child Linda Ronstadt and Billy Eckstine Duet|website=Playboy After Dark DVD Collection|archive-url=https://web.archive.org/web/20060821235734/http://www.audiofidelity.net/pc-dvd-playboy.html|archive-date=August 21, 2006|access-date=December 13, 2012}}&lt;/ref&gt; [[ਫ਼ਰੈਂਕ ਜ਼ਾਪਾ|ਫਰੈਂਕ ਜ਼ੱਪਾ]], ਕਾਰਲਾ ਬਲੇ ( ਐਸਕਲੇਟਰ ਓਵਰ ਦ ਹਿਲ ), ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਕਲੋਨੀ, ਫਲੇਕੋ ਜਿਮਨੇਜ, ਫਿਲਿਪ ਗਲਾਸ, ਵਾਰਨ ਜ਼ੇਵੋਨ, ਐਮੀਲੋ ਹੇਰਿਸ, ਗ੍ਰਾਮ ਪਾਰਸਨ, [[ਡੌਲੀ ਪਾਰਟਨ]], ਨੀਲ ਯੰਗ, ਪਾਲ ਸਾਈਮਨ, ਅਰਲ ਸਕ੍ਰੈਗਜ਼, [[ਜੌਨੀ ਕੈਸ਼]], ਅਤੇ ਨੈਲਸਨ ਰਿਸਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਲਬਮਾਂ ਤੇ ਉਤਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Guest&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ronstadt-linda.com/GuestAppearances.pdf|title=Linda Ronstadt Guest Appearances and Unique Recordings|last=Partridge, Tony &lt;!--site owner--&gt;|date=September 12, 2006|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509070218/http://www.ronstadt-linda.com/GuestAppearances.pdf|archive-date=May 9, 2008|access-date=August 30, 2007}}http://lyricswww.ronstadt-linda.com/guestapp.doc&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ottawacitizen.com/entertainment/musical-memoirs-hit-some-high-notes|title=Musical memoirs hit some high notes|last=Ward|first=Bruce|date=December 27, 2013|work=[[Ottawa Citizen]]|access-date=February 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221153553/http://www.ottawacitizen.com/entertainment/Musical%2Bmemoirs%2Bsome%2Bhigh%2Bnotes/9328315/story.html|archive-date=February 21, 2014}}&lt;/ref&gt; ''ਜੈਜ਼ ਟਾਈਮਜ਼'' ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਲੌਡਨ ਨੇ 2004 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰੌਨਸਟੈਡ ਨੂੰ “ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਟਰਲਿੰਗ ਪਾਈਪਾਂ ਦੇ ਸੈੱਟ ਨਾਲ ਬਖਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”&lt;ref name=&quot;JazzTimes2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://jazztimes.com/reviews/cd_reviews/detail.cfm?article_id=15185&amp;section=CD%20Reviews&amp;issue=200412|title=Linda Ronstadt: ''Hummin' to Myself'' (Verve)|last=Loudon|first=Christopher|date=December 2004|website=[[Jazz Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070413113105/http://www.jazztimes.com/reviews/cd_reviews/detail.cfm?article_id=15185&amp;section=CD%20Reviews&amp;issue=200412|archive-date=April 13, 2007|access-date=April 19, 2007}}&lt;/ref&gt; 

ਰੌਨਸਟੈਡ ਨੇ 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਗੜਦੀ ਹੈ, 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਪੂਰੀ-ਲੰਬਾਈ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਲਾਈਵ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡੀਗਨੇਰੇਟਿਵ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੁਪ੍ਰੈਨੂਕਲੀਅਰ ਲਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;mccarthy1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/music/linda-ronstadt-never-stopped-singing/2019/12/02/57d6ad7c-0f9d-11ea-b0fc-62cc38411ebb_story.html|title=Linda Ronstadt never stopped singing|last=McCarthy|first=Ellen|date=December 3, 2019|publisher=Washington Post}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰੋਨਸਟੈਡ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਟੂਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ''ਸਿੰਪਲ ਡਰੀਮਜ਼: ਏ ਮਿਊਜ਼ਿਕਲ ਮੈਮੋਰੀ'',&lt;ref name=&quot;Memoir&quot;&gt;{{Cite book|title=Simple Dreams: A Musical Memoir|url=https://archive.org/details/simpledreamsmusi0000rons|last=Ronstadt, Linda|publisher=[[Simon &amp; Schuster]]|year=2013|isbn=978-1-4516-6872-8|oclc=829743967}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ, ''ਲਿੰਡਾ ਰੌਨਸਟੈਡ: ਦਿ ਸਾਉਂਡ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਵੋਇਸ'', ਨੂੰ 2019 ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕਨ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]]</text>
      <sha1>6osy53svlt6maltw43wjhr8zctf0f2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਅ ਚਾਰਲਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124401</id>
    <revision>
      <id>847526</id>
      <parentid>832547</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17306" sha1="svfmllx9zlxmfyyqrftr74wbe81g898" xml:space="preserve">
'''ਰੇਅ ਚਾਰਲਸ ਰੌਬਿਨਸਨ''' (23 ਸਤੰਬਰ, 1930 - 10 ਜੂਨ, 2004) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ &quot;ਬ੍ਰਦਰ ਰੇ&quot; ਕਹਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ &quot;ਜੀਨੀਅਸ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;RollingStone&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/ray-charles-20110420|title=100 Greatest Artists of All Time. No.{{nbsp}}10: Ray Charles|last=Morrison, Van|website=Rolling Stone|access-date=June 13, 2010|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019204246/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/ray-charles-20110420|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NPR death&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1947628|title=Ray Charles, American Legend, Dies at 73|date=June 11, 2004|access-date=September 25, 2014|publisher=NPR.org}}&lt;/ref&gt; ਚਾਰਲਸ ਨੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ [[ਕਾਲ਼ਾ ਮੋਤੀਆ|ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੇ]] ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਗਵਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Unterberger&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/ray-charles-mn0000046861|title=Ray Charles|last=Richie Unterberger|publisher=[[AllMusic]]|access-date=2019-12-20}}&lt;/ref&gt; 

ਚਾਰਲਸ ਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ [[ਬਲੂਜ਼]], ਲੈਅ ਅਤੇ ਬਲੂਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਜੀਲ ਸਟਾਈਲ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਸੋਲ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Unterberger&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VH1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pRi-4Vmh_9QC&amp;pg=PR10|title=100 Greatest Albums|publisher=Simon and Schuster|year=2003|isbn=978-0-7434-4876-5|editor-last=Hoye|editor-first=Jacob|page=210}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;popc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://digital.library.unt.edu/ark%3A/67531/metadc19764/m1/#track/1|title=Show 15: The Soul Reformation|website=digital.library.unt.edu|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਏਬੀਸੀ ਰਿਕਾਰਡਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਰਾਸਓਵਰ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਆਧੁਨਿਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਐਲਬਮਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਬਲੂਜ਼ ਅਤੇ [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਏਕੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;[http://oldies.about.com/od/soulmotown/p/raycharles.htm Guide Profile: Ray Charles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809193524/http://oldies.about.com/od/soulmotown/p/raycharles.htm |date=2016-08-09 }}, About.com; retrieved December 12, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Palmer|first=Robert|date=February 9, 1978|title=Soul Survivor Ray Charles|url=https://www.rollingstone.com/news/story/24143629/soul_survivor_ray_charles|pages=10–14|access-date=November 9, 2008|journal=|archive-date=ਮਾਰਚ 1, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301023612/http://www.rollingstone.com/news/story/24143629/soul_survivor_ray_charles|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tyrangiel&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Modern_Sounds_in_Country_and_Western_Music,00.html|title=Review: ''Modern Sounds in Country and Western Music''|last=Tyrangiel|first=Josh|date=2006|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=July 21, 2009|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101020085742/http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Modern_Sounds_in_Country_and_Western_Music,00.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਹ ਏ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਚਾਰਲਸ ਇੱਕ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 

ਚਾਰਲਸ ਦੀ 1960 ਦੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ਜਾਰਜੀਆ ਆਨ ਮਾਈ ਮਾਈਂਡ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ਬਿੱਲਬੋਰਡ ਹਾਟ 100 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਰੀਅਰ ਨੰਬਰ 1 ਹਿੱਟ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ 1962 ਦੀ ਐਲਬਮ, ''ਮਾਡਰਨ ਸਾਊਂਡਸ ਇਨ ਕੰਟਰੀ ਐਂਡ ਵੈਸਟਰਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ'', ਬਿਲਬੋਰਡ 200 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/ray-charles|title=Ray Charles|last=|first=|date=|website=Recording Academy Grammy Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522115152/https://www.grammy.com/grammys/artists/ray-charles|archive-date=2020-05-22|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਚਾਰਲਸ ਦੇ ਕਈ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਚਾਰਟਸ 'ਤੇ ਕਈ ਸਿੰਗਲ ਚੋਟੀ ਦੇ 40' ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ: ਯੂਐਸ ਦੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 44, ਹਾਟ 100 ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ' ਤੇ 11, ਹੌਟ ਕੰਟਰੀ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 2।&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/ray-charles|title=Ray Charles Chart History|last=|first=|date=|website=Billboard|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt; 

ਚਾਰਲਸ 17 ਵਾਰ ਦਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ਉਸਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਮੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ 10 ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਗ੍ਰੈਮੀ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 

ਚਾਰਲਸ ਨੇ ਨੈਟ ਕਿੰਗ ਕੋਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਲੁਈ ਜੌਰਡਨ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Autobio&quot;&gt;{{Cite book|title=Brother Ray|last=Charles|first=Ray|last2=Ritz|first2=David|date=1992|publisher=Da Capo Press|isbn=0-306-80482-4|location=New York}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕੁਇੰਸੀ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਚਾਰਲਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। [[ਫਰੈਂਕ ਸਿਨਾਟਰਾ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਸਿਨਟਰਾ]] ਨੇ ਰੇ ਚਾਰਲਸ ਨੂੰ &quot;ਸ਼ੋਅ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਇਕਲੌਤਾ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਤੀਭਾ&quot; ਕਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਾਰਲਸ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/billboardbookofn00fred/page/98|title=The Billboard Book of Number One Hits|last=Bronson|first=Fred|publisher=Watson-Guptill|year=1997|isbn=0-8230-7641-5|edition=4th|location=New York|page=[https://archive.org/details/billboardbookofn00fred/page/98 98]|author-link=Fred Bronson}}&lt;/ref&gt; ਬਿੱਲੀ ਜੋਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਇਹ ਬੇਵਕੂਫੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਰੇ ਚਾਰਲਸ [[ਐਲਵਿਸ ਪਰੈਸਲੇ|ਐਲਵਿਸ ਪ੍ਰੈਸਲੀ]] ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ&quot;।&lt;ref&gt;&quot;A Tribute to Ray Charles&quot;. ''Rolling Stone'', nos. 952–953, July 8–22, 2004.&lt;/ref&gt; 

2002 ਵਿਚ, ਦਾ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ ਨੇ ਚਾਰਲਜ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ #10 ਅਤੇ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ &quot;100 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੂਚੀ&quot; ਵਿਚ #2 ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/ray-charles-20101202|title=100 Greatest Singers of All Time. No.{{nbsp}}2: Ray Charles|last=Joel, Billy|website=Rolling Stone|access-date=June 13, 2010|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022235041/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/ray-charles-20101202|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

=== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ===
1979 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਜਾਰਜੀਆ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;gamusichall1979&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.gamusichall.com/inducteelist.html|title=List of Inductees|date=1979–2007|access-date=November 25, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061015013823/http://www.gamusichall.com/inducteelist.html|archive-date=October 15, 2006|publisher=Georgia Music Hall of Fame}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ &quot;ਜਾਰਜੀਆ ਆਨ ਮਾਈ ਮਾਈਂਡ&quot; ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਜਾਰਜੀਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਜ ਗੀਤ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;State Song&quot;&gt;{{Cite news|url=http://sos.georgia.gov/archives/state_symbols/state_song.html|title=State Song|publisher=Georgia Secretary of State|year=1979|access-date=2020-01-06|archive-date=2010-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20101002050640/http://www.sos.georgia.gov/archives/state_symbols/state_song.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

1981 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rockhall.com/hof/inductee.asp?id=76|title=Inductees|access-date=November 25, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061123064050/http://www.rockhall.com/hof/inductee.asp?id=76|archive-date=November 23, 2006|publisher=Rock and Roll Hall of Fame &amp; Museum}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀ ਸੈਂਟਰ ਆਨਰਜ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kennedy-center.org/programs/specialevents/honors/history/home.html|title=List of Kennedy Center Honorees|access-date=November 25, 2006|publisher=Kennedy Center|year=1986}}&lt;/ref&gt; ਚਾਰਲਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ 37 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 17 [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ]]। 1987 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

1991 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਿਦਮ ਐਂਡ ਬਲੂਜ਼ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1991 ਦੇ ਯੂਸੀਐਲਏ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਸਿੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਈਰਾ ਗਰਸ਼ਵਿਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;UCLA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.uclalumni.net/CalendarEvents/springsing/Gershwin/winners.cfm|title=Calendar &amp; Events: Spring Sing: Gershwin Award|publisher=UCLA|access-date=April 11, 2015|archive-date=ਸਤੰਬਰ 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927221758/http://www.uclalumni.net/calendarevents/springsing/Gershwin/winners.cfm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 1990 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਫਲੋਰਿਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=ALADAAAAMBAJ&amp;pg=PA22|title=Jet|last=Company|first=Johnson Publishing|date=28 May 1990|publisher=Johnson Publishing Company|page=22|access-date=25 October 2018}}&lt;/ref&gt; 1993 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡਲ ਆਫ ਆਰਟਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nea.gov/honors/medals/medalists_year.html#93|title=Lifetime Honors—National Medal of Arts|publisher=Nea.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721054307/http://www.nea.gov/honors/medals/medalists_year.html#93|archive-date=July 21, 2011|access-date=September 10, 2010}}&lt;/ref&gt; 1998 ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਸਵਿਟੌਰਮ [[ਸਟਾਕਹੋਮ|, ਸਵੀਡਨ]] ਵਿਚ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੋਲਰ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਲੈਕ ਸਪੋਰਟਸ ਐਂਡ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.harlemdiscover.com/halloffame|title=Hall of Fame|access-date=November 25, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309231808/http://www.harlemdiscover.com/halloffame/|archive-date=March 9, 2007|publisher=National Black Sports &amp; Entertainment|year=2004}}&lt;/ref&gt; 2005 ਦਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਚਾਰਲਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
== ਮੌਤ ==
2003 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕਮਰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। 10 ਜੂਨ, 2004 ਨੂੰ 73 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਗਰ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਬੇਵਰਲੀ ਹਿੱਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1488316/ray-charles-dead-at-73.jhtml|title=Ray Charles Dead at 73|last=D'Angelo, Joe|website=mtv.com|access-date=January 1, 2012|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012031313/http://www.mtv.com/news/articles/1488316/ray-charles-dead-at-73.jhtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ 18 ਜੂਨ, 2004 ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਏ.ਐਮ.ਈ. ਚਰਚ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stcatharinesstandard.ca/2013/10/01/little-richard-suffers-heart-attack-at-home|title=Little Richard Has Heart Attack|publisher=Stcatharinesstandard.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201235451/http://www.stcatharinesstandard.ca/2013/10/01/little-richard-suffers-heart-attack-at-home|archive-date=February 1, 2014|access-date=April 25, 2014}}&lt;/ref&gt; ਬੀ ਬੀ ਕਿੰਗ, ਗਲੇਨ ਕੈਂਪਬੈਲ, ਸਟੀਵੀ ਵਾਂਡਰ ਅਤੇ ਵਿੰਟਨ ਮਾਰਸਲਿਸ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;CBSdeath&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2004/06/10/entertainment/main622401.shtml|title=Many Pay Respects to Ray Charles|date=June 10, 2004|access-date=November 25, 2006|publisher=CBS News|archive-date=ਅਗਸਤ 29, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130829055524/http://www.cbsnews.com/stories/2004/06/10/entertainment/main622401.shtml|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਇੰਗਲਵੁੱਡ ਪਾਰਕ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿਚ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]]</text>
      <sha1>svfmllx9zlxmfyyqrftr74wbe81g898</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਡਨੀ ਪੋਲੈਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124538</id>
    <revision>
      <id>847690</id>
      <parentid>830896</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10678" sha1="g74ujr6et4wwh8dj4vriufntkg06jqz" xml:space="preserve">
'''ਸਿਡਨੀ ਇਰਵਿਨ ਪੋਲੈਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Sydney Irwin Pollack; 1 ਜੁਲਾਈ, 1934 - 26 ਮਈ, 2008) ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਸੀ। ਪੋਲਕ ਨੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ 10 ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 44 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ 1985 ਦੀ ਫਿਲਮ ਆਉਟ ਆਫ ਅਫਰੀਕਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ]]।&lt;ref name=&quot;THE 58TH ACADEMY AWARDS&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1986|title=THE 58TH ACADEMY AWARDS &amp;#124; 1986|access-date=July 23, 2017}}&lt;/ref&gt; 

ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਯਿਰਮਿਅਨ ਜਾਨਸਨ'' (1972), ''ਦਿ ਵੇਅ ਵੂਈ ਵਰ'' (1973), ''ਥ੍ਰੀ ਡੇਸ ਆਫ ਦਾ ਕੌਂਡਰ'' (1975) ਅਤੇ ''ਐਬਸੈਂਸ ਆਫ਼ ਮੈਲੀਸ'' (1981) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਹਵਾਨਾ'' (1990), ''ਦ ਫਰਮ'' (1993), ''ਦ ਇੰਟਰਪਰੇਟਰ'' (2005) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ''ਮਾਈਕਲ ਕਲੇਟਨ'' (2007) ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਪੋਲਕ ਸ਼ਾਇਦ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਉਸਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਐਨ ਬੀ ਸੀ [[ਸਿਟਕਾਮ]] ''ਵਿਲ ਐਂਡ ਗ੍ਰੇਸ'' (2000-2006) ਵਿਚ ਵਿਲ ਟ੍ਰੂਮਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਪੋਲਕ ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਡੋਨਾ ਦੇ ਲਾਫੇਟੇਟ ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਯਹੂਦੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;guardiansuccess&quot;&gt;{{Cite news|url=http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0,6737,774328,00.html|title=The secret of my success?|last=MacNab|first=Geoffrey|date=August 14, 2002|access-date=May 29, 2008|publisher=The Guardian|location=London, UK}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਡੇਵਿਡ ਪੋਲੈਕ, ਅਰਧ-ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ|ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼]] ਅਤੇ [[ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ|ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਸੀ]]। ਪਰਿਵਾਰ ਸਾਊਥ ਬੇਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ [[ਸ਼ਰਾਬਬਾਜ਼ੀ|ਸ਼ਰਾਬ]] ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੀ 37 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੋਲੈਕ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sfgate&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/05/27/MNML10TUA9.DTL|title=Sydney Pollack: 1934–2008, Prolific director known for A-list casts|last=McLellan|first=Dennis|date=May 27, 2008|access-date=May 29, 2008|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-date=ਮਈ 28, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528013700/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F05%2F27%2FMNML10TUA9.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੋਲੈਕ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇੰਡੀਆਨਾ ਤੋਂ  [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;revered&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/news/sydney-pollack-film-director-revered-by-stars-dies-aged-73-835191.html|title=Sydney Pollack, film director revered by stars, dies aged 73|last=Macnab|first=Geoffrey|date=May 28, 2008|access-date=May 29, 2008|publisher=[[The Independent]]|location=London, UK}}&lt;/ref&gt; ਪੋਲੈਕ ਨੇ 1952-554 ਵਿਚ ਨੇਬਰਹੁੱਡ ਪਲੇਹਾਉਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਸਨਫੋਰਡ ਮੇਸਨਰ ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਲੱਕੜ ਵਾਲੇ ਟਰੱਕ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1958 ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣਨ ਲਈ ਮੇਸਨਰ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਪਲੇਹਾਉਸ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। 1960 ਵਿੱਚ, ਪੋਲੈਂਕ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ, ਜੌਨ ਫ੍ਰੈਂਕਨਹੀਮਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਨਹੀਮਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ, ''ਦਿ ਯੰਗ ਸੇਵੇਜਜ਼'' ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਇਲਾਗ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੋਲਕ ਬਰਟ ਲੈਂਕੈਸਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/2035489/Sydney-Pollack.html|title=Obituary: Sydney Pollack|date=May 28, 2008|access-date=May 29, 2008|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|location=London, UK|archive-date=ਜੂਨ 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080629075845/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/2035489/Sydney-Pollack.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== ਪਰਿਵਾਰ ==
ਪੋਲੈਕ ਦਾ ਭਰਾ, ਬਰਨੀ, ਇੱਕ ਕਸਟਮਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। 

ਪੋਲਕ ਦਾ ਵਿਆਹ 1958 ਤੋਂ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕਲੇਰ ਬ੍ਰੈਡਲੀ ਗਰਿਸਵੋਲਡ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ: ਸਟੀਵਨ (1959), ਰੇਬੇਕਾ (1963), ਅਤੇ ਰੇਚਲ (1969)।&lt;ref name=&quot;CieplyM-NYT-Obit&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/05/27/movies/27pollack.html?hp|title=Sydney Pollack, Film Director, Is Dead at 73|last=Cieply|first=Michael|date=May 27, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=May 26, 2008|author-link=Michael Cieply}}&lt;/ref&gt; 1993 ਵਿਚ, ਸਟੀਵਨ ਦੀ 34 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੇ, ਇਕੋ ਇੰਜਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਭੜਕ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-11-27-me-61396-story.html|title=Crash of Private Plane Kills 2 in Santa Monica: Accident: The son of filmmaker Sidney Pollack is one of the fatalities. A third man aboard is critically injured after the aircraft dived and hit an apartment building carport.|last=Brown|first=Scott Shibuya|date=November 27, 1993|website=LA Times|access-date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-Obit-StevenPollack&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/11/28/us/film-maker-s-son-and-pilot-die-in-crash-of-small-plane.html|title=Film Maker's Son and Pilot Die in Crash of Small Plane|date=November 28, 1993|work=[[The New York Times]]|access-date=May 26, 2008|agency=AP}}&lt;/ref&gt; ਪੋਲੈਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਲੇਰ ਦੀ ਪਾਰਕਿੰਸਨ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ 28 ਮਾਰਚ, 2011 ਨੂੰ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

== ਮੌਤ ==
ਪੋਲਕ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ 2007 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਚ ਬੀ ਓ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਰੀਕਾਉਂਟ'',&lt;ref name=&quot;ClarkM-USAT-Obit&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/life/people/2008-05-26-pollack-obit_N.htm?csp=34|title=Remembering Sydney Pollack, an actor's director|last=Mike Clark|date=May 26, 2008|access-date=February 23, 2009|publisher=[[USA Today]]}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 25 ਮਈ, 2008 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਪੋਲੈਕ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਈ ਜਿਸਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.today.com/id/24832016|title=Actor and director Sydney Pollack dies at 73|date=May 26, 2008|access-date=May 26, 2008|agency=Associated Press|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 31, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031224950/http://www.today.com/id/24832016|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਦੇ ਵੈਨ ਨੂਯਸ ਏਅਰਪੋਰਟ 'ਤੇ ਰਨਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]]</text>
      <sha1>g74ujr6et4wwh8dj4vriufntkg06jqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125347</id>
    <revision>
      <id>847702</id>
      <parentid>842688</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17483" sha1="in0r6xp4w45fzaayfdkxvirlh6udhgi" xml:space="preserve">'''ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ''' ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/1985/11/17/arts/the-dance-classical-indian-fare.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://danses-indiennes.blogspot.in/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;/http://www.nytimes.com/1985/11/17/arts/the-dance-classical-indian-fare.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;https://www.nytimes.com/1998/01/16/arts/art-in-review-111643.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/Bharata-Natyam-Indian-Classical-Dance/dp/0861862945&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਇਨ ਦ ਫੈਮਿਲੀ', ਜੋ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/Dancing-Family-Unconventional-Memoir-Three/dp/8129105942&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://sukanyarahman.com/2011/04/28/dancing-in-the-family-3/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/mag/2002/09/22/stories/2002092200110400.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-19 |archive-date=2002-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021107032524/http://www.thehindu.com/mag/2002/09/22/stories/2002092200110400.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article/the-genes-got-back-to-her/214498 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-19 |archive-date=2014-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706094241/http://www.outlookindia.com/article/The-Genes-Got-Back-To-Her/214498 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਕੋਲਾਜ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iaac.us/erasing_borders2008/s_rahman/bio.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-19 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305213152/http://www.iaac.us/erasing_borders2008/s_rahman/bio.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਲੀਅਮ ਬੇਂਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ&lt;ref&gt;http://benton.uconn.edu/&lt;/ref&gt; ਵਿਖੇ, ਸਟੌਰਰ'ਜ ਸੀਟੀ, ਆਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.artcomplex.org/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-02-11 |archive-date=2007-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070704113606/http://www.artcomplex.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਡਕਸਬਰੀ ਵਿਚ, ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਦ ਫ਼ੋਲਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ,&lt;ref&gt;http://www.fowler.ucla.edu&lt;/ref&gt; [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਵੇਈਜ਼ਜ਼ ਆਫ਼ ਬਾਡੀ ਐਂਡ ਸੋਲ: ਸਿਲੈਕਟਡ ਫੀਮੇਲ ਆਈਕਨਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਬਾਇਓਂਡ' ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=VMYxBwAAQBAJ&amp;dq=Sukanya+Rahman+%2B+French+government+scholarship|title=Voyages of Body and Soul: Selected Female Icons of India and Beyond|last=Katrak|first=Ketu H.|last2=Ratnam|first2=Anita|date=2 June 2014|isbn=9781443861151}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1946 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹਬੀਬ ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਇੰਦਰਾਨੀ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ,&lt;ref&gt;https://sangeethas.wordpress.com/2014/10/09/know-thy-dancer-indrani-rahman/&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦੀ ਪਾਇਨੀਅਰ, ਰਾਗਿਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਅਤੇ ਕੁਰੇਟਰ ਰਾਮ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 'ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ' ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1965 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕੋਲੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੇਸ ਬੌਕਸ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਫਰੈਂਕ ਵਿੱਕਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਵਲ ਵਾਰ ਦੇ ਨਾਟਕ, ''ਸੋਲਜਰ ਕਮ ਹੋਮ'' ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ- ਹਬੀਬ ਵਿੱਕਸ ਅਤੇ ਵਾਰਡਰੈਥ ਵਿਕਸ ਅਤੇ ਦੋ ਪੋਤੇ, ਜੇਕ ਵਿੱਕ ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਵਿਕਸ ਹਨ।

== ਨਾਚ ==
ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਰਾਗਿਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੰਦਰਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/canvas-of-custom/article4269010.ece&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.narthaki.com/info/mbyd/mbyd5.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.littleindia.com/arts-entertainment/1398-so-what-are-you-doing-this-summer.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Anna Kisselgoff, The New York Times, 1 October 1979&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਉ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਮਾਰਥਾ ਗ੍ਰਾਹਮ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਚ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਣਲਾਲਰ ਚੋਕਲਿੰਗਮ ਪਿਲਾਈ, ਤੰਜੌਰ ਕਿੱਟੱਪਾ ਪਿਲੈ, ਦੇਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਰੈਡੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]], [[ਉੜੀਸੀ]] ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ|ਭਰਤ ਨਾਟਿਅਮ]] ਨਾਚ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਪਿਲੋ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲਿੰਕਨ ਸੈਂਟਰ, ਏਸ਼ੀਆ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਅਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਫਾਰ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਕਈ ਡਾਂਸ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1917&amp;dat=19870406&amp;id=sxAhAAAAIBAJ&amp;sjid=oHIFAAAAIBAJ&amp;pg=4805,1356982&amp;hl=en&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1928&amp;dat=19811012&amp;id=7_QpAAAAIBAJ&amp;sjid=32QFAAAAIBAJ&amp;pg=2729,2615369&amp;hl=en&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਐਨ.ਈ.ਏ ਡਾਂਸ ਪੈਨਲ, ਪੀਉ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਐਨ.ਈ.ਏ. ਲਈ ਸਾਈਟ ਵਿਜ਼ਿਟ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.arts.gov/about/national-council-arts&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.arts.gov/sites/default/files/NEA-Annual-Report-1992.pdf&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਡਾਂਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਨਾਰਡ, ਦਿ ਜੁਲੀਅਰਡ ਸਕੂਲ, ਸਾਰਾ ਲਾਰੈਂਸ, ਬੇਟਸ, ਬਾਓਡਾਈਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸ ਇਨ ਆਰਟਸ, ਮਿਆਮੀ (ਐਨ.ਐੱਫ.ਏ.ਏ.), ਜੋ ਹੁਣ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੰਗਗਾਰਟ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਟੀਚਰ ਅਤੇ ਪੈਨਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;http://www.indianewengland.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&amp;nm=&amp;type=Publishing&amp;mod=Publications%3A%3AArticle&amp;mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&amp;tier=4&amp;id=96A5B8D3165A495FA22DEDCABFA64876&amp;AudID=9385736839DB419F9BE37F2714C206BA{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ==
ਰਹਿਮਾਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਆਈ ਮੂਵਮੇਂਟ: ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਐਨੈਕਸਿਕ ਗੈਲਰੀ ਨਵੰਬਰ 2015, ਦ ਸਾਹਿਮਤ ਕੁਲੇਕਟਵ: 1989 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮਤਾ, ਦਿ ਫਾਉਲਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2015; ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਆਰਟ ਫੇਅਰ 2013, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 14 ਸਤੰਬਰ 2013;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sodelhi.com/art-book-exhibitions/united-art-fair-2013-pragati-maidan-new-delhi |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-19 |archive-date=2017-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821084937/http://www.sodelhi.com/art-book-exhibitions/united-art-fair-2013-pragati-maidan-new-delhi |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਗਨ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਵ ਗੈਲਰੀ, ਓਰਜ਼ ਆਈਲੈਂਡ, ਮਾਈਨ, ਜੁਲਾਈ 2012;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bangordailynews.com/community/maine-artist-to-exhibit-at-gun-point-cove-gallery-orrs-island/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-19 |archive-date=2016-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006045016/http://bangordailynews.com/community/maine-artist-to-exhibit-at-gun-point-cove-gallery-orrs-island/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਗੈਲਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਐਨ ਆਰਬਰ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ, ਅਗਸਤ 2009; ਐਮਐਫ ਹੁਸੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਜਨਵਰੀ 2009; ਕੁਈਨਜ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ, ਫਲਸ਼ਿੰਗ, ਐਨਵਾਈ ਅਕਤੂਬਰ 2008&lt;ref name=&quot;queensbuzz.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.queensbuzz.com/contemporary-indian-art-of-the-diaspora---queens-museum-of-art-flushing-ny-cms-190 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215124708/http://www.queensbuzz.com/contemporary-indian-art-of-the-diaspora---queens-museum-of-art-flushing-ny-cms-190 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵਿਲੀਅਮ ਬੇਂਟਨ&lt;ref name=&quot;queensbuzz.com&quot;/&gt; ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ, ਸਟੌਰਸ, ਸੀਟੀ, ਜਨਵਰੀ 2004 (ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ); ਵਡੇਰਾ ਗੈਲਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਜਨਵਰੀ 2004; ਰਬਿੰਦਰਾ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਦਸੰਬਰ 2003; ਐਡਵੋਕੇਟ ਗੈਲਰੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਸੀ.ਏ. ਜੂਨ 2003; ਫਿਸ਼ਰ ਸਟੂਡੀਓ, ਬਾਰਡ ਕਾਲਜ, ਐਨਨਡੇਲ ਐਨਵਾਈ 2003 ਜੂਨ 2003; ਨੈਨਸੀ ਮਾਰਗੋਲੀਸ ਗੈਲਰੀ, ਨਿਉ ਯਾਰਕ, ਨਿਉਯਾਰਕ ਮਾਰਚ 1999; ਗੈਲਰੀ 678, ਨਿਉ ਯਾਰਕ, ਐਨ.ਵਾਈ. ਜਨਵਰੀ 1997;&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;/&gt; ਡੇਵਿਡਸਨ ਐਂਡ ਡਟਰਸ ਗੈਲਰੀ, ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਐਮਈ ਅਪ੍ਰੈਲ 1997; ਆਦਿ।

== ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ==
&quot;ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਮਿਕਸਡ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਕੰਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਸੂਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ-ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਿੰਨ ਹੈ, ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਲਾਜ ਤੱਤ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਅਤੇ ਲੱਭੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਪੈਲੇਟ ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ&quot; - ਪੀਟਰ ਨਾਗੀ, ਕਿਊਰੇਟਰ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;Catalog, United Art Fair&lt;/ref&gt;

 ਹੌਲੈਂਡ ਕੋਟਰ, ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਸੁਕੰਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਕੋਲਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ... ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ, ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ ਦੇ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/01/16/arts/art-in-review-111643.html|title = Art in Review|newspaper = The New York Times|date = 16 January 1998|last1 = Cotter|first1 = Holland}}&lt;/ref&gt;

ਲਵੀਨਾ ਮੇਲਵਾਨੀ, ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਹੈਰੀਸਨ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕੀ ਉਹ ਡਿਕ ਟਰੇਸੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਬੁਰਖਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਬਸਟਰ ਕੀਟਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ ਸਭ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਰੰਗੀਨ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਹਨਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਕੰਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਗੈਲਰੀ 678 ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ&quot;।

&quot;ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੁਕੰਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝਣਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ-ਸਮਝਣਯੋਗ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ&quot; ਇਹ ਫਿਲਿਪ ਆਈਜ਼ੈਕਸਨ, ਮੇਨ ਸੰਡੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।


== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]</text>
      <sha1>in0r6xp4w45fzaayfdkxvirlh6udhgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿੱਤੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125684</id>
    <revision>
      <id>847593</id>
      <parentid>820762</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15147" sha1="8su2ms9lwk5bvmvqr840n2i4ql96gx3" xml:space="preserve">'''ਵਿੱਤੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ (ਇੰਡੀਆ) ਲਿਮਟਿਡ (ਐਫਟੀਆਈਐਲ)''' (ਹੁਣ 63 ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੀਮਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/n6M8Za5i2MwDJcJaoKk6IP/FTIL-changes-name-to-63-Moons-Technologies-Ltd.html|title=Financial Technologies changes name to 63 Moons|access-date=2020-03-04|archive-date=2019-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808111801/https://www.livemint.com/Companies/n6M8Za5i2MwDJcJaoKk6IP/FTIL-changes-name-to-63-Moons-Technologies-Ltd.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਹੈਇਹ ਇੱਕ ਆਈਐਸਓ 27001: 2005 ਅਤੇ 9001: 2000 ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੰਪਨੀ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.business-standard.com/company/63-moons-tech-4756/info|title=63 Moons Technologies Ltd.}}&lt;/ref&gt; ਹੈ। ਜੋ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਆਈਪੀ (ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਜਾਇਦਾਦ) ਅਤੇ ਡੋਮੇਨ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮਾਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸਲਿ,ਸ਼ਨਜ਼, ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਸਲਿ,ਸ਼ਨਜ਼, ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਸਲਿ andਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ।&lt;ref name=&quot;63 Moons Technologies Ltd&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.business-standard.com/company/63-moons-tech-4756/information/company-history|title=63 Moons Technologies Ltd.}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==

ਵਿੱਤੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ (ਇੰਡੀਆ) (ਐਫਟੀਆਈਐਲ), ਵਿੱਤੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਕੰਪਨੀ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮਕਾਜ 1988 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਈਪੀਓ 1995&lt;ref name=&quot;63 Moons Technologies Ltd&quot;/&gt; ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. 2015 ਵਿਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ 'ਵਿੱਤੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ (ਇੰਡੀਆ) ਲਿਮਟਿਡ' ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ '63 ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੀਮਤ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.moneycontrol.com/company-facts/63moonstechnologies/history/FT02?classic=true|title=63 Moons Technologies}}&lt;/ref&gt;

==ਬਾਨੀ==

ਜਿਗਨੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਵਿੱਤੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ (ਇੰਡੀਆ) ਲਿਮਟਿਡ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/7CfjTZgZaDUxQLoz8wrT8H/NCLT-bars-Jignesh-Shah-nine-others-from-being-directors-in.html|title=NCLT bars Jignesh Shah, nine others from being directors in companies}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਬੀਐਸਈ)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.fortuneindia.com/investing/the-fall-of-jignesh-shah/100585|title=The fall of Jignesh Shah|access-date=2020-03-04|archive-date=2019-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808111801/https://www.fortuneindia.com/investing/the-fall-of-jignesh-shah/100585|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਮਲਟੀ ਕਮੋਡਿਟੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ (ਐਮਸੀਐਕਸ) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਸਤੂ ਚਰ ਐਕਸਚੇਂਜ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/archive/nsel-crisis-ftils-jignesh-shah-arrested-for-alleged-role-in-rs-5600-crore-scam/1248242/|title=NSEL crisis: FTIL's Jignesh Shah arrested for alleged role in Rs 5,600-crore scam}}&lt;/ref&gt;
 
==ਕਾਰਜ / ਸਹਾਇਕ==

ਐਟਮ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼: ਐਟਮ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਭੁਗਤਾਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ, ਡੈਬਿਟ, ਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਨਕਦ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਆਈ ਐਮ ਪੀ ਐਸ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/1g2OQsAh79QSSVclXSxkwJ/Japans-NTT-Data-buys-majority-stake-in-fintech-firm-Atom-Te.html|title=Japan’s NTT Data buys 55% stake in Atom Tech for $9 million|access-date=2020-03-04|archive-date=2019-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808111804/https://www.livemint.com/Companies/1g2OQsAh79QSSVclXSxkwJ/Japans-NTT-Data-buys-majority-stake-in-fintech-firm-Atom-Te.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੰਟਰਨੈਟ, ਆਈਵੀਆਰ, ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਅਤੇ ਪੁਆਇੰਟ ਆਫ ਸੇਲ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਨੇ ਐਨ ਟੀ ਟੀ ਡਾਟਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਜਾਪਾਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

==ਟਿੱਕਰ ਪਲਾਂਟ==

ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਟਿੱਕਰ ਪਲਾਂਟ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਓਟੀਐਸ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕੀਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਵਸਤੂਆਂ, ਫੋਰੈਕਸ ਅਤੇ ਇਕਵਿਟੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਟਿੱਕਰ ਪਲਾਂਟ ਆਈ ਟੀ-ਸਮਰੱਥ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/the-great-enabler--jignesh-shah/story/1196.html|title=The great enabler - Jignesh Shah|access-date=2020-03-04|archive-date=2019-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808111804/https://www.businesstoday.in/magazine/special/the-great-enabler--jignesh-shah/story/1196.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉੱਦਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ. ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਲਕ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਐਨਐਚਬੀਸੀ)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://m.economictimes.com/ftil-completes-sale-of-nbhc-stake-to-ivf-for-rs-241-74-crore/articleshow/34261345.cms|title=FTIL completes sale of NBHC stake to IVF for Rs 241.74 crore}}&lt;/ref&gt;, ਮਲਟੀ ਕਮੋਡਿਟੀ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਐਮਸੀਐਕਸ), ਦੁਬਈ ਗੋਲਡ ਐਂਡ ਕਮੋਡਿਟੀ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਡੀਜੀਸੀਐਕਸ)&lt;ref name=&quot;ndtv.com&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/business/stock/63-moons-technologies-ltd_finantech/reports|title=63 Moons Technologies Ltd.}}&lt;/ref&gt;, ਇੰਡੀਅਨ ਐਨਰਜੀ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਆਈਈਐਕਸ),&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rediff.com/money/2008/mar/17elec.htm|title=IEX to transform electricity trade in India}}&lt;/ref&gt; ਐਮਸੀਐਕਸ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਐਮਸੀਐਕਸ-ਐਸਐਕਸ)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/archive/financial-technologies-promoted-mcx-to-exit-3-exchange-ventures/1227920/|title=Financial Technologies-promoted MCX to exit 3 exchange ventures}}&lt;/ref&gt;, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਮਾਰਕਨਟਾਈਲ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਐਸਐਮਐਕਸ)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.livemint.com/Money/9jFj666F4j6CS9dMBVG2gN/FTIL-to-launch-bourses-in-Singapore-Bahrain-Mauritius-in-2.html|title=FTIL to launch bourses in Singapore, Bahrain, Mauritius in 2010}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅਤੇ ਕੋਰਸ ਅਫਰੀਕਾ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.vccircle.com/financial-technologies-acquires-60-stake-bourse-africa/|title=Financial Technologies Acquires 60% Stake In Bourse Africa}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ, 2010 ਵਿਚ, ਵਿੱਤੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ (ਇੰਡੀਆ) ਨੇ ਗਰੀਬੀ ਬੋਰਡ ਆਫ ਟ੍ਰੇਡ (ਜੀਬੀਓਟੀ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਮਾਰੀਸ਼ਸ,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ptinews.com/pressrelease/3248_press-subGlobal-Board-of-Trade-Ltd--GBOT--Formally-Launched-by-the-Prime-Minister-of-the-Republic-of-Mauritius-Today|title=Global Board of Trade Ltd (GBOT) Formally Launched by the Prime Minister of the Republic of Mauritius Today}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹੁ-ਸੰਪਤੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਹੈ. ਫਰਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ, ਵਿੱਤੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ ਨੇ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਤੀ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਬੀਐਫਐਕਸ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮਲਟੀ-ਅਸਟੇਟ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.moneylife.in/article/financial-technologies-launches-bahrain-financial-exchange-bfx-to-go-live-from-7th-february/13598.html|title=Financial Technologies launches Bahrain Financial Exchange; BFX to go live from 7th February|access-date=2020-03-04|archive-date=2019-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014124536/https://www.moneylife.in/article/financial-technologies-launches-bahrain-financial-exchange-bfx-to-go-live-from-7th-february/13598.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉੱਦਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/jignesh-shah-resigns-as-ftil-md-to-become-chairman-emeritus/868842|title=Jignesh Shah Resigns as FTIL MD, to Become Chairman Emeritus|access-date=2020-03-04|archive-date=2019-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808111801/https://www.outlookindia.com/newswire/story/jignesh-shah-resigns-as-ftil-md-to-become-chairman-emeritus/868842|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਸੀਐਸਆਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ==

ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਰਤ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਣ,ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਰੰਤਰਤਾ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://csrbox.org/India_Company_Maharashtra-Financial-Technologies-India-Limited_5794|title=63 Moons Technologies Limited|access-date=2020-03-04|archive-date=2019-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809124736/https://csrbox.org/India_Company_Maharashtra-Financial-Technologies-India-Limited_5794|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਹੁਨਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/63-moons-technologies-ltd/directorsreport/companyid-8164.cms|title=63 Moons Technologies Ltd.}}&lt;/ref&gt; ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਖੂਨਦਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਸਲੋਗਨ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ. ਮੁੰਬਈ ਮੋਬਾਈਲ ਕਰੈਚ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਰਟਰਡ ਮੋਬਾਈਲ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਿਲ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://blog.thevoiceofnation.com/international/businesseconomy/ftils-social-initiatives-make-huge-impact-mumbai/|title=FTIL’s social initiatives make a huge impact in Mumbai|access-date=2020-03-04|archive-date=2022-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403113225/https://blog.thevoiceofnation.com/international/businesseconomy/ftils-social-initiatives-make-huge-impact-mumbai/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਅਵਾਰਡ / ਮਾਨਤਾ==

ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਈ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ‘ਐਮੀਟ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਐਵਾਰਡ’, ‘ਆਈਟੀ ਪੀਪਲ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ’ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; 'ਐਕਸਚੇਂਜ ਐਂਡ ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ, ਗੁਰਜਰ ਰਤਨ ਐਵਾਰਡ'&lt;ref name=&quot;ndtv.com&quot;/&gt;, 'ਆਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ ਐਂਟਰਪ੍ਰਿਨਿਯਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ 2006 ਐਵਾਰਡ ਆਫ ਬਿਜ਼ਨਸ ਟਰਾਂਸਫਰਮੇਸ਼ਨ'&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ey.com/en_in/weoy|title=EY World Entrepreneur Of The Year™}}&lt;/ref&gt;, 'ਡੀਐਸਸੀਆਈ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਐਵਾਰਡਜ਼ 2011' ਇਨ ਸਿਕਓਰਟੀ ਇਨ ਸਕਿਓਰਟੀ - ਐਸਐਮਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dsci.in/content/dsci-excellence-awards-2011|title=DSCI EXCELLENCE AWARDS 2011}}&lt;/ref&gt;,ਅਤੇ 'ਗੋਲਡਨ ਮੋਰ ਐਚ ਆਰ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਐਵਾਰਡ'। ਸਾਲ 2011.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/financial-tech-wins-golden-peacock-hr-excellence-award-2011/article23056034.ece|title=Financial Tech wins ‘Golden Peacock HR Excellence Award’ 2011}}&lt;/ref&gt; ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਫਿਨਟੈਕ 100 ਰੈਂਕਿੰਗਜ਼ 2011 ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ndtv.com&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==</text>
      <sha1>8su2ms9lwk5bvmvqr840n2i4ql96gx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਰੇਗੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126970</id>
    <revision>
      <id>847644</id>
      <parentid>762660</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9032" sha1="8podqgc92zzb9dfpfq0waz5us4ldvwx" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Sharmila Rege|image=Sharmila Rege (cropped).jpg|birth_date={{Birth date|1964|10|07|df=yes}}|birth_place=[[Pune]], Maharashtra, India|death_date={{Death date and age|2013|07|13|1964|10|07|df=yes}}|death_place=Pune|occupation=[[Sociologist]], writer, [[feminist]]|nationality=Indian}}
'''ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਰੇਜ''' (7 ਅਕਤੂਬਰ 1964 - 13 ਜੁਲਾਈ 2013)&lt;ref name=&quot;rege01&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/sociologist-who-studied-intersection-of-gender-caste/article4912635.ece|title=Sociologist who studied intersection of gender, caste|last=Trivedi|first=Divya|date=13 July 2013|work=The Hindu|access-date=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]], [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ''ਲੇਖਣ ਜਾਤੀ, ਲੇਖਣ ਲਿੰਗ ਦੀ'' ਲੇਖਕ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Rege2006&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Msaki69NQHsC|title=Writing caste, writing gender: reading Dalit women's testimonios|last=Rege|first=Sharmila|date=2 July 2006|publisher=Zubaan|isbn=978-81-89013-01-1|access-date=27 September 2011}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਜੋਤੀ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੂਲੇ ਵੂਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਸੈਂਟਰ, (ਲਿੰਗ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ 1991 ਤੋਂ ਪਦਵੀ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.unipune.ac.in/snc/womens_studies_centre/wsc_webfiles/faculty.htm|title=Krantijyoti Savitribai Phule Women's Studies Centre, University of Pune|last=Unacknowledged|first=|publisher=University of Pune|access-date=26 September 2011}}&lt;/ref&gt; 2006 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਇੰਸਟੀਚਿਯੂਟ ਆਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਐਮਆਈਡੀਐੱਸ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮੈਲਕਮ ਅਦੀਸ਼ੇਯਾਹ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/11/22/stories/2006112210820400.htm|title=Dalit studies must move across disciplines: Sharmila Rege|last=Rege|first=Sharmila|date=22 November 2006|work=The Hindu|access-date=26 September 2011|archive-date=23 ਅਗਸਤ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823015740/http://www.hindu.com/2006/11/22/stories/2006112210820400.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

&lt;nowiki&gt;ਰੇਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 'ਦਲਿਤ ਪੱਖਪਾਤ ਪਰਿਪੇਖ'&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.epw.in/authors/sharmila-rege|title=Sharmila Rege &amp;#124; Economic and Political Weekly|date=|publisher=Epw.in|access-date=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਬਹਿਸਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗ, [[ਜਾਤ|ਜਾਤੀ]], ਧਰਮ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਕੇਦਮੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੀਜ ਦਾ ਕੰਮ, [[ਦਲਿਤ]] ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਲੜਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kafila.org/2012/06/05/cartoon-controversy-in-conversation-with-satyanarayana-sharmila-rege/|title=Cartoon controversy – In conversation with Satyanarayana: Sharmila Rege|date=|publisher=Kafila|access-date=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਵਿਚ' ਔਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ [[ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ|ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ]], ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਚਟਾਨਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਦਲਿਤ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ]] ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਲੋਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ [[ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ|ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀ]]।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kractivist.org/tag/sharmila-rege/|title=Kractivism &quot; Sharmila Rege|date=|publisher=Kractivist.org|access-date=14 July 2013|archive-date=6 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132145/http://www.kractivist.org/tag/sharmila-rege/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ''ਵਿਰੁੱਧ'', ''ਅਗੇਂਸਟ ਦਿ ਮੈਡਨੀਜ ਆਫ ਮੈਨੂ'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://navayana.org/against-the-madness-of-manu/|title=Against the Madness of Manu|publisher=Navayana.org|archive-url=https://archive.today/20130717082936/http://navayana.org/against-the-madness-of-manu/|archive-date=17 July 2013|access-date=16 July 2013}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਪਦਪਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਲੜਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਔਰਤ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਕਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਲਪਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਤ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਨੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਭਿਆਸ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?281948|title=Songsters From The Mudhouse &amp;#124; Sharmila Rege|date=|publisher=Outlookindia.com|access-date=14 July 2013|archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130715022906/http://www.outlookindia.com/article.aspx?281948|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

13 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ ਕੋਲਨ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;rege01&quot;/&gt;

== ਕਿਤਾਬਚਾ ==

* ''ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ'', ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਯੂਟ, 1996 
* ''ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਲਿੰਗ: ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ'', ਸੇਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ, 2003 
* ''ਲਿਖਤ ਜਾਤੀ, ਲਿਖਤ ਲਿੰਗ'', ਜ਼ੁਬਾਨ, 2006 
* ''ਸਵਿੱਤਰੀਬਾਈ ਫੂਲੇ ਦੂਜਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਾਸ਼ਣ'', ਐਨਸੀਈਆਰਟੀ, 2009 
* ''ਮੈਨੂ'', ਮੈਡਨੈੱਸ ''ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ'', ਨਵਾਯਾਨਾ, 2013.

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|colwidth=30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬੇਦਕਰਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]]</text>
      <sha1>8podqgc92zzb9dfpfq0waz5us4ldvwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee/ਕੱਚਾ ਖਾਕਾ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>127042</id>
    <revision>
      <id>847756</id>
      <parentid>846350</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>61041</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>847756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10499" sha1="m2u9ntuueztwwyfz59vg417pyo5y4ib" xml:space="preserve">{{User sandbox}}
&lt;!-- EDIT BELOW THIS LINE --&gt;
== Test ==
{{Wikidata list|sparql=
 SELECT ?item WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q39715 .
 ?item (wdt:P131)* wd:Q55
 }
|columns=label:Article,description,P131:Place
|section=
|min_section=
|wdedit=yes
}}
{| class='wikitable sortable wd_can_edit'
! Article
! description
! Place
|- class='wd_q28364957'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28364957|Lacre Punt Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q29509706'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q29509706|Kralendijk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q331584|Kralendijk]]''
|- class='wd_q29509775'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q29509775|Malmok Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q58035221'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58035221|Ceru Bentana. Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q58035955'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58035955|Boca Spelonk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q42303960'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q42303960|Academiesingel lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9822|Breda]]''
|- class='wd_q66741687'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66741687|Vuurtoren Willemstad, North Brabant]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9854|Moerdijk]]''
|- class='wd_q2921152'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2921152|Lighthouse Hoek van 't IJ]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9899|Amsterdam]]''
|- class='wd_q2778629'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2778629|J.C.J. van Speijk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9901|Bergen]]''
|- class='wd_q1120326'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1120326|Lange Jaap]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9911|Den Helder]]''
|- class='wd_q1180435'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1180435|De Ven]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]''
|- class='wd_q1847968'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1847968|harbour entrance light of Enkhuizen]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]''
|- class='wd_q2158333'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2158333|Den Oever Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9936|Hollands Kroon]]''
|- class='wd_q2193605'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2193605|Groote Kaap]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9955|Schagen]]''
|- class='wd_q1137560'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1137560|Eierland Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9966|Texel]]''
|- class='wd_q2295936'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2295936|Paard van Marken]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9971|Waterland]]''
|- class='wd_q2269203'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2269203|IJmuiden lower Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]''
|- class='wd_q2972345'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2972345|Hoge vuurtoren van IJmuiden]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]''
|- class='wd_q66882316'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882316|Lighthouse of Zandvoort]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9980|Zandvoort]]''
|- class='wd_q1138126'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1138126|Westerlichttoren]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q90155660'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q90155660|Hansweert Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10078|Reimerswaal]]''
|- class='wd_q1352690'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1352690|Nieuwe Sluis]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10080|Sluis]]''
|- class='wd_q66882499'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882499|Verklikkerlicht]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q66882794'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882794|Hoge vuurtoren van Noord-Schouwen]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q66882927'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882927|Lage vuurtoren van Noord-Schouwen]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q1423636'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1423636|Noorderhoofd]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q1821477'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1821477|Westkapelle Hoog]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q2257394'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2257394|Lichtopstand Zoutelande]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q28470871'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28470871|Kaapduinen rear lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q28470873'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28470873|Kaapduinen front lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q28916435'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28916435|Lichtopstand De Nolle]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10084|Vlissingen]]''
|- class='wd_q2743993'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2743993|Scheveningen Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q28492063'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28492063|Scheveningen North Mole Light]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q28492346'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28492346|Scheveningen South Mole Light]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q34443573'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q34443573|Scheveningen Pier Light]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q15697454'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q15697454|Vischpoort]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q58931|Harderwijk]]''
|- class='wd_q2797912'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2797912|Vischpoort]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q165662|Elburg]]''
|- class='wd_q897813'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q897813|Brandaris]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q204412|Terschelling]]''
|- class='wd_q228633'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q228633|Zuidertoren]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]''
|- class='wd_q748679'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q748679|North Tower]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]''
|- class='wd_q939914'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q939914|Vuurduin]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q207851|Vlieland]]''
|- class='wd_q2549659'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2549659|Ameland Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208259|Ameland]]''
|- class='wd_q2259688'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2259688|Vuurbaak Katwijk]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208764|Katwijk]]''
|- class='wd_q17605654'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17605654|Van Speyk Light Beacon]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q210007|Vlaardingen]]''
|- class='wd_q58206150'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58206150|Oranjestad Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q217610|Oranjestad]]''
|- class='wd_q2540813'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2540813|Urk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q273746|Urk]]''
|- class='wd_q2658194'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2658194|Noordwijk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q455464|Noordwijk]]''
|- class='wd_q58206007'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58206007|St. John's Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q475718|The Bottom]]''
|- class='wd_q2514617'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2514617|Westhoofd Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]''
|- class='wd_q66882436'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882436|Vuurtoren aan het Flaauwe Werk]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]''
|- class='wd_q34445514'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q34445514|Nieuwendijk Range Rear]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]''
|- class='wd_q34449521'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q34449521|Nieuwendijk Range Front]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]''
|- class='wd_q1143857'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1143857|Stavoren Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q2741100'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2741100|Workum Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q28806369'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28806369|Stavoren South Pierhead Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q28806370'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28806370|Stavoren North Pierhead Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q1877806'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1877806|Harlingen Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2536628|Harlingen]]''
|- class='wd_q1137592'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1137592|Maasvlakte Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q16902805'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16902805|Low Light of the Hook of Holland]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q17439848'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17439848|Hoek van Holland Vuurtoren]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28600745'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28600745|Hoek Van Holland Range Front]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28600746'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28600746|Hoek Van Holland Range Rear]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604096'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604096|Europoort Low Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604097'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604097|Europoort High Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604301'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604301|Vuurtoren Maasmond Hoog]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604302'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604302|Vuurtoren Maasmond Laag]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q3970355'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q3970355|Delfzijl Lighthouse (1949)]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]''
|- class='wd_q2334542'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2334542|Watum Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]''
|- class='wd_q2609558'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2609558|Delfzijl Lighthouse (1888)]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]''
|- class='wd_q17447912'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17447912|Lighthouse of Oostvoorne]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]''
|- class='wd_q2215732'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2215732|Hellevoetsluis Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]''
|- class='wd_q2577060'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2577060|Stenen Baak]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]''
|- class='wd_q2278417'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2278417|Lemmer replica lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q144091|Lemmer]]''
|- class='wd_q123107788'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q123107788|Maasmond North Mole]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q34370|Rotterdam]]''
|- class='wd_q17598817'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17598817|Strijensas Lichtopstand]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q858607|Strijen]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2627301|Strijensas]]''
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>m2u9ntuueztwwyfz59vg417pyo5y4ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਰੀ ਇਧਾਮ ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127605</id>
    <revision>
      <id>847600</id>
      <parentid>819302</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7254" sha1="0av3c12np6oke7hqoiplqnudf2g6hag" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name=Very Idham Henyansyah
| image=
| birthname= 
| alias=Ryan&lt;br&gt;Singing serial killer&lt;br&gt;The butcher of Jombang
| birth_date= {{Birth date|1978|2|1}}
| birth_place= [[Jombang Regency|Jombang]], [[Indonesia]]
| death_date= 
| cause= 
| victims=11
| country=[[Indonesia]]
| states=
| beginyear=2006
| endyear=2008
| apprehended=15 July 2008
| conviction = [[Mutilation]], [[Murder]]
| sentence = [[Death penalty|Death]]
}}
{{Cleanup infobox}}
'''ਵੇਰੀ ਇਧਾਮ ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ''' (ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1978), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਰਿਆਨ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;jglobe&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thejakartaglobe.com/home/gay-indonesian-serial-killer-to-marry-female-drug-dealer/401646|title=Gay Indonesian Serial Killer to Marry Female Drug Dealer|date=October 15, 2010|access-date=2011-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20101018062919/http://www.thejakartaglobe.com/home/gay-indonesian-serial-killer-to-marry-female-drug-dealer/401646|archive-date=October 18, 2010|publisher=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt; ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ ਨੇ 11 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰੇਬਨ ਦੀ ਕੇਸੰਬੀ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚੋ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕਤਲੇਆਮ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਦਨਾਮ ਹੈ। ਬੇਕਾਬੂ ਗੁੱਸੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ '''ਰਿਆਨ''' ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਕਰਨ ਗੁੱਸਾ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਧਾਤੂ ਨਾਲ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੁੱਟਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਨਾ ਗਏ। ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਲਾਸ਼ [[ਜਕਾਰਤਾ]] ਦੀ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਮਿਲੀ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਸੱਤ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ&lt;ref name=&quot;herald&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.heraldsun.com.au/news/breaking-news/singing-serial-killer-releases-album/story-e6frf7jx-1225697262581|title=Singing serial killer Very Idham Henyansyah releases album|date=March 31, 2009|access-date=2011-01-10|publisher=Herald Sun}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;jglobe&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;herald&quot;/&gt; ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਜਾਵਾ ਦੇ ਜੋਮਬਾਂਗ ਰੀਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;antara&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.johndouglasmindhunter.com/forums/viewtopic.php?p=49894|title=Five more bodies found buried in serial killer's yard|date=July 28, 2008|access-date=2011-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719014144/http://www.johndouglasmindhunter.com/forums/viewtopic.php?p=49894|archive-date=July 19, 2011|publisher=Antara News}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੇਲ੍ਹ ਸੈੱਲ ਤੋਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਸਾਥੀ ਕੈਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, “ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ” ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।&lt;ref name=&quot;herald&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/03/24/2525127.htm|title=Indonesia seeks death for singing serial killer|date=March 24, 2009|access-date=2011-01-10|publisher=ABC News|archive-date=2009-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327045456/http://www.abc.net.au/news/stories/2009/03/24/2525127.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ ਨੇ ''ਦ ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਰਿਆਨ'' ਨਾਮ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ, ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਰਦ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;herald&quot;/&gt;

ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੀੜਤ ਸਮਲਿੰਗੀ ਆਦਮੀ ਵੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪੀੜਤ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬੁਆਏਫਰੈਂਡ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;herald&quot;/&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਹੇਨਯੰਸਯਾਹ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਔਰਤ ਐਨੀ ਵਿਜੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 2008 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਕਾਰਤਾ ਪੁਲਿਸ ਨਾਰਕੋਟਿਕਸ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਹੋਏ ਸਨ। ਐਨੀ ਵਿਜੇਆ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2010 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਪੋਂਡੋਕ ਬਾਂਬੂ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਐਨੀ ਵਿਜੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;jglobe&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਬੀਜੀਟੀ ਮੁਸਲਿਮ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]]</text>
      <sha1>0av3c12np6oke7hqoiplqnudf2g6hag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਕੀਨ ਫੀਨਿਕਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127729</id>
    <revision>
      <id>847577</id>
      <parentid>761417</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27832" sha1="hxn2t6h6quirh9s9ignsdxopiobju31" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਵਾਕੀਨ ਫੀਨਿਕਸ|image=Joaquin Phoenix in 2018.jpg|caption=2018 ਵਿੱਚ ਵਾਕੀਨ ਫੀਨਿਕਸ|birth_name=ਵਾਕੀਨ ਰਾਫੇਲ ਬੌਟਮ|birth_date={{Birth date and age|1974|10|28}}|birth_place=[[ਸਾਨ ਹੁਆਨ, ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ]]|alias=ਲੀਫ ਫੀਨਿਕਸ|nationality=ਅਮਰੀਕੀ|occupation=ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ|years_active=1982–ਹੁਣ ਤੱਕ|partner=ਰੂਨੀ ਮਾਰਾ (2016–ਮੌਜੂਦਾ, ਮੰਗਣੀ)|mother=ਅਰਲਿਨ ਫੀਨਿਕਸ|relatives=ਰਿਵਰ ਫੀਨਿਕਸ (ਭਰਾ)&lt;br/&gt;ਰੇਨ ਫੀਨਿਕਸ (ਭੈਣ)&lt;br/&gt;ਲਿਬਰਟੀ ਫੀਨਿਕਸ (ਭੈਣ)&lt;br/&gt;ਸਮਰ ਫੀਨਿਕਸ (ਭੈਣ)|works=|awards=}} '''ਵਾਕੀਨ ਰਾਫੇਲ ਫੀਨਿਕਸ'''{{Efn|In his childhood he went by the name Leaf Rafael Phoenix from 1979 to 1989. At age 15, he changed his given name back to &quot;Joaquin Rafael Phoenix&quot;.&lt;ref name=&quot;aleka_phoeni53&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aleka.org/phoenix/zines/phoeni53.html |title=PREMIERE April 1988 |publisher=Aleka.org |date= |accessdate=August 24, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hellomagazine.com&quot;&gt;{{cite magazine|url=http://www.hellomagazine.com/profiles/joaquin-phoenix/|title=Joaquin Phoenix|magazine=[[Hello! (magazine)|Hello!]]|accessdate=June 17, 2017}}&lt;/ref&gt;}} (ਜਨਮ 28 ਅਕਤੂਬਰ, 1974) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ ਦੋ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ|ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਵਾਕੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਿਵਰ ਅਤੇ ਭੈਣ ਸਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ''ਸਪੇਸਕੈਂਪ'' (1986) ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੂੰ ਲੀਫ ਫੀਨਿਕਸ ਨਾਮ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਾਮ ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮੇ ਫਿਲਮ ''ਟੂ ਡਾਈ ਫਾਰ'' (1995) ਅਤੇ ਪੀਰੀਅਡ ਫਿਲਮ ''ਕੁਇਲਜ਼'' (2000) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਨ ਰੋਲ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਗਲੇਡੀਏਟਰ'' (2000) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮੋਡਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਵਾਕ ਦਿ ਲਾਈਨ'' (2005),''ਦ ਮਾਸਟਰ'' (2012) ਅਤੇ ''[[ਜੋਕਰ (2019 ਫ਼ਿਲਮ)|ਜੋਕਰ]]'' (2019) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''ਜੋਕਰ'' ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ''ਸਾਈਨ'' (2002) ਅਤੇ ''ਦਿ ਵਿਲੇਜ'' (2004), ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ''ਹੋਟਲ ਰਵਾਂਡਾ'' (2004), ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਹਰ'' (2013), ਅਪਰਾਧ ਵਿਅੰਗ ''ਇਨਸਰੈਂਟ ਵਾਈਸ'' (2014) ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਯੂ ਵਰ ਨੇਵਰ ਰੀਅਲੀ ਹੇਅਰ'' (2017) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਵਾਕੀਨ ਫੀਨਿਕਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।''ਵਾਕ ਦਿ ਲਾਈਨ'' ਦਾ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਮੀਡੀਆ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਕਲਨ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਦਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਚੈਰੀਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨ, ''ਦੀ ਲੰਚ ਬਾਕਸ ਫੰਡ'' ਦੇ ਬੋਰਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕਸਬੇ ਸੋਵੇਟੋ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਾਣਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ [[ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ''ਪੇਟਾ'' ਅਤੇ ਇਨ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਨਾਲ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ.&lt;ref name=&quot;stars&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.looktothestars.org/celebrity/115-joaquin-phoenix|title=Joaquin Phoenix's Charity Work|publisher=Look to the Stars|access-date=August 22, 2007|archive-date=ਜੂਨ 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614081732/http://www.looktothestars.org/celebrity/115-joaquin-phoenix|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fake leather please!&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_fake-leather-please_1064075|title=Fake leather please!|date=November 14, 2006|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=December 1, 2012}}&lt;/ref&gt; ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਮਰਪਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਪੇਟਾ ਦਾ ''ਪਰਸਨ ਆਫ਼ ਦਿ ਈਅਰ'' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;peta.org&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.peta.org/features/joaquin-phoenix-petas-2019-person-of-the-year/|title=Kind and Committed: Joaquin Phoenix Is PETA's Person of the Year}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਵਾਕੀਨ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਅਕਤੂਬਰ, 1974 ਨੂੰ [[ਸਾਨ ਹੁਆਨ, ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ|ਸਾਨ ਜੁਆਨ]] ਦੇ ਰਾਓ ਪਿਡਰਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਪਿਆਂਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਰਿਵਰ (1970-1993) ਅਤੇ ਰੇਨ (ਜਨਮ 1972) ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਲਿਬਰਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਜਨਮ 1976) ਅਤੇ ਸਮਰ (ਜਨਮ 1978)ਵਿਚੋਂ ਤੀਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌਤੇਲੀ ਭੈਣ ਜੋਡਾਨ (ਜਨਮ 1964) ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚੋਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Google Books&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=icv_AQAAQBAJ&amp;pg=PT6&amp;lpg=PT6#v=onepage&amp;q=jodean%20bottom%20joaquin|title=He's Still Here: The Biography of Joaquin Phoenix|last=Howden|first=Martin|date=January 10, 2011|isbn=9781843584308|access-date=June 17, 2017}}&lt;/ref&gt; ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;VanityFair2019&quot;&gt;https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/joaquin-phoenix-cover-story&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੌਨ ਲੀ ਬੋਟਮ, ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਬਹੁਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://hungarytoday.hu/hungarian-roots-joaquin-phoenix-grammy-golden-globe-winning-us-actor-70022/|title=Hungarian Roots: Joaquin Phoenix, Grammy And Golden Globe-Winning US Actor|last=Sullivan|first=Ferenc|date=March 25, 2016|work=Hungary Today|access-date=June 18, 2018|archive-date=ਜੂਨ 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605155746/https://hungarytoday.hu/hungarian-roots-joaquin-phoenix-grammy-golden-globe-winning-us-actor-70022/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.amctheatres.com/movies/don-t-worry-he-won-t-get-far-on-foot-55805|title=Don't Worry, He Won't Get Far On Foot|work=[[AMC Theatres]]|access-date=June 18, 2018|quote=his father, from California, is of mostly British Isles descent.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.christiantoday.com/article/joaquin-phoenix-on-how-playing-heart-wrenching-jesus-in-mary-magdalene-inspires-him-to-be-more-empathetic-considerate-and-forgivingexecute1/126517.htm|title=Joaquin Phoenix on how playing 'heart-wrenching' Jesus in 'Mary Magdalene' inspires him to be 'more empathetic, considerate and forgiving'|last=Macintyre|first=James|date=February 27, 2018|work=[[Christian Today]]|access-date=May 26, 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਰਲੀਨ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਕੇਨਾਜ਼ੀ ਯਹੂਦੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹੰਗਰੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.jpost.com/LifeStyle/Top-10-Hollywood-Jews-you-may-not-have-guessed-327064|title=Top 10 Hollywood: Jews you may not have guessed|last=Marrache|first=Yaakov|date=September 25, 2013|work=[[The Jerusalem Post]]|access-date=May 26, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jewishjournal.com/culture/arts/5788/|title=The Days of Summer|last=Pfefferman|first=Naomi|date=April 11, 2002|website=Jewish Journal|access-date=April 29, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2011/jul/09/rain-phoenix-river-joaquin-family|title=Rain Phoenix's unusual childhood|last=Corner|first=Lena|date=July 9, 2011|website=[[The Guardian]]|access-date=April 29, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/story/2005/10/24/walk-line-star-wont-campaign-for-oscar.html|title='Walk the Line' Star Won't Campaign for Oscar|last=Friedman|first=Roger|date=October 24, 2005|work=Fox News|access-date=May 26, 2018|archive-date=ਜੂਨ 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616130217/http://www.foxnews.com/story/2005/10/24/walk-line-star-wont-campaign-for-oscar.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਅਰਲੀਨ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਿਚਕੀਿੰਗ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਫੀਨਿਕਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਜਿਸਨੂੰ ਚਿਲਡਰਨ ਆਫ਼ ਗੌਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਪੰਥ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਫਿਨਿਕਸ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦਿਆਂ ਸਮੂਹ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Google Books&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VanityFair2019&quot;/&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਕੁਕਨੂਸ (ਮਿਥਹਾਸ)|ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪੰਛੀ]] ਜੋ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਸੁਆਹ ਤੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਨਾਂ ਫੀਨਿਕਸ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਵਾਕੀਨ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ &quot;ਲੀਫ&quot; ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਨਾਮ ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਵਾਕੀਨ ਨਾਮ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।

== ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ==

=== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ===
ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੇਟ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ, ਫੀਨਿਕਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2004/feb/15/features.magazine|title=Summer Phoenix: Coping with Hollywood|last=Vernon|first=Polly|date=February 15, 2004|website=[[The Guardian]]|access-date=June 21, 2018|quote=Summer Phoenix: &quot;We had no money. All we had was each other. It's all you need.&quot;}}&lt;/ref&gt; ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿਚ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਐਨ ਬੀ ਸੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Google Books&quot;/&gt; ਵਾਕੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਏਜੰਟ ਆਈਰਿਸ ਬਰਟਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://articles.latimes.com/2008/apr/10/local/me-burton10|title=Iris Burton, 77; Hollywood agent represented child actors|date=April 10, 2008|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=June 17, 2017}}&lt;/ref&gt; ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਵਾਕੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਿਵਰ ਨਾਲ 1982 ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ &quot;ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਸੌਂਗ&quot; ਵਿੱਚ ''ਸੈਵਨ ਬਰਾਈਡਜ਼ ਫਾਰ ਸੈਵਨ ਬਰਦਰਜ਼'' ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;DigitalSpy&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.digitalspy.com/movies/feature/a624780/when-he-was-leaf-the-early-roles-of-joaquin-phoenix/|title=When he was Leaf: The early roles of Joaquin Phoenix|last=Reynolds|first=Simon|date=January 28, 2015|website=[[Digital Spy]]|access-date=March 8, 2018}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ, ਫਿਨਿਕਸ ਨੇ ''ਏਬੀਸੀ ਆਫਰਟਸਕੂਲ ਸਪੈਸ਼ਲ'' ਵਿੱਚ ''ਬੈਕਵਰਡਜ਼: ਦਿ ਰਿਡਲ ਆਫ ਡਾਇਲੈਕਸੀਆ'' (1984) ਵਿੱਚ ਸਹਿ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/backwards-the-riddle-of-dyslexia-v319839|title=Backwards: The Riddle of Dyslexia (1984)|website=[[AllMovie]]|access-date=March 8, 2018}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 1984 ਵਿਚ, ਵਾਕੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸਮਰ ਨਾਲ ''ਮਰਡਰ, ਸ਼ੀ ਰੌਟ'' ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ ''ਵੀ ਆਰ ਔਫ ਟੂ ਕਿਲ ਦੀ ਵਿਜ਼ਰਡ'' ਅਤੇ ''ਦਿ ਫਾਲ ਗਾਏ'' ਅਤੇ ''ਹਿੱਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਬਲੂਜ਼'' ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਆਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2005/09/18/style/tmagazine/my-name-is-joaquin-and-i-am-an-actor.html|title=My Name Is Joaquin, and I Am an Actor|last=Hirschberg|first=Lynn|date=September 18, 2005|website=[[The New York Times]]|access-date=March 8, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Biography.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.biography.com/people/joaquin-phoenix-358254|title=Joaquin Phoenix Biography|last=Biography.com Editors|date=May 30, 2017|publisher=[[Biography.com]]|access-date=March 8, 2018}}&lt;/ref&gt;

ਸੀਬੀਐਸ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਕਿਡਜ਼'' ''ਡੌਂਟ ਟੈੱਲ'' (1985) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਕੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਸਪੇਸਕੈਂਪ'' (1986) ਨਾਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;DigitalSpy&quot;/&gt; ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਲੜੀ ''ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਹਿਚਕੌਕ ਪਰੈਸੈਂਟ'' ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ &quot;ਏ ਵੈਰੀ ਹੈਪੀ ਇੰਡਿੰਗ&quot; ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;ScreenCrush&quot;&gt;{{Cite web|url=https://screencrush.com/way-back-when-joaquin-phoenix/|title=Way Back When: Oscar Nominee Joaquin Phoenix|last=Hayes|first=Britt|date=January 28, 2013|website=[[ScreenCrush]]|access-date=March 8, 2018}}&lt;/ref&gt; ਵਾਕੀਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ''ਰਸ਼ਕੀਜ਼'' (1987) ਵਿੱਚ ਸੀ ਇਹ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਸੀ ਜੋ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ [[ਠੰਢੀ ਜੰਗ|ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਸਿਪਾਹੀ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਕੀਨ ਨੀ ਫਿਰ [[ਰੌਨ ਹਾਵਰਡ|ਰੋਨ ਹਾਵਰਡ]] ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮੇ ''ਪੈਰੇਂਟਹੂਡ'' (1989) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਟੀਵ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਭਤੀਜੇ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://screenrant.com/then-and-now-parenthood-cast-where-are-they-now/|title=Where Are They Now? The Cast of Parenthood|last=Lee Friday|first=Wednesday|date=July 9, 2016|website=[[Screen Rant]]|access-date=March 8, 2018|archive-date=ਮਾਰਚ 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054241/https://screenrant.com/then-and-now-parenthood-cast-where-are-they-now/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 126 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=parenthood.htm|title=''Parenthood'' (1989)|date=March 5, 2007|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=January 7, 2010}}&lt;/ref&gt; ਵਾਕੀਨ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਉੱਤਮ ਯੰਗ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਯੰਗ ਆਰਟਿਸਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Biography.com&quot;/&gt; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਕੀਨ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2000/oct/22/comment|title=River's younger brother|last=Morris|first=Mark|date=October 22, 2000|website=[[The Guardian]]|access-date=June 17, 2017}}&lt;/ref&gt;

31 ਅਕਤੂਬਰ 1993 ਨੂੰ ਵਾਕੀਨ ਦੇ 19ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਿਵਰ ਦੀ ''ਦਿ ਵਿਪਰ ਰੂਮ'' ਦੇ ਬਾਹਰ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਵਾਕੀਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਰੇਨ ਕਲੱਬ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ 911 ਨੂੰ ਕਾਲ ਕੀਤੀ। ਰਿਵਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੋਨ ਕਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2008/oct/29/joaquin-phoenix-quits-acting|title=Two-time Oscar nominee Joaquin Phoenix quits acting|last=Child|first=Ben|date=October 29, 2009|website=[[The Guardian]]|access-date=June 17, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/joaquin-phoenix-cover-story|title=Cover Story: Joaquin Phoenix on Joker, Rooney, and River|last=Nast|first=Condé|website=Vanity Fair|language=en|access-date=November 27, 2019}}&lt;/ref&gt;

=== 1995–1999: ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ===
ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਕੀਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ, ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1995 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਵਜੋਂ ''ਟੂ ਡਾਈ ਫੋਰ'' ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ([[ਨਿਕੋਲ ਕਿਡਮੈਨ]]) ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਰਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਗੁਸ ਵੈਨ ਸੰਤ'' ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਇਹ ਫਿਲਮ 1995 ਦੇ ਕਾਂਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 21 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਕਮਾਏ। [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਆਲੋਚਕ ਜੈਨੇਟ ਮਾਸਲਿਨ ਨੇ ਵਾਕੀਨ ਫੀਨਿਕਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ, “ਵਿਚਾਰਾ ਜਿੰਮੀ। ਫੀਨਿਕਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣਯੋਗ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਮੀ ਸੁਜ਼ਾਨ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰੋਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=990CEFDC103BF934A1575AC0A963958260|title=To Die For (1995) FILM REVIEW; She Trusts in TV's Redeeming Power|last=Maslin|first=Janet|date=September 27, 1995|work=[[The New York Times]]|access-date=March 21, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/3361/year/1995.html|title=Festival de Cannes:To Die For|access-date=September 8, 2009|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208001722/http://www.festival-cannes.com/en/films/to-die-for|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=todiefor.htm|title=To Die For(1995)|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=May 1, 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Joaquin_Phoenix_-_Inherent_Vice_2014.jpg|right|thumb| ਵਾਕੀਨ 2014 ਨਿਊਯਾਰਕ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ]]
ਵਾਕੀਨ ਫੀਨਿਕਸ 1998 ਦਾ 1995 ਤੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਿਵ ਟੇਲਰ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/people/liv_tyler/biography/|title=Liv Tyler Biography|website=[[People (magazine)|People]]|access-date=April 30, 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2001 ਤੋਂ 2005 ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਮਾਡਲ ਟੋਪਾਜ ਪੇਜ ਗਰੀਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://imagecollect.com/picture/joaquin-phoenix-topaz-topaz-green-photo-2695371/archival-pictures-globe-photos-62781|title=Topaz Page Green and Joaquin Phoenix|website=ImageCollect|access-date=June 11, 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2016 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਉਹ ਰੂਨੀ ਮਾਰਾ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pagesix.com/2017/01/10/joaquin-phoenix-and-rooney-mara-found-love-while-filming-biblical-movie/|title=Hollywood's Jesus and Mary hooking up|last=Mohr|first=Ian|date=January 10, 2017|website=[[New York Post]]|access-date=April 23, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Guglielmi|first=Jody|date=May 29, 2017|title=Rooney Mara and Joaquin Phoenix Go Public as a Couple at Cannes Closing Ceremony|url=http://people.com/movies/rooney-mara-joaquin-phoenix-cannes/|magazine=[[People (magazine)|People]]|access-date=May 29, 2017}}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Silver|first=Jocelyn|date=July 22, 2019|title=Rooney Mara and Joaquin Phoenix Are Engaged|url=https://www.wmagazine.com/story/rooney-mara-joaquin-phoenix|magazine=[[W (magazine)|W]]|access-date=September 3, 2019}}&lt;/ref&gt; ਮਈ 2020 ਵਿਚ, ਵਾਕੀਨ ਅਤੇ ਮਾਰਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

== ਨੋਟਸ ==
{{Notelist}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category|Joaquin Phoenix|ਵਾਕੀਨ ਫੀਨਿਕਸ}}
* {{IMDb name|id=0001618}}
* {{tcmdb name|id=152012|name=Joaquin Phoenix}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]]</text>
      <sha1>hxn2t6h6quirh9s9ignsdxopiobju31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129057</id>
    <revision>
      <id>847724</id>
      <parentid>835400</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>7222</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਆਰਟੀਕਲ */</comment>
      <origin>847724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48508" sha1="tfvt4eg7okduz9x37uvg2m1ppr468cq" xml:space="preserve">
'''ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਣ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]:دستور زبان فارسی)  [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] [[ਵਿਆਕਰਨ|ਵਿਆਕਰਣ]] ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ [[ਉਪਭਾਸ਼ਾ|ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] [[ਈਰਾਨ]], [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]] , [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ([[ਸਮਰਕੰਦ]], [[ਬੁਖ਼ਾਰਾ|ਬੁਖਾਰਾ]] ਅਤੇ [[ਸੁਰਖਾਨਦਰਿਆ ਖੇਤਰ|ਸੁਰਕਸੋਂਡਰਿਓ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ]]) ਅਤੇ [[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਹੋਰ [[ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਮੱਧ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ [[ਕਾਰਕ]] ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ [[ਲਿੰਗ (ਵਿਆਕਰਨ)|ਵਿਆਕਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੰਗ]] ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਆਧੁਨਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਆਕਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੰਗ ਤੋਂ  ਰਹਿਤ ਕੁਝ ਕੁ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  

== ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ==
ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਕਰਤਾ-ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ (SOV) ਸ਼ਬਦ ਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਖੱਬੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋ-ਡਰਾਪ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਕ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਇੱਕ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅਕਸਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।  

* کتاب آبی را دیدم ''ਕਿਤਾਬ-ਏ ਆਬੀ-ਰਾ  ਦੀਦ'''ਮ'''''  'ਮੈਂ ਨੀਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵੇਖੀ' 
* کتاب آبی را دیدید ''ਕਿਤਾਬ-ਏ ਆਬੀ-ਰਾ  ਦੀ'''ਦੀਦ'''''  'ਤੁਸੀਂ (ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ) ਨੀਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵੇਖੀ' 

ਮੁੱਖ ਵਾਕੰਸ਼ ਅਧੀਨ ਵਾਕੰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਧੀਨ-ਯੋਜਕ''ਕਿ''  ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

* به من گفت که امروز نمی آمد ''ਬ ਮਨ ਗੁਫ਼ਤ ਕਿ ਇਮਰੋਜ਼ ਨਮੀ ਆਮਦ''  'ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ' 

ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਰਟੀਕਲ ''ਆਯਾ (آیا)'', ਜਿਹੜਾ ਲਿਖਤੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਾਂਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵਾਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ  ਹੈ। ਵਿਆਕਰਣਕ ਸੋਧਕ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਜ਼ਾਫੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸੋਧਣਹਾਰ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਰਤਾ-ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਕੁ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ [[ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸਟਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ|ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ]]  ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਿਖਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕੋ ਕਾਰਕ ''ਰਾ'' (را) (ਬੋਲੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ, ''ਰੋ''  ਜਾਂ ''ਓ'') ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਡਾਇਰੈਕਟ ਕਰਮ ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੇ ਮਗਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।  

* کتاب آبی را از کتابخانه گرفت ''ਕਿਤਾਬ-ਏ ਆਬੀ-ਰਾ'' ''ਅਜ਼ ਕਿਤਾਬਖ਼ਾਨੇ ਗਰਿਫ਼ਤ''  'ਉਸਨੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਨੀਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਈ' 

ਸਧਾਰਣ ਵਾਕ ਕਰਤਾ-ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਲ ਵਾਕੰਸ਼- ਕਰਮ-ਕਿਰਿਆ ਵਾਕ ਵਿਉਂਤ ਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਰਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਮ '(ਕਰਤਾ) (ਕਰਮ + ''ਰਾ'' ) (ਪੀਪੀ) ਵੀ' ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਮੁਫਤ ਸ਼ਬਦ ਕ੍ਰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਕ੍ਰੈਂਬਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੀਚ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਰਕ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਕ੍ਰੈਂਬਲਿੰਗ ਵਾਲੀ  ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਤੁਕਬੰਦੀ ਲਈ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਲਚਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ  ਹੈ।

== ਆਰਟੀਕਲ  ==
ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ ਵਰਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਅਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ (ਇੱਕ) ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹਿਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਬਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਿਛੇਤਰ -ਏ ਜਾਂ ''-ਆ''  ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''-ਏ''  ਜਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ''-ਆ''  ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਨਵੀਂ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੁਰਾਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਸਵਰ ਬਦਲਦੇ ਆਏ ਹਨ।   

* ਸਾਹਿਤਕ: کتاب روی میز است ''ਕਿਤਾਬ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਅਸਤ''  'ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਹੈ।  
* ਬੋਲਚਾਲ: کتابه رویه میزه ''ਕਿਤਾਬੇ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ 'ਏ'''  'ਕਿਤਾਬ ਟੇਬਲ 'ਤੇ ਹੈ' 

ਬਹੁਵਚਨ ਨਾਵਾਂ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਹੁਵਚਨ ਚਿੰਨ ها ਹਾ ਬਹੁਵਚਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।   

ਬੋਲਚਾਲ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ ਅੰਕ ਇੱਕ, ''ਯੇਕ'', ਅਕਸਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ''ਯੇ''  ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  

* روی میزز یک کتاب ''است-ਰੂ-ਯੇ  ਮੀਜ਼ ਯੇਕ ਕਿਤਾਬ ਅਸਤ'' ' ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ' 

== ਨਾਂਵ  ==

=== ਲਿੰਗ ===
ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਸਰਵਨਾਂਵ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਆਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਉਧਾਰੇ ਲਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਚਿੰਨ ة- ਹਟਾ ਕੇ ਲਿੰਗ-ਰਹਿਤ ਫ਼ਾਰਸੀ ਚਿੰਨ ه / -ه ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ -ਏ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ -ਆ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

ਕਈ ਉਧਾਰ ਲਏ ਅਰਬੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਅਰਬੀ ਨਾਰੀ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ ''-ਆਤ''  ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਲਿੰਗ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਬੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।  

=== ਬਹੁਵਚਨ ===
ਸਾਰੇ ਨਾਂਵ ها-''‹ਹਾ›'' ਦੇ ਪਿਛੇਤਰ ਨਾਲ਼ ਬਹੁਵਚਨ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਂਵ ਦੇ ਮਗਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ। ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਾਂ زیاد ''ਜ਼ਿਆਦ''  'ਬਹੁਤੇ' ਜਾਂ (بسیاری) ''ਬਸਿਆਰ (ਈ)'' ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।  ''-ਹਾ''  ਉਦੋਂ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਾਂਵ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  

* سه تا کتاب ''ਸਹ ਤਾ ਕਿਤਾਬ''  'ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ' 
* بسیارى کتاب ''ਬਸਿਆਰੀ ਕਿਤਾਬ''   'ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ' 
* کتاب‌های بسیار ''ਕਿਤਾਬ-ਹਾਯੇ-ਬਸਿਆਰ'' 'ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ' 
* کتاب‌ها ''ਕਿਤਾਬ-ਹਾ''  'ਕਿਤਾਬਾਂ' 
* من کتابی را دوست دارم ''ਮਨ ਕਿਤਾਬ-ਓ ਦੂਸਤ ਦਾਰਮ''  'ਮੈਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਪਸੰਦ ਹੈ' 
* آنها ''دانشجو هستند ਉਨਾ ਦਾਨਿਸ਼ਜ਼ੂ ਹਸਤੰਦ ਅਤੇ''  'ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ' 
* آنها دانشجوها هستند ''ਉਨਾ ਦਾਨਿਸ਼ਜ਼ੂਹਾ ਹਸਤੰਦ''  'ਉਹ ਓਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ' 

ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਨਾਂਵ  ਜਾਂ ਸਰਵਨਾਂਵ  ਕਿਸੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, - ''ਹ  ਤੋਂ''  - ''ਆ''  ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

* ਸਾਹਿਤਕ: ''ਆਨਹਾ''  'ਉਹ (ਬ.ਵ.)' 
* ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਬੋਲੇ: ''ਉਨਾ''  'ਉਹ (ਬ.ਵ.)' 

ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਨਦਾਰ ਨਾਵਾਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਛੇਤਰ -ਆਨ (ਜਾਂ ''-ਗਾਨ''  ਅਤੇ ''-ਯਾਨ'' ਰੂਪ'')''  ਪਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ''-ਹਾ''  ਆਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Persian|last=Mahootian|first=Shahrzad|publisher=Routledge|year=1997|isbn=0-415-02311-4|location=London|page=190}}&lt;/ref&gt; 

* ਸਾਹਿਤਕ: پرندگان''ਪਰਿੰਦੇਗਾਨ''  'ਪੰਛੀ (ਬਹੁਤੇ)' 
* ਬੋਲਚਾਲ: پرنده‌ها ''ਪਰਿੰਦੇਹਾ''  'ਪੰਛੀ (ਬਹੁਤੇ)' 

ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਲਏ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਹੁਵਚਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਤ -ਆਤ ਨਾਲ ''ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ'' ਜਾਂ ਸਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਨਾਲ।  (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ &quot;ਕਿਤਾਬ / ਕਿਤਾਬਾਂ&quot; ਲਈ ''ਕਿਤਾਬ / ਕਿਤੋਬ'' ) ਅਰਬੀ ਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਅੰਤ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਕਈ ਵਾਰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਜਿਵੇਂ  &quot;indexes&quot;  ਬਨਾਮ &quot;indices&quot; ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ  ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਲੋਂ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ) 

===ਕਾਰਕ===
ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਰਕ ਹਨ: ਸਧਾਰਨ (ਜਾਂ ਕਰਤਾ) ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਰਕ । ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਨਾਂਵ ਦਾ ਇੱਕ  ਬਿਨਾਂ ਚਿੰਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਨਾਂਵ ਦੇ ਬਾਅਦ  را ''(ਰਾ)'' ਜਾਂ ਪਿਛੇਤਰ ''-ਓ,'' ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਮਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਔਬਲੀਕ  ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਕ ਚਿੰਨ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।   

* ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ: کتاب آنجاست ''ਕਿਤਾਬ ਆਂਜਾਸਤ'' / کتابها آنجایند ''ਕਿਤਾਬਹਾ ਆਂਜਾਇਅੰਦ'' ( 'ਕਿਤਾਬ  ਹੈ, / ਕਿਤਾਬਾਂ  ਹਨ')

ਬੇਜਾਨ ਕਰਤਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਵਚਨ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ: ''ਕਿਤਾਬਾ ਆਂਜਾਸਤ'' (&lt;nowiki&gt;'ਕਿਤਾਬਾਂ' ਉਥੇ ''&lt;/nowiki&gt; ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ)।  

* ਕਰਮ: کتاب را بده به من ''ਕਿਤਾਬ-ਓ (ਕਿਤਾਬ-ਰਾ) ਬਿਦੇ ਬੇ ਮਨ''  'ਮੈਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦਿਓ' 
* ਈਜ਼ਾਫ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਲਕੀ:  کتاب آرش ''ਕਿਤਾਬ-ਏ ਆਰਸ਼''  'ਆਰਸ਼ ਦੀ ਕਿਤਾਬ'

== ਪੜਨਾਂਵ ==

=== ਕਰਤਾ ਪੜਨਾਂਵ ===
ਫ਼ਾਰਸੀ ਇੱਕ ਨਲ-ਸਬਜੈਕਟ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋ-ਡ੍ਰੌਪ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪੜਨਾਂਵ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ) 'ਮੈਂ', 'ਉਹ', 'ਉਹ') ਵਿਕਲਪਿਕ ਹਨ। ਪੜਨਾਂਵ ਨਾਲ ਰਾ ਜੋੜਕੇ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵੈਸੇ ਉਹ ਓਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ ਕਰਮ ਰੂਪ من را ਮਨ ਰਾ  'ਮੈਂਨੂੰ' ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ''ਮਾਰਾ''  ਜਾਂ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ, ''ਮਾਨੋ'' ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਪਰ, ਪੜਨਾਂਵੀਂ ਜੈਨੇਟਿਵ ਐਨਕਲੀਟਿਕਸ (ਉਪਰੋਕਤ ਵੇਖੋ) ਸਧਾਰਣ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹਨ।  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ 
|-
! ਵਿਅਕਤੀ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! 1 
| ਮਨ مَن 
| mā ਮਾ 
|-
! ਦੂਜਾ 
| ਤੋ  تو 
| ਸ਼ਮਾ شُما 
|-
! ਤੀਜਾ 
| ਊ او (ਮਨੁੱਖ) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ਆਨ آن (ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ), &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ਵੇ وِى * (ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਹਿਤਕ) 
| ਆਨਹਾ آنـها (ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ / ਮਨੁੱਖੀ), &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ਇਸ਼ਾਨ ایشان (ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਰਸਮੀ) 
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਬੋਲਿਆ ਰੂਪ 
|-
! ਵਿਅਕਤੀ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! 1 
| ਮਨ مَن 
|  ਮਾ  mā  
|-
! ਦੂਜਾ 
|ਤੋ تو
| ਸ਼ੁਮਾ شُما 
|-
! ਤੀਜਾ 
| ਊ او &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ਇਸ਼ਾਨ ایـشان * (ਆਨਰੇਰੀ) 
| ਊਨਹਾ/ਊਨਾ  ا(ਸਧਾਰਣ), &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ਇਸ਼ੁਨ ایـشان (ਆਨਰੇਰੀ) 
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਦੇ '''ਬਹੁਵਚਨ''' ਕਿਰਿਆ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ 

ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ੍ਰੈਂਚ]] ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ ਪੜਨਾਂਵ 'ਸ਼ੁਮਾ' ਸੰਬੋਧਨ ਦੇ ਇਕ ਸਨਿਮਰ  ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ'ਤੋ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤਾਂ (ਅਖੌਤੀ ਟੀ – ਵੀ ਫਰਕ) ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੀ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ, ''ਇਸ਼ੁਨ''  ਪੜਨਾਂਵ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਹਵਾਲੇ ਲਈ ''ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ''  ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: &lt;ref&gt;Obolensky et al. (1963), p.87.&lt;/ref&gt; 

* ببخشید شما آمریکایی هستید?''ਬਬਖ਼ਸ਼ੀਦ, ਸ਼ੁਮਾ  ਅਮਰੀਕਾਈ ਹਸਤਿਦ?'' 'ਮਾਫ ਕਰਨਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹੋ?' 
* ایشان به من گفتند برویم تو ''ਇਸ਼ੁਨ ਬਾ ਮਨ ਗੁਫ਼ਤਨ, ਬੇਰਿਮ ਤੂ'' ' ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, &quot;ਚਲ ਅੰਦਰ ਚਲ.&quot; ' 

=== ਸੰਬੰਧ ਨਿਰਧਾਰਕ ===
ਮਾਲਕੀ ਅਕਸਰ ਨਾਂਵ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਛੇਤਰ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਿਛੇਤਰ ਕਰਮ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਵਰਤੇ  ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਉਲਟ) ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਲਈ ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, کتابش (''ਕਿਤਾਬਸ਼'') ਦਾ ਅਰਥ 'ਉਸਦੀ (ਪੁਲਿੰਗ) ਕਿਤਾਬ' ਜਾਂ 'ਉਸਦੀ (ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ) ਕਿਤਾਬ' ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ਸੰਬੰਧ''' '''ਨਿਰਧਾਰਕ (ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ)''' 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ  
| -ਅਮ ـَم 
| -ਏਮਾਨ ـِمان 
|-
! ਮੱਧਮ  
| -ਅਤ ـَت 
| -ਏਤਾਨ ـِتان 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਅਸ਼ ـَش 
| -ਏਸ਼ਾਨ ـِشان 
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ਸੰਬੰਧ''' '''ਨਿਰਧਾਰਕ''' '''(ਈਰਾਨੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਈ ਰੂਪ)''' 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ  
| -ਅਮ ـَم 
| -ਏਮੂਨ  ـِمون 
|-
! ਮੱਧਮ  
| -ਏਤ ـِت 
| -ਏਤੁਨ  ـِتون 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਏਸ਼ ـِش 
| -ਏਸ਼ੁਨ ـِشون 
|}
ਉਦਾਹਰਨਾਂ: 

* کتابتان روی میزا ''ਕਿਤਾਬੇਤੁਨ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਏ'' 'ਤੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਹੈ' 
* کتابم روی میز است  ''ਕਿਤਾਬਮ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਅਸਤ'' ' ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਹੈ' 

ਜਦੋਂ ਉਹ  ਡੰਡੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ  ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਲਈ ਯੇ  ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਵਚਨ ਚਿੰਨ ها ਦੇ ਨਾਲ, ਈਰਾਨੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਬੰਧਕੀ ਚਿੰਨ ਤੋਂ ''-ਆ / -ਏ''  ਡੰਡੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, 'ਮੇਰੀਆਂ ਕਾਰਾਂ' ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਯ-ਡੰਡੀ ਨਾਲ  ماشین هایم (''ਮਸ਼ੀਨ-ਹਾਇਮ'') ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ماشین هام (''ਮਸ਼ੀਨ-ਹਾਮ'') ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਲਚਾਲ ਦੇ  ਰੂਪ ਵਿਚ, ''ਹ''  ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਲਈ  ماشینام (''ਮਸ਼ੀਨਾਮ'' ) ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ,  ها ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕੇ: ماشینها - ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

===ਇਜ਼ਾਫ਼ੇ===
ਕਬਜ਼ਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਢੰਗ [[ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ|ਇਜ਼ਾਫ਼ੇ]] ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਰਤਾ ਪੜਨਾਂਵ ਜਾਂ ਨਾਂਵ-ਵਾਕਾਂਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਐਪਰ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਖ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਉਪਵਾਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਂ ਸਿੱਧੇ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕਰਮ ਵੀ ਹੋਵੇ।  

* کتاب شما روی میزه ''ਕਿਤਾਬੇ ਸ਼ੁਮਾ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਏ''  'ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਹੈ' 
* کتاب من روی میزه ''ਕਿਤਾਬੇ ਮਨ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਏ''   'ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਹੈ' 
* ''کتاب استاد روی میز است ਕਿਤਾਬੇ ਉਸਤਾਦ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਅਸਤ''  'ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਹੈ ' 
* اکبار برادر اوراید اکبر- ਅਕਬਾਰ ਬਰਾਦਰ-ਏ-ਊ-ਰਾ ਦੀਦ 'ਅਕਬਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ (ਭਾਵ: ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ) ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ' 
* اکبار برادرش را دید ''ਅਕਬਰ ਬਰਾਦਰੇਸ਼ ਰਾ ਦੀਦ''  'ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸਦੇ (ਭਾਵ: ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ) ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ' 
* '''ਸਹੀ:''' برادرم را دیدم ''ਬਰਾਦਰਮ ਰਾ  ਦੀਦਮ''  'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ' 
* '''ਗਲਤ''' :  برادرِ من را دیدم ''ਬਰਾਦਰ-ਏ ਮਨ ਰਾ ਦੀਦਮ,'' ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਤਾ ਪੜਨਾਂਵ ਨੂੰ ਇਕ ਸੰਬੰਧਕ ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਈਜ਼ਾਫੇ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

=== ਆਬਜੈਕਟ ਪੜਨਾਂਵ  ===
ਕਰਮਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਕਰਤਾਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (را ਰਾ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪਿਛੇਤਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਪਰੰਤੂ ਕਰਮਵਾਚਕ ਪੜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਨਿਰਧਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਂਵ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪਿਛੇਤਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਹੇਠਾਂ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਉਦਾਹਰਣ &quot;ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ&quot; ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਮ  ਸ਼ਾਮਲ''' 
! ਲਿਪੀ ਅੰਤਰਨ 
! ਫ਼ਾਰਸੀ 
! ਨੋਟ 
|-
| ''ਦਿਰੂਜ਼  '''ਊ ਰਾ''' ਦੀਦਮ''  
| دیروز او را دیدَم 
| ਕਰਮਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਜੋਂ ਕਰਤਾਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵੇਲੇ را  ਰਾ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪਿਛੇਤਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।   
|-
| ''ਦਿਰੂਜ਼  ਦੀਦਮੇ'''ਸ਼''''' 
| دیروز دیدَمَش 
| ਕਿਸੇ  ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪਿਛੇਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਨਿਰਧਾਰਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਾਈ ਗਈ ਹੈ।   
|}

=== '''ਨਿਸਚੇ-ਵਾਚਕ''' ਪੜਨਾਂਵ ===
ਨਿਸਚੇ-ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਕ੍ਰਮਵਾਰ  این (''ਈਨ'' , ਇਸ) ਅਤੇ آن ( ''ਆਨ'', ਔਹ) ਹਨ।  ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ اینها  (''ਈਨਹਾ'', ਇਹ, ਬਹੁਵਚਨ) ਅਤੇ ''ਅਨਾਨਾ'' (''ਆਨਹਾ'', ਔਹ, ਬਹੁਵਚਨ) ਨਿਰਜੀਵ ਨਾਵਾਂ ਲਈ, ਜਾਂ اینان (''ਈਨਾਨ'', ਇਹ, ਬਹੁਵਚਨ) ਅਤੇ  آنان (''ਆਨਾਨ'' '','' ਔਹ, ਬਹੁਵਚਨ) ''ਸੰਜੀਵ ਨਾਵਾਂ''  ਲਈ ਹਨ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ آن ਅਤੇ آنها  ਨੂੰ ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਕਰਤਾ  ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

ਨਿਸਚੇ-ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਨੂੰ یکی ''(ਯੇਕੀ,'' ਇੱਕ) ਅਤੇ یکی ها ''(ਯੇਕੀ ਹਾ,'' ) ਨੂੰ ਅਨਿਸਚੇ-ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: این یکی ''(ਈਨ ਯੇਕੀ,'' ਇਹ ਇੱਕ), آن یکی ''(ਆਨ ਯੇਕੀ,'' ਔਹ ਇੱਕ), این یکی ها (''ਈਨ ਯੇਕੀ'' ''ਹਾ'' , ਇਹ ਲੋਕ) ਅਤੇ آن یکی ها (''ਆਨ ਯੇਕੀ ਹਾ ,'' ਔਹ ਵਾਲੇ)।  

== ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ==
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸਯੁੰਕਤ ਵਿਓਤਪਤ ਰੂਪਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਖ਼ੁਸ਼-ਬਖ਼ਤ'' (ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ  'ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ') 'ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ', ਅਤੇ ''ਬਦਕਾਰ''  (ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਮਾੜੇ-ਕੰਮ ') 'ਦੁਸ਼ਟ' ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਇਕ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਿੰਨ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਵਧੇਰੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2019}}   ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ('ਹੋਰ ...') ਪਿਛੇਤਰ- ''ਤਰ'' (تَر) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ('ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ...') 'ਪਿਛੇਤਰ ''-ਤਰੀਨ'' (تَرین) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।  

ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਉੱਚਤਮ ਰੂਪ ਨਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।  

'ਤੋਂ/ਨਾਲੋਂ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ از (''ਅਜ਼'' ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 

* سگ من از گربه تو کوچکتر است ''ਸਗ-ਏ ਮਨ   ਅਜ਼ ਗਰਬ-ਯੇ ਤੂ  ਕੂਚਕਤਰ ਅਸਤ ਨੂੰ''  'ਮੇਰਾ ਕੁੱਤਾ ਤੇਰੀ ਬਿੱਲੀ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ'।   

== ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ==
ਸਧਾਰਣ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ: 

ਨਾਂਹਵਾਚਕ - ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਂ ਸਬਜੰਕਟਿਵ / ਹੁਕਮੀਆ - ਮੂਲ - ਅਤੀਤ - ਪੁਰਖ - ਕਰਮ  

* ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਗੇਤਰ: ''ਨ'', ਜੋ ਅਪੂਰਨ ਅਗੇਤਰ (''ਮੀ'') ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  
* ਅਪੂਰਨ ਜਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਅਗੇਤਰ: ''ਮੀ'' 
* ਸਬਜੰਕਟਿਵ/''ਹੁਕਮੀਆ''  ਅਗੇਤਰ: ਬੇ 
* ਅਤੀਤ ਪਿਛੇਤਰ:''ਦ'', ਜੋ ਕਿ ਅਘੋਸ਼ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ''ਤ ਵਿੱਚ''  ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 
* ਪੜਨਾਂਵੀ ਪਿਛੇਤਰ: ਉਦਾਹਰਨ ''-ਮ''  'ਮੈਨੂੰ', ''-i'' 'ਤੁਹਾਨੂੰ (SG.)' ਆਦਿ 
* ਕਰਮ ਪਿਛੇਤਰ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ  ''-ਅਸ਼''  ਜਾਂ ''-'ਏਸ਼''  ਉਸਨੂੰ / ਇਸਨੂੰ ' 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਪੜਨਾਂਵੀ ਪਿਛੇਤਰ (ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ) 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ 
| -ਅਮ ـَم 
| -ਇਮ ـیم 
|-
! ਮੱਧਮ 
| -ਈ  ـی 
| -ਇਦ ید 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਅਦ * ـَد 
| -ਅੰਦ ندَند 
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ਅਤੀਤ ਕਾਲ  ਵਿੱਚ, ਅਤੀਤ ਡੰਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤ ਦੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਫ਼ਤ رفت, ਨਾ ਕਿ *ਰਫ਼ਤਦ رفتد) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਪੜਨਾਂਵੀ ਪਿਛੇਤਰ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲਾ  ਰੂਪ) 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ 
| -ਅਮ 
| -ਇਮ 
|-
! ਮੱਧਮ 
| -ਈ 
| -ਇਦ/ -ਇਨ 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਏ * 
| -ਅਨ 
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਅਤੀਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਲੇ ਅਤੀਤ ਡੰਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (رفت ਰਫ਼ਤ, * رفته ਰਫ਼ਤੇ ਨਹੀਂ) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਕਰਮ ਪਿਛੇਤਰ (ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ) 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ 
| -ਮ ـَم 
| -ਮਾਨ ـِمان 
|-
! ਮੱਧਮ 
| -ਅਤ ـَت 
| -ਏਤਾਨ ـِتان 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਅਸ਼ ـَش 
| -ਏਸ਼ਾਨ ـِشان 
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ਆਬਜੈਕਟ ਪਿਛੇਤਰ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲਾ  ਰੂਪ)''' 
|-
! ਪੁਰਖ  
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ  
| -ਮ 
| -ਏਮੁਨ 
|-
! ਮੱਧਮ  
| -ਏਤ 
| -ਏਤੁਨ 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਏਸ਼ 
| -ਏਸ਼ੁਨ 
|}

=== ਕਾਲ  ===
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਲ ਹਨ : 

==== ਮਸਦਰ ====
[[ਮਸਦਰ (ਵਿਆਕਰਨ)|ਮਸਦਰ]] خوردن ''(ਖ਼ੁਰਦਨ)'' 'ਖਾਣ ਲਈ':  ن- ''(ਨ)'' ਅੰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਸਟੈਮ ਇਸ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: خورد (ਖ਼ੁਰਦ)।  

==== ਅਤੀਤ  ====
[[ਭੂਤ ਕਾਲ]] ਮਸਦਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਨ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਟੈਮ ਵਿਚ ਪੜਨਾਵੀਂ ਅੰਤ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਨਯ ਪੁਰਖੀ ਇੱਕਵਚਨ ਵਿੱਚ, ਪਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਪੜਨਾਵੀਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਸ خوردن ''(ਖ਼ੁਰਦਨ)''  خورد ''(ਖ਼ੁਰਦ),''ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ 'ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਧਾ।  

==== ਅਪੂਰਨ  ====
ਅਪੂਰਨ ਕਾਲ ਅਤੀਤ ਦੇ ਸਟੈਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਦੱਸਿਆ  ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ 'می' ( ''ਮੀ-'' ) ਅਗੇਤਰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ  می‌خوردم (''ਮੀ ਖ਼ੁਰਦਨ'' ) 'ਮੈਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ', 'ਮੈਂ ਖਾਂਦਾ ਸੀ'। ਇਸ ਕਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤੀਆ ਅਰਥ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ  ਹੈ: 'ਮੈਂ ਖਾ ਲੈਂਦਾ', 'ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ'।  

==== ਪੂਰਨ ====
ਪੂਰਨ ਕਾਲ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਟੈਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿਚ ''ਹ'' (ਏ ) ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ 'ਹੋਣ' ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸੋ ਖ਼ੁਰਦਨ (''xordan'') ਸੰਪੂਰਣ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਇਕਵਚਨ ਵਿਚ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ''ਖ਼ੁਰਦਾ ਅਮ'' ( ''xorde am'' ) 'ਮੈਂ ਖਾਧਾ' ਅਤੇ ਤੀਸਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕਵਚਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ خورده است ( ''xorde ast'' ). ਪਰ, ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ, ''ast'' ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਬਣਾਉਣ خورده ''(xorde)'' ਦੀ / ਉਸ ਨੇ &quot;ਖਾਧਾ ਗਿਆ ਹੈ. 

==== ਪਲੁਪਰਫ਼ੈਕਟ ====
ਪਲੁਪਰਫ਼ੈਕਟ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''خورده'' (ਖ਼ੁਰਦੇ) ਡੰਡੀ ਲੈ ਕੇ, بود (ਬੂਦ) ਜੋੜ ਕੇ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੜਨਾਵੀਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ 'خورده بودم'  ''(ਖ਼ੁਰਦੇ ਬੂਦਮ)'', 'ਮੈਂ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ'। ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ ਵਿਚ, ''بود''  (ਬਿਨਾਂ ਅੰਤ ਤੋਂ) ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

==== ਭਵਿੱਖ ====
[[ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ]]  'خواستن' (ਖ਼ਾਸਤਨ), ਚਾਹੁਣਾ, ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਪੁਰਖ  ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਦੇ ਇਕਵਚਨ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਹੈ 'خواهد' (ਖ਼ਾਹਦ) ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਇਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕੀਤੇ ਮਸਦਰ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ خورد (ਖ਼ੁਰਦ), ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ خواهد خورد (''ਖ਼ਾਹਦ'' ''ਖ਼ੁਰਦ'') 'ਉਹ ਖਾਵੇਗਾ/ਖਾਵੇਗੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ تمیز کردن (''ਤਮੀਜ਼ ਕਰਦਨ'') 'ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ', خواهد ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਦਨ ਇਸ ਦੇ ਤਣੇ ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ تمیز خواهد کرد (''ਤਮੀਜ਼ ਖ਼ਾਹਦ ਕਰਦ'' ) 'ਉਹ/ਇਹ ਸਾਫ ਕਰੇਗਾ/ ਕਰੇਗੀ'। ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚ, 'خواهد' ਨਾਲ ن. ''ਨਾ-''  ਲੱਗ ਕੇ نخواهد خورد ''ਨਾਖ਼ਾਹਦ ਕਰਦ''  'ਉਹ ਨਹੀਂ ਖਾਵੇਗਾ' ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

==== ਵਰਤਮਾਨ  ====
[[ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ]] ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਅਗੇਤਰ 'می' (''ਮੀ-'') ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਡੰਡੀ ਦਾ ਅਕਸਰ ਮਸਦਰ  ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 'ਖਾਣ' ਲਈ خوردن (''ਖ਼ੁਰਦਨ'' ) ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ  ਡੰਡੀ ਹੈ, خور (ਖ਼ੁਰ), ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਮਾਨ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ می خورم (''ਮੀਖ਼ੁਰਮ''  ) ਹੋਵੇਗਾ &quot;ਮੈਂ ਖਾਂਦਾ/ਖਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਖਾ ਰਿਹਾ/ਰਹੀ ਹਾਂ, ਖਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ&quot;। ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਦਾ ਇਕਵਚਨ ਅੰਤ د- ( ''-ਅਦ'' ) ਹੈ। ਨਕਾਰਾਤਮਕ -ن ''ਮੀ ਦੇ''  ਅੱਗੇ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ''ਨਾ''  ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ   (ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ: فردا  ''ਫ਼ਰਦਾ''  'ਕੱਲ੍ਹ') ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  

* فردا به سينما مى رود  - ''ਫ਼ਰਦਾ ਬੇ ਸਿਨਮਾ ਮੀਰਵਦ''  'ਕੱਲ ਉਹ ਸਿਨੇਮਾ ਜਾਏਗਾ/ਜਾਏਗੀ' 

==== ਵਰਤਮਾਨ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ====
ਵਰਤਮਾਨ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਮੀ- ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਬੇ- ਜਾਂ ਬੋ- (ਸਵਰ ''ਓ'' ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਆ ਅੱਗੇ) ਲਗਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: بخورم ''boxoram'' 'ਮੈਂ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਵਾਂ', 'ਮੈਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲੈਣ ਦਿਓ', بنويسم ''benevisam'' 'ਮੈਂ  ਲਿਖ ਲਵਾਂ', 'ਮੈਨੂੰ ਲਿਖ ਲੈਣ ਦਿਓ'  

=== ਸੰਯੁਕਤ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ===
ਹਲਕੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ کردن (ਕਰਦਨ) 'ਕਰਨਾ, ਬਣਾਉਣਾ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਕਿਰਿਆ  ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ, ਹਲਕੀ ਕਿਰਿਆ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਰੈਡੀਕੇਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਸ਼ਬਦ (ਗੁਫ਼ਤਗੂ) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਗੱਲਬਾਤ', ਜਦੋਂ ਕਿ گفتگو کردن (ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਕਰਦਨ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਬੋਲਣਾ'। ਕਿਸੇ   ਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਲ ਵਾਕੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਹਲਕੀ ਕ੍ਰਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  ਸਿਰਫ ਹਲਕੀ ਕਿਰਿਆ (ਜਿਵੇਂ ''ਕਰਦਾਨ'' ) ਪੁਰਖ/ ਵਚਨ ਆਦਿ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ: 

* ''ਦਾਰਮ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਮੀਕੁਨਮ''  (''دارم'' گفتگو می‌کنم) ('ਮੈਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ') 
* ''ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਕਰਦੇ'' ''ਅਮ'' (گفتگو کرده ام) ('ਮੈਂ ਬੋਲਿਆ ਹੈ') 
* ''ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਖ਼ਾਹਮ ਕਰਦਨ'' (گفتگو ''خواهم'' کرد) ('ਮੈਂ ਬੋਲਾਂਗਾ') 

''ਕਰਦਨ ਦੇ''  ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ: 

* ''ਫਰਾਮੋਸ਼ ਕਰਦਨ'' (فراموش کردن), 'ਭੁੱਲਣਾ' 
* ''ਗਿਰੀਏ ਕਰਦਨ'' (گریه کردن), 'ਰੋਣਾ' 
* ''ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰਦਨ'' (تلفن کردن), 'ਕਾਲ ਕਰਨਾ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰਨਾ  
* ''ਬਾਜ਼ਸਾਜ਼ੀ ਕਰਦਨ'' (بازسازی کردن), 'ਠੀਕ ਕਰਨਾ' 

=== ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ  ===

* ''ਬਾਯਦ'' (باید) - 'ਲਾਜ਼ਮੀ': ਕੰਜੂਗੇਟ ਨਹੀਂ। ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 
* ''ਸ਼ਾਯਦ'' (شاید) - 'ਸ਼ਾਇਦ': ਕੰਜੂਗੇਟ ਨਹੀਂ। ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ  
* ''ਤਵਾਨਿਸਤਨ'' (توانستن) - 'ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ' (ਸ਼ਾਬਦਿਕ 'ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ'): ਕੰਜੂਗੇਟ ਕੀਤਾ। ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 
* ''ਖ਼ਾਸਤਨ'' (خواستن) - 'ਚਾਹੁੰਦਾ': ਕੰਜੂਗੇਟ।   ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 
* ''ਖ਼ਾਸਤਨ''  (خواستن) - 'ਕਰੇਗਾ': ਕੰਜੂਗੇਟ।   ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਕਾਲ ਰਹਿਤ ਹੈ 

=== ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ===
ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 

*  ''رفتن'' ''ਰਫ਼ਤਨ''  'ਜਾਣਾ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ  ਰੂਪ - ''ਰਵ-'') ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ -ਰ-. ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਮੀ-ਰ-ਮ''  'ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ'।' ''ਮੀ-ਰ-ਈ''  'ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ।' ''ਬੇ-ਰ-ਇਮ''  'ਚਲੋ ਚੱਲੀਏ।' 
* دادن ''ਦਾਦਨ'', 'ਦੇਣਾ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ  ਰੂਪ''-ਦੇਹ-'' ) ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ-ਦ-. ਜਿਵੇਂ ''ਮੀ-ਦ-ਅਮ'' । 'ਮੈਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। '''ਮੀ-ਦ-ਇਮ'' . 'ਅਸੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।' 
* گفتن ''ਗੁਫ਼ਤਨ'', 'ਕਹਿਣਾ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ  ਰੂਪ ''-ਗੁ-'' ) ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ-ਗ-. ਜਿਵੇਂ ''ਮੀ-ਗ-ਅਮ'' । 'ਮੈਂ ਕਿਹਾ। '''ਮੀ-ਗ-ਇਨ''  'ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ।' 
* آمدن ''ਆਮਦਨ'', 'ਆਉਣਾ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ''-ਆਯ-'' ) ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ -ਆ-। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ''ਮੀ- ਯਾ-ਮ'', 'ਮੈਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ' 
* خواستن ''ਖ਼ਾਸਤਨ'' , '''ਚਾਹੁਣਾ'' ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ''-ਖ਼ਾਹ-'') ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ -''ਖ਼ਾ''-. ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਮੀ-ਖ਼ਾ-ਮ''  'ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ' 

== ਪਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ==
ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ [[ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸਟਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ|ਪਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ]] ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਮੁਢਲੀਆਂ ਪਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਦਾਰ''  'ਵਿੱਚ', ਜੋ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ''ਇਜ਼ਾਫੇ''  ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ''ਇਜ਼ਾਫੇ''  (''-ਏ''  ਜਾਂ ''-ਯੇ'' ) ਦੇ ਜਰੀਏ ਨਾਂਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ  ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: 

* ''ਅਜ਼'' (از) 'ਤੋਂ' 
* ''ਬਾ'' (با) 'ਨਾਲ' 
* ''ਬਰ'' (بر) 'ਉੱਤੇ' 
* ''ਬਰਾ-ਯੇ'' (برای) 'ਲਈ' 
* ਬੇ (به) 'ਨੂੰ' 
* ''ਬੀ'' (بی) 'ਬਿਨਾ' 
* ''ਦਰ'' (در) 'ਵਿੱਚ' 
* ''ਮਾਨੰਦ-ਏ'' (مانندِ) 'ਜਿਵੇਂ' 
* ''mesl-e'' (مثل) 'like' 
* ''ਰੂ-ਯੇ'' (روی) 'ਚਾਲੂ' 
* ''ਤਾ'' (تا) 'ਜਦ ਤੱਕ, ਜਦ ਤੱਕ ਨਾ' 
* ''ਤੁ-ਯੇ'' (توی) 'ਵਿੱਚ' 
* ''ਜ਼ੀਰ-ਏ'' (زير) 'ਥੱਲੇ' 

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] 
* ਤਾਜਿਕ ਵਿਆਕਰਨ 
* ਕੁਰਦ ਵਿਆਕਰਣ 

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.dastur.info/ ਨਾਵਿਦ ਫਾਜ਼ਲ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਣ] ( [http://www.dastur.info/persian-grammar/ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ] ; [http://www.dastur.info/persische-grammatik/ ਜਰਮਨ)] 
* [http://www.laits.utexas.edu/persian_grammar/ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੋਤ] 
* [http://avayeazad.com/dastoor/list.htm ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721234412/http://www.avayeazad.com/dastoor/list.htm |date=2010-07-21 }} 
* [http://www.hellomahdi.com/farsi/Learn-Persian-Grammar.php ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਨ ਸਿੱਖਣਾ: ਇੱਕ ਜਾਣ ਪਛਾਣ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114073111/http://www.hellomahdi.com/farsi/Learn-Persian-Grammar.php |date=2018-11-14 }} 
* [http://www.shamlu.com/odyssey/dastour/ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਮਲੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਫ਼ਾਰਸੀਦਾ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਕਰਣ ਕੋਰਸ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105001919/http://www.shamlu.com/odyssey/dastour/ |date=2010-11-05 }} 
* [http://www.bbc.co.uk/persian/help/2009/01/090107_ag_cojo_fer3.shtml ਫ਼ਾਰਸੀਵਿਆਕਰਣ ਲਈ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਾਈਡ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ)]
* [http://www.wdl.org/en/item/2977 ''ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਿਆਰ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602230914/http://www.wdl.org/en/item/2977 |date=2021-06-02 }} ਅਰਬੀ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀਵਿਆਕਰਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਖਰੜਾ  ਹੈ। ਇਹ 1553 ਦਾ ਹੈ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਣ]]</text>
      <sha1>tfvt4eg7okduz9x37uvg2m1ppr468cq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>847726</id>
      <parentid>847724</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>7222</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਪਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ */</comment>
      <origin>847726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48507" sha1="kgtundan8y2djuvmgrqgiv3wrhcfk24" xml:space="preserve">
'''ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਣ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]:دستور زبان فارسی)  [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] [[ਵਿਆਕਰਨ|ਵਿਆਕਰਣ]] ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ [[ਉਪਭਾਸ਼ਾ|ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] [[ਈਰਾਨ]], [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]] , [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ([[ਸਮਰਕੰਦ]], [[ਬੁਖ਼ਾਰਾ|ਬੁਖਾਰਾ]] ਅਤੇ [[ਸੁਰਖਾਨਦਰਿਆ ਖੇਤਰ|ਸੁਰਕਸੋਂਡਰਿਓ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ]]) ਅਤੇ [[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਹੋਰ [[ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਮੱਧ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ [[ਕਾਰਕ]] ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ [[ਲਿੰਗ (ਵਿਆਕਰਨ)|ਵਿਆਕਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੰਗ]] ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਆਧੁਨਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਆਕਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੰਗ ਤੋਂ  ਰਹਿਤ ਕੁਝ ਕੁ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  

== ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ==
ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਕਰਤਾ-ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ (SOV) ਸ਼ਬਦ ਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਖੱਬੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋ-ਡਰਾਪ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਕ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਇੱਕ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅਕਸਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।  

* کتاب آبی را دیدم ''ਕਿਤਾਬ-ਏ ਆਬੀ-ਰਾ  ਦੀਦ'''ਮ'''''  'ਮੈਂ ਨੀਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵੇਖੀ' 
* کتاب آبی را دیدید ''ਕਿਤਾਬ-ਏ ਆਬੀ-ਰਾ  ਦੀ'''ਦੀਦ'''''  'ਤੁਸੀਂ (ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ) ਨੀਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵੇਖੀ' 

ਮੁੱਖ ਵਾਕੰਸ਼ ਅਧੀਨ ਵਾਕੰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਧੀਨ-ਯੋਜਕ''ਕਿ''  ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

* به من گفت که امروز نمی آمد ''ਬ ਮਨ ਗੁਫ਼ਤ ਕਿ ਇਮਰੋਜ਼ ਨਮੀ ਆਮਦ''  'ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ' 

ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਰਟੀਕਲ ''ਆਯਾ (آیا)'', ਜਿਹੜਾ ਲਿਖਤੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਾਂਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵਾਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ  ਹੈ। ਵਿਆਕਰਣਕ ਸੋਧਕ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਜ਼ਾਫੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸੋਧਣਹਾਰ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਰਤਾ-ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਕੁ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ [[ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸਟਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ|ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ]]  ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਿਖਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕੋ ਕਾਰਕ ''ਰਾ'' (را) (ਬੋਲੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ, ''ਰੋ''  ਜਾਂ ''ਓ'') ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਡਾਇਰੈਕਟ ਕਰਮ ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੇ ਮਗਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।  

* کتاب آبی را از کتابخانه گرفت ''ਕਿਤਾਬ-ਏ ਆਬੀ-ਰਾ'' ''ਅਜ਼ ਕਿਤਾਬਖ਼ਾਨੇ ਗਰਿਫ਼ਤ''  'ਉਸਨੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਨੀਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਈ' 

ਸਧਾਰਣ ਵਾਕ ਕਰਤਾ-ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਲ ਵਾਕੰਸ਼- ਕਰਮ-ਕਿਰਿਆ ਵਾਕ ਵਿਉਂਤ ਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਰਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਮ '(ਕਰਤਾ) (ਕਰਮ + ''ਰਾ'' ) (ਪੀਪੀ) ਵੀ' ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਮੁਫਤ ਸ਼ਬਦ ਕ੍ਰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਕ੍ਰੈਂਬਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੀਚ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਰਕ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਕ੍ਰੈਂਬਲਿੰਗ ਵਾਲੀ  ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਤੁਕਬੰਦੀ ਲਈ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਲਚਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ  ਹੈ।

== ਆਰਟੀਕਲ  ==
ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ ਵਰਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਅਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ (ਇੱਕ) ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹਿਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਬਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਿਛੇਤਰ -ਏ ਜਾਂ ''-ਆ''  ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''-ਏ''  ਜਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ''-ਆ''  ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਨਵੀਂ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੁਰਾਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਸਵਰ ਬਦਲਦੇ ਆਏ ਹਨ।   

* ਸਾਹਿਤਕ: کتاب روی میز است ''ਕਿਤਾਬ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਅਸਤ''  'ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਹੈ।  
* ਬੋਲਚਾਲ: کتابه رویه میزه ''ਕਿਤਾਬੇ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ 'ਏ'''  'ਕਿਤਾਬ ਟੇਬਲ 'ਤੇ ਹੈ' 

ਬਹੁਵਚਨ ਨਾਵਾਂ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਹੁਵਚਨ ਚਿੰਨ ها ਹਾ ਬਹੁਵਚਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।   

ਬੋਲਚਾਲ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨਿਸ਼ਚਤ ਆਰਟੀਕਲ ਅੰਕ ਇੱਕ, ''ਯੇਕ'', ਅਕਸਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ''ਯੇ''  ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  

* روی میزز یک کتاب ''است-ਰੂ-ਯੇ  ਮੀਜ਼ ਯੇਕ ਕਿਤਾਬ ਅਸਤ'' ' ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ' 

== ਨਾਂਵ  ==

=== ਲਿੰਗ ===
ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਸਰਵਨਾਂਵ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਆਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਉਧਾਰੇ ਲਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਚਿੰਨ ة- ਹਟਾ ਕੇ ਲਿੰਗ-ਰਹਿਤ ਫ਼ਾਰਸੀ ਚਿੰਨ ه / -ه ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ -ਏ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ -ਆ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

ਕਈ ਉਧਾਰ ਲਏ ਅਰਬੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਅਰਬੀ ਨਾਰੀ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ ''-ਆਤ''  ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਲਿੰਗ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਬੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।  

=== ਬਹੁਵਚਨ ===
ਸਾਰੇ ਨਾਂਵ ها-''‹ਹਾ›'' ਦੇ ਪਿਛੇਤਰ ਨਾਲ਼ ਬਹੁਵਚਨ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਂਵ ਦੇ ਮਗਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ। ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਾਂ زیاد ''ਜ਼ਿਆਦ''  'ਬਹੁਤੇ' ਜਾਂ (بسیاری) ''ਬਸਿਆਰ (ਈ)'' ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।  ''-ਹਾ''  ਉਦੋਂ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਾਂਵ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  

* سه تا کتاب ''ਸਹ ਤਾ ਕਿਤਾਬ''  'ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ' 
* بسیارى کتاب ''ਬਸਿਆਰੀ ਕਿਤਾਬ''   'ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ' 
* کتاب‌های بسیار ''ਕਿਤਾਬ-ਹਾਯੇ-ਬਸਿਆਰ'' 'ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ' 
* کتاب‌ها ''ਕਿਤਾਬ-ਹਾ''  'ਕਿਤਾਬਾਂ' 
* من کتابی را دوست دارم ''ਮਨ ਕਿਤਾਬ-ਓ ਦੂਸਤ ਦਾਰਮ''  'ਮੈਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਪਸੰਦ ਹੈ' 
* آنها ''دانشجو هستند ਉਨਾ ਦਾਨਿਸ਼ਜ਼ੂ ਹਸਤੰਦ ਅਤੇ''  'ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ' 
* آنها دانشجوها هستند ''ਉਨਾ ਦਾਨਿਸ਼ਜ਼ੂਹਾ ਹਸਤੰਦ''  'ਉਹ ਓਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ' 

ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਨਾਂਵ  ਜਾਂ ਸਰਵਨਾਂਵ  ਕਿਸੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, - ''ਹ  ਤੋਂ''  - ''ਆ''  ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

* ਸਾਹਿਤਕ: ''ਆਨਹਾ''  'ਉਹ (ਬ.ਵ.)' 
* ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਬੋਲੇ: ''ਉਨਾ''  'ਉਹ (ਬ.ਵ.)' 

ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਨਦਾਰ ਨਾਵਾਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਛੇਤਰ -ਆਨ (ਜਾਂ ''-ਗਾਨ''  ਅਤੇ ''-ਯਾਨ'' ਰੂਪ'')''  ਪਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ''-ਹਾ''  ਆਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Persian|last=Mahootian|first=Shahrzad|publisher=Routledge|year=1997|isbn=0-415-02311-4|location=London|page=190}}&lt;/ref&gt; 

* ਸਾਹਿਤਕ: پرندگان''ਪਰਿੰਦੇਗਾਨ''  'ਪੰਛੀ (ਬਹੁਤੇ)' 
* ਬੋਲਚਾਲ: پرنده‌ها ''ਪਰਿੰਦੇਹਾ''  'ਪੰਛੀ (ਬਹੁਤੇ)' 

ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਲਏ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਹੁਵਚਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਤ -ਆਤ ਨਾਲ ''ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ'' ਜਾਂ ਸਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਨਾਲ।  (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ &quot;ਕਿਤਾਬ / ਕਿਤਾਬਾਂ&quot; ਲਈ ''ਕਿਤਾਬ / ਕਿਤੋਬ'' ) ਅਰਬੀ ਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਅੰਤ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਕਈ ਵਾਰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਜਿਵੇਂ  &quot;indexes&quot;  ਬਨਾਮ &quot;indices&quot; ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ  ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਲੋਂ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ) 

===ਕਾਰਕ===
ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਰਕ ਹਨ: ਸਧਾਰਨ (ਜਾਂ ਕਰਤਾ) ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਰਕ । ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਕ ਨਾਂਵ ਦਾ ਇੱਕ  ਬਿਨਾਂ ਚਿੰਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਨਾਂਵ ਦੇ ਬਾਅਦ  را ''(ਰਾ)'' ਜਾਂ ਪਿਛੇਤਰ ''-ਓ,'' ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਮਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਔਬਲੀਕ  ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਕ ਚਿੰਨ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।   

* ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ: کتاب آنجاست ''ਕਿਤਾਬ ਆਂਜਾਸਤ'' / کتابها آنجایند ''ਕਿਤਾਬਹਾ ਆਂਜਾਇਅੰਦ'' ( 'ਕਿਤਾਬ  ਹੈ, / ਕਿਤਾਬਾਂ  ਹਨ')

ਬੇਜਾਨ ਕਰਤਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਵਚਨ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ: ''ਕਿਤਾਬਾ ਆਂਜਾਸਤ'' (&lt;nowiki&gt;'ਕਿਤਾਬਾਂ' ਉਥੇ ''&lt;/nowiki&gt; ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ)।  

* ਕਰਮ: کتاب را بده به من ''ਕਿਤਾਬ-ਓ (ਕਿਤਾਬ-ਰਾ) ਬਿਦੇ ਬੇ ਮਨ''  'ਮੈਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦਿਓ' 
* ਈਜ਼ਾਫ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਲਕੀ:  کتاب آرش ''ਕਿਤਾਬ-ਏ ਆਰਸ਼''  'ਆਰਸ਼ ਦੀ ਕਿਤਾਬ'

== ਪੜਨਾਂਵ ==

=== ਕਰਤਾ ਪੜਨਾਂਵ ===
ਫ਼ਾਰਸੀ ਇੱਕ ਨਲ-ਸਬਜੈਕਟ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋ-ਡ੍ਰੌਪ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪੜਨਾਂਵ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ) 'ਮੈਂ', 'ਉਹ', 'ਉਹ') ਵਿਕਲਪਿਕ ਹਨ। ਪੜਨਾਂਵ ਨਾਲ ਰਾ ਜੋੜਕੇ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵੈਸੇ ਉਹ ਓਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ ਕਰਮ ਰੂਪ من را ਮਨ ਰਾ  'ਮੈਂਨੂੰ' ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ''ਮਾਰਾ''  ਜਾਂ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ, ''ਮਾਨੋ'' ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਪਰ, ਪੜਨਾਂਵੀਂ ਜੈਨੇਟਿਵ ਐਨਕਲੀਟਿਕਸ (ਉਪਰੋਕਤ ਵੇਖੋ) ਸਧਾਰਣ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹਨ।  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ 
|-
! ਵਿਅਕਤੀ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! 1 
| ਮਨ مَن 
| mā ਮਾ 
|-
! ਦੂਜਾ 
| ਤੋ  تو 
| ਸ਼ਮਾ شُما 
|-
! ਤੀਜਾ 
| ਊ او (ਮਨੁੱਖ) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ਆਨ آن (ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ), &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ਵੇ وِى * (ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਹਿਤਕ) 
| ਆਨਹਾ آنـها (ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ / ਮਨੁੱਖੀ), &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ਇਸ਼ਾਨ ایشان (ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਰਸਮੀ) 
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਬੋਲਿਆ ਰੂਪ 
|-
! ਵਿਅਕਤੀ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! 1 
| ਮਨ مَن 
|  ਮਾ  mā  
|-
! ਦੂਜਾ 
|ਤੋ تو
| ਸ਼ੁਮਾ شُما 
|-
! ਤੀਜਾ 
| ਊ او &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ਇਸ਼ਾਨ ایـشان * (ਆਨਰੇਰੀ) 
| ਊਨਹਾ/ਊਨਾ  ا(ਸਧਾਰਣ), &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ਇਸ਼ੁਨ ایـشان (ਆਨਰੇਰੀ) 
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਦੇ '''ਬਹੁਵਚਨ''' ਕਿਰਿਆ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ 

ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ੍ਰੈਂਚ]] ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ ਪੜਨਾਂਵ 'ਸ਼ੁਮਾ' ਸੰਬੋਧਨ ਦੇ ਇਕ ਸਨਿਮਰ  ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ'ਤੋ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤਾਂ (ਅਖੌਤੀ ਟੀ – ਵੀ ਫਰਕ) ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੀ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ, ''ਇਸ਼ੁਨ''  ਪੜਨਾਂਵ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਹਵਾਲੇ ਲਈ ''ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ''  ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: &lt;ref&gt;Obolensky et al. (1963), p.87.&lt;/ref&gt; 

* ببخشید شما آمریکایی هستید?''ਬਬਖ਼ਸ਼ੀਦ, ਸ਼ੁਮਾ  ਅਮਰੀਕਾਈ ਹਸਤਿਦ?'' 'ਮਾਫ ਕਰਨਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹੋ?' 
* ایشان به من گفتند برویم تو ''ਇਸ਼ੁਨ ਬਾ ਮਨ ਗੁਫ਼ਤਨ, ਬੇਰਿਮ ਤੂ'' ' ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, &quot;ਚਲ ਅੰਦਰ ਚਲ.&quot; ' 

=== ਸੰਬੰਧ ਨਿਰਧਾਰਕ ===
ਮਾਲਕੀ ਅਕਸਰ ਨਾਂਵ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਛੇਤਰ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਿਛੇਤਰ ਕਰਮ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਵਰਤੇ  ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਉਲਟ) ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਲਈ ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, کتابش (''ਕਿਤਾਬਸ਼'') ਦਾ ਅਰਥ 'ਉਸਦੀ (ਪੁਲਿੰਗ) ਕਿਤਾਬ' ਜਾਂ 'ਉਸਦੀ (ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ) ਕਿਤਾਬ' ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ਸੰਬੰਧ''' '''ਨਿਰਧਾਰਕ (ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ)''' 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ  
| -ਅਮ ـَم 
| -ਏਮਾਨ ـِمان 
|-
! ਮੱਧਮ  
| -ਅਤ ـَت 
| -ਏਤਾਨ ـِتان 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਅਸ਼ ـَش 
| -ਏਸ਼ਾਨ ـِشان 
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ਸੰਬੰਧ''' '''ਨਿਰਧਾਰਕ''' '''(ਈਰਾਨੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਈ ਰੂਪ)''' 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ  
| -ਅਮ ـَم 
| -ਏਮੂਨ  ـِمون 
|-
! ਮੱਧਮ  
| -ਏਤ ـِت 
| -ਏਤੁਨ  ـِتون 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਏਸ਼ ـِش 
| -ਏਸ਼ੁਨ ـِشون 
|}
ਉਦਾਹਰਨਾਂ: 

* کتابتان روی میزا ''ਕਿਤਾਬੇਤੁਨ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਏ'' 'ਤੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਹੈ' 
* کتابم روی میز است  ''ਕਿਤਾਬਮ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਅਸਤ'' ' ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਹੈ' 

ਜਦੋਂ ਉਹ  ਡੰਡੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ  ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਲਈ ਯੇ  ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਵਚਨ ਚਿੰਨ ها ਦੇ ਨਾਲ, ਈਰਾਨੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਬੰਧਕੀ ਚਿੰਨ ਤੋਂ ''-ਆ / -ਏ''  ਡੰਡੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, 'ਮੇਰੀਆਂ ਕਾਰਾਂ' ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਯ-ਡੰਡੀ ਨਾਲ  ماشین هایم (''ਮਸ਼ੀਨ-ਹਾਇਮ'') ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ماشین هام (''ਮਸ਼ੀਨ-ਹਾਮ'') ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਲਚਾਲ ਦੇ  ਰੂਪ ਵਿਚ, ''ਹ''  ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਲਈ  ماشینام (''ਮਸ਼ੀਨਾਮ'' ) ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ,  ها ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕੇ: ماشینها - ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

===ਇਜ਼ਾਫ਼ੇ===
ਕਬਜ਼ਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਢੰਗ [[ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ|ਇਜ਼ਾਫ਼ੇ]] ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਰਤਾ ਪੜਨਾਂਵ ਜਾਂ ਨਾਂਵ-ਵਾਕਾਂਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਐਪਰ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਖ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਉਪਵਾਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਂ ਸਿੱਧੇ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕਰਮ ਵੀ ਹੋਵੇ।  

* کتاب شما روی میزه ''ਕਿਤਾਬੇ ਸ਼ੁਮਾ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਏ''  'ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਹੈ' 
* کتاب من روی میزه ''ਕਿਤਾਬੇ ਮਨ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਏ''   'ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਹੈ' 
* ''کتاب استاد روی میز است ਕਿਤਾਬੇ ਉਸਤਾਦ ਰੂ-ਯੇ ਮੀਜ਼ ਅਸਤ''  'ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਹੈ ' 
* اکبار برادر اوراید اکبر- ਅਕਬਾਰ ਬਰਾਦਰ-ਏ-ਊ-ਰਾ ਦੀਦ 'ਅਕਬਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ (ਭਾਵ: ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ) ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ' 
* اکبار برادرش را دید ''ਅਕਬਰ ਬਰਾਦਰੇਸ਼ ਰਾ ਦੀਦ''  'ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸਦੇ (ਭਾਵ: ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ) ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ' 
* '''ਸਹੀ:''' برادرم را دیدم ''ਬਰਾਦਰਮ ਰਾ  ਦੀਦਮ''  'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ' 
* '''ਗਲਤ''' :  برادرِ من را دیدم ''ਬਰਾਦਰ-ਏ ਮਨ ਰਾ ਦੀਦਮ,'' ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਤਾ ਪੜਨਾਂਵ ਨੂੰ ਇਕ ਸੰਬੰਧਕ ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਈਜ਼ਾਫੇ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

=== ਆਬਜੈਕਟ ਪੜਨਾਂਵ  ===
ਕਰਮਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਕਰਤਾਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (را ਰਾ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪਿਛੇਤਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਪਰੰਤੂ ਕਰਮਵਾਚਕ ਪੜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਨਿਰਧਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਂਵ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪਿਛੇਤਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਹੇਠਾਂ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਉਦਾਹਰਣ &quot;ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ&quot; ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਮ  ਸ਼ਾਮਲ''' 
! ਲਿਪੀ ਅੰਤਰਨ 
! ਫ਼ਾਰਸੀ 
! ਨੋਟ 
|-
| ''ਦਿਰੂਜ਼  '''ਊ ਰਾ''' ਦੀਦਮ''  
| دیروز او را دیدَم 
| ਕਰਮਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਜੋਂ ਕਰਤਾਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵੇਲੇ را  ਰਾ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪਿਛੇਤਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।   
|-
| ''ਦਿਰੂਜ਼  ਦੀਦਮੇ'''ਸ਼''''' 
| دیروز دیدَمَش 
| ਕਿਸੇ  ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪਿਛੇਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਨਿਰਧਾਰਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਾਈ ਗਈ ਹੈ।   
|}

=== '''ਨਿਸਚੇ-ਵਾਚਕ''' ਪੜਨਾਂਵ ===
ਨਿਸਚੇ-ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਕ੍ਰਮਵਾਰ  این (''ਈਨ'' , ਇਸ) ਅਤੇ آن ( ''ਆਨ'', ਔਹ) ਹਨ।  ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ اینها  (''ਈਨਹਾ'', ਇਹ, ਬਹੁਵਚਨ) ਅਤੇ ''ਅਨਾਨਾ'' (''ਆਨਹਾ'', ਔਹ, ਬਹੁਵਚਨ) ਨਿਰਜੀਵ ਨਾਵਾਂ ਲਈ, ਜਾਂ اینان (''ਈਨਾਨ'', ਇਹ, ਬਹੁਵਚਨ) ਅਤੇ  آنان (''ਆਨਾਨ'' '','' ਔਹ, ਬਹੁਵਚਨ) ''ਸੰਜੀਵ ਨਾਵਾਂ''  ਲਈ ਹਨ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ آن ਅਤੇ آنها  ਨੂੰ ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਕਰਤਾ  ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

ਨਿਸਚੇ-ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਨੂੰ یکی ''(ਯੇਕੀ,'' ਇੱਕ) ਅਤੇ یکی ها ''(ਯੇਕੀ ਹਾ,'' ) ਨੂੰ ਅਨਿਸਚੇ-ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: این یکی ''(ਈਨ ਯੇਕੀ,'' ਇਹ ਇੱਕ), آن یکی ''(ਆਨ ਯੇਕੀ,'' ਔਹ ਇੱਕ), این یکی ها (''ਈਨ ਯੇਕੀ'' ''ਹਾ'' , ਇਹ ਲੋਕ) ਅਤੇ آن یکی ها (''ਆਨ ਯੇਕੀ ਹਾ ,'' ਔਹ ਵਾਲੇ)।  

== ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ==
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸਯੁੰਕਤ ਵਿਓਤਪਤ ਰੂਪਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਖ਼ੁਸ਼-ਬਖ਼ਤ'' (ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ  'ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ') 'ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ', ਅਤੇ ''ਬਦਕਾਰ''  (ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਮਾੜੇ-ਕੰਮ ') 'ਦੁਸ਼ਟ' ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਇਕ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਿੰਨ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਵਧੇਰੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2019}}   ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ('ਹੋਰ ...') ਪਿਛੇਤਰ- ''ਤਰ'' (تَر) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ('ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ...') 'ਪਿਛੇਤਰ ''-ਤਰੀਨ'' (تَرین) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।  

ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਉੱਚਤਮ ਰੂਪ ਨਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।  

'ਤੋਂ/ਨਾਲੋਂ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ از (''ਅਜ਼'' ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 

* سگ من از گربه تو کوچکتر است ''ਸਗ-ਏ ਮਨ   ਅਜ਼ ਗਰਬ-ਯੇ ਤੂ  ਕੂਚਕਤਰ ਅਸਤ ਨੂੰ''  'ਮੇਰਾ ਕੁੱਤਾ ਤੇਰੀ ਬਿੱਲੀ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ'।   

== ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ==
ਸਧਾਰਣ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ: 

ਨਾਂਹਵਾਚਕ - ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਂ ਸਬਜੰਕਟਿਵ / ਹੁਕਮੀਆ - ਮੂਲ - ਅਤੀਤ - ਪੁਰਖ - ਕਰਮ  

* ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਗੇਤਰ: ''ਨ'', ਜੋ ਅਪੂਰਨ ਅਗੇਤਰ (''ਮੀ'') ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  
* ਅਪੂਰਨ ਜਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਅਗੇਤਰ: ''ਮੀ'' 
* ਸਬਜੰਕਟਿਵ/''ਹੁਕਮੀਆ''  ਅਗੇਤਰ: ਬੇ 
* ਅਤੀਤ ਪਿਛੇਤਰ:''ਦ'', ਜੋ ਕਿ ਅਘੋਸ਼ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ''ਤ ਵਿੱਚ''  ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 
* ਪੜਨਾਂਵੀ ਪਿਛੇਤਰ: ਉਦਾਹਰਨ ''-ਮ''  'ਮੈਨੂੰ', ''-i'' 'ਤੁਹਾਨੂੰ (SG.)' ਆਦਿ 
* ਕਰਮ ਪਿਛੇਤਰ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ  ''-ਅਸ਼''  ਜਾਂ ''-'ਏਸ਼''  ਉਸਨੂੰ / ਇਸਨੂੰ ' 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਪੜਨਾਂਵੀ ਪਿਛੇਤਰ (ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ) 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ 
| -ਅਮ ـَم 
| -ਇਮ ـیم 
|-
! ਮੱਧਮ 
| -ਈ  ـی 
| -ਇਦ ید 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਅਦ * ـَد 
| -ਅੰਦ ندَند 
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ਅਤੀਤ ਕਾਲ  ਵਿੱਚ, ਅਤੀਤ ਡੰਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤ ਦੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਫ਼ਤ رفت, ਨਾ ਕਿ *ਰਫ਼ਤਦ رفتد) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਪੜਨਾਂਵੀ ਪਿਛੇਤਰ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲਾ  ਰੂਪ) 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ 
| -ਅਮ 
| -ਇਮ 
|-
! ਮੱਧਮ 
| -ਈ 
| -ਇਦ/ -ਇਨ 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਏ * 
| -ਅਨ 
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਅਤੀਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਲੇ ਅਤੀਤ ਡੰਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (رفت ਰਫ਼ਤ, * رفته ਰਫ਼ਤੇ ਨਹੀਂ) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਕਰਮ ਪਿਛੇਤਰ (ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ) 
|-
! ਪੁਰਖ 
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ 
| -ਮ ـَم 
| -ਮਾਨ ـِمان 
|-
! ਮੱਧਮ 
| -ਅਤ ـَت 
| -ਏਤਾਨ ـِتان 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਅਸ਼ ـَش 
| -ਏਸ਼ਾਨ ـِشان 
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ਆਬਜੈਕਟ ਪਿਛੇਤਰ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲਾ  ਰੂਪ)''' 
|-
! ਪੁਰਖ  
! ਇਕਵਚਨ 
! ਬਹੁਵਚਨ 
|-
! ਉੱਤਮ  
| -ਮ 
| -ਏਮੁਨ 
|-
! ਮੱਧਮ  
| -ਏਤ 
| -ਏਤੁਨ 
|-
! ਅਨਯ 
| -ਏਸ਼ 
| -ਏਸ਼ੁਨ 
|}

=== ਕਾਲ  ===
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਲ ਹਨ : 

==== ਮਸਦਰ ====
[[ਮਸਦਰ (ਵਿਆਕਰਨ)|ਮਸਦਰ]] خوردن ''(ਖ਼ੁਰਦਨ)'' 'ਖਾਣ ਲਈ':  ن- ''(ਨ)'' ਅੰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਸਟੈਮ ਇਸ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: خورد (ਖ਼ੁਰਦ)।  

==== ਅਤੀਤ  ====
[[ਭੂਤ ਕਾਲ]] ਮਸਦਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਨ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਟੈਮ ਵਿਚ ਪੜਨਾਵੀਂ ਅੰਤ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਨਯ ਪੁਰਖੀ ਇੱਕਵਚਨ ਵਿੱਚ, ਪਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਪੜਨਾਵੀਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਸ خوردن ''(ਖ਼ੁਰਦਨ)''  خورد ''(ਖ਼ੁਰਦ),''ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ 'ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਧਾ।  

==== ਅਪੂਰਨ  ====
ਅਪੂਰਨ ਕਾਲ ਅਤੀਤ ਦੇ ਸਟੈਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਦੱਸਿਆ  ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ 'می' ( ''ਮੀ-'' ) ਅਗੇਤਰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ  می‌خوردم (''ਮੀ ਖ਼ੁਰਦਨ'' ) 'ਮੈਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ', 'ਮੈਂ ਖਾਂਦਾ ਸੀ'। ਇਸ ਕਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤੀਆ ਅਰਥ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ  ਹੈ: 'ਮੈਂ ਖਾ ਲੈਂਦਾ', 'ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ'।  

==== ਪੂਰਨ ====
ਪੂਰਨ ਕਾਲ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਟੈਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿਚ ''ਹ'' (ਏ ) ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ 'ਹੋਣ' ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸੋ ਖ਼ੁਰਦਨ (''xordan'') ਸੰਪੂਰਣ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਇਕਵਚਨ ਵਿਚ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ''ਖ਼ੁਰਦਾ ਅਮ'' ( ''xorde am'' ) 'ਮੈਂ ਖਾਧਾ' ਅਤੇ ਤੀਸਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕਵਚਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ خورده است ( ''xorde ast'' ). ਪਰ, ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ, ''ast'' ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਬਣਾਉਣ خورده ''(xorde)'' ਦੀ / ਉਸ ਨੇ &quot;ਖਾਧਾ ਗਿਆ ਹੈ. 

==== ਪਲੁਪਰਫ਼ੈਕਟ ====
ਪਲੁਪਰਫ਼ੈਕਟ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''خورده'' (ਖ਼ੁਰਦੇ) ਡੰਡੀ ਲੈ ਕੇ, بود (ਬੂਦ) ਜੋੜ ਕੇ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੜਨਾਵੀਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ 'خورده بودم'  ''(ਖ਼ੁਰਦੇ ਬੂਦਮ)'', 'ਮੈਂ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ'। ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ ਵਿਚ, ''بود''  (ਬਿਨਾਂ ਅੰਤ ਤੋਂ) ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

==== ਭਵਿੱਖ ====
[[ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ]]  'خواستن' (ਖ਼ਾਸਤਨ), ਚਾਹੁਣਾ, ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਪੁਰਖ  ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਦੇ ਇਕਵਚਨ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਹੈ 'خواهد' (ਖ਼ਾਹਦ) ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਇਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕੀਤੇ ਮਸਦਰ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ خورد (ਖ਼ੁਰਦ), ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ خواهد خورد (''ਖ਼ਾਹਦ'' ''ਖ਼ੁਰਦ'') 'ਉਹ ਖਾਵੇਗਾ/ਖਾਵੇਗੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ تمیز کردن (''ਤਮੀਜ਼ ਕਰਦਨ'') 'ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ', خواهد ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਦਨ ਇਸ ਦੇ ਤਣੇ ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ تمیز خواهد کرد (''ਤਮੀਜ਼ ਖ਼ਾਹਦ ਕਰਦ'' ) 'ਉਹ/ਇਹ ਸਾਫ ਕਰੇਗਾ/ ਕਰੇਗੀ'। ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚ, 'خواهد' ਨਾਲ ن. ''ਨਾ-''  ਲੱਗ ਕੇ نخواهد خورد ''ਨਾਖ਼ਾਹਦ ਕਰਦ''  'ਉਹ ਨਹੀਂ ਖਾਵੇਗਾ' ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

==== ਵਰਤਮਾਨ  ====
[[ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ]] ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਅਗੇਤਰ 'می' (''ਮੀ-'') ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਡੰਡੀ ਦਾ ਅਕਸਰ ਮਸਦਰ  ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 'ਖਾਣ' ਲਈ خوردن (''ਖ਼ੁਰਦਨ'' ) ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ  ਡੰਡੀ ਹੈ, خور (ਖ਼ੁਰ), ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਮਾਨ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ می خورم (''ਮੀਖ਼ੁਰਮ''  ) ਹੋਵੇਗਾ &quot;ਮੈਂ ਖਾਂਦਾ/ਖਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਖਾ ਰਿਹਾ/ਰਹੀ ਹਾਂ, ਖਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ&quot;। ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਦਾ ਇਕਵਚਨ ਅੰਤ د- ( ''-ਅਦ'' ) ਹੈ। ਨਕਾਰਾਤਮਕ -ن ''ਮੀ ਦੇ''  ਅੱਗੇ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ''ਨਾ''  ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ   (ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ: فردا  ''ਫ਼ਰਦਾ''  'ਕੱਲ੍ਹ') ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  

* فردا به سينما مى رود  - ''ਫ਼ਰਦਾ ਬੇ ਸਿਨਮਾ ਮੀਰਵਦ''  'ਕੱਲ ਉਹ ਸਿਨੇਮਾ ਜਾਏਗਾ/ਜਾਏਗੀ' 

==== ਵਰਤਮਾਨ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ====
ਵਰਤਮਾਨ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਮੀ- ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਬੇ- ਜਾਂ ਬੋ- (ਸਵਰ ''ਓ'' ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਆ ਅੱਗੇ) ਲਗਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: بخورم ''boxoram'' 'ਮੈਂ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਵਾਂ', 'ਮੈਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲੈਣ ਦਿਓ', بنويسم ''benevisam'' 'ਮੈਂ  ਲਿਖ ਲਵਾਂ', 'ਮੈਨੂੰ ਲਿਖ ਲੈਣ ਦਿਓ'  

=== ਸੰਯੁਕਤ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ===
ਹਲਕੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ کردن (ਕਰਦਨ) 'ਕਰਨਾ, ਬਣਾਉਣਾ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਕਿਰਿਆ  ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ, ਹਲਕੀ ਕਿਰਿਆ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਰੈਡੀਕੇਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਸ਼ਬਦ (ਗੁਫ਼ਤਗੂ) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਗੱਲਬਾਤ', ਜਦੋਂ ਕਿ گفتگو کردن (ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਕਰਦਨ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਬੋਲਣਾ'। ਕਿਸੇ   ਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਲ ਵਾਕੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਹਲਕੀ ਕ੍ਰਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  ਸਿਰਫ ਹਲਕੀ ਕਿਰਿਆ (ਜਿਵੇਂ ''ਕਰਦਾਨ'' ) ਪੁਰਖ/ ਵਚਨ ਆਦਿ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ: 

* ''ਦਾਰਮ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਮੀਕੁਨਮ''  (''دارم'' گفتگو می‌کنم) ('ਮੈਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ') 
* ''ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਕਰਦੇ'' ''ਅਮ'' (گفتگو کرده ام) ('ਮੈਂ ਬੋਲਿਆ ਹੈ') 
* ''ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਖ਼ਾਹਮ ਕਰਦਨ'' (گفتگو ''خواهم'' کرد) ('ਮੈਂ ਬੋਲਾਂਗਾ') 

''ਕਰਦਨ ਦੇ''  ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ: 

* ''ਫਰਾਮੋਸ਼ ਕਰਦਨ'' (فراموش کردن), 'ਭੁੱਲਣਾ' 
* ''ਗਿਰੀਏ ਕਰਦਨ'' (گریه کردن), 'ਰੋਣਾ' 
* ''ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰਦਨ'' (تلفن کردن), 'ਕਾਲ ਕਰਨਾ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰਨਾ  
* ''ਬਾਜ਼ਸਾਜ਼ੀ ਕਰਦਨ'' (بازسازی کردن), 'ਠੀਕ ਕਰਨਾ' 

=== ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ  ===

* ''ਬਾਯਦ'' (باید) - 'ਲਾਜ਼ਮੀ': ਕੰਜੂਗੇਟ ਨਹੀਂ। ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 
* ''ਸ਼ਾਯਦ'' (شاید) - 'ਸ਼ਾਇਦ': ਕੰਜੂਗੇਟ ਨਹੀਂ। ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ  
* ''ਤਵਾਨਿਸਤਨ'' (توانستن) - 'ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ' (ਸ਼ਾਬਦਿਕ 'ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ'): ਕੰਜੂਗੇਟ ਕੀਤਾ। ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 
* ''ਖ਼ਾਸਤਨ'' (خواستن) - 'ਚਾਹੁੰਦਾ': ਕੰਜੂਗੇਟ।   ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 
* ''ਖ਼ਾਸਤਨ''  (خواستن) - 'ਕਰੇਗਾ': ਕੰਜੂਗੇਟ।   ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਕਾਲ ਰਹਿਤ ਹੈ 

=== ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ===
ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 

*  ''رفتن'' ''ਰਫ਼ਤਨ''  'ਜਾਣਾ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ  ਰੂਪ - ''ਰਵ-'') ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ -ਰ-. ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਮੀ-ਰ-ਮ''  'ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ'।' ''ਮੀ-ਰ-ਈ''  'ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ।' ''ਬੇ-ਰ-ਇਮ''  'ਚਲੋ ਚੱਲੀਏ।' 
* دادن ''ਦਾਦਨ'', 'ਦੇਣਾ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ  ਰੂਪ''-ਦੇਹ-'' ) ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ-ਦ-. ਜਿਵੇਂ ''ਮੀ-ਦ-ਅਮ'' । 'ਮੈਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। '''ਮੀ-ਦ-ਇਮ'' . 'ਅਸੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।' 
* گفتن ''ਗੁਫ਼ਤਨ'', 'ਕਹਿਣਾ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ  ਰੂਪ ''-ਗੁ-'' ) ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ-ਗ-. ਜਿਵੇਂ ''ਮੀ-ਗ-ਅਮ'' । 'ਮੈਂ ਕਿਹਾ। '''ਮੀ-ਗ-ਇਨ''  'ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ।' 
* آمدن ''ਆਮਦਨ'', 'ਆਉਣਾ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ''-ਆਯ-'' ) ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ -ਆ-। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ''ਮੀ- ਯਾ-ਮ'', 'ਮੈਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ' 
* خواستن ''ਖ਼ਾਸਤਨ'' , '''ਚਾਹੁਣਾ'' ' (ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ''-ਖ਼ਾਹ-'') ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ -''ਖ਼ਾ''-. ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਮੀ-ਖ਼ਾ-ਮ''  'ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ' 

== ਪਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ==
ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ [[ਪ੍ਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸਟਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ|ਪਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ]] ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਮੁਢਲੀਆਂ ਪਰੈਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਦਾਰ''  'ਵਿੱਚ', ਜੋ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ''ਇਜ਼ਾਫੇ''  ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ''ਇਜ਼ਾਫੇ''  (''-ਏ''  ਜਾਂ ''-ਯੇ'' ) ਦੇ ਜਰੀਏ ਨਾਂਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ  ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: 

* ''ਅਜ਼'' (از) 'ਤੋਂ' 
* ''ਬਾ'' (با) 'ਨਾਲ' 
* ''ਬਰ'' (بر) 'ਉੱਤੇ' 
* ''ਬਰਾ-ਯੇ'' (برای) 'ਲਈ' 
* ਬੇ (به) 'ਨੂੰ' 
* ''ਬੀ'' (بی) 'ਬਿਨਾ' 
* ''ਦਰ'' (در) 'ਵਿੱਚ' 
* ''ਮਾਨੰਦ-ਏ'' (مانندِ) 'ਜਿਵੇਂ' 
* ''mesl-e'' (مثل) 'like' 
* ''ਰੂ-ਯੇ'' (روی) 'ਉੱਤੇ'
* ''ਤਾ'' (تا) 'ਜਦ ਤੱਕ, ਜਦ ਤੱਕ ਨਾ' 
* ''ਤੁ-ਯੇ'' (توی) 'ਵਿੱਚ' 
* ''ਜ਼ੀਰ-ਏ'' (زير) 'ਥੱਲੇ' 

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] 
* ਤਾਜਿਕ ਵਿਆਕਰਨ 
* ਕੁਰਦ ਵਿਆਕਰਣ 

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.dastur.info/ ਨਾਵਿਦ ਫਾਜ਼ਲ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਣ] ( [http://www.dastur.info/persian-grammar/ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ] ; [http://www.dastur.info/persische-grammatik/ ਜਰਮਨ)] 
* [http://www.laits.utexas.edu/persian_grammar/ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੋਤ] 
* [http://avayeazad.com/dastoor/list.htm ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721234412/http://www.avayeazad.com/dastoor/list.htm |date=2010-07-21 }} 
* [http://www.hellomahdi.com/farsi/Learn-Persian-Grammar.php ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਨ ਸਿੱਖਣਾ: ਇੱਕ ਜਾਣ ਪਛਾਣ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114073111/http://www.hellomahdi.com/farsi/Learn-Persian-Grammar.php |date=2018-11-14 }} 
* [http://www.shamlu.com/odyssey/dastour/ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਮਲੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਫ਼ਾਰਸੀਦਾ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਕਰਣ ਕੋਰਸ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105001919/http://www.shamlu.com/odyssey/dastour/ |date=2010-11-05 }} 
* [http://www.bbc.co.uk/persian/help/2009/01/090107_ag_cojo_fer3.shtml ਫ਼ਾਰਸੀਵਿਆਕਰਣ ਲਈ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਾਈਡ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ)]
* [http://www.wdl.org/en/item/2977 ''ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਿਆਰ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602230914/http://www.wdl.org/en/item/2977 |date=2021-06-02 }} ਅਰਬੀ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀਵਿਆਕਰਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਖਰੜਾ  ਹੈ। ਇਹ 1553 ਦਾ ਹੈ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਣ]]</text>
      <sha1>kgtundan8y2djuvmgrqgiv3wrhcfk24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਸਮਿਤਾ ਬਗਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129481</id>
    <revision>
      <id>847720</id>
      <parentid>574860</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8776" sha1="3qhuy6qg94kqvq3iqriizr19t0ieewn" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਸੁਸਮਿਤਾ ਬਗਚੀ|spouse=[[ਸੁਬਰੋਤੋ ਬਗਚੀ]]|module=|years_active=|signature_alt=|signature=|awards=ਸਾਹਿਤਯਾ ਅਕਾਦਮੀ ਪਰਸਕਾਰ ,&lt;br&gt;ਪਰਾਜਤੰਤਰਾ ਅਵਾਰਡ ,  &lt;br&gt;ਗੰਗਾਧਰ ਰਥ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ|relatives=|children=|notable_works=ਚਿਲਡਰਨ ਆਫ ਏ ਬੇਟਰ ਗੋਡ,&lt;br&gt;''ਅਕਾਸ਼ਾ ਜੌਂਤੀ ਕਥਾ''|image=|occupation=ਲੈਕਚਰਾਰ, ਗਲਪ ਲੇਖਕ,  ਸੰਪਾਦਕ, ਅਧਿਕਾਰੀ|nationality=ਭਾਰਤੀ|death_date=|birth_place=|birth_date={{birth date |df=yes|1960|09|25|}} &lt;ref name=&quot;Dutt Sahitya Akademi 1999 p. 83&quot;&gt;{{cite book | last=Dutt | first=K.C. | author2=Sahitya Akademi | title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M | publisher=Sahitya Akademi | series=Who's who of Indian Writers, 1999 | year=1999 | isbn=978-81-260-0873-5 | url=https://books.google.co.in/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA83 | access-date=2020-04-01 | page=83}}&lt;/ref&gt;|caption=|imagesize=|website=}} '''ਸੁਸਮਿਤਾ ਬਗਚੀ''' (ਨੀ '''ਪਾਂਡਾ''') ਉੜੀਆ ਦੀ ਉਘੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜੋ [[ਉੜੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।  &lt;ref name=&quot;WorldCat.org&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n89166072|title=Bāgcī, Susmitā 1960- &amp;#91;WorldCat.org&amp;#93;|website=WorldCat.org|access-date=2020-04-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Penguin India 2020&quot;&gt;{{Cite web|url=https://penguin.co.in/author/susmita-bagchi/|title=Susmita Bagchi|date=2020-04-01|website=Penguin India|access-date=2020-04-01}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਨਾਵਲ, ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਕੁੰਤਲਾ ਪਾਂਡਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਉੜੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜੋ ਉੜੀਆ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਸਿਕ ਸੁਚਰਿਤਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਕਾਸ਼ਾ ਜੌਂਤੀ ਕਥਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 1992 ਵਿਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;Odisha Sahitya Akademi&quot;&gt;{{Cite web|url=http://odishasahityaakademi.org/sahitya-award6.php|title=Odisha Sahitya Akademi|website=Odisha Sahitya Akademi|language=or|access-date=2020-04-01|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216134409/http://odishasahityaakademi.org/sahitya-award6.php|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮੋ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;outlookindia 2019&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/odbjdld-appointment-chg-slug/1598260|title=BJD-LD Appointment|date=2019-08-16|website=Outlookindia|access-date=2020-04-01}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1960 ਨੂੰ [[ਕਟਕ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਕੁੰਤਲਾ ਪਾਂਡਾ ਉੜੀਆ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;Basu 2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/odia-writer-susmita-bagchi-on-her-first-english-novel/article10310908.ece|title=The sway of her Pen|last=Basu|first=Soma|date=2015-08-13|website=The Hindu|access-date=2020-04-01}}&lt;/ref&gt;  ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਤੀ ਸੁਬਰਤੋ ਬਾਗੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।  

== ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ ''ਸੁਚਰਿਤਾ''  1982 ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਅਕਾਸ਼ਾ ਜੌਂਤੀ ਕਥਾ''  1990 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ''ਛਾਈ ਸੇਪਾਖੇ ਮਨੀਸ਼ਾ''  ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਉਸ ਦਾ ਉੜੀਆ ਨਾਵਲ &quot;ਦੇਬਾ ਸ਼ਿਸ਼ੂ&quot; ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਇਹ 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਪੈਨਗੁਇਨ ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ &quot;ਚਿਲਡਰਨ ਆਫ਼ ਬਿਟਰ ਗੌਡ&quot; ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Basu 2015&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Jain 2016 p. 489&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=6tekDAAAQBAJ&amp;pg=PT489|title=She Walks, She Leads: Women Who Inspire India|last=Jain|first=G.|publisher=Penguin Books Limited|year=2016|isbn=978-93-86057-70-9|page=489|access-date=2020-04-01}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ''ਮੋ ਸਕੂਲ''  ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਅਤੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;outlookindia 2019&quot;/&gt; 

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੰਮ ==

* {{Cite book|title=Akasa yeumthi katha kahe|last=Bagci|first=Susmita|publisher=Grantha Mandira|year=1990|language=or|oclc=22006546}} 
* {{Cite book|title=Chai se pakha manisha|last=Bagci|first=Susmita|publisher=Sucarita Pablikesansa|year=1991|language=or|oclc=28114990}} 
* {{Cite book|title=Mo Jharkaru Pruthibi|last=Bagchi|first=Susmita|publisher=Sucarita Pub|year=1995|language=or}} 
* {{Cite book|title=Naibedya|last=Bagci|first=Susmita|publisher=Sucarita Pablikesansa|year=1996|language=or|oclc=40869146}} 
* {{Cite book|title=Bhinna kula, anya dheu|last=Bagci|first=Susmita|publisher=Sucarita Pablikesansa|year=1997|language=or|oclc=40869147}} 
* {{Cite book|title=Prabasara pakshi|last=Bagci|first=Susmita|publisher=Sucarita Pablikesansa|year=1998|language=or|oclc=47630767}} 
* {{Cite book|title=Basudhara prasna|last=Bagci|first=Susmita|publisher=Sucarita Pablikesansa|year=1999|language=or|oclc=47666693}} 
* {{Cite book|title=Srotaparnna|last=Bagci|first=Susmita|publisher=Sucarita Pablikesansa|year=2000|language=or|oclc=47666721}} 
* {{Cite book|title=Svapna niharika|last=Bagci|first=Susmita|publisher=Sucarita Pabalikesansa|year=2003|language=or|oclc=500150694}} 
* {{Cite book|title=Nila akasa, dhala megha|last=Bagci|first=Susmita|publisher=Sucarita Pabalikesans.|year=2003|language=or|oclc=500172726}} 
* {{Cite book|title=Bimala darsana = Bimala darshan|last=Bagci|first=Susmita|year=2007|language=or|oclc=903896880}} 
* {{Cite book|title=Children of a better god|last=Bagci|first=Susmita|last2=Dasa|first2=Bikrama|publisher=Penguin Books|year=2010|isbn=0-14-306642-0|oclc=778788237}} &lt;bdi&gt;  &lt;/bdi&gt;  
* {{Cite book|title=Eka patha eka pathika|last=Bagci|first=Susmita|year=2013|language=or|oclc=989811272}} 
* {{Cite book|title=Bidesini = Bideshini|last=Bagci|first=Susmita|year=2015|language=or|oclc=960106712}} 
* {{Cite book|title=Asa pherijiba = Assa-pherijiba|last=Bagci|first=Susmita|year=2015|language=or|oclc=960106711}} 
* {{Cite book|title=Beneath a Rougher Sea|last=Bagchi|first=Susmita|date=30 Sep 2016|publisher=Leadstart Publishing Private Limited|isbn=978-9352016235}} &lt;bdi&gt;  &lt;/bdi&gt;  

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]]</text>
      <sha1>3qhuy6qg94kqvq3iqriizr19t0ieewn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129811</id>
    <revision>
      <id>847598</id>
      <parentid>831663</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20439" sha1="3itpxscpfdg7yi74d78aexm559i0f5m" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=ਵੇਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ|top score1=71|matches2=74|column2=ਵਿਮਨ ਟਵੈਂਟੀ 20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|catches/stumpings1=20/1|best bowling1=2/14|tenfor1=-|fivefor1=-|bowl avg1=22.00|wickets1=3|deliveries1=114|100s/50s1=-/8|bat avg2=18.60|bat avg1=25.90|runs1=829|matches1=48|column1=ਵਿਮਨ ਵਨਡੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|columns=3 &lt;!-- 1, 2, 3 or 4 --&gt;|hidedeliveries=|clubnumber3=79|year3=2018-ਹੁਣ|club3=ਹੋਬਰਟ ਹਰੀਕੇਨਸ|clubnumber2=79|runs2=856|100s/50s2=0/2|club2=ਰੇਲਵੇ ਵਿਮਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|100s/50s3=-/-|date=8 ਮਾਰਚ 2020|catches/stumpings3=2/-|best bowling3=1/18|tenfor3=-|fivefor3=-|bowl avg3=51.00|wickets3=1|deliveries3=30|top score3=40|bat avg3=18.00|top score2=57[[not out|*]]|runs3=144|matches3=9|column3=ਵਿਮਨ ਬਿਗ ਬਾਸ਼ ਲੀਗ|catches/stumpings2=37/0|best bowling2=n/a|tenfor2=-|fivefor2=-|bowl avg2=-|wickets2=-|deliveries2=12|year2=2015-ਹੁਣ|clubnumber1=79|female=ਹਾਂ|nickname=|testdebutagainst=|testdebutfor=|testdebutyear=|testdebutdate=|international=yes &lt;!-- Set as &quot;true&quot;, &quot;on&quot;, etc to activate international section --&gt;|family=|role=ਬੱਲੇਬਾਜ਼|bowling=ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਲੇਗਬ੍ਰੇਕ|batting=ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਬੱਲੇਬਾਜ਼|death_place=|lasttestdate=|death_date=&lt;!-- {{death date and age|26|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;|birth_place=[[ਕਦੁਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]]|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1992|10|16}}|fullname=ਵੇਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ|country3=|country2=|country=ਭਾਰਤ|caption=ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ [[2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ|alt=ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਮੂਰਤੀ ਨੇ 2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ|image=2020 ICC W T20 WC I v B 02-24 Krishnamurthy (01).jpg|testcap=|lasttestyear=|year1=2009-2014|T20Idebutdate=11 ਜੂਨ|club1=ਕਰਨਾਟਕਾ ਵਿਮਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|T20Ishirt=79|lastT20Iagainst=ਆਸਟਰੇਲੀਆ|lastT20Ifor=ਭਾਰਤ|lastT20Iyear=2020|lastT20Idate=8 ਮਾਰਚ|T20Icap=26|T20Idebutagainst=ਆਸਟਰੇਲੀਆ|T20Idebutfor=ਭਾਰਤ|T20Idebutyear=2011|odishirt=79|lasttestfor=|lastodiagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|lastodiyear=2018|lastodidate=12 ਅਪ੍ਰੈਲ|lastodifor=ਭਾਰਤ|odicap=96|odidebutagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|odidebutfor=ਭਾਰਤ|odidebutyear=2011|odidebutdate=30 ਜੂਨ|lasttestagainst=|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/442205.html ESPNcricnfo}} '''ਵੇਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ''' (ਜਨਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1992) ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/icc-womens-world-cup-2017-veda-krishnamurthy-a-threat-for-bowlers-despite-rusty-form-3728707.html|title=ICC Women's World Cup 2017: Veda Krishnamurthy a threat for bowlers despite rusty form}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnatakas-small-town-girls-turn-stars-on-world-cricket-stage/article19329572.ece|title=Karnataka’s small-town girls turn stars on world cricket stage}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 30 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ [[ਡਰਬੀ]] ਵਿਖੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/india/content/story/517762.html Krishnamurthy, Bisht in quadrangular sqaud]&lt;/ref&gt; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 51 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;pressreader.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/india/womans-era/20171016/281530816298238|title=PressReader.com - Connecting People Through News|website=www.pressreader.com|access-date=2018-12-15}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਲੇਗਬ੍ਰੇਕ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/492549.html India v England]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/news/Veda-Krishnamurthy-looks-forward-to-England-experience/articleshow/8737284.cms Veda Krishnamurthy looks forward to England experience]&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ, ਵੇਦ ਨੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;pressreader.com&quot;/&gt; ਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਾਟੇ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵੇਦ ਨੇ ਤਾਂ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਰਾਟੇ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Patnaik&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Consumer/RyZvbbMkR6Tp2IvuhYe9PO/World-T20-Veda-Krishnamurthy--dancer-don-destinys-child.html|title=World T20: Veda Krishnamurthy—dancer, don, destiny’s child|last=Patnaik|first=Sidhanta|date=2016-03-23|website=Mint|language=en|access-date=2018-12-15}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/icc-womens-world-cup-2017/content/story/1111546.html|title=India respond to captain Raj's rallying call|work=Cricinfo|access-date=2017-08-31|language=en|archive-date=2017-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901035051/http://www.espncricinfo.com/icc-womens-world-cup-2017/content/story/1111546.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਇਰਫਾਨ ਸੈਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਲੁਰੂ ਭੇਜੇ।&lt;ref name=&quot;Patnaik&quot;/&gt; ਇੱਕ ਕੇਬਲ ਆਪਰੇਟਰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਨਾਲ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਚਿਕੱਮਗਲੂਰੂ ਤੋਂ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਖੇਡਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/indian-womens-cricket-team-veda-krishnamurthy-interview|title=My mother encouraged me to play 'boys' sports, says Veda Krishnamurthy|last=Puri|first=Rajdeep|date=20 Jul 2017|access-date=21 Jul 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/indian-womens-cricket-team-veda-krishnamurthy-interview|title=My mother encouraged me to play 'boys' sports, says Veda Krishnamurthy|date=2017-07-20|access-date=2017-08-31}}&lt;/ref&gt;

ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਇਰਫਾਨ ਸੈਤ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ। ਅਪੂਰਵ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੁਮਨ ਸ਼ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਕੋਚਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਮਿਤਾਲੀ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੇਦ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਿਤਾਲੀ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;pressreader.com&quot;/&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾ ਮਿਤਾਲੀ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੋਵਾਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/mithali-raj-the-legend-a-nation-never-cared-for-553613|title=Mithali Raj: The legend a nation never cared for|last=Mukherjee|first=Abhishek|date=2016-12-03|work=Cricket Country|access-date=2017-08-31|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

== ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ==
ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬੀ-ਗਰੇਡ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ|ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਈ.]] ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/top-stories/Rahane-gets-Grade-A-contract-Raina-demoted-to-Grade-B/articleshow/49724826.cms?|title=Rahane gets Grade A contract, Raina demoted to Grade B|last=PTI|date=10 November 2015|work=The Times of India|access-date=19 July 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ਘਰੇਲੂ ਕਰੀਅਰ ===
ਕਰਨਾਟਕ ਸਟੇਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ -20]] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ ਕੇ.ਐਸ.ਸੀ.ਏ. ਮੁੱਖੀ ਦੇ ਇਲੈਵਨ ਅਤੇ ਕੇ.ਐਸ.ਸੀ.ਏ. ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਇਲੈਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਮੁੱਖੀ ਦੇ ਇਲੈਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/karnataka-takes-first-steps-towards-womens-ipl-heres-how-742925|title=Karnataka takes first step towards Women's IPL; here's how|last=IBTimes|website=International Business Times, India Edition|access-date=2017-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.crictracker.com/india-ready-womens-ipl-says-shantha-rangaswamy/|title=India is ready for Women's IPL, says Shantha Rangaswamy - CricTracker|date=2017-09-21|work=CricTracker|access-date=2017-09-24|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਬਰਟ ਹਰੀਕੇਨਸ ਦੁਆਰਾ 2017–18 ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਬਿਗ ਬਾਸ਼ ਲੀਗ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21060414/veda-krishnamurthy-signs-hobart-hurricanes-wbbl|title=Krishnamurthy signs with Hobart Hurricanes for WBBL|date=2017-10-18|work=EspnCricinfo|access-date=2017-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ===
ਉਸ ਨੇ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ [[ਡਰਬੀ]] ਵਿਖੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 51 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਉਸਦੀ ਟੀ -20 ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਸੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਬਿਲੇਰੀਕੇਯ ਵਿਖੇ ਨਾਟਵੈਸਟ ਟੀ -20 ਕੁਆਡ੍ਰਾਂਗੂਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਮੈਚ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/india/womans-era/20171016/281530816298238|title=Indian's Star Player- A chat with Veda Krishnamurthy.|last=|first=|date=|work=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ [[2017 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਟੀਮ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਨੌਂ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/series/8584/commentary/1085975/England-Women-vs-India-Women-Final-ICC-Women's-World-Cup-2017 Live commentary: Final, ICC Women's World Cup at London, 23 Jul], ESPNcricinfo, 23 July 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/live/cricket/40035680 World Cup Final], BBC Sport, 23 July 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sum3&quot;&gt;[https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jul/23/england-v-india-womens-world-cup-final-live England v India: Women's World Cup final – live!], ''The Guardian'', 23 July 2017.&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ 229 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਕਟ ਗਵਾਉਣ 'ਤੇ 33 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ 29 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 35 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/couldnt-sleep-entire-night-world-cup-final-loss-veda-krishnamurthy-india-vs-england-4768117/|title=I couldn’t sleep the entire night after the World Cup final loss, says Veda Krishnamurthy|last=|first=|date=|work=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

[[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 2017 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਆਖਰੀ ਲੀਗ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ 37 ਵੇਂ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਆਈ ਸੀ। 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਪਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਰਨ ਆਊਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ 45 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 70 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਚੌਕੇ ਅਤੇ ਦੋ ਛੱਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/india-vs-new-zealand-mithali-raj-ton-krishnamurthys-quickfire-70-take-india-to-265/7/articleshow/59610269.cms|title=India vs New Zealand: Mithali Raj ton, Krishnamurthy's quickfire 70 take India to 265/7|last=|first=|date=|work=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://scroll.in/field/843945/the-veda-krishnamurthy-show-that-left-new-zealand-dazed-and-confused|title=The Veda Krishnamurthy show that left New Zealand dazed and confused|last=|first=|date=|work=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਬਿੱਗ ਬਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੇ ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਲ. ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਹੋਬਾਰਟ ਹਰੀਕੇਨਸ (ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਲ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਹੇਲੇ ਮੈਥਿਉਜ਼ ਅਤੇ ਲੌਰੇਨ ਵਿਨਫੀਲਡ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricket.yahoo.com/news/wbbl-2017-18-veda-krishnamurthy-161511145.html|title=Cricket: News|website=cricket.yahoo.com|language=en|access-date=2017-10-19}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 ਵਿਚ, ਉਹ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਵਿਰੁੱਧ ਤੀਜੇ ਡਬਲਯੂ.ਡੀ.ਡੀ.ਆਈ. ਦੌਰਾਨ ਡਬਲਯੂ.ਓ.ਡੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ 1000 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Krishnamurthy1k&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/report/1123205/|title=Du Preez, Wolvaardt, Ismail deny India ODI whitewash|website=ESPN Cricinfo|access-date=10 February 2018}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ 2018 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ -20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced|title=Indian Women’s Team for ICC Women’s World Twenty20 announced|website=Board of Control for Cricket in India|access-date=28 September 2018|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928121529/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/863769|title=India Women bank on youth for WT20 campaign|website=International Cricket Council|access-date=28 September 2018}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ 2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28468147/kaur-mandhana-verma-part-full-strength-india-squad-t20-world-cup|title=Kaur, Mandhana, Verma part of full strength India squad for T20 World Cup|website=ESPN Cricinfo|access-date=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Facebook|CircleofCricket.VedaKrishnamurthy}} 
* [http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/442205.html cricinfo] 
* [https://cricketarchive.com/Players/240/240081/240081.html ਕ੍ਰਿਕਟਆਰਕਾਈਵ]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]</text>
      <sha1>3itpxscpfdg7yi74d78aexm559i0f5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130277</id>
    <revision>
      <id>847556</id>
      <parentid>841228</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7042" sha1="aa1me8sof6nhps32kil4ucftrssnsfn" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ
| name             = ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ
| image            = Lisa Jewell 2010 05 05 crop.jpg
| caption          = 2010
| birth_date       = {{bda|1968|7|19}}
| birth_place      = ਮਿਡਲਸੈਕਸ ਹਸਪਤਾਲ, ਲੰਦਨ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]]
| genre            = ਪਾਪੂਲਰ ਗਲਪ
}}
 
'''ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ''' (ਜਨਮ 19 ਜੁਲਾਈ 1968, ਮਿਡਲਸੈਕਸ਼ ਹਸਪਤਾਲ, ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਲਪ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ''ਰਾਲਫ਼'ਜ ਪਾਰਟੀ'', ''ਥਰਟੀਨਥਿੰਗ'', ''ਆਫਟਰ ਦ'' ''ਪਾਰਟੀ'', ''ਰਾਲਫ਼'ਜ ਪਾਰਟੀ''&lt;ref&gt;[http://www.rbooks.co.uk/product.aspx?id=1846055733 Rbooks.co.uk] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116012849/http://www.rbooks.co.uk/product.aspx?id=1846055733 |date=16 January 2011 }}&lt;/ref&gt;  ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ''ਦੇਨ ਸ਼ੀ ਵਾਜ਼ ਗੋਨ'', ''ਦ ਹਾਊਸ ਵੀ ਗ੍ਰਿਊ ਅਪ ਇਨ''  ਅਤੇ ''ਦ ਗਰਲਜ਼ ਇਨ ਗਾਰਡਨ ਆਦਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;[https://www.amazon.co.uk/dp/1846055741 Amazon]&lt;/ref&gt;

==ਜ਼ਿੰਦਗੀ==
ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉੱਤਰੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਫਿੰਚਲੇ ਵਿਚ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹੋਈ, ਛੇਵੇਂ ਰੂਪ ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਬਾਰਨੇਟ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਪਸਮ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਚ ਫੈਸ਼ਨ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। 

ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਫੈਸ਼ਨ ਰੀਟੇਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਪਿੰਕ ਵਿਚ।&lt;ref name=&quot;AL&quot;&gt;[http://www.lisa-jewell.co.uk/aboutlisa.html About Lisa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130092135/http://www.lisa-jewell.co.uk/aboutlisa.html|date=30 November 2010}}, Lisa Jewell's website.&lt;/ref&gt; 

ਬੇਵਕੂਫ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇਵੈਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਚ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇਕ ਨਾਵਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤ ਯਾਸਮੀਨ ਬੋਲੈਂਡ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਆਖਰਕਾਰ ਜੇਵੈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ''ਰਾਲਫ'ਜ ਪਾਰਟੀ''  ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ 1999 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਵਲ ਬਣ ਗਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.penguin.co.uk/static/cs/uk/0/articles/lisajewell/aboutlisa.html|title=Penguin's profile of Lisa Jewell|archive-url=https://web.archive.org/web/20100909082056/http://www.penguin.co.uk/static/cs/uk/0/articles/lisajewell/aboutlisa.html|archive-date=9 September 2010|access-date=20 August 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/lisa-jewell-inside-the--cappuccino-conspiracy-748277.html|title=Lisa Jewell: Inside the cappuccino conspiracy|last=Hagestadt|first=Emma|date=21 September 2001|work=The Independent|access-date=9 January 2011}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

ਜੇਵੈਲ ਅੱਜ ਯੂਕੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਅਤੇ 2008 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ''31 ਡ੍ਰੀਮ ਸਟ੍ਰੀਟ''  ਨੂੰ ਕਾਮੇਡੀ ਰੋਮਾਂਸ ਲਈ ਮੇਲਿਸਾ ਨਾਥਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.melissanathan.com/Award/Background.asp |title=Melissa Nathan Award For Comedy Romance website |access-date=20 ਸਤੰਬਰ 2020 |archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031105057/https://www.melissanathan.com/Award/Background.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਵਿਸ ਕਾਟੇਜ਼, ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜੱਸਚਾ ਅਤੇ ਬੇਟੀਆਂ ਐਮਲੀ ਮੇਅ (ਜਨਮ 2003) ਅਤੇ ਈਵੀ ਸਕਾਰਲੇਟ (ਜਨਮ 2007) ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;AL&quot;/&gt; 

== ਕਿਤਾਬਚਾ ==

=== ਨਾਵਲ ===

* ''ਰਾਲਫ'ਜ ਪਾਰਟੀ'' (1998) 
* ''ਥਰਟੀਨਥਿੰਗ'' (2000) 
* ''ਵਨ ਹਿੱਟ ਵੰਡਰ'' (2001) 
* ਏ ਫ੍ਰੈਂਡ ਆਫ ਦ ਫੈਮਲੀ (2004) 
* ''ਵਿਨਸ ਐਂਡ ਜੋਏ'' (2005) 
* ''31 ਡ੍ਰੀਮ ਸਟ੍ਰੀਟ'' (2007) 
* ''ਰੂਮਮੇਟਸ ਵਾਂਟਡ'' (2008) - 31 ਡ੍ਰੀਮ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਵਿਕਲਪੀ ਸਿਰਲੇਖ 
* ''ਦ ਟਰੂਥ ਅਬਾਉਟ ਮੇਲਡੀ ਬ੍ਰਾਊਨੀ'' (2009) ''ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ'' 
* ''ਆਫਟਰ ਦ ਪਾਰਟੀ'' (2010) &lt;ref&gt;[https://www.amazon.co.uk/dp/1846055733 Amazon]&lt;/ref&gt; 
* ''ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ ਅਸ'' (2011) &lt;ref&gt;[https://www.amazon.co.uk/dp/1846055741 Amazon]&lt;/ref&gt; 
* ਬੀਫ਼ੋਰ ਆਈ ਮੇਟ ਯੂ (2012) &lt;ref&gt;[https://www.amazon.co.uk/Before-Met-You-Lisa-Jewell/dp/1846059232 Amazon]&lt;/ref&gt; 
* ''ਦ ਹਾਊਸ ਵੀ ਗ੍ਰਿਊ ਅਪ ਇਨ'' (2013) 
* ਦ ਥਰਡ ਵਾਈਫ (2014) 
* ''ਦ ਗਰਲਜ਼''(ਉਰਫ ਦ ਗਰਲਜ਼ ਇਨ ਦ ਗਾਰਡਨ) (2015) 
* ਆਈ ਫ਼ਾਉਂਡ ਯੂ (2016) 
* ਦੇਨ ਸ਼ੀ ਵਾਜ਼ ਗੋਨ (2017) 
* ਵਾਚਿੰਗ ਯੂ (2018) 
* ਦ ਫੈਮਲੀ ਅਪਸਟੇਅਰ (2019) 
* ਇਨਵੀਜ਼ੀਵਲ ਗਰਲ (2020) 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.facebook.com/LisaJewellofficial ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ] 
* [https://twitter.com/LisaJewellUK ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ ਦਾ ਟਵਿੱਟਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] 
* [https://web.archive.org/web/20081216024728/http://www.lisa-jewell.co.uk/ ਲੀਜ਼ਾ ਜੈਵਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ] 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]]</text>
      <sha1>aa1me8sof6nhps32kil4ucftrssnsfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਸੁੰਦਰਾ ਤਿਵਾੜੀ ਬਰੂਟਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132686</id>
    <revision>
      <id>847580</id>
      <parentid>828693</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10534" sha1="8drnoerzk7c7k2nyzloof1qbawc1jnb" xml:space="preserve">{{Infobox artist|bgcolour=|nationality=ਭਾਰਤੀ|influenced=|influenced by=|patrons=|works=|movement=|training=|field=ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ|death_place=|name=ਵਾਸੁੰਦਰਾ ਤਿਵਾੜੀ ਬਰੂਟਾ|death_date=|birth_place=|birth_date=1955|birth_name=|caption=ਵਾਸੁੰਦਰਾ ਤਿਵਾੜੀ ਬਰੂਟਾ|imagesize=|image=VasundharaTewariBroota.jpg|awards=}}
'''ਵਸੁੰਧਰਾ ਤਿਵਾੜੀ ਬਰੂਟਾ''' (ਜਨਮ 1955)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wWDnTWrz4O8C&amp;pg=PA52|title=India Today: An Encyclopedia of Life in the Republic|last=Arnold P. Kaminsky|last2=Roger D. Long|date=30 September 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-37462-3|pages=52–}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਟਰ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਔ'''ਰਤ''' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਨੋ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਹੋਂਦ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jnaf.org/artist/vasundhara-tewari/|title=Vasundhara Tewari Broota - JNAF|access-date=2019-04-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vadehraart.com/vasundhara-tewari-broota|title=Vasundhara Tewari Broota|website=Vadehra Art Gallery|language=en-US|access-date=2019-04-06|archive-date=2019-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406070538/http://www.vadehraart.com/vasundhara-tewari-broota|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਰਵਾਇਤੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪਜ਼, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼  ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਹਾਲ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/Stoking-a-stroke/article16836216.ece|title=Stoking a stroke|last=Tripathi|first=Shailja|date=2010-01-06|work=The Hindu|access-date=2020-12-09|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2020/vivacity/the-feminine-spirit.html|title=The feminine spirit|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2020-12-09|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203161126/https://www.dailypioneer.com/2020/vivacity/the-feminine-spirit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1982-84 ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sanchitart.in/Vasundhara-Tewari-Broota-56.html|title=Vasundhara Tewari Broota Artist, Painter {{!}} Vasundhara Tewari Broota Painting Gallery {{!}} Sanchit Art|website=www.sanchitart.in|access-date=2019-04-06|archive-date=2019-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406070538/http://www.sanchitart.in/Vasundhara-Tewari-Broota-56.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ, ਜਤਿਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ 298 ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਰਾਹੀਂ [[ਕੇਰਲਾ ਹੜ੍ਹ 2018|2018 ਕੇਰਲ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ]] ਲਈ ਕਲਾ ਕਾਰਜ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/india/art-kerala-flood-disaster-2018-indian-artists-donate-works-raise-funds-1502687980.html|title=Art for Kerala Flood Disaster 2018: Indian artists donate art works to raise funds|date=September 22, 2018|work=SNS|access-date=10 April 2019|agency=The statesman}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਤਿਵਾੜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1955 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jnaf.org/artist/vasundhara-tewari/|title=Vasundhara Tewari Broota - JNAF|access-date=2019-04-06}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://jnaf.org/artist/vasundhara-tewari/ &quot;Vasundhara Tewari Broota - JNAF&quot;]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2019-04-06&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vadehraart.com/vasundhara-tewari-broota|title=Vasundhara Tewari Broota|website=Vadehra Art Gallery|language=en-US|access-date=2019-04-06|archive-date=2019-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406070538/http://www.vadehraart.com/vasundhara-tewari-broota|dead-url=yes}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.vadehraart.com/vasundhara-tewari-broota &quot;Vasundhara Tewari Broota&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406070538/http://www.vadehraart.com/vasundhara-tewari-broota |date=2019-04-06 }}. ''Vadehra Art Gallery''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2019-04-06&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬਰੂਟਾ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਹੈ।

== ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ==

* ਸ਼੍ਰੀਧਰਨੀ ਗੈਲਰੀ, ਦਿੱਲੀ, 1980 ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਇਕੋ ਸ਼ੋਅ।
* ਪੇਂਟਰ [[ਸੈਯਦ ਹੈਦਰ ਰਜ਼ਾ|ਐਸ ਐਚ ਰਜ਼ਾ ਦੀ]] ਯਾਦ ਵਿਚ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਆਪਣੀ 97 ਵੀਂ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਲਈ [[ਸੈਯਦ ਹੈਦਰ ਰਜ਼ਾ|ਰਜ਼ਾ]] ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਰ 20 ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/exhibition-to-celebrate-razas-plural-vision-of-art/1478741|title=Exhibition to celebrate Raza's plural vision of art|date=14 February 2019|publisher=outlookindia|access-date=10 April 2019|archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223091930/https://www.outlookindia.com/newsscroll/exhibition-to-celebrate-razas-plural-vision-of-art/1478741|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੈਲੇਟਸ, ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਮਾਰਚ 2019 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/artistic-voices-find-space-on-vibrant-canvases-at-this-exhibition-in-the-capital/story-nzJNKrj11dbPAVQfVwsa1K.html|title=Artistic voices find space on vibrant canvases at this exhibition in the Capital|date=2019-03-15|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-12-09}}&lt;/ref&gt;
* ਵੂਮੈਨ ਸਪੀਕ / ਚਾਈਲਡ ਸੌਂਗ, ਜਨਵਰੀ 2007 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20070115-vasundhara-tewari-broota-exhibition-titled-woman-speak-child-song-2007-749322-2007-01-15|title=Vasundhara Tewari Broota's art exhibition in Delhi|last=January 15|first=india today digital Delhi|last2=January 15|first2=2007 ISSUE DATE:|website=India Today|language=en|access-date=2020-12-09|last3=September 2|first3=2007UPDATED:|last4=Ist|first4=2011 15:38}}&lt;/ref&gt;

== ਐਵਾਰਡ ==
ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੀਏਨੇਲ ਐਲਜੀਅਰਜ਼, ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿਖੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sanchitart.in/Vasundhara-Tewari-Broota-56.html|title=Vasundhara Tewari Broota Artist, Painter {{!}} Vasundhara Tewari Broota Painting Gallery {{!}} Sanchit Art|website=www.sanchitart.in|access-date=2019-04-06|archive-date=2019-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406070538/http://www.sanchitart.in/Vasundhara-Tewari-Broota-56.html|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.sanchitart.in/Vasundhara-Tewari-Broota-56.html &quot;Vasundhara Tewari Broota Artist, Painter | Vasundhara Tewari Broota Painting Gallery | Sanchit Art&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406070538/http://www.sanchitart.in/Vasundhara-Tewari-Broota-56.html |date=2019-04-06 }}. ''www.sanchitart.in''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2019-04-06&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ==
ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿਖੇ ਨਵਨੀਤ ਮੈਂਡੀਰੱਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਤਿਵਾੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮਾਦਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੋਂਦ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/images-of-assertion-107011301017_1.html|title=Images of assertion|last=Mendiratta|first=Navneet|date=2007-01-13|work=Business Standard India|access-date=2020-12-09}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ 1995 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬਰੂਟਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/culture/live-and-let-live/cid/1538530|title=Live and let live|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2019-04-06}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>8drnoerzk7c7k2nyzloof1qbawc1jnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਮੋਨ ਟਾਟਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133406</id>
    <revision>
      <id>847694</id>
      <parentid>619102</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4425" sha1="8fp785fgvx6wmh17s5szmfxnuuzksxo" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸਿਮੋਨ ਟਾਟਾ 
| spouse = [[ਨਵਲ ਟਾਟਾ]]
| children = [[ਨੋਏਲ ਟਾਟਾ]]
| relations = [[ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ]]
}}

'''ਸਿਮੋਨ ਨਵਲ ਟਾਟਾ''', ਨੀ '''ਦੁਨੋਯੇਰ''' [[ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਸਵਿਸ ਜਨਮੀ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਔਰਤ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mydigitalfc.com/companies/seven-tata-clan-561|title=The seven in the Tata clan|access-date=17 Dec 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821002825/http://www.mydigitalfc.com/companies/seven-tata-clan-561|archive-date=2010-08-21|publisher=Financial Chronicle}}&lt;/ref&gt;

ਸਿਮੋਨ ਟਾਟਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ [[ਜਨੇਵਾ]], [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਨੇਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1953 ਵਿਚ ਇਕ ਸੈਲਾਨੀ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਵਲ ਐਚ. ਟਾਟਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1955 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਮੋਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ashacentre.org/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=581:simone-tata&amp;Itemid=3|title=Simone Tata|publisher=The Asha Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217182405/http://www.ashacentre.org/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=581:simone-tata&amp;Itemid=3|archive-date=2014-12-17|access-date=17 Dec 2014}}&lt;/ref&gt; ਸਿਮੋਨ ਅਤੇ ਨਵਲ [[ਨੋਏਲ ਟਾਟਾ]] ਦੇ ਮਾਪੇ ਹਨ। &lt;span&gt;ਸਿਮੋਨ ਟਾਟਾ ਸਮੂਹ ਚੇਅਰਮੈਨ&lt;/span&gt; [[ਰਤਨ ਟਾਟਾ]] ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਨਵਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਹੈ।

ਸਿਮੋਨ ਟਾਟਾ 1962 ਵਿਚ ਲੈਕਮੇ ਬੋਰਡ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਟਾਟਾ ਆਇਲ ਮਿੱਲ ਦੀ ਇਕ ਮਾਮੂਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਸੀ, &lt;span&gt;1961 ਵਿਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹੀ ਸਿਮੋਨ 1982 ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣ ਗਈ&lt;/span&gt; ਅਤੇ 30 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਤਕ ਟ੍ਰੇਂਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thesundayindian.com/en/story/simone-tata/7/3142/|title=Simone Tata|last=Kumar|first=Pramod|date=26 August 2007|access-date=11 November 2018|publisher=The Sunday Indian|archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119140143/http://www.thesundayindian.com/en/story/simone-tata/7/3142/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੂੰ 1989 ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=29458779&amp;ticker=20376352|title=Simone N Tata|publisher=Bloomberg|access-date=17 Dec 2014|archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217175907/http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=29458779&amp;ticker=20376352|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਰਿਟੇਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, 1996 ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲੀਵਰ ਲਿਮਟਿਡ (ਐਚ.ਐਲ.ਐਲ.) ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੇਅਰ ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।ਵੈਸਟਸਾਈਡ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਤੇ ਸਟੋਰ, ਟਰੈਂਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>8fp785fgvx6wmh17s5szmfxnuuzksxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੈਵਨ ਕੋਲਮਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134701</id>
    <revision>
      <id>847776</id>
      <parentid>822018</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13384" sha1="b93ucbb2nch8nxa1tdzy8swtnjch0od" xml:space="preserve">
{{Infobox person|image=Haven Coleman, 2019 (cropped).jpg|name=ਹੈਵਨ ਕੋਲਮਨ|birth_date={{birthdate and age|2006|03|29}}&lt;ref&gt;{{cite tweet |user= israhirsi|number=1111710382622531584 |date=29 March 2019 |title=Happy 13th birthday to my partner in climate activism @havenruthie...}}&lt;/ref&gt;|nationality=ਅਮਰੀਕੀ|occupation=ਵਿਦਿਆਰਥੀ|organization=ਯੂ.ਐਸ. ਯੂਥ ਕਲਾਈਮੇਟ ਸਟਰਾਇਕ|known_for=ਵਾਤਾਵਰਨ ਕਾਰਕੁਨ}}

'''ਹੈਵਨ ਕੋਲਮਨ''' (ਜਨਮ 29 ਮਾਰਚ, 2006)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2019/03/14/health/haven-coleman-climate-strike-qa-trnd/index.html|title=She's 12 and she's trying to save the world by skipping school|last=CNN|first=Harmeet Kaur|date=15 March 2019|work=CNN|access-date=10 September 2020|publisher=Cable News Network}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2019/03/14/703461293/skipping-school-to-protest-climate-change|title=Skipping School Around The World To Push For Action On Climate Change|last=|first=|date=14 March 2019|website=NPR.org|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-10|ref=NPR}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਯੂ.ਐਸ. ਯੂਥ ਕਲਾਈਮੇਟ ਸਟਰਾਈਕ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.earthday.org/19-youth-climate-activists-you-should-follow-on-social-media/|title=19 youth climate activists you should be following on social media|last=|first=|date=2019-06-14|website=Earth Day|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-10|ref=19 Activists}}&lt;/ref&gt;। ਇਹ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.climaterealityproject.org/blog/climate-reality-leader-haven-coleman-talks-today-youth-climate-strike|title=Climate Reality Leader Haven Coleman Talks Today's Youth Climate Strike|date=15 March 2019|work=Climate Reality|access-date=10 September 2020|publisher=The Climate Reality Project|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਥ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਵਿਲੇਸੀਓਰ ਅਤੇ [[ਇਸਰਾ ਹਿਰਸੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dosomething.org/us/articles/haven-coleman-q-a|title=Meet the 13-Year-Old Organizer of the US Youth Climate Strike|last=Nardino|first=Meredith|date=|website=DoSomething.org|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-10|ref=Do Something}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bulletin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thebulletin.org/biography/haven-coleman/|title=Haven Coleman|website=Bulletin of the Atomic Scientists|publisher=Bulletin of the Atomic Scientists|access-date=10 September 2020}}&lt;/ref&gt;

[[ਡੈਨਵਰ|ਹੈਵਨ ਕੋਲਮੈਨ ਡੇਨਵਰ]], ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2019/03/14/health/haven-coleman-climate-strike-qa-trnd/index.html|title=She's 12 and she's trying to save the world by skipping school|last=CNN|first=Harmeet Kaur|date=15 March 2019|work=CNN|access-date=10 September 2020|publisher=Cable News Network}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਡੇਨਵਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.9news.com/article/news/teenactiviststrikingforclimate/73-3abd13fe-4f56-421b-8f54-2e1d6f243a6b|title=A Denver teen goes on strike for the climate every Friday – and this week, she will march with Greta Thunberg in NYC|last=Eastman|first=Katie|date=19 September 2019|work=KUSA.com|access-date=10 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ==
ਕੋਲਮਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਜਾਨਵਰ, [[ਸਲੌਥ]], ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਾਰਨ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਟਿਕਾਉ ਰਹਿਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.elle.com/culture/career-politics/a26755814/youth-climate-strike-march-15/|title=The World Is Burning. These Girls Are Fighting to Save It.|last=Minutaglio|first=Rose|date=14 March 2019|work=ELLE|access-date=10 September 2020|publisher=Hearst Magazine Media, Inc}}&lt;/ref&gt; ਕਲਾਈਮੇਟ ਰਿਐਲਟੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਿਖਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/2019/03/youth-climate-strike-kids-save-the-world/|title=These young activists are striking to save their planet from climate change|last=Borunda|first=Alejandra|date=13 March 2019|work=Environment|access-date=10 September 2020|publisher=National Geographic Partners, LLC.|language=en|archive-date=15 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190315223326/https://www.nationalgeographic.com/environment/2019/03/youth-climate-strike-kids-save-the-world/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ਗ੍ਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ|ਗਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ]] ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਲਈ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੋਂ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.climaterealityproject.org/blog/climate-reality-leader-haven-coleman-talks-today-youth-climate-strike|title=Climate Reality Leader Haven Coleman Talks Today's Youth Climate Strike|date=15 March 2019|work=Climate Reality|access-date=10 September 2020|publisher=The Climate Reality Project|language=en}}&lt;/ref&gt; 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://grist.org/article/meet-the-12-year-old-activist-taking-politicians-to-task-over-climate-change/|title=Meet the 12-year-old activist taking politicians to task over climate change|last=Kutz|first=Jessica|date=23 February 2019|work=Grist|access-date=10 September 2020|publisher=Grist Magazine, Inc.}}&lt;/ref&gt; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸਟੇਟ ਕੈਪੀਟਲ ਆਦਿ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://elementalreports.com/climate-change/2019/03/13/meet-the-mountain-west-teens-organizing-the-u-s-youth-climate-strike/|title=Meet the Mountain West Teens Organizing the U.S. Youth Climate Strike|last=Budner|first=Ali|date=13 March 2019|work=Elemental|access-date=10 September 2020|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417095440/https://elementalreports.com/climate-change/2019/03/13/meet-the-mountain-west-teens-organizing-the-u-s-youth-climate-strike/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਹਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਉਹ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਕੋਲਾ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ, [[ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ]], ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਈ-ਮੇਲ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਸੋਚਦੇ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਜੀਬ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.elle.com/culture/career-politics/a26755814/youth-climate-strike-march-15/|title=The World Is Burning. These Girls Are Fighting to Save It.|last=Minutaglio|first=Rose|date=14 March 2019|work=ELLE|access-date=10 September 2020|publisher=Hearst Magazine Media, Inc}}&lt;/ref&gt;

ਕੋਲਮਨ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਕੱਲੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ [[ਇਸਰਾ ਹਿਰਸੀ]] ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਵਿਲੇਸਨਸਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੂ.ਐਸ. ਯੂਥ ਕਲਾਈਮੇਟ ਸਟਰਾਈਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://time.com/5550823/climate-change-protest-schoolchildren/|title='It Will Be Too Late for My Generation.' Meet the Young People Organizing a Massive Climate Change Protest|last=Li|first=Ang|date=14 March 2019|work=Time|access-date=10 September 2020|publisher=Time Inc.|archive-date=20 ਜੁਲਾਈ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720213016/https://time.com/5550823/climate-change-protest-schoolchildren/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਈਮੇਟ ਸਟਰਾਈਕ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cpr.org/2019/03/12/meet-the-mountain-west-teens-organizing-the-us-youth-climate-strike/|title=Meet The Mountain West Teens Organizing The US Youth Climate Strike|last=Budner|first=Ali|date=12 March 2019|work=Colorado Public Radio|access-date=10 September 2020|publisher=Colorado Public Radio|language=en}}&lt;/ref&gt; 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, 120+ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2019/3/15/18267156/youth-climate-strike-march-15-photos|title=Photos: kids in 123 countries went on strike to protect the climate|last=Barclay|first=Eliza|date=15 March 2019|work=Vox|access-date=10 September 2020|publisher=Vox Media, LLC.|last2=Amaria|first2=Kainaz|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਇਕ ਪਬਲਿਕ ਫੋਰਮ 'ਤੇ ਕਾਰਬਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਟੇਟ ਸੈਨੇਟਰ ਕੋਰੀ ਗਾਰਡਨਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਮਨ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਾਰਡਨਰ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://grist.org/article/meet-the-12-year-old-activist-taking-politicians-to-task-over-climate-change/|title=Meet the 12-year-old activist taking politicians to task over climate change|last=Kutz|first=Jessica|date=23 February 2019|work=Grist|access-date=10 September 2020|publisher=Grist Magazine, Inc.}}&lt;/ref&gt;

ਜਿਉਂ ਹੀ ਉਹ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿਚ ਆਈ, ਉਸਨੇ [[ਅਲ ਗੋਰ]] ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਕੋਲਮਨ ਨੂੰ 'ਦ ਕਲਾਈਮੇਟ ਰਿਐਲਟੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ' ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ '24 ਆਵਰਸ ਆਫ ਰਿਐਲਟੀ' ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਬੋਲਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://grist.org/article/meet-the-12-year-old-activist-taking-politicians-to-task-over-climate-change/|title=Meet the 12-year-old activist taking politicians to task over climate change|last=Kutz|first=Jessica|date=23 February 2019|work=Grist|access-date=10 September 2020|publisher=Grist Magazine, Inc.}}&lt;/ref&gt;

ਕੋਲਮਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਰਾਈਡ ਏਜੰਸੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://schedule.sxswedu.com/2020/speakers/259051|title=Haven Coleman|last=|first=|date=|website=SXSW EDU 2020 Schedule|publisher=SXSW, LLC.|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417071632/https://schedule.sxswedu.com/2020/speakers/259051|archive-date=2021-04-17|access-date=2020-09-10|ref=SSS|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>b93ucbb2nch8nxa1tdzy8swtnjch0od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਕੰਗੁਜਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134867</id>
    <revision>
      <id>847554</id>
      <parentid>845119</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30577" sha1="cn6e2rodzucfl9ux0idb6lrq34rxygy" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Licypriya Kangujam|honorific_suffix=|image=Licypriya Kangujam, 2019.jpg|alt=|caption=Licypriya Kangujam at the United Nations Asia-Pacific Climate Week 2019 in Bangkok, Thailand on 5 September 2019.|birth_name=Licypriya Kangujam|birth_date={{birth date and age|2011|10|2|df=yes}}|birth_place=Bashikhong Village, [[Manipur]], [[India]]|occupation=Student, [[environmental activist]]|years_active=2018–present|known_for=Rising Voice to Combat Climate Change|movement=The Child Movement|parents={{plainlist|
* Bidyarani Devi Kangujam Ongbi (mother)
* KK Singh (father)}}|relatives=[[Chinglensana Kangujam]](Uncle)|module={{Listen| embed=yes |filename = How_I_became_an_8-year-old_climate_activist.flac |title = Licypriya Kangujam's voice |type = speech |description = Recorded on 6 February 2020 from the BBC Radio World Service Program - How I became an 8-year-old climate activist in London, UK. BBC - OS&lt;ref name=&quot;b010x8sq&quot;&gt;{{Cite episode |title= India climate activist Licypriya Kangujam on why she took a stand |series=BBC News |series-link=BBC News|url= https://www.bbc.com/news/world-asia-india-51399721 |accessdate= 6 February 2020|station= BBC OS |date= 6 February 2020 }}&lt;/ref&gt; }}|awards={{Plainlist|
*Dr [[A.P.J Abdul Kalam]] Children Award (2019)
*World Children's Peace Prize (2019)
*Rising Star of [[Earth Day]] Network (2019)
*Global Child Prodigy Award (2020)
*Noble Citizen Award (2020)
*TN Khoshoo Memorial Award by [[Ashoka Trust for Research in Ecology and the Environment]] (2020)
*[[National Youth Day (India)]] Award by Bharat Seva Samvad (2021)
*[[CNN News18]] Water Heroes Award (2021)
*[[Forbes]] India 30 Under 30 Special Mentions (2021)
*International Women’s Day Award by [[Government of Delhi]] (2021)
}}}}
'''ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਕੰਗੁਜਮ''' ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਮੈਡਰਿਡ ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨਫਰੰਸ 2019 ( ਸੀਓਪੀ 25 ) ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਮੌਸਮ ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਜਲਵਾਯੂ-ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜਲਵਾਯੂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ 2018 ਤੋਂ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-licypriya-kangujam-the-8-yr-old-indian-greta-who-is-urging-leaders-at-cop25-to-save-the-planet/articleshow/72493089.cms|title=Meet Licypriya Kangujam, the 8-yr-old Indian 'Greta' who is urging leaders at COP25 to save the planet|date=20 September 2019|work=The Economic Times|access-date=20 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thewire.in/environment/licypriya-kangujam-is-flying-indias-flag-at-cop25-shes-eight|title=Eight-Year-Old Licypriya Kangujam Is Flying India's Flag at COP25|date=10 December 2019|work=[[The Wire (India)]]|access-date=10 December 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/indian-8-year-old-licypriya-kangujam-challenges-world-leaders-to-act-on-climate-change-at-cop25-in-madrid/article30275164.ece|title=Indian 8-year-old challenges world leaders to act on climate change at COP25 in Madrid|date=10 December 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=10 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-licypriya-kangujam-the-8-yr-old-indian-greta-who-is-urging-leaders-at-cop25-to-save-the-planet/articleshow/72493089.cms|title=Meet Licypriya Kangujam, the 8-yr-old Indian 'Greta' who is urging leaders at COP25 to save the planet|date=10 December 2019|access-date=10 December 2019|publisher=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਗ੍ਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ|ਗ੍ਰੇਟਾ ਥੰਬਰਗ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://scroll.in/article/952444/dont-call-me-indias-greta-thunberg-and-erase-my-story-eight-year-old-licypriya-kangujam|title='Don’t call me India’s Greta Thunberg and erase my story': Eight-year-old Licypriya Kangujam|last=Banerji|first=Annie|date=2020-02-08|work=[[Scroll.in]]|access-date=2021-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206034540/https://scroll.in/article/952444/dont-call-me-indias-greta-thunberg-and-erase-my-story-eight-year-old-licypriya-kangujam|archive-date=2021-02-06}}&lt;/ref&gt;

ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਖਿਲਾਫ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 21 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ [[ਗ੍ਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੌਸਮ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇਕ ਹਫਤਾ ਬਿਤਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 31 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ, ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ &quot;ਵਰਲਡ ਚਿਲਡਰਨ ਪੀਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਇਨਾਮ 2019&quot; ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਪੀਸ ਇੰਡੈਕਸ - ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਐਂਡ ਪੀਸ (ਆਈ.ਈ.ਪੀ.), ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸ੍ਰੀ ਚਾਰਲਸ ਐਲਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ [[ਮਾਲਦੀਵ]] ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਯੂਥ ਸਪੋਰਟਸ ਅਤੇ ਕਮਿਉਨਟੀ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]], ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਧਰਤੀ ਦਿਵਸ|ਅਰਥ ਡੇ]] ਨੈਟਵਰਕ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ &quot;ਰਾਈਜਿੰਗ ਸਟਾਰ&quot; ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;My life&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/one-year-on-child-climate-activist-8-continues-strike-outside-indian-parliament|title=One year on, child climate activist, 8, continues strike outside Indian parliament|date=6 February 2020|access-date=6 February 2020|publisher=[[The Straits Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/news/india/this-7-yr-old-girl-stood-near-parliament-urging-pm-narendra-modi-to-pass-the-climate-change-law-now-369694.html|title=This 7-Yr-Old Girl Stood Near Parliament Urging PM Narendra Modi To Pass The Climate Change Law Now|work=[[The Times of India]]|access-date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt;

19 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ [[ਨੀਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ [[ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ|, ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ &quot;ਐਸ.ਡੀ.ਜੀ. ਅੰਬੈਸਡਰ ਐਵਾਰਡ 2019&quot; ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਪੋਂਡੀਚੇਰੀ ਦੇ ਉਪ ਰਾਜਪਾਲ [[ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ]] ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ, 2020 ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ &quot;ਗਲੋਬਲ ਚਾਈਲਡ ਪ੍ਰੋਡੀ ਐਵਾਰਡ 2020&quot; ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.businessinsider.in/science/environment/news/licypriya-kangujam-from-india-the-worlds-youngest-climate-activist-stands-with-greta-thunberg-and-demands-three-new-policies/articleshow/72451200.cms|title=Licypriya Kangujam from India - the world's youngest climate activist - stands with Greta Thunberg and demands three new policies|access-date=19 December 2019|publisher=[[Business Insider]]|archive-date=16 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216105946/https://www.businessinsider.in/science/environment/news/licypriya-kangujam-from-india-the-worlds-youngest-climate-activist-stands-with-greta-thunberg-and-demands-three-new-policies/articleshow/72451200.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 18 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਟੇੱਡਐਕਸਐੱਸਬੀਐਸਸੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ। 23 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਟੇੱਡਐਕਸਗੇਟਵੇ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ ਟੀਈਡੀਐਕਸ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/society/article/cop25-8-yr-old-indian-greta-urges-world-leaders-to-save-planet/526300|title=Licypriya Kangujam|access-date=23 February 2020|publisher=TEDxGateway}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/young-ones-to-take-centre-stage-at-tedxgateway-tomorrow/article30884650.ece|title=Young ones to take centre stage at TEDxGateway tomorrow|access-date=23 February 2020|publisher=TEDxGateway}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tedxgateway.com/portfolio/licypriya-kangujam/|title=Licypriya Kangujam|work=[[The Hindu]]|access-date=22 February 2020|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322165001/https://tedxgateway.com/portfolio/licypriya-kangujam/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tedxgateway.com/portfolio/licypriya-kangujam/|title=Climate change, future tech take centre stage|access-date=22 February 2020|publisher=[[Mumbai Mirror]]|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322165001/https://tedxgateway.com/portfolio/licypriya-kangujam/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਕੰਗੁਜਮ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਮਣੀਪੁਰ]] ਦੇ ਬਸ਼ੀਖੋਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੇਕੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਿਦਿਆਨੀ ਦੇਵੀ ਕਾਂਗੁਜਮ ਓਂਗਬੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੇਟੀ ਸੀ। ਕੰਗੁਜਮ ਨੇ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਜੂਨ, 2019 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ , [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਮੌਸਮ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/news/7-year-old-climate-change-parliament-pm-modi/|title=A 7-Year-Old Takes Stand Near The Parliament Urging PM Modi To Pass The Climate Change Law|date=22 June 2019|work=[[ScoopWhoop]]|access-date=22 June 2019|archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016085910/https://www.scoopwhoop.com/news/7-year-old-climate-change-parliament-pm-modi/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.poknapham.in/daily/english/4694|title=Angola backs Licypriya's green world campaign|date=24 September 2019|work=[[Poknapham]]|access-date=24 September 2019|archive-date=9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209171423/https://www.poknapham.in/daily/english/4694|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/india/report-seven-year-old-becomes-the-youngest-green-activist-2789383|title=Seven-year-old becomes the youngest green activist|date=9 September 2019|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=9 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/society/article/aged-7-licypriya-kangujam-stands-outside-parliament-to-urge-prime-minister-mps-to-pass-climate-change-law/441304|title=Aged 7, Licypriya Kangujam stands outside Parliament to urge Prime Minister, MPs to pass climate change law|date=22 June 2019|work=[[Mirror Now]]|access-date=22 June 2019}}&lt;/ref&gt;

== 2018–2019 ਦੀ ਸਰਗਰਮਤਾ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Licypriya_addressing_UNESCO_Partners’_Forum_2019.jpg|left|thumb| ਕੰਗੁਜਮ 20 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਅੰਗੋਲਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਫੋਰਮ 2019 (ਦੋ ਸਾਲਾ ਲੂੰਡਾ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆ।]]

=== ਮੰਗੋਲੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ===
2018 ਵਿਚ, ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਫ਼ਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ। ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ” ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਿਆਂ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ “ਚਾਈਲਡ ਮੂਵਮੈਂਟ” ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;My life&quot;/&gt;

=== ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ===
ਕੰਗੁਜਮ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਵਿਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲ਼ ਫੋਰਮ 2019 (ਦੋ ਸਾਲ ਜ਼ਾਰਗੋਜ਼ਾ) [[ਲੁਆਂਦਾ|ਜ਼ਾਰਗੋਜ਼ਾ]] ਸਿਟੀ, ਅੰਗੋਲਾ ਕੇ ਯੂਨੈਸਕੋ, ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਅੰਗੋਲਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋਓ ਲੌਰੇਨੋ, ਮਾਲੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਬੋਉਬਕਰ ਕੇਟਾ, ਮਾਲਾਵੀ ਹੇਗੇ ਜੀਨਗੋਬ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ|ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ]] ਪ੍ਰਧਾਨ, ਡੇਨਿਸ ਸਾਸੌ ਨਗੁਏਸੋ, ਅੰਗੋਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਐਨਾ ਦਿਆਸ ਲੌਰੇਨੋ [[ਨਮੀਬੀਆ|, ਨਾਮੀਬੀਆ]] ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੰਗੋਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ, ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 2018 ਡੈਨਿਸ ਮੁਕਵੇਗੇ, [[ਯੂਨੈਸਕੋ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ]] ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਡਰੇ ਅਜ਼ੌਲੇ [[ਗਿਨੀ|, ਗਿੰਨੀ]] ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਫ੍ਰਾਂਸਕੋਇਸ ਫਾਲ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.unesco.org/events/biennale-luanda-pan-african-forum-culture-peace|title=Biennale of Luanda - Pan-African Forum for the culture of peace|date=20 September 2019|work=[[UNESCO]]|access-date=20 September 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;au.int&quot;&gt;{{Cite news|url=https://au.int/en/newsevents/20190918/biennal-luanda-pan-african-forum-culture-peace|title=Biennale of Luanda: Pan-African Forum for the Culture of Peace|date=20 September 2019|work=[[African Union]]|access-date=20 September 2019|archive-date=18 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018024917/https://au.int/en/newsevents/20190918/biennal-luanda-pan-african-forum-culture-peace|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indiaeducationdiary.in/licypriya-kangujam-met-with-the-president-of-namibia/|title=Licypriya Kangujam met with The President of Namibia|date=20 September 2019|work=India Education Diary|access-date=20 September 2019|archive-date=26 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926151041/https://indiaeducationdiary.in/licypriya-kangujam-met-with-the-president-of-namibia/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://realtime.rediff.com/news/india/Licypriya-draws-attention-of-world-leaders-on-her-maiden-climate-change-movement-in-Angola/ea169cddc93b6466|title=Licypriya draws attention of world leaders on her maiden climate change movement in Angola|date=20 September 2019|work=[[Rediff Realtime]]|access-date=20 September 2019}}&lt;/ref&gt;

=== ਕੇਰਲ ਹੜ੍ਹ 2018 ===
ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ, 2018 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਪਿਨਾਰਾਏ ਵਿਜੇਅਨ|ਪਿਨਾਰਾਈ ਵਿਜਯਨ]] ਨੂੰ ਆਪਣੀ 100,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਬਚਤ ਕੇਰਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੜ ਦੇ ਪੀੜਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.saarcyouth.org/licypriya-kangujam-donated-to-support-million-of-victim-children-of-kerala-massive-flood-in-2018/|title=Licypriya Kangujam Donated ₹1,00,000 to Kerala Government to Support Victim Children of Kerala Massive Flood in 2018 but Acknowledged after almost 2 Years|date=22 October 2019|work=Saarcyouth.org|access-date=22 October 2019|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928084038/http://www.saarcyouth.org/licypriya-kangujam-donated-to-support-million-of-victim-children-of-kerala-massive-flood-in-2018/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਦਾਨ ਨੇ ਹੜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਮੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ।

=== ਗ੍ਰੇਟ ਅਕਤੂਬਰ ਮਾਰਚ 2019 ===
21 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ]] [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ &quot;ਗ੍ਰੇਟ ਅਕਤੂਬਰ ਮਾਰਚ 2019&quot; ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰੇਟ ਅਕਤੂਬਰ ਮਾਰਚ 21 ਤੋਂ 27 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ [[ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼|ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ]] 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।&lt;ref name=&quot;My life&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-51399721|title=India climate activist Licypriya Kangujam on why she took a stand|date=6 February 2020|website=[[BBC News]]|access-date=6 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-licypriya-kangujam-the-indian-climate-activist|title=Meet Licypriya Kangujam, The Indian Climate Activist|date=29 January 2020|work=[[SheThePeople.TV]]|access-date=20 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pragativadi.com/licypriya-kangujam-kicks-off-worldwide-protest-demands-on-climate-action/|title=Licypriya Kangujam kicks off worldwide protest, demands on climate action|date=22 October 2019|work=[[Pragativadi]]|access-date=22 October 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਬਚਾਅ ਕਿੱਟ ===
ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰਵਾਈਵਲ ਕਿੱਟ ਫਾਰ ਦ ਫਿਊਚਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਯੰਤਰ ਲਿਆਇਆ। ਸੁਕੀਫੂ ਇਕ ਲਗਭਗ ਜ਼ੀਰੋ ਬਜਟ ਕਿੱਟ ਹੈ ਜੋ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਦੀ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਨਣ ਯੋਗ ਪੌਦਾ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲਈ ਗਰੀਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਰੱਦੀ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤਾਜ਼ੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਾਡੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕੇ. ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਭਵਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਟ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pragativadi.com/licypriya-kangujam-launches-solution-to-curb-air-pollution/|title=Licypriya Kangujam launches solution to curb air pollution|date=4 Nov 2019|work=[[Pragativadi]]|access-date=4 Nov 2019|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406224317/https://pragativadi.com/licypriya-kangujam-launches-solution-to-curb-air-pollution/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theshillongtimes.com/2019/11/05/8-yr-olds-solution-to-tackle-air-pollution/|title=8 yr olds solution to tackle air pollution|date=5 Nov 2019|work=[[Pragativadi]]|access-date=5 Nov 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.northeasttoday.in/8-years-old-licypriya-kangujam-launched-solution-to-curb-air-pollution/|title=8-years-old Licypriya Kangujam launched solution to curb air pollution.|date=5 Nov 2019|work=[[The Northeast Today]]|access-date=5 Nov 2019|archive-date=13 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113031412/https://www.northeasttoday.in/8-years-old-licypriya-kangujam-launched-solution-to-curb-air-pollution/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਾਰੇ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਸੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਮਿਸ਼ਨ, ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਦੇ ਗੁਣ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਬਚਾਅ ਲਈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਜੰਮੂ (ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ.) ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚੰਦਨ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/time-to-act-against-pollution-says-8-yr-old-climate-activist/856458.html|title=Time to act against pollution, says 8-yr-old climate activist|date=5 Nov 2019|work=[[The Tribune]]|access-date=5 Nov 2019|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105064714/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/time-to-act-against-pollution-says-8-yr-old-climate-activist/856458.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੀਓਪੀ 25 ===
[[ਤਸਵੀਰ:Licypriya_with_UN_Secretary_General2.jpg|thumb| 12 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਦੇ ਮੈਡਰਿਡ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨਫਰੰਸ 2019 (ਸੀਓਪੀ 25) ਵਿਖੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਜਨਰਲ [[ਐਨਤੋਨੀਓ ਗੁਤੇਰਸ|ਐਂਟੋਨੀਓ ਗੁਟੇਰੇਸ ਨਾਲ ਲੀਕਪ੍ਰਿਯਾ ਕਾਂਗੁਜਮ।]]]]
ਲਿਸੀਪ੍ਰਿਯਾ ਕੰਗੁਜਮ ਨੇ ਕੋਪ25 ਵਿਚ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਸਬੰਧੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਮੌਸਮ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ 196 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 26,000 ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 2 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 13 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਆਈ.ਐੱਫ.ਈ.ਐੱਮ.ਏ., ਮੈਡਰਿਡ, ਸਪੇਨ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਚਿਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂ.ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਸੀ.ਸੀ.ਸੀ (ਮੌਸਮ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫਰੇਮਵਰਕ ਸੰਮੇਲਨ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਪੇਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/national/un-chief-lavishes-praise-on-indias-8-yr-old-activist-785269.html|title=UN Chief lavishes praise on India's 8-yr-old activist|date=2019-12-13|work=[[Deccan Herald]]|access-date=2019-12-13}}&lt;/ref&gt;

ਕਾਂਗੁਜਮ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸੀਓਪੀ 25 ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੱਕਤਰ-ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ &quot;ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ&quot; ਇੱਕ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਿਆ। ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਬਿਹਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੱਕਤਰ-ਜਨਰਲ [[ਐਨਤੋਨੀਓ ਗੁਤੇਰਸ|ਐਂਟੋਨੀਓ ਗੁਟੇਰੇਸ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। [[ਗ੍ਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ|ਗਰੈਟਾ ਥੰਬਰਗ]] ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਗਲੋਬਲ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/indias-8yrold-activist-at-cop25-reminder-of-worlds-obligations-to-future-generations-un-chief/1684804|title=India's 8-yr-old activist at COP25 reminder of world's obligations to future generations:UN Chief|date=2019-12-13|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=2019-12-13|archive-date=2021-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425172337/https://www.outlookindia.com/newsscroll/indias-8yrold-activist-at-cop25-reminder-of-worlds-obligations-to-future-generations-un-chief/1684804|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}} 

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.saarcyouth.org/licypriya-kangujam-biography-the-youngest-face-of-climate-change-movement-in-the-world/ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਥ ਸੰਮੇਲਨ 'ਤੇ ਲਿਪੀਪ੍ਰਿਯਾ ਕੰਗੁਜਮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426170740/http://www.saarcyouth.org/licypriya-kangujam-biography-the-youngest-face-of-climate-change-movement-in-the-world/ |date=2021-04-26 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]]</text>
      <sha1>cn6e2rodzucfl9ux0idb6lrq34rxygy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਸੂ ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135142</id>
    <revision>
      <id>847581</id>
      <parentid>728982</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11161" sha1="ow18f3kra50gu46ik98tbd5rcjc6hof" xml:space="preserve">{{Infobox person|image=Vasu Primlani.jpg|caption=ਵਾਸੂ ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ}}

'''ਰਿਤੂ ਵਾਸੂ ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ''' ਇਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਤੋਂ 2015 ਦਾ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/a-famous-punjabi-stand-up-comic-once-took-his-pants-off-in-my-hotel-room-and-lay-on-my-bed-i-sent-him-packing/articleshow/62270251.cms|title=A famous Punjabi stand-up comic once took his pants off in my hotel room and lay on my bed... I sent him packing!|work=The Times of India|access-date=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭੂਗੋਲ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ|ਯੂ.ਸੀ.ਐਲ.ਏ.]] ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;India Today 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/gay-comic-vasu-primlani-opens-up-on-being-raped-the-art-of-talking-serious/1/580757.html|title=Indias first openly gay comic, Vasu Primlani relives her memories of being raped as a child and serving time in jail.|date=27 January 2016|website=India Today|access-date=11 March 2016}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Vasu_Primlani_receiving_the_highest_Presidential_award_in_India_for_women.jpg|left|thumb| ਵਾਸੂ ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ।]]
ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਹਾਫ ਮੈਰਾਥਨ, ਦੋ ਓਲੰਪਿਕ-ਦੂਰੀ ਟ੍ਰਾਇਥਲਨ, ਇੱਕ ਅੱਧ ਆਇਰਨਮੈਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਪ੍ਰਿੰਟ ਟ੍ਰਾਈਥਲਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-stand-up-comedian-environmentalist-triathlete-and-somatic-therapist-meet-vasu-primlani-the-woman-who-does-it-all-2215106|title=Stand-up comedian, environmentalist, triathlete and somatic therapist: Meet Vasu Primlani, the woman who does it all {{!}} Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|date=2016-05-22|work=dna|access-date=2018-03-21|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਮੇਟਿਕ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/health/report-a-mode-of-healing-that-goes-bone-deep-to-repair-2294883|title=A mode of healing that goes bone-deep to repair {{!}} Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|date=2017-01-22|work=dna|access-date=2018-03-21|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ ਨੇ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਥਿਮੱਕਕਾ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਰੋਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸਲਾਹ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਐਂਡ ਇਕਨੋਮਿਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ 2003' ਮਿਲਿਆ&lt;ref name=&quot;calif&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.calepa.ca.gov/Awards/GEELA/2003/default.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-10 |archive-date=2016-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423225440/http://www.calepa.ca.gov/awards/geela/2003/default.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.wef.org.in/ms-vasu-primlani/|title=Ms. Vasu Primlani - India - WEF|work=WEF|access-date=2018-03-21|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://i-inspire.in/project/903/|title=Vasu Primlani {{!}} I Inspire 2018|website=i-inspire.in|language=en-GB|access-date=2018-03-21|archive-date=2018-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322015310/http://i-inspire.in/project/903/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸ਼ੋਕਾ ਫੈਲੋ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ashoka&quot;&gt;{{Cite web |url=http://usa.ashoka.org/fellow/ritu-primlani |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-10 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307142548/http://usa.ashoka.org/fellow/ritu-primlani |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂ.ਐਸ. ਈ.ਪੀ.ਏ. ਖੇਤਰ 9 ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;usepa&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ci.berkeley.ca.us/citycouncil/2003citycouncil/packet/061003/2003-06-10%20Item%2038.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-10 |archive-date=2012-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120630234314/http://www.ci.berkeley.ca.us/citycouncil/2003citycouncil/packet/061003/2003-06-10%20Item%2038.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬੰਗਲੌਰ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ [[ਸਾਲੂਮਾਰਦਾ ਥਿਮਅੱਕਾ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਮੰਗਣ ਲਈ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/Cops-to-Question-Comic-Ritu-in-Thimmakka-Case/2014/07/06/article2316880.ece|title=Cops to Question Comic Ritu in Thimmakka Case|website=The New Indian Express|access-date=2021-05-10|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310134517/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/Cops-to-Question-Comic-Ritu-in-Thimmakka-Case/2014/07/06/article2316880.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;The Hindu 2014&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/nri-accused-of-misusing-thimmakkas-name/article6006991.ece|title=NRI accused of misusing Thimmakka's name|date=14 May 2014|work=The Hindu|access-date=10 March 2016}}&lt;/ref&gt; ਥਿਮਅੱਕਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਥਿਮਅੱਕਾ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਥਿਮਅੱਕਾ, ਭੁੱਲ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਵਰਤਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bangaloremirror.com/bangalore/cover-story/Stand-up-comedian-accused-of-cheating-activist-detained-on-her-way-to-the-US/articleshow/38629107.cms|title=Stand-up comedian accused of cheating activist detained on her way to the US|last=Bureau|first=Bangalore Mirror|date=19 July 2014|website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Arnold_Schwarzenegger_State_of_California's_most_prestigious_award.jpg|thumb| ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਤੋਂ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਰਿਤੂ ਵਾਸੂ ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ ]]
ਪ੍ਰਿਮਲਾਨੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਕਲੱਬ ਸ਼ੋਅ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ]], [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਦੁਬਈ]], [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਪੁਣੇ]] ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.telegraphindia.com/1120812/jsp/graphiti/story_15842101.jsp#.VC863L7e7dk|title=FUNNY GIRLS|date=12 August 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਮੇਡੀ ਰਾਹੀਂ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/1fhtCpF89x7W7866PMaaMK/Indian-men-Ha-ha-ha.html|title=Indian Men hahaha|work=The Mint}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਬਲਾਤਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/RXGnv5jMGHA8Gxo1QYTTrI/Rape-what-we-dont-know-about-it.html|title=Rape: What We Don't Know About It|work=Live Mint}}&lt;/ref&gt; ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੀ ਹੈ।

== ਅਵਾਰਡ ==

* [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਦੁਆਰਾ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਵਾਰਡ]], 2015, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Playwright-social-worker-journalist-among-winners-of-Nari-Shakti-award/articleshow/51320560.cms|title=Playwright, social worker, journalist among winners of Nari Shakti award|date=9 March 2016|access-date=3 July 2017}}&lt;/ref&gt;
* ਜਨਤਕ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ 2004 &lt;ref name=&quot;ashoka&quot;/&gt;
* ਯੂ.ਐਸ. ਈ.ਪੀ.ਏ. ਖੇਤਰ 9 ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਵਾਰਡ 2003 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://yosemite.epa.gov/opa/admpress.nsf/a883dc3da7094f97852572a00065d7d8/77516394498d9fc7852570d8005e152d!OpenDocument|title=EPA to Honor 19 Northern California Environmental Heros [sic]|date=21 April 2003|access-date=3 July 2017|archive-date=6 ਨਵੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081106130127/http://yosemite.epa.gov/opa/admpress.nsf/a883dc3da7094f97852572a00065d7d8/77516394498d9fc7852570d8005e152d!OpenDocument|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਐਂਡ ਇਕਨੋਮਿਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ 2003 &lt;ref name=&quot;calif&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ow18f3kra50gu46ik98tbd5rcjc6hof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਾਪੱਕਾ ਸ਼ੇਰਪਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135900</id>
    <revision>
      <id>847550</id>
      <parentid>698409</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18430" sha1="exwa4svfgr19s8g0jc5g9nzm5v9qb07" xml:space="preserve">
{{Infobox mountaineer|name=Lhakpa Sherpa|nationality=Nepalese|children=3|spouse=[[George Dijmarescu]] (Divorced)|partnerships=|notable_ascents=Everest summit: 9|start_discipline=Porter|start_age=|death_place=|image=|death_date=|birth_place=[[Makalu, Nepal]]|birth_date=1973|main_discipline=[[Sherpa people#Mountaineering|Sherpa]] &amp; [[Mountaineer]]|birth_name=Lhekpa Sherpa|caption=|image_size=}}{{Infobox mountaineer|name=ਲਾਪੱਕਾ ਸ਼ੇਰਪਾ|nationality=ਨੇਪਾਲੀ|children=3|spouse=[[ਜਾਰਜ ਡਿਜਮੇਰਸਕੂ]] (ਤਲਾਕ)|partnerships=|notable_ascents=ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ: 9|start_discipline=ਦਰਬਾਨ|start_age=|death_place=|image=|death_date=|birth_place=[[ਮਕਾਲੂ, ਨੇਪਾਲ]]|birth_date=1973|main_discipline=[[ਸ਼ੇਰਪਾ ਲੋਕ # ਮਾਉਂਟੇਨਿੰਗ | ਸ਼ੇਰਪਾ]] ਅਤੇ [[ਪਹਾੜਧਾਰ]]|birth_name=ਲਾਪੱਕਾ ਸ਼ੇਰਪਾ|caption=|image_size=}}
ਲਾਪੱਕਾ ਸ਼ੇਰਪਾ ( {{Lang-ne|ਲਾਪੱਕਾ ਸ਼ੇਰਪਾ}} ; ਜਨਮ 1973) &lt;ref name=&quot;Himalayan Times 2017&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nepali-woman-climber-breaks-record-scales-mt-everest-eight-times/|title=Nepali woman scales Mt Everest eight times breaking own record|date=2017|publisher=thehimalayantimes.com|access-date=2017-05-13}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੇਰਪਾ ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ  ਪਹਾੜ ਆਰੋਹੀ ਹੈ| ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਵਿੱਚੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਉਹ ਨੌਂ ਵਾਰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੇਸਟ ਪਰਬਤ]] ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਹੈ| &lt;ref name=&quot;Himalayan Times 2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/lhakpa-sherpa-scales-mt-everest-nine-times-breaking-own-record/|title=Lhakpa Sherpa scales Mt Everest nine times breaking own record|date=2018-05-16|publisher=The Himalayan Times|access-date=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਐਵਰੈਸਟ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ| 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-38012048|title=BBC 100 Women 2016: Who is on the list?|date=21 November 2016|work=BBC News|access-date=28 July 2019|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ੇਰਪਾ ਹਿਮਾਲੀਆ ਦੇ ਨੇਪਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਕਾਲੂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਬਾਲਖੜਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਹੈ| &lt;ref name=&quot;everestnews1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.everestnews.com/everest2005/lapkasherpa2005.htm|title=Mt. Everest 2005: Lakpa Sherpa|date=2000-05-18|publisher=Everestnews.com|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/31/mount-everest-lhakpa-sherpa-climbed-nine-times-world-record|title=She climbed Everest nine times and set a world record – so why doesn't she have sponsors?|last=Mayhew Bergman|first=Megan|date=31 October 2019|work=The Guardian|access-date=20 January 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 11 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.everestnews.com/everest2005/lapkasherpa2005.htm|title=Mt. Everest 2005: Lakpa Sherpa|website=www.everestnews.com|access-date=2016-05-11}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
2000 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਯੋਜਿਤ ਇਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ | &lt;ref name=&quot;everestnews1&quot;/&gt; 18 ਸਤੰਬਰ, 2000 ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ (ਪਾਸੰਗ ਲਾਮੂ ਸ਼ੇਰਪਾ ਵੀ ਵੇਖੋ)।  &lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; ਇਹ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮਿਲੀਨੇਨੀਅਮ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-36410878|title=I want to climb Everest 10 times|date=15 June 2016|publisher=}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-36410878 &quot;I want to climb Everest 10 times&quot;]. 15 June 2016 &amp;#x2013; via www.bbc.com.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

2003 ਵਿਚ, ਯੂਐਸ ਪੀਬੀਐਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਔਰਤ  ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ| &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/nepal/update.html|title=FRONTLINE/WORLD . NEPAL - Dreams of Chomolongma . Reaching for a Record - PBS|website=www.pbs.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/nepal/update.html &quot;FRONTLINE/WORLD . NEPAL - Dreams of Chomolongma . Reaching for a Record - PBS&quot;]. ''www.pbs.org''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਮਈ 2003 ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ ਮਿੰਗ ਕੀਪਾ ਅਤੇ ਮਿੰਗਮਾ ਗੇਲੂ ਨਾਲ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ| &lt;ref name=&quot;everestnews2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.everestnews.com/everestnews3/romnorthdis5.htm|title=Everest 2003: Romanian Mt. Everest Expedition North Side|date=|publisher=Everestnews.com|access-date=2016-05-20}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.everestnews.com/everestnews3/romnorthdis5.htm &quot;Everest 2003: Romanian Mt. Everest Expedition North Side&quot;]. Everestnews.com&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2016-05-20&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

1999 ਤੋਂ 2007 ਤਕ ਸ਼ੇਰਪਾ ਨੇ ਛੇ ਵਾਰ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਨੌਂ ਸੰਮੇਲਨ ਕੀਤੇ ਸਨ| &lt;ref name=&quot;everestnews4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.everestnews.com/everest2008/lapkasherpa2008.htm|title=Everest Summiters Lakpa Sherpa and George Dijmarescu slide show/video presentation open to the public|date=2000-05-18|publisher=Everestnews.com|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt; ਕੁਆਕਰ ਲੇਨ ਸਹਿਕਾਰੀ ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ 2007 ਐਵਰੈਸਟ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ|  ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਲਾਪੱਕਾ ਨੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ 5 ਵਾਰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੀਤਾ| &lt;ref name=&quot;stuff1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.stuff.co.nz/world/asia/80058324/mt-everests-greatest-female-climber-back-for-7th-ascent|title=Mt Everest's greatest female climber back for 7th ascent|website=Stuff|access-date=2021-06-29|archive-date=2017-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826001342/http://www.stuff.co.nz/world/asia/80058324/mt-everests-greatest-female-climber-back-for-7th-ascent|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.stuff.co.nz/world/asia/80058324/mt-everests-greatest-female-climber-back-for-7th-ascent &quot;Mt Everest's greatest female climber back for 7th ascent&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826001342/http://www.stuff.co.nz/world/asia/80058324/mt-everests-greatest-female-climber-back-for-7th-ascent |date=2017-08-26 }}. ''Stuff''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

2016 ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਤਿੱਬਤ (ਚੀਨ) ਤੋਂ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ, ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸੰਮੇਲਨ ਕੀਤਾ| &lt;ref name=&quot;Himalayan Times 2016&quot;&gt;{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/two-nepali-female-climbers-atop-mt-everest-summit-pushes-continue/|title=Two Nepali women atop Mt Everest as summit push continues|last=Pokhrel|first=Rajan|date=20 May 2016|work=[[The Himalayan Times]]|access-date=13 October 2016}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPokhrel2016&quot;&gt;Pokhrel, Rajan (20 May 2016). [https://thehimalayantimes.com/nepal/two-nepali-female-climbers-atop-mt-everest-summit-pushes-continue/ &quot;Two Nepali women atop Mt Everest as summit push continues&quot;]. ''[[ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਟਾਈਮਜ਼|The Himalayan Times]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 October&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮਿਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਵਰਕਰ ਮਾਇਆ ਸ਼ੇਰਪਾ ਨੇ ਵੀ ਸੰਮੇਲਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ।  ਮਾਇਆ ਸ਼ੇਰਪਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇਪਾਲੀ ਔਰਤ  ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕੇ ਟੂ]]  ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ| 

== ਕੈਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨਾ ==
ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ:

# 2000 &lt;ref name=&quot;nationalpost1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.nationalpost.com/news/world/about-to-scale-peak-a-seventh-time-connecticut-7-eleven-clerk-is-everests-greatest-ever-female-climber|title=About to scale peak a seventh time, Connecticut 7-Eleven clerk is Everest's greatest ever female climber|date=16 May 2016|publisher=}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# 2001 &lt;ref name=&quot;stuff1&quot;/&gt;
# 2003  &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;
# 2004  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.himalayandatabase.com/2004%20Season%20Lists/2004%20Spring%20A4.html|title=Himalayan Database Expedition Archives of Elizabeth Hawley|date=|publisher=Himalayandatabase.com|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt;
# 2005  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.himalayandatabase.com/2005%20Season%20Lists/2005%20Spring%20A4.html|title=Himalayan Database – Spring 2005 Everest|publisher=}}&lt;/ref&gt;
# 2006  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.himalayandatabase.com/2006%20Season%20Lists/2006%20Spring%20A4.html|title=as Ms. Lakpa/Lhakpa Sherpa (Tashigaon, Nepal)?|publisher=}}&lt;/ref&gt;
# 2016 &lt;ref name=&quot;rawstory1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rawstory.com/2016/05/7-eleven-worker-becomes-first-woman-to-climb-mount-everest-seven-times/|title=7-Eleven worker becomes first woman to climb Mount Everest seven times|date=2016|publisher=Rawstory.com|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Himalayan Times 2016&quot;/&gt;
# 2017 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Life-Style/2017-05-15/Nepal-woman-breaks-her-own-record-for-most-Everest-summits/300143|title=Nepal woman breaks her own record for most Everest summits|website=The Hans India|language=en|access-date=2017-08-25}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Himalayan Times 2017&quot;/&gt;
# 2018 &lt;ref name=&quot;Himalayan Times 2018&quot;/&gt;

ਵਾਧੂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ:

* [[ਕੇ ਟੂ|2010 ਵਿੱਚ ਕੇ ਟੂ]]  ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ, ਸੰਮੇਲਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ  ਕੈਂਪ 3 ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ |&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.outsideonline.com/2078361/most-successful-female-everest-climber-all-time-housekeeper-hartford-connecticut|title=The Most Successful Female Everest Climber of All Time Is a Housekeeper in Hartford, Connecticut|last=Schaffer|first=Grayson|date=2016-05-10|website=Outside Online|access-date=2016-05-11}}&lt;/ref&gt;
* 2015 ਵਿਚ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ; ਇਸਨੂੰ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਬਣਾਇਆ, ਪਰੰਤੂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਦੇ ਭੁਚਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ | ( [[2015 ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਵਿੱਚ ਤੂਫਾਨ|2015 ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਤੂਫਾਨ]] ਅਤੇ / ਜਾਂ [[2015 ਨੇਪਾਲ ਭੁਚਾਲ|ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੇਪਾਲ ਭੂਚਾਲ ਵੀ ਦੇਖੋ]] )

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਲਾਪੱਕਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ (ਬੁੱਧਵਾਰ) ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ| &lt;ref name=&quot;stuff1&quot;/&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਹੁਣ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਯੂ ਐਸ ਸਟੋਰ 7 ਇਲੈਵਨ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ| &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;  ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਾੜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਕੇ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਆਊਟਲੈੱਟ ''ਦੀ ਡੇਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਰਜ ਮੈਲੋਰੀ ਅਤੇ ਯੂਚਿਯਰੋ ਮੀਯੂਰਾ ਵਰਗੇ ਆਰੋਹੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੀ ਗਈ | &lt;ref name=&quot;telegraph1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/women/life/everests-greatest-ever-female-climber-lhakpa-sherpa---the-unknow/|title=Everest's greatest ever female climber: Lhakpa Sherpa - the unknown mountaineering hero who works in a 7-Eleven in Connecticut|last=Henderson|first=Barney|date=15 May 2016|publisher=}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟਾ ਹੈ, &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਰੋਮਾਨੀਆ-ਅਮਰੀਕੀ , ਜਾਰਜ ਡਿਜਮੇਰਸਕੂ ਨਾਲ 12 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹੋਇਆ ਸੀ|  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ 2000 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;nationalpost1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;stuff1&quot;/&gt; 2008 ਵਿਚ ਜਾਰਜ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਬਿੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| &lt;ref name=&quot;telegraph1&quot;/&gt;

ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਆਪਣਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸੰਮੇਲਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ| &lt;ref name=&quot;stuff1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;rawstory1&quot;/&gt;

== ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ==
ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਮਿੰਗਮਾ 22 ਮਈ, 2003 ਨੂੰ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ (ਉਹ ਲਾਪੱਕਾ ਅਤੇ ਗੇਲੂ ਨਾਲ ਚੜ ਗਈ), &lt;ref name=&quot;everestnews2&quot;/&gt; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਤੇ ਪੁਹੰਚਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਈ ( ਟੈਂਬਾ ਟੀਸ਼ੇਰੀ  ਅਤੇ ਜੌਰਡਨ ਰੋਮੇਰੋ ਵੀ ਦੇਖੋ)|  ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਮਿੰਗਮਾ ਗੇਲੂ ਸ਼ੇਰਪਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ ਉਹ 2016 ਤੱਕ ਅੱਠ ਵਾਰ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪੁਹੰਚਣ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;stuff1&quot;/&gt; ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਇਕੱਠੇ 2003 ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ, ਇਹ ਸਮਿਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮੂਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ'' ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;/&gt;

2004 ਦੇ ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਐਵਰੈਸਟ ਅਭਿਆਨ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਪਤੀ ਡਿਜਮੇਰਸਕੂ ਨੇ ਲਾਪੱਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ| &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.com/High-Crimes-Fate-Everest-Greed/dp/B001PTG47I|title=High Crimes: The Fate of Everest in an Age of Greed|last=Kodas|first=Michael|date=2008-02-05|publisher=Hyperion|isbn=978-1401302733|location=New York, N.Y.|language=English}}&lt;/ref&gt; ਮਾਈਕਲ ਕੋਡਾਸ, ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡਿਜਮੇਰਸਕੂ ਨੇ , &quot;“ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸਾਈਡ ਵੱਲ ਝਟਕਾ ਵੱਜਿਆ।&quot;  &lt;ref name=&quot;Daily Beast&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thedailybeast.com/breaking-mount-everests-glass-ceiling/|title=Breaking Mount Everest's Glass Ceiling|date=2014|publisher=dailybeast.com|access-date=2014-03-30}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤਕਰਾਰ ਨੇ &quot;ਪਹਾੜੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੀਡੀਆ ਸਨਸਨੀ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ&quot;. &lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;/&gt;

*

== ਹਵਾਲੇ ==
 {{reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>exwa4svfgr19s8g0jc5g9nzm5v9qb07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਨੰਗਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139669</id>
    <revision>
      <id>847547</id>
      <parentid>750882</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2000" sha1="facqubyoxy1rs45r5khbp0mjs092cam" xml:space="preserve">{{short description|Indian politician (b. 1950)}}{{Multiple issues|{{Lead too short|date=January 2019}}
{{BLP refimprove|date=January 2019}}}}{{Use dmy dates|date=June 2018}} {{Use Indian English|date=June 2018}}{{Infobox Indian politician|name=ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਨੰਗਲ|successor=|constituency=[[ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ]]|parents=ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੋਹਿੰਦਰ ਕੌਰ|children=2 ਪੁੱਤਰ|spouse=ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ|party=[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]|predecessor1=[[ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]]|successor1=ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ|term_end1=2012|term_start1=2007|predecessor=[[ਅਸ਼ਵਨੀ ਸੇਖੜੀ]]|image=term_end=|term_start=2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/aaps-ghuggi-loses-from-batala/1005389|title=AAP's Ghuggi loses from Batala|website=Outlookindia.com/|accessdate=27 January 2019|archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201180906/https://www.outlookindia.com/newsscroll/aaps-ghuggi-loses-from-batala/1005389|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|office='''ਮੈਂਬਰ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ]]'''&lt;ref&gt;[http://punjabassembly.nic.in/index.php/members/detail/144]&lt;/ref&gt;|death_place=|death_date=|residence=|birth_place=ਪਿੰਡ ਲੋਧੀਨੰਗਲ, [[ਬਟਾਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]]|birth_date={{Birth date and age|1950|10|7|df=y}}|caption=|constituency1=[[ਕਾਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]]}}'''ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਨੰਗਲ''' ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2017-2022]]</text>
      <sha1>facqubyoxy1rs45r5khbp0mjs092cam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140462</id>
    <revision>
      <id>847606</id>
      <parentid>779397</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28895" sha1="882x64ocekbcra9toyqxph6wn6wvamj" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ
| image              = SteveHarveyHWOFMay2013 (cropped).jpg
| caption            = Harvey at a ceremony receiving [[Ebony magazine|Ebony Jet]] Magazine’s Man of the Year award on May 13, 2013
| office1            = 
| education          = [[Glenville High School]]
| birth_name         = ਬ੍ਰੋਡਰਿਕ ਸਟੀਫਨ ਹਾਰਵੇ
| birth_date         = {{birth date and age|1957|1|17}}
| birth_place        = [[Welch, West Virginia]], U.S.
| occupation         = {{hlist|Television host|actor|comedian|writer|producer}}
| years_active       = 1985–ਵਰਤਮਾਨ
| television         = ''[[Family Feud]]''
| spouse             = {{unbulleted list|{{marriage|Marcia Harvey|1981|1994|reason=div}}|{{marriage|Mary Shackelford|1996|2005|reason=div}}|{{marriage|Marjorie Bridges|2007}}}}
| children           = 7,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://parade.com/340210/leahrozen/steve-harvey-on-success-and-his-hard-won-life-lessons-im-living-proof-you-can-reinvent-yourself/ |title=Steve Harvey on Success and His Hard-Won Life Lessons: &quot;I'm Living Proof You Can Reinvent Yourself&quot; |first=Leah |last=Rozen |date=October 3, 2014 |work=[[Parade (magazine)|Parade]] |publisher=Athlon Media Group |access-date=October 23, 2015}}&lt;/ref&gt; Including [[Lori Harvey]]
| awards             = Six [[Daytime Emmy Awards]]&lt;br&gt;Two [[Marconi Award]]s&lt;br&gt;14 [[NAACP Image Awards]]&lt;br&gt;[[NAB Hall of Fame]]&lt;br&gt;Star on the [[Hollywood Walk of Fame]]
| website            = {{url|steveharvey.com}}
}}

'''ਬ੍ਰੋਡਰਿਕ ਸਟੀਫਨ ਹਾਰਵੇ, ਸੀਨੀਅਰ''' (ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1957) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ, ਅਭਿਨੇਤਾ, ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਹੈ। ਉਹ ''ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ ਮਾਰਨਿੰਗ ਸ਼ੋਅ'', ''ਫੈਮਿਲੀ ਫਿਊਡ'', ''ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਫੈਮਲੀ ਫਿਊਡ ,'' ''ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ'' ਮੁਕਾਬਲਾ, ''ਫੈਮਿਲੀ ਫਿਊਡ ਅਫਰੀਕਾ'', ਅਤੇ ਆਰਬਿਟਰੇਸ਼ਨ-ਬੇਸਡ ਕੋਰਟ ਕਾਮੇਡੀ, ''ਜੱਜ ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਰਵੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਅਪੋਲੋ''  'ਤੇ ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ ਅਤੇ 'ਦ ਡਬਲਿਊਬੀ' 'ਤੇ ''ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ ਸ਼ੋਅ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ''ਕਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਕਾਮੇਡੀ ਟੂਰ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ''ਦ ਓਰੀਜਨਲ ਕਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਕਾਮੇਡੀ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸਟੈਂਡਅੱਪ ਸ਼ੋਅ 2012 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਹਾਰਵੇ ''ਫੈਮਿਲੀ ਫਿਊਡ'' ਅਤੇ ''ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਫੈਮਿਲੀ ਫਿਊਡ'' ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ 2010 ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''ਲਿਟਲ ਬਿਗ ਸ਼ਾਟਸ'', ''ਲਿਟਲ ਬਿਗ ਸ਼ਾਟਸ ਫਾਰਐਵਰ ਯੰਗ'', ਅਤੇ ''ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ'ਸ ਫੰਡਰਡੋਮ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਬੈਸਟਸੇਲਰ ''ਐਕਟ ਲਾਈਕ ਏ ਲੇਡੀ, ਥਿੰਕ ਲਾਈਕ ਏ ਮੈਨ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਚ 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।

2017 ਵਿੱਚ, ਹਾਰਵੇ ਨੇ ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ ਗਲੋਬਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਈਸਟ 112 ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਉੱਦਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwNQ&quot;&gt;ਅਫਰੀਕਨ ਵਰਜਨ ਆਫ਼ ਫੈਮਲੀ ਫਿਊਡ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਂਥਮ ਸਪੋਰਟਸ ਅਤੇ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ HDNet ਟੇਕਓਵਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਰਜੋਰੀ ਸਟੀਵ ਤੇ ਮਾਰਜੋਰੀ ਹਾਰਵੇ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਉਹ ਛੇ ਵਾਰ [[ਡੇ ਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ|ਡੇਅਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ, ਦੋ ਵਾਰ [[ਮਾਰਕੋਨੀ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ 14-ਵਾਰ [[NAACP ਚਿੱਤਰ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ ਹੈ।

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਹਾਰਵੇ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ, 1957,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/celebrities/steve-harvey/175436/|title=Steve Harvey|website=[[TV Guide|TVGuide.com]]|access-date=December 21, 2015|archive-date=ਦਸੰਬਰ 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222165258/http://www.tvguide.com/celebrities/steve-harvey/175436/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eonline.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/615660/steve-harvey-breaks-down-crying-during-birthday-surprise-this-is-the-greatest-moment-i-ve-ever-had|title=Steve Harvey Breaks Down Crying During Birthday Surprise: This Is the Greatest Moment I've Ever Had|last=Macatee|first=Rebecca|date=January 16, 2015|website=E! Online}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਵੇਲਚ, ਵੈਸਟ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੈਸੀ ਹਾਰਵੇ, ਇੱਕ ਕੋਲਾ ਮਾਈਨਰ, ਅਤੇ ਐਲੋਇਸ ਵੇਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bhcourier.com/family-feud-host-steve-harvey-hollywood-walk-fame-star/2013/05/13|title='Family Feud' Host Steve Harvey to Get Hollywood Walk of Fame Star|date=May 15, 2013|website=[[The Beverly Hills Courier]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109194654/http://bhcourier.com/family-feud-host-steve-harvey-hollywood-walk-fame-star/2013/05/13|archive-date=November 9, 2013}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰੋਡਰਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਹਾਈਵੇਅ ਪੈਟਰੋਲ'' ਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਬ੍ਰੋਡਰਿਕ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਰਵੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਹਕਲਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news24.com/parent/Child_7-12/Development/steven-harvey-shared-how-he-overcame-his-childhood-stutter-and-the-internets-reaction-is-mixed-20181108|title=Steve Harvey shared how he overcame his childhood stutter, and the internet's reaction is mixed|last=Johannes|first=Lesley-Anne|website=Parent|language=en-US|access-date=2021-10-27}}&lt;/ref&gt; ਹਾਰਵੇ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੂਰਬੀ 112ਵੀਂ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕਲੀਵਲੈਂਡ, [[ਓਹਾਇਓ|ਓਹੀਓ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ 2015 ਵਿੱਚ ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ ਵੇਅ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Harvey Way&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.clevescene.com/scene-and-heard/archives/2015/01/16/cleveland-just-renamed-e-112th-st-steve-harvey-way|title=Cleveland Just Renamed E. 112th St. &quot;Steve Harvey Way&quot;|last=Allard|first=Sam|date=January 16, 2015|website=Cleveland Scene.com|access-date=June 10, 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਗਲੇਨਵਿਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;Harvey Way&quot; /&gt;

ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ [[ਕੈਂਟ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਵੈਸਟ ਵਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਓਮੇਗਾ Psi ਫਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;beverlyhillscourierstar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://bhcourier.com/family-feud-host-steve-harvey-hollywood-walk-fame-star/2013/05/13|title='Family Feud' Host Steve Harvey to Get Hollywood Walk of Fame Star|date=May 15, 2013|website=[[The Beverly Hills Courier]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109194654/http://bhcourier.com/family-feud-host-steve-harvey-hollywood-walk-fame-star/2013/05/13|archive-date=November 9, 2013}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20131109194654/http://bhcourier.com/family-feud-host-steve-harvey-hollywood-walk-fame-star/2013/05/13 &quot;'Family Feud' Host Steve Harvey to Get Hollywood Walk of Fame Star&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800424044/bio|title=Steve Harvey|website=Yahoo! Movies|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217203714/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800424044/bio|archive-date=December 17, 2007}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ===
ਹਾਰਵੇ ਇੱਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼, ਆਟੋ ਵਰਕਰ, ਬੀਮਾ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ, ਕਾਰਪੇਟ ਕਲੀਨਰ ਅਤੇ ਮੇਲ ਲਿਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;beverlyhillscourierstar&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800424044/bio|title=Steve Harvey|website=Yahoo! Movies|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217203714/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800424044/bio|archive-date=December 17, 2007}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20071217203714/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800424044/bio &quot;Steve Harvey&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mercurynews.com/tv/ci_15560802|title=15 Minutes with Steve Harvey|last=Yadegaran|first=Jessica|date=July 20, 2010|website=Contra Costa Times}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1985 ਨੂੰ ਕਲੀਵਲੈਂਡ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਹਿਲੇਰਿਟੀਜ਼ ਕਾਮੇਡੀ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਹਾਰਵੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬੇਘਰ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/tv/inside-steve-harveys-struggle-with-homelessness/|title=Living Out of His Car and Surviving on Bologna Sandwiches: Inside Steve Harvey's Struggle with Homelessness as He Tried to Make It as a Comedian|last=Strohm|first=Emily|last2=Kimble|first2=Lindsay|date=May 25, 2016|website=People.com|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੀ 1976 [[ਫੋਰਡ ਮੋਟਰ ਕੰਪਨੀ|ਫੋਰਡ]] ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਗੀਗ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਜਾਂ ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ ਸ਼ਾਵਰਾਂ 'ਤੇ ਨਹਾਉਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20741192,00.html|title=Steve Harvey: I Was Homeless for Three Years|last=Triggs|first=Charlotte|date=October 3, 2013|website=[[People (magazine)|People]]|access-date=September 21, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018053237/http://www.people.com/people/article/0,,20741192,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਰਿਚ ਅਤੇ ਬੇਕੀ ਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਟਰੈਵਲ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੇਟ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਈ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਰਵੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.orlandosentinel.com/2013-01-23/entertainment/os-steve-harvey-sheds-tears-over-orlando-supporters-20130123_1_steve-harvey-travel-agency-tears|title=Steve Harvey sheds tears over generous Orlando supporters|last=Boedeker|first=Hal|date=January 23, 2013|work=Orlando Sentinel|access-date=September 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140927180452/http://articles.orlandosentinel.com/2013-01-23/entertainment/os-steve-harvey-sheds-tears-over-orlando-supporters-20130123_1_steve-harvey-travel-agency-tears|archive-date=September 27, 2014}}&lt;/ref&gt;

=== 1990-2009; ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Steve_Harvey_September_2008.jpg|thumb| ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਹਾਰਵੇ]]
ਹਾਰਵੇ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1990 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੂਜੀ ਸਲਾਨਾ [[ਜੌਨੀ ਵਾਕਰ]] ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਮੇਡੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਉਹ [[ਮਾਰਕ ਕਰੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਮਾਰਕ ਕਰੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ''ਅਪੋਲੋ 'ਤੇ ਇਟਸ ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ ਦੇ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲੈ ਗਿਆ, । ਇੱਕ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਏਬੀਸੀ ਸ਼ੋਅ ''ਮੀ ਐਂਡ ਦ ਬੁਆਏਜ਼'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;LASENT&quot;&gt;{{Cite news|url=https://lasentinel.net/steve-harvey-is-still-trippin.html|title=Steve Harvey is 'Still Trippin'|last=Williams|first=Kam|date=8 January 2009|work=[[Los Angeles Sentinel]]|access-date=30 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਬਲਲਿਊਬੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸ਼ੋਅ ''ਦ ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ ਸ਼ੋਅ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ 1996 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;LASENT&quot; /&gt; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://movies.yahoo.com/person/steve-harvey/biography.html|title=Steve Harvey- Biography|website=[[Yahoo! Movies]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130303145753/http://movies.yahoo.com/person/steve-harvey/biography.html|archive-date=March 3, 2013|access-date=June 24, 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਮਨੁੱਖਤਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ ==
ਹਾਰਵੇ ਸਟੀਵ ਅਤੇ ਮਾਰਜੋਰੀ ਹਾਰਵੇ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.goodhousekeeping.com/life/entertainment/a27570671/steve-harvey-wife-marjorie-new-show-facebook/|title=Steve Harvey Might Be Getting a New Show and It Sounds Like It Will Be Amazing|last=Keegan|first=Kayla|date=23 May 2019|work=Good Housekeeping|access-date=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਨਾਥ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਕੈਂਪ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.11alive.com/article/entertainment/television/programs/the-a-scene/steve-harveys-camp-for-georgia-kids-works-to-make-a-difference/85-566793184|title=Steve Harvey's camp for Georgia kids works to make a difference|last=Tubb|first=Raymond|date=22 June 2018|work=11 Alive|access-date=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਂਟ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thesource.com/2019/07/04/steve-harvey-scholarships/|title=Steve Harvey to Gift Eight College Students with $23K Scholarships|date=4 July 2019|work=The Source|access-date=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਹਾਰਵੇ ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਵਰਲਡ ਰਿਜੋਰਟ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਡ੍ਰੀਮਰਸ ਅਕੈਡਮੀ, 100 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਵਰਲਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਲਈ ''ਐਸੇਂਸ'' ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਈਵਾਲ ਵੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theundefeated.com/features/disney-dreamers-academy-steve-harvey-and-essence-magazine-continue-to-help-students-achieve-big-dreams/|title=Disney, Steve Harvey and 'Essence' magazine continue to help students achieve big dreams|last=Evans|first=Kelley D.|date=9 March 2018|work=The Undefeated|access-date=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਹਾਰਵੇ ਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚੇ (ਚਾਰ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌਤੇਲੇ ਬੱਚੇ) ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ, ਮਾਰਸੀਆ ਹਾਰਵੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ (ਜੁੜਵਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡੀ ਅਤੇ ਕਾਰਲੀ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ (ਬ੍ਰੌਡਰਿਕ ਹਾਰਵੇ ਜੂਨੀਅਰ) ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Strohm|first=Emily|last2=King|first2=Brittany|date=May 25, 2016|title=Steve Harvey on Finding Forgiveness from His Daughters After Leaving Them to Chase His Dream of Becoming a Comedian|url=http://people.com/tv/steve-harvey-on-leaving-first-wife-and-family-to-chase-his-dream/|magazine=People}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yahoobio&quot;&gt;{{Cite web|url=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800424044/bio|title=Steve Harvey|website=Yahoo! Movies|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217203714/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800424044/bio|archive-date=December 17, 2007}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20071217203714/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800424044/bio &quot;Steve Harvey&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blackcelebkids.com/2008/05/17/steve-harvey-loves-his-blended-family|title=Harvey in June 2008 Essence Mag Father's Day article|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014001900/http://www.blackcelebkids.com/2008/05/17/steve-harvey-loves-his-blended-family/|archive-date=October 14, 2013}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ, ਮੈਰੀ ਸ਼ੈਕਲਫੋਰਡ ਨਾਲ, ਹਾਰਵੇ ਦਾ ਵਿਨਟਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/gossip/2011/01/steve-harvey-ex-wife-mary-harvey.html|title=Steve Harvey's ex-wife speaks out on marriage, infidelity|date=January 24, 2011|work=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stevetv.com/|title=STEVE|website=STEVE|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009032229/http://www.steveharveytv.com/celebrate-my-drive|archive-date=October 9, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Colacello|first=Bob|date=January 9, 2018|title=Inside Paris's 25th Annual le Bal des Débutantes|url=https://www.vanityfair.com/style/2018/01/le-bal-des-debutantes-paris|magazine=Vanity Fair}}&lt;/ref&gt; ਨਵੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ww1.perfectpeople.net/|title=Steve Harvey Biography|website=Perfect People|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228184907/http://www.perfectpeople.net/biography/8562/steve-harvey.htm|archive-date=February 28, 2009}}&lt;/ref&gt; 2011 ਵਿੱਚ, ਕੋਲਿਨ ਕਾਉਂਟੀ, ਟੈਕਸਾਸ -ਅਧਾਰਤ 199ਵੀਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ ਰੌਬਰਟ ਡਰਾਈ ਨੇ ਮੈਰੀ ਹਾਰਵੇ ਦੁਆਰਾ ਤਲਾਕ ਬਾਰੇ ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਜੱਜ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/steve-harvey-ex-wife-mary-harvey-slammed-judge-making-false-allegations-comedian-article-1.135268|title=Steve Harvey's ex slammed by judge for making false allegations|date=February 8, 2011|work=New York Daily News|access-date=June 10, 2015|location=New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2011/01/24/steve-harveys-exwife-blas_n_813096.html|title=Steve Harvey's Ex-Wife Blasts Him For Cheating|date=April 2011|work=[[The Huffington Post]]|access-date=October 5, 2013}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2007 ਵਿੱਚ, ਹਾਰਵੇ ਨੇ ਮਾਰਜੋਰੀ ਬ੍ਰਿਜਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਆਦਮੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਮਾਰਜੋਰੀ ਹਾਰਵੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ (ਮੌਰਗਨ, ਜੇਸਨ ਅਤੇ ਲੋਰੀ) ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;vanityfair.com&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Colacello|first=Bob|date=January 9, 2018|title=Inside Paris's 25th Annual le Bal des Débutantes|url=https://www.vanityfair.com/style/2018/01/le-bal-des-debutantes-paris|magazine=Vanity Fair}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFColacello2018&quot;&gt;Colacello, Bob (January 9, 2018). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਟੀਵ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਟੀਵ ਅਤੇ ਮਾਰਜੋਰੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ: ਤਿੰਨ ਜੇਸਨ ਦੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਮਾਂਡਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਮੋਰਗਨ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਕਰੀਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਲੀ ਦੇ ਪਤੀ ਬੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੁਆਰਾ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bvnewswire.com/2009/11/06/steve-harvey-wife-marjorie-essence-interview/|title=His New Wife is the Woman Who Changed His Life|last=Daniels|first=Karu F.|date=November 6, 2009|website=BVNewswire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109072409/http://www.bvnewswire.com/2009/11/06/steve-harvey-wife-marjorie-essence-interview|archive-date=November 9, 2015}}&lt;/ref&gt; 2017 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹਾਰਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ [[ਅਟਲਾਂਟਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਵੰਡਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜਾ'' ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਤੋਂ NBCUniversal ਲਈ ਆਪਣੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰੇਗਾ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2012-03-12/entertainment/chi-steve-harvey-show-100-jobs-coming-to-chicago-20120312_1_tax-credits-radio-show-endemol-usa|title=Steve Harvey hitting town with new show|date=March 12, 2012|work=Articles.chicagotribune.com|access-date=June 10, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717004327/http://articles.chicagotribune.com/2012-03-12/entertainment/chi-steve-harvey-show-100-jobs-coming-to-chicago-20120312_1_tax-credits-radio-show-endemol-usa|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2018 ਵਿੱਚ, ਹਾਰਵੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ, ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ, ਅਤੇ ''ਫੈਮਲੀ ਫਿਊਡ'' ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2017/06/15/family-feud-moving-production-from-atlanta-to-los-angeles/|title='Family Feud' moving production from Atlanta to Los Angeles|website=Atlanta Journal-Constitution|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906135742/http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2017/06/15/family-feud-moving-production-from-atlanta-to-los-angeles/|archive-date=September 6, 2017|access-date=2017-09-06}}&lt;/ref&gt;

ਹਾਰਵੇ ਇੱਕ ਈਸਾਈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.christianpost.com/news/steve-harvey-credits-god-for-career-during-emotional-final-comedy-show-79555/|title=Steve Harvey Credits God for Career During Emotional Final Comedy Show|last=Thomasos|first=Christine|date=August 6, 2012|work=[[The Christian Post]]|access-date=July 22, 2013}}&lt;/ref&gt; ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.gulftoday.ae/news/2019/10/31/have-faith-focus-diligence-says-steve-harvey|title=VIDEO: Have faith, focus and diligence, says Steve Harvey|last=Mojib|first=Imran|date=31 October 2019|work=Gulf Today|access-date=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਹਾਰਵੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ [[ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਤਰਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livekindly.co/steve-harvey-now-vegan-healthy-beyonce/|title=Steve Harvey Is Now Vegan (and Healthy) Because of Beyoncé|last=Smith|first=Kat|date=2019-03-11|website=LiveKindly|language=en-GB|access-date=2019-04-25|archive-date=2024-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421064338/https://www.livekindly.com/steve-harvey-now-vegan-healthy-beyonce/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ ==

* 2009, ''Act Like a Lady, Think Like a Man''
* 2010, ''Straight Talk, No Chaser''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://abcnews.go.com/GMA/Books/excerpt-steve-harveys-straight-talk-chaser/story?id=12323564|title=Excerpt: Steve Harvey's 'Straight Talk, No Chaser'|date=7 December 2010|work=ABC News|access-date=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
* 2014, ''Act Like a Success''&lt;ref name=&quot;Jump&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.goodhousekeeping.com/life/entertainment/a27423852/steve-harvey-net-worth/|title=A Look at Steve Harvey's Journey From Being Homeless to Having a Massive Net Worth|last=Keegan|first=Kayla|date=11 May 2019|work=Good Housekeeping|access-date=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
* 2016, ''Jump, Take the Leap of Faith to Achieve Your Life of Abundance''&lt;ref name=&quot;Jump&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.steveharvey.com/}}
* {{IMDB name|0367724|Steve Harvey}}
* [https://theharveyfoundation.org/ The Steve &amp; Marjorie Harvey Foundation]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]]</text>
      <sha1>882x64ocekbcra9toyqxph6wn6wvamj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਮਲਾਬਾਈ ਦੇਸ਼ਮੁਖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140692</id>
    <revision>
      <id>847586</id>
      <parentid>819823</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9869" sha1="oi8ceto9da92i0weltd4ixt2h2xpq6f" xml:space="preserve">'''ਵਿਮਲਾਬਾਈ ਜਗਦੇਵਰਾਓ ਦੇਸ਼ਮੁਖ''', ਜਿਸਨੂੰ '''ਵਿਮਲਾਬਾਈ ਦੇਸ਼ਮੁਖ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;Former Karnataka Minister Vimalabai Deshmukh passes away https://www.india.com/news/agencies/former-karnataka-minister-vimalabai-deshmukh-passes-away-3180563/&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਮੁਦੇਬੀਹਾਲ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;Karnataka 1994 https://eci.gov.in/files/file/3780-karnataka-1994/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/muddebihal.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220320080422/https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/muddebihal.html |date=2022-03-20 }} Sitting and previous MLAs from Muddebihal Assembly Constituency&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ರಾಜ್ಯದ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಗೆದ್ದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ. https://kannada.asianetnews.com/news/vijaypur-district-election-news&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਇਹ [[ਕਰਨਾਟਕਾ]] ਰਾਜ ਦੇ ਬੇਲਾਗਾਉਮ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੁੁਰਗੋਦ ਵਿਚ ਸੋਮਾਸੰਕਰ ਅਤੇ ਸਾਂਤਾਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿਖਿਆ (10ਵੀਂ) ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਨਥਾ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਨਾ ਸਮਿਥੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮੁਰਗੋਦ ਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਗਦੇਵਾਰਾੳ ਸਗਨਾਬਾਸਾਪਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਬੀਜਾਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਨੰਦਨੀ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨੀਲਸ਼ਿ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 

== ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ 1994 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੀ.ਐਸ. ਨਡਾਗੌੜਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮੁਦੇਬਿਹਾਲ ਦੀ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਦੇ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜੇਐਚ ਪਟੇਲ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/muddebihal-in-Karnataka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115142456/https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Muddebihal-in-Karnataka|date=2022-01-15}} Previous Year's Election Results in Muddebihal, Karnataka&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Former Karnataka Minister Vimalabai Deshmukh Passes Away https://www.newslocker.com/en-in/news/general-india/former-karnataka-minister-vimalabai-deshmukh-passes-away/view/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712110340/https://www.newslocker.com/en-in/news/general-india/former-karnataka-minister-vimalabai-deshmukh-passes-away/view/|date=2020-07-12}}&lt;/ref&gt; ਬੀਟੀ ਲਲਿਤਾ ਨਾਇਕ 'ਤੇ ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਆਰ. [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਅੰਬੇਡਕਰ]] ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article/Avenging-Ambedkar/200396|title=Avenging Ambedkar|last=Rajesh|first=Y.P|date=13 December 1995|work=Outlook magazine|access-date=20 ਮਾਰਚ 2022|archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011094909/http://www.outlookindia.com/article/Avenging-Ambedkar/200396|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 1999 ਤੱਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sanjevani.com/sanjevani/%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%86-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BF-%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6/|title=ಮಾಜಿ ಸಚಿವೆ ವಿಮಲಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ ನಿಧನ &amp;#124; ಸಂಜೆವಾಣಿಗೆ ಸ್ವಾಗತ|date=23 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723120417/http://sanjevani.com/sanjevani/%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%86-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BF-%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6/|archive-date=23 July 2018}}&lt;/ref&gt; ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੁਨਾਈਟਡ)|ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ)]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇਬਿਹਾਲ ਤੋਂ 1999 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/muddebihal-election-result/ Muddebihal (GEN)&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 2004 ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁੱਡੇਬਿਹਾਲ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਜਨਤਾ ਦਲ (ਸੈਕੂਲਰ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।&lt;ref&gt;ಮಾಜಿ ಸಚಿವೆ ವಿಮಲಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನಿಧನ https://vijaykarnataka.com/news/vijayapura/former-minister-vimalabai-deshmukh-death/articleshow/65089823.cms {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712104837/https://vijaykarnataka.com/news/vijayapura/former-minister-vimalabai-deshmukh-death/articleshow/65089823.cms |date=2020-07-12 }}&lt;/ref&gt; ਬੀਐਸ ਯੇਦੀਯੁਰੱਪਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 2013 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਕਰਨਾਟਕ ਜਨਤਾ ਪਕਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜੇਡੀ (ਐਸ) ਦੁਆਰਾ ਟਿਕਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁਦੇਬਿਹਾਲ ਸੀਟ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਚੋਣ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;Ex-minister Vimala Bai passes away http://english.varthabharati.in/karnataka/ex-minister-vimala-bai-passes-away&lt;/ref&gt; ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜੇਡੀ(ਐਸ) ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਐਚ.ਡੀ ਦੇਵ ਗੌੜਾ|ਐਚਡੀ ਦੇਵਗੌੜਾ]], ਤਤਕਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੇਤਾ ਬਣੀ ਜੈਮਾਲਾ, ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਚਡੀ ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਐਚਡੀ ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Former Karnataka Minister Vimalabai J Deshmukh passes away https://www.devdiscourse.com/article/agency-wire/86584-former-karnataka-minister-vimalabai-j-deshmukh-passes-away&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Former Karnataka Minister Vimalabai Deshmukh passes away https://indianexpress.com/article/india/former-karnataka-minister-vimalabai-deshmukh-passes-away-5270231/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಮಾಜಿ ಸಚಿವೆ ವಿಮಲಾಬಾಯಿ ಎಸ್.ದೇಶಮುಖ್ ವಿಧಿವಶ https://www.eesanje.com/former-minister-vimalabai-s-deshmukh-passed-away/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712104842/https://www.eesanje.com/former-minister-vimalabai-s-deshmukh-passed-away/ |date=2020-07-12 }}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ 22 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ [[ਬੀਜਾਪੁਰ]] ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>oi8ceto9da92i0weltd4ixt2h2xpq6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਰਾ ਰਹਿਬਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140996</id>
    <revision>
      <id>847681</id>
      <parentid>819391</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10748" sha1="n9zhvm25m6bxh5bw6so7x40m2qk54bl" xml:space="preserve">'''ਸਾਰਾ ਰਹਿਬਰ''' (ਜਨਮ 1976) ਇੱਕ [[ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ|ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ [[ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ|ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਮੂਰਤੀਕਲਾ|ਸ਼ਿਲਪਚਰ]] ਤੱਕ [[ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਕਲਾ|ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ]] ਤੱਕ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ - ਦਰਦ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਹਿਜ ਜਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕਠੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਿਗਾੜਨ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਪਹੁੰਚ ਉਸਦੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਹ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ; ਫੌਜੀ ਨਿੱਜੀ ਯਾਦਗਾਰ, ਝੰਡੇ, ਹਥਿਆਰ, ਸੰਦ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉੱਤੇ ਸਿਲਾਈ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਧਾਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੈਨਵਸ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਣ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਗਠਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਤੀਜੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਭਾਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮੱਗਰੀ ਜੋ ਉਹ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਜੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਠੋਸ, ਭੌਤਿਕ ਕਠੋਰਤਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.payvand.com/news/08/mar/1299.html|title=New Art Pieces by Sara Rahbar: On Tolerance|website=www.payvand.com|access-date=2020-01-04|archive-date=2020-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115125828/http://www.payvand.com/news/08/mar/1299.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸਾਰਾ ਰਹਿਬਰ ਦਾ ਜਨਮ 1976 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dallascontemporary.org/sara-rahbar-carry-me-home.html|title=Past Exhibitions - Sara Rahbar: Carry Me Home|last=|first=|date=2018|website=Dallas Contemporary|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102061452/http://www.dallascontemporary.org/sara-rahbar-carry-me-home.html|archive-date=2020-01-02|access-date=2020-01-02|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 1982 ਵਿੱਚ, ਰਹਿਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ [[ਇਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਈਰਾਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ [[ਇਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ|ਈਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ]] ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://artasiapacific.com/Magazine/71/PersonalHistorySaraRahbar|title=Personal{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} History Sara Rahbar|website=ArtAsiaPacific|access-date=2016-03-20|quote=&lt;/ref&gt; ਇਹਨਾਂ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਯਾਦਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/art/sara-rahbars-latest-works-delve-into-the-hard-facts-of-life-and-love|title=Sara Rahbar's latest works delve into the hard facts of life and love|website=The National|access-date=2016-03-20|archive-date=2016-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317120744/http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/art/sara-rahbars-latest-works-delve-into-the-hard-facts-of-life-and-love|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guernicamag.com/features/baker_6_15_10/|title=Fighting Flags|last=Baker|first=Tamzin|date=2010-06-15|website=Guernica Magazine of Art &amp; Politics|language=en-US|access-date=2016-03-20}}&lt;/ref&gt;

ਰਹਿਬਰ ਨੇ 1996 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ [[ਫੈਸ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://artasiapacific.com/Magazine/71/PersonalHistorySaraRahbar|title=ArtAsiaPacific: Personal History Sara Rahbar|last=Albertz|first=Thorsten|date=2010-11-01|website=artasiapacific.com|access-date=2017-06-20|quote=&quot;Rahbar studied design at New York’s Fashion Institute of Technology and in 2004 she continued her studies at London’s Central Saint Martins College of Art and Design in London.&quot;|archive-date=2016-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327170414/http://artasiapacific.com/Magazine/71/PersonalHistorySaraRahbar|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ [[ਸੈਂਟਰਲ ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ|ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.artnet.com/artists/sara-rahbar/biography|title=Sara Rahbar Biography|website=ArtNet.com|access-date=2016-03-20}}&lt;/ref&gt;

ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਫਲੈਗ ਸੀਰੀਜ਼ (2005-2019) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਫੈਬਰਿਕ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਕੋਲਾਜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਝੰਡੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਤਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ [[ਝੰਡਾ|ਝੰਡਿਆਂ]] ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/art/iranian-artist-sara-rahbar-featured-at-dubais-carbon-12-gallery|title=Iranian artist Sara Rahbar featured at Dubai's Carbon 12 gallery|website=The National|access-date=2016-03-20|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042449/http://www.thenational.ae/arts-culture/art/iranian-artist-sara-rahbar-featured-at-dubais-carbon-12-gallery|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hyperallergic.com/59971/sarah-rahbar-flags/|title=Piecing America Together|date=2012-11-09|website=Hyperallergic|language=en-US|access-date=2016-03-20}}&lt;/ref&gt;

ਰਹਿਬਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਈ ਜਨਤਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੈਂਟਰ ਜੌਰਜ ਪੋਮਪੀਡੋ|ਸੈਂਟਰ ਪੋਮਪੀਡੋ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://collection.centrepompidou.fr/#/artwork/150000000061052?filters=authors%3ARAHBAR%20Sara%E2%86%B9RAHBAR%20Sara&amp;page=1&amp;layout=grid&amp;sort=by_author|title=Musée national d'art moderne – Centre Pompidou|date=2020-02-25}}&lt;/ref&gt; [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://research.britishmuseum.org/research/collection_online/search.aspx?people=204771&amp;peoA=204771-2-46|title=Collection Online: Sara Rahbar|last=|first=|date=|website=British Museum|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-07}}&lt;/ref&gt; [[ਵੈਲੇਸਲੀ ਕਾਲਜ|ਵੇਲਸਲੇ ਕਾਲਜ]] ਵਿਖੇ [[ਡੇਵਿਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ|ਡੇਵਿਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.berlinartlink.com/2011/11/15/new-sara-rahbar/|title=Studio Visit Sara Rahbar|last=Salazar|first=Monica|date=2011-11-15|website=Berlin Art Link|access-date=2016-03-20|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032950/http://www.berlinartlink.com/2011/11/15/new-sara-rahbar/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.oneart.org/biographies/artist/sara-rahbar|title=Biography: Sara Rahbar|website=OneArt.org|access-date=2016-03-20}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]]</text>
      <sha1>n9zhvm25m6bxh5bw6so7x40m2qk54bl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਹੂਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141448</id>
    <revision>
      <id>847636</id>
      <parentid>616015</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5870" sha1="1c6wynl3gmcg1245ccaow3qd8fnjij0" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Suhur.jpg|thumb|300x300px| ਇੱਕ ਜਾਰਡਨੀਅਨ ''ਸੁਹੂਰ'' ਟੇਬਲ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ]]
'''''ਸਹੁਰ''''' ਜਾਂ '''''ਸੁਹੁਰ''''' (UK : / s ə ˈ h ɜːr / ; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/suhur|title=Suhur|website=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|access-date=May 15, 2019}}&lt;/ref&gt; {{Lang-ar|سحور|suḥūr}}       ), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਸਹਰੀ''', '''ਸਹਿਰੀ''' ਜਾਂ ਸਹਿਰੀ ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] / [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] : '''سحری''', [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] : [[ਰੋਜ਼ਾ (ਇਸਲਾਮ)|সেহরী]]) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਦੁਆਰਾ  ਰੋਜਿਆਂ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ [[ਰਮਜ਼ਾਨ]] ਦੇ [[ਇਸਲਾਮ|ਇਸਲਾਮੀ]] ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਪਹੁ ਫੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਭੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Kashmir-region-Indian-subcontinent|title=Kashmir {{!}} History, People, &amp; Conflict|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2021-05-08}}&lt;/ref&gt; ਭੋਜਨ ਫ਼ਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Citation|title=BBC - Schools - Religion - Islam|url=http://www.bbc.co.uk/schools/religion/islam/ramadan.shtml|access-date=11 April 2010}}&lt;/ref&gt; ਸਹਿਰ [[ਇਫ਼ਤਾਰ|ਇਫਤਾਰ]] ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ - ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਦਿਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਿੰਨ ਭੋਜਨਾਂ ([[ਨਾਸ਼ਤਾ]], [[ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ|ਦੁਪਹਿਰ]] ਦਾ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ [[ਡਿਨਰ|ਖਾਣਾ]]) ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, &lt;ref&gt;{{Citation|title=BBC - Schools - Religion - Islam|url=http://www.bbc.co.uk/schools/religion/islam/ramadan.shtml|access-date=11 April 2010}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਇਫਤਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਖਰੀ ਭੋਜਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸੁਹੂਰ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਰਕਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੇਚੈਨੀ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ''[[ਸਹੀ ਅਲ ਬੁਖ਼ਾਰੀ|ਸਾਹੀਹ ਅਲ-ਬੁਖਾਰੀ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[﻿ਹਦੀਸ|ਹਦੀਸ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਸ ਇਬਨ ਮਲਿਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, &quot;[[ਮੁਹੰਮਦ|ਨਬੀ]] ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸੁਹੂਰ ਖਾਓ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਰਕਤ ਹੈ।'&quot; &lt;ref&gt;''Bukhari'': Book 3: Vol. 31: Hadith 146 (Fasting).&lt;/ref&gt;

== ਮੁਸਾਹਰਤੀ ==
ਮੁਸਾਹਰਤੀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/07/pictures/140719-ramadan-islam-muslim-holiday-festival-culture/#/173261229-10_81773_600x450.jpg|title=Pictures: Celebrating Ramadan Around the World|date=July 19, 2014|publisher=National Geographic Society|access-date=10 August 2014|archive-date=20 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140720183030/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/07/pictures/140719-ramadan-islam-muslim-holiday-festival-culture/#/173261229-10_81773_600x450.jpg|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੌਰਾਨ ਸੁਹੂਰ ਅਤੇ ਫ਼ਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਹੋਕਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Sentence essentials: a grammar guide|last=Linda Wong|publisher=Houghton Mifflin, 2002|isbn=9780618154821|page=100}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Israel for Beginners: A Field Guide for Encountering the Israelis in Their Natural Habitat|year=2011|url=https://archive.org/details/israelforbeginne0000colo|last=Angelo Colorni|publisher=Gefen Publishing House Ltd, 2011|isbn=9789652294838|page=[https://archive.org/details/israelforbeginne0000colo/page/84 84]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Zafarani Files|last=Jamāl Ghīṭānī|last2=Farouk Abdel Wahab (translator)|publisher=American Univ in my world Cairo Press, 2009|isbn=9789774161902|page=333}}&lt;/ref&gt; ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਲਾਲ ਇਬਨ ਰਬਾਹ (ਆਰ. ਏ.) ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਾਹਰਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਰਾਤ ਭਰ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.arabnews.com/node/387195|title=Ramadan Mesaharati|last=Rima Al-Mukhtar|date=10 August 2011|access-date=10 August 2014|publisher=Arab News}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਮਜ਼ਾਨ]]</text>
      <sha1>1c6wynl3gmcg1245ccaow3qd8fnjij0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੀਨਾ ਆਨੰਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141555</id>
    <revision>
      <id>847596</id>
      <parentid>600622</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="1y4y4r788o9xzcbmov9b521nphw3nuk" xml:space="preserve">
'''ਵੀਨਾ ਆਨੰਦ''' ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। [[ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ, 2013|ਦਸੰਬਰ 2013 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਟੇਲ ਨਗਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/aap-finished-second-in-20-seats-nota-got-more-votes-than-shazia-s-loss-margin/1205655/|title=AAP finished second in 20 seats, NOTA got more votes than Shazia's loss margin|date=10 December 2013|access-date=20 March 2014|publisher=Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/dalit-activist-raj-kumar-anand-rejoins-aap/1568075|title=Dalit activist Raj Kumar Anand rejoins AAP|website=www.outlookindia.com/|access-date=2020-07-05|archive-date=2020-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200704220527/https://www.outlookindia.com/newsscroll/dalit-activist-raj-kumar-anand-rejoins-aap/1568075|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>1y4y4r788o9xzcbmov9b521nphw3nuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੰਕਰ ਵੈਦਿਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145080</id>
    <revision>
      <id>847670</id>
      <parentid>759264</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8473" sha1="e2u6ehgwrntc8hq7mavmgypl58hzhdi" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;ਸ਼ੰਕਰ ਵੈਦਿਆ&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਜਨਮ
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;1928-06-15&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;15 ਜੂਨ 1928&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;birthplace&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;ਓਤੁਰ, ਭਾਰਤ&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਮਰੇ
| class=&quot;infobox-data&quot; |23 ਸਤੰਬਰ 2014&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;(2014-09-23)&lt;/span&gt; (ਉਮਰ&amp;nbsp;86)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;deathplace&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਮਸ਼ਹੂਰ
| class=&quot;infobox-data&quot; |ਮਰਾਠੀ ਕਵਿਤਾ
|}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ਸ਼ੰਕਰ ਵੈਦਿਆ''' ( [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] : शंकर वैद्य) [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://freepressjournal.in/marathi-poet-shankar-.vaidya-passes-away-2/ Shankar Vaidya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006145442/http://freepressjournal.in/marathi-poet-shankar-.vaidya-passes-away-2/|date=2014-10-06}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੇਖਿਕਾ ਸਰੋਜਨੀ ਵੈਦਿਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 23 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਵੈਦਿਆ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਕਵੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਆਸਾਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਤ (ਸੰਤ) ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਕਾਵਿਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 'ਕਲਾਸਵਰ' (ਮੋਟਾ ਅਨੁਵਾਦ: ਮੈਲੋਡੀ ਆਫ਼ ਟਾਈਮ) 1971 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਆਲਾ ਕਸ਼ਣ ਗਿਆ ਕਸ਼ਣ' (ਮੋਟਾ ਅਨੁਵਾਦ: ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤਤਕਾਲ, ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲ ਪਾਸ) 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਦਰਸ਼ਨ’ (ਮੋਟਾ ਅਨੁਵਾਦ: ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) 1998 ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਵਕਫ਼ੇ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;[http://www.marathisanmaan.com/news-articles/marathi-poet-shankar-vaidya-passed-away Marathi Poet Shankar Vaidya]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MUM-senior-marathi-poet-shankar-vaidya-passes-away-at-86-4754077-NOR.html Shankar Vaidya]&lt;/ref&gt;

ਸ਼ੰਕਰ ਵੈਦਿਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, &quot;ਸਵਰੰਗੇਚਿਆ ਕਥਾਵਰਤੀ&quot; ( ਅਰੁਣ ਦਾਤੇ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ) ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, &quot;ਸ਼ਤਕੰਚਿਆ ਯਾਦਨਤੁਨਾ ਉਠਾਲੀ ਏਕ ਕੇਸਰੀ ਜਵਾਲਾ&quot; ( [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ) ਅਤੇ &quot;ਵਲਵੰਤਤੂਨਾ ਚਲਲੇ ਜੀਵਨ&quot; ( ਯਸ਼ਵੰਤ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ)। ਸੰਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੰਡਿਤ [[ਹ੍ਰਿਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਹਿਰਦੇਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ 'ਮੋਗਰਾ ਫੁਲਾਲਾ'। ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ, ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਮੁਕਤਾਬਾਈ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਿਵਰਤੀਨਾਥ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸਟੇਜਿੰਗ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/mumbai/shankar-vaidya-no-more/articleshow/43209539.cms |title=कविवर्य शंकर वैद्य यांचं निधन |access-date=2022-10-06 |archive-date=2014-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007051016/http://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/mumbai/shankar-vaidya-no-more/articleshow/43209539.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੰਮ ==

# ਆਲਾ ਕਸ਼ਣ ਗਿਆ ਕਸ਼ਣ (ਕਥਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
# ਕਲਾਸਵਰ
# ਦਰਸ਼ਨ (ਦਰਸ਼ਨ ਕਾਵਯਸੰਗ੍ਰਹਿ)

== ਗੀਤ ==

* ਸ੍ਵਰਗਂਗੇਚ੍ਯ ਕਥਾਵਰਤੀ
* ਆਜ ਹਿਰਦੇ ਮਮ (आज हृदय मम)
* ਰਿਮਝਿਮ (ਰਿਮਝਿਮ)
* ਵਾਲਵੰਤਤੂਨ ਭੀਸ਼ਣ
* ਸ਼ਤਕਾਞ੍ਚਯ ਯਦਨ੍ਯਤੁਨ (ਸ਼ਤਕਾਂ ਯਜ੍ਞਤੁਨ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aathavanitli-gani.com/Geetkar/Shankar_Vaidya|title=शंकर वैद्य &amp;#124; Shankar Vaidya &amp;#124; आठवणीतली गाणी &amp;#124; Aathavanitli Gani &amp;#124; Marathi songs lyrics online}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
ਵੈਦਿਆ ਦੀ ਮੌਤ 23 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਦਾਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news24online.com/marathi-poet-shankar-vaidya-passes-away_LatestNews24_43685.aspx |title=Shankar Vaidya passes away |access-date=2022-10-06 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306110110/http://news24online.com/marathi-poet-shankar-vaidya-passes-away_LatestNews24_43685.aspx/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/news/article/Marathi-Poet-Shankar-Vaidya-Dies-at-86/861035 |title=Marathi Poet Shankar Vaidya Dies at 86 |access-date=2022-10-06 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082119/http://www.outlookindia.com/news/article/Marathi-Poet-Shankar-Vaidya-Dies-at-86/861035 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-poet-shankar-vaidya-passes-away-114092300199_1.html Marathi poet Shankar Vaidya passes away]&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਵੀ]]</text>
      <sha1>e2u6ehgwrntc8hq7mavmgypl58hzhdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਬਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿਸਰਾਓ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>145648</id>
    <revision>
      <id>847605</id>
      <parentid>844385</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51503-24</username>
        <id>62142</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ</comment>
      <origin>847605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="am9x00v6u2y4jvstw27u51r17yfpxol" xml:space="preserve">Barjinder Kaur Bisrao (Punjabi writer) ਬਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿਸਰਾਓ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹਨ । ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ‌ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਗਸਤ 1970 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਤੌਰ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪੱਤਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। &quot; ਲਫ਼ਜ਼ ਬੋਲ ਪਏ &quot; ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ &quot;ਮੋਹਧਾਰਾ &quot; &quot;ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ&quot; ਅਤੇ &quot;ਨਵਜੰਮੀ ਧੀ ਦਾ ਕੰਨਿਆਦਾਨ &quot;ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਖ਼ਣ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਕਲ ਆਮ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਯਥਾਰਥਕ ਅਤੇ ਆਮ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਆਮ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੇਧ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।</text>
      <sha1>am9x00v6u2y4jvstw27u51r17yfpxol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਕਾਰੀ (ਨਾਵਲ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145875</id>
    <revision>
      <id>847655</id>
      <parentid>621357</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2388" sha1="3rb559wo6c4unnd0r3l27b3zjdcjxc4" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name          = ਸ਼ਿਕਾਰੀ
|image         = &lt;!--prefer 1st edition--&gt;
|caption =
|author        = [[ਯਸ਼ਵੰਤ ਵਿਠੋਬਾ ਚਿਤਾਲ|ਯਸ਼ਵੰਤ ਵਿਥੋਬਾ ਚਿੱਤਲ]]
|country       = [[ਭਾਰਤ]]
|language      = [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]]
|genre         = [[ਨਾਵਲ]]
|published     = 1979 ਮਨੋਹਰ ਗ੍ਰੰਥਮਾਲਾ, ਧਾਰਵਾਦ
|media_type    = ਪ੍ਰਿੰਟ (ਪੇਪਰਬੈਕ ਅਤੇ ਹਾਰਡਬੈਕ)
|preceded_by   = ਮੁਰੂ ਦਰੀਗੁਲੂ
|followed_by   = ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮਾ
|pages         = 264
|isbn          = 
| congress= 
| oclc= 
}}

'''ਸ਼ਿਕਾਰੀ''' [[ਯਸ਼ਵੰਤ ਵਿਠੋਬਾ ਚਿਤਾਲ|ਯਸ਼ਵੰਤ ਵਿਥੋਬਾ ਚਿੱਤਲ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਨਾਵਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kitaab.org/tag/yashwant-chittal/|title=The Ballad Of Babel}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/the-unknown-beckons-him/article5843603.ece|title=The unknown beckons him|last=Ganesh|first=Deepa|date=28 March 2014|work=The Hindu|access-date=5 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/the-ballad-of-babel/281375|title=By Yashwant Chittal|access-date=2022-11-10|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208064740/http://www.outlookindia.com/article/the-ballad-of-babel/281375|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਨਾਵਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉੱਤਰੀ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਾਗਨਾਥ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮੀਕਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ]]</text>
      <sha1>3rb559wo6c4unnd0r3l27b3zjdcjxc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146223</id>
    <revision>
      <id>847641</id>
      <parentid>828702</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5814" sha1="g6w6gf9hrenc59t5sadmh3sy8mii1mc" xml:space="preserve">
'''ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। 

{{Infobox officeholder|name=ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋ|image=Shamsher Singh Dullo.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1947|12|06|df=y}}|birth_place=[[ ਖੰਨਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]|alma_mater=[[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]|death_date=|death_place=|occupation=Politician|office=[[ਰਾਜ ਸਭਾ]] [[ਸੰਸਦ|ਐਮਪੀ]]  [[ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ|term_start=9 ਅਪਰੈਲ 2016|term_end=22 ਮਾਰਚ 2022|predecessor=M.S.Gill|successor=[[ਅਸ਼ੋਕ ਮਿੱਤਲ]]|office1=|constituency1=[[Punjab]]|term_start1=|term_end1=|predecessor1=|successor1=|office2=|term_start2=|term_end2=|party=[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]|spouse=ਹਰਬੰਸ ਕੌਰ |children=ਬਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋ|website=|footnotes=|date=|year=|source=}}

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋ ਦਾ ਜਨਮ ਰਮਦਾਸੀਆ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋ ਅਤੇ ਸਤਨਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਖੰਨਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2014/state-editions/sitting-mp-libra-quits-congress-to-rejoin-sad.html|title=Sitting MP libra quits Congress to rejoin SAD|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2020-06-03|archive-date=2020-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603125317/https://www.dailypioneer.com/2014/state-editions/sitting-mp-libra-quits-congress-to-rejoin-sad.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬੀ.ਏ  ਏ ਐਸ ਕਾਲਜ, ਖੰਨਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਐਲਐਲ.ਬੀ ਲਾਅ ਕਾਲਜ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਹਰਬੰਸ ਕੌਰ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/elections/story/congress-mp-shamsher-dullo-s-wife-joins-aap-as-fatehgarh-sahib-candidate-1503666-2019-04-17|title=Congress MP Shamsher Dullo's wife joins AAP as Fatehgarh Sahib candidate|last=Chandigarh|date=April 17, 2019|website=India Today|language=en|access-date=2020-06-03}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/bandeep-files-papers-as-aap-candidate-instead-of-mother/articleshow/69104847.cms|title=Bandeep Singh Dullo files papers as AAP candidate instead of mother|last=Khanna|first=Bharat|date=April 30, 2019|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-06-03}}&lt;/ref&gt; ਹਰਬੰਸ ਕੌਰ ਖੰਨਾ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਵੀ ਰਹੀ।

== ਰਾਜਨੀਤੀ ==
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ [[ਖੰਨਾ]] ਤੋਂ 1980 ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਆਬਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/khanna.html|title=Khanna Election and Results 2018, Candidate list, Winner, Runner-up, Current MLA and Previous MLAs|website=Elections in India|access-date=2020-06-03}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 13ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/ropar-a-constituency-with-an-unusual-composition/215554|title=Ropar: A constituency with an unusual composition|website=www.outlookindia.com/|access-date=2020-06-03|archive-date=2020-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603125120/https://www.outlookindia.com/newswire/story/ropar-a-constituency-with-an-unusual-composition/215554|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਦੀ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੈਨੇਟ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://164.100.47.194/LOKSABHA/Members/memberbioprofile.aspx?mpsno=117&amp;lastls=13|title=Members : Lok Sabha|website=164.100.47.194|access-date=2020-06-03}}&lt;/ref&gt;

2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/all-5-candidates-from-punjab-elected-unopposed-to-rajya-sabha-sukhdev-dhindsa-naresh-gujral-partap-bajwa-shamsher-dullo-shawait-malik/story-jkYDakpbdVbppNVFP28wML.html|title=All 5 candidates from Punjab elected unopposed to Rajya Sabha &amp;#124; punjab &amp;#124; top|date=2016-04-22|publisher=Hindustan Times|access-date=2018-09-04}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]]</text>
      <sha1>g6w6gf9hrenc59t5sadmh3sy8mii1mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੌਕ ਹਡਸਨ'ਜ ਹੋਮ ਮੂਵੀਜ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146517</id>
    <revision>
      <id>847542</id>
      <parentid>822750</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6153" sha1="ryyal1sngutw5scifsb1xit9n5athml" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ਰੌਕ ਹਡਸਨ'ਜ ਹੋਮ ਮੂਵੀਜ਼ 
| image          = 
| alt            = 
| caption        = 
| native_name    = &lt;!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --&gt;
| director       = ਮਾਰਕ ਰੈਪਾਪੋਰਟ
| writer         = ਮਾਰਕ ਰੈਪਾਪੋਰਟ
| screenplay     = 
| story          = 
| based_on       = &lt;!-- {{Based on|title of the original work|creator of the original work|additional creator(s), if necessary}} --&gt;
| producer       = ਕੋਲੀਨ ਫਿਟਜਗਿਬਨ&lt;br&gt;ਮਾਰਕ ਰੈਪਾਪੋਰਟ
| starring       = 
| narrator       = 
| cinematography = ਮਾਰਕ ਡੇਨੀਅਲ 
| editing        = ਮਾਰਕ ਰੈਪਾਪੋਰਟ
| music          = 
| studio         = &lt;!-- or: | production_companies = --&gt;
| distributor    = &lt;!-- or: | distributors = --&gt;
| released       = &lt;!-- {{Film date|df=yes/no|year|month|day|location|ref1=}} --&gt;
| runtime        = 63 ਮਿੰਟ
| country        = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
| language       = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| budget         = 
| gross          = 
}}

'''''ਰੌਕ ਹਡਸਨ'ਜ ਹੋਮ ਮੂਵੀਜ਼''''' ਮਾਰਕ ਰੈਪਾਪੋਰਟ ਦੁਆਰਾ 1992 ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/movies/rock-hudsons-home-movies/review/129520|title=Rock Hudson's Home Movies &amp;#124; TV Guide|website=TVGuide.com|access-date=2022-11-28|archive-date=2019-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811024941/https://www.tvguide.com/movies/rock-hudsons-home-movies/review/129520|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਰੌਕ ਹਡਸਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਿੱਪਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ [[ਗੇਅ]] ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/rock_hudsons_home_movies|title=Rock Hudson's Home Movies (1992)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=I6xZZbb7aS0|title=Trailer on REVOIRVIDEO YouTube channel|website=[[YouTube]]|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/I6xZZbb7aS0|archive-date=2021-12-21}}&lt;/ref&gt;

== ਸੰਖੇਪ ==
ਐਰਿਕ ਫਾਰਰ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਡਾਇਰੀ ਤੋਂ ਰੌਕ ਹਡਸਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਡਸਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਿੱਪਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;[https://www.newyorker.com/goings-on-about-town/movies/rock-hudsons-home-movies The New Yorker]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wexarts.org/film-video/rock-hudson-s-home-movies Wexner Center for the Arts]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.chicagoreader.com/chicago/rock-hudsons-home-movies/Film?oid=1048417 |title=Chicago Reader |access-date=2022-11-28 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213931/https://www.chicagoreader.com/chicago/rock-hudsons-home-movies/Film?oid=1048417 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਅਤੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੌਕ ਦੀਆਂ ਕਲਿੱਪਾਂ, ਹਨ। ਦੂਜਾ, ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਈਰੋਸ|ਇਰੋਜ਼]] ਹਨ: ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਡਸਨ। ਰੌਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਰਦ ਸਾਈਡਕਿਕਸ, ਅਕਸਰ ਟੋਨੀ ਰੈਂਡਲ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.villagevoice.com/2011/03/02/rock-hudsons-home-movies/|title=Rock Hudson's Home Movies &amp;#124; The Village Voice|date=2 March 2011|website=www.villagevoice.com|access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=28 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128040155/https://www.villagevoice.com/2011/03/02/rock-hudsons-home-movies/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/rock-hudsons-home-movies/oclc/1035090192|title=Rock Hudson's Home Movies.|date=August 25, 2018|oclc=1035090192|via=Open WorldCat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeout.com/london/film/rock-hudsons-home-movies|title=Rock Hudson's Home Movies|website=Time Out London}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ==
ਅਗਲਾ, ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਡਸਨ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋ ਪਾਤਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, &quot;ਮਾਚੋ ਰੌਕ ਅਤੇ ਹੋਮੋ ਰੌਕ।&quot; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਿਲਮ [[ਏਡਜ਼]] ਤੋਂ ਹਡਸਨ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thefilmstage.com/rock-hudsons-home-movies-hits-criterion-seeking-the-hidden-in-the-evident/|title='Rock Hudson's Home Movies' Hits Criterion: Seeking the Hidden In the Evident|last=Labuza|first=Peter|date=June 16, 2014}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb title|id=0105268}}
* [https://www.fandor.com/films/rock_hudsons_home_movies Fandor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211022070531/https://www.fandor.com/films/rock_hudsons_home_movies |date=2021-10-22 }}
* [https://mubi.com/films/rock-hudsons-home-movies MUBI]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>ryyal1sngutw5scifsb1xit9n5athml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਈਬਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146778</id>
    <revision>
      <id>847576</id>
      <parentid>842092</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55734" sha1="lrtk0b1fjsyb8j0j78utfaerjyfdze8" xml:space="preserve">{{Infobox software|name=ਵਾਈਬਰ|logo=Rakuten Viber logo 2020.svg|logo size=300px|author=ਟੈਲਮਨ ਮਾਰਕੋ, ਇਗੋਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨਿਕ|developer=ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ ([[ਰਾਕੁਟੇਨ|ਰਾਕੁਟੇਨ ਇੰਕ.]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ)|released={{start date and age|2010|12|2}}|ver layout=stacked|programming language=[[ਸੀ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਸੀ]]/[[ਸੀ++]]/[[ਪਾਈਥਨ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਪਾਈਥਨ]] (ਡੈਸਕਟਾਪ, ਐਸਆਈਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਊਟੀ ਫਰੇਮਵਰਕ), ਓਬਜੈਕਟਿਵ-C (ਆਈਓਐਸ), [[ਜਾਵਾ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਜਾਵਾ]] (ਐਂਡਰਾਇਡ)|operating system=ਕਰਾਸ-ਪਲੇਟਫਾਰਮ|genre=ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਕਲਾਇੰਟ, VoIP|license=|website={{URL|viber.com}}}}'''ਵਾਈਬਰ''', ਜਾਂ '''ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ''', ਇੱਕ ਕਰਾਸ-ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੌਇਸ ਓਵਰ ਆਈਪੀ (VoIP) ਅਤੇ ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ (IM) ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਜਾਪਾਨੀ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਪਨੀ ਰਾਕੁਟੇਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਗੂਗਲ [[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰਾਇਡ]],[[ਆਈਓਐਸ]], [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ ਵਿੰਡੋਜ਼|ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਵਿੰਡੋਜ਼]], ਐਪਲ [[ਮੈਕਓਐਸ]] ਅਤੇ [[ਲੀਨਕਸ]] ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਫ੍ਰੀਵੇਅਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.lifewire.com/viber-app-review-3426625|title=Viber App Review – Free Voice and Video Calls and Messaging|last1=Unuth|first1=Nadeem|website=Lifewire}}&lt;/ref&gt;  ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੈਲੂਲਰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਨੰਬਰ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੇਵਾ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡੈਸਕਟੌਪ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਰਗੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਈਬਰ ਆਉਟ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਦਾਇਗੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਕਾਲਿੰਗ ਸੇਵਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lifewire.com/viber-out-review-3426597|title=Viber Out Review – How Good Is Viber for Paid Calling?|last1=Unuth|first1=Nadeem|website=Lifewire}}&lt;/ref&gt; 2018 ਤੱਕ, ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/316414/viber-messenger-registered-users/|title=Viber: number of registered users 2018|website=Statista}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/about/|title=About|website=Viber}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ [[ਸਾਇਪ੍ਰਸ|ਸਾਈਪ੍ਰਸ]] ਸਥਿਤ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://businessideaslab.com/viber-founders-start-up-story/|title=What Is Viber's Start Up Story? How Talmon Marco and Igor Magazinik Founded The Company|date=9 September 2016|website=Business Ideas lab|language=en-US|access-date=2021-05-13|archive-date=2025-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250112154325/https://businessideaslab.com/viber-founders-start-up-story/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ਜਿਸ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਕੁਟੇਨ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2017 ਤੋਂ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਨਾਮ ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/terms/dmca/|title=Viber DMCA POLICY|publisher=Viber|access-date=18 February 2018|archive-date=23 ਅਗਸਤ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823070453/https://www.viber.com/terms/dmca/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ [[ਲੰਡਨ]], [[ਮਨੀਲਾ]], [[ਮਾਸਕੋ]], [[ਪੈਰਿਸ]], [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਟੋਕੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Official&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/blog/2017-05-29/think-global-cultivating-global-team-culture/|title=Think Global: Cultivating a Global Team Culture|date=29 May 2017|website=Viber|access-date=22 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;minskoffice&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.intellinews.com/viber-closes-its-office-in-minsk-190227/|title=Viber closes its office in Minsk|date=23 August 2020|publisher=Intellinews|language=en|accessdate=2022-05-27}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Rakuten_Viber_new_2017_logo.png|thumb|ਵਾਈਬਰ ਲੋਗੋ 2017–2018]]

=== ਸਥਾਪਨਾ (2010) ===
ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2010 ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਟੈਲਮਨ ਮਾਰਕੋ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;yourtechstory.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.yourtechstory.com/2019/05/17/talmon-marco-the-co-founder-instant-messaging-software-application-viber/|title=Talmon Marco – The Co-Founder of Instant Messaging Software Application 'Viber'|date=2019-05-17|website=Your Tech Story|language=en-US|access-date=13 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਰਹਿਣਾ ਪਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੇ ਫ਼ੋਨ ਬਿੱਲਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਰਕੋ ਇੱਕ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਇਗੋਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨਿਕ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ।&lt;ref name=&quot;yourtechstory.com&quot; /&gt;

ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਾਰਕੋ ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਵੀਵ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ&lt;ref&gt;Henry Mance. [https://www.ft.com/content/6bc24706-9555-11e3-8371-00144feab7de Six things to know about Viber]. ''[[Financial Times]]''. 14 February 2014.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਿਕ, ਜੋ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁੱਖ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;The Skype Killers of Belarus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.businessweek.com/articles/2012-08-23/the-skype-killers-of-belarus|title=The Skype Killers of Belarus|author=Brett Forrest|date=23 August 2012|website=Bloomberg|access-date=2022-12-07|archive-date=2012-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824154748/http://www.businessweek.com/articles/2012-08-23/the-skype-killers-of-belarus|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਕੋ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਿਕ ਪੀ2ਪੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਾਈਲ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਕਲਾਇੰਟ ਆਈਮੈਸ਼ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.linkedin.com/in/talmonmarco|title=Talmon Marco's profile on LinkedIn|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਲਾਰੂਸ ਨੂੰ ਆਊਟਸੋਰਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;The Skype Killers of Belarus&quot; /&gt; ਇਹ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਸਾਨੀ ਮਰੋਲੀ ਅਤੇ ਓਫਰ ਸਮੋਚਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.betaboston.com/news/2015/10/16/messaging-app-viber-names-boston-its-us-headquarters/|title=Messaging app Viber names Boston its US headquarters|author=Jessica Geller|date=16 October 2015|work=[[The Boston Globe]]|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108112307/http://www.betaboston.com/news/2015/10/16/messaging-app-viber-names-boston-its-us-headquarters/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;calcalist.co.il&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.calcalist.co.il/internet/articles/0,7340,L-3624299,00.html|title=אקזיט ענק: רקוטן היפנית רוכשת את וייבר תמורת כ-900 מיליון דולר|author=Assaf Gilad|date=14 February 2014|work=כלכליסט - Calcalist|language=he|trans-title=A huge exit: Japanese Rakuten buys Weaver for $ 900 million|access-date=16 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globes.co.il/en/article-viber-sold-for-900m-1000917259|title=Viber sold for $900m|author=Hillel Koren|date=14 February 2014|work=Globes|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221221250/http://www.globes.co.il/en/article-viber-sold-for-900m-1000917259|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://viber.com/dmca.html|title=DMCA Policy|work=Viber|publisher=Rakuten|access-date=16 May 2015|archive-date=1 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301141710/http://www.viber.com/dmca.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://foursquare.com/v/viber/4fd5cd0be4b0352ac5282b1f|title=Viber Media|work=Foursquare|access-date=16 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://israel21c.org/technology/top-10-iphone-apps-from-israel/|title=Top 10 iPhone apps from Israel|author=Brian Blum|date=24 March 2011|work=Israel21c|access-date=16 May 2015}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਕੋ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਾਈਬਰ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲ ਕਾਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਈਡੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦਾ ਸੈੱਲ ਨੰਬਰ ਹੈ, ਸਕਾਈਪ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ &quot;ਬੱਡੀ ਸੂਚੀ&quot; ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://social.techcrunch.com/2010/12/02/viber-iphone/|title=Viber For iPhone Aims To Rival Skype's App, Is Amazingly Amazing|website=TechCrunch}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਦਰੀਕਰਨ (2013) ===
ਇਸਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਮਾਲੀਆ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਆਉਟ ਵੌਇਸ ਕਾਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਾਈਬਰ ਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ &quot;ਸਟਿੱਕਰ ਮਾਰਕੀਟ&quot; ਲਈ ਉਪਭੋਗਤਾ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਕੋ ਦੁਆਰਾ &quot;ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ&quot; ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;theguardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/aug/30/viber-founder-talmon-marco-privacy|title=Viber founder: 'People should be concerned about privacy'|author=Juliette Garside|date=30 August 2013|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ $20 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 120 ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ। {{asof|2013|May|lc=y}}.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/parmyolson/2013/05/07/free-calling-app-viber-jumps-to-desktop-hits-200-million-users/|title=Free-Calling App Viber Jumps To Desktop, Hits 200 Million Users|author=Parmy Olson|date=7 May 2013|work=Forbes|access-date=16 May 2015}}&lt;/ref&gt;

24 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ, ਸੀਰੀਅਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਈਬਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://techcrunch.com/2013/07/23/viber-attacked-by-syrian-electronic-army/|title=Viber Attacked By Syrian Electronic Army|last=Crook|first=Jordan|date=23 July 2013|access-date=2019-03-08|website=[[TechCrunch]]}}&lt;/ref&gt;

=== ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ (2014) ===
13 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਰਾਕੁਟੇਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ $900 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://techcrunch.com/2014/02/13/japanese-internet-giant-rakuten-acquires-viber-for-900m/|title=Japanese Internet Giant Rakuten Acquires Viber For $900M|date=13 February 2014|work=TechCrunch|access-date=14 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20140213006561/en/Rakuten-Acquires-Viber-900-million|title=Rakuten Acquires Viber for $900 million|date=14 February 2014}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੇ ਸ਼ਬਤਾਈ ਪਰਿਵਾਰ (ਬੈਨੀ, ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਗਿਲਾਡ, ਅਤੇ ਗਿਲਾਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਓਫਰ) ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 55.2% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ $500 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.forbes.co.il/news/new.aspx?Pn6VQ=EG&amp;0r9VQ=EDFMI|title=בני שבתאי את הונו מעבודה בקזינו בסווזילנדהעצום - כל הדרךכוכב שבתאי: כך בנה איש העסקים|date=6 June 2014|newspaper=Forbes|language=he|trans-title=The Star of Shabtai: This is How the Businessman Benny Shabtai Has Amassed His Huge Fortune|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929102949/http://www.forbes.co.il/news/new.aspx?Pn6VQ=EG&amp;0r9VQ=EDFMI|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.globes.co.il/en/article-shabtai-family-rakes-in-500m-from-viber-sale-1000917512|title=Most of Viber's owners are based abroad including the Shabtais with a 55.2% stake|date=16 February 2014|newspaper=Globes|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230231807/http://www.globes.co.il/en/article-shabtai-family-rakes-in-500m-from-viber-sale-1000917512|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਵਿਕਰੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ, ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਨੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ 30 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;calcalist.co.il&quot; /&gt;

ਜਮੇਲ ਅਗੌਆ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਸੀਈਓ ਬਣੇ, ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਮਾਰਕੋ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਜੋ 2015 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://venturebeat.com/2017/02/02/viber-new-ceo-talmon-marco-replaced-by-djamel-agaoua/|title=Viber appoints former AdTech chief to lead the company after more than a year without a CEO|author=Paul Sawers|date=2 February 2017|website=VentureBeat|access-date=18 February 2018|archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200902052536/https://venturebeat.com/2017/02/02/viber-new-ceo-talmon-marco-replaced-by-djamel-agaoua/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਰਡਮਾਰਕ ਲੋਗੋ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://venturebeat.com/2017/07/20/viber-acquires-chatter-commerce-maker-of-mobile-shopping-keyboard-shopchat/|title=Viber acquires Chatter Commerce, maker of mobile shopping keyboard ShopChat|author=Paul Sawers|date=20 July 2017|website=VentureBeat|access-date=18 February 2018|archive-date=30 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930005226/https://venturebeat.com/2017/07/20/viber-acquires-chatter-commerce-maker-of-mobile-shopping-keyboard-shopchat/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਾਮ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ, S.à r.l. ਲਕਸਮਬਰਗ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ।

== ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ੇਅਰ ==
{{As of|2016|12}}, ਵਾਈਬਰ ਦੇ 800 ਮਿਲੀਅਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;techcrunch.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2016/11/09/viber-follows-messenger-with-the-launch-of-public-accounts-for-businesses-and-brands/|title=Viber follows Messenger, launches Public Accounts for businesses and brands|last=Lunden|first=Ingrid|publisher=TechCrunch|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; [[ਸਟੈਟਿਸਟਾ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ 260 ਮਿਲੀਅਨ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸਰਗਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/258749/most-popular-global-mobile-messenger-apps/|title=Most popular messaging apps 2019|website=Statista}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਮੈਸੇਂਜਰ [[ਗ੍ਰੀਸ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.similarweb.com/corp/blog/research/market-research/worldwide-messaging-apps/|title=The Most Popular Messaging App in Every Country}}&lt;/ref&gt;[[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ]], [[ਰੂਸ]], [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ]], ਅਤੇ ਕੁਝ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://en.globes.co.il/en/article-viber-taking-on-the-global-giants-1001213439|title=Viber taking on the global giants|date=27 November 2017|access-date=2019-03-17|language=he|website=Globes}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2014 ਤੱਕ ਭਾਰਤ 33 ਮਿਲੀਅਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਈਬਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੰਸਟੈਂਟ ਮੈਸੇਂਜਰ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 30 ਮਿਲੀਅਨ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ 28 ਮਿਲੀਅਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ 18 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lighthouseinsights.in/viber-india-product-and-marketing-efforts.html/|title=How India Became The Largest Market For This Instant Messaging VoIP App|last=Naidu|first=Prasant|date=1 December 2014|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007092718/http://lighthouseinsights.in/viber-india-product-and-marketing-efforts.html/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, 2016 ਤੱਕ ਬੇਲਾਰੂਸ, ਮੋਲਡੋਵਾ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰੌਇਡ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ਹੈ। ਇਹ [[ਇਰਾਕ]], [[ਲੀਬੀਆ]] ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/business/.premium-the-whatsapp-of-greece-ukraine-and-iraq-1.5399266|title=The Israeli Answer to WhatsApp Is Big in Eastern Europe - and Iraq|last1=Orpaz|first1=Inbal|date=22 June 2016|newspaper=Haaretz|last2=Rubin|first2=Eliran}}&lt;/ref&gt;

2018 ਤੱਕ, CIS ਅਤੇ CEE ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਰ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://social.techcrunch.com/2018/02/28/viber-with-1b-registered-uses-is-launching-viber-community-a-group-chat-for-up-to-1b-users/|title=Viber is launching Viber Communities, group chats for up to 1B users}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਰੂਸ ===
ਵਾਈਬਰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਸੇਂਜਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://viber.softok.info/|title=Viber of Russia|publisher=Viber.com|access-date=2017-06-06|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216034436/https://viber.softok.info/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.softhome.ru/article/programmy-dlya-tekstovogo-i-golosovogo-obshcheniya-v-igrah-rezhim-konferencii|title=Viber Рейтинг|publisher=Viber.com|access-date=2017-06-06}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 50 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ WhatsApp ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://appleapple.top/viber-surpassed-whatsapp-in-russia|title=Viber surpassed WhatsApp in Russia|date=18 January 2016|publisher=appleapple.top|access-date=2 March 2018|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303051731/http://appleapple.top/viber-surpassed-whatsapp-in-russia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 2015 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸੀ; ਇਹ 66 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://actualapple.com/in-russia-the-growing-popularity-of-the-viber-messenger/|title=In Russia, the growing popularity of the Viber messenger {{!}} ActualApple.com|language=en-US|access-date=2019-03-17|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402014801/http://actualapple.com/in-russia-the-growing-popularity-of-the-viber-messenger/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2018 ਤੱਕ, ਵਾਈਬਰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://expandedramblings.com/index.php/viber-stats|title=26 Interesting Viber Stats and Facts (February 2018)|date=17 February 2018|publisher=expandedramblings.com|access-date=2 March 2018|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303105855/https://expandedramblings.com/index.php/viber-stats/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2017 ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸੀ ਆਈਐਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਾਈਬਰ ਜਾਂ ਵਟਸਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://seoheronews.com/whatsapp-viber|title=The most popular instant messengers in Russia is WhatsApp and Viber - SEO Hero|website=seoheronews.com}}&lt;/ref&gt; ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਸੰਘੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਿਕੋਲੇ ਨਿਕੀਫੋਰੋਵ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੰਬਰ 241-FZ (ਜੋ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਚੈਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਵਾਈਬਰ 'ਤੇ।&lt;ref name=&quot;ruscen&quot;&gt;{{Cite news|url=https://torrentfreak.com/russia-blocks-50-vpns-anonymizers-in-telegram-crackdown-viber-next-180504|title=Russia Blocks 50 VPNs &amp; Anonymizers in Telegram Crackdown, Viber Next - TorrentFreak|date=2018-05-04|work=TorrentFreak|access-date=2018-10-01|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ਯੂਕਰੇਨ ===
2020 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਮੈਸੇਂਜਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਈਐਮ ਸੀ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨਾਂ ਦੇ 97% 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;656663VKo&quot;&gt;{{in lang|uk}} [https://www.epravda.com.ua/news/2020/02/4/656663/ Japanese Viber owners open a research center in Kiev ], [[Ukrayinska Pravda|Economisna Pravda]] (4 February 2020)&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2021 ਤੱਕ, ਵਾਈਬਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 97.7% ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਕੁੱਲ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 20% ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ 97.5 ਬਿਲੀਅਨ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://biz.nv.ua/ukr/tech/ukrajinci-vidpravili-cherez-viber-ponad-97-mlrd-povidomlen-za-rik-novini-ukrajini-50208027.html|title=Українці відправили у Viber 97,5 млрд повідомлень за рік — це 20% від усіх надісланих повідомлень у месенджері|website=biz.nv.ua|language=uk|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

=== ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ===

==== ਬੁਲਗਾਰੀਆ ====
ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ 90% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ। ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 2021 ਵਿੱਚ 11% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 530 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਔਸਤਨ 400 ਸੁਨੇਹੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://seenews.com/news/viber-grows-market-share-in-bulgaria-to-focus-on-dedicated-business-space-in-2022-770066|title=Viber grows market share in Bulgaria, to focus on dedicated business space in 2022|website=seenews.com|language=en|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਗ੍ਰੀਸ ====
2021 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨਾਂ 'ਤੇ ਵਾਈਬਰ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moneyreview.gr/business-and-finance/64856/viber-1-dis-kliseis-stin-ellada-to-2021/|title=Viber: 1 δισ. κλήσεις στην Ελλάδα το 2021 {{!}} Moneyreview.gr|last=Newsroom|website=www.moneyreview.gr|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt; 1 ਬਿਲੀਅਨ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਸਰਵ-ਸਮੇਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਐਪ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 20% ਅਤੇ 15% ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moneyreview.gr/business-and-finance/64856/viber-1-dis-kliseis-stin-ellada-to-2021/|title=Viber: 1 δισ. κλήσεις στην Ελλάδα το 2021 {{!}} Moneyreview.gr|last=Newsroom|website=www.moneyreview.gr|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਸਰਬੀਆ ====
2021 ਵਿੱਚ 1.2 ਬਿਲੀਅਨ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਈਬਰ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਮੈਸੇਂਜਰ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 12% ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2021 ਤੱਕ, 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਬੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਵਾਈਬਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ 1000 ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arpress.net/viber-u-srbiji-2021/|title=Viber u Srbiji 2021. – Ar PRESS Informativni portal – Aranđelovac|last=Petrovic|first=Mija|language=sr-RS|access-date=2022-06-19|archive-date=2022-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522171851/https://arpress.net/viber-u-srbiji-2021/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਐਪ ==

=== ਪਲੇਟਫਾਰਮ ===
ਵਾਈਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਆਈਫ਼ੋਨ|ਆਈਫੋਨ]] ਲਈ 2 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ, [[ਸਕਾਈਪ]] ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ [[ਬਲੈਕਬੇਰੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿੰਡੋਜ਼ ਫੋਨ]] 'ਤੇ 8 ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timescolonist.com/business/Viber+BlackBerry+Windows+Phone+Available/6583826/story.html|title=Viber for BlackBerry and Windows Phone 7 Now Available|work=Times Colonist|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512004406/http://www.timescolonist.com/business/Viber+BlackBerry+Windows+Phone+Available/6583826/story.html|archive-date=12 May 2012|agency=Business Wire|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 19 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਐਂਡਰੌਇਡ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ 24 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਨੋਕੀਆ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ 40, ਸਿੰਬੀਅਨ ਅਤੇ ਸੈਮਸੰਗ ਦਾ ਬਾਡਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ 90 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://store.ovi.com/content/310695?clickSource=search&amp;pos=2|title=Nokia Store: Download Viber and many other games, wallpaper, ringtones and mobile apps on your Nokia phone|publisher=Store.ovi.com|access-date=2013-06-06|archive-date=2013-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312073042/http://store.ovi.com/content/310695?clickSource=search&amp;pos=2|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://store.ovi.com/content/306686?clickSource=search&amp;pos=1|title=Nokia Store: Download Viber and many other games, wallpaper, ringtones and mobile apps on your Nokia phone|publisher=Store.ovi.com|access-date=2013-06-06|archive-date=2013-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603144128/http://store.ovi.com/content/306686?clickSource=search&amp;pos=1|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/products/bada/|title=Viber for Bada - Free messages on Samsung Bada|publisher=Viber.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530170133/http://viber.com/products/bada/|archive-date=2013-05-30|access-date=2013-06-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ 3.0 ਦੇ ਨਾਲ, [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ ਵਿੰਡੋਜ਼|ਵਿੰਡੋਜ਼]] ਅਤੇ [[ਮੈਕਓਐਸ]] ਲਈ ਇੱਕ ਡੈਸਕਟੌਪ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.engadget.com/2013/05/07/viber-desktop-and-ios-android-updates/|title=Viber announces new desktop app, revamps Android and iOS versions|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਲੀਨਕਸ ਲਈ ਵਾਈਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਬੀਟਾ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.webupd8.org/2013/08/popular-mobile-im-voip-app-viber.html|title=Popular mobile IM/VoIP app 'Viber' available for Linux|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=26 August 2013|website=WebUpd8|access-date=12 October 2013}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਰਣ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTc2NTc|title=Viber 4.2 Finally Released For Linux|website=phoronix}}&lt;/ref&gt; ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਵਿੰਡੋਜ਼ 10 ਲਈ ਇੱਕ UWP-ਅਧਾਰਿਤ ਡੈਸਕਟੌਪ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/blog/2016-07-19/viber-windows-10-beta-no-longer/|title=Viber for Windows 10 - Beta No Longer - Viber|date=19 July 2016|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; ਡੈਸਕਟੌਪ ਸੰਸਕਰਣ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਾਈਬਰ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.techworld.com/download/internet-tools/viber-desktop-104054-3329172/|title=Viber for Desktop 10.4.0.54 - Software Downloads|last=Peers|first=Nick|website=Techworld|access-date=2022-12-07|archive-date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401230944/https://www.techworld.com/download/internet-tools/viber-desktop-104054-3329172/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ, ਆਈਪੈਡ ਟੈਬਲੇਟ ਅਤੇ ਐਪਲ ਵਾਚ ਸਮਾਰਟਵਾਚ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.redmondpie.com/viber-app-launches-on-ipad-download-it-from-here/|title=Viber App Launches On iPad, Download It From Here|last=Haslam|first=Oliver|date=30 June 2015|website=Readmond Pie}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.redmondpie.com/viber-app-for-apple-watch-released/|title=Viber App For Apple Watch Released|last=Rehman|first=Zayed|date=28 October 2015|website=Readmond Pie}}&lt;/ref&gt;

=== ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ===
ਵਾਈਬਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੌਇਸ ਕਾਲਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ VoIP ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 31 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ, ਵਾਈਬਰ 2.0 ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ (ਆਈਐਮ) ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://social.techcrunch.com/2011/03/31/skype-challenger-releases-viber-2-0-free-text-messages-and-more/|title=Skype Challenger Releases Viber 2.0: Free Text Messages And More}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਚਡੀ ਵੌਇਸ ਇੰਜਣ ਨੂੰ ਐਂਡਰੌਇਡ ਅਤੇ ਆਈਓਐਸ ਦੋਵਾਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.engadget.com/2012/09/11/viber-symbian-lumia-upgrade/|title=Viber comes to Symbian, S40 and Bada, adds HD voice calling and group messaging to Nokia Lumia handsets|last=Cooper|first=Daniel|date=11 September 2012|newspaper=Engadget|access-date=13 February 2013}}&lt;/ref&gt;ਅੱਜ, ਉਪਭੋਗਤਾ ਫੋਟੋਆਂ, ਵੀਡੀਓ, ਗਿਫ਼, ਫਾਈਲਾਂ, ਆਡੀਓ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਟਿੱਕਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਫਾਈਲਾਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.viber.com/en/features/|title=Features|website=Viber|language=en-US|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਸਟਿੱਕਰ ====
ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 'ਸਟਿੱਕਰ' ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ 4.0 ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਿੱਕਰ 'ਮਾਰਕੀਟ' ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਾਈਬਰ ਸਟਿੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵੇਚੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thenextweb.com/apps/2013/10/01/viber-becomes-latest-messaging-service-to-sell-stickers-as-it-aims-to-begin-making-money/|title=Viber Begins Selling Stickers|last=Russell|first=Jon|date=1 October 2013|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ SM ਮਾਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਦੇ ਸਟਿੱਕਰ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.licenseglobal.com/new-mediasocial/viber-makes-first-licensing-move|title=Viber Makes First Licensing Move {{!}} licenseglobal.com|website=www.licenseglobal.com|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਵਾਈਬਰ ਆਊਟ ====
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਰਜਨ 4.0 ਨੇ ਪੁਸ਼-ਟੂ-ਟਾਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਵਾਈਬਰ ਆਉਟ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ VoIP ਰਾਹੀਂ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਨੰਬਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.idownloadblog.com/2013/11/12/viber-4-0/|title=Viber 4.0 arrives with push-to-talk, Viber Out, Sticker Market, tweaks and more|last=Zibreg|first=Christian|date=12 November 2013|publisher=iDownloadBlog.com}}&lt;/ref&gt; ਟਾਈਫੂਨ ਹੈਯਾਨ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਈਬਰ ਆਉਟ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rappler.com//move-ph/issues/disasters/typhoon-yolanda/43421-viber-expands-free-call-service-for-haiyan-relief|title=Viber expands free call service for PH Haiyan relief|last=Barreiro|first=Victor Jr.|date=11 November 2013|website=Rappler}}&lt;/ref&gt;

==== ਜਨਤਕ ਖਾਤੇ, ਚੈਟਬੋਟਸ, ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀਜ਼ ====
ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਸੰਸਕਰਣ 6.5 ਨੇ ਦ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ, ਯਾਂਡੇਕਸ ਅਤੇ ਦ ਵੇਦਰ ਚੈਨਲ ਸਮੇਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਪਬਲਿਕ ਅਕਾਊਂਟਸ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;techcrunch.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rakuten.today/blog/viber-public-accounts.html|title=Viber introduces Public Accounts: A new way to reach brands|date=7 December 2016|website=Rakuten Today}}&lt;/ref&gt; ਐਪ CRM ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਨਾਲ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਚੈਟਬੋਟ API ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;techcrunch.com&quot; /&gt; ਵਾਈਬਰ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਇੱਕ ਵਧੀ ਹੋਈ ਗਰੁੱਪ ਚੈਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/blog/2018-02-27/introducing-viber-communities/|title=Introducing Viber Communities|date=27 February 2018|website=Viber}}&lt;/ref&gt; ਗਰੁੱਪ ਕਾਲਿੰਗ ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਵਰਜਨ 10 ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਰੁੱਪ ਕਾਲਿੰਗ ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਵਰਜਨ 10 ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.digitaltrends.com/mobile/viber-10-redesign-news/|title=Viber is Finally Getting Group Calling and a Slick New Design|author=Christian de Looper|date=2019-02-04|publisher=Digital Trends|access-date=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; ਸਮੂਹ ਚੈਟਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਮਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 250 ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wersm.com/viber-launches-communities/|title=Viber Launches 'Communities' – Group Chats With Up To One Billion Members|date=2018-03-06|website=WeRSM - We are Social Media|language=en-US|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਆਪਣੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਪਰ ਐਡਮਿਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜੋ ਮੈਂਬਰ ਨਿੱਜੀ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://respond.io/blog/viber-community|title=Viber Community: How to Use Viber Communities for Business|website=respond.io|language=en|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਇਨਸਾਈਟਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁਝੇਵੇਂ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.viber.com/en/blog/2020-10-28/community-masters-get-smart-about-views-shares-clicks-and-more-in-your-community/|title=Community Masters: Get Smart About Views, Shares, Clicks and More in Your Community|date=2020-10-28|website=Viber|language=en-US|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

ਅੱਜ, ਐਪ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੈਟਬੋਟਸ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਕਵਿਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latestly.com/socially/world/who-and-viber-fight-covid19-misinformation-with-interactive-chatbot-in-multiple-latest-tweet-by-world-health-organization-3341573.html|title=WHO and @Viber Fight #COVID19 Misinformation with Interactive Chatbot in Multiple ... - Latest Tweet by World Health Organization {{!}} 🌎 LatestLY|date=2022-02-08|website=LatestLY|language=en|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://island.lk/rakuten-viber-launches-valentines-day-chatbot-and-lenses/|title=Rakuten Viber launches Valentine’s Day chatbot and Lenses|last=Weerasooriya|first=Sahan|language=en-US|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਸੁਨੇਹਾ ਸੰਪਾਦਨ ====
ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੰਪਾਦਨ ਫੀਚਰ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ। ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://betanews.com/2018/11/03/edit-viber-messages/|title=Now you can edit sent messages in Viber|date=2018-11-03|website=BetaNews|language=en|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਗਰੁੱਪ ਕਾਲ ====
ਗਰੁੱਪ ਕਾਲਿੰਗ ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਵਰਜਨ 10 ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ausdroid.net/2019/02/07/vibers-version-10-update-brings-redesigned-ui-group-calls/|title=Viber’s version 10 update brings a redesigned UI, group calls and more|last=Dennis|first=Alex|date=7 February 2019|website=ausdroid|access-date=19 June 2022|url-status=dead|archive-date=17 ਜੁਲਾਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717173729/http://ausdroid.net/2019/02/07/vibers-version-10-update-brings-redesigned-ui-group-calls/}}&lt;/ref&gt;ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ 20 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wersm.com/viber-launches-group-video-calls/|title=Viber Launches Group Video Calls|date=2020-05-14|website=WeRSM - We are Social Media|language=en-US|access-date=2022-06-19|archive-date=2022-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619102550/https://wersm.com/viber-launches-group-video-calls/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸੰਸਕਰਣ 15.2 ਲਈ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਸਮੂਹ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 30 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਾਈਬਰ ਸੰਸਕਰਣ 16.8 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸੰਖਿਆ 35 ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.dhakatribune.com/business/2021/04/26/viber-updates-group-video-call-participant-limit-to-30|title=Viber expands group video call participant limit to 30|date=26 April 2021|access-date=19 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ਸੰਸਕਰਣ 15.2 ਨੇ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ 'ਤੇ ਗਰਿੱਡ ਵਿਊ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਛੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://smartlife.mondo.rs/tech/platforme/a27498/viber-grid-view-video-pozivi-kako-se-koristi-30-ucesnika-odjednom-aplikacija-rakuten-viber-kako-foto.html|title=VIBER UVEO GRID VIEW: Šta je to i kako se koristi nova opcija|date=26 April 2021|access-date=19 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ====
ਵਾਈਬਰ ਸੰਸਕਰਣ 16 ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਚੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imore.com/messaging-app-viber-brings-disappearing-messages-group-chats-first-time|title=Messaging app Viber brings disappearing messages to group chats for the first time|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਤੋਂ ਵਨ-ਟੂ-ਵਨ ਚੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.talkandroid.com/351978-viber-disappearing-messages/|title=Viber messaging app boosts privacy with disappearing messages in regular chats|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ 10 ਸਕਿੰਟ, 1 ਮਿੰਟ, 1 ਘੰਟਾ ਜਾਂ 1 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀਕਰੇਟ ਚੈਟਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2017/03/13/viber-snapchat-secret-chat/|title=Viber is the latest messaging app to clone Snapchat with new ‘Secret Chat’ feature|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ 16.8 ਲਈ, ਵਾਈਬਰ ਦੇ ਡੈਸਕਟਾਪ ਐਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.talkandroid.com/351978-viber-disappearing-messages/|title=Viber messaging app boosts privacy with disappearing messages in regular chats|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== ਸੁਨੇਹਾ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ====
ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਸੰਸਕਰਣ 13.6 ਲਈ, ਗਰੁੱਪ ਚੈਟਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bizenglish.adaderana.lk/viber-expands-your-expressive-palette-with-new-reactions-feature-in-communities/|title=Viber expands your expressive palette with new Reactions feature in communities|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਇਮੋਜੀ ਨਾਲ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਵਨ-ਟੂ-ਵਨ ਚੈਟਸ ਤੱਕ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://globalhappenings.com/technology/76677.html|title=VIBER ADDED REACTIONS IN ONE-TO-ONE CHATS: WHAT ELSE HAS BEEN UPDATED|url-status=dead|access-date=2022-12-07|archive-date=2022-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207053055/https://globalhappenings.com/technology/76677.html}}&lt;/ref&gt;

ਵਾਈਬਰ 13.8 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੋਲ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਕਵਿਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apkmirror.com/apk/viber-media-s-a-r-l/viber/viber-13-8-3-2-release/|title=Viber - Safe Chats And Calls 13.8.3.2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== ਵਾਈਬਰ ਲੈਂਸ ====
ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਸੰਸਕਰਣ 15.5 ਲਈ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੈਮਰਾ ਕਿੱਟ ਨੂੰ ਮੈਸੇਂਜਰ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ Snap ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.adweek.com/media/viber-lenses-powered-by-snap-debut/|title=Viber Lenses Powered by Snap Debut|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ AR ਫਿਲਟਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਈਬਰ ਲੈਂਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bworldonline.com/viber-launches-in-app-ar-filters-with-lens/|title=Viber launches in-app AR filters with Lens|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ, ਡਬਲਯੂਐਚਓ, ਅਤੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਐਫ ਸਮੇਤ ਵਾਈਬਰ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸੀਮਤ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲੈਂਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੈਸੇਂਜਰ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dhakatribune.com/business/2022/01/04/viber-unveils-viber-lens-user-stats|title=Viber unveils ‘Viber Lens’ user stats|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Official website|https://www.viber.com/}}</text>
      <sha1>lrtk0b1fjsyb8j0j78utfaerjyfdze8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਚਲ ਖੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147679</id>
    <revision>
      <id>847528</id>
      <parentid>827737</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12457" sha1="tegtvcn56jbcnz7uw6c8kja8gz5kj5u" xml:space="preserve">{{Infobox person|honorific_prefix=|name=Rachel Khoo|honorific_suffix=|image=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1980|08|28|df=y}}|birth_place=[[Croydon]], [[South London]], England|death_date=&lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1980|08|28|df=y}} --&gt;|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=&lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline}} --&gt;|monuments=|nationality=|other_names=|education=|alma_mater=[[Central Saint Martin's College of Art and Design]]|occupation={{Plainlist|
* Cook
* Writer
* Broadcaster
}}|years_active=2010–present|employer=|organization=|agent=|known_for=|notable_works=|style=|television={{Plainlist|
* ''[[The Little Paris Kitchen|The Little Paris Kitchen: Cooking with Rachel Khoo]]''
* ''Rachel Khoo's Kitchen Notebook: London''
* ''Rachel Khoo's Kitchen Notebook: Cosmopolitan Cook''
* ''Rachel Khoo's Kitchen Notebook: Melbourne''
* '' Rachel Khoo My Swedish Kitchen''
* '' Zumbo’s Just Desserts''
*'' Rachel Khoo's Simple Pleasures''
*'' [[Great British Menu]]
}}|spouse=Robert Wiktorin|partner=|children=2|relatives=|awards=|website={{URL|www.rachelkhoo.com}}}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ਰੇਚਲ ਖੂ''' ( [[ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਚੀਨੀ]] : 邱瑞秋; ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ 1980 &lt;ref name=&quot;ScottC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.metro.co.uk/lifestyle/893006-how-brit-rachel-khoo-seduced-the-french-with-paris-smallest-restaurant|title=How Brit Rachel Khoo seduced the French with Paris' smallest restaurant|last=Scott|first=Chloe|date=14 March 2012|website=[[Metro (British newspaper)|Metro]]|access-date=5 April 2012|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115133132/http://www.metro.co.uk/lifestyle/893006-how-brit-rachel-khoo-seduced-the-french-with-paris-smallest-restaurant|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ancestry&quot;&gt;{{Cite web|url=http://search.ancestry.com.au/cgi-bin/sse.dll?indiv=1&amp;db=ONSBirth84&amp;rank=1&amp;new=1&amp;MSAV=1&amp;msT=1&amp;gss=angs-d&amp;gsfn=Rachel&amp;gsln=Khoo&amp;dbOnly=_F0005648%7c_F0005648_x&amp;uidh=y95&amp;pcat=34&amp;fh=3&amp;h=92321755&amp;recoff=3+6|title=England &amp; Wales birth index 1916-2005|publisher=Ancestry.com|access-date=13 June 2013}}.&lt;/ref&gt;) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ੈੱਫ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]], ਫੂਡ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਅਤੇ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੁਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/style/homes_and_gardens/article1661838.ece|title=At home with Rachel Khoo|website=The Sunday Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201102324/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/style/homes_and_gardens/article1661838.ece|archive-date=1 February 2016|access-date=15 February 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਖੂ ਦਾ ਜਨਮ ਕ੍ਰੋਏਡਨ, ਦੱਖਣੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮਾਈਕਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਰੋਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Hind&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/oct/21/rachel-khoo-life-on-plate-john-hindf|title=Rachel Khoo: 'Chocolate I'm not fussed about, but cheese: wow'|last=Hind|first=John|date=21 October 2013|work=[[The Guardian]]|access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਰਿਵਾਰ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਟਾਊਨ, ਪੇਨਾਂਗ ਵਿੱਚ ਖੂ ਕੋਂਗਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਚੀਨੀ ਹਨ ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਪੋਹ, ਪੇਰਾਕ ਤੋਂ ਯੂਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;Shaitly&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2012/mar/18/why-watching-rachel-khoo-chef|title=Why we're watching… Rachel Khoo|last=Shaitly|first=Shahesta|date=18 March 2012|work=[[The Guardian]]|access-date=5 April 2012}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਖੂ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਆਈਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ [[ਬਾਈਆਨ|ਬਾਵੇਰੀਆ]] ਲੈ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ [[ਮਿਊਨਿਖ਼|ਮਿਊਨਿਖ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਯੂਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;Standard&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/esmagazine/rachel-khoo-some-chefs-have-a-few-issues-with-my-image-7827530.html|title=Rachel Khoo: 'Some chefs have a few issues with my image...'|last=Armstrong|first=Stepheh|date=11 March 2015|work=London Evening Standard|access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Woods&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/11605026/If-you-consume-more-calories-than-you-burn-off-what-do-you-expect.html|title=If you consume more calories than you burn off, what do you expect?|date=15 May 2015|website=[[The Telegraph (U.K.)|The Telegraph]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Day2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2012/jul/15/rachel-khoo-paris-kitchen-interview|title=Rachel Khoo: 'My parents thought I was mad to go off baking cakes in Paris'|last=Day|first=Elizabeth|date=15 July 2012|work=[[The Guardian]]|access-date=9 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC2002&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2012/Rachel-Khoo-announcement.html|title=Rachel Khoo cooks up a Parisian feast|date=27 January 2012|publisher=[[BBC]]|access-date=29 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=7 ਮਈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507033657/http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2012/Rachel-Khoo-announcement.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Day2&quot; /&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
2006 ਵਿੱਚ, ਖੂ ਪੈਰਿਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਰਹੀ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਹੋਕਸਟਨ, &lt;ref name=&quot;kitchen2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.homesandproperty.co.uk/home-garden/interiors/inside-rachel-khoos-multitasking-kensal-green-kitchen-a122091.html#gallery|title=Clever design: inside Rachel Khoo's multi-tasking Kensal Green kitchen — a chic masterclass in maximising space|date=13 July 2018|publisher=homesandproperty.co.uk}}&lt;/ref&gt; ਹੈਕਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ 2016 ਵਿੱਚ [[ਸਟਾਕਹੋਮ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕੇਨਸਲ ਗ੍ਰੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲੈਟ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹੁਣ-ਨਿਰਪੱਖ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਬਲੌਗ/ਸਟੂਡੀਓ, ਖੁਲੇਕਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;kitchen2&quot; /&gt; ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rachelkhoo.com/creative/behind-the-scenes/plogging-speaking-swenglish|title=Plogging and speaking Swenglish|website=rachelkhoo.com|access-date=10 April 2021}}&lt;/ref&gt;

2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਬਰਟ ਵਿਕਟੋਰਿਨ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। &lt;ref name=&quot;married&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/rachel-khoo-food-writer-34/news-story/7c182b73def20a80e417223451584795|title=My Kitchen Rules judge revealed - and she helps you cook up love on Valentine's Day|date=14 February 2016|publisher=News.com.au}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;marriage&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/rachel-khoo-food-writer-34/news-story/7c182b73def20a80e417223451584795|title=Rachel Khoo, food writer, 34|date=25 July 2015|website=The Australian}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ, ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ &lt;ref name=&quot;move&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.distractify.com/p/rachel-khoo-pregnant-zumbos-just-desserts|title=Is Rachel Khoo Pregnant? Season 2 of 'Zumbo's Just Desserts' Has Fans Curious|date=13 January 2020|publisher=distractify.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁੰਡਾ, 2019 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

== ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ ==

* {{Cite book|title=Barres de Céréales - Muesli et Granola maison|last=Khoo|first=Rachel|date=2010|publisher=Marabout|isbn=978-2501064194|ref=none|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Je fais mes Pâtes à Tartiner|last=Khoo|first=Rachel|date=2010|publisher=Marabout|isbn=978-2501067775|ref=none|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=The Little Paris Kitchen|url=https://archive.org/details/littlepariskitch0000khoo|last=Khoo|first=Rachel|date=2012|publisher=Michael Joseph|isbn=978-0718158118|ref=none|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=My Little French Kitchen|url=https://archive.org/details/mylittlefrenchki0000khoo|last=Khoo|first=Rachel|date=2013|publisher=Michael Joseph|isbn=978-0718177478|ref=none|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Rachel Khoo's Muesli and Granola|last=Khoo|first=Rachel|date=2013|publisher=W&amp;N|isbn=978-0297868934|ref=none|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Rachel Khoo's Sweet and Savoury Pâtés|url=https://archive.org/details/rachelkhoossweet0000rach|last=Khoo|first=Rachel|date=2014|publisher=W&amp;N|isbn=978-0297868958|ref=none|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=Rachel Khoo's Kitchen Notebook|url=https://archive.org/details/rachelkhooskitch0000rach|last=Khoo|first=Rachel|date=2015|publisher=Michael Joseph|isbn=978-0718179465|ref=none|author-mask=0}}
* {{Cite book|title=The Little Swedish Kitchen|url=https://archive.org/details/littleswedishkit0000khoo|last=Khoo|first=Rachel|date=2018|publisher=Michael Joseph|isbn=978-0718188917|ref=none|author-mask=0}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://khoollect.com/ Khoocollect]
* [https://www.bbc.co.uk/food/chefs/rachel_khoo BBC - Food - Chefs : Rachel Khoo recipes] at [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|BBC]]
* [http://www.bbcnordic.com/rachel-khoos-kitchen-notebook-london/ Rachel Khoo's Kitchen Notebook: London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230023855/http://www.bbcnordic.com/rachel-khoos-kitchen-notebook-london |date=2014-12-30 }} on BBC Lifestyle, Nordic
* [http://www.cookingchanneltv.com/shows/little-paris-kitchen-cooking-with-rachel-khoo.html Little Paris Kitchen: Cooking with Rachel Khoo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161128092813/http://www.cookingchanneltv.com/shows/little-paris-kitchen-cooking-with-rachel-khoo.html |date=2016-11-28 }} on the Cooking Channel
* {{IMDB name|nm5267103}}
* [http://www.independenttalent.com/presenters/talent/rachel-khoo/ Talent Agency Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160729035509/http://www.independenttalent.com/presenters/talent/rachel-khoo/ |date=2016-07-29 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈੱਫ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>tegtvcn56jbcnz7uw6c8kja8gz5kj5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਂਡਾ ਰੌਸੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147850</id>
    <revision>
      <id>847538</id>
      <parentid>839719</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117130" sha1="gn1dxuu52e788obxd02ihv7i0hf5vn8" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Rousey HOF 2018 (cropped).jpg|thumb|2018 ਵਿੱਚ ਰੌਸੀ]]
'''ਰੋਂਡਾ ਜੀਨ ਰੌਸੀ''' ( / ˈr aʊz i / ;&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt; ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1987) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ, [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਸਾਬਕਾ [[ਜੂਡੋ (ਖੇਡ)|ਜੂਡੋਕਾ]] ਅਤੇ ਮਿਕਸਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ]] ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਮੈਕਡਾਊਨ ਬ੍ਰਾਂਡ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਅਲਟੀਮੇਟ ਫਾਈਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (UFC) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espn.com/wwe/story/_/id/22244988/ronda-rousey-signs-wwe|title=Ronda Rousey signs with WWE|date=January 28, 2018|publisher=ESPN}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਪਨਾਮ, &quot;ਰਾਊਡੀ&quot;, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਰੌਡੀ ਪਾਈਪਰ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Rowdy Baby2&quot;&gt;Kurchak, Sarah (January 3, 2014). [http://fightland.vice.com/blog/rowdy-roddy-piper-talks-about-handing-his-nickname-over-to-ronda-rousey &quot; 'Rowdy' Roddy Piper Talks About Handing His Nickname Over to Ronda Rousey&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702093216/http://fightland.vice.com/blog/rowdy-roddy-piper-talks-about-handing-his-nickname-over-to-ronda-rousey |date=2018-07-02 }}. ''[[Vice (magazine)|Vice]]''.&lt;/ref&gt;

2008 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਜੂਡੋ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ, ਰੂਸੀ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਆਫ ਦਿ ਕੇਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਿਕਸਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ (MMA) ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, UFC ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mmafighting.com/2012/11/16/3654894/dana-white-confirms-ronda-rousey-signed-ufc-mma-news|title=Dana White confirms Ronda Rousey has signed with UFC|last=Thomas|first=Luke|date=November 16, 2012|publisher=Mmafighting.com|access-date=November 17, 2012}}&lt;/ref&gt; Rousey UFC 157 'ਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲੜਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ, ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਵੈਲੇਨਟੀਨਾ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾੜਣ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ UFC ਟਾਈਟਲ ਡਿਫੈਂਸ (6) ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2015/08/02/living/ronda-rousey-profile-feat/|title=Why Ronda Rousey is such a big deal|last=Grinberg, Emanuella|date=August 3, 2015|publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Manfred&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.businessinsider.com/most-dominant-athletes-alive-2015-4|title=The 50 Most Dominant Athletes Alive|last=Manfred|first=Tony|last2=Davis|first2=Scott|date=May 6, 2015|quote=She's not just undefeated, she's effectively untouched|last3=Gaines|first3=Cork}}&lt;/ref&gt; 2]&lt;ref name=&quot;Manfred&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.si.com/mma/2015/05/12/ronda-rousey-ufc-mma-fighter-armbar|title=The unbreakable Ronda Rousey is the world's most dominant athlete|last=Wertheim|first=L. Jon|date=May 13, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/early-lead/wp/2015/05/13/ronda-rousey-lands-on-sports-illustrated-cover-as-the-worlds-most-dominant-athlete/|title=Ronda Rousey lands on Sports Illustrated cover as 'the world's most dominant athlete'|last=Bieler|first=Des|date=May 13, 2015|work=Washington Post}}&lt;/ref&gt; ਰੂਸੀ 2016 ਵਿੱਚ MMA ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ UFC ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲੜਾਕੂ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://kwese.espn.com/mma/story/_/id/24012278/ronda-rousey-becomes-first-female-inductee-ufc-hall-fame|title=Ronda Rousey becomes first female inductee into UFC Hall of Fame|work=ESPN|access-date=July 6, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਰੂਸੀ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ,&lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espn.com/wwe/story/_/id/22244988/ronda-rousey-signs-wwe|title=Ronda Rousey signs with WWE to perform as full-time pro wrestler|last=Fiorvanti|first=Timothy|date=January 28, 2018|website=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ 34 ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮਰਸਲੈਮ ਵਿੱਚ ਰਾਅ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਈਵੋਲੂਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖਿਤਾਬ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਾਰੀਆਂ-ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪੇ-ਪ੍ਰਤੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਬਣਾਈ। ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ 35 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਿਲਾ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ ਮੁੱਖ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰੌਸੀ ਨੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਰੌਸੀ ਰਾਇਲ ਰੰਬਲ 2022 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਰਾਇਲ ਰੰਬਲ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਰੀ ਹੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ 38 ਵਿੱਚ ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ [[ਸ਼ਾਰਲੇਟ ਫਲੇਅਰ|ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਫਲੇਅਰ]] ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ ਬੈਕਲੈਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰੌਸੀ ਨੇ ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਇੱਕ &quot;ਆਈ ਕੁਆਟ&quot; ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਫਲੇਅਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨੀ ਇਨ ਦ ਬੈਂਕ ਕੈਸ਼-ਇਨ ਕਾਰਨ ਲਿਵ ਮੋਰਗਨ ਤੋਂ ਟਾਈਟਲ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਐਕਸਟ੍ਰੀਮ ਰੂਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਬ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

Rousey UFC ਅਤੇ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|WWE]] ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇ-ਪ੍ਰਤੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਈਵੈਂਟ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmamania.com/2015/9/14/9323431/video-of-ronda-rousey-on-ellen-degeneres-show-im-the-highest-paid-fighter-ufc-mma|title=Video of Ronda Rousey on Ellen DeGeneres show: 'I'm the highest paid fighter in UFC'|date=September 14, 2015|publisher=MMA Mania}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 2015 ਦੇ ਈਐਸਪੀਐਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟ ਵਜੋਂ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਫੌਕਸ ਸਪੋਰਟਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ &quot;21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਐਥਲੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ&quot; ਦੱਸਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.foxsports.com/ufc/story/ronda-rousey-ufc-sxsw-women-s-empowerment-gender-barriers-031615|title=Ronda Rousey standing up for women's empowerment by breaking down gender barriers|date=March 16, 2015|website=Fox Sports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2016/aug/17/adeline-gray-olympic-wrestler-ronda-rousey|title=Why Ronda Rousey has changed the world for women|date=August 17, 2016|work=Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/mma/ufc-207-ronda-rousey-vs-amanda-nunes-preview-dan-hardy-a7502001.html|title=UFC 207: Ronda Rousey Made MMA What It Is|date=December 30, 2016|publisher=Indepdendent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espn.com/espnw/news-commentary/article/13465064/best-female-athlete-ever-bracket?ex_cid=espnW_newsletter_09142015_1|title=Ronda Rousey tops Serena Williams, voted Best Female Athlete Ever|date=September 9, 2015|publisher=ESPNW}}&lt;/ref&gt; Rousey ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''The Expendables 3'' (2014),&lt;ref name=&quot;MMAInsider2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mmainsider.net/6582/ronda-rousey-to-star-in-the-expendables-3|title=Ronda Rousey to Star In 'The Expendables 3'|date=July 24, 2013|publisher=MMA Insider.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20131018031706/http://mmainsider.net/6582/ronda-rousey-to-star-in-the-expendables-3|archive-date=October 18, 2013|access-date=July 24, 2013}}&lt;/ref&gt; ''Furious 7'' (2015),&lt;ref name=&quot;FoxNewsLatino2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://latino.foxnews.com/latino/sports/2013/08/12/ufc-ronda-rousey-adds-another-blockbuster-role-stirs-debate-on-her-career/|title=UFC's Ronda Rousey Adds Another Blockbuster Role, Stirs Debate|last=Garcia, Victor|date=August 12, 2013|publisher=[[Fox News Latino]]}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''Mile 22'' (2018),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mmajunkie.com/2018/08/ronda-rousey-worry-encouragement-role-mile-22-mark-wahlberg-movie|title=Ronda Rousey to star in ''Mile 22''|date=August 16, 2018|publisher=MMAJunkie}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ relegraphy ''My Fight/Your Fight''&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Ronda Rousey: ''My Fight / Your Fight'' on Amazon|last=Rousey|first=Ronda|last2=Ortiz|first2=Maria Burns|date=May 15, 2015|isbn=978-1780894904}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਰੋਂਡਾ ਜੀਨ ਰੌਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਿਵਰਸਾਈਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://loanpride.com/incredible-celebrity-houses-that-will-leave-you-speechless-2/201/|title=Ronda Rousey house in Venice Beach|date=August 1, 2021|website=loanpride.|access-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2023|archive-date=ਅਗਸਤ 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808064500/https://loanpride.com/incredible-celebrity-houses-that-will-leave-you-speechless-2/201/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pe.com/articles/female-761412-kos-boxing.html|title=Rousey lifts female fighters into the spotlight|last=Avila|first=David A.|date=March 2, 2015|website=Riverside Press-Enterprise|access-date=July 31, 2015|archive-date=ਅਗਸਤ 15, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815043720/http://www.pe.com/articles/female-761412-kos-boxing.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ 1 ਫਰਵਰੀ, 1987 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਐਨਮਾਰੀਆ ਡੀ ਮਾਰਸ ( ''née'' ਵੈਡੇਲ) ਅਤੇ ਰੋਨਾਲਡ ਜੌਨ ਰੌਸੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/general-news/20130222/rowdy-ronda-rousey-defends-her-title-at-ufc-157-first-womens-main-event|title='Rowdy' Ronda Rousey defends her title at UFC 157, first women's main event|last=Martin, Brian|date=February 22, 2013}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Esquire&quot;&gt;Pilon, Mary (November 10, 2015). [http://www.esquire.com/sports/longform/a39499.wS5Po5/ronda-rousey-esquire-1115/?click=mvtest &quot;Caged: What Drives Ronda Rousey to Wake Up and Fight&quot;]. ''[[Esquire (magazine)|Esquire]]''.&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਜੂਡੋਕਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਡੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (1984 ਵਿੱਚ) ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਪੋਲਿਸ਼, ਅਤੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ, ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਡੀਅਨ ਅਤੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.twitter.com/RondaRousey/status/174261056812756992|title=yes, I'm half venezuelan, a quarter English, a quarter polish, 100% American ;)|last=Rousey, Ronda|date=February 27, 2012|publisher=[[Twitter]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਨਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਈ. ਵੈਡੇਲ, ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਡੀਅਨ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ [[ਕਾਰਾਕਾਸ|ਕਾਰਾਕਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theroot.com/blogs/the_grapevine/2016/03/ronda_rousey_s_great_grandfather_was_dr_alfred_e_waddell_one_of_north_america.html|title=Ronda Rousey's Great-Grandfather Was Dr. Alfred E. Waddell, One of North America's 1st Black Physicians|date=March 24, 2016|website=The Root|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327104358/http://www.theroot.com/blogs/the_grapevine/2016/03/ronda_rousey_s_great_grandfather_was_dr_alfred_e_waddell_one_of_north_america.html|archive-date=March 27, 2016|access-date=March 24, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://judoinfo.com/demars.htm|title=Judo in the US: Interview with AnnMaria DeMars|date=August 24, 2009|publisher=Judoinfo.com|access-date=May 23, 2013}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਮਤਰੇਆ ਪਿਤਾ ਏਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://sportsclash.com/players/mma-fighters/ronda-rousey/ &quot;Ronda Rousey&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720135624/http://sportsclash.com/players/mma-fighters/ronda-rousey/|date=July 20, 2018}}. Sportsclash. Retrieved January 11, 2016.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਿਤਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਤੋੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਪੈਰਾਪਲਜਿਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ ਜਦੋਂ ਰੂਸੀ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Esquire&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=N-bpByHvAZs &quot;UFC 190: Extended Preview&quot;]. [[Ultimate Fighting Championship]]. [[YouTube]]. July 18, 2015, 3:32 mark&lt;/ref&gt; ਐਨਮਾਰੀਆ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ]] ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।&lt;ref name=&quot;Esquire&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Alexander, Jim (July 24, 2015). [http://www.pe.com/articles/rousey-774710-fighting-hard.html &quot;ALEXANDER: Rousey's stardom goes way beyond UFC boundaries&quot;]. ''[[The Press Enterprise]]''.&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਕਸੀਆ, ਇੱਕ ਨਿਊਰੋਲੌਜੀਕਲ ਬਚਪਨ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਧੁਨੀ ਵਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਵਾਕ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ftw.usatoday.com/2015/08/ronda-rousey-discusses-the-rare-disorder-that-made-her-think-she-was-stupid-as-a-child|title=Ronda Rousey discusses the rare disorder that made her think she was stupid as a child|last=Foss, Mike|date=August 6, 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਬੋਲਣ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਗਾੜ ਉਸਦੀ ਗਰਦਨ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ ਨਾਭੀਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰੂਸੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਰਿਵਰਸਾਈਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਤੋਂ ਜੇਮਸਟਾਊਨ, ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਿਨੋਟ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਤੀਬਰ ਭਾਸ਼ਣ ਥੈਰੇਪੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=May 28, 2015|title=Ronda Rousey: The World's Most Dangerous Woman|url=https://www.rollingstone.com/sports/features/ronda-rousey-the-worlds-most-dangerous-woman-20150528|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=August 9, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716055409/http://www.rollingstone.com/sports/features/ronda-rousey-the-worlds-most-dangerous-woman-20150528|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wLerbRVQzaE|title=Raising Ronda Rousey by AnnMaria De Mars (aka Ronda Rousey's Mom)|date=February 21, 2013|website=YouTube.com|publisher=MMAWeekly.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230102165609/https://www.youtube.com/watch?v=wLerbRVQzaE&amp;feature=youtu.be|archive-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2023|access-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2023|dead-url=unfit}}&lt;/ref&gt; ਰੂਸੀ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ GED ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Sanneh&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Sanneh|first=Kelefa|date=July 28, 2014|title=Profiles: Mean Girl|url=http://www.newyorker.com/magazine/2014/07/28/mean-girl|magazine=[[The New Yorker]]|volume=90|issue=21|pages=54–63|access-date=March 2, 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਜੈਮਸਟਾਊਨ ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੂਡੋ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਐਮਐਮਏ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;UFCProfile2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ufc.com/fighter/Ronda-Rousey|title=&quot;Rowdy&quot; Ronda Rousey – Official UFC Fighter Profile|publisher=UFC.com|access-date=August 2, 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਓਲੰਪਿਕ ਜੂਡੋ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਰੂਸੀ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ [[ਜੂਡੋ (ਖੇਡ)|ਜੂਡੋ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰੂਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਗੁੱਟ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;UFC TOM 543&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Kelly|first=Seth|date=2015|title=Can Anyone Beat Ronda Rousey?|url=http://den.bigleo.com/2015/02/can-anyone-beat-ronda-rousey/|magazine=UFC: The Official Magazine|page=54|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805125241/http://den.bigleo.com/2015/02/can-anyone-beat-ronda-rousey/|archive-date=August 5, 2016|access-date=January 23, 2016}}&lt;/ref&gt; 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ [[ਐਥਨਜ਼|ਏਥਨਜ਼]] ਵਿੱਚ [[2004 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2004 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਜੁਡੋਕਾ ਸੀ। ਰੌਸੀ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜੇਤੂ ਕਲਾਉਡੀਆ ਹੇਲ ਤੋਂ 63 ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ&amp;nbsp;kg ਬਰੈਕਟ। 2004 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਰੂਸੀ ਨੇ [[ਬੁਦਾਪੈਸਤ|ਬੁਡਾਪੇਸਟ, ਹੰਗਰੀ]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਜੂਡੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ]] ਵਿੱਚ ਬਰਮਿੰਘਮ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ 5-0 ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਏ-ਲੈਵਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਐਸ ਜੂਡੋਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 19-ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਨੇ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਦੋ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅਮਰੀਕੀ ਅਥਲੀਟ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://judoinfo.com/rondarousey/|title=Ronda Rousey Interview – Judo Champion – Judo Info|website=judoinfo.com|access-date=February 26, 2018}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ, ਰੌਸੀ 70 ਤੱਕ ਚਲਾ ਗਿਆ&amp;nbsp;ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਿਡਲਵੇਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 2007 ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਡੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 2007 ਪੈਨ ਅਮਰੀਕਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.judoinside.com/event/3985/2007_Pan_American_Games_Rio_de_Janeiro|title=Pan American Games Miami|website=JudoInside|access-date=January 25, 2017}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਨੇ [[ਬੀਜਿੰਗ|ਬੀਜਿੰਗ, ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ|ਡੱਚ]] ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਐਡਿਥ ਬੋਸ਼ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਪਰ ਰੀਪੇਚੇਜ ਬ੍ਰੈਕੇਟ ਰਾਹੀਂ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਰੂਸੀ ਨੇ [[ਜੂਡੋ (ਖੇਡ)|ਯੂਕੋ]] ਦੁਆਰਾ ਐਨੇਟ ਬੋਹਮ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ (ਜੂਡੋ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਰ ਵਰਗ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ)। ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੂਸੀ 1992 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੂਡੋ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-ufc-ronda-rousey-pg-012-photo.html|title=Ronda Rousey, Annett Boehm|work=[[LA Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205215608/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-ufc-ronda-rousey-pg-012-photo.html|archive-date=February 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/olympics/beijing/fight/2008-08-13-womensjudo_N.htm|title=Rousey's bronze makes U.S. history in women's judo|last=Mihoces|first=Gary|date=August 13, 2008|website=USA Today}}&lt;/ref&gt;

ਰੂਸੀ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੂਡੋ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੌਸੀ ਨੇ ਵੇਨਿਸ ਬੀਚ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਮਮੇਟ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਟੈਂਡਰ ਅਤੇ ਕਾਕਟੇਲ ਵੇਟਰੈਸ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;UFC TOM 52&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Kelly|first=Seth|date=2015|title=Can Anyone Beat Ronda Rousey?|url=http://den.bigleo.com/2015/02/can-anyone-beat-ronda-rousey/|magazine=UFC: The Official Magazine|page=52|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805125241/http://den.bigleo.com/2015/02/can-anyone-beat-ronda-rousey/|archive-date=August 5, 2016|access-date=January 23, 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਮਿਕਸਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਕਰੀਅਰ ==

=== ਸਿਖਲਾਈ ===
ਜਦੋਂ ਰੂਸੀ ਨੇ ਜੂਡੋ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਜੂਡੋ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ। ਰੌਸੀ ਹਯਾਸਤਾਨ ਐਮਐਮਏ ਅਕੈਡਮੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੋਕੋਰ ਚਿਵਿਚਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਥੀ ਐਮਐਮਏ ਲੜਾਕਿਆਂ ਮੈਨੀ ਗੈਂਬੁਰੀਅਨ ਅਤੇ ਕਾਰੋ ਪੈਰਿਸਯਾਨ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੂਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਯਾਸਤਾਨ ਨੇ &quot;ਵਧੇਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜੂਡੋ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ&quot; ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਰੂਸੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। &quot;ਸ਼ਾਇਦ 2002 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਮੈਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਹਰ ਰਾਤ ਰੋਇਆ,&quot; ਰੌਸੀ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;UFC TOM 543&quot;/&gt;

ਰੂਸੀ ਨੇ ਗੈਂਬੁਰੀਅਨ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਰੂਸੀ ਦੇ ਗੋਡੇ 'ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੈਂਬੂਰੀਅਨ ਹਰ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੰਮ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਰੂਸੀ MMA ਵਿੱਚ &quot;ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗੀ&quot;, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ &quot;ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ&quot; ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੂਡੋ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੈਂਬੁਰੀਅਨ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸੀਅਨ ਐਮਐਮਏ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਰੌਸੀ ਜੂਡੋ ਨਾਲ ਫਸਿਆ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਐਮਐਮਏ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਪਹਿਲੀ MMA ਲੜਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ, ਉਹ ਸੀ ਦ ਅਲਟੀਮੇਟ ਫਾਈਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੈਨੀ ਗੈਂਬੂਰੀਅਨ ਬਨਾਮ ਨੇਟ ਡਿਆਜ਼ । ਰੂਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਜੂਡੋ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖੇਡ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ 2008 ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਟੀਮ ਹਯਾਸਤਾਨ ਦੁਆਰਾ MMA ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;UFC TOM 543&quot;/&gt;

ਉਸਨੇ 2011 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਹੈਨਰੀ ਅਕਿਨਸ &lt;ref&gt;U of MMA [https://www.youtube.com/watch?v=nwAnGZiF-Qo &quot;Ronda Rousey &amp; Henry Akins of Dynamix Martial Arts Interview&quot;] Published November 14, 2011. Retrieved March 11, 2016,&lt;/ref&gt; ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਐਮਐਮਏ ਵਿੱਚ [[ਜੂਜੁਤਸੂ|ਜੀਊ]] ਜਿਤਸੂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਰਾਇਰੋਨ ਗ੍ਰੇਸੀ ਅਤੇ ਰੇਨਰ ਗ੍ਰੇਸੀ,&lt;ref&gt;GracieBreakdown [https://www.youtube.com/watch?v=kLKYeejOpGw &quot;Ronda Rousey Gracie Jiu-Jitsu Training Camp&quot;] Published February 17, 2014. Retrieved March 11, 2016&lt;/ref&gt; ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੀਯੂ-ਜੀਤਸੂ ਦੀ ਆਰਟ ਦੇ ਬੀਜੇ ਪੇਨ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਗਈ। &lt;ref&gt;[http://www.mmafighting.com/2015/2/17/8051465/ronda-rousey-and-bj-penn-spar-at-art-of-jiu-jitsu &quot;Ronda Rousey and BJ Penn spar at Art of Jiu-Jitsu&quot;] By MMA Fighting Newswire on February 17, 2015.&lt;/ref&gt; [[ਕੁਸ਼ਤੀ]] ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਰੋਮਾਨੀਅਨ ਅਮਰੀਕਨ ਲਿਓ ਫਰਿੰਕੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Romania&quot;&gt;{{Cite news|url=https://bleacherreport.com/articles/1580130-leo-frincu-discusses-his-pupil-ronda-rousey-and-high-performance-mentality|title=Leo Frincu Discusses His Pupil Ronda Rousey and High-Performance Mentality|date=March 26, 2013|work=bleacherreport.com}}&lt;/ref&gt;

=== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ (2010-2011) ===
ਰੂਸੀ ਨੇ 6 ਅਗਸਤ, 2010 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕੀਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਮਿਕਸਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਹੈਡਨ ਮੁਨੋਜ਼ ਨੂੰ 23 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਬਰ ਕਾਰਨ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Amateur and Pro Debuts&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/articles/2011/03/28/weekend-recap-ronda-rousey-wins-pro-mma-debut/|title=Weekend Recap: Ronda Rousey Wins Pro MMA Debut|date=March 28, 2011|publisher=MMARising.com|access-date=March 28, 2011}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ Tuff-N-Uff 145 ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ&amp;nbsp;12 ਨਵੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ lbs ਮਹਿਲਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਅਤੇ 57 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਬਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਨੁਭਵੀ ਆਟਮ ਰਿਚਰਡਸਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/articles/2010/11/12/ronda-rousey-tay-stratford-advance-at-tuff-n-uff/|title=Ronda Rousey, Tay Stratford Advance at Tuff-N-Uff|date=November 12, 2010|publisher=MMARising.com|access-date=November 13, 2010}}&lt;/ref&gt;

ਰੂਸੀ ਨੇ 7 ਜਨਵਰੀ, 2011 ਨੂੰ ਟਫ-ਐਨ-ਉਫ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਟੇਲਰ ਸਟ੍ਰੈਟਫੋਰਡ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 24 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਬਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧੀਨਗੀ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰੋ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/articles/2011/01/08/gray-edges-swinney-rousey-wins-quickly-at-tuff-n-uff/|title=Gray Edges Swinney, Rousey Wins Quickly at Tuff-N-Uff|date=January 8, 2011|publisher=MMARising.com|access-date=March 28, 2011}}&lt;/ref&gt; ਰੂਸੀ ਦਾ ਸ਼ੁਕੀਨ MMA ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 3-0 ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਕੀਨ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਮਿਆਦ 2 ਮਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UFCProfile2&quot;/&gt;

ਹਾਰਡ ਨੌਕਸ ਫਾਈਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ: ਸਕੂਲ ਆਫ ਹਾਰਡ ਨੌਕਸ 12, [[ਕੈਲਗਰੀ]], ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 17 ਜੂਨ, 2011 ਨੂੰ ਇੱਕ MMA ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿੱਕਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨ ਚਾਰਮੇਨ ਟਵੀਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/news/2011/05/05/ronda-rousey-vs-charmaine-tweet-set-for-june-17th/|title=Ronda Rousey vs Charmaine Tweet Set For June 17th|date=May 5, 2011|publisher=MMARising.com|access-date=May 6, 2011}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 49 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਬਾਰ ਨਾਲ ਟਵੀਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/articles/2011/06/17/ronda-rousey-wins-quickly-in-hard-knocks-12-co-feature/|title=Ronda Rousey Wins Quickly in Hard Knocks 12 Co-Feature|date=June 17, 2011|publisher=MMARising.com|access-date=June 17, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150729/Ronda-Rousey-Pro-fight-No-2-defeated-Charmaine-Tweet-via-submission-armbar-049-first-round|title=Ronda Rousey: pro-fight No. 2 – defeated Charmaine Tweet via submission|last=Martin, Brian|date=July 29, 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ (2011–2012) ===
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਫਲਤਾ

ਰੂਸੀ ਨੇ 30 ਜੁਲਾਈ, 2011 ਨੂੰ ਸਾਰਾਹ ਡੀ'ਅਲੇਲੀਓ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ : ਫੇਡੋਰ ਬਨਾਮ. ਹਾਫਮੈਨ ਅਸਟੇਟ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈਂਡਰਸਨ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/news/2011/07/01/strikeforce-adds-two-more-womens-bouts-to-july-30-card/|title=Strikeforce Adds Two More Women's Bouts To July 30 Card|date=July 1, 2011|publisher=MMARising.com}}&lt;/ref&gt; ਲੜਾਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ 12 ਅਗਸਤ, 2011 ਨੂੰ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ, ਨੇਵਾਡਾ ਵਿੱਚ ਸਟਰਾਈਕਫੋਰਸ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ 18 ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/news/2011/07/03/ronda-rousey-vs-sarah-dalelio-now-set-for-august-12th/|title=Ronda Rousey vs Sarah D'Alelio Now Set For August 12th|date=July 3, 2011|publisher=MMARising.com}}&lt;/ref&gt; ਰੂਸੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਰਬਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧੀਨਗੀ ਦੁਆਰਾ ਡੀ'ਅਲੇਲੀਓ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਜਿੱਤ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਡੀ'ਅਲੇਲੀਓ ਨੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ &quot;ਟੈਪ&quot; ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡੀ'ਅਲੇਲੀਓ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ &quot;ਆਹਾਹ&quot; ਚੀਕਿਆ। ਮਿਕਸਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਾਕ ਅਜੇ ਵੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਅਧੀਨਗੀ ਹੋਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;Martin, Brian (July 29, 2015). [http://www.dailynews.com/sports/20150729/ronda-rousey-pro-fight-no-3-defeated-sarah-d8217alelio-via-technical-submission-armbar-025-first-round &quot;Ronda Rousey: Pro fight No. 3 – defeated Sarah D'Alelio via technical submission (armbar), 0:25, first round&quot;]. ''Los Angeles Daily News''.&lt;/ref&gt;

18 ਨਵੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਵਿੱਚ ਸਟਰਾਈਕਫੋਰਸ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ 20 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਜੂਲੀਆ ਬਡ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mmajunkie.com/2011/08/julia-budd-vs-ronda-rousey-booked-for-november-strikeforce-challengers-event|title=Julia Budd vs. Ronda Rousey booked for November Strikeforce Challengers event|date=August 31, 2011|work=[[MMAjunkie.com]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਡ ਦੀ ਕੂਹਣੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਟੇਟ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ 135 ਪੌਂਡ ਤੱਕ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ ਵੂਮੈਨ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/articles/2011/11/18/ronda-rousey-submits-julia-budd-plans-drop-to-135/|title=Ronda Rousey Submits Julia Budd, Plans Drop To 135|date=November 18, 2011|publisher=MMARising.com|access-date=November 18, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150729/Ronda-Rousey-Pro-fight-No-4-defeated-Julia-Budd-via-submission-armbar-039-first-round|title=Ronda Rousey interview: pro-fight No.4 – defeated Julia Budd via submission|date=July 29, 2015}}&lt;/ref&gt;

''ਦ ਜੋਅ ਰੋਗਨ ਐਕਸਪੀਰੀਅੰਸ'' 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਦੇ ਟ੍ਰੇਨਰ ਐਡਮੰਡ ਟਾਰਵਰਡੀਅਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੂਸੀ ਨੇ 145 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਐਮਐਮਏ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&amp;nbsp;lb ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਛੁਕ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੋਟਿਸ 'ਤੇ ਭਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://podcasts.joerogan.net/podcasts/ronda-rousey-edmond-tarverdayn|title=Joe Rogan Experience podcast 690|publisher=Joe Rogan.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903222304/http://podcasts.joerogan.net/podcasts/ronda-rousey-edmond-tarverdayn|archive-date=September 3, 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ===
ਰੂਸੀ ਨੇ 3 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਕੋਲੰਬਸ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਟੇਟ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ ਟਾਈਟਲ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਟੇਟ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਕੂਹਣੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ ਵੂਮੈਨ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/articles/2012/03/03/ronda-rousey-sarah-kaufman-win-big-at-strikeforce-in-ohio/|title=Ronda Rousey, Sarah Kaufman Win Big at Strikeforce in Ohio|date=March 3, 2012|publisher=MMARising.com|access-date=March 3, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150729/Ronda-Rousey-Pro-fight-No-5-defeated-Miesha-Tate-via-submission-armbar-427-first-round|title=Ronda Rousey interview: Pro fight No.5 – defeated Miesha Tate via submission|date=July 29, 2015}}&lt;/ref&gt;

ਰੌਸੀ ''ਆਲ ਐਕਸੈਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ: ਰੋਂਡਾ ਰੌਸੀ'' ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ 'ਤੇ। ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ 8 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mmajunkie.com/2012/08/reminder-all-access-ronda-rousey-debuts-tonight-on-showtime|title=Reminder: 'All Access: Ronda Rousey' debuts tonight on Showtime|last=&lt;!--Not stated--&gt;|date=August 8, 2012|work=MMAjunkie.com|access-date=August 9, 2012}}&lt;/ref&gt; ਯੂਐਫਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾਨਾ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ &quot;ਅਗਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਅਸ਼ਟਭੁਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਰਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਰੋਂਡਾ ਰੌਸੀ ਹੋਵੇਗੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mmajunkie.com/2012/08/all-access-video-white-says-rousey-would-likely-be-first-female-ufc-fighter|title='All Access' video: White says Rousey would likely be first female UFC fighter|last=&lt;!--Not stated--&gt;|date=August 9, 2012|work=MMAjunkie.com|access-date=August 9, 2012}}&lt;/ref&gt; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ 15 ਅਗਸਤ, 2012 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mmajunkie.com/2012/08/video-showtimes-all-access-ronda-rousey-second-episode|title=Video: Showtime's 'All Access: Ronda Rousey&quot; second episode|last=&lt;!--Not stated--&gt;|date=August 16, 2012|work=MMAjunkie.com|access-date=August 16, 2012|archive-date=ਸਤੰਬਰ 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910064907/http://mmajunkie.com/2012/08/video-showtimes-all-access-ronda-rousey-second-episode|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Rousey ਵੀ ''ਕੋਨਨ'' 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mmajunkie.com/2012/08/video-strikeforce-champ-ronda-rousey-gives-conan-obrien-a-lesson-in-armbars|title=Video: Strikeforce champ Ronda Rousey gives Conan O'Brien a lesson in armbars|last=&lt;!--Not stated--&gt;|date=August 9, 2012|work=MMAjunkie.com|access-date=August 11, 2012}}&lt;/ref&gt;

ਰੂਸੀ ਨੇ ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ '': ਰੂਸੀ ਬਨਾਮ.'' ''ਕੌਫਮੈਨ'' 18 ਅਗਸਤ, 2012 ਨੂੰ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmafighting.com/strikeforce/2012/6/7/3072072/ronda-rousey-vs-sarah-kaufman-set-for-august-in-san-diego|title=Ronda Rousey vs. Sarah Kaufman Set for August in San Diego|date=June 7, 2012|publisher=MMAFighting.com|access-date=June 15, 2012}}&lt;/ref&gt; ਰੂਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਾਫਮੈਨ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਪਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਕਾਫਮੈਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mmajunkie.com/2012/08/strikeforces-coker-rousey-cant-just-be-a-marketing-machine-with-a-pretty-face|title=Strikeforce's Coker: Rousey 'can't just be a marketing machine with a pretty face'|last=Erickson|first=Matt|date=August 17, 2012|work=MMAjunkie.com|access-date=August 18, 2012}}&lt;/ref&gt; ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਕਾਫਮੈਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ ਵੂਮੈਨ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ 54 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਬਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੌਸੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਾਬਕਾ ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ ਵੂਮੈਨ ਫੇਦਰਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕ੍ਰਿਸ ਸਾਈਬਰਗ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੈਂਟਮਵੇਟ 'ਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmarising.com/articles/2012/08/18/ronda-rousey-submits-sarah-kaufman-retains-strikeforce-title/|title=Ronda Rousey Submits Sarah Kaufman, Retains Strikeforce Title|last=Sargent, Robert|date=August 18, 2012|publisher=MMARising.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sherdog.com/news/news/Ronda-Rousey-Armbars-Sarah-Kaufman-Retains-Strikeforce-Crown-in-54-Seconds-44993|title=Ronda Rousey Armbars Sarah Kaufman, Retains Strikeforce Crown in 54 Seconds|date=August 18, 2012|website=Sherdog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150729/Ronda-Rousey-Pro-fight-No-6-defeated-Sarah-Kaufman-via-submission-armbar-054-first-round|title=Ronda Rousey interview:Pro-fight No.6 – defeated Sarah Kaufman via submission|date=July 29, 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ਅਲਟੀਮੇਟ ਫਾਈਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (2012–2016) ===

=== ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ UFC ਚੈਂਪੀਅਨ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Ronda_Rousey.jpeg|thumb|Rousey 2012 ਵਿੱਚ]]
ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਅਲਟੀਮੇਟ ਫਾਈਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰੂਸੀ UFC ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫਾਈਟਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://espn.go.com/mma/story/_/id/8639858/ronda-rousey-becomes-first-female-sign-ufc-deal|title=Ronda Rousey signs landmark deal|last=Gross|first=Josh|date=November 16, 2012|publisher=ESPN|access-date=November 17, 2012}}&lt;/ref&gt; ਯੂਐਫਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾਨਾ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਯੂਐਫਸੀ 'ਤੇ ਫੌਕਸ: ਹੈਂਡਰਸਨ ਬਨਾਮ.'' ''ਡਿਆਜ਼'' ਨੇ ਪ੍ਰੀ-ਫਾਈਟ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ ਕਿ Rousey ਪਹਿਲੀ UFC ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ ।

ਰੂਸੀ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਉਪਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, &quot;ਰਾਊਡੀ&quot;, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ &quot;ਰਾਊਡੀ&quot; ਰੌਡੀ ਪਾਈਪਰ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੀਨ ਲੇਬੇਲ ਦੁਆਰਾ ਪਾਈਪਰ (ਲਗਭਗ 2012 ਜਾਂ 2013) ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਪਾਈਪਰ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;Rowdy Baby2&quot;/&gt;

ਰੂਸੀ ਨੇ 23 ਫਰਵਰੀ, 2013 ਨੂੰ ਯੂਐਫਸੀ 157 ਵਿੱਚ ਲਿਜ਼ ਕਾਰਮੌਚੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਖਿਤਾਬ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। Carmouche ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਨੇਕ ਕ੍ਰੈਂਕ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਆਰਬਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਧੀਨਗੀ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ 4:49 'ਤੇ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmajunkie.com/news/2013/03/womens-mma-report-rousey-retains-ufc-title-four-advance-in-cfa-tournament|title=Women's MMA Report: Rousey retains UFC title, four advance in CFA tournament|last=Sargent|first=Robert|date=March 4, 2013|access-date=March 6, 2013}}&lt;/ref&gt; ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਮੌਚੇ ਨੇ ਰੋਂਡਾ ਰੌਸੀ ਦੇ ਜਬਾੜੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ufc.com/media/UFC-168--Ronda-Rousey-Megan-Olivi-Post-Fight-Interview|title=UFC168 Ronda Rousey backstage interview|publisher=UFC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712014550/http://www.ufc.com/media/UFC-168--Ronda-Rousey-Megan-Olivi-Post-Fight-Interview|archive-date=July 12, 2017|access-date=August 10, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150729/Ronda-Rousey-Pro-fight-No-7-defeated-Liz-Carmouche-via-submission-armbar-449-first-round|title=Ronda Rousey: Pro fight No. 2 – defeated Charmaine Tweet via submission (armbar), 0:49, first round|date=July 29, 2015}}&lt;/ref&gt;

ਕੈਟ ਜ਼ਿੰਗਨੋ ਨੇ ''ਦ ਅਲਟੀਮੇਟ ਫਾਈਟਰ ਵਿਖੇ ਮੀਸ਼ਾ ਟੇਟ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਟੀਮ ਜੋਨਸ ਬਨਾਮ.'' ''ਟੀਮ ਸੋਨੇਨ ਫਿਨਾਲੇ'', ਡਾਨਾ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜ਼ਿੰਗਨੋ ਰੌਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ''ਦ ਅਲਟੀਮੇਟ ਫਾਈਟਰ 18 ਦਾ'' ਕੋਚ ਹੋਵੇਗਾ। 28 ਮਈ ਨੂੰ, ਜ਼ਿੰਗਨੋ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਮੀਸ਼ਾ ਟੇਟ ਰੂਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦ ਅਲਟੀਮੇਟ ਫਾਈਟਰ  ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਕਰੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.foxsports.com/watch/the-ultimate-fighter/story/zingano-out-082913|title=Tate replacing Zingano on TUF|last=A. J. Perez|date=May 28, 2013|website=Fox Sports}}&lt;/ref&gt;

28 ਦਸੰਬਰ, 2013 ਨੂੰ UFC 168 ਵਿਖੇ, ਸਟ੍ਰਾਈਕਫੋਰਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਰੌਸੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਮੀਸ਼ਾ ਟੈਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਗੇੜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟੇਟ ਦੇ ਆਰਬਾਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਤਿਕੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੌਸੀ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਆਰਬਾਰ ਦੁਆਰਾ ਟੈਟ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://msn.foxsports.com/ufc/story/ronda-rousey-extends-armbar-streak-with-third-round-submission-122813?gt1=39002|title=Rousey extends armbar streak with third-round win over Tate at UFC 168|date=December 28, 2013|publisher=msn.foxsports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423163612/http://msn.foxsports.com/ufc/story/ronda-rousey-extends-armbar-streak-with-third-round-submission-122813?gt1=39002|archive-date=April 23, 2014}}&lt;/ref&gt; ''ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਟੈਟ ਲੜਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150729/Ronda-Rousey-Pro-fight-No-8-defeated-Miesha-Tate-via-submission-armbar-058-third-round|title=Ronda Rousey interview: pro fight No.8&amp;nbsp;– defeated Miesha Tate via submission|date=July 29, 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ਰਿਕਾਰਡ-ਸੈਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਰਾਜ ===
ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ UFC 168 ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ 22 ਫਰਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ UFC 170 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਥੀ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਅਜੇਤੂ ਲੜਾਕੂ ਸਾਰਾ ਮੈਕਮੈਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ UFC ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਟਮਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰੇਗੀ। ਰੂਸੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੈਕਮੈਨ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਨਾਲ ਗੋਡੇ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਕੇ TKO ਦੁਆਰਾ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ। ਇਸਨੇ ਆਰਬਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਰੌਸੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਰੁਕਣ ਕਾਰਨ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਖੇਡ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2014/feb/22/sports/la-sp-ufc-rousey-mcmann-20140223|title=Ronda Rousey uses a new twist to beat Sara McMann in UFC 170|last=Pugmire|first=Lance|date=February 22, 2014|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=May 22, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sports.yahoo.com/news/ufc-170--ronda-rousey-dominates-sara-mcmann--finishes-her-in-controversial-fashion-052344724-mma.html|title=UFC 170: Ronda Rousey dominates Sara McMann, bout ends in controversial fashion|last=Iole|first=Kevin|date=February 23, 2014|work=[[Yahoo!]]|access-date=May 22, 2015|archive-date=ਜੂਨ 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614210404/http://sports.yahoo.com/news/ufc-170--ronda-rousey-dominates-sara-mcmann--finishes-her-in-controversial-fashion-052344724-mma.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150729/Ronda-Rousey-Pro-fight-No-9-defeated-Sara-McMann-via-TKO-knee-to-body-106-first-round|title=Ronda Rousey interview: pro fight No.9&amp;nbsp;– defeated Sarah McMann via TKO|date=July 29, 2015}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ Rousey ਦਾ UFC ਨਾਲ ਛੇਵਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਠਭੁਜ ਵਿੱਚ 1077 ਸਕਿੰਟ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ $1,080,000 ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ; ਇਹ ਹਰ ਸਕਿੰਟ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਲਈ ਲਗਭਗ $1002.79 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mma-manifesto.com/ufc-fighter-salary-database/salary-main/ronda-rousey-career-earnings.html|title=Ronda Rousey Career Earnings|last=Fox|first=Jeff|website=MMA Manifesto|publisher=Bloguin|archive-url=https://web.archive.org/web/20160520093713/http://mma-manifesto.com/ufc-fighter-salary-database/salary-main/ronda-rousey-career-earnings.html|archive-date=May 20, 2016|access-date=September 24, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://espn.go.com/mma/fighter/history/_/id/2563796/ronda-rousey|title=Ronda Rousey Fight Results|website=ESPN|access-date=October 4, 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਔਸਤ ਸਮਾਂ 2 ਮਿੰਟ ਅਤੇ 59 ਸਕਿੰਟ ਹਰੇਕ UFC ਵੇਟ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦੇ ਔਸਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 7 ਮਿੰਟ ਅਤੇ 59 ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈਵੀਵੇਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmafighting.com/ufc/2012/4/1/2917868/crunching-numbers-mma-ufc-146-heavyweight-cain-velasquez-frank-mir-alistair-overeem-news|title=Crunching Numbers: In MMA, There's No Such Thing as a Heavy Wait|last=Thomas|first=Luke|date=April 2012|website=MMA Fighting|publisher=SB Nation|access-date=September 30, 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ===
ਆਪਣੇ ਸੱਤਵੇਂ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਨੇ 15 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਯੂਐਫਸੀ 193 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਹੋਲਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;RouseyHolm&quot;&gt;{{Cite news|url=http://411mania.com/mma/ronda-rousey-vs-holly-holm-named-ufc-193-main-event/|title=Ronda Rousey vs. Holly Holm Named UFC 193 Main Event|last=Csonka|first=Larry|date=August 28, 2015|access-date=August 28, 2015|publisher=411 Mania|archive-date=ਸਤੰਬਰ 12, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912135355/http://411mania.com/mma/ronda-rousey-vs-holly-holm-named-ufc-193-main-event/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰੌਸੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਲਮ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਊਂਡ ਦੋ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡ ਕਿੱਕ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ ਰਹੀ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਹੋਲਮ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ $50,000 ਦਾ ''ਫਾਈਟ ਆਫ਼ ਦ ਨਾਈਟ'' ਬੋਨਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mmajunkie.com/2015/11/ufc-193-bonuses-if-you-dont-think-holly-holm-was-on-the-list-youre-insane|title=UFC 193 bonuses: If you don't think Holly Holm was on the list, you're insane|last=&lt;!--Not stated--&gt;|date=November 15, 2015|publisher=mmajunkie.com|access-date=November 15, 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ 18 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਯੂਐਫਸੀ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਅੱਤਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/2590602-ronda-rouseys-medical-suspension-released-after-ufc-193-knockout-by-holly-holm|title=Ronda Rousey's Medical Suspension Released After UFC 193 Knockout by Holly Holm|last=Jones|first=Matt|date=November 18, 2015|website=Bleacher Report|access-date=November 19, 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ 9 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}{{Dead Youtube links|date=February 2022}}&lt;/ref&gt; ਹੋਲਮ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਨੇ ਰੌਸੀ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਜਾਮਨੀ ਸਿਰਹਾਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਪਾਪਰਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਛੁਪਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;[https://eu.usatoday.com/story/sports/ufc/2015/11/17/ronda-rousey-hides-face-as-she-arrives-home/75929978/ Ronda Rousey hides face as she arrives home from Australia] A.J. Perez, ''[[USA Today]]'' (November 17, 2015)&lt;/ref&gt; 16 ਫਰਵਰੀ, 2016 ਵਿੱਚ, ''ਏਲਨ ਡੀਜੇਨੇਰੇਸ ਸ਼ੋਅ'' ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹੋਲਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੈੱਡ ਕਿੱਕ KO ਦੀ ਹਾਰ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।&lt;ref&gt;[https://www.espn.co.uk/mma/story/_/id/14785901/ronda-rousey-says-considered-suicide-loss-holly-holm Ronda Rousey considered suicide after loss to Holly Holm] Brett Okamoto, [[ESPN]] (February 16, 2016)&lt;/ref&gt;

== ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ ==
ਸਪੋਰਡਿਕ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਦਸਤਖਤ (2014-2017)
[[ਤਸਵੀਰ:Rock_Rousey_WM31.jpg|right|thumb|ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ 31 ਵਿਖੇ [[ਡਵੇਨ ਜਾਨਸਨ|ਦ ਰੌਕ]] ਨਾਲ ਰੌਸੀ]]
17 ਅਗਸਤ, 2014 ਨੂੰ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ]] . ਦੇ ਸਮਰਸਲੈਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਘੋੜਸਵਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਗਿਆ, ਪੌਲ ਹੇਮੈਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://prowrestling.net/article.php?WWE-News-Ronda-Rousey-and-the-Four-Horsewomen-backstage-at-SummerSlam-38514|title=WWE News: Ronda Rousey and the Four Horsewomen backstage at SummerSlam|access-date=July 12, 2015}}&lt;/ref&gt; Rousey ਦੀ ਉਸ ਰਾਤ WWE.com ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਹ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਿ ਕੀ ਉਹ, [[ਬਰੌਕ ਲੈਸਨਰ|ਬ੍ਰੌਕ ਲੈਸਨਰ]] ਵਾਂਗ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੇਗੀ, ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: &quot;ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/2014/wwe-ronda-rousey-interview-26577503|title=Exclusive interview: Ronda Rousey spotted backstage at SummerSlam 2014|website=WWE|access-date=July 12, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725172052/http://www.wwe.com/shows/summerslam/2014/wwe-ronda-rousey-interview-26577503|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

29 ਮਾਰਚ, 2015 ਨੂੰ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ 31 ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਘੋੜਸਵਾਰ ਔਰਤਾਂ ਮੂਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ। [[ਡਵੇਨ ਜਾਨਸਨ|ਦ ਰੌਕ]] ਅਤੇ ਦ ਅਥਾਰਟੀ ( ਸਟੈਫਨੀ ਮੈਕਮੋਹਨ ਅਤੇ [[ਟ੍ਰਿਪਲ ਐਚ]] ) ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਇਨ-ਰਿੰਗ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ, ਮੈਕਮੋਹਨ ਨੇ ਰੌਕ ਨੂੰ ਥੱਪੜ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ &quot;ਉਸਦੀ ਰਿੰਗ&quot; ਛੱਡਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਾਅਨੇ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਗਾ। ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰੁਕਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਤਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਲਈ ਮੈਕਮੋਹਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਘਬਰਾਹਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦ ਰੌਕ ਨੇ ਟ੍ਰਿਪਲ ਐਚ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੂਸੀ ਵੱਲ ਠੋਕਰ ਖਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਕਮੋਹਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਥੱਪੜ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੌਸੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਲਈ। ਰੌਸੀ ਅਤੇ ਰੌਕ ਨੇ ਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਥਾਰਟੀ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wwe.com/inside/rock-ronda-rousey-wrestlemania-in-the-news-27249603|title=Ronda Rousey's takedown of The Authority makes headlines|website=WWE|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712102537/http://www.wwe.com/inside/rock-ronda-rousey-wrestlemania-in-the-news-27249603|archive-date=July 12, 2015|access-date=July 12, 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ''[[ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਰਾਅ|ਰਾਅ]]'' ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵੀਟ]] ਨੂੰ ਹਾਈਪਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ &quot;ਅਸੀਂ ਹੁਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ&quot; ਨਾਲ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ। . .&quot; .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/ronda-rousey-twitter-reaction-wrestlemania-moment|title=Ronda Rousey on her WrestleMania 31 moment: 'We're just gettin' started'|website=[[WWE]]|access-date=July 12, 2015}}&lt;/ref&gt;

13 ਜੁਲਾਈ, 14 ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 12, 2017 ਨੂੰ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹਮਵਤਨ ਸ਼ਾਇਨਾ ਬਾਜ਼ਲਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਏ ਯੰਗ ਕਲਾਸਿਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ, ਜੋ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਵੈਂਟ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਚਾਰੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦਾ [[ਸ਼ਾਰਲੇਟ ਫਲੇਅਰ|ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਫਲੇਅਰ]], [[ਬੈਕੀ ਲਿੰਚ|ਬੇਕੀ ਲਿੰਚ]] ਅਤੇ ਬੇਲੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਵਿੱਚ ਸਾਸ਼ਾ ਬੈਂਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਫੋਰ ਹਾਰਸ ਵੂਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਝਗੜੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੂਹ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bloodyelbow.com/2017/7/18/15992178/ronda-rousey-wwe-mae-young-classic-baszler-four-horsewomen-ufc-mma-news|title=Ronda Rousey attends WWE shows, gets involved in angle with friend Shayna Baszler|date=July 18, 2017|website=[[SB Nation]]|access-date=September 13, 2017|archive-date=ਸਤੰਬਰ 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914034914/https://www.bloodyelbow.com/2017/7/18/15992178/ronda-rousey-wwe-mae-young-classic-baszler-four-horsewomen-ufc-mma-news|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bloodyelbow.com/2017/9/4/16253326/wwe-ufc-ronda-rousey-four-horsewomen-mae-young-classic-mma-wrestling-news|title=WWE continues to build angle for Ronda Rousey's Four Horsewomen|date=September 4, 2017|website=[[SB Nation]]|access-date=September 13, 2017|archive-date=ਸਤੰਬਰ 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914034750/https://www.bloodyelbow.com/2017/9/4/16253326/wwe-ufc-ronda-rousey-four-horsewomen-mae-young-classic-mma-wrestling-news|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bloodyelbow.com/2017/9/13/16300570/ronda-rousey-wwe-angle-baszler-mae-young-classic-horsewomen-ufc-mma-wrestling-news|title=Ronda Rousey angle doesn't happen at WWE's Mae Young Classic after all|date=September 13, 2017|website=[[SB Nation]]|access-date=September 13, 2017|archive-date=ਸਤੰਬਰ 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914034819/https://www.bloodyelbow.com/2017/9/13/16300570/ronda-rousey-wwe-angle-baszler-mae-young-classic-horsewomen-ufc-mma-wrestling-news|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2017 ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਰੌਸੀ ਨੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਓਰਲੈਂਡੋ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਇਨ ਕੇਂਡ੍ਰਿਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਈ।  

=== ਰਾਅ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨ (2018–2019) ===
[[ਤਸਵੀਰ:Rousey&amp;Angle_WM34_crop.jpg|thumb|[[ਕਰਟ ਐਂਗਲ|ਕੁਰਟ ਐਂਗਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ 34 ਵਿੱਚ ਰੌਸੀ (ਉਸਦਾ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਡੈਬਿਊ ਮੈਚ ਵੀ)]]
ਰੂਸੀ ਨੇ 28 ਜਨਵਰੀ, 2018 ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਰੰਬਲ ਵਿੱਚ ਰੌਅ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਲੈਕਸਾ ਬਲਿਸ, ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨ [[ਸ਼ਾਰਲੇਟ ਫਲੇਅਰ|ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਫਲੇਅਰ]], ਅਤੇ ਅਸੁਕਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲ ਰੰਬਲ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ । ਈਐਸਪੀਐਨ ਨੇ ਖੰਡ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤੁਰੰਤ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;auto12&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2018/article/2018-first-ever-womens-royal-rumble-statistics-entrants-eliminations|title=Full first-ever Women's Royal Rumble Match statistics: entrants, eliminations, times and more|publisher=WWE|access-date=January 28, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=115167&amp;p=4|title=FULL ROYAL RUMBLE COVERAGE|last=Strode|first=Cory|date=January 28, 2018|website=PWInsider|access-date=January 28, 2018}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦਿੱਖ ਦੌਰਾਨ ਰੂਸੀ ਨੇ ਜੋ ਜੈਕਟ ਪਹਿਨੀ ਸੀ, ਉਹ &quot;ਰਾਉਡੀ&quot; ਰੌਡੀ ਪਾਈਪਰ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espn.com/wwe/story/_/id/22253621/ronda-rousey-ready-next-career-wwe|title=A fresh start for Ronda Rousey|last=Shelborne|first=Ramona|date=January 29, 2018|publisher=ESPN|access-date=January 30, 2018}}&lt;/ref&gt; 25 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਐਲੀਮੀਨੇਸ਼ਨ ਚੈਂਬਰ ਪੇ-ਪ੍ਰਤੀ-ਵਿਊ ਵਿਖੇ, ਰੌਸੀ [[ਟ੍ਰਿਪਲ ਐਚ]] ਅਤੇ ਸਟੈਫਨੀ ਮੈਕਮੋਹਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਨ-ਰਿੰਗ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ( ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ), ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਾਅ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/elimination-chamber-2018/ronda-rouseys-official-contract-signing-results|title=Ronda Rousey puts Triple H through a table during her official Raw Contract Signing!|last=Benigno|first=Anthony|date=February 25, 2018|access-date=February 26, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=115732&amp;p=2|title=COMPLETE WWE ELIMINATION CHAMBER PPV COVERAGE INCLUDING RAW TALK COVERAGE|last=Johnson|first=Mike|date=February 25, 2018|website=PWInsider|access-date=February 25, 2018}}&lt;/ref&gt;

''ਰਾਅ'' ਦੇ 5 ਮਾਰਚ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਰੂਸੀ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ 34, ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਿਕਸਡ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਸਟੀਫਨੀ ਮੈਕਮੋਹਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਪਲ ਐਚ &lt;ref name=&quot;Lake&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.skysports.com/wwe/news/14203/11278184/wwe-raw-ronda-rouseys-wrestlemania-match-confirmed|title=WWE Raw: Ronda Rousey's WrestleMania match confirmed|last=Lake|first=Jefferson|date=March 6, 2018|publisher=[[Sky Sports]]|access-date=March 7, 2018}}&lt;/ref&gt; ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ ਅਤੇ [[ਕਰਟ ਐਂਗਲ]] ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਇਨ-ਰਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇਗੀ। &lt;ref name=&quot;Lake&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/kurt-angle-ronda-rousey-vs-triple-h-stephanie-mcmahon|title=Kurt Angle &amp; Ronda Rousey vs. Triple H &amp; Stephanie McMahon|last=Pappolla|first=Ryan|date=March 5, 2018|publisher=WWE|access-date=March 5, 2018}}&lt;/ref&gt; 8 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ ਵਿਖੇ, ਰੌਜ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੈਕਮੋਹਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਆਰਬਾਰ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਹੋਲਡ ਦੇ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਇਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/wrestlemania-34/kurt-angle-ronda-rousey-triple-h-stephanie-mcmahon-results|title=Kurt Angle &amp; Ronda Rousey def. Triple H &amp; Stephanie McMahon|last=Benigno|first=Anthony|publisher=WWE|access-date=April 8, 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਮ ਕੋਰਨੇਟ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡੈਬਿਊ ਕਿਹਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ''ਕੁਸ਼ਤੀ ਆਬਜ਼ਰਵਰ'' ਦੇ ਡੇਵ ਮੇਲਟਜ਼ਰ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ &quot;ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਿਸਪ ਸੀ&quot;।, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ &quot;ਮੈਂ ਕਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰੋ ਰੈਸਲਿੰਗ ਡੈਬਿਊ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref name=&quot;MeltzerWrestleMania34&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.f4wonline.com/wwe-results/wwe-wrestlemania-34-live-results-news-recap-254991|title=WWE WrestleMania 34 live results, news &amp; recap|last=Meltzer|first=Dave|date=April 8, 2018|website=f4wonline.com|access-date=April 9, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-mma-wrestling/wwe-wrestlemania-2018-results-watch-highlights-undertaker-returns-ronda-rousey-brock-lesnar-john-a8295336.html|title=WrestleMania 34 results: Ronda Rousey stuns Triple H, The Undertaker returns and Brock Lesnar beats Roman Reigns|last=de Menezes|first=Jack|work=[[The Independent]]|access-date=April 9, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/site/2018/04/08/kellers-wwe-wrestlemania-34-report-lesnar-vs-reigns-styles-vs-nakamura-charlotte-vs-asuka-rouseys-debut-bryans-return-battle-royals-more/|title=Keller's WWE WrestleMania 34 report: Lesnar vs. Reigns, Styles vs. Nakamura, Charlotte vs. Asuka, Rousey's debut, Bryan's return, Battle Royals, more|last=Keller|first=Wade|date=April 8, 2018|website=pwtorch.com|access-date=April 9, 2018}}&lt;/ref&gt; ''[[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]]'' ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, &quot;ਮੈਚ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਰੌਸੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ&quot; ਅਤੇ &quot;[ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ] [ਉਸ ਦੇ] ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਮੈਚ ਮਨੋਰੰਜਕ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/sports/wp/2018/04/08/wwe-wrestlemania-34-live|title=WWE WrestleMania 34: Ronda Rousey wins debut; Daniel Bryan returns; Brock Lesnar beats Roman Reigns in dud main event|last=Needelman|first=Joshua|work=[[The Washington Post]]|access-date=April 9, 2018}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਨਿਆ ਜੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਰੌਸੀ ਨੂੰ ਮਨੀ ਇਨ ਦ ਬੈਂਕ ਪੇ-ਪ੍ਰਤੀ-ਵਿਊ ਵਿਖੇ ਰਾਅ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;Raw05142018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://prowrestling.net/site/2018/05/14/wwe-raw-live-tv-review-seth-rollins-vs-kevin-owens-for-the-intercontinental-championship-baron-corbin-vs-bobby-roode-vs-no-way-jose-in-a-mens-mitb-qualifier-alexa-bliss-vs-bayley-vs-mickie-j/|title=WWE Raw Live TV Review: Seth Rollins vs. Kevin Owens for the Intercontinental Championship, Baron Corbin vs. Bobby Roode vs. No Way Jose in a Men's MITB qualifier, Alexa Bliss vs. Bayley vs. Mickie James in a Women's MITB qualifier|last=Powell|first=Jason|date=May 14, 2018|website=Pro Wrestling Dot Net|access-date=May 14, 2018}}&lt;/ref&gt; 17 ਜੂਨ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ, ਰੌਸੀ ਨੇ ਅਲੈਕਸਾ ਬਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਯੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਰੌਸੀ ਅਤੇ ਜੈਕਸ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਮਨੀ ਇਨ ਦ ਬੈਂਕ ਕੰਟਰੈਕਟ (ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਤੀ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਕੈਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=118196&amp;p=2|title=A GREAT SHOW, A SURPRISE TITLE CHANGE, A RETURN &amp; MORE: COMPLETE WWE MONEY IN THE BANK COVERAGE|last=Johnson|first=Mike|date=June 17, 2018|website=PWInsider|access-date=June 17, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MITB2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://prowrestling.net/site/2018/06/17/powells-wwe-money-in-the-bank-live-review-two-mitb-ladder-matches-aj-styles-vs-shinsuke-nakamura-in-a-last-man-standing-match-for-the-wwe-championship-nia-jax-vs-ronda-rousey-for-the-raw-women/|title=Powell's WWE Money in the Bank live review: Two MITB ladder matches, AJ Styles vs. Shinsuke Nakamura in a Last Man Standing match for the WWE Championship, Nia Jax vs. Ronda Rousey for the Raw Women's Championship|last=Powell|first=Jason|date=June 17, 2018|website=Pro Wreslting Dot Net|access-date=June 17, 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੰਗਲ ਮੈਚ ਅਤੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦੇ ਮੌਕੇ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, CNET ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, [WWE ਦੀ] ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸਟਾਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੈ।&quot; &lt;ref name=&quot;MITB2018CNET&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnet.com/news/wwe-ronda-rousey-succeeds-money-in-the-bank/|title=WWE's Ronda Rousey experiment continues to pay off|last=van Boom|first=Daniel|date=June 18, 2018|website=[[CNET]]|access-date=June 21, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MITB2018PhillyVoice&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.phillyvoice.com/wwe-money-bank-ronda-rousey-vies-title-alexa-bliss-walks-away-winner/|title=WWE Money in the Bank: Ronda Rousey vies for a title, but Alexa Bliss walks away the winner|date=June 18, 2018|website=Philly Voice|access-date=June 21, 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ &quot;ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਇਹ ਮੈਚ ਰੂਸੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਜਰਬੇਕਾਰਤਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਆਭਾ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਪਾਵਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ&quot;, ਉਹ &quot;ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਸਟਾਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਮੈਚ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ।&quot; &lt;ref name=&quot;MITB2018CNET&quot; /&gt; ਅਗਲੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਰੂਸੀ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਅਲੈਕਸਾ ਬਲਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਲੇਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਝਗੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੌਸੀ ਦੁਆਰਾ ਬਲਿਸ, [[ਕਰਟ ਐਂਗਲ]] ਅਤੇ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਅੱਤਲ (ਦੁਬਾਰਾ ਕੇਫੈਬ ਵਿੱਚ) ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MITBSuspension&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.wwe.com/shows/raw/2018-06-18/article/ronda-rousey-raw-suspension|title=Ronda Rousey suspended from Raw for 30 days|date=June 18, 2018|website=[[WWE]]|access-date=June 21, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbssports.com/wwe/news/2018-wwe-extreme-rules-results-recap-grades-new-champions-surprises-and-a-big-return/|title=2018 WWE Extreme Rules results, recap, grades: New champions, surprises and a big return}}&lt;/ref&gt; ਇਨ-ਰਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੁਅੱਤਲੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੌਸੀ ਨੇ ਸਮਰਸਲੈਮ ਵਿਖੇ ਬਲਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਅ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਕਰਟ ਐਂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਰਾਅ ਵੂਮੈਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਮੈਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/site/2018/07/16/heydorns-wwe-raw-report-7-16-alt-perspective-coverage-of-the-live-show-including-extreme-rules-fallout-the-future-of-the-universal-championship-and-more/|title=HEYDORN'S WWE RAW REPORT 7/16: Alt Perspective coverage of the live show including Extreme Rules fallout, the future of the Universal Championship, and more -|date=July 16, 2018}}&lt;/ref&gt; 19 ਅਗਸਤ ਦੇ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਰੌਸੀ ਨੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਬਲਿਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜੋ WWE ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbssports.com/wwe/news/2018-wwe-summerslam-results-recap-grades-four-major-title-changes-and-a-big-time-finish/|title=2018 WWE SummerSlam results, recap, grades: Four major title changes and a big-time finish}}&lt;/ref&gt; ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਚ ਜੋ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੈਲ ਇਨ ਏ ਸੈੱਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਖਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਲਿਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbssports.com/wwe/news/2018-wwe-hell-in-a-cell-results-recap-grades-brock-lesnars-surprise-return-big-title-change/|title=2018 WWE Hell in a Cell results, recap, grades: Brock Lesnar's surprise return, big title change}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨ (2022–ਮੌਜੂਦਾ) ===
29 ਜਨਵਰੀ, 2022 ਨੂੰ, ਰਾਇਲ ਰੰਬਲ ਵਿਖੇ, ਰੌਸੀ ਇੱਕ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲ ਰੰਬਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ #28 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਰੀ ਬੇਲਾ, ਨਿੱਕੀ ਏਐਸਐਚ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਟਜ਼ੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਫਲੇਅਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ 38 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;RR2022&quot;&gt;{{Cite web|url=https://prowrestling.net/site/2022/01/29/wwe-royal-rumble-results-powells-live-review-of-the-royal-rumble-matches-brock-lesnar-vs-bobby-lashley-for-the-wwe-championship-roman-reigns-vs-seth-rollins-for-the-wwe-universal-championship/|title=WWE Royal Rumble results: Powell's live review of the Royal Rumble matches, Brock Lesnar vs. Bobby Lashley for the WWE Championship, Roman Reigns vs. Seth Rollins for the WWE Universal Championship, Becky Lynch vs Doudrop for the Smackdown Women's Championship|last=Powell|first=Jason|date=January 29, 2022|website=Pro Wrestling Dot Net|access-date=January 29, 2022}}&lt;/ref&gt; ''ਸਮੈਕਡਾਉਨ'' ਦੇ 4 ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ (ਬ੍ਰਾਂਡ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਿੱਖ), ਰੌਸੀ ਨੇ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ ਵਿਖੇ ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਫਲੇਅਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prowrestling.net/site/2022/02/04/2-4-wwe-friday-night-smackdown-results-barnetts-review-of-royal-rumble-winner-ronda-rousey-announces-which-championship-she-will-challenge-for-at-wrestlemania-paul-heyman-rejoining-wwe-univer/|title=2/4 WWE Friday Night Smackdown results: Barnett's review of Royal Rumble winner Ronda Rousey announces which championship she will challenge for at WrestleMania, Paul Heyman rejoining WWE Universal Champion Roman Reigns, Drew McIntyre's return|last=Barnett|first=Jake|date=February 4, 2022|website=Pro Wrestling Dot Net|access-date=February 19, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wwe.com/shows/wrestlemania/wrestlemania-38/charlotte-flair-vs-ronda-rousey|title=SmackDown Women's Champion Charlotte Flair vs. Ronda Rousey|date=February 4, 2022|website=WWE|access-date=February 19, 2022}}&lt;/ref&gt; 19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਐਲੀਮੀਨੇਸ਼ਨ ਚੈਂਬਰ ਵਿਖੇ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਨਾਓਮੀ ਨੇ ਫਲੇਅਰ ਅਤੇ ਸੋਨੀਆ ਡੇਵਿਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/2022/ronda-rousey-naomi-vs-charlotte-flair-sonya-deville-results|title=Ronda Rousey &amp; Naomi def. SmackDown Women's Champion Charlotte Flair &amp; Sonya Deville|last=Bryant|first=Nathan|date=February 19, 2022|website=WWE|access-date=February 19, 2022}}&lt;/ref&gt; ਫਲੇਅਰ ਨਾਲ ਰੌਸੀ ਦਾ ਝਗੜਾ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ 38 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਫਲੇਅਰ ਨੇ ਰੁਸੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੌਸੀ ਦੀ ਅਜੇਤੂ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਸਟ੍ਰੀਕ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰੌਸੀ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbssports.com/wwe/news/2022-wwe-wrestlemania-38-results-ronda-rousey-loses-to-charlotte-flair-snapping-undefeated-singles-streak/|title=2022 WWE WrestleMania 38 results: Ronda Rousey loses to Charlotte Flair, snapping undefeated singles streak|website=CBSSports.com|access-date=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ''ਸਮੈਕਡਾਊਨ'' 'ਤੇ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਫਲੇਅਰ ਨੂੰ &quot;ਆਈ ਕੁਆਟ&quot; ਮੈਚ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prowrestling.net/site/2022/04/08/4-8-wwe-friday-night-smackdown-results-powells-review-of-the-wrestlemania-38-fallout-edition-with-undisputed-wwe-universal-champion-roman-reigns-happy-corbin-hosts-happy-talk/|title=4/8 WWE Friday Night Smackdown results: Powell's review of the WrestleMania 38 fallout edition with Undisputed WWE Universal Champion Roman Reigns, Happy Corbin hosts Happy Talk|last=Powell|first=Jason|date=2022-04-08|website=Pro Wrestling Dot Net|language=en-US|access-date=2022-09-24}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੈਚ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 8 ਮਈ ਨੂੰ ਰੈਸਲਮੇਨੀਆ ਬੈਕਲੈਸ਼ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fightful.com/wrestling/i-quit-match-smackdown-women-s-championship-made-official-wwe-wrestlemania-backlash|title=I Quit Match For SmackDown Women's Championship Made Official For WWE WrestleMania Backlash|last=Guzzo|first=Gizberto|date=April 9, 2022|website=Fightful|access-date=September 24, 2022}}&lt;/ref&gt; ਜਿੱਥੇ ਰੌਸੀ ਨੇ ਫਲੇਅਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Backlash2022&quot;&gt;{{Cite web|url=https://prowrestling.net/site/2022/05/08/wwe-wrestlemania-backlash-results-powells-live-review-of-roman-reigns-and-the-usos-vs-drew-mcintyre-and-rk-bro-charlotte-flair-vs-ronda-rousey-in-an-i-quit-match-for-the-smackdown-womens-title/|title=WWE WrestleMania Backlash results: Powell's live review of Roman Reigns and The Usos vs. Drew McIntyre and RK-Bro, Charlotte Flair vs. Ronda Rousey in an I Quit match for the Smackdown Women's Title, Cody Rhodes vs. Seth Rollins, Edge vs. AJ Styles, Bobby Lashley vs. Omos, Happy Corbin vs. Madcap Moss|last=Powell|first=Jason|date=May 8, 2022|website=Pro Wreslting Dot Net|access-date=May 8, 2022}}&lt;/ref&gt;

''ਸਮੈਕਡਾਉਨ'' ਦੇ 28 ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਵਾਲੀ ਐਮਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਖਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। 26 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸਰਵਾਈਵਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਾਰ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ, ਰੌਸੀ ਨੇ ਸ਼ਾਇਨਾ ਬਾਜ਼ਲਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸ਼ਾਟਜ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਖਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ''ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਦੇ 30 ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ,'' ਰੌਸੀ ਨੇ ਰਾਕੇਲ ਰੋਡਰਿਗਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਖਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਮੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੂਸੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀ [[ਸ਼ਾਰਲੇਟ ਫਲੇਅਰ|ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਫਲੇਅਰ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਰੌਸੀ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਖਿਤਾਬੀ ਮੈਚ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਾਜ਼ਲਰ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰੂਸੀ ਨੂੰ ਫਲੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਰਾਜ 83 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;SD301222&quot;&gt;{{Cite web|url=https://prowrestling.net/site/2022/12/30/12-30-wwe-friday-night-smackdown-results-powells-review-of-john-cena-and-kevin-owens-vs-roman-reigns-and-sami-zayn-ronda-rousey-vs-raquel-rodriguez-for-the-smackdown-womens-championship/|title=12/30 WWE Friday Night Smackdown results: Powell’s review of John Cena and Kevin Owens vs. Roman Reigns and Sami Zayn, Ronda Rousey vs. Raquel Rodriguez for the Smackdown Women’s Championship, Sheamus vs. Solo Sikoa, Lacey Evans returns|last=Powell|first=Jason|date=December 30, 2022|website=Pro Wreslting Dot Net|access-date=December 31, 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਹੋਰ ਉੱਦਮ ==
Rousey ''ESPN ਦ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' {{'}} 2012 ''ਬਾਡੀ ਇਸ਼ੂ'' ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਨਗਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://espn.go.com/video/clip?id=8147390|title=Body Issue 2012: Ronda Rousey – ESPN Video – ESPN|date=July 29, 2012|access-date=July 30, 2012}}&lt;/ref&gt; ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਨੂੰ ''ਮੈਕਸਿਮ ਹੌਟ 100 ਵਿੱਚ'' 29ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/1630981-ufc-champ-ronda-rousey-makes-nude-maxim-debut-at-no-29-in-2013-maxim-hot-100|title=UFC Champ Ronda Rousey Makes Racy Debut at No. 29 in 2013 Maxim Hot 100|last=Noble|first=McKinley|date=May 6, 2013|website=Bleacher Report}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸਤੰਬਰ 2013 ਦੇ ਅੰਕ ਦੇ ਕਵਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
[[ਤਸਵੀਰ:Cannes_2014_4_(cropped).jpg|thumb|2014 ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੌਸੀ (ਕੇਂਦਰ, ਮੱਧ ਕਤਾਰ)]]
ਰੋਜ਼ੀ ਨੇ ''ਦ ਐਕਸਪੇਂਡੇਬਲਜ਼ 3'' (2014) ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;MMAInsider2&quot;/&gt; 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਫਿਊਰੀਅਸ 7 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਐਂਟੋਰੇਜ'' ''ਵਿੱਚ'' ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;FoxNewsLatino2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mmanuts.com/news/ronda-rousey-scores-two-leading-roles-hollywood/|title=Ronda Rousey Scores Two Leading Roles in Hollywood|last=Walsh|first=Dave|date=February 7, 2014|publisher=mmanuts.com|access-date=February 7, 2014}}&lt;/ref&gt;

2015 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ''ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫਿਟਨੈਸ'' ਦੇ ਕਵਰ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਵੰਬਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2015/10/05/ronda-rousey-magazine-cover-sparks-controversy/|title=Ronda Rousey magazine cover sparks controversy|publisher=Fox News|access-date=October 6, 2015|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007003653/http://www.foxnews.com/entertainment/2015/10/05/ronda-rousey-magazine-cover-sparks-controversy/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, Rousey ESPN ਦੇ ''ਸਪੋਰਟਸ ਸੈਂਟਰ'' ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟ ਬਣੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/2577111-ronda-rousey-teaches-armbar-on-espns-sportscenter-talks-kobe-bryant-and-more|title=Ronda Rousey Teaches Armbar on ESPN's SportsCenter, Talks Kobe Bryant and More|last=Jones|first=Matt|website=Bleacher Report|access-date=October 8, 2015}}&lt;/ref&gt;

ਰੂਸੀ ''ਦ ਰਿੰਗ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਜਨਵਰੀ 2016 ਦੇ ਅੰਕ ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਹ 1978 ਵਿੱਚ ਕੈਥੀ ਡੇਵਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਕਸਿੰਗ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.foxsports.com/ufc/story/ufc-ronda-rousey-becomes-first-mma-fighter-to-land-ring-magazine-cover-boxing-102615|title=Rousey becomes first MMA fighter to land Ring Magazine cover|date=October 26, 2015|website=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]]|access-date=December 31, 2015}}&lt;/ref&gt; ਮਿਕਸਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਵੀ। ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ''ਸਪੋਰਟਸ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਸਵਿਮਸੂਟ ਇਸ਼ੂ'' ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਵਰ ਐਥਲੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਡੀ ਪੇਂਟ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/early-lead/wp/2016/02/14/ronda-rousey-to-be-featured-on-one-of-three-sports-illustrated-swimsuit-issue-covers/?tid=a_inl|title=Ronda Rousey to be featured on one of three Sports Illustrated swimsuit issue covers|last=Emert|first=Jacob|date=February 14, 2016|work=[[The Washington Post]]|access-date=February 14, 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Rousey_plane.jpg|thumb|ਰੂਸੀ ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਥੰਡਰਬਰਡਜ਼ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪੋਜ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ]]
2017 ਤੱਕ, ਰੂਸੀ ਵੈਨਿਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;Hale, Andreas (January 10, 2017). [https://sports.yahoo.com/news/ronda-rousey-photographed-for-the-first-time-after-discovering-her-venice-beach-home-had-been-vandalized-233628648.html &quot;Vandalism at Ronda Rousey's home forces her out of hiding&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180709185810/https://sports.yahoo.com/news/ronda-rousey-photographed-for-the-first-time-after-discovering-her-venice-beach-home-had-been-vandalized-233628648.html |date=2018-07-09 }}. [[Yahoo! Sports]].&lt;/ref&gt;

ਰੂਸੀ ਬੀਜਿੰਗ 2008,&lt;ref name=&quot;FIRST&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/13/AR2008081303517.html|title=Rousey Is 1st U.S. Woman to Earn A Medal in Judo|last=Steinberg|first=Dan|date=August 13, 2008|work=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmaplayground.com/forums/topic49792-1.html|title=MMAPlayground Interview Series - Vol. 13 (&quot;Rowdy&quot; Ronda Rousey)|date=November 8, 2011|website=MMAPlayground.com|access-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2023|archive-date=ਅਗਸਤ 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814222859/http://www.mmaplayground.com/forums/topic49792-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ [[ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ &quot; ਪਾਲੀਓ ਅਤੇ ਵਾਰੀਅਰ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ&quot; ਦੱਸਿਆ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;Curreri, Frank (August 16, 2012). [http://www.ufc.com/news/The-Ronda-Rousey-Diet?id= &quot;The Ronda Rousey Diet&quot;]. UFC.&lt;/ref&gt;

ਰੂਸੀ ''ਡਰੈਗਨ ਬਾਲ ਜ਼ੈਡ'' ਅਤੇ ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ|ਪੋਕੇਮੋਨ]]'' ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਪੋਕੇਮੋਨ ਮੇਵ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Kotaku&quot;&gt;{{Cite web|url=http://kotaku.com/ronda-rousey-dishes-on-pokemon-and-dragon-ball-z-once-m-1723264525|title=Ronda Rousey Dishes On Pokémon and Dragon Ball Z Once More|date=August 10, 2015|publisher=[[Kotaku]]|access-date=December 31, 2015}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਂਡਰੌਇਡ 18 ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵੈਜੀਟਾ ਲਈ ਇੱਕ ਕ੍ਰਸ਼ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Kotaku&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rzXbdnRQr5c&amp;ab_channel=RottenTomatoes|title=Ronda Rousey of Entourage Wants Another Dragonball Z Movie|last=[[Rotten Tomatoes]]|date=June 2, 2015|website=[[YouTube]]|access-date=April 23, 2022}}&lt;/ref&gt; ਵੈਜੀਟਾ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸਬਤ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, &quot;ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ... ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਵੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nerdreactor.com/2015/08/04/vegeta-responds-ronda-rouseys/|title=Vegeta responds to UFC Champ Ronda Rousey's crush on him|date=August 4, 2015|publisher=Nerd Reactor|access-date=December 31, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709185422/http://nerdreactor.com/2015/08/04/vegeta-responds-ronda-rouseys/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਵਰਲਡ ਆਫ ਵਾਰਕਰਾਫਟ'' ਵੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਈਟ ਐਲਫ ਹੰਟਰ ਵਜੋਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://uproxx.com/sports/watch-ronda-rousey-nerd-out-on-world-of-warcraft-ahead-of-her-ufc-184-fight/|title=Watch Ronda Rousey Nerd Out On World Of Warcraft Ahead Of Her UFC 184 Fight|date=February 24, 2015|publisher=[[Uproxx]]|access-date=December 31, 2015}}&lt;/ref&gt;

30 ਨਵੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਰੋਂਡਾ ਨੂੰ ਪਲੇਰੀਅਮ ਦੀ ਰੇਡ ਸ਼ੈਡੋ ਲੈਜੈਂਡਸ ਆਰਪੀਜੀ ਗੇਮ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਲੀਜੈਂਡਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬਲੈਕ ਜੈਗੁਆਰ-ਵਾਈਟ ਟਾਈਗਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਹਸਤਾਖਰਿਤ ਟੀ-ਸ਼ਰਟਾਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕਰਕੇ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਟੀਚਾ ਸਰਕਸਾਂ ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://armbarnation.com/2015/02/support-black-jaguar-white-tiger-foundation/|title=Support Black Jaguar White Tiger Foundation|date=February 24, 2015|publisher=ArmbarNation.com|access-date=March 13, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171125001303/https://armbarnation.com/2015/02/support-black-jaguar-white-tiger-foundation/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਰੂਸੀ ਨੇ 2016 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ [[ਬਰਨੀ ਸੈਂਡਰਸ|ਬਰਨੀ ਸੈਂਡਰਜ਼]] ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;washpost&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2015/11/11/as-some-conservatives-cheer-ronda-rouseys-take-on-feminism-she-backs-bernie-sanders|title=As some conservatives cheer Ronda Rousey's antifeminism, she backs Bernie Sanders|last=Phillips|first=Amber|date=November 11, 2015|work=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;maxim&quot;&gt;Wilson, Chris (November 10, 2015). [http://www.maxim.com/entertainment/sports/article/ronda-rousey-bernie-sanders-president-2015-11 &quot;EXCLUSIVE: You'll Never Guess Who Ronda Rousey Is Backing for President&quot;]. ''[[Maxim (magazine)|Maxim]]''.&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, [[ਏਲਨ ਡੀਜੇਨਰਸ|ਏਲਨ ਡੀਜੇਨੇਰੇਸ]] ਰੂਸੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਹੋਲਮ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਨਾਕਆਊਟ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://espn.go.com/mma/story/_/id/14785901/ronda-rousey-says-considered-suicide-loss-holly-holm|title=Ronda Rousey says she considered suicide after loss to Holly Holm|date=February 16, 2016|website=ESPN.com}}&lt;/ref&gt;

=== ਰਿਸ਼ਤੇ ===
Rousey ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਥੀ UFC ਲੜਾਕੂ ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਸ਼ੌਬ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmamania.com/2015/8/10/9126189/ufc-brendan-schaub-im-too-much-man-for-ronda-rousey-mma|title=Brendan Schaub: I'm too much of a man for Ronda Rousey|last=Holland, Jesse|date=August 10, 2015|publisher=MMAmania}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਦੇ UFC ਲੜਾਕੂ ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਅਫਵਾਹ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਬ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਜੇਨਾ ਰੇਨੀ ਵੈੱਬ ਨੇ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ. ਬ੍ਰਾਊਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਵੈਬ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਐਫਸੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਅਧੀਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bloodyelbow.com/2015/8/25/9208063/ronda-rousey-dating-travis-browne-domestic-violence-allegations-wife-affair-ufc-news|title=Wife: Ronda Rousey dating hubby while UFC investigates him for domestic violence|last=Simon, Zane|date=August 25, 2015|publisher=Bloody Elbow}}&lt;/ref&gt; ਬਰਾਊਨ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਸਨ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/2578449-ronda-rousey-has-a-new-boyfriend-in-ufc-heavyweight-travis-browne|title=Ronda Rousey Has a New Boyfriend in the Form of UFC Heavyweight Travis Browne|last=Rondina, Steven|date=October 12, 2015|website=Bleacher Report}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬਰਾਊਨ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.foxsports.com/ufc/story/ufc-ronda-rousey-releases-statement-about-relationship-with-travis-browne-101315|title=Ronda Rousey releases statement about relationship with Travis Browne|date=October 13, 2015|website=[[Fox Sports]]|access-date=October 14, 2015}}&lt;/ref&gt; ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਊਨ ਨੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2017 ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/ronda-rousey-engaged-to-boyfriend-travis-browne-w478020|title=Ronda Rousey Engaged to Boyfriend Travis Browne – Find Out the Romantic Proposal Story|last=Marquina|first=Sierra|date=April 20, 2017|website=USWeekly.com}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਮੰਗਣੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 28 ਅਗਸਤ, 2017 ਨੂੰ ਬਰਾਊਨ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://people.com/sports/ronda-rousey-travis-browne-married/|title=Ronda Rousey Is Married! MMA Star Weds Travis Browne in Hawaii as Groom Gushes She's 'Perfect in Every Way'|last=Quinn|first=Dave|website=People}}&lt;/ref&gt; 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2021 ਨੂੰ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਤ YouTube ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wwe.com/article/ronda-rousey-announces-she-is-pregnant-on-her-youtube-channel|title=Ronda Rousey and husband Travis Browne are expecting their first child|website=WWE|language=en|access-date=April 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nypost.com/2021/04/21/ronda-rousey-pregnant-expecting-first-child-with-travis-browne/|title=Ronda Rousey reveals she's pregnant with first child in home video|last=Lemoncelli|first=Jenna|date=April 21, 2021|website=New York Post|language=en-US|access-date=April 21, 2021}}&lt;/ref&gt; 27 ਸਤੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ, ਰੂਸੀ ਨੇ ਲਾਕੇਆ ਮਕਾਲਾਪੁਆਓਕਲਾਨੀਪੋ ਬਰਾਊਨ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/10006723-ronda-rousey-travis-browne-reveal-theyre-expecting-daughter-in-pokemon-themed-video|title=Ronda Rousey, Travis Browne Reveal They're Expecting Daughter in Pokemon-Themed Video|date=June 29, 2021|website=The Bleacher Report|access-date=June 29, 2021}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ''ਮਾਈ ਫਾਈਟ, ਯੂਅਰ ਫਾਈਟ'' ਵਿੱਚ, ਰੌਸੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸਦੀ ਨਗਨ ਫੋਟੋਆਂ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ &quot;ਸਨੈਪਰਸ ਮੈਕਕ੍ਰੀਪੀ&quot; ਕਿਹਾ ਸੀ। ਟੈਟ. ਜਦੋਂ ਰੁਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ &quot;ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰਿਆ [ਉਸਦਾ] ਹੱਥ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।&quot; ਰੂਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਦੋ ਮੁੱਕੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਥੱਪੜ, ਇੱਕ ਗੋਡਾ, ਫਿਰ &quot;ਉਸਨੂੰ ਰਸੋਈ ਦੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।&quot; ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਵ੍ਹੀਲ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ &quot;ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਫੁੱਟਪਾਥ 'ਤੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ&quot;। ਰੂਸੀ ਨੇ ਫੋਟੋਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰਡ ਡਰਾਈਵ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਡਰ ਤੋਂ ਕਿ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ''ESPN'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ''ਬਾਡੀ ਇਸ਼ੂ'' ਲਈ ਪੋਜ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਗਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=My Fight, Your Fight|last=Rousey, Ronda|last2=Ortiz, Maria Burns|date=May 12, 2015|publisher=[[Regan Arts]]|pages=463–465}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yahoo1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://sports.yahoo.com/news/ronda-rousey--admits-beating-up-her-ex--so-should-we-be-outraged-201418914.html|title=Ronda Rousey admitted to beating up her ex, so should we be outraged?|last=Adelson|first=Eric|date=October 7, 2015|work=[[Yahoo Sports]]|access-date=November 11, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110232339/https://sports.yahoo.com/news/ronda-rousey--admits-beating-up-her-ex--so-should-we-be-outraged-201418914.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bloodyelbow.com/2015/10/13/9520315/ufc-travis-browne-ronda-rousey-relationship-rousey-violent-altercation-ex-boyfriend?_ga=1.132469006.1070297379.1440197599|title=Ronda Rousey detailed violent altercation with ex-boyfriend in autobiography|date=October 13, 2015|publisher=Bloodyelbow.com|access-date=October 13, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030810/http://www.bloodyelbow.com/2015/10/13/9520315/ufc-travis-browne-ronda-rousey-relationship-rousey-violent-altercation-ex-boyfriend?_ga=1.132469006.1070297379.1440197599|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.inquisitr.com/2491202/ronda-rousey-hypocrisy-argument-did-rowdy-commit-domestic-abuse-to-ex-boyfriend-after-finding-nude-pictures-of-herself/|title=Ronda Rousey Hypocrisy Argument: Did 'Rowdy' Commit Domestic Abuse To Ex-Boyfriend After Finding Nude Pictures Of Herself?|last=Omega|first=Jan|publisher=Inquisitr.com|access-date=November 11, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114070248/http://www.inquisitr.com/2491202/ronda-rousey-hypocrisy-argument-did-rowdy-commit-domestic-abuse-to-ex-boyfriend-after-finding-nude-pictures-of-herself/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਰੂਸੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/sports/2015/11/12/ronda-rousey-domestic-violence-autobiography/75652260/|title=Armour: Ronda Rousey shouldn't be getting a pass on domestic violence|last=ByNancyArmour|website=USA Today|access-date=June 5, 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>gn1dxuu52e788obxd02ihv7i0hf5vn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੂ (ਨਾਵਲ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147903</id>
    <revision>
      <id>847560</id>
      <parentid>840116</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8327" sha1="hpkv01rcq0sybpss41bmry8ibfs9arv" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=Loo|isbn=9789937853828|publisher=Sangri~La Books|genre=Fiction|country=[[Nepal]]|language=[[Nepali language|Nepali]]|author=[[Nayan Raj Pandey]]}}

'''''ਲੂ''''' ( {{Lang-ne|लू}}  ਅਰਥ 'ਤੇਜ਼ ਗਰਮ ਹਵਾ') ਨਯਨ ਰਾਜ ਪਾਂਡੇ ਦਾ 2012 ਦਾ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title='लू' उपन्यास र सीमा क्षेत्रको पीडा|last=Shah|first=Jit Bahadur|date=August 18, 2012|work=[[Nagarik News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=दैनिक १२–१५ घण्टासम्म लगातार लेखिरहेँ|last=Shrestha|first=Laxman|date=July 7, 2012|work=Dainik Lumbini}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੀ-ਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nepallivetoday.com/2021/06/15/nayan-raj-pandeys-new-collection-of-stories-jiyara-hits-the-shelves/|title=Nayan Raj Pandey's new collection of stories, Jiyara, hits the shelves|date=2021-06-15|website=Nepal Live Today|language=en|access-date=2021-11-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੱਛਮੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਨੇਪਾਲੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Snapshots of the subaltern|last=Pranjali|first=Suresh|date=April 20, 2012|work=[[Kathmandu Post]]}}&lt;/ref&gt; ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨੇਪਾਲਗੰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇਲਈਆ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/book/245152/|title=लेखक नयनराज पाण्डे भन्छन्- मेरा पात्रहरू मैले देखिरहेकै मान्छे हुन् (भिडिओ)|last=Setopati|first=सबिना श्रेष्ठ|website=Setopati|language=hi|access-date=2021-11-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਪ੍ਰਿੰਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਸਾਰ ==
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਬਾਂਕੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਿੰਡ ' ''ਪੱਥਰਪੁਰਵਾ'' ' ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ, ਇਹ ਪਿੰਡ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਨੇਪਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ, ''ਸਸ਼ਸਤਰ ਸੀਮਾ ਬਲ'' ਦੁਆਰਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wordinvent.com/top-5-nepali-books-that-require-translation-for-international-appeal/|title=Top 5 Nepali Books That Require Translation For International Appeal|date=2020-09-24|website=Wordinvent|language=en-US|access-date=2021-11-11|archive-date=2021-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050526/https://wordinvent.com/top-5-nepali-books-that-require-translation-for-international-appeal/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=एउटा अग्लो उपन्यास|last=Bartaman|first=Govinda|date=April 14, 2012|work=[[Kantipur (daily)|Kantipur]]}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ [[ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ|ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਹੈ]] । ਕਿਤਾਬ ਨੇਪਾਲ ਦੇ [[ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ|''ਮਾਦੇਸ਼'' ਖੇਤਰ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਪਾਤਰ ==

* '''ਇਲੈਯਾ''', ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ
* ਇਲਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ
* ਇਲਿਆ ਦੀ ਮਾਂ
* ਇਲਿਆ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ
* '''ਟੂਟੇ ਪੰਡਿਤ''', ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ
* '''ਰੇਡੀਓਲਾਲ''', ਇਲਿਆ ਦਾ ਦੋਸਤ
* '''ਬਜਰੰਗੀ''', ਇਲੀਆ ਦਾ ਦੋਸਤ
* '''ਕਰੀਮ''', ਨੁਸਰਤ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ
* '''ਮਹੇਸ਼ਰ ਕਾਕਾ'''
* '''ਚਮੇਲੀ''', ਰੇਡੀਓਲਾਲ ਦੀ ਪਤਨੀ
* '''ਨੁਸਰਤ''', ਇਲੀਆ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ
* '''ਮੁੰਨੀ'''
* '''ਕਬਿਤਾ'''
* '''ਬ੍ਰਿਜਲਲਾ'''

== ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰ ==
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glli-us.org/2019/11/24/our-writing-quality-will-be-rightly-tested-only-when-it-reaches-the-global-market-an-interview-with-writer-nayan-raj-pandey/|title='Our writing quality will be rightly tested only when it reaches the global market': An interview with writer Nayan Raj Pandey|last=Swechcha|first=Sangita|date=2019-11-24|website=Global Literature in Libraries Initiative|language=en|access-date=2021-11-11}}&lt;/ref&gt;

ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਰਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਤਾਂਡਵ ਥੀਏਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਡਲਾ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/03/25/ground-zero-pattharpuruwa|title=Ground zero: Pattharpuruwa|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-03-17/20170317072422.html?fb_comment_id=1455524427901362_1455548114565660|title=Kantipur-'लू' ले सम्झाउँछ कञ्चनपुर - कान्तिपुर समाचार|website=ekantipur.com|access-date=2021-11-11|archive-date=2021-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050528/https://ekantipur.com/ampnews/2017-03-17/20170317072422.html?fb_comment_id=1455524427901362_1455548114565660|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://fineprint.com.np/product/loo/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੀ ਸਾਈਟ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.goodreads.com/book/show/13722708-lu Goodreads ਸਾਈਟ]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]]</text>
      <sha1>hpkv01rcq0sybpss41bmry8ibfs9arv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਵ ਖੇੜਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150950</id>
    <revision>
      <id>847656</id>
      <parentid>706443</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10561" sha1="tt0zc7dwilyb2o8u0uncuinfrl2c378" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:ShivKhera.jpg|thumb|ਸ਼ਿਵ ਖੇੜਾ]]
'''ਸ਼ਿਵ ਖੇੜਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਕਾਰਕੁਨ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬੁਲਾਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਯੂ ਕੈਨ ਵਿਨ'' ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=You Can Win |url=https://www.goodreads.com/work/best_book/700965-you-can-win |access-date=2021-09-22 |website=www.goodreads.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gupta |first=Soumyabrata |date=2018-08-17 |title=Achievers achieve in spite of problems not in absence of them: Author Shiv Khera |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/books-and-art/170818/achievers-achieve-in-spite-of-problems-not-in-absence-of-them-author.html |access-date=2021-09-22 |website=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shiv Khera – Business &amp; Leadership Coach |url=https://shivkhera.com/ |access-date=2021-09-22 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਜਾਤ|ਜਾਤੀ]] ਅਧਾਰਤ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਚਲਾਇਆ, ਕੰਟਰੀ ਫਸਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{Cite web |title=Blame courts for corruption: Shiv Khera &amp;#124; Coimbatore News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/Blame-courts-for-corruption-Shiv-Khera/articleshow/14921465.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheHindu1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/No-lsquoguru-this/article15709556.ece|title=No 'guru' this|last=Shah|first=Shalini|date=24 April 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=13 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Deccan&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/282156/shiv-khera-file-pil-against.html|title=Shiv Khera to file PIL against former CJIs|date=1 October 2012|access-date=15 January 2016|publisher=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਖੇੜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਅਧਾਰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਪੀਕਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕਾਰ ਵਾਸ਼ਰ, ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਏਜੰਟ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਆਪਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=bio of Mr Shiv khera |url=http://www.in.com/shiv-khera/biography-254161.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310183236/http://www.in.com/shiv-khera/biography-254161.html |archive-date=2014-03-10}} &lt;/ref&gt; [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਨੌਰਮਨ ਵਿਨਸੈਂਟ ਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਜਦੋਂ ''ਫਰੀਡਮ ਇਜ਼ ਨਾਟ ਫ੍ਰੀ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ, ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, ਨੇ ਖੇੜਾ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ, ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਇੰਡੀਆ ਐਨਫ ਇਜ਼ ਐਨਫ'' ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਜੋ 8 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Lal&quot;&gt;{{Cite web |last=Sheela Reddy |date=26 July 2004 |title=You Can Steal &amp; Win |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?224620 |access-date=11 February 2011 |publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110126013737/http://outlookindia.com/article.aspx?224620 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਖੇੜਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ, ਚੁਟਕਲੇ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਸਹੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਖੇੜਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਵਾਂ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਲਾਲ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣਦੱਸੀ ਰਕਮ (ਖੇੜਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 25 [[ਲੱਖ]] ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਮਝੌਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਿਸ਼ਨਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;Lal&quot; /&gt;

== ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ==
ਖੇੜਾ ਨੇ ਕੰਟਰੀ ਫਸਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਸੰਸਥਾ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ &quot;ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ&quot; ਹੈ।&lt;ref name=&quot;TheHindu1&quot;/&gt; 2004 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ &quot;ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਿਆ&quot;।&lt;ref name=BJP&gt;{{citation|title=Motivational speaker Shiv Khera campaigns for Advani | author=Piyush Mishra |newspaper=[[The Times of India]] | date=28 April 2014 | url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/news/Motivational-speaker-Shiv-Khera-campaigns-for-Advani/articleshow/34328967.cms?}}&lt;/ref&gt;  2008 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ, [[ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ]] ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਖੇੜਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਨਹਿਤ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵੀ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2009 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ।&lt;ref name=times/&gt;&lt;ref name=&quot;TheHindu1&quot;/&gt;&lt;ref name=Deccan/&gt;

ਸ਼ਿਵ ਖੇੜਾ [[ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ]] ਸੰਮੇਲਨ (10 ਤੋਂ 14 ਦਸੰਬਰ 2021 ਤੱਕ) ਵਿੱਚ ਗੀਤਾ ਜਯੰਤੀ ਦੌਰਾਨ [[ਡਾਲਸ|ਡੱਲਾਸ]], [[ਟੈਕਸਸ|ਟੈਕਸਾਸ]], ਯੂ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਮੁਕੁੰਦਨੰਦ ਜੀ, ਡਾ. ਮੇਨਸ ਕਫਾਟੋਸ, [[ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ]], ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਨੀ ਗਲੋਰੀਆ ਅਰੀਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਅਤੇ ਹੋਰ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=JKYog Bhagavad Gita Summit {{!}} RKTemple |url=https://www.radhakrishnatemple.net/jkyog-bhagavad-gita-summit |website=adhakrishnatemple.net |publisher=[[Radha Krishna Temple]] |access-date=2023-02-08 |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519113705/https://www.radhakrishnatemple.net/jkyog-bhagavad-gita-summit |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renowned speakers from all over world to attend JKYog Bhagavad Gita Summit |url=https://www.business-standard.com/content/press-releases-ani/renowned-speakers-from-all-over-world-to-attend-jkyog-bhagavad-gita-summit-121121000554_1.html |website=www.business-standard.com}}&lt;/ref&gt;

== ਕਿਤਾਬਾਂ ==
ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਹੋ: ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਵਧੋ

ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ: ਰੁਕਣਯੋਗ ਬਣੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਜੇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਤੁਸੀਂ ਵੇਚ ਸਕਦੇ ਹੋ: ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਵਧੋ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shiv Khera – Business &amp; Leadership Coach |url=https://shivkhera.com/ |access-date=2021-09-22 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shiv Khera |url=https://www.goodreads.com/author/show/132676.Shiv_Khera |access-date=2021-09-22 |website=www.goodreads.com}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.shivkhera.com ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208140430/https://shivkhera.com/ |date=2023-02-08 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>tt0zc7dwilyb2o8u0uncuinfrl2c378</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ ਰਾਓ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150956</id>
    <revision>
      <id>847667</id>
      <parentid>827789</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14487" sha1="ojloacfshklqigk4h3b328604y0dvsv" xml:space="preserve">'''ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ ਐਸ. ਰਾਓ''' (ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1951) ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਕੋਚ ਹੈ ਜੋ ਉੱਦਮੀਆਂ, ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਪੀਕਰ, ਲੇਖਕ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁਹਾਰਤ (CPM) ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ TED ਸਪੀਕਰ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;TED&quot;&gt;{{Cite web |title=Srikumar Rao: Happiness Teacher |url=https://www.ted.com/speakers/srikumar_rao.html |access-date=3 February 2020 |publisher=TED |archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043504/http://www.ted.com/speakers/srikumar_rao.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ''ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ: ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਮੁਹਾਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ,'' ਜੋ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਰੇਤਾ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;CATALUNYA&quot;&gt;El Periodico de Catalunya. http://servidor.edicionesurano.com/i_prensa/1269/URANO_EXIT_(EL_PERIODICO_DE_CATALU%C3%91A)_07-12-2006_P%C3%A1g54.pdf. 07/12/2006.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਕੰਮ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ: ਲਚਕੀਲਾ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਸਫਲ ਰਹੋ। - ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ'', ਦੀ &quot;ਦਿ ਬਿਜ਼ਨਸ ਬੁੱਕ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਲਿਸਟ&quot; 'ਤੇ ਇੱਕ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Inc. List&quot;&gt;&quot;The Business Book Bestseller List&quot;. http://800ceoread.com. April 2010.&lt;/ref&gt; ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਮਾਡਰਨ ਵਿਜ਼ਡਮ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਟਸ: ਦ ਮੂਵਰਸ ਐਂਡ ਸ਼ੇਕਰਜ਼ ਗਾਈਡ ਟੂ ਅਸਟੌਪਬਲ ਸਫਲਤਾ ਲਈ'' ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਨਤਮ ਕਿਤਾਬ ਨਿੱਜੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ #1 ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵਿੱਚ #1 ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਡੀਓ-ਕੋਰਸ ''ਦ ਪਰਸਨਲ ਮਾਸਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ'' ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;The Personal Mastery Program&quot;&gt;&quot;The Personal Mastery Program&quot;. https://www.amazon.com/Personal-Mastery-Program-audiobook/dp/B00NVM4PXM/ref=sr_1_1?crid=3VOWFYDPR6WUP&amp;keywords=srikumar+rao+personal+mastery+program&amp;qid=1673915690&amp;sprefix=srikumar+rao+personal+mastery+program%2Caps%2C67&amp;sr=8-1. 2008.&lt;/ref&gt; ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਾਈਂਡਵੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ &quot;ਦਿ ਕੁਐਸਟ ਫਾਰ ਪਰਸਨਲ ਮਾਸਟਰੀ&quot; ਨਾਮਕ ਇੱਕ 45-ਦਿਨ ਦਾ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ, ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਜੀਵਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।&lt;ref name=&quot;The Quest For Personal Mastery&quot;&gt;&quot;The Quest For Personal Mastery&quot;. https://www.mindvalley.com/personal-mastery. 2021.&lt;/ref&gt;

== ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਰਾਓ ਦਾ ਜਨਮ 1951 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ (ਮੌਜੂਦਾ ਦਿਨ [[ਮੁੰਬਈ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਯਾਂਗੋਨ|ਰੰਗੂਨ]] ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੂਲ ਨਰਿੰਦਰਪੁਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮੇਜਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ]], ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਐਮਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਓ ਫਿਰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਆਏ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. 1980 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ।

== ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਰਾਓ 1973 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਵਾਰਨਰ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ''The Exorcist'' ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਰਣਨੀਤੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1977 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ, ਰਾਓ ਕਾਂਟੀਨੈਂਟਲ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੀ। ਰਾਓ 1978 ਵਿੱਚ ਡੇਟਾ ਰਿਸੋਰਸਜ਼, ਇੰਕ. ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਖੋਜ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਉਸ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਡੀਆਰਆਈ ਨੂੰ ਮੈਕਗ੍ਰਾ-ਹਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਰਾਓ 1983 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਰੂਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਲੌਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੀਡਬਲਯੂ ਪੋਸਟ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਲੁਈਸ ਅਤੇ ਜੋਹਾਨਾ ਵੋਰਜ਼ਿਮਰ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ''ਸਫਲਤਾ'', ''ਵਿੱਤੀ ਵਿਸ਼ਵ'' ਅਤੇ ''ਫੋਰਬਸ'' ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwOA&quot;&gt;ਇੰਕ.&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;, ''ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ'' ਅਤੇ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwOw&quot;&gt;ਹੇਮਿਸਫੇਰਸ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ਵਰਗੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ &quot;ਦਿ ਸ਼ੇਪ ਆਫ਼ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਟੂ ਕਮ&quot; ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਐਮਰਾਲਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਰਿਵਿਊਜ਼ ਦੁਆਰਾ &quot;ਸਿਟੇਸ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਟੌਪ 50 ਪੇਪਰਜ਼&quot; ਦੇ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Citation of Excellence.&quot;&gt;&quot;Citation of Excellence, Emerald Management Reviews 2009&quot;. http://www.emeraldinsight.com/products/reviews/awards.htm?id=2009 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131211222309/http://www.emeraldinsight.com/products/reviews/awards.htm?id=2009 |date=2013-12-11 }}. Retrieved 15 August 2012.&lt;/ref&gt;

== ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁਹਾਰਤ (CPM) ==
1994 ਵਿੱਚ, ਰਾਓ ਨੇ ਲੋਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁਹਾਰਤ (CPM) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੋਰਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2005 ਤੱਕ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਸੀਪੀਐਮ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ [[ਲੰਡਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ]] ਵਿੱਚ CPM, ਨੌਰਥਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੈਲੋਗ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਾਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;CSMonitor&quot;&gt;Van Slambrouch, Paul. &quot;A business course that puts personal growth on the bottom line&quot;. http://www.csmonitor.com/The-Culture/Home/2010/0705/A-business-course-that-puts-personal-growth-on-the-bottom-line/. 5 July 2010.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਰਵਰਡ]], [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਸਟੈਨਫੋਰਡ]], [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਐਮਆਈਟੀ]], ਵਾਰਟਨ, ਇਨਸੀਡ, [[ਡਾਰਟਮਾਊਥ ਕਾਲਜ|ਡਾਰਟਮਾਊਥ]], [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਮਿਸ਼ੀਗਨ]] ਅਤੇ [[ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਡਿਊਕ]] ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਰਾਓ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। CPM ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਐਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Businessweek&quot;&gt;O'Connell, Patricia. &quot;Q&amp;A with Srikumar S. Rao.&quot; http://www.businessweek.com/managing/content/may2010/ca2010057_583306.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100512151457/http://www.businessweek.com/managing/content/may2010/ca2010057_583306.htm |date=2010-05-12 }}. 7 May 2010.&lt;/ref&gt;

''ਸਿਖਲਾਈ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਮਈ/ਜੂਨ 2012 ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Training Mag&quot;&gt;Wu, Amy. &quot;The Search for Self&quot;. http://www.trainingmag.com/content/search-self/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021235711/https://trainingmag.com/content/search-self/ |date=2020-10-21 }}. 29 May 2012.&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਰਾਓ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਰਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਰਗੈਨਿਕ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀਆਂ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮੀਨਾ ਰਾਓ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਗੋਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ਐਮਬੀਏ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹਾਰਵਰਡ ਦੇ ਐਮਬੀਏ ਅਭਿਨਵ ਅਗਰਵਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੋਰੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨਵ ਦੋਵੇਂ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੌਤਮ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਟਾਰਨੀ ਹੈ।

== ਕੰਮ ==

* (2022) ''ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਆਣਪ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੜ੍ਹ: ਮੂਵਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ੇਕਰਜ਼ ਦੀ ਅਣਰੋਕ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਗਾਈਡ''
* (2005) ''ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਫਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ?'' ''ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਮੁਹਾਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ''
* (2010) ''ਕੰਮ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ: ਲਚਕੀਲੇ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਸਫਲ ਰਹੋ- ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ''
* (2008) ''ਪਰਸਨਲ ਮਾਸਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ: ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜਨੂੰਨ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ''
* (2012) ''[http://www.thehappinessmatrix.com ਦ ਹੈਪੀਨੇਸ ਮੈਟਰਿਕਸ: ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁਹਾਰਤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240924185357/https://thehappinessmatrix.com/ |date=2024-09-24 }}''

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.theraoinstitute.com ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ]
* [http://www.ted.com/speakers/srikumar_rao.html TED ਸਪੀਕਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਅਤੇ ਟਾਕ]
* [http://www.thinkers50.com/video/74 ਚਿੰਤਕ 50 ਇੰਟਰਵਿਊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018154415/http://www.thinkers50.com/video/74 |date=2012-10-18 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]]</text>
      <sha1>ojloacfshklqigk4h3b328604y0dvsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਹਤੋਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151482</id>
    <revision>
      <id>847652</id>
      <parentid>636728</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8982" sha1="cdpofbfgf01583i04t8oufbolqwxy3a" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:ShahtooshShawl-USFWS-2.jpg|thumb|ਸ਼ਾਹਤੂਸ਼ ਸ਼ਾਲ]]
'''ਸ਼ਾਹਤੂਸ਼''' (ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਹتوਸ਼ 'ਉਨ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ' ਤੋਂ),&lt;ref name=&quot;NatGeogr&quot;&gt;{{Cite web |last=Dina Fine Maron |date=2019-04-24 |title=A rare antelope is being killed to make $20,000 scarves |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tibetan-antelope-killed-to-make-luxury-scarves |access-date=2022-10-15 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225171305/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tibetan-antelope-killed-to-make-luxury-scarves |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਤੌਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਉੱਨ]] ਹੈ ਜੋ ਚੀਰੂ (ਪੈਂਥੋਲੋਪਸ ''ਹਾਡਗਸੋਨੀ'', ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿੱਬਤੀ ਹਿਰਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ [[ਫਰ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਚਿਰੂ ਦੀ ਉੱਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸ਼ਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਤੂਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਤੂਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਸ਼ੂ ਉੱਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕੂਨਾ ਉੱਨ ਹੈ ।

ਬਿਨਾਂ [[ਘਰੋਗੀਕਰਨ|ਪਾਲਤੂ]] ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਚਿਰਸ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 90 ਦੁਆਰਾ ਚਿਰੂ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਕਾਰਨ % 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, 2016 ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;NatGeogr2&quot;&gt;{{Cite web |last=Dina Fine Maron |date=2019-04-24 |title=A rare antelope is being killed to make $20,000 scarves |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tibetan-antelope-killed-to-make-luxury-scarves |access-date=2022-10-15 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225171305/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tibetan-antelope-killed-to-make-luxury-scarves |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2016 ਤੋਂ, ਸਪੀਸੀਜ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਅੰਸ਼ਕ ਰਿਕਵਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NatGeogr2&quot; /&gt; ਉੱਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਲੀਸ਼ਾਨ [[ਸਕਾਰਫ਼]] ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਾਹਤੂਸ਼ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 1979 ਤੋਂ CITES ਅਧੀਨ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NatGeogr2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WT&quot;&gt;{{Cite web |date=2004-06-18 |title=Kashmir rethinks shahtoosh ban |url=https://www.washingtontimes.com/news/2004/jun/18/20040618-102454-3729r/ |access-date=2022-10-15}}&lt;/ref&gt; ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹਤੂਸ਼ ਸ਼ਾਲਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ $5,000&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gordon Rayner |title=Buyers of £4,000 shahtoosh shawls are fuelling illegal wildlife trade, Prince Charles warns |url=https://www.telegraph.co.uk/news/earth/environment/conservation/10073050/Buyers-of-4000-shahtoosh-shawls-are-fuelling-illegal-wildlife-trade-Prince-Charles-warns.html}}&lt;/ref&gt; ਤੋਂ $20,000 ਤੱਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NatGeogr2&quot; /&gt;

== ਵਰਤੋ ==
ਜਾਨਵਰ, ਜੋ ਕਿ ਚਾਂਗਟਾਂਗ ਖੇਤਰ, [[ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ|ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ]] ਅਤੇ ਕਿੰਗਹਾਈ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਨੂੰ ਅੰਡਰਕੋਟ ਦੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਨ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;WT2&quot;&gt;{{Cite web |date=2004-06-18 |title=Kashmir rethinks shahtoosh ban |url=https://www.washingtontimes.com/news/2004/jun/18/20040618-102454-3729r/ |access-date=2022-10-15}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸਕਾਰਫ਼ ਲਈ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਉੱਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਚਿਰੂ ਸਿਰਫ਼ 125-150 ਗ੍ਰਾਮ ਕੱਚਾ ਉੱਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Gupta&quot;&gt;Saloni Gupta: ''Contesting Conservation.'' In: ''Advances in Asian Human-Environmental Research'', Springer, 2018, ISBN 3-319-72257-3. p. 39, 51, 69.&lt;/ref&gt; ਇਸਲਈ, 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 45,000 (1998 ਅਨੁਮਾਨ) ਜਾਂ 75,000 (2000 ਅਨੁਮਾਨ) ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਈ ਅਤੇ 2009 ਤੱਕ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 150,000 ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Gupta&quot; /&gt; ਉੱਨ ਨੂੰ ਤਿੱਬਤੀ ਚਾਂਗਤਾਂਗ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ|ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਫ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NatGeogr3&quot;&gt;{{Cite web |last=Dina Fine Maron |date=2019-04-24 |title=A rare antelope is being killed to make $20,000 scarves |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tibetan-antelope-killed-to-make-luxury-scarves |access-date=2022-10-15 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225171305/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tibetan-antelope-killed-to-make-luxury-scarves |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WPSI&quot;&gt;Wildlife Protection Society of India: [https://www.wpsi-india.org/images/fashioned_for_extinction.pdf ''Fashioned for Extinction – An Exposé of the Shahtoosh Trade'']. 1997.&lt;/ref&gt; 2003 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ 14,293 ਲੋਕ ਸ਼ਾਹਤੂਸ਼ ਸ਼ਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Gupta&quot; /&gt; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਛੋਟੇ ਸ਼ਤੂਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।&lt;ref&gt;IANS, [[India Today]]: [http://indiatoday.intoday.in/story/shahtoosh-can-the-prized-industry-be-revived-again/1/183749.html ''Shahtoosh: Can the prized industry be revived again?''], New Delhi/Srinagar, 10 April 2012.&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਅਲਮਾਰੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤੂਸ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹਤੂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ, ਗਰਮ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਉਂਗਲੀ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਇੰਨਾ ਨਰਮ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ ਕਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਿੱਟੇ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ਾਲ ਨੇ ਰੰਗਤ ਦਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣ ਲੱਗੇ।&lt;ref&gt;Private Lives of the Mughals of India (1526-1803 A.D.) by R. Nath&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]</text>
      <sha1>cdpofbfgf01583i04t8oufbolqwxy3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਲੂ ਨਿਗਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152080</id>
    <revision>
      <id>847651</id>
      <parentid>827775</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14910" sha1="jzxbwy6o60xnttn04ba3qo3u5iq3cyh" xml:space="preserve">
'''ਸ਼ਾਲੂ ਨਿਗਮ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ''ਸ਼ਾਲੂ ਨਿਗਮ ਬਨਾਮ ਲੈਂਡਮਾਰਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨਰ ਸੀ।'' ''ਖੇਤਰੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਅਫਸਰ ਨੇ'' 17 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |title=Shalu Nigam &amp; Anr vs The Regional Passport Officer &amp; ... on 17 May, 2016 |url=https://indiankanoon.org/doc/156343614/ |website=indiankanoon.org}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸ਼ਾਲੂ ਨਿਗਮ ਇੱਕ ਵਕੀਲ,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sood|first=Yoshita|last2=Showkat|first2=Seerat|date=2018|title=Ramifications of the Dearth of Female Representation in Indian Judiciary: An Appraisal|url=https://ijpsl.in/wp-content/uploads/2021/03/Ramifications-of-the-Dearth-of-Female-Representation-in-Indian-Judiciary-An-Appraisal_Yoshita-Sood-Seerat-Showkat.pdf|journal=International Journal of Policy Sciences and Law (IJPSL)|volume=1|issue=3|page=1237|access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ TEDx ਸਪੀਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TEDxSIBMBengaluru {{!}} TED |url=https://www.ted.com/tedx/events/49309 |access-date=2022-05-20 |website=www.ted.com}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? (ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ)'', ''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਕਾਨੂੰਨ: ਨਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਖੋਜ'', ਅਤੇ ''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਕਾਨੂੰਨ: ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਹਾਰ'' । ਉਸਨੇ ''ਦ ਫਾਊਂਡਿੰਗ ਮਦਰਜ਼: 15 ਵੂਮੈਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਆਫ਼ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਕੰਸਟੀਟਿਊਸ਼ਨ ਦੀ'' ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ''Countercurrents.org''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Adv Dr Shalu Nigam, Author At Countercurrents |url=https://countercurrents.org/author/shalu-nigam/}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਜਰਨਲ'' ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://southasiajournal.net/author/shalu/|title=Shalu Nigam|work=South Asia Journal|access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਨਿਗਮ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੇਡੀ ਇਰਵਿਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਲਐਲਬੀ ਅਤੇ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਤੋਂ [[ਸਮਾਜਕ ਕੰਮ|ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ]] ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ &quot;ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, 1986 ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shalu Nigam |first=Jamia Millia Islamia |date=2001 |title=Changing doctor patient relationship with special reference to the consumer protection act,1986. |url=http://203.190.132.18:8080/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=100749&amp;query_desc=su%3A%22Social%20work%20-%20Thesis%22 |url-status=live |access-date=18 November 2021 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Visiting Fellows |url=https://www.cwds.ac.in/faculty-and-staff/visiting-faculty/ |access-date=24 July 2021 |website=Centre for Women's Development Studies}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਫਾਰ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ (PUCL) ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜੁੜੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pucl.org/sites/default/files/bulletins/PUCL%20Bulletin%20-%20FEBRUARY%202020.pdf|title=PUCL Bulletin|date=February 2020|work=PUCL Bulletin, Vol. XXXX|access-date=24 July 2021|issue=2|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724083050/http://www.pucl.org/sites/default/files/bulletins/PUCL%20Bulletin%20-%20FEBRUARY%202020.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://twocircles.net/2021feb02/440824.html|title=FIR against Mandeep Punia attack on freedom of press: PUCL|last=TCN News|date=2 February 2021|work=[[Two Circles]]|access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਾਖਰਤਾ, ਲਿੰਗ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੋਜ, ਪੈਰਾ ਲੀਗਲਜ਼ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਟ੍ਰੇਨਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਡਿਊਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਿਖਲਾਈ ਮੈਨੂਅਲ, ਕਿਤਾਬਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਖਲਾਈ ਸਮੱਗਰੀ&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nigam Shalu|first=(2008)|date=April 2008|title=Legal Literacy: A Tool for Empowerment|url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2976377|publisher=Social Action Vol. 58 No. 2 pp. 216-226|ssrn=2976377|access-date=24 October 2021}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਗਮ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.icwa.org/indias-women-suffering-lockdown/|title=India's women are suffering under lockdown|last=Rajvanshi|first=Astha|date=24 June 2020|work=[[Institute of Current World Affairs]]|access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hossain|first=Elias|last2=Najib|first2=Arshadina Umara|last3=Islam|first3=Zahidul|date=6 April 2021|title=Combating Domestic Violence during COVID-19 Pandemic in Bangladesh: Using a Mobile Application integrated with an Effective Solution|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/9392691|journal=[[IEEE Xplore]]|pages=1–6|doi=10.1109/ICCIT51783.2020.9392691|isbn=978-1-6654-2244-4|access-date=24 July 2021|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724225301/https://ieeexplore.ieee.org/document/9392691/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਬੈਟਰਡ ਵੂਮੈਨ ਸਿੰਡਰੋਮ,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Deb|first=Aishwarya|date=30 May 2018|title=Battered Woman Syndrome: Prospect of Situating It within Criminal Law in India|url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3458792|doi=10.2139/ssrn.3458792|ssrn=3458792|access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/can-kerala-woman-who-cut-rapist-godman-s-penis-plead-self-defence-experts-weigh-62361|title=Can Kerala woman who cut 'rapist' godman's penis plead self defence? Experts weigh in|last=Mantri|first=Geetika|date=20 May 2017|work=[[The News Minute]]|access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੇਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਲਈ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਆਹੁਤਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gupta Aashna |first=3 May 2021 |date=3 May 2021 |title=Marital Rape in India – An (Un)Recognised Offence The social, cultural, and legal contexts of marital rape in India. |url=https://criticaledges.com/2021/05/03/marital-rape-in-india/ |access-date=27 August 2021 |publisher=CRITICAL EDGES |archive-date=27 ਅਗਸਤ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827092542/https://criticaledges.com/2021/05/03/marital-rape-in-india/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Patel|first=Krina|date=2019|title=The Gap in Marital Rape Law in India: Advocating for Criminalization and Social Change|url=https://ir.lawnet.fordham.edu/ilj/vol42/iss5/7/|journal=Fordham International Law Journal|volume=42|issue=5|pages=1019–1046|access-date=2021-08-27}}&lt;/ref&gt; ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.downtoearth.org.in/news/agriculture/agricultural-land-rights-for-women-10149|title=Agricultural land rights for women|last=Mishra|first=Sourav|date=30 September 2005|work=DownToEarth|access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਜਾਤ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sutradhar|first=Ruman|date=May 2015|title=What Caused Marginalization: A Study of the Tea Plantation Women of Cachar|journal=International Journal of Science and Research|volume=4|issue=5|page=2773|issn=2319-7064}}&lt;/ref&gt; ਕੋਵਿਡ-19 ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 December 2020 |title='Constructive hope' in the constant struggle for women's rights, 25 years after the Beijing Conference |url=https://www.humanrights.unsw.edu.au/news/constructive-hope-constant-struggle-womens-rights-25-years-after-beijing-conference |access-date=24 July 2021 |website=Australian Human Rights Institute}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ -19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ganesh S.|first=Selva|last2=Chandran|first2=RK|last3=Lambodaran|first3=G|last4=Manodh|first4=Pedamally|date=December 2020|title=COVID-19: Current Status and Future Strategies to Control the Spread in the State of Tamil Nadu, India|journal=Medico-legal Update|volume=20|issue=4|page=2201}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਸਦੀ ਵਕਾਲਤ ਲਈ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/archive/mystery-of-the-missing-girls/78147/|title=Mystery of the missing girls|last=Kumar|first=Sunil|date=21 August 2005|work=Financial Express|access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.parentcircle.com/benefits-and-value-of-inclusive-education/article|title=The Value of Inclusive Education and its Benefits|last=Kabilan|first=Kannalmozhi|work=[[ParentCircle]]|access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਕੀਲਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pramar Karan |first=15 May 2020 |date=23 August 2021 |title=The Advocates' Dress Code -Let Us Make It More Indian And Suitable To Our Climate |url=https://www.livelaw.in/columns/partition-horrors-remembrance-day-prime-minister-of-india-home-ministry-180061?infinitescroll=1 |access-date=24 August 2021 |website=LiveLaw.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmed |first=Jalal Uddin |date=11 October 2017 |title=Shades of the Colonial Past: Wigs and Robes in the courts of Bangladesh |url=https://futrlaw.org/shades-colonial-past-wigs-robes-courts-bangladesh/ |access-date=24 August 2021 |website=FutureLaw.org |archive-date=24 ਅਗਸਤ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824100851/https://futrlaw.org/shades-colonial-past-wigs-robes-courts-bangladesh/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵੈਕਸੀਨ ਇਕੁਇਟੀ&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tarigan MI|first=Hafandi R|year=2021|title=Equal Access to the Vaccination of Covid-19 in Southeast Asia: Can ASEAN be a Catalyst?|url=http://pasca.unhas.ac.id/ojs/index.php/halrev/article/view/2875|journal=Hasanuddin Law Review|publisher=HLR|volume=7|issue=2|page=119|doi=10.20956/halrev.v7i2.2875|access-date=1 August 2021|ref=2021|doi-access=free|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801100650/http://pasca.unhas.ac.id/ojs/index.php/halrev/article/view/2875|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sangiovanni Paola |first=(August 2021) |title=Worldwide: Are Patents To Blame For Scarcity Of Vaccines? |url=https://www.mondaq.com/unitedstates/patent/1107174/are-patents-to-blame-for-scarcity-of-vaccines |access-date=13 September 2021 |website=mondaq.com}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cañizares Espada, Manuela and Muñoz Colomina, Clara Isabel and Pérez Estébanez, Raquel and Urquía Grande, Elena |first=January 2021 |title=Transparency and Accessibility in Municipalities: The Case of Social Services in Spain |url=https://eprints.ucm.es/id/eprint/65219/ |access-date=24 August 2021 |website=UCM.ES}}&lt;/ref&gt; ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ]]
* ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, 2005
* [[ਦਾਜ ਕਾਰਨ ਮੌਤ|ਦਾਜ ਦੀ ਮੌਤ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>jzxbwy6o60xnttn04ba3qo3u5iq3cyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਵਲੀ ਆਨੰਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153119</id>
    <revision>
      <id>847549</id>
      <parentid>761504</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12833" sha1="qeo4bpi36xg3snn2kz8n859gzica6ur" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = ਲਵਲੀ ਆਨੰਦ
| image               = Lovely Anand (cropped).jpg
| caption             = 
| birth_date          = {{birth date and age|1966|12|12|df=yes}}
| residence           = [[ਪਟਨਾ]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| office              = [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]]
| constituency        = [[ਵੈਸ਼ਾਲੀ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਵੈਸ਼ਾਲੀ]]
| termstart           = 1994
| termend             = 1996
| predecessor         = ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ
| successor           = [[ਰਘੂਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ]]
| party               = [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ]]
| otherparty          = *[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਵਾਮ ਮੋਰਚਾ]]
*[[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ]]
*[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]
*[[ਸਮਤਾ ਪਾਰਟੀ]]
| spouse              = [[ਆਨੰਦ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]]
| children            = [[ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ (ਰਾਜਨੇਤਾ)|ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ]], ਸੁਰਭੀ ਆਨੰਦ, ਅੰਸ਼ੁਮਨ ਆਨੰਦ
}}

'''ਲਵਲੀ ਆਨੰਦ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ 10ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ, [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ [[ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ|ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿਨਹਾ ਦੀ ਪੋਤੀ ਵੀ ਹੈ।

ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਸਿਆਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਮਾਧੁਰੀ ਸਿੰਘ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਆਨੰਦ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਵੀਂ ਬਿਹਾਰ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 October 2013 |title=Bihar's biwi brigade |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/Bihars-biwi-brigade/articleshow/23601794.cms |access-date=22 November 2017 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਲਵਲੀ ਆਨੰਦ ਨੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਸਤੇਂਦਰ ਨਰਾਇਣ ਸਿਨਹਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਸਿਨਹਾ, ਇੱਕ ਹੈਵੀਵੇਟ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਸਿਨਹਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। 1994 ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਿਹਾਰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਉਪ ਚੋਣ।&lt;ref name=&quot;outlook2007&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article/pinned-lynch/235751|title=Pinned Lynch|last=Gupta|first=Smita|date=15 October 2007|work=Outlook|access-date=2015-06-07|agency=PTI|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927231926/http://www.outlookindia.com/article/pinned-lynch/235751|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1996|1996 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ]]&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/bihar/don-s-wife-the-lone-warrior-in-battle-of-mighty-neglected-by-congress-anand-mohan-s-spouse-lovely-seeks-votes-on-samajwadi-party-ticket/cid/180486|title=Don's wife, the lone warrior in battle of mighty - 'Neglected' by Congress, Anand Mohan's spouse Lovely seeks votes on Samajwadi Party ticket|last=Kumar|first=Piyush|date=5 May 2014|work=The Telegraph|access-date=2019-01-19}}&lt;/ref&gt; ਨਹੀਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1999|1999]] ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000222/nation.htm|title=Bahu woos Saharsa voters|date=22 February 2000|work=The Tribune|access-date=2015-06-10}}&lt;/ref&gt;

ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਸਿਨਹਾ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸਿੰਘ ( ਮਾਧੁਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ) ਦੀ ਸੱਸ ਵੀ ਸੀ।

ਆਨੰਦ ਦੋ ਵਾਰ ਬਿਹਾਰ ਦੀ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਵਿਧਾਇਕ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ]] ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਾਰਹ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਬੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=10th Lok Sabha members |url=http://164.100.47.132/LssNew/members/state1to12.aspx?state_name=Bihar |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608152858/http://164.100.47.132/LssNew/members/state1to12.aspx?state_name=Bihar |archive-date=8 June 2015 |access-date=12 July 2012 |publisher=Lok Sabha Secretariat, New Delhi}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦਾ ਪਤੀ, ਆਨੰਦ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archive.tehelka.com/story_main34.asp?filename=Ne201007LAW.asp|title=Law's Arm: 13 Years Long|last=St Das|first=Anand|date=20 October 2007|work=Tehelka|access-date=2015-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610131126/http://archive.tehelka.com/story_main34.asp?filename=Ne201007LAW.asp|archive-date=10 June 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ 1994 ਉਪ-ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕਤਲ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;hindu2012&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/supreme-court-upholds-life-term-for-exmp-in-dm-murder-case/article3625609.ece|title=Supreme Court upholds life term for ex-MP in DM murder case|date=11 July 2012|work=The Hindu|access-date=2015-06-07}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1996 ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਸ਼ਿਓਹਰ ਲਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ [[2014 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2014 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ [[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਬਦਲ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2009|2009 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣਾਂ]]{{Efn|According to Arun Sinha, Lovely Anand was one of several wives of convicted criminals who were put forward for election by their husbands as a proxy in 2009 when courts rejected most of the husbands' appeals to stand in their own right. They were following a model adopted by [[Lalu Prasad Yadav]] and his wife, [[Rabri Devi]], but &quot;got the greatest shock of their life when voters rejected their dummies&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Arun |last=Sinha |publisher=Penguin |page=347 |url=https://books.google.com/books?id=sh5gpivjgjMC&amp;pg=PT347 |title=Nitish Kumar and the Rise of Bihar |isbn=978-06-7008-459-3 |year=2011}}&lt;/ref&gt; She finished in fourth place with 81,479 votes.&lt;ref&gt;{{cite book |title=India's 2009 Elections: Coalition Politics, Party Competition and Congress Continuity |editor1-first=Paul |editor1-last=Wallace |editor2-first=Ramashray |editor2-last=Roy |publisher=SAGE Publications India |year=2011 |isbn=978-8-13210-774-3 |page=324 |url=https://books.google.com/books?id=wZ6HAwAAQBAJ&amp;pg=PA324}}&lt;/ref&gt;}} ਵਿੱਚ ਉਸ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (ਆਈ.ਐਨ.ਸੀ.) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼&quot; ਕੀਤਾ ਸੀ। 2010 ਦੀਆਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲਮਨਗਰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bihar - Alamnagar |url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS0470.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127005933/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS0470.htm |archive-date=2010-11-27 |website=Bihar Assembly Elections Nov 2010 Results |publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;

2015 ਵਿੱਚ, ਆਨੰਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਵਾਮ ਮੋਰਚਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਓਹਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਿਆ। ਉਹ ਲਗਭਗ 400 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.uniindia.com/news/other/lovely-anand-joins-ham/145331.html|title=Lovely Anand Joins HAM|date=29 July 2015|work=United News of India|access-date=2019-01-19}}&lt;/ref&gt;

ਆਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਚੋਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਪਰਾਧੀ ਜਾਂ ਗੈਂਗ ਲੀਡਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/the-godmothers-of-bihar/article1-617030.aspx|title=The godmothers of Bihar|last=Donthi|first=Praveen|date=24 November 2010|work=Hindustan Times|access-date=2019-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314024642/http://www.hindustantimes.com/india-news/the-godmothers-of-bihar/article1-617030.aspx|archive-date=14 March 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 2007 ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੇਡੀਯੂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/2007/oct/09bihar.htm|title=DM murder case: Former MP Lovely Anand gets bail|last=Sahay|first=Anand Mohan|date=9 October 2007|work=Rediff|access-date=2019-01-19}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/02/top-rjd-leader-meets-convicted-don-turned-politician-anand-mohan-in-bihar-jail-1767325.html|title=Top RJD leader meets convicted don-turned-politician Anand Mohan in Bihar jail|date=2 February 2018|work=New Indian Express|access-date=2019-01-19}}&lt;/ref&gt;{{Efn|Anand was a member of Janata Dal (United) between 2005-2007.&lt;ref name=&quot;ie&quot;&gt;{{cite news |work=Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/india/bihar-people-party-fake-political-on-papers-party-money-laundering-tax-evasion-4451039/ |title= Bihar People's Party: The party launched by Anand Mohan, his wife Lovely its only ever MP |first=Santosh |last=Singh |date=30 December 2016 |accessdate=2019-01-19}}&lt;/ref&gt;}}

ਆਨੰਦ ਨੇ ਰਾਂਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ 2 ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਨੇ ਵੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/leaders-lobby-for-their-kids-as-bihar-election-approaches-289851-2015-08-24|title=Leaders lobby for their kids as Bihar election approaches|last=Vikram|first=Kumar|date=24 August 2015|work=India Today|access-date=2019-01-19}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
'''ਨੋਟਸ'''{{Notelist}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>qeo4bpi36xg3snn2kz8n859gzica6ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਪਾ ਗਾਂਗੁਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155339</id>
    <revision>
      <id>847522</id>
      <parentid>773742</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22230" sha1="f7c5iqdq52k07q4hpsoe9vgy7blbcph" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Roopa Ganguly at a Swearing-in Ceremony, at Parliament House, in New Delhi (cropped).jpg|thumb|ਰੂਪਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]]
'''ਰੂਪਾ ਗਾਂਗੁਲੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roopa Ganguly movies, filmography, biography and songs |url=https://www.cinestaan.com/people/roopa-ganguly-13090 |access-date=18 August 2018 |website=Cinestaan |archive-date=18 ਅਗਸਤ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818182118/https://www.cinestaan.com/people/roopa-ganguly-13090 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ]] ਦੀ ਹਿੱਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਮਹਾਭਾਰਤ'' ਵਿੱਚ [[ਦਰੌਪਦੀ|ਦ੍ਰੋਪਦੀ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 April 2020 |title=Netizens applaud Mahabharat's Roopa Ganguly and Nitish Bharadwaj after watching Draupadi's 'cheer-haran' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/netizens-applaud-mahabharats-roopa-ganguly-and-nitish-bharadwaj-after-watching-draupadis-cheer-haran/photostory/75268033.cms |access-date=29 April 2020 |website=[[The Times of India]] |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਦੀ [[ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ]] ਨੂੰ ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਹੁਪੱਖੀਤਾ ਅਤੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/2005/oct/26roopa.htm|title='I can't help acting like Abhishek's mother'|work=Rediff|access-date=10 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tollywood movies that prove Roopa Ganguly is a treasure to Bengali cinema {{!}} The Times of India |url=https://www.timesofindia.com/entertainment/bengali/movies/entertainment/bengali/movies/photo-features/5-tollywood-movies-that-prove-roopa-ganguly-is-a-treasure-to-bengali-cinema/na-hannyate-2012/photostory/65225350.cms |access-date=18 August 2018 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;filmsack.jimdo.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Has Roopa Ganguly been exploited to the full brim of her talent! |url=https://filmsack.jimdo.com/has-roopa-ganguly-been-exploited-to-the-full-brim-of-her-talent/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731194447/https://filmsack.jimdo.com/has-roopa-ganguly-been-exploited-to-the-full-brim-of-her-talent/ |archive-date=31 July 2017 |access-date=27 May 2017 |website=filmsack.jimdo.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਮਰਣਾਲ ਸੇਨ|ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਸੇਨ]], [[ਅਪਰਨਾ ਸੇਨ]], [[ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼]] ਅਤੇ [[ਰਿਤੁਪਰਣੋ ਘੋਸ਼|ਰਿਤੁਪਰਨੋ ਘੋਸ਼]] ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]] ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Directorate of Film Festival&quot;&gt;{{Cite web |title=Directorate of Film Festival |url=http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160038/http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |archive-date=14 July 2014 |access-date=10 March 2017 |website=iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੱਕ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਅਤੇ ਦੋ BFJA ਅਵਾਰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Directorate of Film Festival |url=http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160038/http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |archive-date=14 July 2014 |access-date=27 May 2017 |website=iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ]] ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/roopa-ganguly-nominated-to-rajya-sabha/|title=Actor Roopa Ganguly nominated to Rajya Sabha|date=4 October 2016|work=The Indian Express|access-date=27 May 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਮਹਿਲਾ ਮੋਰਚਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 December 2015 |title='Mahabharat' Actress Rupa Ganguly To Head BJP's West Bengal Women's Wing |url=http://www.huffingtonpost.in/2015/12/31/rupa-ganguly-wb-bjp-women-wing-chief_n_8898022.html |access-date=27 May 2017 |website=Huffington Post India}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਆਰਟਿਸਟਸ ਫੋਰਮ, ਸਿਨੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=West Bengal Motion Picture Artists' Forum |url=http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2003 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044508/http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2003 |archive-date=22 July 2017 |access-date=7 May 2017 |website=wbmpaf.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=West Bengal Motion Picture Artists' Forum |url=http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2004 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044513/http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2004 |archive-date=22 July 2017 |access-date=7 May 2017 |website=wbmpaf.com}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=West Bengal Motion Picture Artists' Forum |url=http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2005 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044518/http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2005 |archive-date=22 July 2017 |access-date=7 May 2017 |website=wbmpaf.com}}&lt;/ref&gt; ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Directorate of Film Festival&quot; /&gt; ਉਸਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roopa Ganguly Filmography |url=https://boxofficeindia.com/actor.php?actorid=5781 |access-date=2022-08-20 |website=boxofficeindia.com}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਬਿਜੋਏ ਚੈਟਰਜੀ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਨਿਰੂਪਮਾ'' (1986) ਸੀ ਜੋ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ''ਦੇਨਾ ਪਾਓਨਾ'' 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਬਨਿਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬੰਗਾਲੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ''ਮੁਕਤਬੰਧ'' (1987) ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਭੂਮਿਕਾ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pycker.com/articles/10-tollywood-actresses-who-started-their-career-with-small-screen|title=10 Bengali Actresses Who Made It Big From The Small Screen To Cinema|work=pyckers|access-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182131/https://pycker.com/articles/10-tollywood-actresses-who-started-their-career-with-small-screen|archive-date=19 August 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਰਾਏ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਪ੍ਰਤੀਕ'' (1988) ਵਿੱਚ ਚਿਰਨਜੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1988 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ''ਗਣਦੇਵਤਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ]] ਦੇ ''ਮਹਾਭਾਰਤ'' (1988-90) ਵਿੱਚ ''[[ਦਰੌਪਦੀ|ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ]]'' ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;sin&quot;&gt;{{Cite web |title=I feel sad for the new Draupadi |url=http://www.screenindia.com/news/I-feel-sad-for-the-new-Draupadi/350728/ |access-date=26 March 2020 |website=Screen India |archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915210501/http://www.screenindia.com/news/I-feel-sad-for-the-new-Draupadi/350728/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;SPMA&quot;&gt;{{Cite web |date=16 September 2016 |title=18 Bollywood Actresses Who Have Won Smita Patil Memorial Award Till Now |url=https://www.rvcj.com/18-bollywood-actresses-won-smita-patil-memorial-award-till-now/ |access-date=18 August 2018 |website=rvcj.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ|ਚੋਪੜਾ]] ਦੀ ''ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਥਾ'' ਵਿੱਚ [[ਦਰੌਪਦੀ|ਦਰੋਪਦੀ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਉਸਨੇ ''ਕਾਨੂਨ'' (1993), ''ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ'' (1994), ''ਕਰਮ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ'' (2007), ''ਕਸਤੂਰੀ'' (2009), ''ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਮੋਹੇ ਬਿਟੀਆ ਹੀ ਕਿਜੋ'' (2009) ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਵਿੱਚ ''ਜਨਮਭੂਮੀ'' (1997), ''ਦ੍ਰੋਪਦੀ'' (2000), ''ਇੰਗੀਤ'' (2001), ''ਤਿਥਿਰ ਅਤੀਥੀ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title='তেরো পার্বণ'র হাত ধরে বিনোদনে ভিন্নতার ছোঁয়া, হঠাৎই হল এক স্বাদবদল |url=https://bangla.asianetnews.com/bengali-cinema/the-drastic-change-in-bengali-television-industry-adb-qep717 |access-date=21 May 2021 |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=bn}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ [[ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼|ਗੌਤਮ ਘੋਸ]] ਦੁਆਰਾ ''ਪਦਮ ਨਾਦਿਰ ਮਾਝੀ'' (1993),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Directorate of Film Festival |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm40thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160602174839/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm40thNFAAward.aspx |archive-date=2 June 2016 |access-date=12 March 2017 |website=iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Padma Nadir Majhi {{!}} La Quinzaine des Réalisateurs |url=http://www.quinzaine-realisateurs.com/qz_film/padma-nadir-majhi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203807/http://www.quinzaine-realisateurs.com/qz_film/padma-nadir-majhi/ |archive-date=31 July 2017 |access-date=7 May 2017 |website=www.quinzaine-realisateurs.com |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.boloji.com/index.cfm?md=Mobile&amp;sd=Articles&amp;ArticleID=1305|title=Boloji|access-date=7 May 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ''ਜਨਨੀ'' (1993) ਸਨਤ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Directorate of Film Festival |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928072259/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf |archive-date=28 September 2011 |access-date=29 May 2017 |website=iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Awards &amp; Achievements - |url=http://sanatdasgupta.weebly.com/awards--achievements.html |access-date=29 May 2017 |website=sanatdasgupta.weebly.com}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਯੁਗਾਂਤ'' (1993) ਵਰਗੀਆਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1995) [[ਅਪਰਨਾ ਸੇਨ]] ਦੁਆਰਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Directorate of Film Festival |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm43thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215065528/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm43thNFAAward.aspx |archive-date=15 December 2013 |access-date=7 May 2017 |website=iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਅਮਲ ਰੇ ਘਟਕ ਦੀ ''ਉਜਾਨ'' (1995) ਅਤੇ [[ਰਿਤੁਪਰਣੋ ਘੋਸ਼|ਰਿਤੁਪਰਨੋ ਘੋਸ਼]] ਦੀ ''ਅੰਤਰਮਹਿਲ'' (2005) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ BFJA ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/2005/oct/28antar.htm|title=Antarmahal: Must watch!|work=Rediff|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਅੰਜਨ ਦੱਤ ਦੀ ''ਤਰਪੋਰ ਭਲੋਬਾਸਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਮੰਡੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EK MUTHO CHHABI MOVIE - Review, Trailer, Movie, Actress, Wallpapers, The Moral Choice |url=http://www.mouthshut.com/review/Ek-Mutho-Chhabi-Movie-review-ustoulsmlm |access-date=28 May 2017 |website=m.mouthshut.com}}&lt;/ref&gt; ''ਅੰਤਰਮਹਿਲ'' (2005) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਓਸੀਅਨ ਦੇ ਸਿਨੇਫੈਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸਪੈਸ਼ਲ ਜਿਊਰੀ ਮੇਨਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Out&quot;&gt;{{Cite web |date=24 July 2005 |title=Bengali filmmakers dominate Cinefan film awards |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/bengali-filmmakers-dominate-cinefan-film-awards/312506 |access-date=19 April 2020 |website=outlookindia.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ 9ਵੇਂ ਢਾਕਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸੇਖਰ ਦਾਸ ਦੀ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਲ'' (2005)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Directorate of Film Festival |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm52NFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505173444/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm52NFAAward.aspx |archive-date=5 May 2014 |access-date=12 March 2017 |website=iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KRANTIKAAL MOVIE - Review {{!}} Movie Reviews {{!}} Trailer {{!}} Songs {{!}} Ratings |url=http://www.mouthshut.com/product-reviews/Krantikaal-Movie-reviews-925053395 |access-date=7 May 2017 |website=m.mouthshut.com}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;DIFF&quot;&gt;{{Cite web |date=27 January 2006 |title=Roopa Ganguly bags Dhaka award |url=https://www.hindustantimes.com/india/roopa-ganguly-bags-dhaka-award/story-8994PBgG4BvHdP1j3qFSFL.html |access-date=17 July 2019 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ, [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਦੁਆਰਾ 2005 ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ''ਕਲੇਰ ਰਾਖਲ'' (2009), ''ਚੌਰਸਤਾ - ਦ ਕਰਾਸਰੋਡਜ਼ ਆਫ਼ ਲਵ'' (2009), ''ਚੌਰਾਹੇਂ'' (2012), ''ਨਾ ਹੈਨਿਆਤੇ'' (2012), ''ਦੱਤਾ ਬਨਾਮ ਦੱਤਾ'' (2012) ਅਤੇ ''ਪੁਨਾਸ਼ਚਾ'' (2014) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਅਦਿਤੀ ਰਾਏ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਅਬੋਸ਼ੇਸ਼ੇ (2012) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Directorate of Film Festival |url=http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160038/http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |archive-date=14 July 2014 |access-date=7 May 2017 |website=iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rediff&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/2005/oct/26roopa.htm|title='I can't help acting like Abhishek's mother'|work=Rediff|access-date=28 May 2017}}&lt;/ref&gt; [[ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਹੁਨਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;filmsack.jimdo.com&quot; /&gt; [[ਰਿਤੁਪਰਣੋ ਘੋਸ਼|ਰਿਤੂਪਰਣੋ ਘੋਸ਼ ਨੇ]] ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਉਸਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਦੁਆਰਾ ਪਾਥੋਸ ਅਤੇ ਉਤਸਾਹ ਦੀ ਰੋਸਟਰਰ&quot; ਦੱਸਿਆ।&lt;ref name=&quot;filmsack.jimdo.com&quot; /&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਗਾਂਗੁਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਨਵੰਬਰ 1963 ਨੂੰ ਸਮਰੇਂਦਰ ਲਾਲ ਗਾਂਗੁਲੀ ਅਤੇ ਜੂਥਿਕਾ ਗਾਂਗੁਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ&lt;ref name=&quot;Profile&quot; /&gt;  ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਬੇਲਟਾਲਾ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Profile&quot;&gt;{{Cite web |title=Roopa Ganguly |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/smt-roopa-ganguly |access-date=7 November 2019 |website=india.gov.in}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜੋਧਪੁਰ ਪਾਰਕ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 December 2017 |title=Success Story Of Actress Roopa Ganguly (MP Rajya Sabha) |url=https://www.youtube.com/watch?v=LzCFLsjGk18 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521143236/https://www.youtube.com/watch?v=LzCFLsjGk18 |archive-date=21 ਮਈ 2021 |access-date=21 May 2021 |publisher=News DNN |language=en |via=YouTube }}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ, [[ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ, ਜੋਗਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Profile&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of the College - Jogamaya Devi College, Kolkata, INDIA |url=http://jogamayadevicollege.org/history.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726210012/http://www.jogamayadevicollege.org/history.htm |archive-date=26 July 2011 |access-date=13 December 2019 |website=jogamayadevicollege.org}}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਗੁਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿੱਤੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]]</text>
      <sha1>f7c5iqdq52k07q4hpsoe9vgy7blbcph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਤਿਆਵਤੀ ਰਾਠੌੜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156089</id>
    <revision>
      <id>847611</id>
      <parentid>648103</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10232" sha1="4lg7doi7h07zsjpbgomhimjx59eti7e" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = ਸਤਿਆਵਤੀ ਰਾਠੌੜ
| image               = Satyavathi Rathod on Sakshi TV.jpg
| caption             = ਰਾਠੌੜ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ [[ਸਾਕਸ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ
| office              = [[ਦੂਜਾ ਕੇ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਰਾਓ ਮੰਤਰਾਲਾ|ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬਾਇਲੀ, ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ]]
| 1blankname1         = [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]]
| 1namedata1          = [[ਕੇ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਰਾਓ]]
| predecessor         = [[ਅਜ਼ਮੀਰਾ ਚੰਦੂਲਾਲ]]
| termstart           = 8 ਸਤੰਬਰ 2019
| succeeding          = 
| birth_date          = {{birth date and age|1969|10|31|df=yes}}
| birth_place         = ਗੁੰਦ੍ਰਥੀਮਾਡੁਗੁ
| residence           = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]]
| office2             = [[ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ|ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]]
| termstart2          = 12 ਮਾਰਚ 2019
| spouse              = {{marriage|Govind Rathod||2009|end=d.}}
| children            = 2
| alma_mater          = 
| party               = [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਿਤੀ]]
| otherparty          = [[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ]] (1989–2014)
| office1             = 
| website             = 
}}
'''ਸਤਿਆਵਤੀ ਰਾਠੌੜ''' (ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 2019 ਤੋਂ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਿਆਣ, ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Telangana State Portal Council of Ministers (Present) |url=https://www.telangana.gov.in/government/Council-of-Ministers |url-status=live |access-date=8 March 2021 |website=[[Government of Telangana]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਿਤੀ|ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਿਤੀ]] ਤੋਂ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਰਾਠੌੜ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ|ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ]] ਤੋਂ 2009 ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੋਰਨਾਕਲ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸਤਿਆਵਤੀ ਰਾਠੌੜ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1969 ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਮਹਿਬੂਬਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ, [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] (ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਦੇ ਕੁਰਵੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਪੇਡਾ ਥੰਡਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਠੌੜ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 September 2019 |title=Telangana CM Chandrasekhar Rao to present Budget in Assembly |url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2019/sep/09/telangana-cm-chandrasekhar-rao-to-present-budget-in-assembly-2030910.html |access-date=8 March 2021 |website=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Mahender |first=Adepu |date=9 September 2019 |title=A dropout who scripted her destiny |url=https://www.thehansindia.com/telangana/a-dropout-who-scripted-her-destiny--562256 |url-status=live |access-date=8 March 2021 |website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt;

ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਠੌੜ ਨੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਠੌੜ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Mahender |first=Adepu |date=9 September 2019 |title=A dropout who scripted her destiny |url=https://www.thehansindia.com/telangana/a-dropout-who-scripted-her-destiny--562256 |url-status=live |access-date=8 March 2021 |website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 July 2009 |title=Dornakal MLA's husband dies in bike 'accident' |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2009/jul/21/dornakal-mlas-husband-dies-in-bike-accident-69509.html |access-date=8 March 2021 |website=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

ਰਾਠੌੜ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |last=Mahender |first=Adepu |date=9 September 2019 |title=A dropout who scripted her destiny |url=https://www.thehansindia.com/telangana/a-dropout-who-scripted-her-destiny--562256 |url-status=live |access-date=8 March 2021 |website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਰਾਠੌੜ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ|ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੋਰਨਕਲ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਪਰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ]] ਉਮੀਦਵਾਰ ਰੇਡਿਆ ਨਾਇਕ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। 1995 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੁੰਦਰਾਤੀਮਾਡੁਗੂ ਦੀ [[ਸਰਪੰਚ]] ਚੁਣੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਰਸਿਮੁਲਾਪੇਟ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Cite web |last=Mahender |first=Adepu |date=9 September 2019 |title=A dropout who scripted her destiny |url=https://www.thehansindia.com/telangana/a-dropout-who-scripted-her-destiny--562256 |url-status=live |access-date=8 March 2021 |website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt;

2009 ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਠੌੜ ਦੋਰਨਕਲ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਇਕ]] ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=6 October 2018 |title=Dornakal (ST) Assembly constituency profile |url=https://telanganatoday.com/dornakal-st-assembly-constituency-profile |url-status=live |access-date=8 March 2021 |website=[[Telangana Today]]}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ [[ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਿਤੀ|ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਿਤੀ ਵਿੱਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 March 2014 |title=Telangana: KCR rejects merger with the Congress |url=https://www.deccanchronicle.com/140303/nation-politics/article/telangana-kcr-rejects-merger-congress-0 |access-date=8 March 2021 |website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸੀਟ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਰੇਡਿਆ ਨਾਇਕ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਰ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਸਨੇ 2018 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਲੜੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 February 2019 |title=TRS nominates 4 candidates for upcoming MLC polls, offers one seat to AIMIM |url=https://www.thenewsminute.com/article/trs-nominates-4-candidates-upcoming-mlc-polls-offers-one-seat-aimim-97218 |url-status=live |access-date=9 March 2019 |website=[[The News Minute]]}}&lt;/ref&gt;

ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2019 |title=Telangana Home Minister among 5 elected to Council |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/telangana-home-minister-among-5-elected-to-council/1494976 |url-status=dead |access-date=8 March 2021 |website=[[Outlook India]] |archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726112316/https://www.outlookindia.com/newsscroll/telangana-home-minister-among-5-elected-to-council/1494976}}&lt;/ref&gt; ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਰਾਠੌੜ ਨੇ ਕੇ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਰਾਓ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਐਸਟੀ ਭਲਾਈ, ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Apparasu |first=Srinivasa Rao |date=8 September 2019 |title=KCR expands cabinet with 6 ministers; re-inducts son KTR, nephew Harish Rao |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/kcr-expands-cabinet-with-6-ministers-re-inducts-son-ktr-nephew-harish-rao/story-SzNphg4yKVK4eKk8lwh2JN.html |access-date=8 March 2021 |website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Cite web |last=Mahender |first=Adepu |date=9 September 2019 |title=A dropout who scripted her destiny |url=https://www.thehansindia.com/telangana/a-dropout-who-scripted-her-destiny--562256 |url-status=live |access-date=8 March 2021 |website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{ਟਵਿਟਰ|SatyavathiTRS}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>4lg7doi7h07zsjpbgomhimjx59eti7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਨੀਤਾ ਜੈਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156649</id>
    <revision>
      <id>847708</id>
      <parentid>835846</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10898" sha1="nw4qsuqkfnzmpahsgak6utl1ylbtycj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸੁਨੀਤਾ ਜੈਨ
| image              = File:SunitaJainBW.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_date         = 13 ਜੁਲਾਈ 1940
| birth_place        = ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ
| death_date         = 11 ਦਸੰਬਰ 2017
| death_place        = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| education          = BA, MA, PhD
| alma_mater         = 
| occupation         = ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ
| years_active       = 1962 ਤੋਂ
| known_for          = 
| spouse             = ਆਦਿਸ਼ਵਰ ਲਾਲ ਜੈਨ
| partner            = 
| children           = 
| parents            = 
| awards             = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਦਿ ਵਰਲੈਂਡ ਅਵਾਰਡ (1969), ਮੈਰੀ ਸੈਂਡੋਜ਼ ਪ੍ਰੇਰੀ ਸ਼ੂਨਰ ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾਨ ਅਵਾਰਡ, ਦਿੱਲੀ ਹਿੰਦੀ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਨਿਰਾਲਾ ਨਮਿਤ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨਮਾਨ, ਮਹਾਦੇਵੀ ਵਰਮਾ ਸਨਮਾਨ, ਪ੍ਰਭਾ ਖੇਤਾਨ ਅਵਾਰਡ, ਬ੍ਰਹਮੀ ਸੁੰਦਰੀ ਅਵਾਰਡ , ਸੁਲੋਚਿਨੀ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਸਾਹਿਤ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (2015),
ਡੀ.ਲਿਟ. ਬਰਧਵਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 2015
| website            = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸੁਨੀਤਾ ਜੈਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sunita Jain;''' 1940–2017) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਛੋਟੀ-ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Dr. Sunita Jain&quot;&gt;{{Cite web |date=2015 |title=Dr. Sunita Jain |url=http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=1027&amp;cat=62 |access-date=22 November 2015 |publisher=Jain Samaj |archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123032037/http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=1027&amp;cat=62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Contemporary Indian English Poetry: Comparing Male and Female Voices&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=52GGtEiyPeAC&amp;q=sunita+jain+autobiography&amp;pg=PA8|title=Contemporary Indian English Poetry: Comparing Male and Female Voices|last=Kanwar Dinesh Singh|publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist|year=2008|isbn=9788126908899|pages=208}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਲੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Certificate&quot;&gt;{{Cite web |date=28 December 2001 |title=Certificate |url=http://eprint.iitd.ac.in/bitstream/2074/5780/1/TH-2882.pdf |access-date=22 November 2015 |publisher=Indian Institute of Technology, Delhi |archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123030953/http://eprint.iitd.ac.in/bitstream/2074/5780/1/TH-2882.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਜੈਨ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ''ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਲਿਟਰੇਚਰਜ਼ ਦੇ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦ ਵਰਲੈਂਡ ਅਵਾਰਡ (1969) ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਸੈਂਡੋਜ਼ ਪ੍ਰੇਰੀ ਸ਼ੂਨਰ ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ (1970 ਅਤੇ 1971) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of Post-Colonial Literatures in English&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nGfMAgAAQBAJ&amp;q=Marie+Sandoz+Prairie+Schooner+Fiction+Award+Sunita+jain&amp;pg=PA725|title=Encyclopedia of Post-Colonial Literatures in English|last=Eugene Benson, L. W. Conolly|publisher=Routledge|year=2004|isbn=9781134468485|pages=1946}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੇਕੇ ਬਿਰਲਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਡੀ.ਲਿਟ. ਬਰਧਵਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

== ਅਵਾਰਡ ==
ਉਸਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਨੇਬਰਾਸਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦ ਵਰਲੈਂਡ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 1970 ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਮੈਰੀ ਸੈਂਡੋਜ਼ ਪ੍ਰੇਰੀ ਸ਼ੂਨਰ ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Aashaa: Hope/faith/trust : Short Stories by Indian Women Writers&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gQSwvro50oUC&amp;q=Marie+Sandoz+Prairie+Schooner+Fiction+Award+Sunita+jain&amp;pg=PA261|title=Aashaa: Hope/faith/trust : Short Stories by Indian Women Writers|publisher=Star Publications|year=2003|isbn=9788176500753|editor-last=Divya Mathura|pages=287}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CONTEMPORARY INDIAN SHORT STORIES IN ENGLISH&quot;&gt;{{Cite book|url=http://www.printsasia.in/book/contemporary-indian-short-stories-in-english-arun-joshi-dina-mehta-khwaja-8172010591-9788172010591|title=CONTEMPORARY INDIAN SHORT STORIES IN ENGLISH|date=2010|publisher=Sahitya Akademi|isbn=9788172010591|access-date=22 November 2015|archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123032555/http://www.printsasia.in/book/contemporary-indian-short-stories-in-english-arun-joshi-dina-mehta-khwaja-8172010591-9788172010591|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 1979 ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ 1996 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਹਿੰਦੀ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨਿਰਾਲਾ ਨਮਿਤ ਅਵਾਰਡ (1980), ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨਮਾਨ (1996), [[ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ|ਮਹਾਦੇਵੀ ਵਰਮਾ]] ਸਨਮਾਨ (1997),&lt;ref name=&quot;Women's Writing&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ydi9TEQJqD0C&amp;q=Marie+Sandoz+Prairie+Schooner+Fiction+Award+Sunita+jain&amp;pg=PA138|title=Women's Writing|last=Rashmi Gaur|publisher=Sarup &amp; Sons|year=2003|isbn=9788176253963|pages=152}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਭਾ ਖੇਤਾਨ ਅਵਾਰਡ, ਬ੍ਰਹਮੀ ਸੁੰਦਰੀ ਅਵਾਰਡ, ਸੁਲੋਚਿਨੀ ਲੇਖਕ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਯੂਪੀ ਸਾਹਿਤ ਭੂਸ਼ਣ ਅਵਾਰਡ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੇਕੇ ਬਿਰਲਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਕਸ਼ਮਾ'' ਲਈ ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hindi Author Sunita Jain Conferred Vyas Samman Award |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/hindi-author-sunita-jain-conferred-vyas-samman-award/949987 |access-date=17 November 2021 |publisher=Outlook |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117015642/https://www.outlookindia.com/newswire/story/hindi-author-sunita-jain-conferred-vyas-samman-award/949987 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ==
ਜੈਨ ਦੀ 11 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਖੂਨ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਸੁਨੀਤਾ ਜੈਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਐਂਡ ਲਿਟਰੇਰੀ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ: http://jmi.ac.in/jpalc/collections {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230310105603/https://www.jmi.ac.in/jpalc/collections |date=2023-03-10 }} ।
[[ਤਸਵੀਰ:SunitaJainReceivingPadmashree.jpg|left|thumb| ਸੁਨੀਤਾ ਜੈਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ, 2004 ਤੋਂ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]]</text>
      <sha1>nw4qsuqkfnzmpahsgak6utl1ylbtycj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੰਤਾ ਰਾਮ ਰਾਉ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156656</id>
    <revision>
      <id>847736</id>
      <parentid>649441</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8538" sha1="nija9dn86w532l5v51ua8p3wz7igxtk" xml:space="preserve">'''ਸੰਤਾ ਰਾਮ ਰਾਉ''' (24 ਜਨਵਰੀ 1923)&amp;nbsp;&amp;#x2013; 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009)&lt;ref name=&quot;NYTObit&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/04/24/arts/24ramarau.html|title=Santha Rama Rau, Who Wrote of India's Landscape and Psyche, Dies at 86|last=Weber|first=Bruce|date=24 April 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=27 April 2009}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਮੂਲ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਥਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੇਨਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿਤਰਪੁਰ ਸਾਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਂਕਣੀ]] ਸੀ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਬਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Antoinette M. Burton&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vjetvMK6eV0C&amp;q=Santha+Rama+Rau+kashmiri&amp;pg=PA116|title=The postcolonial careers of Santha Rama Rau|date=26 September 2007|publisher=[[Duke University Press]]|isbn=978-0822390503|quote=Here Rama Rau details how her mother's ancestors had fled Muslim invaders three hundred years ago (&quot;to settle inappropriately enough, in another Muslim stronghold, Allahabad&quot;). Despite being migrants-and, of course, because of it-the women of the family preserved Kashmiri customs such as brewing green tea, cooking in ghee as opposed to oil, and preferring a variety of breads to rice. In all of this, their fierce sense of origins, their strong feeling for the &quot;Kashmiri Brahmin&quot; community,&quot; remained undiminished even though they were exiled in uncomprehending, if not hostile territory.|access-date=2007-03-25}}&lt;/ref&gt; 

ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾ ਰਾਉ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਢੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਭੈਣ ਪ੍ਰੇਮਿਲਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੀਤੇ। ਸੰਥਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿੰਥੀਆ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਂ ਪਾਮੇਲਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ &quot;ਭਾਰਤੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼&quot;। ਉਹ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਰਾਮਾ ਰਾਉ ਦੀ ਛੋਟੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ &quot;ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਦੁਆਰਾ&quot; ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rama Rau |first=Santha |date=March 17, 1951 |title=By Any Other Name |url=https://www.newyorker.com/magazine/1951/03/17/by-any-other-name-2 |access-date=27 June 2022 |website=By Any Other Name |publisher=The New Yorker}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਿੱਤੀ, ਰਾਮਾ ਰਾਉ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਦੂਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਟੋਕੀਓ]], ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ, ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]], ਫੌਬੀਅਨ ਬੋਵਰਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋੜਾ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]], [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮਾ ਰਾਉ 1971 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਹ ਲਾਰੈਂਸ ਕਾਲਜ, ਬ੍ਰੌਂਕਸਵਿਲੇ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2022}}

ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਲੇਖਕ [[ਈ ਐਮ ਫੋਰਸਟਰ|ਈ.ਐਮ.ਫੋਰਸਟਰ]] ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ''[[ਏ ਪੈਸੇਜ ਟੂ ਇੰਡੀਆ|ਏ ਪੈਸੇਜ ਟੂ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ]]'' ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਨਾਟਕ ਆਕਸਫੋਰਡ ਪਲੇਹਾਊਸ, [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ|ਆਕਸਫੋਰਡ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 261 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ 1960 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ]], ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਐਂਡ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਇਹ 109 ਵਾਰ ਮੰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। . ਇਸ ਨੂੰ ਜੌਨ ਮੇਨਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ ਹੁਸੈਨ ਦੁਆਰਾ 1965 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ''ਪਲੇਅ ਆਫ ਦਿ ਮੰਥ'' ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾ ਰਾਉ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਡੇਵਿਡ ਲੀਨ|ਡੇਵਿਡ ਲੀਨ ਨੇ]] ਉਸਦਾ ਡਰਾਫਟ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਸੰਵਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McGee |first=Scott |title=A Passage to India |url=http://www.tcm.com/this-month/article/152548%7C0/A-Passage-to-India.html |access-date=13 September 2016 |publisher=Turner Classic Movies |archive-date=30 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160330035245/http://www.tcm.com/this-month/article/152548%7C0/A-Passage-to-India.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਫੌਬੀਅਨ ਬੋਵਰਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੈ ਪੀਟਰ ਬੋਵਰਸ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2022}}ਜੋੜੇ ਦਾ 1966 ਵਿੱਚ  । 1970 ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾ ਰਾਉ ਨੇ ਗੁਰਡਨ ਬੀ. ਵਾਟਲਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫੌਬੀਅਨ ਬੋਵਰਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਵੰਬਰ 1999 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2022}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923]]</text>
      <sha1>nija9dn86w532l5v51ua8p3wz7igxtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਧਨਾ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156917</id>
    <revision>
      <id>847678</id>
      <parentid>822663</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7902" sha1="aaas74bxe2itwcstdfeenqus8hvj8lb" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਾਧਨਾ ਸਿੰਘ
| image              = Sadhana Singh.jpg
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[ਵਾਰਾਨਸੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| years_active       = 1982–ਮੌਜੂਦ
| known_for          = 
| notable_works      = 
| spouse             = ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਹਬਾਦੀ
| children           = 
| relatives          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸਾਧਨਾ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sadhana Singh''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Navleen Kaur |first=Lakhi |date=27 February 2014 |title=Didn't want to break the image that my audience loved |url=http://www.hindustantimes.com/chandigarh/didn-t-want-to-break-the-image-that-my-audience-loved/story-wLHekctWz77hbtEfZcrxFM.html |access-date=14 September 2017 |website=HindustanTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=DNA Web Team |date=23 August 2017 |title=In Pics: Remember Sadhana Singh aka Gunja from the film 'Nadiya Ke Paar'? |url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-in-pics-remember-sadhana-singh-aka-gunja-from-the-film-nadiya-ke-paar-here-s-how-she-looks-now-2538894 |access-date=14 September 2017 |website=DNA India}}&lt;/ref&gt; ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸ਼ੂਟ ਪਰਦੀਪ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲੇਖਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੋਵਿੰਦ ਮੂਨਿਸ ਦੁਆਰਾ 1982 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਨਦੀਆ ਕੇ ਪਾਰ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 May 2010 |title=Nadiya Ke Paar' Director Moonis Passes Away |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/nadiya-ke-paar-director-moonis-passes-away/681208 |access-date=14 September 2017 |website=Outlook |archive-date=11 ਨਵੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111182307/https://www.outlookindia.com/newswire/story/nadiya-ke-paar-director-moonis-passes-away/681208 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸਾਧਨਾ&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Sharma |first=Phalguni |date=24 September 2014 |title=Sadhana Singh replaces Alka Kaushal in Sony Pal's Hamari Sister Didi! |url=http://www.thedailyeye.info/post.php?id=b6a57d628ff44380&amp;title=Sadhana-Singh-replaces-Alka-Kaushal-in-Sony-Pal%27s-Hamari-Sister-Didi! |access-date=14 September 2017 |website=The Daily Eye}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੰਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Bhanu Pratap |date=14 March 2004 |title=Gunjaa cries for widows |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Gunjaa-cries-for-widows/articleshow/559257.cms |access-date=14 September 2017 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਜੋ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਨਦੀਆ ਕੇ ਪਾਰ'' ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਗੁੰਜਾ ਇੱਕ ਮਾਸੂਮ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੇ ਸਾਲੇ ਚੰਦਨ ( ਸਚਿਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ) ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ''ਗੋਗਲਜ਼ ਆਫ਼ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ'', &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Early Times Report |date=2 November 2016 |title=Sanjay Amar's Goggles of Rajesh Khanna showcases Dogra culture |url=http://www.earlytimes.in/newsdet.aspx?q=188334 |access-date=14 September 2017 |website=early Times}}&lt;/ref&gt; ''ਜੁਗਨੀ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yount |first=Stacey |date=15 July 2016 |title=Director Shefali Bhusan On The Magic and the Music of Jugni |url=https://bollyspice.com/director-shefali-bhusan-magic-music-jugni/ |access-date=14 September 2017 |website=BollySpice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TARANNUM |first=ASIRA |date=22 Jan 2016 |title=Movie Review 'Jugni': Soulful musical with a fresh idea |url=http://www.deccanchronicle.com/movie-reviews/220116/movie-review-jugni-fresh-idea-with-a-confusing-story.html |access-date=14 September 2017 |website=DECCAN CHRONICLE}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਮੁਕਬਾਜ਼'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Brawler (Mukkabaaz) |url=http://www.tiff.net/tiff/the-brawler/ |website=The Brawler}}&lt;/ref&gt; ( [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਦੁਆਰਾ) ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹਾਲੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ। ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਹਬਾਦੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਾਹਬਾਦੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ - ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੋ ਭੋਜਪੁਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਗੰਗਾ ਮਾਈਆ ਤੋਹੇ ਪਿਆਰੀ ਚੜ੍ਹਾਈਬੋ ਦੇ'' ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Heroins are get married after the first film was hit |url=http://www.oddbuteven.com/2016/05/heroins-are-get-married-after-first.html |access-date=14 September 2017 |website=Odd But Even |archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915160657/http://www.oddbuteven.com/2016/05/heroins-are-get-married-after-first.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 Mar 2011 |title=First Bhojpuri film to be screened during Bihar Divas |url=http://www.sify.com/movies/first-bhojpuri-film-to-be-screened-during-bihar-divas-news-national-ldruEnghijgsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171021005554/http://www.sify.com/movies/first-bhojpuri-film-to-be-screened-during-bihar-divas-news-national-ldruEnghijgsi.html |archive-date=21 October 2017 |access-date=18 September 2017 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;  ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸ਼ੀਨਾ ਸ਼ਾਹਬਾਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>aaas74bxe2itwcstdfeenqus8hvj8lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਹਾਨਾ ਦੇਵੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156923</id>
    <revision>
      <id>847635</id>
      <parentid>838410</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6414" sha1="thy38vgwxvjqcaefmpshpewqmz13knv" xml:space="preserve">'''ਸਹਾਨਾ ਦੇਵੀ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Sahana Devi;''' {{Lang-bn|সাহানা দেবী}}) (1897–1990)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sri Chinmoy |title=Sahana Devi &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Sri Chinmoy |url=http://srichinmoy-reflections.com/sahana-devi#1.14 |access-date=14 June 2011}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਉਹ [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Unomaha&quot;&gt;{{Cite web |last=Sudhiranjan Mukhopadyay |date= |title=Hemanta - The Early Years |url=http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html |access-date=14 June 2011 |website= |publisher= |archive-date=16 ਜੁਲਾਈ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716210645/http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sahana Devi - Forty Years Ago |url=http://www.searchforlight.org/Nirod/SahanaDevi_Index.htm |access-date=24 February 2012 |website=www.searchforlight.org/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਬੰਗਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮੋ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਲੜੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕਾਲੀ ਨਰਾਇਣ ਗੁਪਤਾ, ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਸਮਾਜ ਨੇਤਾ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾ: ਪਿਆਰੇ ਮੋਹਨ ਗੁਪਤਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਸਨ। ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਤਰਲਾ ਦੇਵੀ 'ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ' ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਸਾਹਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਅਮਾਲਾ ਦਾਸ, ਇੱਕ ਪਾਇਨੀਅਰ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ HMV ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਬਕ ਲਏ। ਉਹ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਅਤੇ [[ਦਿਨੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। 1922 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਗਯਾ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ|ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ ਨੂੰ]] ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਉਜਾੜ, ਉਸ ਨੂੰ 1927 ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ [[ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ|ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡਣੀ ਪਈ।

ਸੁਹਾਨਾ ਦੇਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ashis K. Biswas |date=28 Jan 2002 |title=Copy Write, Unbound |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?214401 |access-date=14 June 2011 |publisher=Outlook India |archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017125158/http://www.outlookindia.com/article.aspx?214401 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਦੇਵੀ [[ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ]]&lt;ref name=&quot;Ashram&quot;&gt;{{Cite web |last= |date= |title=Sahana Devi - Forty Years Ago |url=http://www.searchforlight.org/Nirod/SahanaDevi_Index.htm |access-date=14 June 2011 |website= |publisher=Sri Aurobindo Ashram Trust }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਤੇ [[ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ|ਅਤੁਲਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ]] ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Banglapedia&quot;&gt;{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Sayeed|first=Khan Md|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Sen, Atulprasad|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sen,_Atulprasad}}&lt;/ref&gt; 1928 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਪਾਂਡੀਚਰੀ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ]] ਵਿੱਚ [[ਅਰਬਿੰਦੋ ਆਸ਼ਰਮ|ਔਰਬਿੰਦੋ ਆਸ਼ਰਮ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਹੀ। ਦੇਵੀ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ]] ਲਿਖੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਸਮ੍ਰਿਤਿਰ ਖੇੜਾ' (ਮੈਮੋਰੀ ਸਟ੍ਰੀਮ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਜਾਣਾ) ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Autobio&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LO-ztHz3XTUC&amp;pg=PA66|title=Ideals, Images, and Real Lives: Women in Literature and History|last=Alice Thorner|last2=Maithreyi Krishnaraj|date=2000|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0843-9|page=66}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897]]</text>
      <sha1>thy38vgwxvjqcaefmpshpewqmz13knv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੌਰੇਨ ਬੈਕਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156927</id>
    <revision>
      <id>847570</id>
      <parentid>752155</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44888" sha1="02nwzmnyv8iwpibvsug39wj54yqk5kt" xml:space="preserve">'''ਲੌਰੇਨ ਬੈਕਲ''' ( {{IPAc-en|b|ə|ˈ|k|ɔː|l}} ; ਜਨਮ '''ਬੈਟੀ ਜੋਨ ਪਰਸਕੇ''' ; 16 ਸਤੰਬਰ, 1924 – 12 ਅਗਸਤ, 2014) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਫਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸਿਕ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ 20ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮਹਿਲਾ ਸਟਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2009 ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਤੋਂ ਅਕੈਡਮੀ ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;{{Cite web |date=2009 |title=82nd Academy Awards Memorable Moments |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/82nd-academy-awards-memorable-moments |access-date=December 27, 2017 |publisher=Oscars}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਨਮੋਹਕ, ਗੰਧਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ, ਭੜਕੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬੈਕਲ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਖਰੀ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਬੈਕਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਤੀ [[ਹੰਫਰੀ ਬੋਗਾਰਟ]] ਦੇ ਨਾਲ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ''ਟੂ ਹੈਵ ਐਂਡ ਹੈਵ ਨਾਟ'' (1944) ਵਿੱਚ  ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਟਰ ਥੋਰਨਟਨ ਮਾਡਲ ਏਜੰਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Lauren Bacall By myself|url=https://archive.org/details/laurenbacallbymybaca00baca|last=Bacall|first=Lauren|publisher=New York: Knopf|year=1979|pages=[https://archive.org/details/laurenbacallbymybaca00baca/page/64 64]|language=English}}&lt;/ref&gt; ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ&lt;ref name=&quot;CNNDeath&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2014/08/12/showbiz/lauren-bacall-dead|title=Famed actress Lauren Bacall dies at 89|last=Ford|first=Dana|date=August 12, 2014|access-date=August 13, 2014|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ''ਦ ਬਿਗ ਸਲੀਪ'' (1946), ''ਡਾਰਕ ਪੈਸੇਜ'' (1947), ਅਤੇ ''ਕੀ ਲਾਰਗੋ'' (1948) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਨੋਇਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਹਾਉ ਟੂ ਮੈਰੀ ਅ ਮਿਲੀਅਨੇਅਰ'' (1953) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਬੈਕਲ ਨੇ [[ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ|ਮਰਲਿਨ ਮੋਨਰੋ]] ਅਤੇ ਬੈਟੀ ਗਰੇਬਲ, ਅਤੇ ''ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਵੂਮੈਨ'' (1957) [[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ|ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੇਕ]] ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਰਾਈਟਨ ਆਨ ਦ ਵਿੰਡ'' (1956) ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਗਲਸ ਸਰਕ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1966 ਦੀ ਰਹੱਸਮਈ ਫਿਲਮ ''ਹਾਰਪਰ'' ਵਿੱਚ ਪਾਲ ਨਿਊਮੈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਵੇਨ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ [[ਜੌਨ ਵੇਨ]] ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਫਿਲਮ ''ਦ ਸ਼ੂਟਿਸਟ'' (1976) ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੌਡਵੇ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,  ਐਪਲੀਅਸ (''ਪ੍ਰਸੰਸਾ'' )(1970) ਅਤੇ ''ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ'' (1981) ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ।  ਬੈਕਲ ਨੇ ''ਦ ਮਿਰਰ ਹੈਜ਼ ਟੂ ਫੇਸ'' (1996) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ, ਇੱਕ ਬਾਫਟਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਸ.ਏ.ਜੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ''ਮਿਸਰੀ'' (1990), ''ਡੌਗਵਿਲ'' (2003) ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮਾਂ ''ਹਾਵਲਜ਼ ਮੂਵਿੰਗ ਕੈਸਲ'' (2004) ਅਤੇ ''ਅਰਨੈਸਟ ਐਂਡ ਸੇਲੇਸਟਾਈਨ'' (2004) ਦੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡੱਬ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। (2012)

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਲੌਰੇਨ ਬੈਕਲ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ, 1924 ਨੂੰ ਬੈਟੀ ਜੋਨ ਪਰਸਕੇ ਦੇ ਘਰ ਬ੍ਰੌਂਕਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,{{Efn|In a 1995 interview with Jeremy Isaacs, Bacall claimed to have never lived in the Bronx,&lt;ref&gt;{{cite interview |last=Bacall |first=Lauren |interviewer=[[Jeremy Isaacs]] |url=https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/p00nxqbq/the-late-show-face-to-face-lauren-bacall |publisher=[[BBC]] |title=Face to Face: Lauren Bacall |work=The Late Show |date=March 20, 1995}}&lt;/ref&gt; though numerous sources state that she was born in the borough.&lt;ref name=FactsCNN&gt;{{cite news |work=CNN Library |title=Lauren Bacall Fast Facts |url=http://www.cnn.com/2013/06/24/us/lauren-bacall-fast-facts/index.html |access-date=August 13, 2014 |date=August 12, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=To Have and Have Not |last=Tyrnauer |first=Matt |date=March 10, 2011 |work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |access-date=October 15, 2011 |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/features/2011/03/lauren-bacall-201103}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/bacall-hollywood-legend-who-lived-a-new-yorkers-life-1407982481 |title=Lauren Bacall: Hollywood Legend Who Lived a New Yorker's Life |author=West, Melanie Grayce |date=August 13, 2014}} {{closed access}}&lt;/ref&gt;}} ਨੈਟਲੀ ( ''née'' Weinstein-Bacal; 1901–1969) ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲ ਕੇ ਬੈਕਲ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਪਰਸਕੇ (1889-1982), ਜੋ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ [[ਯਹੂਦੀ]] ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇਯਾਸੀ, ਰੋਮਾਨੀਆ ਤੋਂ ਐਲਿਸ ਆਈਲੈਂਡ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ [[ਬੇਲਾਰੂਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵਾਲੋਜਿਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Bacall&quot;&gt;Bacall, Lauren. ''By Myself and Then Some'', HarperCollins, New York, 2005. {{ISBN|0-06-075535-0}}&lt;/ref&gt;

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਬੈਕਲ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਾਮ, ਬੈਕਲ ਦਾ ਰੋਮਾਨੀਅਨ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;kwidna&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/bogartlifeinholl00meye/page/164|title=Bogart: A Life in Hollywood|last=Meyers|first=Jeffrey|date=April 18, 1997|publisher=Houghton Mifflin|isbn=978-0-395-77399-4|page=[https://archive.org/details/bogartlifeinholl00meye/page/164 164]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੀ ਗੋਲਡਬਰਗ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੈਕਲ ਸਟਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;LIFE&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Wickware|first=Francis Sill|date=May 7, 1945|title=Profile of Lauren Bacall|url=https://books.google.com/books?id=8UkEAAAAMBAJ&amp;q=lauren+bacall|magazine=[[Life (magazine)|Life]]|volume=18|pages=100–106|issn=0024-3019}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ, ਬੈਕਲ ਸ਼ਿਮੋਨ ਪੇਰੇਸ (ਜਨਮ ਸਿਜ਼ਮਨ ਪਰਸਕੀ), ਅੱਠਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;haaretz&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/life/movies-television/.premium-1.610399|title=Shimon Peres remembers 'very strong, very beautiful' relative Lauren Bacall|last=Anderman|first=Nirit|date=August 13, 2014|work=[[Haaretz]]|location=[[Tel Aviv]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lazaroff |first=Tovah |date=November 10, 2005 |title=Peres: Not such a bad record after all |url=http://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=4397 |access-date=May 13, 2009 |website=[[The Jerusalem Post]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Weiner |first=Eric |date=June 13, 2007 |title=Shimon Peres Wears Hats of Peacemaker, Schemer |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11020066 |access-date=May 13, 2009 |publisher=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt; ਪੇਰੇਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੈਕਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।&lt;ref name=&quot;haaretz&quot; /&gt;

ਬੈਕਲ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਬਰੁਕਲਿਨ ਦੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਾਰਕਵੇਅ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Bacall&quot;&gt;Bacall, Lauren. ''By Myself and Then Some'', HarperCollins, New York, 2005. {{ISBN|0-06-075535-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-06-075535-0|0-06-075535-0]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fahim |first=Kareem |date=October 10, 2008 |title=A Tree-Lined Boulevard That's a Park and a Living Room |url=https://www.nytimes.com/2008/10/11/nyregion/11journal.html |access-date=September 2, 2014 |website=[[The New York Times]] |postscript=- referencing &quot;By Myself and Then Some&quot;.}}&lt;/ref&gt;  ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨੇ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਟੈਰੀਟਾਊਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹਾਈਲੈਂਡ ਮੈਨੋਰ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼, ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਯੂਜੀਨ ਹੀਟਲਰ ਲੇਹਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ,&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=08UJ6rXvaykC&amp;pg=PA96|title=West Long Branch Revisited|last=Pike|first=Helen-Chantal|date=February 12, 2007|work=Images of America|publisher=Arcadia Publishing Co.|isbn=978-0738549033}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮੈਨਹਟਨ ਵਿੱਚ ਜੂਲੀਆ ਰਿਚਮੈਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.ie/entertainment/movies/sultry-sophisticated-and-sassy-screen-siren-bacall-dies-at-89-30507516.html#sthash.qB0TCDBj.dpuf|title=Sultry, sophisticated and sassy, screen siren Bacall dies at 89|date=August 14, 2014|work=[[Irish Independent]]}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Lauren_Bacall_by_László_Willinger,_1946.jpg|thumb| ਲਾਸਜ਼ਲੋ ਵਿਲਿੰਗਰ ਦੁਆਰਾ ਬੈਕਲ]]
ਬੈਕਲ ਨੇ 1941 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅਮੈਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਸਬਕ ਲਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਕਿਰਕ ਡਗਲਸ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;thomas18&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z6neu4_y238C&amp;q=lauren+bacall|title=The Films of Kirk Douglas|last=Thomas|first=Tony|publisher=Citadel Press|year=1991|isbn=978-0806512174|location=New York|page=18}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਅਸ਼ਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

ਉਸਨੇ ''ਜੌਨੀ 2 ਐਕਸ 4'' ਵਿੱਚ ਵਾਕ-ਆਨ ਵਜੋਂ 1942 ਵਿੱਚ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ 75 ਬੈਂਕ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਸ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਵਿਲੇਜ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010 |title=Lauren Bacall Biography &amp; Filmography |url=http://matineeclassics.com/celebrities/actors/lauren_bacall/details |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719093910/http://matineeclassics.com/celebrities/actors/lauren_bacall/details/ |archive-date=July 19, 2014 |access-date=September 3, 2014 |publisher=Matinee Classics}}&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬੈਕਲ ''ਹਾਰਪਰਸ ਬਜ਼ਾਰ'' ਦੇ ਕਵਰ ਅਤੇ ''ਵੋਗ''  ਵਰਗੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;LIFE&quot;/&gt; ''ਲਾਈਫ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ 1948 ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ &quot;ਬਿੱਲੀ ਵਰਗੀ ਕਿਰਪਾ, ਕਾਲੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਵਾਲ, ਅਤੇ ਨੀਲੀਆਂ-ਹਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ&quot; ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=January 19, 1948|title=Lauren Bacall|magazine=Life|volume=24|page=43}}&lt;/ref&gt; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਅਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਬਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/bogart00sper/page/245|title=Bogart|last=Ann M. Sperber|last2=Eric Lax|date=1997|publisher=Morrow|isbn=0688075398|edition=1.|location=New York|page=[https://archive.org/details/bogart00sper/page/245 245]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-features/lauren-bacall-a-panther-in-her-overall-family-tree-30513080.html|title=Lauren Bacall: A Panther in Her Overall Family Tree|last=Emily Hourican|date=17 August 2014|work=Irish Independent|access-date=20 August 2014}}&lt;/ref&gt;

ਹਾਲਾਂਕਿ ਡਾਇਨਾ ਵਰੀਲੈਂਡ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ''ਹਾਰਪਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ''  ਲਈ ਬੈਕਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਲਸ ਡੀ ਗਨਜ਼ਬਰਗ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਵਰੀਲੈਂਡ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟੋਨੀਜ਼ ਨਾਮਕ ਨਿਊਯਾਰਕ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਡੀ ਗਨਜ਼ਬਰਗ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ''ਹਾਰਪਰਜ਼ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ''  ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਵਰੀਲੈਂਡ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਮਾਰਚ 1943 ਦੇ ਕਵਰ ਲਈ ਕੋਡਾਕ੍ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਲੁਈਸ ਡਾਹਲ-ਵੌਲਫ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Collins|first=Amy Fine|date=September 2014|title=A Taste for Living|url=https://www.vanityfair.com/style/2014/09/niki-de-gunzburg-profile|magazine=Vanity Fair|access-date=August 24, 2014}}&lt;/ref&gt;

''ਹਾਰਪਰਜ਼ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ'' ਕਵਰ ਨੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਾਵਰਡ ਹਾਕਸ ਦੀ ਪਤਨੀ &quot;ਸਲਿਮ&quot; ਕੀਥ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।&lt;ref name=&quot;independent1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lauren-bacall-the-souring-of-a-hollywood-legend-6161923.html|title=Lauren Bacall: The souring of a Hollywood legend|last=Thomson|first=David|date=September 11, 2004|work=[[The Independent]]|access-date=January 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104115239/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lauren-bacall-the-souring-of-a-hollywood-legend-6161923.html|archive-date=November 4, 2012}}&lt;/ref&gt; ਕੀਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਟੂ ਹੈਵ ਐਂਡ ਹੈਵ ਨਾਟ'' ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਲਈ ਬੁਲਾਵੇ। ਹਾਕਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਬੈਕਲ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਸੈਕਟਰੀ ਨੇ ਗਲਤ ਸਮਝ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਜਾਣ ਲਈ ਟਿਕਟ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZBPHL2sQ3JoC&amp;q=hawks+bacall|title=Who the Devil Made It|last=Bogdanovich|first=Peter|publisher=Ballantine Books|year=1997|isbn=978-0679447061|location=New York City|page=327|author-link=Peter Bogdanovich}}&lt;/ref&gt;

== ਹਾਲੀਵੁੱਡ ==

=== 1940 ===
[[ਤਸਵੀਰ:Bacall&amp;Hawks.jpg|thumb| ਹਾਵਰਡ ਹਾਕਸ ਅਤੇ ਬੈਕਲ ਸੀ. 1943]]
ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਕਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ 100ਡਾਲਰ($) ਦੀ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਤਨਖਾਹ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਲੌਰੇਨ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉਪਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਸਲਿਮ ਹਾਕਸ ਨੇ ਵੀ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੰਗ ਹੇਠ ਲੈ ਲਿਆ,&lt;ref name=&quot;Sperber&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/bogart00sper/page/246|title=Bogart|last=Sperber|first=Ann M.|last2=Lax|first2=Eric|date=April 1997|publisher=Morrow|isbn=978-0688075392|location=New York|page=[https://archive.org/details/bogart00sper/page/246 246]|author-link=Ann M. Sperber|author-link2=Eric Lax|access-date=January 2, 2015|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਦਿਲਕਸ਼ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਕਸ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ, ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਕੋਚ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚੀ, ਨੱਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘੱਟ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;brody&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Brody|first=Richard|date=August 13, 2014|title=The Shadows of Lauren Bacall|url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/shadows-lauren-bacall|magazine=[[The New Yorker]]|access-date=January 2, 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Sperber&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-features/lauren-bacall-a-panther-in-her-overall-family-tree-30513080.html|title=Lauren Bacall: A Panther in Her Overall Family Tree|last=Hourican|first=Emily|date=August 17, 2014|work=[[Irish Independent]]|access-date=August 20, 2014}}&lt;/ref&gt; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਲੋਚਕਾਂ  ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ &quot;ਧੂੰਏਦਾਰ, ਜਿਨਸੀ ਘਬਰਾਹਟ&quot; ਅਤੇ &quot;ਗਲੇ ਦੀ ਗੂੰਜ&quot; ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;brody&quot; /&gt; ਬੈਕਲ 5 ਫੁੱਟ 8+1⁄2 ਇੰਚ (1.74 ਮੀਟਰ), ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਲਈ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੰਬੀ ਸੀ।
[[ਤਸਵੀਰ:Bogart_and_Bacall_To_Have_and_Have_Not.jpg|left|thumb| ''ਹੈਵ ਐਂਡ ਹੈਵ ਨਾਟ'' ਵਿੱਚ [[ਹੰਫਰੀ ਬੋਗਾਰਟ]] ਨਾਲ ਬੈਕਲ ]]
''ਟੂ ਹੈਵ ਐਂਡ ਹੈਵ ਨਾਟ'' (1944) ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟੈਸਟਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਬੈਕਲ ਇੰਨੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕੰਬਣੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ, ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਝੁਕਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chilton |first=Charlotte |date=February 24, 2020 |title=Lauren Bacall's Life in Photos |url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/g31038655/lauren-bacall-life-in-photos/ |access-date=December 18, 2020 |website=Harpers Bazaar}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਜਿਸਨੂੰ &quot;ਦਿ ਲੁੱਕ&quot; ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਗੰਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੈਕਲ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Lauren Bacall Biography |url=http://www.biography.com/people/lauren-bacall-9194111 |access-date=August 12, 2014 |website=Biography.com |publisher=A&amp;E Television Networks, LLC}}&lt;/ref&gt;

ਬੈਕਲ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਲਿਮ ਹਾਕਸ ਦੇ ਉਪਨਾਮ &quot;ਸਲਿਮ&quot; ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬੋਗਾਰਟ ਨੇ ਹਾਵਰਡ ਹਾਕਸ ਦਾ ਉਪਨਾਮ &quot;ਸਟੀਵ&quot; ਵਰਤਿਆ। ਬੈਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਨ-ਸੈੱਟ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਤੁਰੰਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Bacall&quot;&gt;Bacall, Lauren. ''By Myself and Then Some'', HarperCollins, New York, 2005. {{ISBN|0-06-075535-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-06-075535-0|0-06-075535-0]]&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਤੇ ਬੋਗਾਰਟ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਓ ਮੇਥੋਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;independent1&quot;/&gt;

ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਵਿੱਚ ਬੈਕਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸੋਧਿਆ ਅਤੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;NYT0814&quot; /&gt; ਇਸਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ''ਟੂ ਹੈਵ ਐਂਡ ਹੈਵ'' ਨਾਟ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਟਾਰਡਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਉਸਦੇ ਸਟਾਰ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਫੈਸ਼ਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 5, 2013 |title=Style in film: Lauren Bacall in 'To Have and Have Not' |url=http://classiq.me/style-lauren-bacall-in-to-have-and-have-not |access-date=September 2, 2014 |website=Classiq.me |archive-date=ਸਤੰਬਰ 3, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903183025/http://classiq.me/style-lauren-bacall-in-to-have-and-have-not |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;NYT0814&quot;&gt;{{Cite web |last=Dargis |first=Manohla |date=August 13, 2014 |title=That Voice, and the Woman Attached |url=https://www.nytimes.com/2014/08/14/movies/lauren-bacalls-debut-in-to-have-and-have-not.html |access-date=September 1, 2014 |website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Bacall-Truman-Piano-1945.jpg|thumb| 20 ਸਾਲਾ ਬੈਕਲ ਪਿਆਨੋ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲੌਂਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਇਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਹੈਰੀ ਐਸ ਟਰੂਮਨ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ ਸੀ (10 ਫਰਵਰੀ, 1945) ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਕੰਟੀਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।]]
[[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼|ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨੇ]] ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਨ-ਸੰਪਰਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬੈਕਲ ਨੇ 10 ਫਰਵਰੀ, 1945 ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿਆਨੋ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੈਰੀ ਐਸ ਟਰੂਮਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਜਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/leadingmanhollyw0000pere|title=The Leading Man: Hollywood and the Presidential Image|last=Peretti|first=Burton|date=September 17, 2012|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-5405-1|page=[https://archive.org/details/leadingmanhollyw0000pere/page/88 88]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 10, 1945 |title=Lauren Bacall sits atop a piano while Vice President Harry S. Truman plays at the National Press Club Canteen |url=http://www.trumanlibrary.org/photographs/view.php?id=34769 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926123331/https://www.trumanlibrary.org/photographs/view.php?id=34769 |archive-date=September 26, 2018 |access-date=January 2, 2015 |publisher=[[Harry S. Truman Presidential Library and Museum]]}}&lt;/ref&gt;

''ਟੂ ਹੈਵ ਐਂਡ ਹੈਵ ਨਾਟ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਕਲ ਚਾਰਲਸ ਬੋਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ''ਕਨਫੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਏਜੰਟ'' (1945) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਲਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹਾਕਸ ਦੀ ਫਿਲਮ ਨੋਇਰ ''ਦ ਬਿਗ ਸਲੀਪ'' (1946) ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਮਈ, ਤੇਜ਼ਾਬ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਵਿਵੀਅਨ ਰਟਲਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਬੋਗਾਰਟ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।, ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਕੈਰੀਅਰ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ. {{Sfn|Bacall|2005}}

=== ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Lauren_Bacall_2007.jpg|thumb| ਫਰਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ''ਵਾਕਰ'' ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਕਲ]]
ਸਤੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਇਨ ਮਾਵਰ ਕਾਲਜ ਨੇ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ [[ਕੈਥਰੀਨ ਹੇਪਬਰਨ|ਕੈਥਰੀਨ ਹੈਪਬਰਨ]] ਮੈਡਲ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ &quot;ਔਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈਪਬਰਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਡ੍ਰਾਈਵ, ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ&quot; ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 7, 2013 |title=Welcome to the Katharine Houghton Hepburn Center |url=http://www.brynmawr.edu/hepburn |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904014407/http://www.brynmawr.edu/hepburn/ |archive-date=September 4, 2014 |access-date=August 13, 2014 |publisher=[[Bryn Mawr College]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਜੂਨ 2007 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰਿਫਾਰਮ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਆਰਥਰ ਐਮ. ਸ਼ਲੇਸਿੰਗਰ ਜੂਨੀਅਰ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2007/jun/29/comment.politics1|title=Our trigger-happy rulers should have been sent on a crash course in history|last=Jenkins|first=Simon|date=June 28, 2007|work=The Guardian|access-date=August 12, 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ''ਦ ਫੋਜਰ''  ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ&lt;ref name=&quot;V1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.variety.com/article/VR1117999405.html?categoryid=1043&amp;cs=1|title=Hutcherson rounds out 'Carmel' cast|last=McNary|first=Dave|date=February 1, 2009|work=Variety|access-date=July 9, 2014|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 14, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414215152/http://variety.com/article/VR1117999405.html?categoryid=1043&amp;cs=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ 14 ਨਵੰਬਰ, 2009 ਨੂੰ ਉਦਘਾਟਨੀ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[http://www.oscars.org/press/pressreleases/2009/20090910a.html &quot;Bacall, Calley, Corman and Willis to Receive Academy's Governors Awards&quot;], Academy of Motion Pictures Arts and Sciences (press release), September 10, 2009.&lt;/ref&gt;

ਬੈਕਲ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਟ੍ਰਬਲ ਇਜ਼ ਮਾਈ ਬਿਜ਼ਨਸ'' ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ।&lt;ref&gt;[http://www.juntoboxfilms.com/projects/trouble-is-my-business &quot;Trouble Is My Business&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109114712/http://www.juntoboxfilms.com/projects/trouble-is-my-business|date=November 9, 2012}}, juntoboxfilms.com, July 2013.&lt;/ref&gt; ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਟੂਡੀਓ ਕੈਨਾਲ ਦੀ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਫਿਲਮ ''ਅਰਨੈਸਟ ਐਂਡ ਸੇਲੇਸਟੀਨ'' ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਡਬ ਕੀਤੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/ernest-celestine-toon-taps-lauren-bacall-paul-giamatti-william-h-macy-exclusive-1200806834/|title=''Ernest &amp; Celestine'': Toon Taps Lauren Bacall, Paul Giamatti, William H. Macy (exclusive)|last=Keslassy|first=Elsa|date=November 8, 2013|work=Variety|access-date=July 9, 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਭੂਮਿਕਾ 2014 ਵਿੱਚ ''[[ਫੈਮਿਲੀ ਗਾਏ|ਫੈਮਲੀ ਗਾਈ]]''  ਐਪੀਸੋਡ &quot;ਮੰਮਜ਼ ਦ ਵਰਡ&quot; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 12, 2014 |title=Breaking News – Tony Award Winner Lauren Bacall Dies at 89 |url=http://www.broadwayworld.com/article/Breaking-News-Tony-Award-Winner-Lauren-Bacall-Dies-at-89-20140812 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814014731/http://www.broadwayworld.com/article/Breaking-News-Tony-Award-Winner-Lauren-Bacall-Dies-at-89-20140812 |archive-date=August 14, 2014 |access-date=August 13, 2014 |publisher=Broadway World}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==

=== ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Bogart_Bacall_wedding_1945.jpg|left|thumb| ਮਲਾਬਾਰ ਫਾਰਮ (21 ਮਈ, 1945) ਵਿਖੇ ਹੰਫਰੀ ਬੋਗਾਰਟ ਅਤੇ ਲੌਰੇਨ ਬੈਕਲ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਆਦਮੀ ਲੁਈਸ ਬ੍ਰੌਮਫੀਲਡ (ਕੇਂਦਰ)]]
21 ਮਈ, 1945 ਨੂੰ, ਬੈਕਲ ਨੇ [[ਹੰਫਰੀ ਬੋਗਾਰਟ|ਹੰਫਰੀ ਬੋਗਾਰਟ ਨਾਲ]] ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹਨੀਮੂਨ ਮਾਲਾਬਾਰ ਫਾਰਮ, ਲੂਕਾਸ, ਓਹੀਓ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ [[ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ|ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ ਲੇਖਕ ਲੁਈਸ ਬ੍ਰੋਮਫੀਲਡ, ਬੋਗਾਰਟ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;New York Times&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/08/13/movies/lauren-bacall-sultry-movie-star-dies-at-89.html|title=Lauren Bacall Dies at 89; in a Bygone Hollywood, She Purred Every Word|date=August 12, 2014|work=The New York Times|access-date=August 13, 2014}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/2014/08/13/movies/lauren-bacall-sultry-movie-star-dies-at-89.html &quot;Lauren Bacall Dies at 89; in a Bygone Hollywood, She Purred Every Word&quot;]. ''The New York Times''. August 12, 2014&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;August 13,&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |year=2014 |title=Malabar Farm State Park Photo |url=http://www.tripadvisor.com/LocationPhotoDirectLink-g50578-d260586-i92852991-Malabar_Farm_State_Park-Lucas_Ohio.html |access-date=October 19, 2015}}&lt;/ref&gt; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 1950 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਜੋੜਾ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਨਰਸਮੇਡ ਨਾਲ ਬੇਵਰਲੀ ਹਿਲਸ ਵਿੱਚ 2707 ਬੈਨੇਡਿਕਟ ਕੈਨਿਯਨ ਡਰਾਈਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੈਕਲ ਨੂੰ ਬੈਟੀ ਬੋਗਾਰਟ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Search |url=https://1950census.archives.gov/search/?county=Los%20Angeles&amp;ed=66-682&amp;page=1 |access-date=April 22, 2022 |website=1950census.archives.gov}}&lt;/ref&gt; 1957 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਬੋਗਾਰਟ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Barnes |first=Mike |last2=Byrge |first2=Duane |date=August 12, 2014 |title=Lauren Bacall, Hollywood's Icon of Cool, Dies at 89 |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/lauren-bacall-dead-hollywood-icon-719699/ |access-date=April 22, 2022 |website=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;

''ਦ ਅਫਰੀਕਨ ਕੁਈਨ'' (1951) ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਬੈਕਲ ਅਤੇ ਬੋਗਾਰਟ [[ਕੈਥਰੀਨ ਹੇਪਬਰਨ|ਕੈਥਰੀਨ ਹੈਪਬਰਨ]] ਅਤੇ [[ਸਪੈਂਸਰ ਟਰੇਸੀ|ਸਪੈਨਸਰ ਟਰੇਸੀ]] ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਰਥਰ ਸ਼ਲੇਸਿੰਗਰ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਲਿਸਟੇਅਰ ਕੁੱਕ ਦੀ ਦੋਸਤ ਬਣ ਕੇ, ਗੈਰ-ਐਕਟਿੰਗ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਲਣ ਲੱਗੀ। 1952 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਐਡਲਾਈ ਸਟੀਵਨਸਨ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਭਾਸ਼ਣ ਕੀਤੇ। ਹੋਰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੈਕਲ ਮੈਕਕਾਰਥੀਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Levy2006&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RKKRrhJk2z8C&amp;pg=PA27|title=From Television to the Berlin Wall|last=Levy|first=Patricia|publisher=Raintree|year=2006|isbn=9781410917874|page=27|access-date=August 13, 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;KuhnRadstone1990&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pjqOM04aGJ8C&amp;pg=PA34|title=The Women's Companion to International Film|last=Kuhn|first=Annette|last2=Radstone|first2=Susannah|publisher=University of California Press|year=1990|isbn=9780520088795|page=34|access-date=August 13, 2014}}&lt;/ref&gt;

=== ਮੌਤ ===
ਬੈਕਲ ਦੀ ਮੌਤ 12 ਅਗਸਤ, 2014 ਨੂੰ ਉਸਦੇ 90ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਮੈਨਹੈਟਨ|ਮੈਨਹਟਨ]] ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅੱਪਰ ਵੈਸਟ ਸਾਈਡ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦ ਡਕੋਟਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;New York Times&quot;/&gt; ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਜੈਮੀ ਬੋਗਾਰਟ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਕਲ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;CNNDeath&quot;/&gt; ਨਿਊਯਾਰਕ-ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੇਰੀਅਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Barnes |first=Mike |last2=Byrge |first2=Duane |date=August 12, 2014 |title=Lauren Bacall, Hollywood's Icon of Cool, Dies at 89 |url=https://www.yahoo.com/movies/lauren-bacall-hollywoods-icon-of-cool-dies-at-89-94579236487.html |access-date=August 13, 2014 |publisher=[[Yahoo! Movies]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BacallDies&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newyorktelegraph.com/index.php/sid/224686889|title=Legendary Actress Lauren Bacall Dies at 89|date=August 13, 2014|work=New York Telegraph|access-date=August 13, 2014|archive-date=ਅਗਸਤ 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814084859/http://www.newyorktelegraph.com/index.php/sid/224686889|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''ਕਿਤਾਬਾਂ'''

* ਬੈਕਲ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮੈਨਹਟਨ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ''ਦ ਡਕੋਟਾ ਸਕ੍ਰੈਪਬੁੱਕ'' (2014), ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਕੋਟਾ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫੋਟੋ-ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਵਾਲੀਅਮ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=71W_oQEACAAJ|title=The Dakota Scrapbook: Volume 1. Exterior|last=The Cardinals|date=April 1, 2014|publisher=Callipygian Ventures|isbn=978-0970081513|edition=1st|access-date=September 30, 2017|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;
* ਨਾਵਲ ''ਫਾਰਗਿਵ ਮੀ, ਲਿਓਨਾਰਡ ਪੀਕੌਕ'' ਵਿੱਚ, ਲੌਰੇਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਲਿਓਨਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲੌਰੇਨ ਬੈਕਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7XhmAgAAQBAJ|title=Forgive Me, Leonard Peacock|last=Matthew Quick|date=August 13, 2013|publisher=Little, Brown Books for Young Readers|isbn=978-0316221320|edition=1st|access-date=November 16, 2017}}&lt;/ref&gt;

'''ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ ਦਾ ਨਾਮ'''

* ਲੌਰਾ ਦਾ ਕਸਬਾ — [[ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ]] ਦੇ [[ਮਾਜੁਰੋ|ਮਜੂਰੋ]] ਟਾਪੂ 'ਤੇ — ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨਪਸੰਦ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕਈ ਟਾਪੂ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Marshall Islands |url=http://www.encyclopedia.com/topic/Marshall_Islands.aspx |access-date=December 31, 2015 |publisher=Encyclopedia.com |quote=The inhabited islands along the southern side of Majuro Atoll have been joined over time by landfill and a bridge to form a 30-mile road from Rita, on the extreme eastern end, to Laura, at the western end. Both villages were so code-named by U.S. forces in World War II after favorite pinups Rita Hayworth and Lauren Bacall.}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|refs=&lt;ref name=NewsDeath&gt;{{cite web| title=Lauren Bacall dead at 89| first=Alison| last=Stephenson| date=August 13, 2014| publisher=[[News Corp Australia]]| access-date=September 30, 2017| url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/lauren-bacall-dead-at-89/story-fn907478-1227022680399}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Height&gt;{{cite news| first=Betsy| last=Sharkey| title=Lauren Bacall's voice resonated with women| url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-lauren-bacall-appreciation-sharkey-20140813-column.html| newspaper=[[Los Angeles Times]]| access-date=August 14, 2014}}&lt;/ref&gt;}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]]</text>
      <sha1>02nwzmnyv8iwpibvsug39wj54yqk5kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਰਾ ਗਾਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157155</id>
    <revision>
      <id>847680</id>
      <parentid>658651</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10033" sha1="5w5xwi961qpitewq41o0chevkj5hxw8" xml:space="preserve">
{{short description|Italian footballer}}
{{EngvarB|date=October 2022}}
{{Use dmy dates|date=October 2022}}
{{Infobox football biography
| name           = ਸਾਰਾ ਗਾਮਾ
| image          = Sara Gama, DF Brescia Calcio Femminile 08 2016 (cropped).jpg
| caption        = ਸਾਰਾ ਗਾਮਾ ਬਰੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ (2016)
| fullname       = 
| birth_date     = {{Birth date and age|df=yes|1989|3|27}}
| birth_place    = [[Trieste]], ਇਟਲੀ
| height         = 1.68 ਮੀਟਰ
| position       = [[ਸੈਂਟਰ ਬੈਕ]] ਇਟਲੀ
| currentclub    = [[Juventus F.C. (women)|Juventus]]
| clubnumber     = 3
| youthyears1    =
| youthclubs1    =
| years1         = 2006–2009
| clubs1         = [[UPC Tavagnacco|Tavagnacco]]
| caps1          = 52
| goals1         = 4
| years2         = 2009–2012
| clubs2         = [[Calcio Chiasiellis|Chiasiellis]]
| caps2          = 50
| goals2         = 2
| years3         = 2010
| clubs3         = → [[Pali Blues]] (loan)
| caps3          = 3
| goals3         = 0
| years4         = 2012–2013
| clubs4         = [[ACF Brescia Femminile|Brescia]]
| caps4          = 25
| goals4         = 3
| years5         = 2013–2015
| clubs5         = [[Paris Saint-Germain Féminines|Paris Saint-Germain]]
| caps5          = 11
| goals5         = 0
| years6         = 2015–2017
| clubs6         = [[ACF Brescia Femminile|Brescia]]
| caps6          = 39
| goals6         = 3
| years7         = 2017–
| clubs7         = [[Juventus F.C. (women)|Juventus]]
| caps7          = 76
| goals7         = 3
| nationalyears1 = 2006– 
| nationalteam1  = [[Italy women's national football team|Italy]]
| nationalcaps1  = 126
| nationalgoals1 = 5
| pcupdate = 2 October 2022
| ntupdate = 10 June 2021 (UTC)
}} 
'''ਸਾਰਾ ਗਾਮਾ ਦਾ ਜਨਮ''' ਜਨਮ 27 ਮਾਰਚ 1989 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਸਾਰਾ ਇਟਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ ਜੋ ਸੈਂਟਰ ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੇਰੀ ਏ ਦੇ ਕਲੱਬ [[ਜੁਵੈਂਟਸ ਐਫਸੀ]] ਅਤੇ [[ਇਟਲੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]] ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

== ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਗਾਮਾ ਨੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ 1 ਫੈਮਿਨਾਈਨ, ਯੂਪੀਸੀ ਟਵਾਗਨਾਕੋ &lt;ref&gt;[http://femminile.football.it/schedagiocatore.php?id_tiposcheda=2&amp;id_annualita=10&amp;id_giocatore=632 Statistics] in Football.it&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੇਰੀ ਏ ਦੇ ਕੈਲਸੀਓ ਚਿਆਸੀਲਿਸ &lt;ref&gt;[http://www.calciochiasiellis.it/index.php?id=62 2011-12 squad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131211192611/http://www.calciochiasiellis.it/index.php?id=62 |date=11 ਦਸੰਬਰ 2013 }} in Chiasiellis' website&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://int.soccerway.com/players/sara-gama/67458/ Statistics] in Soccerway&lt;/ref&gt; ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਡਬਲਯੂ-ਲੀਗ ਟੀਮ ਪਾਲੀ ਬਲੂਜ਼ ਦੇ PSG ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;[http://www.bluessoccerclub.com/roster/431058.html 2010 squad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307083307/http://www.bluessoccerclub.com/roster/431058.html|date=2012-03-07}} in Pali Blues' website&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸਾਰਾ ਇਟਲੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। &lt;ref&gt;[http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=103859/profile/index.html Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105011533/https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=103859/profile/index.html |date=5 ਜਨਵਰੀ 2018 }} in UEFA's website&lt;/ref&gt;ਜਿਸ ਟੀਮ ਨੇ 2009 ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;[http://en.archive.dr.infra.uefa.com/competitions/woco/players/Player=103859/index.html Profile]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} in [[UEFA]]'s Euro 2009 archive&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਅੰਡਰ-19 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸਨੇ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 2008 ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;[http://www.uefa.com/womensunder19/history/season=2008/goldenplayer/ 2008 U19WC MVP: Sara Gama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514012623/http://www.uefa.com/womensunder19/history/season=2008/goldenplayer/ |date=14 ਮਈ 2012 }}. UEFA&lt;/ref&gt;

ਗਾਮਾ ਨੇ ਜੂਨ 2006 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਟੀਮ 2007 ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ 2-1 ਦੀ ਹਾਰ ਗਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italia Campionato Europeo Femminile Svezia 10 - 28 Luglio 2013 |url=http://www.figc.it/other/Brochure2013/ITALIA_EuropeoFemminile2013_Bassa.pdf |access-date=7 December 2013 |publisher=[[Italian Football Federation]] |page=12 |language=it |archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028015701/http://www.figc.it/other/Brochure2013/ITALIA_EuropeoFemminile2013_Bassa.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕੋਚ]] [[ਐਂਟੋਨੀਓ ਕੈਬਰੀਨੀ]] ਨੇ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਯੂਈਐਫਏ ਮਹਿਲਾ ਯੂਰੋ 2013 ਲਈ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 July 2013 |title=Cabrini finalises Italy's Women's EURO squad |url=http://www.uefa.com/womenseuro/news/newsid=1968336.html |access-date=7 December 2013 |website=uefa.com |publisher=[[UEFA]]}}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਨੰ.
! ਤਾਰੀਖ਼
! ਸਥਾਨ
! ਵਿਰੋਧੀ
! ਸਕੋਰ
! ਨਤੀਜਾ
! ਮੁਕਾਬਲਾ
|-
| 1.
| 21 ਸਤੰਬਰ 2021
| Stadion Branko Čavlović-Čavlek, Karlovac, [[ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ|Croatia]]
|      ਕਰੋਸ਼ੀਆ
| align=&quot;center&quot; | '''1''' -0
| align=&quot;center&quot; | 5-0
| rowspan=&quot;2&quot; | 2023 ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੋਗਤਾ
|-
| 2.
| 26 ਅਕਤੂਬਰ 2021
| ਐਲਐਫਐਫ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਵਿਲਨਸ|ਵਿਲਨੀਅਸ]], [[ਲਿਥੁਆਨੀਆ]]
| ਲਿਥੁਆਨੀਆ
| align=&quot;center&quot; | '''4''' -0
| align=&quot;center&quot; | 5-0
|-
|}

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਗਾਮਾ ਦੀ ਮਾਂ ਇਤਾਲਵੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ [[ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਕਾਂਗੋਲੀਜ਼]] ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marco Pasonesi |date=November 5, 2013 |title=L'altra metà del calcio |url=http://paneegazzetta.gazzetta.it/2013/11/05/laltra-meta-del-calcio/ |access-date=11 March 2016 |website=gazzetta.it |language=it}}&lt;/ref&gt;

2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡੇਗਲੀ ਸਟੱਡੀ ਡੀ ਉਡੀਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Juventus, una laurea in difesa. Chiellini? No, Sara Gama |url=https://tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2017/10/10-32081000/juventus_una_laurea_in_difesa_chiellini_no_sara_gama |access-date=2022-01-05 |website=tuttosport.com |language=it}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਤਾਲਵੀ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ੍ਰੈਂਚ]] ਅਤੇ [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੈਨਿਸ਼]] ਬੋਲਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Stefanini |first=Maurizio |date=2019-06-09 |title=Chi è Sara Gama, capitana della Nazionale |url=https://www.lettera43.it/sara-gama/ |access-date=2022-01-05 |website=Lettera43 |language=it-IT}}&lt;/ref&gt;

== ਸਨਮਾਨ ==
'''ਬਰੇਸ਼ੀਆ'''

* ਸੀਰੀ ਏ : 2015-16
* ਕੋਪਾ ਇਟਾਲੀਆ : 2015-16
* ਇਤਾਲਵੀ ਮਹਿਲਾ ਸੁਪਰ ਕੱਪ : 2015, 2016

'''ਜੁਵੇਂਟਸ'''

* ਸੀਰੀ ਏ : 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020–21, 2021–22
* ਕੋਪਾ ਇਟਾਲੀਆ : [[2018–19 Coppa Italia (women)|2018-19]], {{Interlanguage link|2021–22 Coppa Italia (women)|lt=2021–22|it|Coppa Italia 2021-2022 (calcio femminile)}}
* ਸੁਪਰਕੋਪਾ ਇਟਾਲੀਆਨਾ : 2019, 2020–21, 2021–22

'''ਵਿਅਕਤੀਗਤ'''

* AIC ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ XI: 2019 &lt;ref name=&quot;Gran Gala del Calcio 2019&quot;&gt;{{Cite web |date=2 December 2019 |title=Gran Gala del Calcio 2019 winners |url=https://www.football-italia.net/147169/gran-gala-del-calcio-2019-winners |access-date=2 December 2019 |publisher=Football Italia}}&lt;/ref&gt;
* ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ : 2019 &lt;ref name=&quot;2019-SerieAHoF&quot;&gt;{{Cite web |date=5 February 2020 |title=Pirlo, Mazzone, Boniek in Hall of Fame |url=https://www.football-italia.net/149677/pirlo-mazzone-boniek-hall-fame |access-date=7 February 2020 |publisher=Football Italia}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* 100 ਜਾਂ ਵੱਧ ਕੈਪਸ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਫੁਟਬਾਲਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ( ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ )

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]</text>
      <sha1>5w5xwi961qpitewq41o0chevkj5hxw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਨੰਦਾ ਪਟਨਾਇਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157230</id>
    <revision>
      <id>847709</id>
      <parentid>840392</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8930" sha1="19kwv4roctg627ekdc0660ytbgn6c3h" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name              = Sunanda Patnaik
| image             = SunandaPatnaik.JPG
| image_size        = &lt;!-- Only for images narrower than 220 pixels --&gt;
| caption           = Sunanda Patnaik while signing an autograph
| birth_name        = 
| alias             = 
| birth_date        = {{Birth date|1934|11|7|df=y}}
| birth_place       = [[Baramba, India|Baramba]]
| origin            = [[Puri]] / [[Cuttack]], [[Odisha]], [[India]]&lt;ref name=&quot;Dey1990&quot;&gt;{{cite book|author=Suresh Chandra Dey|title=The Quest for Music Divine|url=https://books.google.com/books?id=__R04X3cSfoC&amp;pg=PR13|year=1990|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7024-301-4|pages=13–}}&lt;/ref&gt;
| death_date        = {{death date and age|2020|1|19|1934|11|7|df=y}}
| death_place       = [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]
| genre             = [[Hindustani classical music]]
| occupation        = Singer, composer
| instrument        = 
| years_active      = 
| label             = 
| website           = 
| associated_acts   = 
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Sunanda_Patnaik.jpg|thumb|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਨੰਦਾ ਪਟਨਾਇਕ, ਮਈ 2012]]
'''ਸੁਨੰਦਾ ਪਟਨਾਇਕ''' (7 ਨਵੰਬਰ 1934-19 ਜਨਵਰੀ 2020) [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਤੋਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ]] ਸੀ। &quot;ਗੁਰੂਮਾ&quot; ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਮਹਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਓਡੀਆ]] ਕਵੀ ਬੈਕੁੰਠਨਾਥ ਪਟਨਾਇਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ  ਕਟਕ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਅਸਫ਼ ਅਲੀ|ਆਸਿਫ ਅਲੀ]] ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ [[ਪੁਰੀ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆਂ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿਖੇ ਪੰਡਿਤ ਵਿਨਾਇਕ ਰਾਓ ਪੱਟਵਰਧਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1956 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1957 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਦਰੰਗ ਸਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 13 ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲੇ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਰਾਨਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਅਤੇ [[ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਕਾਲੀ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ 1983 ਤੋਂ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1120817/jsp/saltlake/story_15860794.jsp|title=Married to music|date=17 August 2012|work=The Telegraph|access-date=16 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061246/http://www.telegraphindia.com/1120817/jsp/saltlake/story_15860794.jsp|archive-date=23 October 2013|location=India}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==
ਉਹਨਾਂ  ਨੂੰ 1970 ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਡ਼ੀਸਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਮੈਰਿਕਾ (ਓ. ਐੱਸ. ਏ.) ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚਿਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਸਾਲ 2012 ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਟੈਗੋਰ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ) ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ''ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੰਡਲ'' ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ  ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ 'ਸੁਨੰਦਾ ਸਨਮਾਨ' ਰੱਖਿਆ ਸੀ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2020 |title=Classical music award renamed as Sunanda Samman |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2020/oct/23/classical-music-award-renamed-as-sunanda-samman-2214014.html |access-date=2021-02-15 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Odisha institutes award to honour singer Sunanda Patnaik |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/odisha-institutes-award-to-honour-singer-sunanda-patnaik/1960504 |access-date=2021-02-15 |website=www.outlookindia.com/}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ==
''ਨੀਲਮਾਧਾਬਾ'' ਉਹਨਾਂ  ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਲੀਪ ਪਟਨਾਇਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 58ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2010 ਲਈ &quot;ਸਰਬੋਤਮ ਜੀਵਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ&quot; ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;[http://natcon.spicmacay.info/2011/05/22/nilamadhaba-award-winning-documentary-on-life-of-sunanda-patnaik-to-be-screened/ The National Convention 2011 Spic Macay: Nilamadhaba – Award winning documentary on life of Sunanda Patnaik to be screened] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025001109/http://natcon.spicmacay.info/2011/05/22/nilamadhaba-award-winning-documentary-on-life-of-sunanda-patnaik-to-be-screened/|date=25 October 2011}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ==

* ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ''
&lt;gallery&gt;
ਤਸਵੀਰ:SunandaPatnaik2.JPG|Sunanda Patnaik Signing autograph
ਤਸਵੀਰ:SunandaPatnaikAutograph1.JPG|Sunanda Patnaik's signature
&lt;/gallery&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਟਕ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]]</text>
      <sha1>19kwv4roctg627ekdc0660ytbgn6c3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157569</id>
    <revision>
      <id>847525</id>
      <parentid>846481</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6837" sha1="sa67byd7xjc9wfpym7j14fq8ytymxce" xml:space="preserve">
'''ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ''' ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ [[ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]], ਚੈਨਲ 4, ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਕੇ, ਯੂਐਸ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਸਾਰਕਾਂ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ — ਅਫਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ — ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਗਰੀਬੀ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;RP2014&quot;&gt;[https://rorypecktrust.org/Awards/2014/Award-Finalists/Sony-Impact-Award/Ruhi-Hamid &quot;Ruhi Hamid (British)&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170415233007/https://rorypecktrust.org/Awards/2014/Award-Finalists/Sony-Impact-Award/Ruhi-Hamid |date=2017-04-15 }}, 2014 Finalists, Rory Peck Awards.&lt;/ref&gt; ਲੰਡਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਹ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Enahoro&quot;&gt;Carole Enahoro, [http://go.galegroup.com/ps/anonymous?id=GALE%7CA264012584&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=fulltext&amp;issn=09510230&amp;p=AONE&amp;sw=w&amp;authCount=1&amp;isAnonymousEntry=true &quot;: War is backward: Ruhi Hamid--graphic artist&quot;], ''Women Artists Slide Library Journal'', Issue 30, October–November 1989.&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==

=== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ===
ਰੁਹੀ ਹਾਮਿਦ ਦਾ ਜਨਮ ਮਵਾਂਜ਼ਾ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;Bklyn&quot;&gt;[http://www.brooklynfilmfestival.org/films/detail.asp?fid=784 &quot;About the director&quot;], Brooklyn Film Festival, 2007.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ&lt;ref name=&quot;Enahoro&quot;/&gt; 1980 ਵਿੱਚ ਮਿਡਲਸੈਕਸ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਤੋਂ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਡੰਬਰ ਦੇ ਨਾਲ,&lt;ref name=&quot;Enahoro&quot; /&gt; [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ। ਨੌਜਵਾਨ ਕਾਲੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.]]&lt;ref name=&quot;t2f&quot;&gt;[http://www.t2f.biz/2008/07/ &quot;The Rockstar &amp; the Mullahs + Live Performance by DJ HERETIC — Ruhi Hamid&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191220082702/http://www.t2f.biz/2008/07/ |date=2019-12-20 }}, t2f.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IJF&quot;&gt;[http://www.journalismfestival.com/speakers/hamid-ruhi/ &quot;Hamid Ruhi&quot;]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, International Journalism Festival.&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==

* 2004: ''ਦ ਰੌਕ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ'' ਲਈ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ &quot;ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਹਾਣੀ - ਪ੍ਰਸਾਰਣ&quot; ਪੁਰਸਕਾਰ&lt;ref&gt;[http://www.films.com/id/13042 &quot;The Rock Star and the Mullahs: Cultural Tensions within Pakistan&quot;], Films Media Group.&lt;/ref&gt;
* 2005: ''ਏਟ ਦ ਏਪੀਸੈਂਟਰ'' ਲਈ ਰੋਰੀ ਪੇਕ ਅਵਾਰਡ - ਸੁਨਾਮੀ ਏਸੇਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ&lt;ref name=&quot;IJF&quot;/&gt;
* 2010: ਗਰੀਅਰਸਨ ਅਵਾਰਡ ( ''ਔਰਤਾਂ, ਵਿਆਹ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਮੈਂ'' ) ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ&lt;ref&gt;[http://www.griersontrust.org/grierson-awards/past-awards/2010/the-grierson-awards-2010-shortlist/ &quot;The Grierson Awards 2010: Shortlist&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181007203306/http://www.griersontrust.org/grierson-awards/past-awards/2010/the-grierson-awards-2010-shortlist/ |date=2018-10-07 }}, The Grierson Trust.&lt;/ref&gt;
* 2014: ਰੋਰੀ ਪੇਕ ਅਵਾਰਡਸ ( ''ਨਾਈਫ ਕ੍ਰਾਈਮ ਈਆਰ'' ) ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲਿਸਟ&lt;ref name=&quot;RP2014&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sony.co.uk/pro/press/sony-pr-ibc-2014-rory-peck &quot;International line-up of Rory Peck finalists show us why freelance journalists deserve recognition, support and protection&quot;], Sony UK, 10 September 2014.&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p01fwdwt &quot;ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ - ਲਾਈਫ ਥਰੂ ਮਾਈ ਲੈਂਸ&quot;], ਬੀਬੀਸੀ, 29 ਅਗਸਤ 2013।
* [http://www.joy-de-vivre.com/2015/11/meeting-ruhi-hamid.html &quot;ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212105207/http://www.joy-de-vivre.com/2015/11/meeting-ruhi-hamid.html |date=2017-02-12 }}, ਜੋਏ ਡੀ ਵਿਵਰੇ, 21 ਨਵੰਬਰ 2014।
* [https://vimeo.com/user12603250/videos ਪੱਖਪਾਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀਡੀਓਜ਼] Vimeo.
* [https://web.archive.org/web/20160915235900/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bc4adf0ea &quot;ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ - ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ&quot;], BFI.
* [https://www.thetalentmanager.co.uk/talent/6580/ruhi-hamid &quot;ਰੂਹੀ ਹਾਮਿਦ&quot;] ਦ ਟੈਲੇਂਟ ਮੈਨੇਜਰ ਵਿਖੇ।
* {{IMDB name|1172241}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=6mvUAwMShWI &quot; {{'}} ਘਰ' ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹਾਂ | ਰੁਹੀ ਹਾਮਿਦ | TEDxLeamingtonSpa&quot;], TEDx ਟਾਕਸ, 14 ਫਰਵਰੀ 2018।
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>sa67byd7xjc9wfpym7j14fq8ytymxce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਧਾ ਯਾਦਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157702</id>
    <revision>
      <id>847706</id>
      <parentid>660672</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5442" sha1="jqquf4y2gx3k1lt0m6jphtqlqdc2knb" xml:space="preserve">
'''ਸੁਧਾ ਯਾਦਵ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੱਤਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BJP National Office Bearers |url=http://www.bjp.org/organisation/office-bearers |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022002728/http://www.bjp.org/organisation/office-bearers |archive-date=22 October 2014 |access-date=27 July 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1999 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ 13ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਸੰਸਦੀ ਬੋਰਡ ( https://www.bjp.org/parliamentary-board {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220925142536/https://www.bjp.org/parliamentary-board |date=2022-09-25 }} ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ, ਕਾਰਗਿਲ [[ਜੰਗ|ਯੁੱਧ]] ਵਿਚ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਲੈਕਚਰਾਰ, ਉਹ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਫਟ ਡਰਿੰਕਸ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜੇਪੀਸੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੱਤਰ ਹੈ। &lt;sup&gt;[ਹਥਿਆ ਗਿਆ!&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt; ਡਾ. ਸੁਧਾ ਯਾਦਵ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 2004 ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਗੁੜਗਾਉਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 2009 ਦੀ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ। 3 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਸੁਧਾ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਓਬੀਸੀ ਮੋਰਚਾ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/amit-shah-reshuffles-bjp-frontline-gives-responsiblity-of-key-states-to-his-confidants/articleshow/47932331.cms|title=Amit Shah reshuffles BJP frontline, gives {{as written|responsib|lity [sic]}} of key states to his confidants|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=With eye on Bihar polls, BJP to set up new OBC front |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/with-eye-on-bihar-polls-bjp-to-set-up-new-obc-front/article1-1365706.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705125052/http://www.hindustantimes.com/india-news/with-eye-on-bihar-polls-bjp-to-set-up-new-obc-front/article1-1365706.aspx |archive-date=5 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 2023 |title=BJP Questions JD(U)'s Source of Funds for Poll Campaign |url=http://www.outlookindia.com/news/article/bjp-questions-jdus-source-of-funds-for-poll-campaign/905192 |access-date=2023-03-15 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135257/http://www.outlookindia.com/news/article/bjp-questions-jdus-source-of-funds-for-poll-campaign/905192 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== 1999 ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ==
ਇਹ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਸਾਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਾਰਗਿਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਲਈ ਤਰਜੀਹੀ ਕੋਟੇ ਤਹਿਤ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲਈ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਲੜੀ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਫਲ ਰਾਜਨੇਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਨੁਭਵੀ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ 2004 ਅਤੇ 2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁੜਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਹੁਣ ਆਈਆਈਟੀ ਰੁੜਕੀ) ਤੋਂ 1987 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>jqquf4y2gx3k1lt0m6jphtqlqdc2knb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਓਲੀ ਮਿੱਤਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157784</id>
    <revision>
      <id>847647</id>
      <parentid>846420</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7703" sha1="ld9pvzxim65r5dz3z1c5oju0ygufn5s" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਾਓਲੀ ਮਿੱਤਰਾ
| image              = A portrait of Saoli Mitra who will be presented with the Sangeet Natak Akademi Award for Theatre - Acting (Bengali) by the President Dr. A.P.J Abdul Kalam in New Delhi on October 26, 2004.jpg
| alt                = 
| caption            = ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਾ
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 1948
| birth_place        = [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ
| death_date         = {{death date and given age|2022|01|16|73|df=yes}}
| death_place        = [[Kolkata]], [[West Bengal]], India
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| known_for          = 
| parents            = ਸੋਂਭੁ ਮਿੱਤਰਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ
| awards             = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2009)&lt;br /&gt;ਬੰਗਾ ਬਿਭੂਸ਼ਣ (2012)
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸ਼ਾਓਲੀ ਮਿੱਤਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shaoli Mitra;''' {{Lang-bn|শাঁওলি মিত্র}} ; {{Circa}} 1948 – 16 ਜਨਵਰੀ 2022) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IT-Saoli&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/saoli-mitra-eminent-theatre-personality-actress-dead-1900765-2022-01-16|title=Saoli Mitra, eminent theatre personality, actress dies at 73|last=[[Press Trust of India]]|access-date=16 January 2022|language=en|via=India Today}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਰਿਤਵਿਕ ਘਟਕ]] ਦੀ ''ਜੁਕਤੀ ਤਕੋ ਆਰ ਗੱਪੋ'' ਵਿੱਚ ''ਬੰਗਾਬਾਲਾ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Jukti Takko Aar Gappo DVD&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1051230/asp/etc/story_5652421.asp|title=Jukti Takko Aar Gappo|date=30 December 2005|work=Telegraph Calcutta|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060912130915/http://www.telegraphindia.com/1051230/asp/etc/story_5652421.asp|archive-date=12 September 2006}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਿਤਰਾ|ਸੋਂਭੂ ਮਿੱਤਰਾ]] ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਥੀਏਟਰ ਦੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Shaonli Mitra : Theatre Person&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?202354|title=Shaonli Mitra : Theatre Person|date=23 October 1996|work=Outlook India|access-date=25 June 2012|archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207112908/http://www.outlookindia.com/magazine/story/shaonli-mitra-theatre-person/202354|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chakravarty2003&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UopjAAAAMAAJ|title=Crossings, stories from Bangladesh and India|last=Radha Chakravarty|publisher=Indialog Publications|year=2003|isbn=9788187981398|pages=14–20|access-date=25 June 2012}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਮਿੱਤਰਾ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੋੰਭੂ ਮਿੱਤਰਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Ananda&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.anandabazar.com/entertainment/eminent-theater-persona-shaoli-mitra-is-no-more-dgtl/cid/1323937|title=Shaoli Mitra: চিরবিদায় শাঁওলি মিত্রের, শেষ ইচ্ছাপত্র মেনে সবার আড়ালে তাঁর শেষকৃত্য|last=&lt;!--Staff writer(s)/no by-line.--&gt;|date=16 January 2022|work=[[Anandabazar Patrika]]|access-date=17 January 2022|location=[[Kolkata]]|language=bn}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕ ''[[ਡਾਕਖਾਨਾ (ਨਾਟਕ)|ਡਾਕਘਰ]]'' ਵਿੱਚ ਅਮਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sangbadpratidin.in/entertainment/event/eminent-theatre-artist-shaoli-mitra-passes-away/|title=বিশিষ্ট নাট্যব্যক্তিত্ব শাঁওলি মিত্রের জীবনাবসান|work=[[Sangbad Pratidin]]|access-date=16 January 2022|language=bn}}&lt;/ref&gt; 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰ]] ਸ਼ਰਧਾਸ਼ੋਸ਼ਤੋ ਜਨਮਬਰਸ਼ਾ ਉਦਜਾਪਨ ਸਮਿਤੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੀ।&lt;ref name=&quot;Tagore plans unveiled&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110727/jsp/calcutta/story_14293288.jsp|title=Tagore plans unveiled|date=27 July 2011|work=Telegraph Calcutta|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130644/http://www.telegraphindia.com/1110727/jsp/calcutta/story_14293288.jsp|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Of myth and reality&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1050917/asp/calcutta/story_5250427.asp|title=Of myth and reality|date=17 September 2005|work=Telegraph Calcutta|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304095927/http://www.telegraphindia.com/1050917/asp/calcutta/story_5250427.asp|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਿਤਰਾ|ਬੋਹਰੂਪੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ &quot;ਪੰਚਮ ਬੈਦਿਕ&quot; ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਹਰੀ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ==
ਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੁਲਾਈ 1977 ਵਿੱਚ ਬਹੁਰੂਪੀ ਦੇ ਕਾਲੀਪ੍ਰਸਾਦ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਮਿੱਤਰਾ ਦੀ 16 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 

=== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
* ''ਜੁਕਤੀ ਤਕੋ ਆਰ ਗੱਪੋ'' (ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬੋਂਗੋਬਾਲਾ)

== ਅਵਾਰਡ ==

* [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ]] ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ 2003 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 
* [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਰੰਗਮੰਚ]] ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਬੰਗਾ ਬਿਭੂਸ਼ਣ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ  
* 2009 ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022]]</text>
      <sha1>ld9pvzxim65r5dz3z1c5oju0ygufn5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਯਾਮਾ ਚੋਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157914</id>
    <revision>
      <id>847643</id>
      <parentid>774758</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5006" sha1="sydamcalt0ntybexvegg32o1k5qq0nq" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| name                = ਸ਼ਯਾਮਾ ਚੋਨਾ
| image               = 
| birth_date          = {{birth date and age|1942|8|12|df=yes}}
| birth_place         = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]
| nationality         = ਭਾਰਤੀ
| residence           = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ
| occupation          = ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ,&lt;br /&gt; ਅਪੰਗਤਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਕ &lt;br /&gt;ਤਮਨਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]]&lt;br /&gt;
ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ, ਆਰ ਕੇ ਪੁਰਮ
| website             = {{URL|http://www.tamana.org/}}
}}

'''ਸ਼ਿਆਮਾ ਚੋਨਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shayama Chona;''' ਜਨਮ 12 ਅਗਸਤ 1942) ਤਮਨਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸਥਾਪਿਤ 1984) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਆਰ ਕੇ ਪੁਰਮ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Farewell to outgoing Principal Dr. Shayama Chona |url=http://www.dpsrkp.net/webgallery/farewell/pages/DSC04310.htm |access-date=2014-01-06 |publisher=Delhi Public School, R. K. Puram |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230327/http://www.dpsrkp.net/webgallery/farewell/pages/DSC04310.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1997 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦਿ ਕਾਜ਼ ਆਫ ਦਿ ਡਿਸੇਬਲਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਵਰਨਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਤਮਨਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਰਪਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਮਦਰ ਟੈਰੇਸਾ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Education Congress &amp;#124; Education Awards &amp;#124; Education Exhibition -?Indian Education Show 2013 |url=http://www.educationbiz.in/2013/shayama.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501003533/http://www.educationbiz.in/2013/shayama.php |archive-date=2013-05-01 |website=www.educationbiz.in}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aru Srivastava |date=28 June 1999 |title=A DPS Principal's Plan For Educating Underprivileged Children |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?207695 |access-date=2014-01-06 |publisher=Outlook |archive-date=2014-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140105043813/http://www.outlookindia.com/article.aspx?207695 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Padma Awards Directory (1954–2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt; ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਤਮਨਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਉਸ ਦੀ ਧੀ, &quot;ਤਮਨਾ&quot; ਨਾਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਕੇਂਦਰ, ਤਮਨਾ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਕੂਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 12 ਫਰਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਇਲ ਹਾਈਨੈਸ, [[ਡਾਇਨਾ, ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ|ਡਾਇਨਾ, ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tamana.org/Welcome.aspx |title=Tamana, March 1984 |access-date=2023-03-16 |archive-date=2023-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316161621/http://tamana.org/Welcome.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==

* '''2008''' : 2008 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ
* '''1999''' : 1999 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.tamana.org/ ਤਮਨਾ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230316161524/http://tamana.org/ |date=2023-03-16 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]]</text>
      <sha1>sydamcalt0ntybexvegg32o1k5qq0nq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਿਜਾ ਬਜਾਜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158454</id>
    <revision>
      <id>847574</id>
      <parentid>832865</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12203" sha1="jctgd7gwuz3fjvhqlwomqsf1lhq0rr3" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;ਵਰਿਆ ਬਜਾਜ&lt;/div&gt;
|- alt=&quot;&amp;quot;Varija Bajaj&amp;quot;&quot; data-file-height=&quot;2041&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;1360&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;330&quot; resource=&quot;./File:VarijaBajaj.jpg&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/VarijaBajaj.jpg/220px-VarijaBajaj.jpg&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/VarijaBajaj.jpg/330px-VarijaBajaj.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/VarijaBajaj.jpg/440px-VarijaBajaj.jpg 2x&quot; width=&quot;220&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; | 
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਕੌਮੀਅਤ
| class=&quot;infobox-data category&quot; | ਭਾਰਤੀ
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਕਿੱਤਾ
| class=&quot;infobox-data role&quot; | [[Fashion designer|ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ]]
|}
'''ਵਰੀਜਾ ਬਜਾਜ''' ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਰਕਵੇਅਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India's top fashion designers decode Priyanka Gandhi's style quotient |url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/india-s-top-fashion-designers-decode-priyanka-gandhi-s-style-quotient-1479879-2019-03-17 |access-date=23 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=10th anniversary of the Varija Bajaj Design Studio in Delhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/delhi/10th-anniversary-of-the-Varija-Bajaj-Design-Studio-in-Delhi/articleshow/43896783.cms |access-date=23 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 January 2020 |title=The New Dress Code: Dressing in the age of millennials, start-ups and gig economy |url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/the-new-dress-code-dressing-in-the-age-of-millennials-start-ups-and-gig-economy/1820228/ |access-date=22 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Designer Varija Bajaj Ventures Into Label Focused on Indian Culture, Body Shape For Working Women |url=https://www.india.com/lifestyle/designer-varija-bajaj-ventures-into-label-focused-on-indian-culture-body-shape-for-working-women-3599507/ |access-date=22 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Designer Varija Bajaj's new label will focus on Indian culture, body shapes and skin tone |url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/celebs/2019/mar/10/designer-varija-bajajs-new-label-will-focus-on-indian-culture-body-shapes-and-skin-tone-13345.html |access-date=22 May 2020}}&lt;/ref&gt; 2016 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਰਨਵੇਅ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ &quot;ਪਗੜੀ&quot; ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ, ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਹੈੱਡਗੇਅਰ 'ਪਗੜੀ' ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=When 5-year-old turned showstopper for designer Varija Bajaj |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/when-5-year-old-turned-showstopper-for-designer-varija-bajaj-116091700180_1.html |access-date=22 May 2020}}&lt;/ref&gt;  ਉਸਦਾ &quot;ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ&quot; ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2017 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਰਨਵੇ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲੰਕ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 2017 |title=India Runway Week 2017 brings social messages on fashion ramp |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/india-runway-week-2017-brings-social-messages-on-fashion-ramp-4636085/ |access-date=23 May 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
2000 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਜਾਜ ਨੇ [[ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ]], ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਆਨਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਸ਼ੈਫੀਲਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Consultancy, Entrepreneurship, and Leadership: The Sheffield MBA |url=https://www.sheffield.ac.uk/polopoly_fs/1.694433!/file/Revised_MBA_Brochure_April_2017.pdf |access-date=8 July 2020 |archive-date=29 ਜੂਨ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629142740/https://www.sheffield.ac.uk/polopoly_fs/1.694433!/file/Revised_MBA_Brochure_April_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Sheffield MBA |url=http://management.sheffield.ac.uk/site/assets/files/2251/catalyst-issue-06-2014.pdf |access-date=8 July 2020 |archive-date=8 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708131943/http://management.sheffield.ac.uk/site/assets/files/2251/catalyst-issue-06-2014.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ਯੂ.ਕੇ.]] ਚਲੀ ਗਈ।

== ਅਵਾਰਡ ==
ਵਰੀਜਾ ਬਜਾਜ ਫੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਗੌਰਵ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਆਫਿਸ ਐਂਡ ਯੂ ਲਈ ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਲੇਬਲ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Varija Bajaj |url=https://www.licenseindia.com/expo2019/varija.php/ |access-date=10 June 2021 |archive-date=10 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610100848/https://www.licenseindia.com/expo2019/varija.php/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਹੁਣ [[ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ]] -ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਹੈ।

== ਪਰਉਪਕਾਰ ==
ਵਰੀਜਾ ਬਜਾਜ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਰੀਜਾ ਲਾਈਫ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਰੀਜਾ ਲਾਈਫ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪੰਗਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਗਤਾ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Varija Life’s National Ability Summit highlights opportunities for disability inclusion in diverse fields |url=https://newzhook.com/story/world-disability-day-varija-life-national-ability-summit-disabied-inclusion-virtual/ |access-date=10 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A startup challenge enabling special care initiatives |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/amp/a-startup-challenge-enabling-special-care-initiatives/1873440 |access-date=6 January 2022 |archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106104154/https://www.outlookindia.com/newsscroll/amp/a-startup-challenge-enabling-special-care-initiatives/1873440 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਰੀਜਾ ਲਾਈਫ ਨੇ ਵੀ ਅਨੁਕੂਲ ਕੱਪੜਿਆਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਮੰਗਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ 27 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਲਜ ਖੋਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Varija Trust’s research on adaptive clothing hopes to put the focus on inclusion in fashion |url=https://newzhook.com/story/varija-trusts-new-research-on-adaptive-clothing-garners-attention-for-inclusion-in-fashion/ |access-date=10 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A different fashion: Making clothing designs inclusive |url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/beauty-and-fashion/2019/11/24/different-fashion-making-clothing-designs-inclusive.html |access-date=10 June 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਪੰਗਤਾ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵਰਲਡ ਸੀਐਸਆਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਚੋਟੀ ਦੇ 100 ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਵਰੀਜਾ ਲਾਈਫ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਗਤਾ ਸੰਮੇਲਨ-2021 ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਮਲਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪੰਗਤਾ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Varija Life invites National Ability Summit-2nd Edition International conference |url=https://asianews.press/2021/11/27/varija-life-invites-national-ability-summit-2nd-edition-international-conference/amp/ |access-date=6 January 2022 |archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220107035336/https://asianews.press/2021/11/27/varija-life-invites-national-ability-summit-2nd-edition-international-conference/amp/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=National Ability Summit: A platform for disability inclusion |url=https://ianslife.in/index.php/fashion/national-ability-summit-platform-disability-inclusion |access-date=6 January 2022 |archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106104159/https://ianslife.in/index.php/fashion/national-ability-summit-platform-disability-inclusion |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Varija Life to hold the Second Edition of National Ability Summit-India 2021 |url=http://newzhook.com/story/varija-life-to-hold-the-second-edition-national-ability-summit-india-to-build-disability-awareness/ |access-date=6 January 2022}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਕਿ ਅਪੰਗਤਾ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਮਾਹਰਾਂ ਨਾਲ ਅਪੰਗਤਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਇੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Official website|http://www.lela.co.in/}}
* {{Official website|http://www.officeandyou.in/}}
* {{Official website|https://www.varijahome.com/}}
* [http://www.fdci.org/members/profile/2120588261.html Profile at Fashion Design Council of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230321112931/http://www.fdci.org/members/profile/2120588261.html |date=2023-03-21 }}
* {{Cite web |date=17 June 2016 |title=Designer Varija Bajaj celebrates womanhood with aplomb |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Amaravati-Tab/2016-06-16/Designer-Varija-Bajaj-celebrates-womanhood-with-aplomb/235693 |access-date=23 May 2020}}
* {{Cite web |date=18 February 2017 |title=Surajkund Mela exhibits the trends of Jharkhand |url=https://www.sundayguardianlive.com/fashion/8408-surajkund-mela-exhibits-trends-jharkhand |access-date=23 May 2020 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]]</text>
      <sha1>jctgd7gwuz3fjvhqlwomqsf1lhq0rr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਗੋਪੀਨਾਥ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158535</id>
    <revision>
      <id>847654</id>
      <parentid>654022</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8248" sha1="fy8ljfl4vay9d66564afkurd1uzfe8i" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| name                = ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਗੋਪੀਨਾਥ
| office              = [[HDFC ਬੈਂਕ]] ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ
| termstart           = 2 ਜਨਵਰੀ 2015
| termend             = 2 ਜੁਲਾਈ 2021
| office1             = [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ
| termstart1          = 21 ਸਤੰਬਰ 2004
| termend1            = 20 ਜੂਨ 2011
| governor1           = ਵਾਈ.ਵੀ. ਰੈੱਡੀ&lt;br&gt;ਦੁਵਵਰੀ ਸੁਬਾਰਾਓ
| predecessor1        = ਵੇਪਾ ਕਾਮੇਸਮ
| successor1          = ਹਾਰੂਨ ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ
}}

'''ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਗੋਪੀਨਾਥ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shyamala Gopinath;''' ਜਨਮ 20 ਜੂਨ 1949) [[ਐੱਚ ਡੀ ਐੱਫ ਸੀ ਬੈਂਕ|HDFC ਬੈਂਕ]] ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕੀਟ ਪੂੰਜੀਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਿਣਦਾਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=HDFC Bank market capitalization crosses Rs3 trillion |url=http://www.livemint.com/Money/A2RACm44tCUatQcabIEybJ/HDFC-Bank-market-capitalization-crosses-Rs3-trillion.html |access-date=2016-05-28 |publisher=Livemint}}&lt;/ref&gt; ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗੋਪੀਨਾਥ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] (ਆਰਬੀਆਈ) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=H R Khan likely to be RBI deputy governor |url=http://www.rediff.com/money/report/h-r-khan-likely-to-be-rbi-deputy-governor/20110608.htm |access-date=2011-06-08 |website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ ਸੰਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਛੋਟੀਆਂ ਬੱਚਤ ਸਕੀਮਾਂ ਦੇ ਰਿਟਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ 8 ਜੁਲਾਈ, 2010 ਨੂੰ ਗਠਿਤ ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਗੋਪੀਨਾਥ ਪੈਨਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Report of the Committee on Comprehensive Review of National Small Savings Fund |url=http://finmin.nic.in/reports/report_committee_comprehensive_review_nssf.pdf |access-date=2011-06-07 |publisher=finmin.nic}}&lt;/ref&gt; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2016&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Interest Rates on various Small Savings Schemes for the 1st Quarter of 2016-17 notified;. Additional Interest Rate spreads which the Government allows on Small Savings Schemes like PPF, Senior Citizen Savings Scheme, Sukanya Samridhi Scheme and NSC etc. are being continued and included in the rates notified today |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=138169 |access-date=2016-03-18 |publisher=pib.nic.in}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰੀਸੈਟਿੰਗ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਹੁਣ ਤੋਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਪਿਛਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੇ G-Sec ਉਪਜਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹਰ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਰੀਸੈਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਸੁਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਦੂਜੀ ਨਰਸਿਮਹਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ ਐਂਡ ਫਾਈਨਾਂਸ (1974) ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਐਸੋਸੀਏਟ, ਉਸਨੇ [[ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (1980) ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਗੋਪੀਨਾਥ ਗਣਿਤ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਮਰਸ ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ। ਇਤਫਾਕਨ, ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਾਮਰਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-10-08/news/27418170_1_deputy-governor-shyamala-gopinath-rbi|title=Minting history|last=Nayak|first=Gayatri|date=8 October 2004|work=[[The Economic Times]]|access-date=2020-04-30|archive-url=https://archive.today/20160822223802/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-10-08/news/27418170_1_deputy-governor-shyamala-gopinath-rbi|archive-date=2016-08-22}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1970 ਵਿੱਚ [[ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਰਬੀਆਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਵੀ ਕੀਤਾ।

== ਵਿਰਾਸਤ ==
ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੂੰ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤਰਲਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ|1999 ਦੇ ਕਾਰਗਿਲ ਸੰਘਰਸ਼]], 2000 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਬਾਂਡ ਦੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RBI Deputy Governor Shyamala Gopinath Retires |url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/rbi-deputy-governor-shyamala-gopinath-retires/725466 |access-date=2011-06-20 |publisher=Outlook India |archive-date=2016-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818193000/http://www.outlookindia.com/newswire/story/rbi-deputy-governor-shyamala-gopinath-retires/725466 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਲੇਹਮਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਸਮੇਤ ਸੰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਰੁਚੀਆਂ ==
ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੇ ਅਕਸਰ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=There is a lot of satisfaction in contributing to public policy |url=http://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/there-is-a-lot-of-satisfaction-in-contributing-to-public-policy/article2120966.ece |access-date=2011-06-20 |publisher=The Hindu Business Line}}&lt;/ref&gt; ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]]</text>
      <sha1>fy8ljfl4vay9d66564afkurd1uzfe8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158735</id>
    <revision>
      <id>847629</id>
      <parentid>654735</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4081" sha1="f6xzxjzgds930ws9j2j6o43xfjrb5qs" xml:space="preserve">
'''ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Smriti Mishra''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ|ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਲ]] ਦੀ ''[[ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ]]'', ਸੁਧੀਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਇਜ਼ ਰਾਤ ਕੀ ਸੁਬਾਹ ਨਹੀਂ, [[ਪਾਮੇਲਾ ਰੂਕਸ]] ਦੀ ''[[ਟ੍ਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਟਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ,'' ''ਮਨੀਸ਼ ਤਿਵਾਰੀ ਦੀ ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਯਾ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ'' ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 1997 |title=The River Goddess: Stunning Smriti Mishra's debut film 'Jaya Ganga' opens in India |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?202794 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |access-date=23 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=12 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612232418/http://outlookindia.com/article.aspx?202794 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vijaysingh.net/jayaganga/artists.htm Artists Jaya Ganga]&lt;/ref&gt;

ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ &quot; ਇਸ ਰਾਤ ਕੀ ਸੁਬਹ ਨਹੀਂ &quot; ਵਿੱਚ &quot; [https://www.youtube.com/watch?v=IelPNu6u4y4 ਚੁਪ ਤੁਮ ਰਹੋ] &quot; ਨਾਮਕ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।


[[ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ|ਨਿਦਾ ਫਾਜ਼ਲੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਇਸ ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਐਮਐਮ ਕੀਰਵਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗੀਤ ਇੱਕ ਗੁੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਲਈ [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇਐਸ ਚਿੱਤਰਾ]] ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ। ਇਤਫਾਕਨ, ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ [[ਆਰ. ਮਾਧਵਨ]] ਵੀ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਸ਼ ਹਮਰੁਤਬਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

[[ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ &quot;ਸਾਰੇ ਸਪਨੇ ਕਹੀਂ ਖੋ ਗਏ&quot; ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

== ਫਿਲਮਾਂ ==

* ''[[ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ]]'' (1996)
* ''ਕੀ ਰਾਤ ਕੀ ਸੁਬਹ ਨਹੀਂ'' (1996)
* ''[[ਟ੍ਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਰੇਲਗੱਡੀ]]'' (1998)
* ''ਜਯਾ ਗੰਗਾ'' (1998)
* ''[[ਜ਼ੁਬੇਦਾ|ਜ਼ੁਬੈਦਾ]]'' (2001)
* ''[[One Dollar Curry|ਇੱਕ ਡਾਲਰ ਕਰੀ]]'' (2004)
* ''ਕਾਲ: ਕੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ'' (2005)
* ''ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ ਆਦਿ'' (2007)
* ਮਿਤਸੀਨ (2009)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|0592801}}
* ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ[https://www.youtube.com/watch?v=ZUdpn_WWPqs (1996)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=v8IX9LqAKbs &lt;nowiki&gt;ਘਰ ਨਹੀਂ ਹਮਾਰੇ [Song] ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ&lt;/nowiki&gt;]
* ਮੋਰ ਕਾਨ੍ਹ ਜੋ ਆਇ [https://www.youtube.com/watch?v=fl8H3t1z70A &lt;nowiki&gt;[Song] ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ&lt;/nowiki&gt;]
* ਮਿਤਸੀਨ [https://mubi.com/films/mitsein (2009)]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>f6xzxjzgds930ws9j2j6o43xfjrb5qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੋਨਲ ਸਹਿਗਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158833</id>
    <revision>
      <id>847731</id>
      <parentid>846155</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5643" sha1="d9xnozjov7hdr2j1x7idxfzy7afquzg" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸੋਨਲ ਸਹਿਗਲ
| image              = Premiere of 'Rock Of Ages' 10 Sonal Sehgal.jpg
| caption            = 2012 ਵਿੱਚ ਸੋਨਲ ਸਹਿਗਲ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1981|07|13}}
| occupation         = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]
| years_active       = 2001{{endash}}2020
| spouse             = {{marriage|ਨਰੇਸ਼ ਕਾਮਥ|2011}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸੋਨਲ ਸਹਿਗਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sonal Sehgal;''' ਜਨਮ 13 ਜੁਲਾਈ 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਾਗੇਸ਼ ਕੁਕਨੂਰ&lt;ref name=&quot;ToI-Aashayein&quot;&gt;{{Cite web |date=Aug 19, 2007 |title=Sonal plays John's live-in partner |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sonal-plays-johns-live-in-partner/articleshow/2291157.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ''ਆਸ਼ਾਯੀਨ (ਫ਼ਿਲਮ)'' ਨਾਲ ਸਿਲਵਰ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ [[ਜਾਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ|ਜੌਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ''ਫਿਊਚਰ ਟੂ ਬ੍ਰਾਈਟ ਹੈ ਜੀ'' (2012), [[ਮੰਟੋਸਤਾਨ|ਮੰਤੋਸਤਾਨ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lohana |first=Avinash |date=Jan 28, 2017 |title=Mantostaan will be screened at the Cannes International Film Festival |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mantostaan-will-be-screened-at-the-Cannes-International-Film-Festival/articleshow/51789070.cms |website=Times of India}}&lt;/ref&gt; (2017), ਅਤੇ ਲਿਹਾਫ (2019) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਨਰੇਸ਼ ਕਾਮਥ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਹਿਗਲ ਨੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਪਰਿਣੀਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਪਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਇੰਡੋ-ਲਾਤਵੀਅਨ ਵਿਗਿਆਨ-ਫਾਈ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਮੈਨੀ'' ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰੂਸੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੁਰੀਜਸ ਡਾਇਕੋਨੋਵਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sonal Sehgal to romance Russian co-star in debut co-production |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/sonal-sehgal-to-romance-russian-costar-in-debut-coproduction/1884337 |access-date=2020-12-28 |website=www.outlookindia.com/}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਸੰਗੀਤ ==
ਸੋਨਲ ਸਹਿਗਲ ਨੇ 2001 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਸੀ ਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹੀ ਜਵਾਨੀ, ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਦੁਆਰਾ ਘੁੰਗਟ, ਬੱਲੀ ਸੱਗੂ ਨਾਲ ਬੋਤਲਾ ਸਰਬ ਦੀਆ, ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/The-words-just-came-to-me--Sonal-Sehgal-185247|title=The words just came to me: Sonal Sehgal|last=Parkar|first=Shaheen|date=15 October 2012|work=Mid-Day}}&lt;/ref&gt;

ਸੋਨਲ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਫਿਊਚਰ ਟੂ ਬ੍ਰਾਈਟ ਹੈ ਜੀ'' (2012) ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2018 ਦੇ ਸਿੰਗਲ &quot;ਸਾਵਰਿਆ&quot; ਦੇ ਬੋਲ ਵੀ ਲਿਖੇ, ਨਰੇਸ਼ ਕਾਮਥ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 June 2018 |title=Sonal Sehgal on the write track |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sonal-sehgal-on-the-write-track/articleshow/64725245.cms |website=Mumbai Mirror |access-date=23 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=23 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323171327/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sonal-sehgal-on-the-write-track/articleshow/64725245.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>d9xnozjov7hdr2j1x7idxfzy7afquzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਲੋਚਨਾ ਚਾਵਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159222</id>
    <revision>
      <id>847718</id>
      <parentid>767917</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12192" sha1="munz6g5bxjdcz4ipwlm6mp7v7dv1lfe" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸੁਲੋਚਨਾ ਚਾਵਾਨ
| image              = Sulochana Chavan.jpg
| other_names        = 
| birth_name         = ਸੁਲੋਚਨਾ ਕਦਮ
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1933|3|13|}}
| birth_place        = ਫਨਾਸ ਵਾਦੀ, [[ਬੰਬੇ]], ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]
| death_date         = {{death date and age|df=y|2022|12|10|1933|03|13}}
| death_place        = ਗਿਰਗਾਓਂ, [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ
| occupation         = ਗਾਇਕਾ
| years_active       = 
| spouse             = ਸ਼ਿਆਮਰਾਓ ਚਾਵਾਨ
| children           = 
| website            = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸੁਲੋਚਨਾ ਮਹਾਦੇਵ ਕਦਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sulochana Mahadev Kadam;''' 13 ਮਾਰਚ 1933 – 10 ਦਸੰਬਰ 2022), '''ਸੁਲੋਚਨਾ ਚਵਾਨ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਜੋ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ [[ਲਾਵਨੀ|ਲਾਵਾਂ]] ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਤੁਝਿਆ ਉਸਲਾ ਲਾਗਲ ਕੋਲ੍ਹਾ&quot;, &quot;ਪਦਾਰਵਰਤੀ ਜਰਤਾਰੀਚਾ&quot; ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮ ''[[ਖੰਡੋਬਾ|ਮਲਹਾਰੀ ਮਾਰਤੰਡ]]'' (1965), &quot;ਸੋਲਾਵਾ ਵਾਰਿਸ ਧੋਕਿਆਚਾ&quot;, &quot;ਕਸਾ ਕੇ ਪਾਟਿਲ ਬਾਰਾ ਹੈ ਕਾ?&quot; ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮ ''ਸਾਵਲ ਮਾਝਾ ਆਇਕਾ!'' (1964) ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬਮ ਗੀਤ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਹਿੰਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਆਗ ਸੀ ਦਿਲ ਮੇਂ ਲਗਾਕੇ&quot;,&quot;ਉਲਫਤ ਜਿਸੈ ਕਹਿਤੇ ਹੈ। ਜੀਨੇ ਕਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ&quot;, &quot;ਮੌਸਮ ਆਯਾ ਹੈ ਰੰਗੀਨ&quot;, &quot;ਵੋ ਆਏ ਹੈਂ ਦਿਲ ਕੋ ਕਰਾਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ&quot; ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸੁਲੋਚਨਾ ਕਦਮ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਮਾਰਚ 1933 ਨੂੰ ਫਨਾਸ ਵਾਦੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਧਾਬਾਈ ਕਦਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ठसकेबाज&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/vateran-lavani-singar-sulochana-chavan-passed-away-a607/|title=‘सांभाळ गं, सांभाळ दौलत लाखाची...’; ठसकेबाज आवाज अन् लावणीची नजाकत हरपली|date=11 December 2022|work=[[Lokmat]]|access-date=3 January 2023|language=mr-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 December 2012 |title=लावणीचे अस्तित्व हरवते आहे-सुलोचना चव्हाण |url=http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/2012-12-25/main/DetailedNews-All.php?nid=MainEdition-1-1-25-12-2012-669c0&amp;ndate=2012-12-25&amp;editionname=main |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130216094722/http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/2012-12-25/main/DetailedNews-All.php?nid=MainEdition-1-1-25-12-2012-669c0&amp;ndate=2012-12-25&amp;editionname=main |archive-date=16 February 2013 |access-date=16 January 2013 |publisher=[[Lokmat]] |language=Marathi |location=Mumbai}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਕਲਗੀਤੁਰਾ'' (1955) ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਮਰਾਓ ਚਵਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੁਲੋਚਨਾ ਚਵਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।&lt;ref name=&quot;Kamath&quot;&gt;{{Cite web |last=Kamath |first=Sadanand |date=23 June 2012 |title=Wo aaye hain dil ko qaraar aa gaya hai |url=https://atulsongaday.me/2012/06/23/wo-aaye-hain-dil-ko-qaraar-aa-gaya-hai/ |access-date=3 January 2023 |publisher=Atul’s Song A Day |language=en |archive-date=3 ਜਨਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103181158/https://atulsongaday.me/2012/06/23/wo-aaye-hain-dil-ko-qaraar-aa-gaya-hai/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ [[ਦਬਾਅ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)|ਤਣਾਅ]] ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Majha&quot;&gt;{{Cite web |title=महाराष्ट्राच्या लोककलेचाच गौरव – सुलोचना चव्हाण |url=http://www.majhapaper.com/node/172 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101113180311/http://www.majhapaper.com/node/172 |archive-date=13 November 2010 |access-date=15 January 2013 |publisher=Majha Paper |language=Marathi}}&lt;/ref&gt;

ਚਵਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਮਾਜ਼ੇ ਗਾਣੇ ਮਾਂਜੇ ਜਗਨੇ' (&lt;span&gt;ਸਿੰਗਿੰਗ ਮਾਈ ਲਾਈਫ)&lt;/span&gt; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4844125134255777208|title=माझं गाणं... माझं जगणं (Maz Gan Maz Jagan)|last=Chavan|first=Sulochana|last2=Damle|first2=Savita|date=2007|publisher=Mudra Prakashan|location=Mumbai|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;

ਚਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ 10 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ 89 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ&lt;ref name=&quot;transcontinental&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.transcontinentaltimes.com/sulochana-chavan-lavani-queen|title=Sulochana Chavan: The 'Lavani Queen' and Marathi Singer Passes away|last=Vernekar|first=Raju|date=10 December 2022|work=Transcontinental Times|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://marathi.abplive.com/entertainment/bollywood/sulochana-chavan-passes-away-sulochana-chavhan-passed-away-due-to-old-age-he-took-his-last-breath-at-the-age-of-92-1129117 Sulochana Chavan Passes Away : लावणीसम्राज्ञी सुलोचना चव्हाण यांचे वृद्धापकाळाने निधन; 92 व्या वर्षी घेतला अखेरचा श्वास] {{In lang|mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://hindi.tezzbuzz.com/2022/12/10/sulochna-chavan-death-of-lavani-empress-sulochana-chavan-the-sound-of-planting-is-lost/|title=Sulochna Chavan: Death of Lavani empress Sulochana Chavan; The sound of planting is lost|date=10 December 2022|work=Tezz buzz|access-date=3 January 2023|archive-date=3 ਜਨਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103181155/https://hindi.tezzbuzz.com/2022/12/10/sulochna-chavan-death-of-lavani-empress-sulochana-chavan-the-sound-of-planting-is-lost/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Sulochana_receives_award.jpg|thumb| ਚਵਾਨ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।]]
ਚਵਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theprint.in/features/veteran-singer-sulochana-chavan-receives-padma-shri/892180/|title=Veteran singer Sulochana Chavan receives Padma Shri|date=28 March 2022|work=[[The Print]]|access-date=3 January 2023|agency=ANI}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ '''ਲਾਵਣੀ ਸਮਰਾਧਨੀ''' ( {{Literal translation|Lavani Queen}} .&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt; &lt;span&gt;ਲਾਵਾਨੀ ਕੁਈਨ&lt;/span&gt; &amp;#x27; ) ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਗਾਇਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ। ਇਹ ਖਿਤਾਬ 1952 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਕੇਸ਼ਵ ਅਤਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;तेंडुलकर&quot;&gt;{{Cite news|url=https://inmarathi.com/140282/singer-sulochana-chavans-inspirational-journey/|title=शाळा सोडली..आईची नाराजी..सुरांचा ध्यास! लावणीसम्राज्ञी सुलोचना चव्हाण यांचा प्रवास|last=तेंडुलकर|first=अनुराधा|date=October 21, 2021|work=इनमराठी|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸਾਲ 2010 ਲਈ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 February 2011 |title=Lata Mangeshkar Award for Lavni singer Sulochana Chavan |url=http://www.indianexpress.com/news/lata-mangeshkar-award-for-lavni-singer-suloc/752218/ |access-date=23 March 2012 |website=[[The Indian Express]] |location=Mumbai}}&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/music/ilayaraja-gets-sangeet-natak-akademi-award/article4234942.ece|title=Ilayaraja gets Sangeet Natak Akademi award|date=24 December 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=15 January 2013|location=New Delhi}}&lt;/ref&gt;

=== ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ===

* 2007 – ਪੁਣੇ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਸ਼ਾਹਿਰ ਪੱਠੇ ਬਾਪੁਰਾਓ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 January 2008 |title=सुलोचना चव्हाण, संगमनेरकर यांना महापालिकेचा 'पठ्ठे बापूराव पुरस्कार' |url=http://archive.loksatta.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=41184:2010-01-18-19-24-28&amp;Itemid=1 |access-date=16 January 2013 |publisher=[[Loksatta]] |language=Marathi |location=Pune |archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305024320/http://archive.loksatta.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=41184:2010-01-18-19-24-28&amp;Itemid=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2009 – ਰਾਮ ਕਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 February 2009 |title=सुलोचना चव्हाण यांना 'राम कदम पुरस्कार' |url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4102651.cms |access-date=16 January 2013 |website=[[Maharashtra Times]] |language=Marathi |archive-date=26 ਅਗਸਤ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826140138/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4102651.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2011 - &quot;ਲਾਵਣੀ ਕਲਾਵੰਤ ਪੁਰਸਕਾਰ&quot; ਸਹਿਕਰਮਹਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੰਕਰਰਾਓ ਮੋਹੀਤੇ-ਪਾਟਿਲ ਸਮਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 January 2011 |title=मोहिते-पाटील लावणी पुरस्कार सुलोचना चव्हाण यांना जाहीर |url=http://72.78.249.125/esakal/20110110/4839696398281443301.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130219115359/http://72.78.249.125/esakal/20110110/4839696398281443301.htm |archive-date=19 February 2013 |access-date=15 January 2013 |publisher=[[Sakal]] |language=Marathi}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]]</text>
      <sha1>munz6g5bxjdcz4ipwlm6mp7v7dv1lfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਰਭੀ ਦਸ਼ਪੁੱਤਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159274</id>
    <revision>
      <id>847715</id>
      <parentid>662937</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4823" sha1="qh4257skycmznn8fo9uzwvlb54u67r7" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name              = ਸੁਰਭੀ ਦਸ਼ਪੁੱਤਰ
| image             = Surabhi Dashputra - Singer.png
| caption           = ਸੁਰਭੀ ਦਸ਼ਪੁੱਤਰ
| birth_place       = 
| genre             = ਕਲਾਸੀਕਲ, [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]], ਪੱਛਮੀ
| occupation        = ਗਾਇਕ
| years_active      = 2011–ਮੌਜੂਦ
}}
[[Category:Articles with short description]]
[[Category:Short description is different from Wikidata]]
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸੁਰਭੀ ਦਸ਼ਪੁਤਰਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Having penned lyrics for many jingles Surabhi Dashputra gears up for her next release Titoo MBA – INDIAN NEWS &amp; TIMES : INDIAN NEWS &amp; TIMES |url=http://www.indiannewsandtimes.com/2014/10/06/penned-lyrics-many-jingles-surabhi-dashputra-gears-next-release-titoo-mba/ |access-date=18 May 2018 |website=indiannewsandtimes.com |archive-date=18 ਮਈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180518200922/http://www.indiannewsandtimes.com/2014/10/06/penned-lyrics-many-jingles-surabhi-dashputra-gears-next-release-titoo-mba/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arjuna Harjai hopes to hit the right chord with his music |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Arjuna-Harjai-hopes-to-hit-the-right-chord-with-his-music/articleshow/45166965.cms |access-date=18 May 2018 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 November 2014 |title=Singer Suresh Wadkar Blesses Surabhi Dashputra &amp; Arjuna Harjai For Titoo MBA – Video Dailymotion |url=http://www.dailymotion.com/video/x29iimb_singer-suresh-wadkar-blesses-surabhi-dashputra-arjuna-harjai-for-titoo-mba_fun |access-date=18 May 2018 |website=Dailymotion}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਦਸ਼ਪੁੱਤਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਿਤੇਸ਼ ਸੋਨਿਕ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coke Studio India |date=28 September 2013 |title=Maajhi – Hitesh Sonik, Sukhwinder Singh – Coke Studio @ MTV Season 3 |url=https://www.youtube.com/watch?v=7Q5hc25kmac |access-date=18 May 2018 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ ਐਮਟੀਵੀ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਸੀਜ਼ਨ 3 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coke Studio India |date=2 October 2013 |title=Vyakul Jiyara – Vijay Prakash feat. Hamsika Iyer – Coke Studio @ MTV Season 3 |url=https://www.youtube.com/watch?v=MCEAEggQdxI |access-date=18 May 2018 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ
! ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ
! ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੋਟਸ
|-
| 2012
| ਮੰਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ
| ਸਿੰਗਲ
| ਸਿੰਗਲ
| [[ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ 2012|2012 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ]] ਦੀ ਪੀੜਤਾ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਗੀਤ &lt;ref name=&quot;youtube.com&quot;&gt;{{Cite web |title=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=0Ys8SlW_AP4 |access-date=18 May 2018 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013
| ਕੈਲਾਪੋਰ
| 3 ਗੀਤ
| 2 ਗੀਤ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 July 2014 |title=Calapor (Original Motion Picture Soundtrack) - EP by Arjuna Harjai |url=https://itunes.apple.com/in/album/calapor-original-motion-picture/id678282756 |website=[[iTunes]] |access-date=25 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416121601/https://itunes.apple.com/in/album/calapor-original-motion-picture/id678282756 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|2014
| ਟੀਟੂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ
| 3 ਗੀਤ
| 3 ਗੀਤ
|
|-
| 2014
| ਚੁੜੈਲ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 December 2014 |title=Arjuna Harjai composes and sings a song with Sunidhi Chauhan |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/arjuna-harjai-composes-and-sings-a-song-with-sunidhi-chauhan |access-date=18 May 2018 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
| 2 ਗੀਤ
| ਐਨ.ਏ
|
|-
| 2015
| ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੀਸ਼ਪਾਲ
| 4 ਗੀਤ
| ਐਨ.ਏ
|
|-
| 2019
| ਜਜਮੈਂਟਲ ਹੈ ਕਿਆ
| ਐਨ.ਏ
| 1 ਗੀਤ
| ਸਹਿ-ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਰਜੁਨ ਹਰਜਾਈ
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>qh4257skycmznn8fo9uzwvlb54u67r7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਰਭੀ ਜੇਵੇਰੀ ਵਿਆਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159282</id>
    <revision>
      <id>847714</id>
      <parentid>656513</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="62dwumpryrnzlxmcuvkv4ockjg1yjn1" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸੁਰਭੀ ਜੇਵੇਰੀ ਵਿਆਸ
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| alma_mater         = ਮਿਠੀਬਾਈ ਕਾਲਜ, [[ਮੁੰਬਈ]]
| occupation         = [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]], ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਕਲਾਕਾਰ
| spouse             = ਧਰਮੇਸ਼ ਵਿਆਸ
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸੁਰਭੀ ਜਾਵੇਰੀ ਵਿਆਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Surbhi Javeri Vyas''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ '''ਸੁਰਭੀ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1993 ਵਿੱਚ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮ ''ਚੇਨਕੋਲ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Surbhi Zaveri Vyas - Overview |url=http://www.tvguide.com/celebrities/surbhi-zaveri-vyas/756963 |access-date=13 May 2016 |website=[[TV Guide]] |archive-date=11 ਜੂਨ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611034145/http://www.tvguide.com/celebrities/surbhi-zaveri-vyas/756963 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਚੇਨਕੋਲ'' ਅਤੇ ''ਪਲਨਾਤੀ ਪੌਰੁਸ਼ਮ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸੁਰਭੀ ਜਾਵੇਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਧਰਮੇਸ਼ ਵਿਆਸ, ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ''ਅਰਾਧਨਾ'',&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aaradhna |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/gujarati/aaradhna.asp |access-date=13 May 2016}}&lt;/ref&gt; ''ਰੁਪਿਓ ਨਚ ਨਚਾਵੇ'',&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rupiyo Nach Nachave - Gujatari Natak |url=http://www.gujaratishow.com/2010/03/rupiyo-nach-nachave-gujarati-natak.html |access-date=13 May 2016 |publisher=[[Gujarati Show]]}}&lt;/ref&gt; ''ਤਮਰਾ ਭਾਈ ਫੁਲਟੂ ਫਟਕ'',&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tamara Bhai Fulltoo Fatak - Gujatari Natak |url=http://www.gujaratishow.com/2009/05/tamara-bhai-fulltoo-fatak-gujarati.html |access-date=13 May 2016 |publisher=[[Gujarati Show]]}}&lt;/ref&gt; ''ਭਲੇ ਪਧਰਿਆ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhale Padharya YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=a2ku0r6r-og |access-date=13 May 2016 |publisher=[[Shemaroo Gujarati]]}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਪਚੀ ਕਹੇਤਾ ਨਹੀਂ ਕੇ ਕਹਿਊ ਨਹੋਤੂ ਵਰਗੇ'' ਕਈ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PACHI KAHETA NAHI KE KAHYU NAHOTU |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/gujarati/21_pknkkn.asp |access-date=13 May 2016}}&lt;/ref&gt;

ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਮਲੇਸ਼ ਓਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਪ੍ਰੇਮਨੋ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ'' ਲਗਭਗ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Premno Prime Time |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/gujarati/26-preview-prem-no-prime-time.asp |access-date=13 May 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|1041663}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>62dwumpryrnzlxmcuvkv4ockjg1yjn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰੁਨਾ ਸ਼ੈਟੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160137</id>
    <revision>
      <id>847575</id>
      <parentid>658416</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5453" sha1="jzp16oks3m3d6k9ecy6ba5guk7fehjm" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਵਰੁਨਾ ਸ਼ੈਟੀ
| image              = 
| caption            = ਮਨਲ ਨਾਹਰਮ ਆਡੀਓ ਲਾਂਚ ਮੌਕੇ ਵਰੁਨਾ ਸ਼ੈਟੀ
| other_names        = ਵਰੁਨਾ ਸ਼ੈਟੀ
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = 
| death_place        = 
| occupation         = 
| years_active       = 2012
| spouse             = ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਹੇਗੜੇ
| awards             = |
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਵਰੁਨਾ ਸ਼ੈਟੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Varuna Shetty''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] - ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] - ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਬਾਜਪੇ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉੱਦਮ ਤੁਲੂ ਫਿਲਮ, ਨਿਰੇਲ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=First-time Indian filmmakers in UAE hope their movie will help their language survive {{!}} The National |url=http://www.thenational.ae/uae/first-time-indian-filmmakers-in-uae-hope-their-movie-will-help-their-language-survive |access-date=2015-11-12 |website=www.thenational.ae |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222122642/http://www.thenational.ae/uae/first-time-indian-filmmakers-in-uae-hope-their-movie-will-help-their-language-survive |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਓਰੂ ਥਲਾਈ ਰਾਗਮ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਸਦੀ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ|UAE]] ਅਧਾਰਤ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਮਨਲ ਨਾਹਰਮ'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-12-13 |title=Oruthalai Ragam fame Sankar is directing his first Tamil Movie Manal Nagaram |url=http://tamilomovie.com/tamil-movie-news/9102-oruthalai-ragam-fame-sankar-is-directing-his-first-tamil-movie-manal-nagaram |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116130851/http://tamilomovie.com/tamil-movie-news/9102-oruthalai-ragam-fame-sankar-is-directing-his-first-tamil-movie-manal-nagaram |archive-date=16 January 2014 |access-date=2014-02-03 |publisher=tamilomovie}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਦੋ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਰਸਮ ਨੂੰ'' ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 January 2014 |title=Mohanlal Joins The Sets Of Rasam |url=http://realtime.rediff.com/news/realtime/Mohanlal-Joins-The-Sets-Of-Rasam/3a7876cbf04ad92e |access-date=2014-02-03 |publisher=rediff}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ [[ਮੋਹਨਲਾਲ]] ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੁਬਾਰਾ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ|ਯੂਏਈ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਵਰੁਣਾ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ &quot;ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ&quot;, ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨੀਪਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਐਮਬੀਏ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ &quot;ਨਿਰੇਲ&quot; ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

== ਫਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
! class=&quot;unsortable&quot; | ਰੈਫ.
|-
| 2014
| ''ਨਿਰੇਲ''
|
| [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੁ]]
|
|-
| 2015
|''ਸੈਂਡ ਸਿਟੀ''
| ਨਿਸ਼ਾ
| ਮਲਿਆਲਮ
|
|-
| 2015
| ''ਰਸਮ''
| ਜਾਨਕੀ
| ਮਲਿਆਲਮ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=IndiaGlitz – Varuna Shetty in Rasam – Malayalam Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/varuna-shetty-in-rasam-malayalam-news-103351.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215033129/https://www.indiaglitz.com/varuna-shetty-in-rasam-malayalam-news-103351.html |archive-date=15 December 2022 |access-date=2015-11-12 |website=www.indiaglitz.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Varuna to debut flavouring Rasam – The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Varuna-to-debut-flavouring-Rasam/articleshow/29822831.cms |access-date=2015-11-12 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
| ''ਮਨਲ ਨਾਹਰਮ''
| ਨਿਸ਼ਾ
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]
|
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|6132859|Varuna Shetty}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>jzp16oks3m3d6k9ecy6ba5guk7fehjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੋਨੀਆ ਅਹਿਮਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160226</id>
    <revision>
      <id>847733</id>
      <parentid>845372</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13645" sha1="p9msugwk2rhb02yprpul869ek395ieb" xml:space="preserve">'''ਸੋਨੀਆ ਅਹਿਮਦ''' ( '''ਉਰਦੂ: سونیا احمد''' ) (ਜਨਮ 23 ਅਗਸਤ 1980) ਸੋਨੀਆ ਇਕਬਾਲ ਅਹਿਮਦ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਸ ਕੈਨੇਡਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਕ. ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/12/19/nyregion/19bigcity.html|title=Pakistan May Not Be Ready For Its Beauty Queen|work=[[The New York Times]]|access-date=15 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ryerson&quot;&gt;{{Cite web |title=DIVERSITY WATCH - Media - 2003 Archive |url=http://www.diversitywatch.ryerson.ca/media/cache/pakistanipageant_star_mar14.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606012613/http://www.diversitywatch.ryerson.ca/media/cache/pakistanipageant_star_mar14.htm |archive-date=6 June 2011 |access-date=15 November 2014 |publisher=Diversitywatch.ryerson.ca}}&lt;/ref&gt; ਮਿ. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਸ਼ਵ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Inc |first=TouchGate Global |title=American Pakistani Kevaan Hasnain wins Mr. Pakistan World 2020 |url=https://www.newswire.ca/news-releases/american-pakistani-kevaan-hasnain-wins-mr-pakistan-world-2020-873945415.html |access-date=2021-12-22 |website=www.newswire.ca |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-03-29 |title=The newly appointed Mr. Pakistan World 2021 is Syed Shah |url=http://www.itssouthasian.com/the-newly-appointed-mr-pakistan-world-2021-is-syed-shah/ |access-date=2021-12-22 |website=Its South Asian |language=en-US |archive-date=2021-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210101439/http://www.itssouthasian.com/the-newly-appointed-mr-pakistan-world-2021-is-syed-shah/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 January 2010 |title=Porter: This beauty queen has brains and bite |url=https://www.thestar.com/news/gta/2010/01/14/porter_this_beauty_queen_has_brains_and_bite.html |website=[[Toronto Star]]}}&lt;/ref&gt; ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2002 ਵਿੱਚ [[ਟੋਰਾਂਟੋ|ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ]], ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;

2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਟਰਾਂਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-15 |title=Is change really in the air for Pakistan's transgender community? {{!}} Opinion |url=https://www.newsweek.com/change-really-air-pakistans-transgender-community-opinion-1600557 |access-date=2021-12-22 |website=Newsweek |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=NewsDesk |date=2021-05-24 |title=Shyraa Roy Crowned Miss Trans Pakistan 2021 |url=https://www.oyeyeah.com/celebrity/shyraa-roy-crowned-miss-trans-pakistan-2021/ |access-date=2021-12-22 |website=Oyeyeah |language=en-US |archive-date=2021-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207210714/https://www.oyeyeah.com/celebrity/shyraa-roy-crowned-miss-trans-pakistan-2021/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸੋਨੀਆ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੁਵੈਤ]] ਵਿੱਚ [[ਅਰਾਈਂ|ਅਰੇਨ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Times |first=Parliament |title=Sonia Ahmed: Our Real Hero - Daily Parliament Times |url=https://www.dailyparliamenttimes.com/2021/06/22/sonia-ahmed-our-real-hero/ |website=www.dailyparliamenttimes.com |access-date=2023-03-29 |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329131112/https://www.dailyparliamenttimes.com/2021/06/22/sonia-ahmed-our-real-hero/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਪਿਤਾ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅਤੇ ਮਾਂ [[ਕਰਾਚੀ|ਕਰਾਚੀ, ਸਿੰਧੀ ਤੋਂ ਹੈ।]] ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ [[ਕੁਵੈਤ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ [[ਓਟਾਵਾ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਅਹਿਮਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਲੇਖਾਕਾਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |date=5 December 2011 |title=Pakistani beauty pageant aims to celebrate womanhood |url=http://www.indianexpress.com/news/pakistani-beauty-pageant-aims-to-celebrate-womanhood/884115/ |access-date=15 November 2014 |publisher=Indianexpress.com}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;khaleejtimes.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Celeb talk: The world at her fingertips |url=http://www.khaleejtimes.com/citytimes/inside.asp?xfile=%2Fdata%2Fcitytimes%2F2009%2FAugust%2Fcitytimes_August240.xml&amp;section=citytimes |publisher=Khaleejtimes.com\Accessdate=15 November 2014 |access-date=29 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127012817/http://www.khaleejtimes.com/citytimes/inside.asp?xfile=%2Fdata%2Fcitytimes%2F2009%2FAugust%2Fcitytimes_August240.xml&amp;section=citytimes |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 March 2011 |title=Miss Pakistan World |url=http://tribune.com.pk/story/127030/miss-pakistan-world/ |access-date=15 November 2014 |publisher=Tribune.com.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 July 2010 |title=Pak beauty pageant organiser sick of hypocrite Pakistanis |url=http://www.zeenews.com/news642066.html |access-date=15 November 2014 |website=Zee News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistani beauty queen opposes deal on Shariah law |url=http://www.mid-day.com/news/2009/feb/180209-Pakistani-beauty-queen-opposes-deal-on-Shariah-law.htm |access-date=15 November 2014 |publisher=Mid-day.com |archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403013943/http://www.mid-day.com/news/2009/feb/180209-Pakistani-beauty-queen-opposes-deal-on-Shariah-law.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Crowning glory for 'Miss Pakistan' beauty pageants |url=http://www.theasiantoday.com/article.aspx?articleId=176 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129041140/http://www.theasiantoday.com/article.aspx?articleId=176 |archive-date=29 November 2014 |access-date=15 November 2014 |publisher=Theasaintoday.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=IANS |title=Stop Sharia laws, kick out Taliban nomads: Miss Pakistan World |url=http://www.siliconindia.com/shownews/Stop_Sharia_laws_kick_out_Taliban_nomads_Miss_Pakistan_World-nid-52643.html |access-date=15 November 2014 |website=siliconindia |archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417234121/http://www.siliconindia.com/shownews/Stop_Sharia_laws_kick_out_Taliban_nomads_Miss_Pakistan_World-nid-52643.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪੇਜੈਂਟ ਇੰਡਸਟਰੀ ===
2002 ਵਿੱਚ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 December 2006 |title=Crowning glory for 'Miss Pakistan' beauty pageants - Features, Sports |url=https://www.theasiantoday.com/index.php/2006/12/06/crowning-glory-for-miss-pakistan-beauty-pageants/ |access-date=29 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=29 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329132617/https://www.theasiantoday.com/index.php/2006/12/06/crowning-glory-for-miss-pakistan-beauty-pageants/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Pakistan Sonia Ahmed |url=https://www.oyetimes.com/lifestyle/community/930-miss-paksitan-sonia-ahmed |url-status=live |access-date=2021-12-22}}&lt;/ref&gt; ਅਹਿਮਦ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle |url=https://www.tribuneindia.com/2011/20111205/ttlife1.htm |website=www.tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt; ਨੇ ਮਿਸ ਕੈਨੇਡਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਮਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ ਰੱਖਿਆ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 December 2011 |title=Pakistani beauty pageant aims to 'celebrate womanhood' |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/pakistani-beauty-pageant-aims-to-celebrate-womanhood/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 March 2010 |title=&quot;Miss Pakistan World is a step towards showing a different Pakistan&quot; – Sonia Ahmed |url=https://bollyspice.com/miss-pakistan-world-is-a-step-towards-showing-a-different-pakistan-sonia-ahmed/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistani Canadian kills daughter over hijab |url=http://www.dnaindia.com/world/report_pakistani-canadian-kills-daughter-over-hijab_1138800 |access-date=15 November 2014 |website=dna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailymailnews.com/0908/20/ShowBiz/ShowBiz1.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209190509/http://www.dailymailnews.com/0908/20/ShowBiz/ShowBiz1.php|date=December 9, 2009}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬਣਾਈ. 2007 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Farah mahmood - Pakistan gets its Mrs. Pakistan World 2013 - Farah Mahmood |url=http://www.newswire.ca/en/story/1114989/pakistan-gets-its-mrs-pakistan-world-2013-farah-mahmood |access-date=15 November 2014 |publisher=Newswire.ca |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141126050214/http://www.newswire.ca/en/story/1114989/pakistan-gets-its-mrs-pakistan-world-2013-farah-mahmood |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਇਵੈਂਟ ਨੂੰ [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]], ਯੂਐਸਏ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 November 2017 |title=Pakistan shines in Mr Ocean 2017 |url=https://tribune.com.pk/story/1572317/4-pakistan-shines-mr-ocean-2017/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2014 Miss Pakistan World Pageant coming to Edison |url=http://www.my9nj.com/story/26474107/2014-miss-pakistan-world-pageant-coming-to-edison |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010080437/http://www.my9nj.com/story/26474107/2014-miss-pakistan-world-pageant-coming-to-edison |archive-date=October 10, 2014 |access-date=October 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

2020 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਲਿਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਰੀਜ ਚੌਧਰੀ । ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

25 ਮਈ, 2021 ਨੂੰ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 May 2021 |title=Shyraa Roy, Miss Trans Pakistan 2021 |url=http://www.itssouthasian.com/shyraa-roy-miss-trans-pakistan-2021/ |access-date=29 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703112914/http://www.itssouthasian.com/shyraa-roy-miss-trans-pakistan-2021/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ] ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਟਰਾਂਸ ਔਰਤਾਂ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 April 2022 |title=Becoming Miss Trans Pakistan turned Shyraa Roy's life around and she wants the same for her community |url=https://images.dawn.com/news/1189978/becoming-miss-trans-pakistan-turned-shyraa-roys-life-around-and-she-wants-the-same-for-her-community}}&lt;/ref&gt; ] ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਮਿਸ ਟ੍ਰਾਂਸ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 May 2021 |title=Sialkot Born Singer Actress Shyraa Becomes First Miss Trans Pakistan &amp;#124; Daily Outcome |url=https://dailyoutcome.pk/sialkot-born-singer-actress-shyraa-becomes-first-miss-trans-pakistan/}}&lt;/ref&gt; ਪਾਕਿਸਤਾਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 May 2021 |title=Model and singer Shyraa Roy selected as Pakistan's first Miss Trans Beauty Queen |url=https://en.baaghitv.com/model-and-singer-shyraa-roy-selected-as-pakistans-first-miss-trans-beauty-queen/}}&lt;/ref&gt; ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਤਾਜ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸ ਕੁੜੀ [[ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਏ]] ਸੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]</text>
      <sha1>p9msugwk2rhb02yprpul869ek395ieb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਆ ਸ਼ਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160723</id>
    <revision>
      <id>847510</id>
      <parentid>838314</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10310" sha1="4kajtavw1ypxjflx98lnyrwovncnt82" xml:space="preserve">
'''ਰੀਆ ਸ਼ਰਮਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਚਿੰਕੀ ਟੰਡਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ''ਸੱਤ ਫੇਰੋ ਕੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ''ਪਿੰਜਾਰਾ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਾ'' ਵਿੱਚ ਡਾ. ਮਯੂਰਾ ਦੂਬੇ ਸ਼ੁਕਲਾ, ''ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਬਾਜੀਰਾਓ ਬੱਲਾਲ'' ਵਿੱਚ [[ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ|ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਬੱਲਾਲ]] ਅਤੇ ''ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤਾਰਾਪ੍ਰਿਯਾ - ਸਮੈ ਸਾਦੀ ਸੇ ਪਰੇ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020 TV Debutants: From Riya Sharma To Kanika Kapur, Stars Who Made Their Small Screen Debut |url=https://news.abplive.com/entertainment/television/tv-celebrities-debutants-in-2020-list-of-new-comers-tv-actors-and-actresses-in-2020-1392030/amp |access-date=7 May 2021 |website=ABP Live}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਚਿੰਕੀ ਟੰਡਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ''ਸੱਤ ਫੇਰੋ ਕੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WATCH! All Episodes Of SAB TV's 'Saat Phero Ki Hera Pherie' |url=https://www.sonyliv.com/shows/saat-phero-ki-hera-pherie-1700000153 |access-date=17 July 2019 |website=Sony LIV |archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022013217/http://www.sonyliv.com/shows/saat-phero-ki-hera-pherie-1700000153 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਜੈ ਹੋ ਵਿੱਚ ਸੁਨੈਨਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ!'' ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਦੂਬੇ ਦੇ ਉਲਟ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Satyajeet Dubey, Rajesh Kumar and Riya Sharma in sci-fi comedy 'Maharaj Ki Jai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/satyajeet-dubey-rajesh-kumar-in-sci-fi-comedy-maharaj-ki-jai-ho/articleshow/74781056.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=25 August 2020 |title='Audience is lapping up rustic, realistic &amp; relatable content' |url=https://www.hindustantimes.com/audience-is-lapping-up-rustic-realistic-relatable-content/story-GaAkZyUZGTbW2VIlldaTjO.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

2020 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਲ ਉੱਪਲ ਦੇ ਉਲਟ ''ਪਿੰਜਰਾ ਖੁਸ਼ਸੁਰਤੀ ਕਾ'' ਵਿੱਚ ਡਾ. ਮਯੂਰਾ ਦੂਬੇ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WATCH! All Episodes Of Colors's Pinjara Khubsurti Ka On Voot |url=https://www.voot.com/shows/pinjara-khubsurti-ka/312075 |access-date=20 May 2021 |website=Voot |archive-date=11 ਮਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511014803/https://www.voot.com/shows/pinjara-khubsurti-ka/312075 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੇ ਟਰੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਯੂਰਾ ਗੋਸਵਾਮੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A reincarnation track to be introduced in Pinjara Khubsurti Ka; the show will swap time slots with Bawara Dil |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/a-reincarnation-track-to-be-introduced-in-pinjara-khubsurti-ka-the-show-will-swap-time-slots-with-bawara-dil/articleshow/83600713.cms |access-date=17 June 2021 |website=timesofindia}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 May 2021 |title=Pinjara Khubsurti Ka completes 200 episodes; Lead actors Riya Sharma and Saahil Uppal express gratitude |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/pinjara-khubsurti-ka-completes-200-episodes-lead-actors-riya-sharma-and-saahil-uppal-express-gratitude-759299?amp |access-date=2 June 2021 |website=Pinkvilla |archive-date=31 ਮਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531202722/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/pinjara-khubsurti-ka-completes-200-episodes-lead-actors-riya-sharma-and-saahil-uppal-express-gratitude-759299?amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਤੋਂ, ਉਹ ''ਬੰਨੀ ਚਾਉ ਹੋਮ ਡਿਲੀਵਰੀ'' ਵਿੱਚ ਡਾ. ਤੁਲਿਕਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Riya Sharma all set to create love trouble in 'Banni Chow Home Delivery' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/riya-sharma-all-set-to-create-love-trouble-in-banni-chow-home-delivery/articleshow/94959367.cms |access-date=2022-10-31 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2023 ਤੋਂ, ਸ਼ਰਮਾ ''ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ - ਸਮੈ ਸਾਦੀ ਸੇ ਪਰੇ'' ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ ਧਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤਾਰਾਪ੍ਰਿਯਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/riya-sharmas-track-in-banni-chow-wraps-up-in-two-months-she-signs-another-tv-show/articleshow/96151826.cms|title=Riya Sharma's track in Banni Chow wraps up in two months, she signs another TV show - Times of India|last=Trivedi|first=Tanvi|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhruv Tara - Samay Sadi se Pare {{!}} Coming Soon {{!}} Sony SAB |url=https://www.youtube.com/watch?v=UQZdC07tiuk |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਰਮਾ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿਸ਼ਾ ਝਾਅ ਦੀ ''ਕੋਨਮਨ'' ਨਾਲ ਅਧਿਆਨ ਸੁਮਨ ਨਾਲ ਕਰੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fraud Saiyaan producer Disha Jha comes up with her new movie 'Konman' |url=https://www.outlookindia.com/outlook-spotlight/fraud-saiyaan-producer-disha-jha-comes-up-with-her-new-movie-konman--news-76257/amp |access-date=5 February 2022 |website=Outlook}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! ਰੈਫ.
|-
| 2018
| ''ਸਾਤ ਫੇਰੋ ਕੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ''
| ਚਿੰਕੀ ਟੰਡਨ
|
|
|-
| 2020
| ''ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਜੈ ਹੋ!''
| ਸੁਨੈਨਾ
|
|
|-
| 2020-2021
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ਪਿੰਜਰਾ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਾ''
| ਡਾ: ਮਯੂਰਾ ਦੂਬੇ ਸ਼ੁਕਲਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-03 |title=Telly Tattle: Riya Sharma talks about her role in Pinjara Khubsurti Ka |url=https://www.mid-day.com/articles/telly-tattle-riya-sharma-talks-about-her-role-in-pinjara-khubsurti-ka/22912237 |access-date=2020-12-22 |website=[[Mid-Day]] |language=en |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806181930/https://www.mid-day.com/articles/telly-tattle-riya-sharma-talks-about-her-role-in-pinjara-khubsurti-ka/22912237 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ਮਯੂਰਾ ਗੋਸਵਾਮੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 July 2021 |title=Exclusive! Pinjara Khubsurti Ka to go off air on August 6 |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/exclusive-pinjara-khubsurti-ka-to-go-off-air-on-august-6/articleshow/84290242.cms#_ga=2.34709857.1961641228.1660404638-amp-2tmPd8oAjfyJA2CCHFxuUcZjNuKDCxcRLLeMnPsDlLy6qolCDhUwcs3fsZRtbKjB |access-date=15 July 2021 |website=Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2022
| ''ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਬਾਜੀਰਾਓ ਬੱਲਾਲ''
| [[ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ|ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਬਾਜੀਰਾਓ ਬੱਲਾਲ]]
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kashibai actress Riya Sharma reveals how she creates her signature look |url=https://m.timesofindia.com/videos/tv/hindi/kashibai-actress-riya-sharma-reveals-how-she-creates-her-signature-look/amp_videoshow/90639833.cms |access-date=5 April 2022 |website=Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ਬੰਨੀ ਚੋਅ ਹੋਮ ਡਿਲਿਵਰੀ''
| ਤੁਲਿਕਾ ਡਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=It's not a cameo, I'm doing a full-fledged role in Banni Chow Home Delivery: Riya Sharma |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/its-not-a-cameo-im-doing-a-full-fledged-role-in-banni-chow-home-delivery-riya-sharma/articleshow/94643127.cms |access-date=2022-10-31 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023–ਮੌਜੂਦਾ
| ''ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ – ਸਮੈ ਸਾਦਿ ਸੇ ਪਾਰੇ''
| ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤਰਪ੍ਰਿਆ ਸਿੰਘ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exclusive Pic! Riya Sharma plays a 17th century princess in the new show Dhruv Tara - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-pic-riya-sharma-plays-a-17th-century-princess-in-the-new-show-dhruv-tara/articleshow/96460259.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>4kajtavw1ypxjflx98lnyrwovncnt82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੇਣੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161624</id>
    <revision>
      <id>847545</id>
      <parentid>846485</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8813" sha1="5mqs0r70ppnlgeeb87yuo2nv98jpt6e" xml:space="preserve">
'''ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੇਨੂ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਮ-ਕਲੇਟਨ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/lakshmi-venu-takes-charge-as-md-of-sundaram-clayton/article65388420.ece|title=Lakshmi Venu takes charge as MD, Sundaram-Clayton|date=6 May 2022|work=Business Line|access-date=15 March 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਚੇਨਈ]] ਅਧਾਰਤ ਸਮੂਹ  ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਾਰਸ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਟੀਵੀ ਸੁੰਦਰਮ ਆਇੰਗਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/business/report-tvs-heiress-lakshmi-venu-weds-tech-entrepreneur-mahesh-gogineni-2591911|title=TVS heiress Lakshmi Venu weds tech entrepreneur Mahesh Gogineni|work=DNA India|access-date=15 March 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 January 2017 |title=ET Women Ahead: Corporate India's fastest rising women leaders |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/et-womens-forum-power-women-who-are-in-the-driving-seat-in-the-manufacturing-industry/articleshow/63121240.cms |access-date=23 April 2018 |publisher=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Narasimhan 2009&quot;&gt;{{Cite web |last=Narasimhan |first=T E |date=21 Aug 2009 |title=Lakshmi Venu may lead $1-billion TVS one day |url=https://business.rediff.com/special/2009/aug/21/spec-lakshmi-venu-may-lead-dollar-1-billion-tvs-one-day.htm |access-date=15 Mar 2023 |website=Rediff}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 November 2013 |title=Lakshmi Venu to get more responsibilities at Sundaram Clayton |url=https://www.deccanchronicle.com/131126/news-businesstech/article/lakshmi-venu-get-more-responsibilities-sundaram-clayton |access-date=27 March 2018 |publisher=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੇਣੂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਅਤੇ [[ਮੱਲਿਕਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਾਮਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਵੇਣੂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਟੀਵੀ ਸੁੰਦਰਮ ਆਇੰਗਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਟੀਵੀਐਸ ਗਰੁੱਪ (ਸੁੰਦਰਮ-ਕਲੇਟਨ ਗਰੁੱਪ) ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੱਲਿਕਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਏ. ਸਿਵਾਸੈਲਮ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ TAFE ਗਰੁੱਪ ਕੰਪਨੀਆਂ ( ਅਮਲਗੇਮੇਸ਼ਨਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੀ) ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2013 |title=In the driver's seat: Lakshmi Venu |url=https://www.livemint.com/Specials/3uSuCGqOJ4yFrSVi9vYWOP/In-the-drivers-seat-Lakshmi-Venu.html |access-date=27 March 2018 |website=S. Bridget Leena |publisher=Livemint}}&lt;/ref&gt;

ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਵੇਣੂ। ਉਹ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਦਿਆਰ ਦੇ ਸਿਸ਼ਿਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਸਨੇ [[ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਰਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/rohan-crafted-engagement-ring-for-lakshmi-says-murthy/articleshow/6287488.cms|title=Rohan crafted engagement ring for Lakshmi, says Murthy|date=10 August 2010|work=The Economic Times|access-date=15 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/vkniYLeCy1JMZQn9vDeRyN/SundaramClayton-inducts-Venu-on-board.html|title=Sundaram-Clayton inducts Venu on board|date=23 March 2010|work=mint|access-date=15 March 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਮ ਕਲੇਟਨ ਵਿੱਚ ਜੁਆਇੰਟ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 January 2017 |title=ET Women Ahead: Corporate India's fastest rising women leaders |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/et-womens-forum-power-women-who-are-in-the-driving-seat-in-the-manufacturing-industry/articleshow/63121240.cms |access-date=23 April 2018 |publisher=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 November 2013 |title=Lakshmi Venu to get more responsibilities at Sundaram Clayton |url=https://www.deccanchronicle.com/131126/news-businesstech/article/lakshmi-venu-get-more-responsibilities-sundaram-clayton |access-date=27 March 2018 |publisher=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Narasimhan 2009&quot; /&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਨਫੋਸਿਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਐਨ ਆਰ ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ|ਐਨਆਰ ਨਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਸੁਧਾ ਮੂਰਤੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਨ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 October 2015 |title=Ties In Double Knots |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/ties-in-double-knots/295400 |access-date=23 April 2018 |website=Dilip Bobb |publisher=Outlook |archive-date=22 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322052823/http://www.outlookindia.com/magazine/story/ties-in-double-knots/295400 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 June 2011 |title=Rohan Murthy- Lakshmi's wedding reception |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/Rohan-Murthy-Lakshmis-wedding-reception/articleshow/8836441.cms |access-date=23 April 2018 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 November 2015 |title=Power couple Rohan Murty, Lakshmi Venu formally separate |url=https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/article/power-couple-rohan-murty-lakshmi-venu-formally-separate/21382 |access-date=7 April 2021 |publisher=Times Now }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਗੋਗਿਨੇਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਹੇਸ਼ ਗੋਗਿਨੇਨੀ, [[ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ|ਐਨਜੀ ਰੰਗਾ]] ਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 March 2018 |title=Lakshmi Venu, daughter of TVS Motor Chairman, ties the knot with N G Ranga's great grandson |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/venu-srinivasans-daughter-lakshmi-ties-the-knot-with-n-g-rangas-great-grandson-gogineni/articleshow/63216498.cms |access-date=23 April 2018 |website=Anandi Chandrashekhar |publisher=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 August 2012 |title='It's important to remain agile' |url=https://www.livemint.com/Companies/NF6B7kFPuqkOQTVXM75McI/Lakshmi-Venu-When-the-next-wave-of-growth-comes-we-will-be.html |access-date=23 April 2018 |website=Arundhati Ramanathan |publisher=Livemint}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2018 |title=ET Women's Forum: Power women who are driving the manufacturing industry |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/et-womens-forum-power-women-who-are-in-the-driving-seat-in-the-manufacturing-industry/articleshow/63121240.cms |access-date=23 April 2018 |website=Lijee Philip |publisher=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਉੱਦਮੀ ਹੈ ਜੋ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਟਾਰਟ-ਅੱਪ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]]</text>
      <sha1>5mqs0r70ppnlgeeb87yuo2nv98jpt6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼੍ਰੀਜਯਾ ਨਾਇਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161664</id>
    <revision>
      <id>847668</id>
      <parentid>663070</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6052" sha1="m68d4fezfpvms8d1zg2yivh1yr8njjg" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸ਼੍ਰੀਜਯਾ ਨਾਇਰ
| image              = Sreejaya Nair.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_place        = 
| occupation         = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਡਾਂਸਰ
| years_active       = 1992 – 2000 (ਅਦਾਕਾਰੀ)&lt;br /&gt;2014 – ਮੌਜੂਦ (ਅਦਾਕਾਰੀ)
| spouse             = ਮਦਨ ਨਾਇਰ
| children           = 1
| parents            = 
| website            = {{URL|http://sreejaya.in}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸ਼੍ਰੀਜਯਾ ਨਾਇਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sreejaya Nair''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਜਯਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

== ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼੍ਰੀਜਯਾ ਕੋਠਾਮੰਗਲਮ, [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸੁਮਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕੇਰਲ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਅਤੇ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਂ ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦਾਸਾਰਥੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;mangalam&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.mangalam.com/news/detail/240060-celebrity.html|title=നടന ചാരുതയില്‍ ശ്രീജയ|last=അേശാക്|first=അശതി|work=[[Mangalam Publications]]|access-date=4 March 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਕਮਲਾਡਲਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-sreejaya-careful-mammootty-mohanlal-sreejayanair-1.2021730|title=മമ്മൂട്ടിയെ സൈക്കിളിൽ നിന്നു വീഴ്ത്തിയ കഥ ശ്രീജയ പറയുന്നു|date=17 June 2017|work=[[Mathrubhumi]]|access-date=4 March 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt; 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਬੈਥਲਹਮ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਸਮਰ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chandrikadaily.com/sreejaya-about-summer-in-bathlahem.html|title='സമ്മര്‍ ഇന്‍ ബത്‌ലഹേം' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ക്ലൈമാക്‌സില്‍ ജയറാമിന് പൂച്ചയെ അയച്ചതാര്: ചിത്രത്തിലഭിനയിച്ച നടി ശ്രീജയ പറയുന്നു|date=29 May 2017|work=[[Chandrika (newspaper)|Chandrika]]|access-date=4 March 2019|language=ml}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼੍ਰੀਜਯਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਧਨ ਨਾਇਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਮਿਥਿਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੀਜਯਾ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਜਯਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vanitha.in/justin/actress-sreejaya-interview-in-vanitha-magazine-latest-issue.html|title='അന്നു ഞാൻ ഡിപ്രഷനിലേക്ക് വഴുതി വീണു, കാനഡയിൽ നിന്നു മകളുടെ കൈപിടിച്ചു വന്നപ്പോൾ സ്വന്തമായി ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല!'; ശ്രീജയ പറയുന്നു ആ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്!|date=4 February 2019|work=[[Vanitha]]|access-date=4 March 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|8997617}}
* {{Official website|http://sreejaya.in}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>m68d4fezfpvms8d1zg2yivh1yr8njjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਰਾਹ ਸਟੋਕਸ ਵਾਲਟਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161832</id>
    <revision>
      <id>847684</id>
      <parentid>663370</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6169" sha1="19sow0bgwmk9kdheci929yphsspmhi6" xml:space="preserve">'''ਸਾਰਾਹ ਸਟੋਕਸ ਵਾਲਟਨ''' ( née, '''Dunn''' ; 12 ਫਰਵਰੀ, 1844 – 13 ਮਈ, 1899) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਏਪਿਸਕੋਪਲ ਚਰਚ, ਬੇਵਰਲੀ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਸਦੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਚਰਚ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੱਛਮੀ ਵਿੰਡੋ, ਚੈਰਿਟੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਵਾਲਟਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;nps&quot;&gt;{{Cite web |title=St. Stephens Episcopal Church. NRIS: 99001363. |url=https://npgallery.nps.gov/GetAsset/e554fe73-68d1-4427-bc85-baf124c92fd2 |access-date=2 March 2021 |website=National Park Service |publisher=National Register of Historic Places |page=7 |archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407213937/https://npgallery.nps.gov/GetAsset/e554fe73-68d1-4427-bc85-baf124c92fd2 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਸਾਰਾਹ ਸਟੋਕਸ ਡਨ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਫਰਵਰੀ, 1844 ਨੂੰ [[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ|ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ]], [[ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ|ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਰਲਸ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਡਨ, ਸੀਨੀਅਰ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈਲਨ ਸਟ੍ਰਥਰਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਜਿਉਂਦੀ ਬੱਚੀ ਸੀ। ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।{{Sfn|Moulton (ed.)|1891}}

ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੋਂ{{Sfn|Moulton (ed.)|1891}} ਹੂਗੁਏਨੋਟ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੇਮਜ਼ ਲੋਰੇਨ ਡਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲ ਸਨ, ਦਾ ਜਨਮ 1783 ਵਿੱਚ, ਚੈਸਟਰ ਰਿਵਰ, ਕੈਂਟ ਕਾਉਂਟੀ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਮਸਟੇਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਭਗ 150 ਸਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਿਸਟਰ ਡਨ, ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਡਨ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਲਾਰਡ ਕੈਲਵਰਟ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਆਇਆ ਸੀ, ਦੀ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਵਾਲਟਨ ਸਕਾਚ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ [[ਐਡਿਨਬਰਾ|ਐਡਿਨਬਰਗ]], ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਜੌਹਨ ਸਟ੍ਰਥਰਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ ਦੇ ਸਫਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ,{{Sfn|Willard|Livermore|1893}} ਅਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਜੌਹਨ ਸਟ੍ਰਥਰਸ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਲਏ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਸਰਕੋਫੈਗਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] ਦੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿਓ।{{Sfn|Moulton (ed.)|1891}}

ਆਪਣੇ ਛੇਵੇਂ ਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਵਾਲਟਨ ਨੇ ਮਿਸ ਸਾਰਾਹ ਜੇਮਸ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। 1854 ਦੀ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਡੇਲਾਵੇਅਰ ਨਦੀ ' ਤੇ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਖਰੀਦਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁੰਦਰ ਘਰ, &quot;ਮੈਗਨੋਲੀਆ ਹਾਲ&quot; ਬਣਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਫਰਨਮ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਬੇਵਰਲੀ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ, ਅਤੇ 1858 ਤੱਕ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਸੀ।{{Sfn|Willard|Livermore|1893}}

1864 ਵਿੱਚ, [[ਅਮਰੀਕੀ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ|ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] ਵਿੱਚ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਉਸਨੇ &quot;ਮੈਗਨੋਲੀਆ ਹਾਲ&quot; ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Willard|Livermore|1893}}

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕੀਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਸਫਲ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਇਨਾਮ ਲਏ ਸਨ।{{Sfn|Moulton (ed.)|1891}}

ਵਾਲਟਨ ਦੀ ਮੌਤ 13 ਮਈ 1899 ਨੂੰ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;PhiladelphiaInquirer-16may1899&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/image/168356659/?terms=Louis%20Nottnagel%20Walton&amp;match=1|title=Died|date=16 May 1899|work=The Philadelphia Inquirer|access-date=2 March 2021|page=14|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1844]]</text>
      <sha1>19sow0bgwmk9kdheci929yphsspmhi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਦੀਆ ਬਸ਼ੀਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161850</id>
    <revision>
      <id>847677</id>
      <parentid>815015</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8451" sha1="s67y8sjo69scyukpj8eswmbe4yps755" xml:space="preserve">'''ਸਾਦੀਆ ਬਸ਼ੀਰ''' ([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], {{lang-ur|'''سعدیہ بشیر'''}}   ) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਗੇਮ ਡਿਵੈਲਪਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-03-27 |title=Pakistanis glow in the Forbes '30 under 30' 2018 list |url=https://dailytimes.com.pk/220630/pakistanis-glow-in-the-forbes-30-under-30-2018-list/ |access-date=2020-11-29 |website=Daily Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistanis shine in Forbes Asia's '30 Under 30' list for 2018 - Pakistan |url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/432881-Pakistanis-shine-in-Forbes-Asias-30-Under-30-list-for-2018 |access-date=2020-11-29 |website=Dunya News}}&lt;/ref&gt; ਉਹ PixelArt ਗੇਮਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|CEO]] ਹੈ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੇਮ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕੈਡਮੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sadia Bashir – PixelArt Game Academy |url=https://pixelartga.com/index.php/sadia-bashir/ |access-date=2020-11-29 |language=en-US |archive-date=2020-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111124907/https://pixelartga.com/index.php/sadia-bashir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HeySummit |title=Global Pakistan Tech Summit |url=https://global.paktechsummit.com/speakers/sadia-bashir/ |access-date=2020-11-29 |website=Global Pakistan Tech Summit |archive-date=2020-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019073727/https://global.paktechsummit.com/speakers/sadia-bashir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸਾਦੀਆ ਗੇਮ ਡਿਵੈਲਪਰਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nine Pakistanis Make It To Forbes 30 Under 30 Asia List {{!}} Focus - MAG THE WEEKLY |url=http://magtheweekly.com/detail/2334-nine-pakistanis-make-it-to-forbes-30-under-30-asia-list |access-date=2020-11-29 |website=magtheweekly.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸਾਦੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News Desk |date=2018-03-28 |title=Nine Pakistanis featured in Forbes Asia '30 Under 30' list |url=https://www.globalvillagespace.com/nine-pakistanis-featured-in-forbes-asia-30-under-30-list/ |access-date=2020-11-29 |website=Global Village Space |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਦੀਆ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਟਿਊਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਅਕ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਸਿਲਾਈ ਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sadia Bashir An entrepreneur and a tech professional |url=https://www.mizlink-pakistan.com/sadia-bashir-an-entrepreneur-and-a-tech-professional.html |access-date=2020-11-29 |website=MizLink Pakistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cross |first=Katherine |date=28 February 2017 |title=Train Jam perfectly captures the magic of both traveling and game dev |url=https://www.gamasutra.com/view/news/292664/Train_Jam_perfectly_captures_the_magic_of_both_traveling_and_game_dev.php |access-date=2020-11-29 |website=www.gamasutra.com |language=en |archive-date=2020-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211211622/https://www.gamasutra.com/view/news/292664/Train_Jam_perfectly_captures_the_magic_of_both_traveling_and_game_dev.php |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਜਦੋਂ ਸਾਦੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਡਜਸਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਦੀਆ ਨੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ, [[ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਅਤੇ ਗੇਮਿੰਗ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਿਆ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Female game designer on a mission for change {{!}} Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/07/06/female-game-designer-on-a-mission-for-change/ |access-date=2020-11-29 |website=www.pakistantoday.com.pk}}&lt;/ref&gt; ਸਾਦੀਆ ਨੂੰ ਗੇਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Pakistan, some gaming studios have made gender equity a priority |url=http://america.aljazeera.com/articles/2016/1/10/gender-equity-in-pakistans-gaming-industry.html |access-date=2020-11-29 |website=america.aljazeera.com}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yousuf |first=Faiza |date=2019-03-18 |title=Episode 1: Incredible Pakistani Women In Technology You Must Follow |url=https://www.womenintechpk.com/incredible-pakistani-women-in-technology-you-must-follow/ |access-date=2020-11-29 |website=WomenInTechPK |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਸਾਦੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sadia Bashir: Her Story! – PixelArt Game Academy |url=https://pixelartga.com/index.php/2018/12/26/sadia-bashir-her-story/ |access-date=2020-11-29 |language=en-US |archive-date=2020-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211191852/https://pixelartga.com/index.php/2018/12/26/sadia-bashir-her-story/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਕੋਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ilmkidunya.com |title=Sadia Bashir is a young video game entrepreneur and a part of a select team from Pakistan for those who are completely self-made. |url=https://www.ilmkidunya.com/articles/sadia-bashir-a-pakistani-video-game-pioneer-s-voyage-to-international-fame-1809.aspx |access-date=2020-11-29 |website=ilmkidunya.com |language=english |archive-date=2020-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210120953/https://www.ilmkidunya.com/articles/sadia-bashir-a-pakistani-video-game-pioneer-s-voyage-to-international-fame-1809.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ COMSATS ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਬਣਾਉਟੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਬੁੱਧੀ|ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ]] ਅਤੇ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, [[ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ|ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ]] ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-43966675|title=Pakistan female game designer on a mission for change|date=2018-07-05|work=BBC News|access-date=2020-11-29|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TEDxSZABIST {{!}} TED |url=https://www.ted.com/tedx/events/18670 |access-date=2020-11-29 |website=www.ted.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-03-28 |title=Nine Pakistanis Make Forbes 30 Under 30 Asia |url=https://www.arabnews.pk/node/1275126/lifestyle |access-date=2020-11-29 |website=Arab News PK |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>s67y8sjo69scyukpj8eswmbe4yps755</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਨ ਅਸਲਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161876</id>
    <revision>
      <id>847623</id>
      <parentid>750079</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5748" sha1="lhxcjrovxpvq81g4mmw222dul9gd5bh" xml:space="preserve">'''ਸਮਨ ਅਸਲਮ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਗ੍ਰਾਫੋਲੋਜਿਸਟ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-02-26 |title=Pakistan’s Youngest Graphologist Saman Aslam Talks To HELLO! - |url=http://hellopakistanmag.com/hello-pakistan/pakistans-youngest-graphologist-saman-aslam-talks-hello/ |access-date=2020-11-28 |language=en-GB |archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031235614/http://hellopakistanmag.com/hello-pakistan/pakistans-youngest-graphologist-saman-aslam-talks-hello/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Team |first=Cutacut Editorial |date=2018-03-07 |title=#WomanCrushWednesday: All the women you need in your life |url=https://cutacut.com/2018/03/07/heres-why-you-should-be-following-these-pakistani-women/ |access-date=2020-11-29 |website=cutacut |language=en-US |archive-date=2019-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417190026/https://cutacut.com/2018/03/07/heres-why-you-should-be-following-these-pakistani-women/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫੋਥੈਰੇਪਿਸਟ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 February 2021 |title=Saman Aslam from Pakistan’s first and youngest female graphologist in UAE |url=https://www.globalvillagespace.com/saman-aslam-from-pakistans-first-and-youngest-female-graphologist-in-uae/ |access-date=18 June 2021 |website=Global Village Space}}&lt;/ref&gt; ਗ੍ਰਾਫੋਲੋਜੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Abid 2020&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.arabnews.jp/en/saudi-arabia/article_32516/|title=Handwriting is the mirror of one’s personality, says KSA Graphology expert|last=Abid|first=Ameera|date=November 26, 2020|work=[[Arab News]]|access-date=20 June 2021}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਗ੍ਰਾਫੋਲੋਜੀ [[ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ|ਸੂਡੋਸਾਇੰਸ]] ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਅਸਲਮ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Zaidi|first=Syeda Maham|date=2020-07-30|title=The Flourishing Future of Pakistan is Female|url=https://www.edition.pk/news/1015513|access-date=2020-11-28|website=Edition.pk|language=en|archive-date=2020-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208074013/https://www.edition.pk/news/1015513|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗ੍ਰਾਫ਼ੌਲੋਜਿਸਟ ਹੈ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ) ਵੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;ਨਵੰਬਰ 2020 ਤੱਕ, ਉਹ [[ਰਿਆਧ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ|ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]] ਅਕਾਉਂਟ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁਫਤ ਲਿਖਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Abid 2020&quot; /&gt;

ਅਸਲਮ ਨੇ ਗ੍ਰਾਫੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਉਸਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਗ੍ਰਾਫੋਲੋਜਿਸਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਕੁਝ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Abid 2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਦੇ ਗ੍ਰਾਫੋਲੋਜੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ, ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;Abid 2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ਅਸਲਮ ਨੇ ਗ੍ਰਾਫੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗ੍ਰਾਫੋਲੋਜੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸਨੇ ਗ੍ਰਾਫੋਲੋਜੀ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ &quot;ਇਸ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉੱਕਰਦੇ ਹਨ.&quot;&lt;ref name=&quot;Abid 2020&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਥੈਰੇਪੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਵੇਂ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Abid 2020&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>lhxcjrovxpvq81g4mmw222dul9gd5bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਟਾ ਕੋਇਰਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162003</id>
    <revision>
      <id>847513</id>
      <parentid>671833</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4543" sha1="6ztfp9a1k4ub8u7wzh0j3v9n1tdl7pe" xml:space="preserve">
'''ਰੀਟਾ ਕੋਇਰਾਲ''' (ਜਾਂ '''ਰੀਟਾ ਕੇਰਲ''' ; c.1959 &amp;#x2013; 19 ਨਵੰਬਰ 2017) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ent&quot;&gt;{{Cite web |date=19 November 2017 |title=Actor Rita Koiral passes away |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/actor-rita-koiral-passes-away-4944996/ |access-date=29 November 2017 |website=Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਅਕਸਰ ਖਲਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਅਕਸਰ [[ਮੋਨਾਮੀ ਘੋਸ਼]] ਦੇ ਉਲਟ।&lt;ref name=&quot;Tolly&quot;&gt;{{Cite web |last=Ruman Ganguly |date=20 November 2017 |title=Tollywood mourns for Rita Koiral |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/-tollywood-mourns-for-rita-koiral/articleshow/61722980.cms |access-date=29 November 2017 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਤ ਰਾਏ, ਅਗਨੀਦੇਵ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ [[ਅਪਰਨਾ ਸੇਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ ''[[ਜਾਤਰਾ (ਥੀਏਟਰ)|ਜਾਤਰਾ]]'' (ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2017 |title=Bengali actress Rita Koiral dead at 58 |url=http://indianewengland.com/2017/11/bengali-actress-rita-koiral-dead-58/ |access-date=29 November 2017 |website=India New England News |archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032529/http://indianewengland.com/2017/11/bengali-actress-rita-koiral-dead-58/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਕੋਇਰਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਕਾਉਂਟੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ ਐਮਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਰਦਰਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਨਿਊਜ਼ ਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਸੌਮਿੱਤਰਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਆਹ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਿਸਦੀ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ 46 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਾਹਰ ਗਾਂਗੁਲੀ ਉਸਦੇ ਨਾਨੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Tolly&quot;/&gt; ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

* ''[[Atmaja|ਆਤਮਜਾ]]'' (1996) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rita Koiral |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bbb4213cf |access-date=29 November 2017 |website=British Film Institute |archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201090624/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bbb4213cf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''ਅਸੁਖ'' (1999)
* ''[[Khelaghar|ਖੇਡਘਰ]]'' (1999)
* ''ਪਰੋਮਿਤਰ ਏਕ ਦਿਨ'' (2000)
* ''ਬੋਰ ਅਸਬੇ ਏਖੁਨੀ'' (2008)
* ''ਚਿਰੋਦਿਨੀ ਤੁਮੀ ਜੇ ਅਮਰ'' (2008)
* ''ਸੋਮ ਬੋਲੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਿਆ'' (2011)
* ''ਦੱਤਾ ਬਨਾਮ ਦੱਤਾ'' (2012)
* ''ਗਣੇਸ਼ ਟਾਕੀਜ਼'' (2013)
* ''ਵਿੰਡੋ ਕਨੈਕਸ਼ਨ'' (2014)
* ''[[Boro Bou|ਬੋਰੋ ਬੋ]]''
* ''[[Gunda (1999 film)|ਗੁੰਡਾ]]''
* ''ਜੀਵਨ ਨੀ ਖੇਲਾ'' (1999)
* ''ਰਾਜਮੋਹੋਲ'' (2005)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]]</text>
      <sha1>6ztfp9a1k4ub8u7wzh0j3v9n1tdl7pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਚਾ ਸਿਨਹਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162171</id>
    <revision>
      <id>847512</id>
      <parentid>813641</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7995" sha1="1fn45ps0hu3ab50tpnta23yybbpjxo9" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਰੀਚਾ ਸਿਨਹਾ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = ਰਿਚਾ
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = 
| death_date         = 
| death_place        = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| education          = 
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 2014–ਮੌਜੂਦ
| height             = 
| spouse             = 
| parents            = ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿਨਹਾ, ਵਿਭਾ ਸਿਨਹਾ
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਰੀਚਾ ਸਿਨਹਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਤੋਂ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਵੀਨਤਮ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਦ ਲਾਸਟ ਰਿਜੋਰਟ'' ਹੈ, ਜੋ 2021 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।

ਇਰਫਾਨ ਇਜ਼ਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ''ਦ ਲਾਸਟ ਰਿਜੋਰਟ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Repeat watching, The Last Resort for viewers |url=https://www.business-standard.com/content/press-releases-ani/repeat-watching-the-last-resort-for-viewers-121120200489_1.html |url-status=live |access-date=2 December 2021 |website=Business Standard}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਰੀਚਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ''ਡੋਂਗਰੀ ਕਾ ਰਾਜਾ'', ''ਮਿਲਾਨ ਟਾਕੀਜ਼'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2020 ਵਿੱਚ, ਰੀਚਾ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਗੁਡ ਖਾਕੇ'' ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਡੈਫਨ'', ਜੋ ਕਿ 2022 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ 2016 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਡੋਂਗਾਰੀ ਕਾ ਰਾਜਾ'' ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3427|title=Dongri Ka Raja – Movie – Box Office India|access-date=29 February 2020|publisher=[[Box Office India]]}}&lt;/ref&gt; 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਧੂਲੀਆ ਦੀ ''ਮਿਲਾਨ ਟਾਕੀਜ਼'' ਵਿੱਚ [[ਅਲੀ ਫ਼ਜ਼ਲ|ਅਲੀ ਫਜ਼ਲ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਮਾਡਲਿੰਗ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Reecha Sinha: Intimate scenes make me conscious - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/reecha-sinha-intimate-scenes-make-me-conscious/articleshow/55354587.cms |url-status=live |access-date=29 January 2017 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਲਾਈਟ ਫੁਟਵੀਅਰ, ਸਕਿਨਸੀ, ਕੂਵਜ਼, ਰੇਵਲੋਨ, ਗੋਦਰੇਜ ਯੂਵੀ ਕੇਸ, ਬਿਕਾਜੀ ਭੇਲਪੁਰੀ, ਐਫਸੀਯੂਕੇ, ਟਾਈਮੈਕਸ, ਰੇਨੀ, ਬੌਡੇਸ ਬਿਊਟੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Boddess.Com Owner Ritika Sharma On Their First Year Anniversary And Launching World's First Anastasia Beverly Hills Retail Store In India |url=https://elle.in/article/boddess-com-owner-ritika-sharma-on-their-first-year-anniversary-and-launching-worlds-first-anastasia-beverly-hills-retail-store-in-india/ |url-status=live |access-date=25 February 2021 |website=ELLE India}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਈਵਰਟੀਨ ਦੇ ਕਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ। ਬਿਊਟੀ ਅਤੇ ਸਕਿਨਕੇਅਰ ਬ੍ਰਾਂਡ, ''ਨੋ ਸਕਾਰਸ'', 2015 ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ TVC ਵਿੱਚ ਰੀਚਾ ਸਿਨਹਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ''ਰੀਪੀਟ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਡੈਫਨ'' ਸਮੇਤ ਕਈ ਡਿਜੀਟਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਫਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! ਰੈਫ.
|-
| 2011
| ''ਮਹਾਨ ਕਨਕਕੂ''
| ਅੰਜਲੀ
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫਿਲਮ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=MAHAAN KANAKKU REVIEW - MAHAAN KANAKKU MOVIE REVIEW |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/jan-12-01/mahaan-kanakku-review.html |website=behindwoods.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''ਡਾਂਗਾਰੀ ਕਾ ਰਾਜਾ''
| ਸ਼ਰੁਤੀ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Crime Files {{!}} Entertainment News,The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dongri-ka-raja-ronit-roy-crime-bombay-gashmeer-mahajani-and-reecha-sinha-4388381/ |url-status=live |access-date=22 November 2016 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| ''ਮਿਲਾਨ ਟਾਕੀਜ਼''
| ਬਬਲੀ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title='Milan Talkies' first look: Ali Fazal and Shraddha Srinath to bring back the old world charm |url=https://www.theindianwire.com/entertainment/milan-talkies-first-look-ali-fazal-shraddha-srinath-bring-back-old-world-charm-103172/ |url-status=live |access-date=19 February 2019 |website=The Indian Wire}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ''ਗੁਡ ਖਾਕੇ''
|
| ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ
|
|-
| 2021
| ''ਆਖਰੀ ਰਿਜ਼ੋਰਟ''
|
| ਇੱਕ OTT ਪਲੇਟਫਾਰਮ - BiiggBang 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Repeat watching, The Last Resort for viewers |url=https://www.aninews.in/news/business/business/repeat-watching-the-last-resort-for-viewers20211202111500/ |url-status=dead |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2021 |access-date=2 December 2021 |website=Ani News |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207134229/https://www.aninews.in/news/business/business/repeat-watching-the-last-resort-for-viewers20211202111500/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/muchawaited-thriller-of-2021-the-last-resort-to-be-released-soon/2175289|title=Much-awaited thriller of 2021 'The Last Resort' to be released soon|work=[[Outlook India]]|access-date=8 October 2021|archive-date=11 ਦਸੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211210919/https://www.outlookindia.com/newsscroll/muchawaited-thriller-of-2021-the-last-resort-to-be-released-soon/2175289|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ==
ਉਸਨੇ ''ਚਿੜੀਆਘਰ - ਇਨਫੋਟੇਨਮੈਂਟ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਮ ਡੋਲਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|50em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|5240739}}
* {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|reecha-sinha}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>1fn45ps0hu3ab50tpnta23yybbpjxo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਰੋਜ ਚੂਰਾਮਣੀ ਗੋਪਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162271</id>
    <revision>
      <id>847633</id>
      <parentid>666265</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5406" sha1="12snyu984t8u505a7wp31jam5auojo1" xml:space="preserve">'''ਸਰੋਜ ਚੂਰਾਮਣੀ ਗੋਪਾਲ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ, ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ M.ch ਬਾਲ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸਰਜਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (ਇੰਡੀਆ) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ, 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Padma 2013&quot;&gt;{{Cite web |date=26 January 2013 |title=Padma 2013 |url=http://www.thehindu.com/news/national/list-of-padma-awardees/article4345496.ece |access-date=10 October 2014}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸਰੋਜ ਚੂੜਾਮਣੀ ਗੋਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਜੁਲਾਈ 1944 ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Vidwan&quot;&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Vidwan |url=http://vidwan.inflibnet.ac.in/searchr.php?id=17683 |access-date=24 October 2014 |publisher=Vidwan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bharat Top 10&quot;&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Bharat Top 10 |url=https://www.nams-india.in/about.php?n=officebearers |access-date=24 October 2014 |website=National Academy of Medical Sciences, India}}&lt;/ref&gt; ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਚੁਣਿਆ, 1966 ਵਿੱਚ ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐਮਐਸ ਕੀਤੀ&lt;ref name=&quot;BHU&quot;&gt;{{Cite web |date=2014 |title=BHU |url=http://www.bhu.ac.in/ims/paedsurg/flist.htm |access-date=24 October 2014 |publisher=BHU |archive-date=23 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223130848/http://www.bhu.ac.in/ims/paedsurg/flist.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1973 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਐਮਸੀਐਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,&lt;ref name=&quot;BHU&quot; /&gt; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ।&lt;ref name=&quot;Bharat Top 10&quot; /&gt;

ਸਰੋਜ ਗੋਪਾਲ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 1973 ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਤੇ ਮੈਡੀਸਨ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Vidwan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bharat Top 10&quot; /&gt; ਉਸ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (KGMU), ਲਖਨਊ ਦੀ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ&lt;ref name=&quot;Bharat Top 10&quot; /&gt;{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2020}} ਜੋ ਕਿ [[ਮਾਇਆਵਤੀ]] ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ''ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ'' ਨਾਮ ਹੇਠ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Press Information Bureau&quot;&gt;{{Cite web |date=23 July 2012 |title=Press Information Bureau |url=http://information.up.nic.in/View_engnews.aspx?id=54 |access-date=24 October 2014 |publisher=Information &amp; Public Relations Department, U.P. |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141024154715/http://information.up.nic.in/View_engnews.aspx?id=54 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ&lt;ref name=&quot;KGMU&quot;&gt;{{Cite web |date=2014 |title=KGMU |url=http://kgmu.org/vc.php |access-date=24 October 2014 |publisher=KGMU |archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123184643/http://kgmu.org/vc.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]]</text>
      <sha1>12snyu984t8u505a7wp31jam5auojo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਨੀਆ ਨਿਸ਼ਤਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163148</id>
    <revision>
      <id>847679</id>
      <parentid>833630</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16173" sha1="hnty24g534s19cbd18zc3ee0rppx9yo" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = ਸਾਨੀਆ ਨਿਸ਼ਤਰ 
| term_end1           = 10 ਅਪਰੈਲ  2022
| birth_date          = {{birth date and age|1963|2|16|df=y}}
| nationality         = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]
| office2             = [[Benazir Income Support Programme|Chairperson of Benazir Income Support Programme]]
| primeminister2      = [[ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ]]
| president2 =
| preceded2 = [[ਮਾਰਵੀ ਮੈਮਨ]]
| term_start2 = 30 ਅਕਤੂਬਰ 2018
| office3 = [[ਅਹਿਸਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ |ਅਹਿਸਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ]]
| primeminister3 = [[ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ]]
| president3          = 
| preceded3           = Position Established
| term_start3         = 15 ਮਈ 2019
| term_end3          = 10 ਅਪਰੈਲ  2022  
| office1 = ਗਰੀਬੀ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਕ&lt;br&gt;(ਸੰਘੀ ਮੰਤਰੀ)
| primeminister1 = [[ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ]]
| president1          = [[ਆਰਿਫ਼ ਅਲਵੀ]]
| successor1 =
| term_start1 = 15 ਮਈ 2019
| office4 = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਦਾ ਮੈਂਬਰ]]
| term_start4 = 12 ਮਾਰਚ 2021
| term_end4           = 
| constituency4       = [[ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ]]
| party               = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ਼]]
| image               = Sania Nishtar at the World Economic Forum on India 2012.jpg
| birth_place         = [[ਪੇਸ਼ਾਵਰ]], [[ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| workplaces          = ਹਾਰਟਫਾਈਲ&lt;br /&gt;[[ਵਰਲਡ ਹੈਲਥ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]]&lt;br /&gt;[[ਕਲਿੰਟਨ ਗਲੋਬਲ ਪਹਿਲਕਦਮੀ]]&lt;br /&gt;[[ਸੂਚਨਾ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ]]&lt;br /&gt;[[ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ]]&lt;br /&gt;[[ਸੰਘੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ|ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ]]
| spouse              = ਗ਼ਾਲਿਬ ਨਿਸ਼ਤਰ
| alma_mater = [[ਖੈਬਰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ|ਖੈਬਰ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]&lt;br /&gt;[[ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ]] (ਪੀਐਚ.ਡੀ.)
| known_for = ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ
| awards              = [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] (2005)&lt;br /&gt;ਗਲੋਬਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ (2011)
| website             = {{url|sanianishtar.info|ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ}}
| honorific_suffix = [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]]
| termend2            = 10 ਅਪਰੈਲ 2022
}}
'''ਸਾਨੀਆ ਨਿਸ਼ਤਰ''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|ثانیہ نشتر}}|label=[[ਉਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]}} ) (ਜਨਮ: 16 ਫਰਵਰੀ 1963); [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼|SI]]), ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ|ਡਾਕਟਰ]], [[ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ|ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ]], ਸੈਨੇਟਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜੋ ਫੈਡਰਲ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਗਰੀਬੀ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ts1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1482438|title=PM Imran appoints Dr Sania Nishtar special assistant with status of federal minister|last=Sherani|first=Tahir|date=15 May 2019|work=Dawn|access-date=20 March 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਤੋਂ 2021 ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਚੋਣ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੈਨੇਟ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਮ ਫੈਡਰਲ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ|ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ]] ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www1.radio.gov.pk/newsdetail-45186|title=Pakistan' US agree to boost ties in health sector|date=22 May 2013|work=Radio Pakistan|access-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-date=1 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101032409/http://www1.radio.gov.pk/newsdetail-45186|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਸ਼ਤਰ ਨੇ [[ਉਰੂਗੁਏ|ਉਰੂਗਵੇ]], [[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ|ਫਿਨਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ 'ਤੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ]] ਦੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WHO Independent High-level Commission on NCDs |url=https://www.who.int/ncds/governance/high-level-commission/en/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122162420/http://www.who.int/ncds/governance/high-level-commission/en/ |archive-date=22 November 2017 |access-date=2018-10-26 |website=World Health Organization |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਹੈਲਥਕੇਅਰ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global Future Council on Health and Healthcare |url=https://www.weforum.org/communities/the-future-of-health-and-healthcare |access-date=2018-10-26 |website=World Economic Forum}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਏਜੰਡਾ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਆਮਦਨੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਾਰੇ ਯੂਐਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਗਲੋਬਲ ਸਟੱਡੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://nationalacademies.org/hmd/Reports/2018/crossing-global-quality-chasm-improving-health-care-worldwide.aspx|title=Crossing the Global Quality Chasm: Improving Health Care Worldwide : Health and Medicine Division|work=nationalacademies.org|year=2018|isbn=978-0-309-47789-5|language=en|doi=10.17226/25152|pmid=30605296|access-date=2018-10-26|archive-date=2023-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417180906/https://www.nationalacademies.org/hmd/Reports/2018/crossing-global-quality-chasm-improving-health-care-worldwide.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਗਲੋਬਲ ਹੈਲਥ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਬੋਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Team - International Institute for Global Health |url=https://iigh.unu.edu/about/the-team |access-date=2018-10-26 |website=iigh.unu.edu |language=en-US |archive-date=2023-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506091035/https://iigh.unu.edu/about/the-team |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਹੈਲਥ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Four new members complete the International Advisory Board on Global Health |url=https://www.bundesgesundheitsministerium.de/press/2018/international-advisory-board.html |access-date=2018-10-26 |website=Bundesgesundheitsministerium |language=en |archive-date=2018-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181027063023/https://www.bundesgesundheitsministerium.de/press/2018/international-advisory-board.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ਪਿਸ਼ੌਰ|ਪੇਸ਼ਾਵਰ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਨਿਸ਼ਤਰ ਨੇ ਖੈਬਰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰਲੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rockefellerfoundation.org/people/sania-nishtar/|title=Sania Nishtar - The Rockefeller Foundation|work=The Rockefeller Foundation|access-date=2018-10-23|language=en-US|archive-date=2018-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023234313/https://www.rockefellerfoundation.org/people/sania-nishtar/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਖੈਬਰ ਟੀਚਿੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਜਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1994 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 2007 ਤੱਕ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਸਬਬੇਟਿਕਲ 'ਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਛੱਡਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ 1996 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ]] ਦੇ ਗਾਈਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਤੋਂ [[ਮੈਡੀਸਿਨ|ਮੈਡੀਸਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚ.ਡੀ]] ਕਰਨ ਲਈ, ਜੋ ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All stories / articles Dr Sania Nishtar |url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintWriterName.aspx?URL=Dr%20Sania%20Nishtar |access-date=13 February 2014 |publisher=Thenews.com.pk |archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415132915/http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintWriterName.aspx?URL=Dr%20Sania%20Nishtar |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nishtar 2010&quot;&gt;{{Cite book|title=Choked Pipes: Reforming Pakistan's Mixed Health System|last=Nishtar|first=Sania|year=2010|isbn=978-0-19-547969-0}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2005 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਬਣੀ&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2018-05-16|title=Sania Nishtar: Acting with intent|url=https://www.bmj.com/content/361/bmj.k1781|journal=BMJ|language=en|volume=361|pages=k1781|doi=10.1136/bmj.k1781|issn=0959-8138}}&lt;/ref&gt; 2019 ਵਿੱਚ, ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ, ਆਨਰਿਸ ਕਾਸਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=King's celebrates its new honorary graduates |url=https://www.kcl.ac.uk/news/kings-celebrates-its-new-honorary-graduates |access-date=2020-01-28 |website=www.kcl.ac.uk |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

1998 ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਤਰ ਨੇ ਹਾਰਟਫਾਈਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] -ਅਧਾਰਤ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ। 2014 ਤੋਂ, ਨਿਸ਼ਤਰ ਬਚਪਨ ਦੇ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਚੇਅਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਗਲੋਬਲ ਹੈਲਥ ਦੇ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-11-10 |title=Dr Sania Nishtar: in the run for the top UN refugee post |url=http://www.dawn.com/news/1218773 |access-date=12 February 2016 |publisher=Dawn.com}}&lt;/ref&gt; ਨਿਸ਼ਤਾਰ ਮਈ 2017 ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ&lt;ref name=&quot;who2017&quot;&gt;{{Cite web |title=Sania Nishtar |url=https://www.who.int/dg/election/nishtar/en/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018011327/http://www.who.int/dg/election/nishtar/en/ |archive-date=18 October 2016 |access-date=2020-01-28 |website=www.who.int |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quartz-SG WHO&quot;&gt;{{Cite web |last=Merelli, Annalisa |date=11 April 2017 |title=World Health Organization chief candidates Sania Nishtar, Tedros Adhanom Ghebreyesus, and David Nabarro face different treatment |url=https://qz.com/953591/world-health-organization-chief-candidates-sania-nishtar-tedros-adhanom-ghebreyesus-and-david-nabarro-face-different-treatment/ |access-date=20 May 2017 |website=[[Quartz (publication)|Quartz]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਤਿੰਨ ਨਾਮਜ਼ਦ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਰ 23 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ ਅੰਤਿਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਸੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Gulland|first=Anne|year=2017|title=Three shortlisted candidates bid to lead WHO|journal=BMJ|volume=356|pages=j478|doi=10.1136/bmj.j478|pmid=28130245}}&lt;/ref&gt; ਡਾ: ਸਾਨੀਆ ਨਿਸ਼ਤਰ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਪਿਤਾ, ਡਾ. ਸਈਅਦ ਹਾਮਿਦ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਮਵਰ ਸਈਦ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਡਾ. ਸਾਨੀਆ ਨਿਸ਼ਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, [[ਅਬਦੁਲ ਰਬ ਨਸ਼ਰ|ਸਰਦਾਰ ਅਬਦੁਰ ਰਾਬ ਨਿਸ਼ਤਰ]] ਦੇ ਪੋਤੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਾਲਿਬ ਨਿਸ਼ਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 October 2008 |title=PM meets Nishtar's grand daughter |url=https://nation.com.pk/11-Oct-2008/pm-meets-nishtars-grand-daughter}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਨਿਸ਼ਤਰ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ, ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੈਬਰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ, ਆਨਰਿਸ ਕਾਸਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]]</text>
      <sha1>hnty24g534s19cbd18zc3ee0rppx9yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਰਾਹ—ਜੇਨ ਦੀਆਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163286</id>
    <revision>
      <id>847685</id>
      <parentid>774764</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7688" sha1="q579mt2hrwliklm8cews1og8wf8x78d" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Sarah Jane Dias promotes 'Kyaa Super Kool Hain Hum' 07.jpg|thumb|ਸਾਰਾਹ—ਜੇਨ ਦੀਆਸ]]
'''ਸਾਰਾਹ-ਜੇਨ ਡਾਇਸ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਵੀਜੇ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] 2007&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The New Femina Miss India |url=http://www.timesnow.tv/The_New_Femina_Miss_India/articleshow/1872670.cms |access-date=9 April 2007 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ ਅਤੇ ਚੈਨਲ V ਲਈ ਵੀਜੇ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/slideshow/1793581.cms|title=Profile at Femina Miss India website|work=The Times of India|access-date=9 April 2007|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070410150217/http://feminamissindia.indiatimes.com/slideshow/1793581.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸਾਰਾਹ-ਜੇਨ ਡਾਇਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਸਕਟ]], [[ਉਮਾਨ|ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਯੂਸਟੇਸ ਡਾਇਸ, ਆਇਲਫੀਲਡਸ ਸਪਲਾਈ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੈਨੇਜਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਯੋਲਾਂਡਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਏਲੇਨਾ ਰੋਜ਼ ਡਾਇਸ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mangalorean.com - Mangalore News Articles, Classifieds to Around the World |url=http://www.mangalorean.com/news.php?newsid=44567&amp;newstype=local |access-date=3 December 2015 |website=mangalorean.com |archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208063309/http://www.mangalorean.com/news.php?newsid=44567&amp;newstype=local |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਡਾਇਸ ਨੇ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਅਲ ਵਾਦੀ ਅਲ ਕਬੀਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਸਨੇ 11ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਮਸਕਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;timesofoman_former_muscat&quot;&gt;{{Cite web |date=9 April 2007 |title=Former Muscat student crowned Miss India |url=http://timesofoman.com/inner_cat.asp?cat=1&amp;detail=5361&amp;rand=0QfjweFv5sTKvjUne56pnx0u9i |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927013102/http://timesofoman.com/inner_cat.asp?cat=1&amp;detail=5361&amp;rand=0QfjweFv5sTKvjUne56pnx0u9i &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date=27 September 2007 |access-date=9 April 2007 |publisher=Times of Oman}}&lt;/ref&gt; 2007 ਵਿੱਚ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਦਾ]] ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਓਮਾਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ&lt;ref name=&quot;timesofoman_former_muscat&quot; /&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਮਾਡਲਿੰਗ ===
ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਡਾਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੇਸ਼ ਨਟਰਾਜਨ ਨੇ ਮੌਕਾ ਨਾਲ ਲੱਭ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Outstation Models |url=http://www.benchmark-models.com/outstation-models.htm |access-date=9 April 2007 |publisher=Benchmark Models}}&lt;/ref&gt; 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਚੈਨਲ V ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Star-favoured Sara |url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040627/spectrum/tv.htm |access-date=9 April 2007 |website=The Tribune}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਹ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ ਹੰਟ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ''ਗੇਟ ਗੋਰਜ਼ੀਅਸ''  ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 May 2004 |title=asas asa |url=http://www.outlookindia.com/glitterati.asp?fodname=20040517 |access-date=9 April 2007 |publisher=Outlook India |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041105213358/http://www.outlookindia.com/glitterati.asp?fodname=20040517 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2006 ਵਿੱਚ, ਡਾਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ''ਸਵਿੱਚ'' ਤੋਂ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ]] ਰਾਕ ਸਮੂਹ INXS ਦੇ &quot;ਨੇਵਰ ਲੇਟ ਯੂ ਗੋ&quot; ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=INXS Release New Single 'Never Let You Go' |url=http://www.sonybmg.com.au/news/details.do?newsId=20030829003991 |access-date=9 April 2007 |publisher=Sony BMG}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 December 2006 |title=Indian video clip leaked |url=http://www.inxs.com/news/news.php?uid=2226 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070105044424/http://www.inxs.com/news/news.php?uid=2226 &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date=5 January 2007 |access-date=9 April 2007 |publisher=INXS}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਡਾਇਸ ਨੇ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://beautypageants.indiatimes.com/articleshow/1875322.cms|title=The excitement reaches a crescendo|date=8 April 2007|work=The Times of India|access-date=18 January 2021|archive-date=29 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229200622/http://beautypageants.indiatimes.com/articleshow/1875322.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ 2007 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2007 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>q579mt2hrwliklm8cews1og8wf8x78d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਨੀ ਜੋਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164175</id>
    <revision>
      <id>847693</id>
      <parentid>668737</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4718" sha1="bhn7lngtnuflo98q4kra5o0u4snlbe6" xml:space="preserve">
{{MedalTableTop|medals={{MedalSport | ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ (ਖੇਡ)}}
{{MedalCountry | {{IND}} }}
{{MedalCompetition | ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ }}
{{Medal|Gold | ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ – ਔਰਤਾਂ ਦੀ 4×400 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ }}
{{MedalSilver |2009 ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ - ਔਰਤਾਂ ਦੀ 4 × 400 ਮੀਟਰ ਰੀਲੇਅ }}
{{MedalCompetition |2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ] }}
{{MedalGold |2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ - 4x400 m ਰੀਲੇਅ }}
{{MedalCompetition | ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ }}
{{MedalGold | 2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ - 4x400 m ਰਿਲੇਅ }}}}'''ਸਿਨੀ ਜੋਸ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Sini Jose;''' {{Lang-ml|സിനി ജോസ്}}; ਜਨਮ 25 ਮਈ 1987) [[ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], [[ਕੇਰਲਾ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਪ੍ਰਿੰਟ ਅਥਲੀਟ ਹੈ ਜੋ [[400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|400 ਮੀਟਰ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੀਨੀ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਅਤੇ [[2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2010 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ [[ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ (ਖਿਡਾਰਨ)|ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ]], [[ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਅਕੁੰਜੀ|ਏਸੀ ਅਸ਼ਵਨੀ]], ਅਤੇ [[ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ]] ਨਾਲ 4x400 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/Womens-4-x-400-team-runs-to-gold/article15778751.ece|title=Women's 4 x 400 team runs to gold|last=Rayan|first=Stan|date=13 October 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=14 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=8058236&amp;channelId=-1073865028&amp;catId=-141301&amp;BV_ID=@@@|title=Indian women bag 4x400m relay gold|date=12 October 2010|work=[[Malayala Manorama]]|access-date=15 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/Indian-womens-relay-team-wins-gold/article15718263.ece|title=Indian women's relay team wins gold|last=Mohan|first=K.P.|date=26 November 2010|work=The Hindu|access-date=14 December 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸੀਨੀ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲਾ ਦੇ]] [[ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ ਮੁਵੱਟੂਪੁਝਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਅਵੋਲੀ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Mundakkal veetil ahladathinu swarnaniram|date=13 October 2010|publisher=[[Malayala Manorama]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; ਮੁੰਡਕਲ ਜੋਸ ਜੋਸਫ ਅਤੇ ਰਿਥੰਮਾ ਜੋਸ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ, ਸਿਨੀ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/southern-railway-to-honour-athletes/697138/?next|title=Southern Railway to Honour Athletes|date=13 October 2010|access-date=14 December 2016|publisher=Outlook India|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220123132/http://www.outlookindia.com/newswire/story/southern-railway-to-honour-athletes/697138/?next|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2 ਮਈ 2010 ਨੂੰ [[ਰਾਂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਮੀਟ ਦੌਰਾਨ 400 ਮੀਟਰ ਲਈ ਉਸਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੋਤਮ 53.01 ਸਕਿੰਟ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;hindu_may10&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/article419907.ece|title=Jhuma, Sini Jose and Praveen to the fore|date=3 May 2010|work=The Hindu|access-date=15 October 2010}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IAAF name|id=227239}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>bhn7lngtnuflo98q4kra5o0u4snlbe6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੋਬਾ ਨਾਰਾਇਣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164450</id>
    <revision>
      <id>847664</id>
      <parentid>679300</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="sw88ae4o0p6bl3kge3vmjym8ekw74ow" xml:space="preserve">'''ਸ਼ੋਬਾ ਨਰਾਇਣ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ''ਮਾਨਸੂਨ ਡਾਇਰੀ: ਏ ਮੈਮੋਇਰ ਵਿਦ ਰੈਸਿਪੀਜ਼'' (2003) ਲਿਖੀ। ਉਹ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਉਸਨੇ ਵੂਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਊਂਟ ਹੋਲੀਓਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ''[https://web.archive.org/web/20180427080415/https://www.hindustantimes.com/columns/shoba-narayan ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਬ੍ਰੰਚ]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwFg&quot;&gt;ਮਿੰਟ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Shoba%20Narayan |access-date=2019-05-20 |website=www.livemint.com |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |archive-date=2018-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303235820/http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Shoba%20Narayan |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwGg&quot;&gt;ਦ ਨੈਸ਼ਨਲ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Topics |url=https://www.thenational.ae/topics/Author/Shoba%20Narayan |access-date=2019-05-20 |website=The National |language=en |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916080929/https://www.thenational.ae/topics/Author/Shoba%20Narayan |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>sw88ae4o0p6bl3kge3vmjym8ekw74ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਬਨਮ ਗਨੀ ਲੋਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164477</id>
    <revision>
      <id>847639</id>
      <parentid>669408</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4616" sha1="o5cxudft97b961v2nqxvwdr1ydflwt4" xml:space="preserve">
'''ਸ਼ਬਨਮ ਗਨੀ ਲੋਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shabnum Gani Lone''') ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਔਰਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਅਬਦੁਲ ਗਨੀ ਲੋਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ|ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thakur |first=Sankarshan |date=12 May 2009 |title=Off boycott coldstore, on steep uphill |url=http://www.telegraphindia.com/1090512/jsp/nation/story_10951340.jsp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120913181704/http://www.telegraphindia.com/1090512/jsp/nation/story_10951340.jsp |archive-date=13 September 2012 |access-date=3 June 2009 |website=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shabnam Lone – OutlookIndia |url=https://www.outlookindia.com/website/story/shabnam-lone/215725 |website=OutlookIndia}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ. 2007 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਆਮ ਚੋਣਾਂ, 2008 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ, 2008 ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 May 2009 |title=Election 2008 |url=http://eci.nic.in/archive/Oct2008/pollupd/ac/states/S09/Aconst02.htm |access-date=3 June 2009 |website=[[Election Commission of India]]}}&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸ਼ਬਨਮ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੇ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਧਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਟਾਡਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s0anDAAAQBAJ&amp;q=Shabnam+lone+TADA&amp;pg=PT268|title=Speaking Peace: Women's Voices from Kashmir|last=Urvashi Butalia|publisher=Kali for Women|year=2008|isbn=978-8186706572}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਬਨਮ ਲੋਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹੈ , ਸੱਜਾਦ ਗਨੀ ਲੋਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sibling rivalry: Farooq, Lone face stiff opposition from sisters |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Sibling-rivalry-Farooq-Lone-face-stiff-opposition-from-sisters/articleshow/3715289.cms |website=Timesofindia.indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shabnam Lone |url=http://www.outlookindia.com/article/shabnam-lone/215725 |access-date=27 March 2019 |website=Outlookindia.com |archive-date=3 ਜਨਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103171426/http://www.outlookindia.com/article/Shabnam-Lone/215725 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribune, Chandigarh, India – Main News |url=https://www.tribuneindia.com/2001/20010702/main7.htm |access-date=27 March 2019 |website=Tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==

* ਸ਼ਬਨਮ ਗਨੀ ਲੋਨ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ 'ਆਊਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦ ਮਿਲੇਨੀਅਮ' ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>o5cxudft97b961v2nqxvwdr1ydflwt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਖ਼ਤਾ (ਵੈਬਸਾਈਟ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166758</id>
    <revision>
      <id>847527</id>
      <parentid>683716</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18763" sha1="3d5suhjqn5pormeha0uel4wnkidx10o" xml:space="preserve">{{Infobox website
| name = ਰੇਖ਼ਤਾ  
| logo = Rekhta Logo New Black.png
| type = [[ਸਾਹਿਤ]]
| language =  [[ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ]]
| owner = ਰੇਖ਼ਤਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/editorial/a-virtual-urdu-library-for-free/|title=A virtual Urdu library for free- Sentinelassam|first=Sentinel Digital|last=Desk|date=December 5, 2019|website=www.sentinelassam.com}}&lt;/ref&gt;
| founder = ਸੰਜੀਵ ਸਰਾਫ਼
| url = {{URL|rekhta.org}}
| commercial = ਨਹੀਂ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.americanbazaaronline.com/2018/11/27/urdu-binds-people-of-subcontinent-rekhta-founder-sanjiv-saraf-435730/|title=Urdu binds people of Subcontinent: Rekhta founder Sanjiv Saraf|date=November 27, 2018}}&lt;/ref&gt;
| registration = ਆਪਸ਼ਨਲ
| launch_date = {{Start date and age|2013|01|11|df=yes}}
| current_status =ਆਨਲਾਈਨ
| content_license = [[Creative Commons license]]&lt;ref name=&quot;Rekhta&quot;&gt;{{cite web | website=Rekhta | url=https://www.rekhta.org/CMS/Disclaimer |title=Disclaimer | access-date=4 June 2020}}&lt;/ref&gt;{{failed verification|date=December 2021}}
}}

'''ਰੇਖ਼ਤਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਵੈੱਬ ਪੋਰਟਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਰੇਖ਼ਤਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਕੋਲ਼ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ [[ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ]] ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ [[ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ]] ਅਤੇ [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ]] ਹੈ।  ਰੇਖ਼ਤਾ ਨੇ [[ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ|ਉਰਦੂ]], ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ, [[ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ|ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ]], ਗਲਪ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਮੂਲ ਤੌਰ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ]] ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ, ਲਗਭਗ ਨੱਬੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਡਿਜੀਟਲਾਈਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਲਿਪੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]], [[ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ|ਰੋਮਨ]] ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ, [[ਨਸਤਾਲੀਕ ਲਿਪੀ|ਨਸਤਾਲਿਕ]] ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Site |url=https://www.rekhta.org/CMS/About-Site |access-date=4 June 2020 |website=Rekhta}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ [[ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ|ਮਹਾਂਕਾਵਿ]], [[ਕ਼ੁਰਆਨ|ਕੁਰਾਨ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਸਮੇਤ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 4, 2019 |title=Rekhta claims digitising 90,000 Urdu titles |url=https://www.siasat.com/rekhta-claims-digitising-90000-urdu-titles-1750646/}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵੈੱਬ ਪੋਰਟਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mahmudabad |first=Ali Khan |date=13 February 2020 |title=How did the Indian Muslim identity express itself through poetry before Independence? |url=https://scroll.in/article/952895/how-did-the-indian-muslim-identity-express-itself-through-poetry-before-independence |access-date=4 June 2020 |website=Scroll.in}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;#1 Online Events (Buy Tickets for all Upcoming Events) 2018&quot;&gt;{{Cite web |date=15 March 2018 |title=Book tickets to Shaam-E-Rekhta - World Poetry Day - Bangalore |url=https://insider.in/shaam-e-rekhta-world-poetry-day-21-march-2018-blr/event |access-date=4 June 2020 |website=insider.in}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਈਟ ਨੇ 19 ਮਿਲੀਅਨ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ 90,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲਾਈਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਡਾਇਰੀ|ਡਾਇਰੀਆਂ]], [[ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ]], ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Leg up for Urdu literature, 90,000 titles digitised in six years |url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/2019/dec/03/leg-up-for-urdu-literature-90000-titles-digitised-in-six-years-2070925.html |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ  (ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ )ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ 4,455 ਜੀਵਨੀਆਂ, 41,017 [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]], 26,414 ਦੋਹੇ, 7,852 ਨਜ਼ਮਾਂ, 6,836 ਸਾਹਿਤਕ ਵੀਡੀਓ, 2,127 ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, 76,398 ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ,   [[ਹੱਥ ਲਿਖਤ|ਹਥ-ਲਿਖਤ]]  ਖਰੜਿਆਂ&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Mohammad Waqas|date=December 20, 2019|title=Body of language|url=https://www.indiatoday.in/magazine/anniversary-issue/story/20191230-body-of-language-1630071-2019-12-20|magazine=India Today}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ  ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰੇਖ਼ਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਨਵਰੀ, 2013 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Leading Urdu’s renaissance {{!}} Rekhta Foundation |url=https://rekhtafoundation.org/ |access-date=2022-10-30 |website=rekhtafoundation.org}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ [[ਨਾਗਪੁਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;The Hindu 2015&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/technology/internet/log-on-to-rekhta-feel-the-richness-of-urdu/article7623032.ece|title=Log on to Rekhta, feel the richness of Urdu|last=Deshpande|first=Manasi|date=7 September 2015|work=The Hindu|access-date=4 June 2020}}&lt;/ref&gt; ਸੰਜੀਵ ਸਰਾਫ਼ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ|ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ]] ਨਾਲ਼ &quot;ਉਰਦੂ ਵਰਚੁਅਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ&quot; ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੋਰਟਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਮੇਤ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਸਮੇਤ [[ਲਖਨਊ]], [[ਭੋਪਾਲ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ]] ਵਰਗੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Link |first=Indian |date=December 4, 2019 |title=Urdu Mahabharata e-book in Rekhta's virtual library |url=https://www.indianlink.com.au/rekhta-urdu-books-online-library/ |access-date=ਮਈ 8, 2023 |archive-date=ਜੂਨ 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603190500/https://www.indianlink.com.au/rekhta-urdu-books-online-library/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ==

=== ਰੇਖ਼ਤਾ ਲਾਈਵ ===
ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਲੌਕਡਾਊਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੇ ਤੀਜੀ-ਧਿਰ ਦੇ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ]], [[ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਕਵਿਤਾ]] ਦੀ ਇੱਕ &quot;ਔਨਲਾਈਨ [[ਮਹਿਫ਼ਲ|ਮਹਿਫ਼ਲ]] &quot; (ਲਾਈਵ ਸੀਜ਼ਨ) ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਊਜ਼ ਮਿਲੇ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beat lockdown blues: Set 8 pm reminder for RekhtaLive music and poetry |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/features-2/beat-lockdown-blues-set-8-pm-reminder-for-rekhtalive-music-and-poetry-5210931.html |website=Moneycontrol}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Music and poetry in the times of social distancing |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/music-and-poetry-in-the-times-of-social-distancing/1799310 |website=www.outlookindia.com |access-date=2023-05-08 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603171116/https://www.outlookindia.com/newsscroll/music-and-poetry-in-the-times-of-social-distancing/1799310 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਤਿਉਹਾਰ ===
ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖ਼ਤਾ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ, ਸੰਗੀਤ, [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ|ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ]] ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਇਸ  ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ  ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/art/sanjiv-saraf-celebrating-the-vibrant-shades-of-urdu/article25742178.ece|title=Sanjiv Saraf: Celebrating the vibrant shades of Urdu|last=Kumar|first=Anuj|date=December 14, 2018|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 17, 2017 |title=Celebrating the Language of Poetry: Third edition of Jashn-e-Rekhta has artists, poets, writers, musicians coming together |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/celebrating-the-language-of-poetry-third-edition-of-jashn-e-rekhta-has-artists-poets-writers-musicians-coming-together-gulzar-dastangoi-sanjiv-saraf-4528935/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Pakistan Today 2016&quot;&gt;{{Cite web |date=27 February 2016 |title=Urdu put on a fast track by Rekhta in three-day festival |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2016/02/27/urdu-put-on-a-fast-track-by-rekhta-in-3-day-festival/ |access-date=4 June 2020 |website=Pakistan Today}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਸਮਾਗਮ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Desk 2015&quot;&gt;{{Cite web |last=Desk |first=Entertainment |date=14 March 2015 |title=Jashn-e-Rekhta begins celebration of Urdu in India today |url=http://www.dawn.com/news/1169529 |access-date=4 June 2020 |website=DAWN.COM}}&lt;/ref&gt;

=== ਸ਼ਾਮ-ਏ-ਸ਼ੇਅਰ ===
ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ਾਮ-ਏ-ਸ਼ੇਅਰ  ਨਾਮਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ, [[ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ|ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਦਾ]] ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਤੋਂ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਗ ਕਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਹਾਜ਼ਰੀਨ  [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;IANS 2016&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/shaam-e-sher-reinvigorating-urdu-among-youth-societal-feature-116061800233_1.html|title=Shaam-e-Sher: Reinvigorating Urdu among youth (Societal Feature)|last=IANS|date=18 June 2016|work=Business Standard India|access-date=4 June 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ਆਮੋਜ਼ਿਸ਼ ===
ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ  2017 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਆਮੋਜ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਈ-ਲਰਨਿੰਗ ਪਹਿਲ ਹੈ ਜੋ ਉਰਦੂ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/e-platform-aamozish-helps-to-learn-urdu-in-seven-days/article33184428.ece|title=E-platform ‘Aamozish’ helps to learn Urdu in seven days|last=Murthy|first=Neeraja|date=2020-11-26|work=The Hindu|access-date=2021-06-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੂਫ਼ੀਨਾਮਾ ===
ਸੂਫੀਨਾਮਾ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Online collection of Sufi Poetry &amp; Sufi Shayari by famous Poets |url=https://sufinama.org/ |access-date=2022-04-08 |website=Sufinama |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਰੇਖ਼ਤਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ ਜੋ 400 ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਫ਼ੀ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ|ਹਜ਼ਰਤ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੇ]] ਕੰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਔਨਲਾਈਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Desk |first=NH Web |date=2020-06-10 |title=Rekhta’s Sufinama to hold virtual Urs to commemorate 716th death anniversary of Sufi Saint Amir Khusrau |url=https://www.nationalheraldindia.com/india/rekhtas-sufinama-to-hold-virtual-urs-to-commemorate-716th-death-anniversary-of-sufi-saint-amir-khusrau |access-date=2021-06-06 |website=National Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ਹਿੰਦਵੀ ===
ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹਿੰਦਵੀ ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saving India's Urdu heritage, one book at a time - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/saving-indias-urdu-heritage-one-book-at-a-time/articleshow/77797929.cms |access-date=2021-06-06 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-26 |title=Rekhta: From Amir Khusrau to Mirza Ghalib, Sanjiv Saraf’s initiative is saving India’s Urdu heritage, one book at a time |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/rekhta-from-amir-khusrau-to-mirza-ghalib-sanjiv-saraf-s-initiative-is-saving-india-s-urdu-heritage-one-book-at-a-time/story-5pYJ3iX1NgcveAkw5wTCmI.html |access-date=2021-06-06 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਵਾਦ ==
ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਉਰਦੂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਕਰਕੇ  ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖ਼ਤਾ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਪਣੇ ਪੋਰਟਲ ਰਾਹੀਂ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 13 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ [[ਮਹਿਫ਼ਲ|ਮਹਿਫ਼ਲ]] ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਬਦਲਾਓ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪੋਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖ਼ਤਾ: ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਸ਼ਨ&quot; (ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ) ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ &quot;ਅਜਿਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖ਼ਤਾ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ&quot; ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜ਼ਿਆ ਉਸ ਸਲਾਮ ਨੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ|ਪੁਲਿਸ]] ਨੂੰ &quot;ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ &quot;ਮੁਸ਼ਕਲ&quot; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ [[ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ|ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ ਨੇ]] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ &quot;ਮੰਦਭਾਗਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਸਮੱਸਿਆਕਾਰੀ&quot; ਕਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anjum |first=Nawaid |date=3 December 2019 |title=After Rekhta skips ‘Urdu’ on posters of its annual festival, lovers of the language fret, organisers bring it back |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/rekhta-urdu-a-language-by-any-other-name-6147688/ |access-date=4 June 2020 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾਕਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>3d5suhjqn5pormeha0uel4wnkidx10o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਪਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168965</id>
    <revision>
      <id>847523</id>
      <parentid>684240</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7214" sha1="1ge6900js1bas3rpdlqaqp8lhwarvuf" xml:space="preserve">
{{Infobox publisher|image=[[File:Rupa Publications logo.png|140px]]̦|parent=ਰੂਪਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਿਟੇਡ|status=ਸਰਗਰਮ|founded=1936|founder=ਡੀ. ਮਹਿਰਾ|successor=|country=[[ਭਾਰਤ]]|headquarters=[[ਦਿੱਲੀ]]|distribution=ਕੋਲਕਾਤਾ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਚੇਨਈ, ਮੁੰਬਈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਜੈਪੁਰ, ਕਾਠਮੰਡੂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ|keypeople=ਡੀ. ਮਹਿਰਾ, ਆਰ. ਕੇ. ਮਹਿਰਾ ਅਤੇ ਕਪੀਸ਼ ਮਹਿਰਾ|publications=|topics=|genre=|imprints=ਰੈੱਡ ਟਰਟਲ|revenue=|numemployees=|nasdaq=|url={{URL|www.rupapublications.co.in}}}}

'''ਰੂਪਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼''' [[ਦਿੱਲੀ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਿਕਰੀ ਕੇਂਦਰ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਚੇਨਈ, ਮੁੰਬਈ, ਜੈਪੁਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਰੂਪਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਿਆ ਹੈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤ ==
ਰੂਪਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1936 ਵਿੱਚ ਡੀ. ਮਹਿਰਾ ਅਤੇ ਆਰ.ਕੇ. ਮਹਿਰਾ ਦੁਆਰਾ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rupa's chairman R.K. Mehra on the big changes and challenges in the publishing industry |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/we-dont-sell-authors-the-authors-sell-us/295133 |access-date=13 October 2018 |website=outlookindia.com |publisher=Outlook |archive-date=18 ਜੁਲਾਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190718002954/https://www.outlookindia.com/magazine/story/we-dont-sell-authors-the-authors-sell-us/295133 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The turnover has risen; the number of books per year has come down: Kapish Mehra |url=https://www.livemint.com/Companies/n0FsOUb76zkKaNIEXG7iDN/The-turnover-has-risen-the-number-of-books-per-year-has-com.html |access-date=13 October 2018 |website=livemint.com |publisher=livemint.com}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ, &lt;ref name=&quot;Abt&quot;&gt;{{Cite web |title=Rupa &amp; Co. |url=http://www.rupapublications.com/client/AboutUs.aspx |access-date=2011-10-10}}&lt;/ref&gt; ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਲੋਗੋ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ|ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ]] ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਫੀਸ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੰਗੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Abt&quot; /&gt;

== ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ==
ਰੂਪਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ [[ਚੇਤਨ ਭਗਤ]] ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ''ਮਾਈ ਕੰਟਰੀ ਮਾਈ ਲਾਈਫ'' ([[ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ|ਐਲ.ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ]] ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ), ਰਾਮੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ [[ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ]] ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ''ਕੌਨ ਬਣੇਗਾ ਕਰੋੜਪਤੀ - ਅਧਿਕਾਰਕ ਕਿਤਾਬ'', &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rupa &amp; Co. |url=http://www.rupapublications.co.in/client/home.aspx |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120911031044/http://www.rupapublications.co.in/client/home.aspx |archive-date=2012-09-11 |access-date=2007-02-24}}&lt;/ref&gt; ਹਿਮਾਨੀ ਡਾਲਮੀਆ ਦੁਆਰਾ ''ਲਾਈਫ ਇਜ਼ ਪਰਫੈਕਟ'', &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.highbeam.com/doc/1P3-1631187641.html|title=Indus Valley History, 'White Tiger' Top Bestseller Charts|last=Khan|first=Nabeel A.|date=22 January 2009|work=Hindustan Times|access-date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220221449/https://www.highbeam.com/doc/1P3-1631187641.html|archive-date=20 February 2016|via=HighBeam Research}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਦ ''ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਈਅਰਜ਼'' ਵੀ ਛਾਪੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pranab Mukherjee to publish book on his years as a president |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/pranab-mukherjee-to-publish-book-on-his-presidential-years/articleshow/64568157.cms |access-date=10 October 2018 |website=timesofindia.indiatimes.com |publisher=timesofindia}}&lt;/ref&gt; ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਉਤਪਾਦਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 150-200 ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੈ।

2012 ਵਿੱਚ, ਕਪੀਸ਼ ਮਹਿਰਾ, ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rupa Publications: Not just Kapish Mehra's great-grandfather's company |url=http://www.forbesindia.com/article/work-in-progress/rupa-publications-not-just-kapish-mehras-greatgrandfathers-company/42429/1 |access-date=13 October 2018 |website=forbesindia.com |publisher=forbesindia.com}}&lt;/ref&gt; ਨੇ ਪੇਂਗੁਇਨ-ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੀਈਓ ਡੇਵਿਡ ਡੇਵਿਡਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਲੇਫ ਬੁੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਦੇ ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪੇਂਗੁਇਨ-ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਰਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/bookworm/three-publishing-veterans-push-english-fiction-in-india_2269.htm|title=Three publishing veterans push English fiction in India|date=12 April 2012|publisher=Zee News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/aleph-will-be-indias-premium-publishing-brand-davidar/247531-40-100.html|title=We are aiming to make Aleph the premium publishing brand: David Davidar|date=11 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413030403/http://ibnlive.in.com/news/aleph-will-be-indias-premium-publishing-brand-davidar/247531-40-100.html|archive-date=13 April 2012|publisher=CNN-IBN}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਕੰਪਨੀਆਂ]]</text>
      <sha1>1ge6900js1bas3rpdlqaqp8lhwarvuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੋਕਮਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169056</id>
    <revision>
      <id>847566</id>
      <parentid>684529</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7289" sha1="sg9lopywd0lmo6wnzr477qt2ewn0yth" xml:space="preserve">

'''''ਲੋਕਮਤ''''' ( {{Literal translation|People's Opinion}} &lt;span&gt;ਪੀਪਲਜ਼ ਓਪੀਨੀਅਨ&lt;/span&gt; &amp;#x27; ) [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] ਅਖਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਦਰਦਾ ਦੁਆਰਾ [[1971]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ 18 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਅਤੇ [[ਗੋਆ]] ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਮਰਾਠੀ  ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-01-19 |title=IRS 2017: Daily Thanthi, Lokmat, Malayala Manorama command highest regional readership |url=https://www.exchange4media.com/media-print/irs-2017-daily-thanthi-lokmat-malayala-manorama-command-highest-regional-readership_88055.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180223011030/https://www.exchange4media.com/media-print/irs-2017-daily-thanthi-lokmat-malayala-manorama-command-highest-regional-readership_88055.html |archive-date=2018-02-23 |access-date=2018-09-26 |website=Exchange4Media News Service}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/business/2018/jan/18/irs-2017-newspapers-add-112-crore-readers-in-4-years-no-english-dailies-in-top-10-1757976.html|title=IRS 2017: Newspapers add 11.2 crore readers in 4 years; no English dailies in top 10|work=The New Indian Express|access-date=2018-09-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/irs-2017-newspapers-add-112-cr-readers-in-4-yrs-no-english/1233324|title=IRS 2017: Newspapers add 11.2 cr readers in 4 yrs; no English|work=Outlook|access-date=2018-09-26|archive-date=2018-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702150723/https://www.outlookindia.com/newsscroll/irs-2017-newspapers-add-112-cr-readers-in-4-yrs-no-english/1233324|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਈ-ਪੇਪਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ।  ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਸਕਰਣ '''ਲੋਕਮਤ ਸਮਾਚਾਰ''' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lokmat Times: Main Editions {{!}} Online Daily English Newspaper {{!}} Online English Epaper {{!}} Daily English Epaper {{!}} लोकमत वृत्तपत्रे |url=http://epaper.lokmat.com/lokmatsamachar/ |access-date=2021-09-24 |website=epaper.lokmat.com}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਨਾਮ '''ਲੋਕਮਤ ਟਾਈਮਜ਼''' ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lokmat Times: Main Editions {{!}} Online Daily English Newspaper {{!}} Online English Epaper {{!}} Daily English Epaper {{!}} लोकमत वृत्तपत्रे |url=http://epaper.lokmat.com/lokmattimes/ |access-date=2021-09-24 |website=epaper.lokmat.com}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ ==
ਲੋਕਮਤ ਨੇ IBN18 ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਨਾਲ 50-50 ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦੁਆਰਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਕੰਪਨੀ, IBN-ਲੋਕਮਤ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ (“IBNL”), IBN-ਲੋਕਮਤ, ਇੱਕ 24 x 7 ਮਰਾਠੀ ਖਬਰਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2008 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;money&quot;&gt;{{Cite web |date=Jun 14, 2007 |title=Marathi news channel to be JV with Lokmat: GBN |url=http://www.moneycontrol.com/news/business/marathi-news-channel-to-be-jvlokmat-gbn_286580.html |access-date=2015-12-01 |website=Moneycontrol.com}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਵਾਦ ==

=== 2015 ISIS ਕਾਰਟੂਨ ਵਿਵਾਦ ===
2015 ਵਿੱਚ, ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ISIS ਦੇ ਫੰਡਿੰਗ ਪੈਟਰਨ ਬਾਰੇ ਲੇਖ &quot;ISIS ਚਾ ਪੈਸਾ&quot; (ISIS ਦਾ ਪੈਸਾ) ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨ ਕਾਰਨ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਜਲਗਾਓਂ, ਧੂਲੇ, ਨੰਦੂਰਬਾਰ, ਮਾਲੇਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਨੂੰ &quot;ਨਿੰਦਾ&quot; ਮੰਨਿਆ। ਕਾਰਟੂਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਕਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਕ, ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮੁਆਫੀਨਾਮਾ ਛਾਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saurabh Gupta |date=December 1, 2015 |title=Offices of Lokmat Newspaper Attacked Over Piggy Bank Cartoon |url=http://www.ndtv.com/india-news/muslim-groups-in-maharashtra-attack-offices-of-daily-over-cartoons-1249471 |access-date=2015-12-01 |website=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIR against Marathi daily |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/fir-against-marathi-daily/article7932193.ece |access-date=2015-12-01 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MDP&quot;&gt;{{Cite web |date=30 November 2015 |title=Marathi daily attacked for publishing 'derogatory' cartoon |url=http://www.dnaindia.com/india/report-marathi-daily-attacked-for-pubishing-blasphemous-cartoon-2150325 |access-date=2015-12-01 |website=Daily News &amp; Analysis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saikia |first=Arunabh |date=November 30, 2015 |title=Lokmat having to apologise for a cartoon on ISIS shows the sorry state of press freedom in India |url=http://www.newslaundry.com/2015/11/30/lokmat-having-to-apologise-for-a-cartoon-on-isis-shows-the-sorry-state-of-press-freedom-in-india/# |access-date=March 11, 2018 |website=newslaundry.com |publisher=Newslaundry}}&lt;/ref&gt; ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ''ਲੋਕਮਤ'' ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MDP&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ]]</text>
      <sha1>sg9lopywd0lmo6wnzr477qt2ewn0yth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੰਦਰਾ ਪਾਂਡਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169228</id>
    <revision>
      <id>847544</id>
      <parentid>762371</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10988" sha1="rpr50nqgs3vy3ypfeag087crce8dz0r" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੰਦਰਾ ਪਾਂਡਾ
| image              = Laxmi Indira Panda.tif
| landscape          = &lt;!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --&gt;
| alt                = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| pronunciation      = 
| birth_name         = Laxmi Panda
| birth_date         = c. 1930 &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;
| birth_place        = [[ਰੰਗੂਨ]], [[ਬਰਮਾ]] ਦੇ ਨੇੜੇ&lt;ref name=toi/&gt;
| baptised           = &lt;!-- will not display if birth_date is entered --&gt;
| disappeared_date   = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place  = 
| disappeared_status = 
| death_date         = 7 ਅਕਤੂਬਰ, 2008 &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place        = 
| death_cause        = 
| body_discovered    = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| burial_place       = &lt;!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays &quot;Burial place&quot; as label) --&gt;
| burial_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments          = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| other_names        = 
| citizenship        = 
| education          = 
| alma_mater         = 
| occupation         = 
| years_active       = 
| era                = 
| employer           = 
| organization       = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ੌਜ]]
| agent = &lt;!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --&gt;
| known_for          = 
| notable_works      = &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot;; or by |label_name=, which produces label &quot;Label(s)&quot; --&gt;
| style              = 
| height             = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot; or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television         = 
| title              = &lt;!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as &quot;Office&quot; (e.g. public office or appointments) --&gt;
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| party              = 
| movement           = [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ]]
| opponents          = 
| boards             = 
| criminal_charge    = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty   = 
| criminal_status    = 
| spouse             = ਖਾਗੇਸਵਰ ਪਾਂਡਾ (m.1951)&lt;ref name=gov/&gt;
| partner            = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| children           = 
| parents            = &lt;!-- overrides mother and father parameters --&gt;
| mother             = &lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| father             = &lt;!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| relatives          = 
| family             = 
| callsign           = 
| awards             = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਿਕ ਸਨਮਾਨ (2008)&lt;ref name=toi/&gt;
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
}}
ਕੈਪਟਨ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newsnation.in/india-news/naveen-patnaik-asks-odisha-police-to-trace-ina-veteran-laxmi-indira-panda-grandson-for-felicitation-article-168895.html|title=Patnaik asks Odisha police to trace INA veteran Laxmi Indira Panda's grandson for felicitation|date=April 20, 2017|publisher=[[News Nation]]}}&lt;/ref&gt; '''ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੰਦਰਾ ਪਾਂਡਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/news/nation/at-last-laxmi-panda-is-a-freedom-fighter_472655.html|title=At last, Laxmi Panda is a 'freedom fighter'|date=September 28, 2008|publisher=[[Zee News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/heroes-in-search-of-a-plaque/227578|title=Heroes In Search Of A Plaque|last=Datta|first=Saikat|date=June 6, 2005|publisher=[[Outlook India]]|access-date=ਮਈ 24, 2023|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223113752/https://www.outlookindia.com/magazine/story/heroes-in-search-of-a-plaque/227578|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ|ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਦੀ [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/The-last-battle-of-Laxmi-Panda-Footsoldiers-of-freedom/article14816074.ece|title=The last battle of Laxmi Panda Footsoldiers of freedom|date=August 15, 2007|work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ਪਾਂਡਾ ਆਈਐਨਏ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਉੜਿਆ ਔਰਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;gov&quot;&gt;{{Cite news|url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/29-33.pdf|title=Laxmi Panda : The Forgotten Soldier of a Lost Army|last=Dhar|first=Anil|date=August 2010|publisher=Orissa Review|access-date=2023-05-24|archive-date=2022-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222053753/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/29-33.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਪਾਂਡਾ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ|ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ]] (ਆਈਐਨਏ) ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/29-33.pdf|title=Laxmi Panda : The Forgotten Soldier of a Lost Army|last=Dhar|first=Anil|date=August 2010|publisher=Orissa Review|access-date=2023-05-24|archive-date=2022-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222053753/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/29-33.pdf|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDhar2010&quot;&gt;Dhar, Anil (August 2010). [http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/29-33.pdf &quot;Laxmi Panda : The Forgotten Soldier of a Lost Army&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221222053753/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/29-33.pdf |date=2022-12-22 }} &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. Orissa Review.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜੈਪੋਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਬੁੱਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.webindia123.com/news/articles/India/20081007/1073057.html|title=Orissa govt announces a statue in memory of Laxmi Panda|date=October 7, 2008|publisher=Webindia123|access-date=ਮਈ 24, 2023|archive-date=ਦਸੰਬਰ 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222053752/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20081007/1073057.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

25 ਅਕਤੂਬਰ, 2008 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈ-ਤੰਤਰ ਸੈਨਿਕ ਸਨਮਾਨ'', ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Forgotten-and-neglected-too/articleshow/7343980.cms|title=Forgotten and neglected too|last=Satapathy|first=Rajaram|date=January 22, 2011|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
ਪਾਂਡਾ ਦੀ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 7 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ ਏਮਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/freedom-fighter-laxmi-indira-panda-dies/story-yUf0qGx4imz5QuTcnCFYON.html|title=Freedom fighter Laxmi Indira Panda dies|last=R Iyer|first=Nandini|date=October 7, 2008|publisher=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਗਾਰਡ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;webindia123&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.webindia123.com/news/articles/India/20081007/1073057.html|title=Orissa govt announces a statue in memory of Laxmi Panda|date=October 7, 2008|publisher=Webindia123|access-date=ਮਈ 24, 2023|archive-date=ਦਸੰਬਰ 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222053752/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20081007/1073057.html|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://news.webindia123.com/news/articles/India/20081007/1073057.html &quot;Orissa govt announces a statue in memory of Laxmi Panda&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221222053752/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20081007/1073057.html |date=2022-12-22 }}. Webindia123. 7 October 2008.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://eodisha.org/laxmi-indira-panda/ ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੰਦਰਾ ਪਾਂਡਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211031075837/https://eodisha.org/laxmi-indira-panda/ |date=2021-10-31 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]]</text>
      <sha1>rpr50nqgs3vy3ypfeag087crce8dz0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੋ ਰੋਲਪਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170686</id>
    <revision>
      <id>847663</id>
      <parentid>742765</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6066" sha1="27vbvb9foom4pe28qi6stypiryabtwt" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
| name               = ਸ਼ੋ ਰੋਲਪਾ
| other_name         = ਛੋ ਰੋਲਪਾ 
&lt;!--    Images     --&gt;| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| image_bathymetry   = 
| alt_bathymetry     = 
| caption_bathymetry = &lt;!--    Stats      --&gt;
| location           = [[ਰੋਲਵਾਲਿੰਗ ਹਿਮਾਲ|ਰੋਲਵਾਲਿੰਗ ਵੈਲੀ]], [[ਡੋਲਖਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]],&lt;ref name=&quot;assessment&quot; /&gt; [[Nepal]]
| group              = 
| coordinates        = {{Coord|27|52|N|86|28|E|display=inline,title}}&lt;!-- {{coord|DD|MM|SS|N|DD|MM|SS|W|region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}} --&gt;
| type               = [[ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲ]]
| etymology          = 
| part_of            = 
| inflow             = Trakarding glacier
| outflow            = Rolwaling and [[Tamakoshi  River|Tamakoshi]] rivers
| catchment          = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| basin_countries    = 
| agency             = 
| date-built         = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| date-flooded       = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| length             = {{convert|3.45|km|mi}}&lt;ref name=&quot;assessment&quot; /&gt;
| width              = {{convert|0.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;assessment&quot; /&gt;
| area               = {{convert|1.537|km2|mi2}}&lt;ref name=&quot;assessment&quot; /&gt;
| depth              = {{convert|55|m|ft}}
| max-depth          = {{convert|135|m|ft}}&lt;ref name=Badri/&gt;
| volume             = {{convert|85,940,000|m3}}&lt;ref name=&quot;assessment&quot; /&gt;
| residence_time     = 
| shore              = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| elevation          = {{convert|4580|m|ft}}
| frozen             = 
| islands            = 
| cities             = &lt;!--      Map      --&gt;
| reference          = 
}}
'''ਸ਼ੋ ਰੋਲਪਾ'''  ਜਿਸਨੂੰ '''ਛੋ''' '''ਰੋਲਪਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ [[ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲ|ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਝੀਲ, ਜੋ ਕਿ {{Convert|4580|m|ft}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ [[ਰੋਲਵਾਲਿੰਗ ਹਿਮਾਲ|ਰੋਲਵਾਲਿੰਗ ਘਾਟੀ]], [[ਦੋਲਖਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਦੋਲਖਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਘਲਣ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;assessment&quot;&gt;{{Citation |last=Shrestha |first=Badri Bhakta |title=Assessment of potential outburst floods from the Tsho Rolpa glacial lake in Nepal |date=March 2014 |work=Natural Hazards |volume=71 |issue=1 |pages=913–936 |place=Dordrecht |publisher=Springer Science |doi=10.1007/s11069-013-0940-3 |issn=0921-030X |last2=Nakagawa |first2=Hajime}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Badri&quot;&gt;{{Cite journal|last=Badri Shrestha|last2=Hajime Nakagawa|last3=Kenji Kawaike|last4=Hao Zhang|date=2012|title=Glacial and Sediment Hazards in the Rolwaling Valley, Nepal|url=https://www.researchgate.net/publication/262049220|language=en|volume=5|issue=2|pages=123–133|doi=10.13101/ijece.5.123|issn=|access-date=28 December 2021|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nationalgeo&quot;&gt;[http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0501_020502_himalaya_2.html Melting Himalayan Glaciers May Doom Towns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050910223537/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0501_020502_himalaya_2.html |date=2005-09-10 }} ''[[National Geographic Society|National Geographic]]'' 7 May 2002, retrieved on 21 November 2010&lt;/ref&gt;


ਝੀਲ ਆਪਣੇ ਅਸਥਿਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਫਟਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਤਾਮਾਕੋਸ਼ੀ ਨਦੀ|ਤਾਮਾਕੋਸ਼ੀ ਨਦੀ ਦੇ]] ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 6000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;nationalgeo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;himalayan2012&quot;&gt;[http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Tsho+Rolpa+to+get+early+warning+system+&amp;NewsID=333268 Tsho Rolpa to get early warning system] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107235715/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Tsho+Rolpa+to+get+early+warning+system+&amp;NewsID=333268 |date=2015-01-07 }} ''The Himalayan Times'' 23 May 2012, accessed 9 January 2013&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ, [[ਯੂ.ਐਨ.ਡੀ.ਪੀ|UNDP]] ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਝੀਲ ਤੋਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;himalayan2010&quot;&gt;[http://www.thehimalayantimes.com/fullTodays.php?headline=Chho-Rolpa+warning+sirens+lying+defunct&amp;NewsID=246883 Chho-Rolpa warning sirens lying defunct] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308202133/http://www.thehimalayantimes.com/fullTodays.php?headline=Chho-Rolpa+warning+sirens+lying+defunct&amp;NewsID=246883|date=2012-03-08}} ''The Himalayan Times'' 13 June 2010, accessed 21 November 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;himalayan2012&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੋਖਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਗਮਤੀ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]]</text>
      <sha1>27vbvb9foom4pe28qi6stypiryabtwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਟੋਇਟਾ ਹਿਲਕਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170975</id>
    <revision>
      <id>847582</id>
      <parentid>690397</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51281-27</username>
        <id>62141</id>
      </contributor>
      <origin>847582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5238" sha1="t0rvf98z8xhq81lgmdvwp38k48vg2lf" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Toyota Hilux 2.4J 4x2 20221019.jpg|thumb|ਟੋਇਟਾ ਹਿਲਕਸ]]
{{Infobox automobile|name=First generation (N10)|image=Toyota Hilux N10 001.JPG|production=March 1968 – April 1972|assembly=Japan: [[Hamura, Tokyo]] ([[Hino Motors|Hino]])|designer=Takayuki Otsuka&lt;ref name=&quot;1stto4th&quot;&gt;{{cite press release |url=https://newsroom.toyota.co.jp/en/hilux50th/message/1st_4th.html |title=1st to 4th generation Hilux Chief Engineers {{!}} Hilux 50th Anniversary Special Website |publisher=Toyota |location=Japan |date=21 May 2018 |access-date=28 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128082722/https://newsroom.toyota.co.jp/en/hilux50th/message/1st_4th.html |archive-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt;|body_style=2-door [[pickup truck|truck]]|layout=[[Front-engine, rear-wheel-drive layout|Front-engine, rear-wheel-drive]]|engine={{unbulleted list
  |1.5&amp;nbsp;L ''[[Toyota R engine#2R|2R]]'' [[Straight-four engine|I4]]
  |1.6&amp;nbsp;L ''[[Toyota R engine#12R|12R]]'' I4
  |1.9&amp;nbsp;L ''[[Toyota R engine#8R|8R]]'' I4
  |1.9&amp;nbsp;L ''[[Toyota R engine#3R|3R]]'' I4
  |2.0&amp;nbsp;L ''[[Toyota R engine#18R|18R]]'' I4
  }}|transmission=4-speed [[manual transmission|manual]]|length={{convert|4300-4690|mm|in|abbr=on|1}}&lt;ref name=&quot;N10Dimensions&quot;&gt;{{cite press release |url=https://newsroom.toyota.co.jp/en/detail/7579036 |title=Toyota Announces Full Model Change in Hi-Lux Small Pick-up Truck Series |publisher=Toyota |location=Japan |date=1 September 1978 |access-date=28 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128082925/https://newsroom.toyota.co.jp/en/detail/7579036 |archive-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt;|width={{convert|1610|mm|in|abbr=on|1}}&lt;ref name=&quot;N10Dimensions&quot;/&gt;|height={{convert|1560-1565|mm|in|abbr=on|1}}&lt;ref name=&quot;N10Dimensions&quot;/&gt;|weight={{convert|1050-1085|kg|lb|abbr=on|1}}&lt;ref name=&quot;N10Dimensions&quot;/&gt;}}
{{ਨਿਹੋਂਗੋ|'''Toyota Hilux'''|トヨタ・ハイラックス|Toyota Hairakkusu|lead=yes}} , '''ਹਾਈਲਕਸ''' ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਹਾਈ-ਲਕਸ''' ਵਜੋਂ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਿਕਅਪ ਟਰੱਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਜਾਪਾਨੀ ਆਟੋਮੋਬਾਇਲ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਟੋਇਓਟਾ|ਟੋਯੋਟਾਮੋਬਿਲ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਕਅਪ ਟਰੱਕ ਜਾਂ ਕੈਬ ਚੈਸੀ ਵੇਰੀਐਂਟ ਵਜੋਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਪਿਕਅਪ ਟਰੱਕ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਕਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਹਿਲਕਸ ਨਾਮ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ''ਟਰੱਕ'', ''ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ'', ਜਾਂ ''ਕੰਪੈਕਟ ਟਰੱਕ'' ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਕਲਪ ਪੈਕੇਜ, SR5 (ਸਪੋਰਟ ਰਨਬਾਉਟ 5-ਸਪੀਡ), ਨੂੰ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਟਰੱਕ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਕਲਪ ਪੈਕੇਜ ਨੂੰ ਟੋਇਟਾ ਦੇ ਹੋਰ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1972 ਤੋਂ 1979 [[ਟੋਇਟਾ ਕੋਰੋਲਾ|ਕੋਰੋਲਾ]] । 1984 ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰੈਕਰ, ਹਿਲਕਸ ਦਾ ਵੈਗਨ ਸੰਸਕਰਣ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 4 ਰਨਰ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿਲਕਸ ਸਰਫ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ। 1992 ਵਿੱਚ, ਟੋਇਟਾ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿਕਅੱਪ ਮਾਡਲ, ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦਾ T100 ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਟਰੱਕ'' ਅਤੇ ''ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ'' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਾਹਨ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। 1995 ਤੋਂ, 4Runner ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਅਲੋਨ SUV ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸੇ ਸਾਲ ਟੋਇਟਾ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਕਸ ਪਿਕਅੱਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਟਾਕੋਮਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਜਪਾਨੀ ਹਵਾਲੇ ਵਰਤੇ ਹਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]]</text>
      <sha1>t0rvf98z8xhq81lgmdvwp38k48vg2lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੰਗੀਨਾ ਹਮੀਦੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172192</id>
    <revision>
      <id>847543</id>
      <parentid>696112</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8223" sha1="hvdgrd5yl6erfy5xvm058qu37gxri8m" xml:space="preserve">
'''ਰੰਗੀਨਾ ਹਮੀਦੀ''' ( [[ਪਸ਼ਤੋ]] : رنګینه حمیدي; ਜਨਮ 1978) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਸਿੱਖਿਅਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Leading Change: Featuring Rangina Hamidi |url=http://www.bushcenter.org/publications/articles/2013/07/leading-change-featuring-rangina-hamidi.html |access-date=2021-08-18 |website=Leading Change: Featuring Rangina Hamidi |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਮੀਦੀ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-04-12 |title=Education Cannot Wait Interviews Afghanistan's Minister of Education Rangina Hamidi |url=http://www.ipsnews.net/2021/04/education-cannot-wait-interviews-afghanistans-minister-education-rangina-hamidi/ |access-date=2021-08-18 |website=Inter Press Service}}&lt;/ref&gt; ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Afghani Education Minister Rangina Hamidi Vows to Stay in Kabul and Fight |url=https://www.albawaba.com/news/afghani-education-minister-rangina-hamidi-vows-stay-kabul-and-fight-1442700 |access-date=2021-08-18 |website=Al Bawaba |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
[[ਕੰਧਾਰ]], ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1978 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਪਠਾਨ|ਪਸ਼ਤੂਨ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਮੇਅਰ, ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਹਮੀਦੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who is who in Afghanistan? |url=http://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&amp;id=2803&amp;task=view |access-date=2021-08-18 |website=www.afghan-bios.info}}&lt;/ref&gt; 1980 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ 1981 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ [[ਕੋਇਟਾ|ਕਵੇਟਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Minister's Biography {{!}} Ministry of Education |url=https://www.moe.gov.af/index.php/en/ministers-biography |access-date=2021-08-18 |website=www.moe.gov.af}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rangina Hamidi |url=https://www.cccb.org/en/participants/file/rangina-hamidi/39989 |access-date=2021-08-18 |website=CCCB |language=en}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ 1988 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ [[ਵਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ]] ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਡਬਲ ਮੇਜਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ==
ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਦੇਸ਼ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਪਰਤ ਗਈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ [[11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ|11 ਸਤੰਬਰ, 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਮਾਤਭੂਮੀ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਦੇਸ਼ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Activist Rangina Hamidi Works to Improve Lives of Afghan Women {{!}} Voice of America - English |url=https://www.voanews.com/archive/activist-rangina-hamidi-works-improve-lives-afghan-women |access-date=2021-08-18 |website=www.voanews.com |language=en |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801075544/https://www.voanews.com/archive/activist-rangina-hamidi-works-improve-lives-afghan-women |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਸਿਵਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲਈ ਅਫਗਾਨਾਂ ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੰਧਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿਵਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲਈ ਅਫਗਾਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਉਸ ਨੂੰ CNN 2007 ਹੀਰੋ ਅਵਾਰਡ ਲਈ 18 ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਫ੍ਰੀ ਯੂਰਪ/ਰੇਡੀਓ ਲਿਬਰਟੀ ਦੁਆਰਾ &quot;ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਜਾਂ ਦ ਵੀਕ&quot; ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ==
31 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ, ਹਮੀਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ। 2022 ਤੱਕ, ਉਹ [[ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ|ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੀਦੀ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.npr.org/2022/08/18/1118271884/a-year-later-former-afghanistan-education-minister-reflects-on-her-country|title=A year later, former Afghanistan education minister reflects on her country|last=Chang|first=Ailsa|date=18 August 2022|work=[[National Public Radio|NPR]]|access-date=23 April 2023|last2=Lim|first2=Megan|language=en|last3=Handel|first3=Sarah}}&lt;/ref&gt;

== ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ==

* ਹਮੀਦੀ, ਰੰਗੀਨਾ (2017)। ''ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਢਾਈ: ਅਫਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ''

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]</text>
      <sha1>hvdgrd5yl6erfy5xvm058qu37gxri8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਨਾ ਸਫ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172607</id>
    <revision>
      <id>847614</id>
      <parentid>739846</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7980" sha1="9u9xu0yxhrgx79y3r1sd2ttj81f33q6" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Sana Safi ثنا ساپۍ
| birth_date         = 1989
| birth_place        = [[Kabul, Afghanistan]]
| occupation         = Journalist, News Presenter, Writer
| employer           = BBC
| television         = [[BBC Pashto]]
| spouse             = 
| children           = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸਨਾ ਸਫ਼ੀ''' (ثنا ساپۍ - ਜਨਮ 1989) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਸਨਾ ਸਫ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਕੰਧਾਰ]], [[ਹੇਲਮੰਦ ਸੂਬਾ|ਹੇਲਮੰਡ]], [[ਨੰਗਰਹਾਰ ਸੂਬਾ|ਨੰਗਰਹਾਰ]] ਅਤੇ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://blogs.tribune.com.pk/story/16046/its-not-easy-being-a-pashtun-woman-in-the-media/|title=It's not easy being a Pashtun woman in the media|date=21 February 2013|access-date=10 October 2014|publisher=PakTribune|quote=&quot;Working as a Pashtun female is not easy in any field,&quot; said one of my Pashtun journalist friends, Sana Safi.}}&lt;/ref&gt; ਸਫ਼ੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 2014 ਤੱਕ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29619583|title=Emotional return to a changing Afghanistan|date=18 October 2014|access-date=18 October 2014|publisher=BBC Afghan Service|quote=On a cold November morning in 2007, I had kissed my family goodbye and left for Kabul airport – destination: London.}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਪਸ਼ਤੋ]], [[ਦਰੀ ਫ਼ਾਰਸੀ|ਦਾਰੀ]] ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸਫ਼ੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਦੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਵੂਮੈਨ ਆਵਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸ਼ਹਿਰ [[ਜਲਾਲਾਬਾਦ (ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ)|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ/ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਪਸ਼ਤੋ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਦਾ ਸ਼ੋਅ ਹੈ, &lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=News on |title=BBC to Air Live TV News Bulletin in Pashto - News on News |url=http://newsonnews.com/story/210116-2140 |access-date=2016-01-30 |website=newsonnews.com}}&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ, ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਬਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC Pashto on TV now- multimedia |url=http://www.bbc.co.uk/pashto/multimedia/2014/01/000000_tv-on-demand.shtml |publisher=BBC Pashto}}&lt;/ref&gt; ਸਫ਼ੀ ਪਹਿਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਲੇਬਨਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਫਸਟ ਲੇਡੀ ਰੂਲਾ ਗਨੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ [[ਅਸ਼ਰਫ਼ ਗਨੀ|ਅਸ਼ਰਫ ਗਨੀ ਅਹਿਮਦਜ਼ਈ]] ਦੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-29601045|title=Afghanistan first lady Rula Ghani moves into the limelight|date=15 October 2014|access-date=15 October 2014|publisher=BBC World News}}&lt;/ref&gt;

ਸਫ਼ੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਲਪ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ|ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਦੇਸ਼ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸਫ਼ੀ ਨੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਵਿਪਰੀਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਸਫ਼ੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੱਟਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪੱਛਮੀ ਦੀ ਡੇਟਿੰਗ, ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਤੱਕ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Short Story: Life and Death by Sana Safi -culture |url=http://www.taand.com/archives/7991 |publisher=Taand |access-date=2023-07-25 |archive-date=2018-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005212714/http://www.taand.com/archives/7991 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.taand.com/archives/13497 ਸਨਾ ਸਫੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਫਗਾਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ (ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621122814/http://www.taand.com/archives/13497 |date=2019-06-21 }}
* [http://www.bbc.co.uk/pashto/multimedia/ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)
* [http://sanasafi.blogspot.co.uk ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਲੌਗ] (ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>9u9xu0yxhrgx79y3r1sd2ttj81f33q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਕੀਬਾ ਹਾਸ਼ਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173571</id>
    <revision>
      <id>847637</id>
      <parentid>829749</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6143" sha1="enja7nlsxy4gahlh3q1ck636qt0jfu5" xml:space="preserve">'''ਸ਼ਕੀਬਾ ਮਤੀਨ ਹਾਸ਼ਮੀ''' ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ|ਅਫ਼ਗਾਨੀ]] [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ|ਰਾਜਨੇਤਾ]] ਹੈ ਜੋ 2005 ਵਿੱਚ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਵੋਲਸੀ ਜਿਰਗਾ, ਇਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।

ਨੇਵੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਕੰਧਾਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸ਼ਮੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਕਿ ਉਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ; ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੰਧਾਰ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ  ਹਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NpsKandaharProfile2009-01&quot;&gt;
{{Cite news|url=http://www.nps.edu/programs/ccs/Docs/Executive%20Summaries/Kandahar_Provincial_Overview_Jan09.pdf|title=Profile: Kandahar Profile|date=January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606124708/http://www.nps.edu/programs/CCS/Docs/Executive%20Summaries/Kandahar_Provincial_Overview_Jan09.pdf|archive-date=2011-06-06|publisher=[[Navy Postgraduate School]]}}&lt;/ref&gt;

ਹਾਸ਼ਮੀ 2010 ਵਿੱਚ 641 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rutting |first=Thomas |date=24 November 2010 |title=2010 Elections (33): An almost final result |url=https://www.afghanistan-analysts.org/2010-elections-33-an-almost-final-result/ |access-date=6 January 2017 |website=Afghanistan Analysts Network}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਹਿਮਦ ਵਲੀ ਕਰਜ਼ਈ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aikins |first=Matthieu |last2=Hewad |first2=Gran |date=25 October 2010 |title=Losing legitimacy after Afghanistan’s elections |url=https://foreignpolicy.com/2010/10/25/losing-legitimacy-after-afghanistans-elections/ |access-date=6 January 2017 |website=Foreign Policy}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ [[ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ]] ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clark |first=Kate |date=30 June 2010 |title=How to become a minister: bribe the parliament |url=https://www.afghanistan-analysts.org/how-to-become-a-minister-bribe-the-parliament-updated/ |access-date=6 January 2017 |website=Afghanistan Analysts network}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aikins |first=Matthieu |date=January 2011 |title=Disappearing Ink: Afghanistan's Sham Democracy |url=http://harpers.org/archive/2011/01/disappearing-ink/4/ |website=Harper's Magazine}}&lt;/ref&gt;

2012 ਵਿੱਚ, ਹਾਸ਼ਮੀ ਪੰਜਵਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 11 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਕੰਧਾਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ ਤੱਥ-ਖੋਜ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਹਾਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਹਮੀਦਜ਼ੀ ਲਾਲੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 March 2012 |title=US forces raped two women in Kandahar carnage |url=http://www.avapress.com/vdce7z8x.jh8vzik1bj.html |access-date=6 January 2017 |publisher=Afghan Voice Agency |archive-date=8 ਜਨਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170108001741/http://www.avapress.com/vdce7z8x.jh8vzik1bj.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਸਟਾਫ ਸਾਰਜੈਂਟ ਰੌਬਰਟ ਬੇਲਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;defense&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=67591|title=Army Identifies Afghanistan Shooting Suspect|date=17 March 2012|access-date=18 March 2012|publisher=[[United States Department of Defense]]|archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414034640/http://www.defense.gov//News/NewsArticle.aspx?ID=67591|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 ਵਿੱਚ, ਹਾਸ਼ਮੀ ਦਾ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਵਾਚ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ &quot;ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ&quot; ਨਾਮਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 2016 |title=ETWA – Appreciates Ms. Shakiba Hashemi MP from Kandahar Province |url=http://ewa.org.af/uploads/team/2016-09-2514747826366533403i.pdf |access-date=6 January 2017 |publisher=ETWA |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107101009/http://ewa.org.af/uploads/team/2016-09-2514747826366533403i.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>enja7nlsxy4gahlh3q1ck636qt0jfu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੂਡ ਬੀਚ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174054</id>
    <revision>
      <id>847767</id>
      <parentid>705598</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="k7zjjbub9coaugs5iddjpyngzy75w8f" xml:space="preserve">'''ਹੂਡ ਬੀਚ''', [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ [[ਉਡੁਪੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਉਡੁਪੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਕੋਡੀ ਬੇਂਗੇਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬੀਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕਾਡੀਕੇ ਬੀਚ]] ਅਤੇ [[ਡੈਲਟਾ ਬੀਚ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=5 Perfect Breaks to Beat the Pandemic Blues |url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70782/5-places-to-enliven-post-pandemic-travel |access-date=2021-09-15 |website=www.outlookindia.com/outlooktraveller/ |language=en |archive-date=2021-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921002623/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70782/5-places-to-enliven-post-pandemic-travel |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਬੀਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Udupi: ‘Anweshi’—Hundreds throng beach for glimpse of movie stars |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=273193 |access-date=2021-09-15 |website=www.daijiworld.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ਾਕਾ ਸਰਫ ਕਲੱਬ ==
ਸ਼ਾਕਾ ਸਰਫ ਕਲੱਬ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰਫਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਹੈ ਜੋ [[ਸਰਫਿੰਗ]] ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Desk |first=India TV News |date=2015-04-06 |title=India's first woman pro surfer fulfilled The Shaka Surf Club's dream- India TV News |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/india-first-woman-pro-surfer-turns-dream-into-startup-49396.html |access-date=2021-09-15 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੁਸ਼ਾਰ ਪਠਿਆਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਿਤਾ ਮਾਲਵੀਆ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=George Ramsay |title=India's first professional female surfer is changing her country's perception of the ocean |url=https://www.cnn.com/2020/11/19/sport/surfing-ishita-malaviya-lauren-hill-spt-intl-cmd/index.html |access-date=2021-09-15 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; [[ਇਸ਼ਿਤਾ ਮਾਲਵੀਆ]] ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਹਿਲਾ ਸਰਫਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coldwell |first=Will |date=2014-02-05 |title=Surfing in India: catching waves from coast to coast |url=http://www.theguardian.com/travel/2014/feb/05/surfing-in-india-catching-waves-coast |access-date=2021-09-15 |website=the Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬੀਚ]]</text>
      <sha1>k7zjjbub9coaugs5iddjpyngzy75w8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਬੀਨਾ ਮੁਕੀਮਯਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174237</id>
    <revision>
      <id>847520</id>
      <parentid>769866</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14356" sha1="5njbabp24x29xv6i0pqqqfcs3oo1z4m" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = ਰੁਬੀਨਾ ਮੁਕੀਮਯਾਰ&lt;br /&gt;{{small|{{nq|روبینا مقیم‌یار}}}}
| image = 
| native_name = ਰੁਬੀਨਾ ਜਲਾਲੀ
| native_name_lang = &quot;fa&quot;
| nationality = {{AFG}}
| birth_date = {{birth date and age|1986|07|03|df=y}}
| birth_place = [[ਕਾਬੁਲ]], ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ
| occupation = Afghan taekwondo athlete, Politician
| height = 1,7 m
| weight = 58 kg
| country = ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ
| sport = [[Taekwondo]]
| club = 
| turnedpro = 
| retired = 
| coaching = 
| worlds = 
| olympics = 
| highestranking = 
| pb = 
| updated = 
}}

'''ਰੁਬੀਨਾ ਜਲਾਲੀ''', '''ਰੁਬੀਨਾ ਮੁਕੀਮਯਾਰ''' (ਜਨਮ 3 ਜੁਲਾਈ 1986) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਓਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 2004 ਅਤੇ 2008 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 100 ਮੀਟਰ ਸਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ 30 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/11/AR2010091102504.html?hpid=topnews|title=One of Afghanistan's rare female Olympians now running for parliament|last=David Nakamura|date=11 September 2010|work=The Washington Post}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDavid_Nakamura2010&quot;&gt;David Nakamura (11 September 2010). [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/11/AR2010091102504.html?hpid=topnews &quot;One of Afghanistan's rare female Olympians now running for parliament&quot;]. ''The Washington Post''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;beijing&quot;&gt;[http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/Athlete/8/246178.shtml Athlete biography: Robina Muqimyar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080902013830/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/Athlete/8/246178.shtml|date=2 September 2008}}, beijing2008.cn, ret: 27 August 2008&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ '''ਮੁਕੀਮਯਾਰ''' ਨਾਮ ਹੇਠ ਬਤੌਰ ਅਥਲੈਟਿਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਮ '''ਜਲਾਲੀ''' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਵੋਲਸੀ ਜਿਰਗਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਟ ਲਈ ਲੜੀ।

ਉਸ ਨੇ [[ਹਿਜਾਬ]], ਜੋ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ ਦਾ ਸਿਰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਨ ਕੇ ਦੌੜਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/11/AR2010091102504.html?hpid=topnews|title=One of Afghanistan's rare female Olympians now running for parliament|last=David Nakamura|date=11 September 2010|work=The Washington Post}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDavid_Nakamura2010&quot;&gt;David Nakamura (11 September 2010). [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/11/AR2010091102504.html?hpid=topnews &quot;One of Afghanistan's rare female Olympians now running for parliament&quot;]. ''The Washington Post''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਏਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ [[2004 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2004 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ [[ਜੂਡੋ (ਖੇਡ)|ਜੂਡੋਕਾ]] ਫਰੀਬਾ ਰਜ਼ਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਜਲਾਲੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਾਬੁਲ|ਕਾਬੁਲ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ (ਸੱਤ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਮੁੰਡੇ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕੰਪਨੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਲਾਈ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/11/AR2010091102504.html?hpid=topnews|title=One of Afghanistan's rare female Olympians now running for parliament|last=David Nakamura|date=11 September 2010|work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਲਾਲੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ। ਉਹ 2001 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਗਈ। [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;[http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,,1270859,00.html &quot;True Olympians&quot;] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''The Guardian'', 1 August 2004&lt;/ref&gt;

== 2004 ਓਲੰਪਿਕ ==
ਮੁਕੀਮਯਾਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 100 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3826673.stm &quot;Afghan women's Olympic dream&quot;], BBC, 22 June 2004&lt;/ref&gt; ਉਹ 14.14 ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੀ ਫਰਤੂਨ ਅਬੂਕਾਰ ਉਮਰ ਤੋਂ 0.15 ਸਕਿੰਟ ਅੱਗੇ, ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਇਹ ਦੌੜ ਜਮਾਇਕਾ ਦੀ ਵੇਰੋਨਿਕਾ ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ 11.17 ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;[http://www.nocafghanistan.com/women100m.html &quot;The first Afghan women to participate in Track &amp; Field: Robina Muqimyar 7th out of 8 in 100 meter sprint&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221108064440/http://www.nocafghanistan.com/women100m.html |date=2022-11-08 }}, National Olympic Committee of the Islamic Republic of Afghanistan&lt;/ref&gt; ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਕੀਮਯਾਰ 17 ਸਾਲ ਫੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/sports/columnist/lopresti/2004-08-17-lopresti-afghan_x.htm &quot;Afghan women making Olympic history&quot;], USA Today, 17 August 2004&lt;/ref&gt; ਉਹ ਐਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ &quot;ਇੱਕ ਟੀ-ਸ਼ਰਟ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਹਰੇ ਟਰੈਕ ਪੈਂਟ&quot; ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/story/0,2933,338296,00.html &quot;Afghan Woman Runs Toward Olympics Despite Jeers, Potential Danger&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020064639/http://www.foxnews.com/story/0,2933,338296,00.html |date=2012-10-20 }}, Associated Press, 16 March 2008&lt;/ref&gt;

== 2008 ਓਲੰਪਿਕ ==
ਉਸ ਨੇਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;embassy&quot;&gt;[http://www.embassyofafghanistan.org/04.29.2008olympic.html &quot;Afghan Athletes Train for Beijing Olympic &quot;], Afghan embassy to the United States, 29 April 2008&lt;/ref&gt; ਪਰ ਉਹਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/olympicsNews/idUSSP28772420080809?sp=true &quot;Olympics-Against all odds, Afghans try their luck in Beijing&quot;], Reuters, 9 August 2008&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਮਹਿਲਾ ਦੌੜਾਕ ਮਹਿਬੋਬਾ ਅਹਦਿਆਰ ਨੇ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲਈ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/more_sport/article4304884.ece Fears ease after missing Afghan athlete found] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012143904/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/more_sport/article4304884.ece |date=2008-10-12 }}, Times of London, 10 July&lt;/ref&gt; [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[100 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|100 ਮੀਟਰ]] ਸਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਦੀ ਹੀਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 14.80 ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਜੋ ਦੂਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;beijing&quot;/&gt;


== ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2010 ਦੀਆਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ।&lt;ref name=&quot;One of&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/11/AR2010091102504.html?hpid=topnews|title=One of Afghanistan's rare female Olympians now running for parliament|last=David Nakamura|date=11 September 2010|work=The Washington Post}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDavid_Nakamura2010&quot;&gt;David Nakamura (11 September 2010). [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/11/AR2010091102504.html?hpid=topnews &quot;One of Afghanistan's rare female Olympians now running for parliament&quot;]. ''The Washington Post''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Topic Running&quot;&gt;{{Cite web |title=Topic Running for Women's Rights in Afghanistan |url=http://www.atlantic-community.org/index/articles/view/Running_for_Women%27s__Rights_in_Afghanistan |access-date=11 September 2010 |publisher=The NATO Channel |archive-date=25 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100825170801/http://www.atlantic-community.org/index/articles/view/Running_for_Women%27s__Rights_in_Afghanistan |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸੀਟ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;Topic Running&quot; /&gt; ਪਰ ਚੁਣੀ ਨਹੀਂ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇਗੀ।&lt;ref name=&quot;Afgan Biodata&quot;&gt;{{Cite web |title=Jalali, Robina Muqimyar Mrs |url=http://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&amp;id=748&amp;task=view&amp;total=2367&amp;start=896&amp;Itemid=2 |access-date=6 December 2011 |publisher=Who's Who in Afghanistan?}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 15 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਤਨ ਦੁਆਰਾ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸੀ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wolesi.website/pve/showdoc.aspx?Id=7188 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-09-02 |archive-date=2021-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923170101/http://wolesi.website/pve/showdoc.aspx?Id=7188 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਅਗਸਤ 2021 ਤੋਂ, (29 ਅਗਸਤ ਤੱਕ) ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;[https://www.faz.net/aktuell/sport/mehr-sport/gegen-die-taliban-laeuferin-robina-muqimyar-setzt-ein-zeichen-17504485.html FAZ.net] (German)&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* [[ਲੀਮਾ ਅਜ਼ੀਮੀ]]
* [[ਫਰਿਬਾ ਰਜ਼ਾਏ]]
* [[ਮਰੀਨਾ ਕਰੀਮ]]
* [[ਮਹਿਬੋਬਾ ਅਹਦਯਾਰ|ਮਹਿਬੂਬਾ ਅਹਦਯਾਰ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IAAF|id=200114}}
* [http://www.robinajalali.com/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110108143232/http://www.robinajalali.com/ |date=2011-01-08 }}
* [https://www.facebook.com/people/Robina-Jalali/100001344638945 Facebook Robina Jalali]
* [https://web.archive.org/web/20100914071051/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/gallery/2010/09/11/GA2010091102735.html Afghan woman runs for parliament] (Slide show)
* [http://www.afghan-web.com/sports/afghansportsnews.html Afghanistan Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107061447/http://www.afghan-web.com/sports/afghansportsnews.html |date=2012-01-07 }}
* [https://web.archive.org/web/20080322002015/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040419-610030,00.html &quot;A Run to The Future&quot;], ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|Time]]'', 11 April 2004
* [https://web.archive.org/web/20080902013830/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/Athlete/8/246178.shtml &quot;Athlete Biography&quot;], Beijing 2008 official website
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]</text>
      <sha1>5njbabp24x29xv6i0pqqqfcs3oo1z4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਵਾ ਅਬਦੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174728</id>
    <revision>
      <id>847747</id>
      <parentid>743193</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20372" sha1="ai52kk616118ye3a9r7po1mv41fdmtd" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Hawa Abdi
| image              = Dr Hawa Abdi by Eunice Lau in her fim Through the Fire.png
| caption            = Hawa Abdi in 2012
| native_name        = {{Lang|ar|حواء عبدي}}
| native_name_lang   = ar
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date|1947|05|17|df=yes}}
| birth_place        = [[Mogadishu]], [[Italian Somaliland]]
| death_date         = {{Death date and age|2020|08|05|1947|05|17|df=y}}
| death_place        = [[Mogadishu]], Somalia
| nationality        = [[Somalis|Somali]]
| alma_mater         = [[Somali National University]]
| occupation         = {{Hlist | Activist | physician}}
| title              = 
| children           = 
| website            = {{URL|dhaf.org}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਹਵਾ ਅਬਦੀ ਢਿਬਲਾਵੇ'''&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Abdi|first=H.|last2=Jacobsen|first2=S.D.|date=17 August 2013|title=Dr. Hawa Abdi, M.D.: Physician &amp; Human Rights Activist, Hawa Abdi Foundation|url=http://in-sightjournal.com/2013/08/17/dr-hawa-abdi-m-d-physician-human-rights-activist-hawa-abdi-foundation/|journal=In-Sight|issue=3.A|pages=21–29}}&lt;/ref&gt; ( {{Lang-so|Xaawo Cabdi}}  &lt;/link&gt; , {{Lang-ar|حواء عبدي}} , 17 ਮਈ 1947{{Spaced en dash}}5 ਅਗਸਤ 2020) ਇੱਕ ਸੋਮਾਲੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਹਵਾ ਅਬਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (DHAF), ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਅਬਦੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਕਦੀਸ਼ੂ|ਮੋਗਾਦਿਸ਼ੂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਮੱਧ [[ਸੋਮਾਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot;/&gt; ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਬਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;Dr. Hawa Abdi Foundation&quot;&gt;{{Cite web |date=4 April 2018 |title=Dr. Hawa Abdi |url=http://www.dhaf.org/about-us/dr-hawa/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302080012/https://www.dhaf.org/about-us/dr-hawa/ |archive-date=2 March 2017 |access-date=4 April 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ&lt;ref name=&quot;Holpoty&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hiiraan.com/news2/2008/jan/dr_hawa_abdi_2007_hol_person_of_the_year.aspx|title=Dr. Hawa Abdi – 2007 HOL Person of the Year|last=Hassan (Xiis)|first=Salad Idow|date=10 January 2008|work=Hiiraan Online|access-date=8 March 2013}}&lt;/ref&gt; ਸੀ ਜੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;NYT obit&quot;&gt;{{Cite web |last=Latif Dahir |first=Abdi |date=6 August 2020 |title=Hawa Abdi, Doctor Who Aided Thousands in Somalia, Dies at 73 |url=https://www.nytimes.com/2020/08/06/obituaries/hawa-abdi-dead.html |access-date=6 August 2020}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ, ਅਬਦੀ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ, ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot;/&gt; 1964 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਬਦੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਕੀਵ]] ਮੈਡੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਮੋਗਾਦਿਸ਼ੂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਖੁੱਲੀ ਸੋਮਾਲੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot; /&gt; ਉਹ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਆਖਰਕਾਰ 1979 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot; /&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਜਦੋਂ ਅਬਦੀ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਜੋ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਸੀ, ਨਾਲ [[ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ]] ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਆਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸੋਮਾਲੀਆ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੀਵ ਲਈ। ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਦੇਨ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sen |first=Veronica |date=17 August 2013 |title=A brave woman's hard fight |url=https://www.smh.com.au/entertainment/books/a-brave-womans-hard-fight-20130815-2rzd2.html |access-date=6 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GWjWUc5eNLgC|title=Keeping Hope Alive: One Woman—90,000 Lives Changed|last=Abdi|first=Hawa|date=2 April 2013|publisher=Grand Central Publishing|isbn=9781455599295}}&lt;/ref&gt;

1973 ਵਿੱਚ, ਅਬਦੀ ਨੇ ਅਡੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/keepinghopealive0000hawa|title=Keeping hope alive : one woman: 90,000 lives changed|last=Hawa Abdi|date=2013|publisher=Grand Central Pub|others=Robbins, Sarah J.|isbn=9781455503766|edition=1st|location=New York, NY|oclc=806015186|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ: ਡੇਕੋ, ਅਮੀਨਾ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸਨ। ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਮੌਤ 2005 ਵਿੱਚ ਹਰਗੀਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅਬਦੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ibrahim |first=Mohamed |last2=Gettleman |first2=Jeffrey |date=7 January 2011 |title=Under Siege in War-Torn Somalia, a Doctor Holds Her Ground |url=https://www.nytimes.com/2011/01/08/world/africa/08somalia.html |access-date=6 August 2020}}&lt;/ref&gt; ਡੇਕੋ ਅਤੇ ਅਮੀਨਾ ਦੋਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;NYT obit&quot;/&gt;

ਅਬਦੀ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ ਮੋਗਾਦਿਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ; ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;NYT obit&quot;/&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ ===
1983 ਵਿੱਚ, ਅਬਦੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਲੋਅਰ ਸ਼ੇਬੇਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (RHDO) ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲੇ ਕਲੀਨਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 24 ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਡਾਕਟਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 400 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot;/&gt;

ਜਦੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚ [[ਸੋਮਾਲੀ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ|ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ]] ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਅਬਦੀ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਲੀਨਿਕ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot;/&gt;

RHDO ਦਾ ਨਾਮ 2007 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਹਵਾ ਅਬਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (DHAF) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot;&gt;{{Cite news|url=http://sabahionline.com/en_GB/articles/hoa/articles/features/2012/03/22/feature-01|title=Dr. Hawa Abdi: Somalia is my Golden Jubilee|date=22 March 2012|work=Sabahi|access-date=8 March 2013}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਫੈਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2011 ਦੇ ਸੋਕੇ ਦੌਰਾਨ ਅਬਦੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ 1,300 ਏਕੜ ਵਿੱਚ 90,000 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nhfm&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/16/opinion/16kristof.html?_r=2&amp;|title=Heroic, Female and Muslim|last=Kristof|first=Nicholas D.|date=15 December 2010|work=New York Times|access-date=8 March 2013}}&lt;/ref&gt;

ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੱਖਣੀ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅਹਾਤੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਬਦੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀਆਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਕਾਲਤ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਬਾਗੀ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੱਡ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gdhahdtss&quot;&gt;{{Cite web |last=Griswold |first=Eliza |date=2 November 2010 |title=Dr. Hawa Abdi &amp; Her Daughters: The Saints of Somalia |url=http://www.glamour.com/inspired/women-of-the-year/2010/dr-hawa-abdi-and-her-daughters |access-date=8 March 2013 |publisher=Glamour}}&lt;/ref&gt; ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਬਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਵਿਦਾਇਗੀ ਤੱਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot; /&gt;

=== ਡਾ. ਹਵਾ ਅਬਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ===
[[ਤਸਵੀਰ:2013_09_25_Hawa_Abdi_Center_C.jpg_(10439358724).jpg|thumb| ਹਵਾ ਅਬਦੀ ਸੈਂਟਰ ਸੀ]]
ਡਾ. ਹਵਾ ਅਬਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਡੀ.ਐਚ.ਏ.ਐਫ.) ਨੂੰ ਅਬਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਡਾਕਟਰ ਧੀਆਂ, ਸੀਈਓ ਡੇਕੋ ਅਦਾਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੇਕੋ ਮੁਹੰਮਦ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਨ (ਅਮੀਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot;/&gt; ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ob/gyn ਮਾਹਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Holpoty&quot;/&gt; 2012 ਤੱਕ, ਸੰਗਠਨ ਕੋਲ 102 ਵਰਕਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟਾਫ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ, ਮਛੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ 150 ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot; /&gt;

DHAF ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅੰਦੋਲਨ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। DHAF ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਹੈ। DHAF ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਫੰਡਿੰਗ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਐਂਡੋਮੈਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। 1991 ਤੋਂ, DHAF ਨੇ ਸੋਮਾਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ। ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ਦੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Dr. Hawa Abdi Foundation&quot;/&gt;

DHAF ਕੰਪਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ,&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot;/&gt; ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Gdhahdtss&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gtdusi&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2011/aug/23/somali-doctor-puts-aid-agencies-shade|title=The doctor undaunted by Somalia's insurgents|last=Ali|first=Laila|date=23 August 2011|work=Guardian|access-date=8 March 2013}}&lt;/ref&gt; 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 2 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Sdhasimgj&quot; /&gt;

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਫੀਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਬਦੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਲਾਟ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੇ ਕੁਝ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;Gtdusi&quot;/&gt;

== ਇਨਾਮ ==
ਅਬਦੀ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ''ਹੀਰਾਨ ਔਨਲਾਈਨ'' {{'}} ਸਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dr. Hawa Abdi – 2007 HOL Person of the Year |url=http://www.hiiraan.com/news2/2008/jan/dr_hawa_abdi_2007_hol_person_of_the_year.aspx |access-date=25 October 2017 |website=www.hiiraan.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''ਗਲੈਮਰ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ 2010 &quot;ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ&quot; ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Glamour'' magazine's report on Dr. Abdi and her daughters |url=http://www.glamour.com/women-of-the-year/2010/dr-hawa-abdi-and-her-daughters |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117110518/http://www.glamour.com/women-of-the-year/2010/dr-hawa-abdi-and-her-daughters |archive-date=17 January 2012 |access-date=16 September 2012}}&lt;/ref&gt; ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;[http://www.vitalvoices.org/node/2461 Dr. Hawa Abdi nominated for the 2012 Nobel Peace Prize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014164442/http://www.vitalvoices.org/node/2461|date=14 October 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ WITW ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਇਮਪੈਕਟ ਅਵਾਰਡ, &lt;ref name=&quot;Wdharwoiafwf&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/03/12/dr-hawa-abdi-receives-women-of-impact-award-from-witw-foundation.html|title=Dr. Hawa Abdi Receives Women of Impact Award From WITW Foundation|last=Robbins|first=Sarah J.|date=12 March 2012|work=The Daily Beast|access-date=8 March 2013|publisher=Women in the World}}&lt;/ref&gt; ਬੀਈਟੀ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਅਵਾਰਡ, &lt;ref name=&quot;Drha&quot;&gt;{{Cite web |title=Dr. Hawa Abdi |url=http://www.bet.com/topics/d/dr-hawa-abdi.html |access-date=8 March 2013 |publisher=BET |archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109151233/http://www.bet.com/topics/d/dr-hawa-abdi.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਲਈ ਜੌਹਨ ਜੇ ਮੈਡਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;Jjjac&quot;&gt;{{Cite web |title=John Jay Justice Awards Ceremony |url=http://www.jjay.cuny.edu/5715.php |access-date=8 March 2013 |publisher=John Jay College of Criminal Justice |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616120022/http://www.jjay.cuny.edu/5715.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੰਮ ==

* {{Cite book|title=Keeping Hope Alive: One Woman—90,000 Lives Changed|url=https://archive.org/details/keepinghopealive0000hawa_s5s8|publisher=Grand Central Publishing|year=2013|isbn=9781455599295|location=New York City}}

== ਨੋਟਸ ==
{{Reflist}}

== ਹਵਾਲੇ ==

* {{Cite news|url=http://sabahionline.com/en_GB/articles/hoa/articles/features/2012/03/22/feature-01|title=Dr. Hawa Abdi: Somalia is my Golden Jubilee|date=22 March 2012|work=Sabahi|access-date=8 March 2013}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==

* {{Cite web |last=Waweru |first=Nduta |date=21 August 2018 |title=The heroic Hawa Abdi, one of Somalia's first female obstetricians who saved thousands during the civil war |url=https://face2faceafrica.com/article/the-heroic-hawa-abdi-one-of-somalias-first-female-obstetricians-who-saved-thousands-during-the-civil-war |access-date=22 March 2019 |website=Face2Face – Africa |ref=none}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.dhaf.org/ ਹਵਾ ਅਬਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਡਾ]
* {{TED speaker|dr_hawa_abdi_dr_deqo_mohamed|Dr. Hawa Abdi + Dr. Deqo Mohamed}}
** [http://www.ted.com/talks/mother_and_daughter_doctor_heroes_hawa_abdi_deqo_mohamed &quot;ਮਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਡਾਕਟਰ-ਹੀਰੋਜ਼&quot; (ਟੇਡ ਵੂਮੈਨ 2010)]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]]</text>
      <sha1>ai52kk616118ye3a9r7po1mv41fdmtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੀ. ਜੋਸਫ਼ ਵਿਜੈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179165</id>
    <revision>
      <id>847699</id>
      <parentid>843139</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62295" sha1="kl5k1ntwhx5zz08o4w51xu15ng6wv8f" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਵਿਜੈ 
| image              = Vijay at the Nadigar Sangam Protest.jpg
| caption            = ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਵਿਜੈ 
| other_names        = 
| birth_name         = ਜੋਸਫ਼ ਵਿਜੈ ਚੰਦਰਾਸ਼ੇਖਰ 
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1974|6|22}}
| birth_place        = [[ਮਦਰਾਸ]], [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ
| alma_mater         = [[ਲੋਯੋਲਾ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ]]
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰ
| years_active       = 1984–ਵਰਤਮਾਨ
| notable_works      = 
| spouse             = {{marriage|ਸੰਗੀਤਾ ਸੋਰਨਾਲਿੰਗਮ|25 August 1999}}
| partner            = 
| children           = 2
| parents            = 
| relatives          = 
}}

'''ਜੋਸਫ਼ ਵਿਜੈ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 January 2017 |title=Vijay, the king of the formula film |url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-king-formula-film-55375}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Srinivasan|first=Latha|date=2022-12-02|title=30 years of Superstar Vijay: From child artist to Kollywood star Thalapathy Vijay|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/30-years-of-superstar-vijay-from-child-artist-to-kollywood-star-thalapathy-vijay-2304322-2022-12-02|magazine=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt; (ਜਨਮ 22 ਜੂਨ 1974&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manoj Kumar R |date=24 June 2022 |orig-date=22 June 2022 |title='Thalapathy' Vijay, the last superstar of Tamil box office |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/thalapathy-vijay-birthday-the-last-superstar-of-tamil-box-office-7982426/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027094938/https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/thalapathy-vijay-birthday-the-last-superstar-of-tamil-box-office-7982426/ |archive-date=27 October 2022 |access-date=27 October 2022 |website=[[The Indian Express]] |language=en}}&lt;/ref&gt;), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਵਿਜੈ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 October 2015 |title=Vijay's energetic dance moves |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378314.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712160604/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378314.cms |archive-date=12 July 2021 |access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indiatodaynews2021&quot;&gt;{{Cite magazine|date=30 May 2021|title=Thalapathy Vijay to join hands with director Vamsi Paidipally for his next film|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-to-join-hands-with-director-vamsi-paidipally-for-his-next-film-1808605-2021-05-30|magazine=India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621145341/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-to-join-hands-with-director-vamsi-paidipally-for-his-next-film-1808605-2021-05-30|archive-date=21 June 2021|access-date=19 June 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Barua |first=Richa |date=January 10, 2023 |title=Varisu: Know Thalapathy Vijay's remuneration for his 66th film; actor arises as highest-paid Indian superstar |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/varisu-know-thalapathy-vijay-s-remuneration-for-his-66th-film-actor-arises-as-highest-paid-indian-superstar-rba-ro9sgs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401055330/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/varisu-know-thalapathy-vijay-s-remuneration-for-his-66th-film-actor-arises-as-highest-paid-indian-superstar-rba-ro9sgs |archive-date=April 1, 2023 |access-date=April 1, 2023 |website=Asianet News Network Pvt Ltd}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਾਰ ''[[ਫੋਰਬਜ਼ ਭਾਰਤ|ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ]]'' {{'}} ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vijay |url=https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/vijay/1819/93 |access-date=2023-06-03 |website=[[Forbes India]] |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608165224/https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/vijay/1819/93 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vijay |url=https://www.forbesindia.com/celebprofile2016/vijay/1587/121 |access-date=2023-03-29 |website=Forbes India |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329090747/https://www.forbesindia.com/celebprofile2016/vijay/1587/121 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 67 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। '''ਥਾਲਾਪੈਥੀ''' ({{Translation|ਕਮਾਂਡਰ}}) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਜੈ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਫੋਲੋਵਿੰਗ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sriram |first=Sowmiya |date=December 3, 2021 |title=29 Years of Vijay Supremacy |url=http://www.indiaherald.com/Movies/Read/994449433/-Years-of-Vijay-Supremacy |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220062002/https://www.indiaherald.com/Movies/Read/994449433/-Years-of-Vijay-Supremacy |archive-date=December 20, 2022 |access-date=December 20, 2022 |website=indiaherald.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 20, 2022 |title=Thalapathy Vijay's first-look from 'Thalapathy 66' wins over fans, makers to reveal more details ahead of actor's 48th birthday |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/thalapathy-vijays-first-look-from-thalapathy-66-wins-over-fans-makers-to-reveal-more-details-ahead-of-actors-48th-birthday/articleshow/92330866.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220110711/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/thalapathy-vijays-first-look-from-thalapathy-66-wins-over-fans-makers-to-reveal-more-details-ahead-of-actors-48th-birthday/articleshow/92330866.cms |archive-date=December 20, 2022 |access-date=December 20, 2022 |website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਇਨਾਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਓਸਾਕਾ|ਓਸਾਕਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bureau |first=Entertainment |date=May 22, 2023 |title=Thalapathy Vijay Wins Best Actor Award At Osaka Asian Film Festival In Japan |url=https://www.news18.com/movies/thalapathy-vijay-wins-best-actor-award-at-osaka-tamil-film-festival-in-japan-7882879.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230522173400/https://www.news18.com/movies/thalapathy-vijay-wins-best-actor-award-at-osaka-tamil-film-festival-in-japan-7882879.html |archive-date=May 22, 2023 |access-date=May 22, 2023 |website=News18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 December 2018 |title=Vijay collects his IARA Award for 'Mersal' in person |url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-collects-his-iara-award-mersal-person-93275#:~:text=The%20International%20Achievement%20Recognition%20Awards,gave%20the%20event%20a%20miss. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417121006/https://www.thenewsminute.com/article/vijay-collects-his-iara-award-mersal-person-93275#:~:text=The%20International%20Achievement%20Recognition%20Awards,gave%20the%20event%20a%20miss. |archive-date=17 April 2021 |access-date=23 December 2020}}&lt;/ref&gt; 2023 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bureau |first=Entertainment |date=May 29, 2023 |title=Thalapathy Vijay Gets Rs 200 Crore For Next Film, Becomes Highest-paid Indian Actor: Reports |url=https://www.news18.com/movies/thalapathy-vijay-gets-rs-200-crore-for-next-film-becomes-highest-paid-indian-actor-reports-7947139.html |access-date=July 17, 2023 |website=News18}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ==
ਵਿਜੈ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜੂਨ 1974 ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]]), [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਜੋਸਫ਼ ਵਿਜੈ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Happy birthday Thalapathy!: Check out some rare images of the Vijay |url=https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2018/jun/22/happy-birthday-thalapathy-check-out-some-rare-images-of-the-vijay-101592.html |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, S.A. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ, ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/03/21/stories/2005032101490100.htm|title=The Hindu : Metro Plus Coimbatore : 'Message' man|date=2016-11-10|work=[[The Hindu]]|access-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110133330/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/03/21/stories/2005032101490100.htm|archive-date=2016-11-10}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, [[ਸ਼ੋਬਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ]], ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lakshmansruthi.com |url=http://profiles.lakshmansruthi.com/index.php?uid=684 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808051617/http://profiles.lakshmansruthi.com/index.php?uid=684 |archive-date=8 August 2014 |access-date=2022-11-12 |website=profiles.lakshmansruthi.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਈਸਾਈ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ [[ਹਿੰਦੂ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 February 2020 |title=&quot;I was born as a Christian, my wife is a Hindu&quot;: Vijay's father SA Chandrasekhar responds to allegations |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=249358&amp;u=i-was-born-as-a-christian-my-wife-is-a-hindu-vijays-father-sa-chandrasekhar-responds-to-allegations-249358 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104152739/https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=249358&amp;u=i-was-born-as-a-christian-my-wife-is-a-hindu-vijays-father-sa-chandrasekhar-responds-to-allegations-249358 |archive-date=4 January 2022 |access-date=4 January 2022 |website=Keralakaumudi Daily}}&lt;/ref&gt; ਵਿਜੈ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 December 2021 |title=Vijay {{!}} Latest tamil news about vijay |url=https://www.vikatan.com/topics/vijay-person-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227053108/https://www.vikatan.com/topics/vijay-person-2 |archive-date=27 December 2021 |access-date=27 December 2021 |website=Vikatan}}&lt;/ref&gt; ਵਿਜੈ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਵਿਧਿਆ, ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 February 2019 |title=Rare picture of Vijay with his sister – Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/vijay-rare-childhood-picture-sister-vidhya-chandrasekhar-thalapathy-sukran-cameo-tamil-news-230281 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512141909/https://www.indiaglitz.com/vijay-rare-childhood-picture-sister-vidhya-chandrasekhar-thalapathy-sukran-cameo-tamil-news-230281 |archive-date=12 May 2021 |access-date=23 December 2020 |website=IndiaGlitz.com}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੋਡਮਬੱਕਮ ਵਿੱਚ ਫਾਤਿਮਾ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vijay speaks about his childhood schooling in fathima matriculation school chennai |url=https://www.youtube.com/watch?v=t1Ecr-4c5F0 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214021650/https://www.youtube.com/watch?v=t1Ecr-4c5F0 |archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2022 |website=YouTube |access-date=14 ਜਨਵਰੀ 2024 }}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਜੈ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਰੁਗਮਬੱਕਮ ਦੇ ਬਾਲਲੋਕ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 April 2016 |title=Vijay {{!}} Which Celebrity belongs to your school/college? |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/which-celebritiy-belongs-to-your-schoolcollege/vijay.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228171818/http://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/which-celebritiy-belongs-to-your-schoolcollege/vijay.html |archive-date=28 December 2017 |access-date=28 December 2017 |website=Behindwoods}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੋਯੋਲਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ &quot;ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨਗੇ&quot;।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-05-08 |title=&quot;I would love to act as Vijays' mother&quot; - Shoba Chandrashekar - Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/mothers-day-special-interview-with-illayathalapathy-vijay-mother-shobha-chandrasekhar-tamil-news-158472.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112032805/https://www.indiaglitz.com/mothers-day-special-interview-with-illayathalapathy-vijay-mother-shobha-chandrasekhar-tamil-news-158472.html |archive-date=12 November 2022 |access-date=2022-11-12 |website=IndiaGlitz.com}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮ ਕਰੀਅਰ ==

=== 1984-2003: ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ===
10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਜੈ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਵੇਤਰੀ'' (1984) ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਅਤੇ-ਨਿਰਮਾਤਾ PS ਵੀਰੱਪਾ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ {{Indian Rupee}} 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਨਖਾਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 December 2021 |title=Vijay's First Salary as a Child actor in 1984 Revealed! it was 500 rupees |url=https://nettv4u.com/latest-tamil-celebrity-news/vijay-s-first-salary-revealed |access-date=27 December 2021 |website=Ghostarchive |archive-date=27 ਦਸੰਬਰ 2021 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/k5E0a |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ''ਕੁਡੰਬਮ'' (1984), ''ਵਸੰਤ ਰਾਗਮ'' (1986), ''ਸੱਤਮ ਓਰੂ ਵਿਲਾਯਾਤੂ'' (1987) ਅਤੇ ''ਇਥੂ ਐਂਗਲ ਨੀਥੀ'' (1988) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਨ ਸਿਗੱਪੂ ਮਨੀਥਨ (1985) ਵਿੱਚ [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]], ਜੋ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਵਿਜੈ ਨੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ''ਨਲਾਈਆ ਥਿਰਪੂ'' (1992) ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/style-of-his-own/article2274239.ece|title=Style of his own|last=Vijay|date=November 23, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625123513/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/style-of-his-own/article2274239.ece|archive-date=25 June 2017}}&lt;/ref&gt; ਵਿਜੈ ਫਿਰ ''ਸੇਂਥੂਰਪਾਂਡੀ'', ''ਰਸੀਗਨ'', ''ਦੇਵਾ'' ਅਤੇ ''ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਮੈਪਿਲਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।'' ਉਹ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2017 |title=''Rasigan success'' |url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/sanghavi-recalls-her-experience-working-with-ilayathalapathy-vijay.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627160136/https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/sanghavi-recalls-her-experience-working-with-ilayathalapathy-vijay.html |archive-date=27 June 2021 |access-date=17 March 2021 |website=Behindwoods}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lee |first=Dharmik |date=22 June 2017 |title='மெர்சல்' ஃபர்ஸ்ட்லுக்கில் இந்த விஷயங்களை எல்லாம் கவனிச்சீங்களா..? |url=http://www.vikatan.com/cinema/tamil-cinema/news/93079-hidden-secrets-in-mersal-movie-poster.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808195622/http://www.vikatan.com/cinema/tamil-cinema/news/93079-hidden-secrets-in-mersal-movie-poster.html |archive-date=8 August 2017 |access-date=24 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coimbatore mappilai success&quot;&gt;{{Cite web |date=3 January 2017 |title=successful Pongal releases for Vijay |url=http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/13-pongal-releases-for-vijay/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213144024/http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/13-pongal-releases-for-vijay/index.html |archive-date=13 February 2020 |access-date=6 May 2021 |website=Behindwoods}}&lt;/ref&gt;
1996 ਵਿੱਚ, ਵਿਜੈ ਨੇ ਵਿਕਰਮਨ -ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ''ਪੂਵ ਉਨਕਾਗਾ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬ੍ਰੇਕ&quot; ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ &quot;ਵੱਡੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ&quot; ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 January 2007 |title=Vijay blockbusters |url=http://www.sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13647189&amp;cid=2408 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050113190938/http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13647189&amp;cid=2408 |archive-date=13 January 2005 |access-date=24 April 2014 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; 1997 ਵਿੱਚ, ਵਿਜੈ ਨੇ ''ਕਾਲਾਮੱਲਮ ਕਾਥੀਰੂਪਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 October 2018 |title=Kaalamellam Kaathiruppen – When Thalapathy Vijay played negative roles – Complete list here |url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-films-in-which-thalapathy-vijay-played-negative-roles/kaalamellam-kaathiruppen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624074257/https://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-films-in-which-thalapathy-vijay-played-negative-roles/kaalamellam-kaathiruppen.html |archive-date=24 June 2021 |access-date=24 June 2021 |website=Behindwoods}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਲਵ ਟੂਡੇ ,'' ਜਿਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 June 2020 |title='Shajahan' – 2001 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210216154745/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms |archive-date=16 February 2021 |access-date=14 December 2020 |website=The Times of India |ref={{sfnref | The Times of India | 2020}}}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੇ ''ਨੇਰਰੁੱਕੂ ਨੇਰ'', ''ਕਧਲੁੱਕੂ ਮਾਰਿਆਧਾਈ'', ''ਨਿਨੈਥੇਨ ਵੰਧਾਈ'', ''ਪ੍ਰਿਯਾਮੁਦਨ'' ਅਤੇ ''ਥੁੱਲਧਾ ਮਨਮੁਮ ਥੁੱਲੁਮ'' ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Happy Birthday Vijay: 10 best films of Ilayathalapathy as a performer |url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-vijay-best-films-of-ilayathalapathy-vijay-19869-2016-06-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805123701/https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-vijay-best-films-of-ilayathalapathy-vijay-19869-2016-06-22 |archive-date=5 August 2019 |access-date=5 August 2019 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 June 2021 |title=Vijay flag flys high as an anti-hero |url=https://mobile.twitter.com/VijayIsMyLife/status/1403445876815581188/photo/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623163943/https://mobile.twitter.com/VijayIsMyLife/status/1403445876815581188/photo/1 |archive-date=23 June 2021 |access-date=23 June 2021 |website=New Straits Times}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨੀਲਾਵੇ ਵਾ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਐਂਡਰੇਂਦਰਮ ਕਢਲ'', ''ਨੇਨਜਿਨੀਲੇ ,'' ਅਤੇ ''ਮਿਨਸਾਰਾ ਕੰਨਾ'' ਆਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 January 2021 |title=Master is blockbuster but can Vijay now step out of his comfort zone? |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/master-is-blockbuster-but-can-vijay-now-step-out-of-his-comfort-zone-1759706-2021-01-16 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503111825/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/master-is-blockbuster-but-can-vijay-now-step-out-of-his-comfort-zone-1759706-2021-01-16 |archive-date=3 May 2021 |access-date=17 May 2021 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

2000 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਕੰਨੂਕੁਲ ਨੀਲਾਵੂ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਜੈ ਦੀ 25ਵੀਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 June 2016 |title=Happy Birthday Vijay: 10 best films of Ilayathalapathy as a performer |url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-vijay-best-films-of-ilayathalapathy-vijay-19869-2016-06-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203164753/https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-vijay-best-films-of-ilayathalapathy-vijay-19869-2016-06-22 |archive-date=3 December 2020 |access-date=26 November 2020 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; ਦੋ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰੋਮਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ''ਕੁਸ਼ੀ'' ਅਤੇ ''ਪ੍ਰਿਯਮਾਨਾਵਲੇ'' ਦੇ ਨਾਲ, ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ''ਦੋਸਤ ,'' ''ਬਦਰੀ'' ਅਤੇ ''ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ'' ਸਨ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ|ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ''ਥਮਿਜ਼ਾਨ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://ibnlive.com/news/thamizhan-was-hit-because-of-vijay-imman/303460-71.html|title='Thamizhan' was hit because of Vijay: Imman|date=2 November 2012|work=CNN-IBN|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220234859/https://www.news18.com/|archive-date=20 February 2023}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;- {{Cite web |date=3 May 2002 |title=April brings cheer to Tamil film industry |url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/BFB69CAB26ED7A73E5256BB1001949FF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322150013/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/BFB69CAB26ED7A73E5256BB1001949FF |archive-date=22 March 2012 |access-date=12 December 2012 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;positive reviews&quot;&gt;{{Cite web |date=17 June 2020 |title='Shajahan' – 2001 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210216154745/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms |archive-date=16 February 2021 |access-date=14 December 2020 |website=The Times of India |ref={{sfnref | The Times of India | 2020}}}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFThe_Times_of_India2020&quot;&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms &quot;'Shajahan' – 2001&quot;]. ''The Times of India''. 17 June 2020. [https://web.archive.org/web/20210216154745/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms Archived] from the original on 16 February 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 December&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ''ਯੂਥ'' ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ''ਬਾਗਵਤੀ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 April 2020 |title='Priyamanavale' to 'Pokkiri': Five superhit Tamil films of Vijay |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyamanavale-to-pokkiri-five-blockbuster-tamil-films-of-vijay-that-were-remade-from-telugu/photostory/74968711.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504103643/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyamanavale-to-pokkiri-five-blockbuster-tamil-films-of-vijay-that-were-remade-from-telugu/photostory/74968711.cms |archive-date=4 May 2021 |access-date=25 November 2020 |website=The Times of India |ref={{sfnref | The Times of India | 2020}}}}&lt;/ref&gt;

ਵਿਜੈ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਵਸੀਗਰਾ'' ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੁਧੀਆ ਗੀਤਾਈ'' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=R |first=Manoj Kumar |date=22 June 2021 |title=Vijay's impressive comic-timing in Vaseegara |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/wishlist-vijay-should-collaborate-with-these-five-impressive-filmmakers-7369728/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182601/https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/wishlist-vijay-should-collaborate-with-these-five-impressive-filmmakers-7369728/ |archive-date=9 July 2021 |access-date=5 July 2021 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 April 2020 |title='Priyamanavale' to 'Pokkiri': Five superhit Tamil films of Vijay |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyamanavale-to-pokkiri-five-blockbuster-tamil-films-of-vijay-that-were-remade-from-telugu/photostory/74968711.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504103643/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyamanavale-to-pokkiri-five-blockbuster-tamil-films-of-vijay-that-were-remade-from-telugu/photostory/74968711.cms |archive-date=4 May 2021 |access-date=25 November 2020 |website=The Times of India |ref={{sfnref | The Times of India | 2020}}}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyamanavale-to-pokkiri-five-blockbuster-tamil-films-of-vijay-that-were-remade-from-telugu/photostory/74968711.cms &quot;'Priyamanavale' to 'Pokkiri': Five superhit Tamil films of Vijay&quot;]. ''The Times of India''. 3 April 2020. [https://web.archive.org/web/20210504103643/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyamanavale-to-pokkiri-five-blockbuster-tamil-films-of-vijay-that-were-remade-from-telugu/photostory/74968711.cms Archived] from the original on 4 May 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 November&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਵਿਜੈ ਨੇ ਸੰਗੀਤਾ ਸੋਰਨਲਿੰਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 August 1998 |title=Rediff On The Net, Movies: Gossip from the southern film industry |url=http://www.rediff.com/movies/1998/aug/17ss.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303181918/http://www.rediff.com/movies/1998/aug/17ss.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=18 July 2010 |website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 August 2003 |title=dinakaran |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/interviews/14-07-98/vijaimar.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030814121404/http://www.dinakaran.com/cinema/english/interviews/14-07-98/vijaimar.htm |archive-date=14 August 2003}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਤਾਮਿਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ 25 ਅਗਸਤ 1999 ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378288.cms|title=Five reasons why we love Vijay|work=The Times of India|access-date=25 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826052512/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378288.cms|archive-date=26 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 November 2004 |title=dinakaran |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinenews/29-08-99/vijaimar.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041124021932/http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinenews/29-08-99/vijaimar.htm |archive-date=24 November 2004}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Great Pillai Gallery -A list of PILLAI WHO'S WHO |url=http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151110021641/http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm |archive-date=10 November 2015 |access-date=5 November 2015 |website=www.saivaneri.org}}&lt;/ref&gt; ਵਿਜੇ ਦੇ ਬੇਟੇ, ਜੇਸਨ ਸੰਜੇ ਨੇ''ਵੇਟਾਇਕਰਨ'' (2009)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/rumour-has-it-vijays-son-jason-sanjay-to-direct-the-master-actors-film-soon/articleshow/81042743.cms|title=Rumour has it! Vijay's son Jason Sanjay to direct the 'Master' actor's film soon|date=2021-02-17|work=The Times of India|access-date=2023-08-29|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ''ਥੇਰੀ'' (2016) ਦੇ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀ-ਟੀਨ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 January 2017 |title=Vijay's daughter to make her debut with Theri |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijays-daughter-to-make-her-debut-with-theri/articleshow/50654152.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

5 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਨੇ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਵਿਜੈ ਦੇ ਨਿਵਾਸ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ, ਅਚੱਲ ਸੰਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓ AGS ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/over-77-crore-seized-from-film-producer-raids-continue-in-actor-vijays-properties/article30751954.ece|title=Over ₹77 crore seized from film producer; searches continue at actor Vijay's properties|last=Kandavel|first=Sangeetha|date=6 February 2020|work=[[The Hindu]]|access-date=6 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206115538/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/over-77-crore-seized-from-film-producer-raids-continue-in-actor-vijays-properties/article30751954.ece|archive-date=6 February 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਜੈ ਅਤੇ ਏਜੀਐਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅੰਬੂ ਚੇਲੀਅਨ ਨੂੰ ਅਣਦੱਸੇ ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਟੈਕਸ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਚੇਲੀਅਨ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 65 ਕਰੋੜ {{Indian Rupee}} ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rs 65 crore recovered in IT raid from film financer of actor Vijay |url=https://www.dnaindia.com/india/video-rs-65-crore-recovered-in-it-raid-from-film-financer-of-actor-vijay-2812574 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206175855/https://www.dnaindia.com/india/video-rs-65-crore-recovered-in-it-raid-from-film-financer-of-actor-vijay-2812574 |archive-date=6 February 2020 |access-date=6 February 2020 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਜਾਂਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਵਿਜੇ ਕੁਡਲੋਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਾਸਟਰ'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Grewal |first=Kairvy |date=6 February 2020 |title=Actor Vijay under scrutiny over alleged tax evasion, fans trend #WeStandWithVijay |url=https://theprint.in/india/actor-vijay-under-scrutiny-over-alleged-tax-evasion-fans-trend-westandwithvijay/361059/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206175855/https://theprint.in/india/actor-vijay-under-scrutiny-over-alleged-tax-evasion-fans-trend-westandwithvijay/361059/ |archive-date=6 February 2020 |access-date=6 February 2020 |website=ThePrint |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=I-T search at Vijay's residence concludes, officials say he has paid all taxes |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/03/13/it-search-vijay-residence-conclude-officials-say-he-haspaid-all-taxes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315175126/https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/03/13/it-search-vijay-residence-conclude-officials-say-he-haspaid-all-taxes.html |archive-date=15 March 2020 |access-date=15 March 2020 |website=The Week |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਛਾਪਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਜੈ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਰਸਲ'' ਵਿੱਚ ਨੋਟਬੰਦੀ ਅਤੇ [[ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰ (ਭਾਰਤ)|ਗੁਡਜ਼ ਐਂਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਟੈਕਸ (ਭਾਰਤ) ']]&lt;nowiki/&gt;ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IT raid controversy: DMK leader Dayanidhi Maran backs actor Vijay |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/chennai/it-raid-controversy-dmk-leader-dayanidhi-maran-backs-actor-vijay/videoshow/74066202.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217033152/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/chennai/it-raid-controversy-dmk-leader-dayanidhi-maran-backs-actor-vijay/videoshow/74066202.cms |archive-date=17 February 2020 |access-date=15 March 2020 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

13 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ, ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵਿਜੈ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਇੱਕ ਰਿੱਟ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ [[ਰੋਲਸ-ਰਾਇਸ ਗੋਸਟ]] ਕਾਰ ਲਈ ਐਂਟਰੀ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੋਰਟ ਨੇ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜੋ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਜਨਤਕ ਕੋਵਿਡ ਰਾਹਤ ਫੰਡ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਸਟਿਸ ਐਸ ਐਮ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਜੈ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀਰੋ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ &quot;ਰੀਲ&quot; ਹੀਰੋ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸੱਚ ਦਾ ਹੀਰੋ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਰੋਧੀ ਆਦਤ ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/court-comes-down-hard-on-actor-vijay-for-seeking-tax-exemption-for-his-rolls-royce-ghost/article35295852.ece|title=Court comes down hard on actor Vijay for seeking tax exemption for his Rolls-Royce Ghost|last=S.|first=Mohamed Imranullah|date=13 July 2021|work=[[The Hindu]]|access-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716023450/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/court-comes-down-hard-on-actor-vijay-for-seeking-tax-exemption-for-his-rolls-royce-ghost/article35295852.ece|archive-date=16 July 2021}}&lt;/ref&gt; 15 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ, ਵਿਜੈ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬਿਆਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 July 2021 |title='என் மீது என்ன தவறு?' ரீல் ஹீரோ, ரியல் ஹீரோ விவகாரம்; அப்பீலுக்குப் போகும் விஜய் #VikatanExclusive – we will appeal against HC RollsRoyce entry tax case judgment says Actor Vijay's lawyer – Vijay Rolls-Royce |url=https://cinema.vikatan.com/tamil-cinema/we-will-appeal-against-hc-rollsroyce-entry-tax-case-judgment-says-actor-vijays-lawyer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716045300/https://cinema.vikatan.com/tamil-cinema/we-will-appeal-against-hc-rollsroyce-entry-tax-case-judgment-says-actor-vijays-lawyer |archive-date=16 July 2021 |access-date=16 July 2021 |website=www.vikatan.com |language=ta}}&lt;/ref&gt; 20 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ, ਟੈਕਸ ਛੋਟ ਕੇਸ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਮਾਣਹਾਨੀ ਵਾਲੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਜੈ ਦੀ ਅਪੀਲ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਟੈਕਸ ਬੈਂਚ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/actor-vijays-tax-case-referred-to-another-bench/articleshow/84574172.cms|title=Tamil actor Vijay's Rolls-Royce tax case referred to another bench|work=The Economic Times|access-date=22 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722094817/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/actor-vijays-tax-case-referred-to-another-bench/articleshow/84574172.cms|archive-date=22 July 2021}}&lt;/ref&gt; 27 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ, ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਦੋ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਬੈਂਚ ਨੇ ਜੱਜ ਐਸ.ਐਮ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ₹ 1 ਲੱਖ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਰਕਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਵੀ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 June 2021 |title=Court Relief For Tamil Actor Vijay In Rolls-Royce Case, No Fine For Now |url=https://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/tax-evasion-vijay-rolls-royce-ghost-court-stays-1-lakh-fine-in-tax-row-over-tamil-actor-vijays-rolls-royce-2495862 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728013038/https://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/tax-evasion-vijay-rolls-royce-ghost-court-stays-1-lakh-fine-in-tax-row-over-tamil-actor-vijays-rolls-royce-2495862 |archive-date=28 July 2021 |access-date=28 July 2021 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt; 25 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਵਿਜੈ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੱਜ ਐਸ ਐਮ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਬਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 January 2022 |title=Madras High Court Bench Deletes Remarks Made By Single Judge Against Actor Vijay |url=https://www.ndtv.com/india-news/hc-bench-deletes-remarks-made-by-single-judge-against-actor-vijay-2729301 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125153221/https://www.ndtv.com/india-news/hc-bench-deletes-remarks-made-by-single-judge-against-actor-vijay-2729301 |archive-date=25 January 2022 |access-date=25 January 2022 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 January 2022 |title=சொகுசு காருக்கு நுழைவு வரி விலக்கு கோரும் வழக்கில் நடிகர் விஜய்க்கு எதிரான தனி நீதிபதியின் கருத்து நீக்கம்..! ஐகோர்ட் உத்தரவு-Rollys Royce tax exemption case issue defamatory statements made by Judge Subramaniam against Vijay were removed by High court! |url=https://www.dinakaran.com/News_Detail.asp?Nid=737485 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125093039/https://www.dinakaran.com/news_detail.asp?Nid=737485 |archive-date=25 January 2022 |access-date=25 January 2022 |website=dinakaran.com}}&lt;/ref&gt; 15 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਐਂਟਰੀ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Chennai High court closes Vijay's Rolls-Royce case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/chennai-high-court-closes-vijays-rolls-royce-case/articleshow/92894757.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715152652/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/chennai-high-court-closes-vijays-rolls-royce-case/articleshow/92894757.cms |archive-date=15 July 2022 |access-date=15 July 2022 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Car import case: Tamil superstar Vijay gets relief from Madras HC |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/case-tamil-superstar-vijay-1503090309.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925051506/https://www.thestatesman.com/entertainment/case-tamil-superstar-vijay-1503090309.html |archive-date=25 September 2022 |access-date=15 July 2022 |website=The Statesman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Madras HC relief to actor Vijay in car import case |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/madras-hc-relief-to-actor-vijay-in-car-import-case/article65643041.ece |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715083642/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/madras-hc-relief-to-actor-vijay-in-car-import-case/article65643041.ece |archive-date=15 July 2022 |access-date=15 July 2022}}&lt;/ref&gt;

=== ਦੌਲਤ ===
2021 ਤੱਕ, ਵਿਜੈ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ {{Indian Rupee}}4200 ਮਿਲੀਅਨ ਜਾਂ {{Indian Rupee}} 420 ਕਰੋੜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vijay Net Worth – Golden Chennai |url=https://www.goldenchennai.com/celebrity/net-worth/vijay-net-worth/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101183524/https://www.goldenchennai.com/celebrity/net-worth/vijay-net-worth/ |archive-date=1 January 2022 |access-date=1 January 2022 |website=www.goldenchennai.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਵਿਜੈ ਨੇ ''ਬੀਸਟ'' ਲਈ {{Indian Rupee}}100 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ,&lt;ref name=&quot;net worth&quot;&gt;{{Cite web |date=22 June 2021 |title=Thalapathy Vijay turns 47: Luxury cars to hefty pay package, a look at Tamil actor's wealth |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/thalapathy-vijay-turns-47-luxury-cars-to-hefty-pay-package-a-look-at-tamil-actor-s-wealth-101624287592254.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116033433/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/thalapathy-vijay-turns-47-luxury-cars-to-hefty-pay-package-a-look-at-tamil-actor-s-wealth-101624287592254.html |archive-date=16 November 2021 |access-date=27 December 2021 |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ {{Indian Rupee}}120 ਕਰੋੜ- {{Indian Rupee}}150 ਕਰੋੜ ''ਵਰਿਸੂ'' ਲਈ ਕਮਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖ਼ਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;top paid 1&quot;&gt;{{Cite web |last=Barua |first=Richa |date=January 10, 2023 |title=Varisu: Know Thalapathy Vijay's remuneration for his 66th film; actor arises as highest-paid Indian superstar |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/varisu-know-thalapathy-vijay-s-remuneration-for-his-66th-film-actor-arises-as-highest-paid-indian-superstar-rba-ro9sgs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401055330/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/varisu-know-thalapathy-vijay-s-remuneration-for-his-66th-film-actor-arises-as-highest-paid-indian-superstar-rba-ro9sgs |archive-date=April 1, 2023 |access-date=April 1, 2023 |website=Asianet News Network Pvt Ltd}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFBarua2023&quot;&gt;Barua, Richa (10 January 2023). [https://newsable.asianetnews.com/entertainment/varisu-know-thalapathy-vijay-s-remuneration-for-his-66th-film-actor-arises-as-highest-paid-indian-superstar-rba-ro9sgs &quot;Varisu: Know Thalapathy Vijay's remuneration for his 66th film; actor arises as highest-paid Indian superstar&quot;]. ''Asianet News Network Pvt Ltd''. [https://web.archive.org/web/20230401055330/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/varisu-know-thalapathy-vijay-s-remuneration-for-his-66th-film-actor-arises-as-highest-paid-indian-superstar-rba-ro9sgs Archived] from the original on 1 April 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1 April&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;top paid&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-confirms-thalapathy-66-for-highest-salary-in-south/articleshow/85480625.cms|title=Vijay confirms 'Thalapathy 66' for highest salary in south?|work=[[The Times of India]]|access-date=29 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829073537/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-confirms-thalapathy-66-for-highest-salary-in-south/articleshow/85480625.cms|archive-date=29 August 2021}}&lt;/ref&gt; 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ {{Indian Rupee}} 200 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;200 crore&quot;&gt;{{Cite web |last=Bureau |first=Entertainment |date=May 29, 2023 |title=Thalapathy Vijay Gets Rs 200 Crore For Next Film, Becomes Highest-paid Indian Actor: Reports |url=https://www.news18.com/movies/thalapathy-vijay-gets-rs-200-crore-for-next-film-becomes-highest-paid-indian-actor-reports-7947139.html |access-date=July 17, 2023 |website=News18}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;Bureau, Entertainment (29 May 2023). [https://www.news18.com/movies/thalapathy-vijay-gets-rs-200-crore-for-next-film-becomes-highest-paid-indian-actor-reports-7947139.html &quot;Thalapathy Vijay Gets Rs 200 Crore For Next Film, Becomes Highest-paid Indian Actor: Reports&quot;]. ''News18''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;17 July&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਕਲਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:The_Tamil_Film_Star_Shri_Vijay_receives_the_first_stamp_album_of_the_special_postage_stamp_on_‘Pongal’_released_by_the_Prime_Minister,_Dr._Manmohan_Singh_at_a_function,_in_New_Delhi_on_January_12,_2006.jpg|thumb|220x220px| ਵਿਜੈ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੈਂਪ ਐਲਬਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ]]
ਵਿਜੈ ਦੇ ਮੋਮ ਦੇ ਫੀਗਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 November 2019 |title=Thalapathy Vijay gets an impressive wax statue in Kanyakumari museum |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-vijay-gets-an-impressive-wax-statue-in-kanyakumari-museum/articleshow/72197457.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803125147/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-vijay-gets-an-impressive-wax-statue-in-kanyakumari-museum/articleshow/72197457.cms |archive-date=3 August 2021 |access-date=3 August 2021 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 June 2017 |title=Vijay's statue unveiled at Behindwoods Gold Medals |url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/vijays-statue-unveiled-at-behindwoods-gold-medals-2017.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515142913/https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/vijays-statue-unveiled-at-behindwoods-gold-medals-2017.html |archive-date=15 May 2021 |access-date=3 August 2021 |website=Behindwoods}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ''ਬੀਸਟ'' ਦੇ ''ਅਰਬੀ ਕੁਥੂ'' ਡਾਂਸ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ 1 ਦਿਨ ਵਿੱਚ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਊਜ਼ ਮਿਲੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 February 2022 |title='Arabic Kuthu' from 'Beast' sets Internet on fire; garners 20 million views in less than 24 hours! |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2022/feb/15/arabic-kuthu-from-beast-sets-internet-on-fire-garners-20-million-views-in-less-than-24-hours-2419756.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215123834/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2022/feb/15/arabic-kuthu-from-beast-sets-internet-on-fire-garners-20-million-views-in-less-than-24-hours-2419756.html |archive-date=15 February 2022 |access-date=17 February 2022 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 February 2022 |title=இந்திய சினிமாவில் இதுதான் முதன்முறை; உலகளவில் சாதனை படைத்த 'அரபிக் குத்து' – nakkheeran |url=https://www.nakkheeran.in/cinema/cinema-news/vijay-starring-beast-movie-arabic-kuthu-song-enters-global-top-200-chart |access-date=17 February 2022 |website=nakkheeran.com |language=ta |archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/QsspO |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 February 2022 |title=Beast arabic kuthu enters global top 100 thalapathy vijay halamithi habibo |url=https://www.galatta.com/tamil/movie/news/beast-arabic-kuthu-enters-global-top-200-thalapathy-vijay-halamithi-habibo/ |access-date=17 February 2022 |website=Ghostarchive |archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/hCCPt |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ''ਵਾਰਿਸੂ'' ਦੇ ਗੀਤ &quot;ਰਣਜੀਤਮੇ&quot; ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 5, 2022 |title=Pakistani Reacts To Ranjithame Varisu Song |url=https://ghostarchive.org/varchive/2sgkvIgtoVU |access-date=November 6, 2022 |website=YouTube}}&lt;/ref&gt; ਵਿਜੈ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪੇਜ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 April 2023 |title=New Indian Instagram worldwide record from Actor Vijay |url=https://www.newswire.lk/2023/04/03/new-indian-instagram-record-from-actor-vijay/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512111410/https://www.newswire.lk/2023/04/03/new-indian-instagram-record-from-actor-vijay/ |archive-date=12 May 2023 |access-date=12 May 2023 |website=NewsWire}}&lt;/ref&gt;

[[ਨੈੱਟਵਰਕ18 ਗਰੁੱਪ|ਨਿਊਜ਼ 18]] ਵਿਜੈ ਨੂੰ &quot;ਬਹੁਮੁਖੀ ਅਭਿਨੇਤਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ&quot; ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;versatile&quot;&gt;{{Cite web |date=22 June 2020 |title=Film facts about versatile actor Thalapathy Vijay |url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-vijay-thuppakki-to-bigil-5-of-thalapathys-biggest-blockbusters-2680957.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726092912/https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-vijay-thuppakki-to-bigil-5-of-thalapathys-biggest-blockbusters-2680957.html |archive-date=26 July 2022 |access-date=26 July 2022 |website=News18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;best films&quot;&gt;{{Cite web |date=27 July 2022 |title=Priyamudan and other films of Vijay- Top 20 Best Films of Vijay |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/top-20-best-films-of-vijay/12-priyamudan1998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220727063556/https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/top-20-best-films-of-vijay/12-priyamudan1998.html |archive-date=27 July 2022 |access-date=27 July 2022 |website=Behindwoods}}&lt;/ref&gt; ਓਡੀਸ਼ਾ ਟੀਵੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ &quot;ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ [ਵਿਜੇ ਦੀਆਂ] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਪਾਗਲ ਹਨ, ਉਸ ਕੋਲ ਸਮਰਪਿਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ&quot;।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thalapathy Vijay got some octane dance moves |url=https://odishatv.in/news/entertainment/thalapathy-vijay-got-some-serious-dance-moves-watch-throwback-video-179997 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220728090916/https://odishatv.in/news/entertainment/thalapathy-vijay-got-some-serious-dance-moves-watch-throwback-video-179997 |archive-date=28 July 2022 |access-date=28 July 2022 |website=odisha news}}&lt;/ref&gt; [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਮੀਡੀਆ]] ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shyam |first=Shrudi |date=24 June 2021 |title=Thalapathy Vijay's amazing acting skills |url=https://www.zee5.com/zee5news/thalapathy-vijay-becomes-the-highest-paid-tamil-actor-charges-a-whopping-amount-for-beast |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808094400/https://www.zee5.com/zee5news/thalapathy-vijay-becomes-the-highest-paid-tamil-actor-charges-a-whopping-amount-for-beast |archive-date=8 August 2022 |access-date=8 August 2022 |website=ZEE5}}&lt;/ref&gt; ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]''  ਨੇ ਵਿਜੈ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ &quot;ਊਰਜਾ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਹਿਜ&quot; ਦਾ ਲੇਬਲ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oct 15, 2015 |title=Five reasons why we love Vijay |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378314.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712160604/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378314.cms |archive-date=12 July 2021 |access-date=Nov 13, 2022 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਵਿਜੈ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 2007 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਐਮ.ਜੀ.ਆਰ. ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Vijay gets Doctorate |url=http://www.sify.com/movies/vijay-gets-doctorate-news-tamil-kkfuGojaggbsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411012906/http://www.sify.com/movies/vijay-gets-doctorate-news-tamil-kkfuGojaggbsi.html |archive-date=11 April 2017 |access-date=24 November 2017 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ਵਿਜੈ ਨੂੰ ''ਮਰਸਲ'' ਲਈ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ '2018 ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਕਾਰ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 September 2018 |title=Thalapathy Vijay wins Best International Actor award |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vijay-best-international-actor-iara-awards-2018-1346857-2018-09-23 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211231072713/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vijay-best-international-actor-iara-awards-2018-1346857-2018-09-23 |archive-date=31 December 2021 |access-date=31 December 2021 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==
* {{Cite book|title=The Icon of Millions|last=Banuchandar|first=Nivas|publisher=Confluence Media.|year=2018}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category|Vijay|ਵਿਜੈ}}
* {{IMDb name|0897201}}
* {{Twitter|ActorVijay}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]]</text>
      <sha1>kl5k1ntwhx5zz08o4w51xu15ng6wv8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮੀਖਿਆ/ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਯਾਚਿਕਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179647</id>
    <revision>
      <id>847627</id>
      <parentid>730654</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21464" sha1="f3vo7hgu1y2x6r25jfm7we97q3zzgti" xml:space="preserve">ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ (ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ)]] / [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ (ਹਾਈ ਕੋਰਟ)]] ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ '''ਸਮੀਖਿਆ/ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ/ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਜਾਚਿਕਾ''' ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ]] ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗ਼ਲਤੀ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਕੋਈ ਵੀ ਧਿਰ ਮੁੜ-ਵਿਚਾਰ ਜਾਚਿਕਾ ਜਾਂ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਜਾਚਿਕਾ ਦਾਇਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਵਨਿਰਣਾ (ਨਜ਼ੀਰ) ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੂਰਵਨਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਪੂਰਵਨਿਰਣਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=When review petition can be filed in high court and supreme court |url=http://stpam.org/str/when-review-petition-can-be-filed-high-court-and-supreme-court |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425114434/http://stpam.org/str/when-review-petition-can-be-filed-high-court-and-supreme-court |archive-date=25 अप्रैल 2012 |access-date=1 नवंबर 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|&lt;span title=&quot;Quotation needed from source to verify. (March 2016)&quot;&gt;ਤਸਦੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

[[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਦੇ ਭਾਗ 5 ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 137 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਛੇਦ 145 ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਣਾਏ ਗਏ ਫ਼ੈਸਲੇ (ਜਾਂ ਆਦੇਸ਼) ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ (ਪੁਨਰਵਿਲੋਕਣ) ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਨਿਯਮ, 1966 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਅਜਿਹੀ ਯਾਚਿਕਾ ਫੈਸਲੇ ਜਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੋਂ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯਾਚਿਕਾ ਨੂੰ ਮੌਖਿਕ ਦਲੀਲਾਂ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਦੇ ਬਗੈਰ, ਉਸੇ ਨਯਾਯਾਧੀਸ਼ਾਂ/ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਪੀਠ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਫੈਸਲਾ (ਜਾਂ ਆਦੇਸ਼) ਦਿੱਤਾ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;JURISDICTION OF THE SUPREME COURT&quot;&gt;{{Cite web |title=Jurisdiction of the Supreme Court |url=http://supremecourtofindia.nic.in/jurisdiction.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306011139/http://supremecourtofindia.nic.in/jurisdiction.htm |archive-date=March 6, 2012 |access-date=March 3, 2012 |publisher=Supreme Court of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://main.sci.gov.in/pdf/LU/ppop2017.pdf|title=Handbook on Practice and Procedure and Office Procedure|publisher=उच्चतम न्यायालय, भारत|year=2017|access-date=2024-02-06|archive-date=2020-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110050519/https://main.sci.gov.in/pdf/LU/ppop2017.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਹਰ ਸਮੀਖਿਆ/ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਯਾਚਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਅਦਾਲਤ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤਾਂ ਹੀ ਮੰਨ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

# ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਮਲੇ ਜਾਂ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ, ਜੋ ਕਿ ਉਚਿਤ ਤਤਪਰਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਾਂ ਡਿਕਰੀ ਪਾਸ ਹੋਣੇ ਜਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ।
# ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਤਰੁਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ
# ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਰਯਾਪਤ ਕਾਰਨ

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮੀਖਿਆ/ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਯਾਚਿਕਾ ਖ਼ਾਰਜ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ]] ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਆਇਹਾਣੀ ਦਾ ਨਿਰੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਊਰੇਟਿਵ/ਆਰੋਗਕਾਰੀ ਯਾਚਿਕਾ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

ਜਦੋਂਕਿ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੰਹਿਤਾ, 1908 ਦੇ ਆਦੇਸ਼ XLVII, ਨਿਯਮ 1(1) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਯਾਚਿਕਾ ਦਾਇਰ ਕੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਯਾਚਿਕਾ ਕੇਵਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਗਲਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਦਾਇਰ ਕੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। (ਸਰੋਤ: ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਸੰਹਿਤਾ, 1908 ਅਤੇ ਦੰਡ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੰਹਿਤਾ, 1973) &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://lddashboard.legislative.gov.in/sites/default/files/H190805_0.pdf|title=सिविल प्रक्रिया संहिता, 1908|publisher=विधायी विभाग, भारत सरकार}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://lddashboard.legislative.gov.in/sites/default/files/H197302_0.pdf|title=दण्ड प्रक्रिया संहिता, 1973|publisher=विधि विभाग, भारत सरकार|year=1973}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਖ ਮਾਮਲੇ ==

=== ਦਾਜ ਲਈ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ===
ਆਈਪੀਸੀ 498ਏ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ : 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ (ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੁਕਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਇਰ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਰੀਕ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ (ਰਿਜ਼ਰਵ) ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੂਰਵਆਦੇਸ਼ (ਸਾਬਕ ਆਦੇਸ਼) ਨੇ ਆਈਪੀਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 498ਏ ਦੇ ਤਹਿਤ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 14 ਸਤੰਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਪੂਰਵਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਸਦ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

=== 2ਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਮਾਮਲਾ ===
2 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2 ਫਰਵਰੀ 2012 ਦੇ ਨਿਰਣਾ ਦੇ ਆਂਸ਼ਿਕ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 122 ਲਾਇਸੈਂਸ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/telecom/government-raja-telcos-ask-supreme-court-to-reconsider-2g-order/articleshow/12117500.cms|title=Government, Raja, telcos ask Supreme Court to reconsider 2G order|date=2012-03-05|work=The Economic Times|access-date=2023-11-01|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; ਸੰਘ/ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫ਼ਰਸਟ-ਕਮ-ਫ਼ਰਸਟ-ਸਰਵ ਨੀਤੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਿਰਣਾ 'ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ, ਪਰ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਏ. ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ 122 ਲਾਇਸੈਂਸਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/2G-verdict-Auction-cant-be-only-way-to-allot-natural-assets-government-says/articleshow/12118614.cms|title=2G verdict: Auction can't be only way to allot natural assets, government says|date=2012-03-03|work=The Times of India|access-date=2023-11-01|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਦਿਨ, ਐਮਟੀਐਸ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਸਿਸਟੇਮਾ ਨੇ ਵੀ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-05-22 |title=2G licences cancellation: Sistema files review petition in Supreme Court - Economic Times |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-02/news/31117049_1_shyam-group-sstl-russia-s-sistema |url-status=bot: unknown |archive-url=https://archive.today/20120707100750/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-02/news/31117049_1_shyam-group-sstl-russia-s-sistema |archive-date=7 जुलाई 2012 |access-date=2023-11-01 |website=web.archive.org}}&lt;/ref&gt; 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ, ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕੁਝ ਸੀਮਤ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 10 ਯਾਚਿਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Supreme Court accepts Centre's petition to withdraw review of 2G judgement |url=https://www.indiatoday.in/2g-scam/latest-updates/story/supreme-court-accepts-centres-petition-to-withdraw-review-of-2g-judgement-101743-2012-05-09 |access-date=2023-11-01 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ਨੀਟ ਮਾਮਲਾ ===
18 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਦੇ 3 ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਪੀਠ/ਬੈਂਚ ਨੇ, 2:1 ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ, ਅੰਡਰ ਗਰੈਜੂਏਟ ਮੈਡੀਕਲ/ਡੈਂਟਲ ਕੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਮੈਡੀਕਲ/ਡੈਂਟਲ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (NEET) ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/Supreme-Court-quashes-common-medical-entrance-test/article12012287.ece|title=Supreme Court quashes common medical entrance test|date=2013-07-18|work=The Hindu|access-date=2023-11-01|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਆਪਣਾ 18 ਜੁਲਾਈ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅੰਡਰ ਗਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਡੈਂਟਲ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ NEET ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Supreme Court Recalls Its Controversial 2013 Verdict On Medical Entrance |url=https://www.ndtv.com/india-news/supreme-court-recalls-its-controversial-2013-verdict-on-medical-entrance-1391658 |access-date=2023-11-01 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt; ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਨੇ NEET ਦੀ ਵੈਧਤਾ 'ਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 3 ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਬੈਂਚ ਨੇ, ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 29 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2020 ਦੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ, NEET ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-04-29 |title=NEET does not violate minority rights: Supreme Court |url=https://indianexpress.com/article/education/neet-does-not-violate-minority-rights-sc-6384767/ |access-date=2023-11-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ਵੋਡਾਫੋਨ-ਹਚੀਸਨ ਟੈਕਸ ਮਾਮਲਾ ===
17 ਫਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਚਤਮ  ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰਵਨਿਰਣਾ/ਸਾਬਕ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਯਾਚਿਕਾ ਪਾਈ। ਭਾਰਤੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਵੋਡਾਫੋਨ ਅਤੇ ਹਚੀਸਨ ਵਿਚਕਾਰ 11,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/govt-seeks-review-of-vodafone-tax-verdict/913513|title=Govt seeks review of Vodafone tax verdict|date=Feb 18, 2012|access-date=March 19, 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report_centre-seeks-review-of-vodafone-verdict_1651580|title=Centre seeks review of Vodafone verdict|date=Feb 18, 2012|access-date=March 19, 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/228107/govt-seeks-review-vodafone-tax.html|title=Govt seeks review of Vodafone tax case verdict|date=Feb 17, 2012|access-date=March 19, 2012}}&lt;/ref&gt; 20 ਮਾਰਚ, 2012 ਨੂੰ, ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇੱਕ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਯਾਚਿਕਾ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/business/second-slap-sc-junks-govts-vodafone-review-petition-250681.html|title=Second slap: SC junks govt's Vodafone review petition|date=Mar 20, 2012|work=First Post|access-date=March 20, 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/sc-dismisses-govts-review-petition-on-vodafone-tax-verdict/926092/0|title=SC dismisses govt's review petition on Vodafone tax verdict|date=Mar 20, 2012|work=Indian Express|access-date=March 20, 2012}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ===
4 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ, ਕਮਲੇਸ਼ ਵਰਮਾ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਯਾਚਿਕਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਨੇ [[ਮਾਇਆਵਤੀ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹੇ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;SC order on REVIEW PETITION&quot;&gt;{{Cite web |title=SC order on Review Petition (CRL.) No(s). 453 OF 2012 |url=http://courtnic.nic.in/supremecourt/temp/rr%2045312p.txt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202202239/http://courtnic.nic.in/supremecourt/temp/rr%2045312p.txt |archive-date=2 फ़रवरी 2016 |access-date=4 October 2012 |publisher=Supreme Court of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;SC agrees to hear review of quashing of Mayawati DA case&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_sc-agrees-to-hear-review-of-quashing-of-mayawati-da-case_1748926|title=SC agrees to hear review of quashing of Mayawati DA case|date=4 October 2012|work=DNA|access-date=4 October 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;SC to hear review of quashing of Mayawati's assets case&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/report/sc-to-hear-review-of-quashing-of-mayawatis-assets-case/20121004.htm|title=SC to hear review of quashing of Mayawati's assets case|date=4 October 2012|work=Rediff.com|access-date=4 October 2012}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਮਾਮਲਾ 2003 ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ|ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ]] ਮਾਇਆਵਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਆਮਦਨ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਇਦਾਦ ਰੱਖਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref name=&quot;Hindustan Times 2010&quot;&gt;{{Cite web |last=Hasan |first=Masoodul |date=21 April 2010 |title=CBI probe in DA case illegal: Mayawati |url=http://www.hindustantimes.com/CBI-probe-in-DA-case-illegal-Mayawati/Article1-534015.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022195609/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/CBI-probe-in-DA-case-illegal-Mayawati/Article1-534015.aspx |archive-date=22 October 2012 |access-date=17 June 2012 |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; 6 ਜੁਲਾਈ 2012 (ਕੇਸ ਦੇ ਖੁੱਲਣ ਤੋਂ 9 ਸਾਲ ਬਾਅਦ) ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਪਾਤਹੀਣ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਕੇਸ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਕੇਸ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ/ਗੈਰ-ਅਪੇਕਸ਼ਿਤ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Supreme Court quashes FIR in Mayawati assets case&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3609174.ece|title=Court quashes FIR in Mayawati assets case|date=July 6, 2012|work=The Hindu|access-date=2023-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708185122/http://www.thehindu.com/news/national/article3609174.ece|archive-date=Jul 8, 2012|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਅਪੀਲ ਦਾਇਰ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;Indian Express August 2012&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/assets-case-relief-for-mayawati-as-cbi-admits-defeat/982434/|title=Assets case: Relief for Mayawati as CBI admits defeat|date=1 August 2012|work=The Indian Express|access-date=1 August 2012}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਅਰੋਗਿਆਕਾਰੀ ਯਾਚਿਕਾ
* ਪੂਰਵਨਿਰਣਾ ਜਾਂ ਨਜ਼ੀਰ
* [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ]]
* [[ਕਾਨੂੰਨ|ਵਿਧੀ]]
* ਮੁਕੱਦਮਾ

== ਹਵਾਲਾ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ]]</text>
      <sha1>f3vo7hgu1y2x6r25jfm7we97q3zzgti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਂਜਿਨੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180826</id>
    <revision>
      <id>847537</id>
      <parentid>736461</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12751" sha1="5y5q5ogeg9ktsuunhkdk4kytc42wkk7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਰੋਂਜਿਨੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1992|02|24}}
| birth_place        = [[ਕਲਕੱਤਾ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality        = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
| occupation         = *[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
*ਮਾਡਲ
| years_active       = 2011 – ਵਰਤਮਾਨ
| notable_works      = [[ਤੁੰਬਾੜ]] , [[ਆਰਟੀਕਲ 15 (ਫਿਲਮ)|ਆਰਟੀਕਲ 15]] and [[ਟੀਵੀਐਫ ਪਿਕਚਰਸ]]
}}

'''ਰੋਂਜਿਨੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ''' (ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਰੋਂਜਿਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1992 ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ 7 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਬਣੇ, ਪਰ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ &quot;ਥਿਏਟਰਸੀਅਨ&quot; ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂਜੀਨ ਆਇਓਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 'ਦ ਲੈਸਨ', ਜੀਨ-ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 'ਨੋ ਐਗਜ਼ਿਟ', ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 'ਦ ਹੋਮ ਕਮਿੰਗ', 'ਦ ਗੋਟ' ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ, ਐਡਵਰਡ ਐਲਬੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ, ਅਤੇ ਧਰੁਵ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ 'ਦ ਕਾਮੇਡੀ ਕਿਚਨ' ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਵਰਗੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਐਕਟਿੰਗ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ FTII (ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
'''ਟੀਅਰਸ ਆਫ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ''' ਅਤੇ '''ਤ੍ਰਯਾਦਸ਼ੀ''' ਸਮੇਤ ਕਈ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਡਬਰੀ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਸੋਨੀ ਮਿਕਸ ਚੈਨਲ, [[ਭਾਰਤ ਨਿਰਮਾਣ]], Yebhi.com, ਅਤੇ 7Up ਸਮੇਤ ਕਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

2011 ਵਿੱਚ, ਰੋਂਜਿਨੀ ਨੂੰ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੋਪ, &quot;ਨਾ ਬੋਲੇ ਤੁਮ ਨਾ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕਹਾ&quot; ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, ਸਿਡਨੀ ਵਿਦ ਲਵ ਐਟ ਸਮੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਪੰਚ 5 ਰਾਂਗਸ ਮੇਕ ਏ ਰਾਈਟ'' ਨਾਮ ਦੇ ਚੈਨਲ V ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਟਕਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਹ ਅਭਿਨੰਦਨ ਗੁਪਤਾ (2011) ਦੁਆਰਾ 'ਏ ਪਰਫੈਕਟ ਡੇ', ਅਰੁਣ ਸੁਕੁਮਾਰ (2013) ਦੁਆਰਾ 'ਜਸਟ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼' ਅਤੇ ਵਿਜੇਤਾ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ' ''ਬਲਾਊਜ਼'' ' (2014) ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਟੋਹੈੱਡ (2016), [[ਤੁੰਬਾੜ|ਤੁੰਬਾਡ]] (2018), ਸਿੰਬਾ (2018), ਅਤੇ [[ਆਰਟੀਕਲ 15 (ਫਿਲਮ)|ਆਰਟੀਕਲ 15]] (2019) ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਮੈਨਜ਼ ਵਰਲਡ' (2015), ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (2015), 'ਨਾਟ ਆਊਟ' (2016), 'ਪੀਏ ਗਾਲਸ' (2017), 'ਲਾਲਬਾਜ਼ਾਰ' (2020), ਰਕਤਾਂਚਲ (2020) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਮਰਡਰ (2022) ਅਤੇ ਟੀਵੀਐਫ ਪਿਚਰਸ (2022) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
|-
| 2011
| ''ਅਬੋਸ਼ੇਸ਼ੇ''
| ਰਾਇ
| [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2012
| ''ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ''
| ਸਨੇਹਾ
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]
|-
| &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwRQ&quot;&gt;ਆਈ.ਡੀ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
| ਪਾਰਟੀ ਕੁੜੀ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2014
| ''ਬਲਾਊਜ਼''
| ਕਾਂਤਾ
| [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]
|-
| ''ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਹੰਝੂ''
|
| [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]]
|-
| 2016
| ''ਆਟੋਹੈੱਡ''
| ਰੂਪਾ
| [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]
|-
| 2017
| ''ਸੇਸ਼ ਕਥਾ''
| ਕਿੰਕਿਨੀ
| [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018
| ''[[ਤੁੰਬਾੜ|ਤੁਮਬਦ]]''
| ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਮਾਲਕਣ
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]
|-
| ''ਸਿੰਬਾ''
| ਪੂਰਨਿਮਾ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019
| ''ਚਿਪਾ''
| ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ
|-
| [[ਆਰਟੀਕਲ 15 (ਫਿਲਮ)|''ਆਰਟੀਕਲ 15'']]
| ਮਾਲਤੀ ਡਾ
|-
|}

== ਟੀਵੀ/ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਪਲੇਟਫਾਰਮ
! ਨੋਟਸ
|-
|
| &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwiQ&quot;&gt;ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੈਟਰੋਲ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
| ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਖਰ
| [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]]
|
|-
| 2013-2014
| ''ਪੰਚ ੫ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਬਣਾਉ''
| ਜ਼ਾਰਾ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ
| ਚੈਨਲ ਵੀ ਇੰਡੀਆ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Was scared of getting typecast on TV: Ronjini Chakraborty - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Was-scared-of-getting-typecast-on-TV-Ronjini-Chakraborty/articleshow/33755532.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2015
| ''ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੰਸਾਰ''
| ਛਾਇਆ
| ਵਾਈ-ਫਿਲਮਾਂ
| rowspan=&quot;2&quot; | ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼
|-
| ''ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ''
| ਗਿਰਿਬਾਲਾ
| ਹੋਇਚੋਈ
|-
| 2016
| ''ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ''
| ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ
| ਡਾਈਸ ਮੀਡੀਆ
| ਸਿੰਗਲ ਐਪੀਸੋਡ &lt;ref&gt;{{Citation |title=Not Fit (TV Series 2015– ) - IMDb |url=http://www.imdb.com/title/tt5537604/ |access-date=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017–2018
| ''PA Gals''
| ਸੋਨਾਲੀ ਮੁਖਰਜੀ
| ਗਰਲੀਆਪਾ ( ਵਾਇਰਲ ਬੁਖਾਰ )
| ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 August 2018 |title=Girliyapa to release second season of PA-GALS on August 5 - TelevisionPost |url=https://www.televisionpost.com/girliyapa-to-release-second-season-of-pa-gals-on-august-5/ |publisher= |access-date=5 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411154016/https://www.televisionpost.com/girliyapa-to-release-second-season-of-pa-gals-on-august-5/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2018-08-04 |title=Akanksha Thakur takes over from Prajakta Koli; Season 2 of Girliyapa's PA-GALS to stream |url=https://www.iwmbuzz.com/digital/news-digital/akanksha-thakur-takes-prajakta-koli-season-2-girliyapas-pa-gals-stream/2018/08/04 |access-date=2021-02-08 |website=IWMBuzz |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2020
| ''Afikun asiko''
| ਰਾਮਿਆ
| [[ਯੂਟਿਊਬ|YouTube]]
| ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |title=India's first ever alien invasion show comes to YouTube on January 29 |url=https://www.adgully.com/india-s-first-ever-alien-invasion-show-comes-to-youtube-on-january-29-90713.html |access-date=2021-02-08 |website=www.adgully.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=''Overtime'' aims to be a quirky alien invasion office comedy series |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/overtime-aims-to-be-a-quirky-alien-invasion-office-comedy-series/1720762 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226020141/https://www.outlookindia.com/newsscroll/overtime-aims-to-be-a-quirky-alien-invasion-office-comedy-series/1720762 |archive-date=2021-02-26 |access-date=2021-02-08 |website=Outlookindia.com |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ਰਕਤਾਂਚਲ''
| ਸੀਮਾ
| MX ਪਲੇਅਰ
| ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-05-26 |title=Raktanchal trailer: Of tender mafia and the battle for power |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/raktanchal-trailer-of-tenders-and-the-battle-for-power-6426268/ |access-date=2021-02-08 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ਲਾਲਬਾਜ਼ਾਰ''
| ਫਰਜ਼ਾਨਾ
| ZEE5
| ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bollywood actor Ronjini Chakraborty on playing a sex worker in ZEE5's Lalbazaar |url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2020/jun/12/bollywood-actor-ronjini-chakraborty-on-playing-a-sex-worker-in-zee5s-lalbazaar-25596.html |access-date=2021-02-08 |website=www.indulgexpress.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ronjini Chakraborty: Ajay Devgn lending his voice to Lalbazaar has made it larger than life |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/jun/22/ronjini-chakraborty-ajay-devgn-lending-his-voice-to-lalbazaar-has-made-it-larger-than-life-19024.html |access-date=2021-02-08 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕਤਲ''
| ਚੰਪੀ
| [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ]]
| ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼
|-
|
| ''TVF ਪਿਚਰ''
| ਅਪਰਾਜਿਤਾ
| ZEE5
| ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]</text>
      <sha1>5y5q5ogeg9ktsuunhkdk4kytc42wkk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਬਰੀਮਾਲਾ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181451</id>
    <revision>
      <id>847621</id>
      <parentid>805339</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14586" sha1="7ook1k57e7l52okib39kvfshmxkgttz" xml:space="preserve">ਇਤਿਹਾਸ[[ਤਸਵੀਰ:Sabarimala_2.jpg|thumb|1991 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਸਬਰੀਮਾਲਾ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ।]]
ਸ਼ਸਟਾ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਥਨਾਮਥਿੱਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Sabarimala GoK&quot;&gt;{{Cite web |title=Sree Dharma Sastha Temple, Sabarimala |url=http://sabarimala.kerala.gov.in/ |access-date=13 January 2019 |website=Sabarimala |publisher=Information and Public Relations Department, Government of Kerala |archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113232128/http://sabarimala.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;britan&quot;&gt;{{Cite web |title=Ayyappan: Hindu deity |url=https://www.britannica.com/topic/Ayyappan |access-date=20 October 2018 |website=Encyclopedia Britannica |publisher=Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt; ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਅਤੇ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਇਜ਼ਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਔਰਤਾਂ, ਅਤੇ ਲਡ਼ਕੀਆਂ (10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ), ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ, ਕਿ ਸਾਰੇ [[ਹਿੰਦੂ]] ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 September 2018 |title=Sabarimala verdict: SC upheld Constitution in letter and spirit by giving preference to equality in recent judgments |url=https://www.firstpost.com/india/sabarimala-verdict-sc-has-upheld-constitution-in-letter-and-spirit-by-giving-preference-to-equality-in-three-recent-judgments-5281601.html |access-date=23 October 2018 |website=firstpost.com |publisher=FirstPost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2018/09/28/asia/india-temple-women-banned-intl/index.html|title=Sabarimala Temple: India's Supreme Court lifts ban on women entering shrine|access-date=23 October 2018|publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt; ਕੋਰਟ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਕਿ &quot;ਜੈਵਿਕ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਅਪਵਾਦ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ&quot;. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਪਾਬੰਦੀ ਧਾਰਾ 14 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਧਾਰਾ 25 ਦੇ ਤਹਿਤ ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।

&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 October 2018 |title=Sabarimala Temple protests: What is happening in Kerala |url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-temple-protest-kerala-women-entry-5408635/ |access-date=20 October 2018 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਅਯੱਪਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਲਗਭਗ ਦਸ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਸਨ&lt;ref name=&quot;rehna&quot;&gt;{{Cite web |title=Explain Who Is A Devotee, Says Woman Who Couldn't Enter Sabarimala |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/sabarimala-protests-rehana-fathima-devotee-and-activist-could-not-enter-sabarimala-temple-her-kochi-1934490 |access-date=20 October 2018 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=As Women Return, Sabarimala Head Priest Says &quot;We Stand With[male] Devotees&quot;: Highlights |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/sabarimala-temple-live-updates-devotees-continue-to-block-entry-of-women-say-lord-ayyappa-must-be-pr-1934275 |access-date=20 October 2018 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt; 2 ਜਨਵਰੀ 2019 ਦੇ ਤਡ਼ਕੇ, ਦੋ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਕੁਨ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿਛਲੇ ਗੇਟ ਰਾਹੀਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 February 2019 |title=Indian Hindu temple board reverses opposition to entry of women |url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/indian-hindu-temple-board-reverses-opposition-to-entry-of-women |access-date=10 November 2021 |website=The Straits Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gopikrishnan Unnithan |first=P. S. |date=January 2, 2019 |title=Two women below 50 enter Sabarimala, temple shuts for purification rituals |url=https://www.indiatoday.in/india/story/two-woman-devotees-below-50-finally-enter-sabarimala-temple-1421578-2019-01-02 |access-date=2019-11-13 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/2-women-enter-sabarimala-temple-shut-for-purification/707554.html|title=women-entered.sabarimala-shut-for-purification.|work=Tribune India|access-date=2024-03-13|archive-date=2019-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113153654/https://www.tribuneindia.com/news/nation/2-women-enter-sabarimala-temple-shut-for-purification/707554.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਸਬਰੀਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

== ਦੰਤਕਥਾ ==
ਦੇਵਤਾ ਅਯੱਪਨ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਇੱਕ ਦੰਤਕਥਾ ਸਬਰੀਮਾਲਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਅਯੱਪਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਂਤ ਮਹਿਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੇ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮਹਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਦਾ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਯੱਪਨ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ [[ਮੋਹਿਨੀ]] (ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ) ਦਾ ਤਿਆਗਿਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;eclegend&quot;&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/et-explains/what-you-might-want-to-know-about-sabarimala/articleshow/66273712.cms|title=What you might want to know about Sabarimala|date=18 October 2018|newspaper=The Economic Times|access-date=20 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZkkFCwAAQBAJ|title=Historical Dictionary of Hinduism|last1=Long|first1=Jeffery D.|date=2011|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780810879607|language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਅਯੱਪਨ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ, [[ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ|ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ]] ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;firstpostlegend&quot;&gt;{{cite web |date=15 January 2016 |title=Here's why women are barred from Sabarimala; It is not because they are 'unclean' - Firstpost |url=https://www.firstpost.com/india/why-women-are-barred-from-sabarimala-its-not-because-they-are-unclean-2583694.html |access-date=20 October 2018 |website=firstpost.com |publisher=FirstPost}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੁਟਿਆਰ ਦ੍ਰਿੜ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਅਯੱਪਨ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਿਨ &quot;ਕੰਨੀ-ਸਵਾਮੀ&quot;, ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਸਬਰੀਮਾਲਾ ਮੰਦਰ ਜਾਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਬਰੀਮਾਲਾ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਕੰਨੀ-ਸਵਾਮੀ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਯੱਪਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ [[ਮਲਿਕਾਪੁਰਥਮਾ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;legendNDTV&quot;&gt;{{cite web |title=Legend of Sabarimala: Love story that kept women from Lord Ayyappa |url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-legend-women-lord-ayyappa-1351674-2018-09-28 |access-date=20 October 2018 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
''ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਅਤੇ ਕੋਚੀਨ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਮੈਮੋਇਰ'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਬਰੀਮਾਲਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਸਵੈਨ ਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਆਇਰ ਕੋਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1820 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵੇਖਣ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, ਉਸ ਸਮੇਂ, &quot;ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਜੋ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਇਸ ਦੇਵਤੇ (ਭਗਵਾਨ ਅਯੱਪਾ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=British era survey report says Sabarimala ban existed 200 years ago |url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-200-years-ago.html |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਸਰੋਤ ==
* {{Cite web |title=Indian Young Lawyers Association vs The State Of Kerala on 28 September, 2018 |url=https://indiankanoon.org/doc/163639357/ |access-date=24 October 2018 |website=indiankanoon.org |ref={{harvid|SC2018}}}}
* {{Cite web |title=S. Mahendran vs The Secretary, Travancore ... on 5 April, 1991 |url=https://indiankanoon.org/doc/1915943/ |access-date=24 October 2018 |website=indiankanoon.org |ref={{harvid|KHC1991}}}}
* {{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sabarimala-controversy-women-lawyers-move-supreme-court/article18470164.ece|title=Sabarimala controversy: women lawyers move Supreme Court|date=31 July 2006|work=The Hindu|access-date=29 October 2018|language=en-IN|ref={{harvid|Hindu2006}}}}
* {{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/yes-sabarimala-is-in-peril-but-not-the-way-you-think/300818|title=Yes, Sabarimala Is In Peril, But Not The Way You Think|last=Gurukkal|first=Rajan|date=25 October 2018|access-date=29 October 2018|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|author-link=Rajan Gurukkal|archive-date=30 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030035420/https://www.outlookindia.com/magazine/story/yes-sabarimala-is-in-peril-but-not-the-way-you-think/300818|url-status=dead}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{Cite journal|last=Acevedo|first=Deepa Das|date=5 June 2015|title=Pause for Thought|url=https://www.epw.in/journal/2018/43/commentary/pause-thought.html|journal=Economic and Political Weekly|language=en|volume=53|issue=43}}
* {{Cite book|title=Of Doubt and Proof. Legal and Ritual Practices of Judgmen|last=Gilles Tarabout|date=2015|publisher=Ashgate|isbn=978-1-4724-3451-7|editor-last=Berti|editor-first=Daniella|pages=70–71|chapter=Religious Uncertainty, Astrology and the Courts in South India|editor-last2=Good|editor-first2=Anthony|editor-last3=Tarabout|editor-first3=Gilles|chapter-url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01246885/document}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ]]</text>
      <sha1>7ook1k57e7l52okib39kvfshmxkgttz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਸ਼ਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181888</id>
    <revision>
      <id>847686</id>
      <parentid>768941</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15433" sha1="a5o3f6yqjfp2uwqoftejtwkm0u3m1ox" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸਾਸ਼ਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
| image              = Sasha Alexander 2012.jpg
| caption            = 2012 ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date and age|1973|5|17}}&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Alexander |first1=Sasha |title=Sasha Alexander on Twitter | url=https://twitter.com/sashaalexander/status/302295351635890176 |access-date=January 9, 2019}}&lt;/ref&gt;
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 1997–ਹੁਣ
| children           = 2
}}

ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਡ੍ਰੋਬਨਜਾਕੋਵਿਕ (17 ਮਈ, 1973) ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਸਾਸ਼ਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ''' ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/food/sasha-alexander-creates-holiday/|title=Why Did Sasha Alexander Create Her Own Holiday?|last=Olya|first=Gabrielle|date=December 9, 2014|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=December 17, 2018|quote=...the actress, 41...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Biography |url=http://sashaalexander.weebly.com/biography.html |website=Sasha Alexander}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TVG&quot;&gt;{{Cite web |title=Sasha Alexander |url=https://www.tvguide.com/celebrities/sasha-alexander/bio/173954/ |access-date=December 17, 2018 |publisher=[[TV Guide|TVGuide.com]] |archive-date=ਦਸੰਬਰ 17, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217202407/https://www.tvguide.com/celebrities/sasha-alexander/bio/173954/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ''ਡਾਵਸਨ ਕ੍ਰੀਕ'' ਵਿੱਚ ਗਰੇਚੇਨ ਵਿਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 'ਯੈੱਸ ਮੈਨ' (2008) ਅਤੇ 'ਹੀਜ਼ ਬਸ ਨਾਟ ਦੈਟ ਇਨਟੂ ਯੂ' (2009) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ''ਐਨਸੀਆਈਐਸ'' (2003-2005) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਕੈਟਲਿਨ ਟੌਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜੁਲਾਈ 2010 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2016 ਤੱਕ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਟੀ. ਐੱਨ. ਟੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ਰਿਜ਼ੋਲੀ ਐਂਡ ਆਈਲਸ ਵਿੱਚ ਮੌਰਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2015-2016 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਮਲੈੱਸ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 5 ਅਤੇ 6 ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਸੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, ਜੋ ਸਰਬੀਆਈ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ। ਸਾਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]], ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਡ੍ਰੋਬਨਜਾਕੋਵਿਕ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=katjavojteh |date=March 26, 2014 |title=Sasha Alexander on Conan (Serbian women vs. Serbian men) |url=https://www.youtube.com/watch?v=7lzZiP__Oq0 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TVG&quot; /&gt; ਉਸ ਨੇ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਈਸ ਸਕੇਟਰ ਵੀ ਸੀ, ਪਰ ਗੋਡੇ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਰੁਕ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਫਿਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਟਾਕ ਅਤੇ [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸਿਨੇਮਾ-ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੋਰੋਰੀਟੀ ਕੱਪਾ ਅਲਫ਼ਾ ਥੀਟਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;KappaAlphaTheta&quot;&gt;{{Cite web |title=Notable Thetas |url=http://www.kappaalphatheta.org/learnabouttheta/whatistheta/notable_thetas.cfm |access-date=December 31, 2008 |publisher=Kappa Alpha Theta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dailyherald&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.heraldextra.com/entertainment/people/rizzoli-and-isles-star-has-done-crime-fighting-in-real/article_adc95d0a-6f50-5eb0-b8d1-b688361d7b46.html|title='Rizzoli &amp; Isles' star has done some crime fighting in real life|last=Lee|first=Luaine|date=December 3, 2012|access-date=December 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202083931/https://www.heraldextra.com/entertainment/people/rizzoli-and-isles-star-has-done-crime-fighting-in-real/article_adc95d0a-6f50-5eb0-b8d1-b688361d7b46.html|archive-date=February 2, 2020|agency=[[McClatchy-Tribune News Service]]|via=''[[Daily Herald (Utah)|Daily Herald]]'' (Provo, Utah)}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੋ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀਆਂ ਸੀਰੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀਃ ਮੈਡੀਕਲ ਡਰਾਮਾ ਪ੍ਰੈਸੀਡੀਓ ਮੇਡ ਅਤੇ ਏ. ਬੀ. ਸੀ. ਦਾ ਵੀਹ-ਕੁਝ ਡਰਾਮਾ ਵੇਸਟਲੈਂਡ। ਉਸ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ''ਡਾਵਸਨ ਕ੍ਰੀਕ'' ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸੀ ਵਿਟਰ ਦੀ ਭੈਣ ਗਰੇਚੇਨ ਵਿਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਥੋਡ਼੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਫੌਕਸ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਗ੍ਰੇਗ ਦ ਬਨੀ'' ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੈਸਬੀਅਨ ''ਟੀਵੀ ਗਾਈਡ'' ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ [[ਸੈਰਾਹ ਸਿਲਵਰਮੈਨ|ਸਾਰਾਹ ਸਿਲਵਰਮੈਨ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਨਸਕ੍ਰੀਨ ਚੁੰਮਣ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।

ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਲੱਕੀ 13 ਅਤੇ ਆਲ ਓਵਰ ਦ ਗਾਇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ 'ਜ਼ਸਟ ਨਾਟ ਦੈਟ ਇਨਟੂ ਯੂ' (ਕੈਥਰੀਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦ ਲਾਸਟ ਲੁਲਬੀ' ਅਤੇ 'ਯੈੱਸ ਮੈਨ' ਲੂਸੀਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜਿਮ ਕੈਰੀ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸੀ. ਐੱਸ. ਆਈ. ਐਪੀਸੋਡ &quot;ਅਲਟਰ ਬੁਆਏਜ਼&quot; ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਟਾਰਨੀ ਰੌਬਿਨ ਚਾਈਲਡਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਫਰੈਂਡਜ਼ (&quot;ਦ ਵਨ ਵਿਦ ਜੋਈਜ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ&quot;) ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਡਾਈਜੈਸਟ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਜੋਈ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਿਆ ਸੀ।

ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ 2003 ਵਿੱਚ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਸਰਵਿਸ/ਐੱਨਸੀਆਈਐੱਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਏਜੰਟ ਕੈਟਲਿਨ &quot;ਕੇਟ&quot; ਟੌਡ ਵਜੋਂ ਐੱਨਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੇ ਵਿਵੀਅਨ ਬਲੈਕਏਡਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰੌਬਿਨ ਲਾਈਵਲੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਜੇ. ਏ. ਜੀ. ਉੱਤੇ ਪਿਛਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਐਪੀਸੋਡਾਂ &quot;ਆਈਸ ਕੁਈਨ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮੈਲਟਡਾਉਨ&quot; ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਾਇਲਟ ਐਪੀਸੋਡ &quot;ਯਾਂਕੀ ਵ੍ਹਾਈਟ&quot; 23 ਸਤੰਬਰ, 2003 ਨੂੰ ਸੀ. ਬੀ. ਐੱਸ. ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦਾ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਈ 2005 ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ, ਕੇਟ, ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੀਜ਼ਨ-ਦੋ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bobbin&quot;&gt;{{Cite web |last=Bobbin |first=Jay |date=July 17, 2005 |title='NCIS' moves on |url=http://articles.chicagotribune.com/2005-07-17/entertainment/0507170501_1_michael-weatherly-donald-p-bellisario-navy-ncis |access-date=May 31, 2013 |website=[[Chicago Tribune]] |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220204324/http://articles.chicagotribune.com/2005-07-17/entertainment/0507170501_1_michael-weatherly-donald-p-bellisario-navy-ncis |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ &quot;ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ&quot;।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jicha |first=Tom |date=August 28, 2005 |title=NCIS's Kate Is Gone, But Scrubs Will Be Back Soon |url=http://articles.sun-sentinel.com/2005-08-28/entertainment/0508241504_1_scrubs-ncis-season-finale |access-date=June 3, 2013 |website=[[Sun Sentinel]] |archive-date=ਮਾਰਚ 5, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305210155/http://articles.sun-sentinel.com/2005-08-28/entertainment/0508241504_1_scrubs-ncis-season-finale |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''ਐਨਸੀਆਈਐਸ'' ਤੋਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੋਅ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ ਉਸ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Reyes |first=Mike |date=May 7, 2019 |title=NCIS: Why Each Of The Major Cast Members Left |url=https://www.cinemablend.com/television/2471394/ncis-why-each-of-the-major-cast-members-left |access-date=October 19, 2020 |publisher=CinemaBlend}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ''ਐਨਸੀਆਈਐਸ'' ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਰੀਰਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਸੀ। ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਐਪੀਸੋਡ &quot;ਕਿਲ ਏਰੀ&quot; ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ 2006 ਦੇ ਮਿਸ਼ਨਃ ਇੰਪੋਸੀਬਲ III ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਕ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ 'ਦ ਨਾਈਨ' ਦੀ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
18 ਸਤੰਬਰ, 1999 ਨੂੰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਲੁਕਾ ਪੇਸਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LD036397 ALEXANDER, SASHA VS. PECEL, LUKA MICHAEL ROBERT |url=http://trellis.law/case/LD036397/ALEXANDER-SASHA-VS-PECEL-LUKA-MICHAEL-ROBERT |access-date=August 27, 2021 |website=Trellis |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਡੋਆਰਡੋ ਪੋਂਟੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸੋਫ਼ੀਆ ਲਾਰੇਨ|ਸੋਫੀਆ ਲੌਰੇਨ]] ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਕਾਰਲੋ ਪੋਂਟੀ]] ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hellomagazine.com/film/489294/ncis-star-sasha-alexander-mother-in-law-hollywood-legend-sophia-loren/|title=NCIS star Sasha Alexander's mother-in-law is a Hollywood legend|last=Bull|first=Megan|date=April 5, 2023|work=HELLO!}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਧੀ ਲੂਸੀਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਲਿਓਨਾਰਡੋ। ਜੈਸਿਕਾ ਕੈਪਸ਼ਾ ਲੂਸੀਆ ਦੀ ਧਰਮ ਮਾਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 19, 2006 |title=Eduardo Ponti and Sasha Alexander welcome a daughter |url=http://celebritybabies.people.com/2006/05/19/eduardo_ponti_a/ |access-date=June 12, 2012 |publisher=People.com |archive-date=ਮਈ 30, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170530130817/http://celebritybabies.people.com/2006/05/19/eduardo_ponti_a/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sarah Michaud |date=January 10, 2011 |title=It's a Boy for ''Rizzoli &amp; Isles's'' Sasha Alexander |url=http://www.people.com/people/article/0,,20456440,00.html |access-date=June 12, 2012 |publisher=People.com |archive-date=ਮਾਰਚ 28, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110328135615/http://www.people.com/people/article/0,,20456440,00.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸਿਕੰਦਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸਰਬੀਆਈ, ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਫ੍ਰੈਂਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.redbookmag.com/fun-contests/celebrity/sasha-alexander-interview|title=Sasha Alexander of Rizzoli &amp; Isles Spills All|last=Berger|first=Lori|work=[[Redbook]]|access-date=April 11, 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]]</text>
      <sha1>a5o3f6yqjfp2uwqoftejtwkm0u3m1ox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੰਤੋਕਬੇਨ ਜਡੇਜਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182202</id>
    <revision>
      <id>847737</id>
      <parentid>740644</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11232" sha1="8wojyitrmi3csqkubu10gqth8s1bdjt" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| name                = ਸੰਤੋਕਬੇਨ ਜਡੇਜਾ
| image               = SantokbenJadejaImage.jpg
| caption             = ਸੰਤੋਕਬੇਨ ਜਡੇਜਾ
| birth_date          = 
| relations           = 
| children            = 4
| spouse              = 
| birth_place         = 
| birth_name          = 
| death_date          = 31 ਮਾਰਚ 2011
| death_place         = ਪੋਰਬੰਦਰ, [[ਗੁਜਰਾਤ]]
| nationality         = ਭਾਰਤੀ
| office              = ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ਐਮ.ਐਲ.ਏ.)
| termstart           = 1990
| termend             = 1995
| constituency        = ਕੁਟੀਆਣਾ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)
| native_name_lang    = 
| native_name         = 
| succeeded           = 
| party               = [[ਜਨਤਾ ਦਲ]] (1995 ਤੱਕ)&lt;br&gt;ਅਜਾਦ (1995 ਤੋਂ)
| preceded            = 
| citizenship         = 
}}

'''ਸੰਤੋਕਬੇਨ ਸਰਮਨਭਾਈ ਜਡੇਜਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Santokben Sarmanbhai Jadeja''') [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੈਂਗਸਟਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਗੌਡਮਦਰ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/santokben-godmother/207083|title=Santokben, Godmother|date=February 5, 2022|publisher=[[Outlook India]]|access-date=ਮਾਰਚ 25, 2024|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426160527/https://www.outlookindia.com/magazine/story/santokben-godmother/207083|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੋਰਬੰਦਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਪੋਰਬੰਦਰ ਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਸੰਤੋਖਬੇਨ 'ਤੇ 14 ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੈਂਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ 500 ਕੇਸ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1990 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਕੁਟੀਆਣਾ ਤੋਂ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;timesofidia&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/godmother-in-fray-for-polls/articleshow/29291771.cms|title='Godmother' in fray for polls|date=25 November 2002|publisher=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਮਨ ਮੁੰਜਾ ਜਡੇਜਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਣਾ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਮਿੱਲ ਵਰਕਰ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਅਤੇ ਡੌਨ ਬਣ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਦੇਵੂ ਵਘੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕ ਦੁਆਰਾ ਹੜਤਾਲ ਤੋੜਨ ਲਈ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

1986 ਤੱਕ ਸੰਤੋਖਬੇਨ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਵਾਧਿਆਏ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਸਰਮਨ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਦਸੰਬਰ 1986 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਕਾਲਾ ਕੇਸ਼ਵ ਗੈਂਗ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੇ ਸੰਤੋਖਬੇਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;[http://manvenrakesh.blogspot.com/2011/04/life-of-godmother-comes-to-end.html Life of Godmother comes to an End]&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੋਰਬੰਦਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਟੀਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹੀ ਅਤੇ ਚਿਮਨਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸੀ।

== ਅਪਰਾਧਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ==
ਉਸ 'ਤੇ 14 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/states/other-states/article1588846.ece Underworld don Santokben Jadeja dead]&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/keyword/santokben-jadeja|title=Santokben Jadeja|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826003403/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/keyword/santokben-jadeja|archive-date=2012-08-26}}&lt;/ref&gt;

2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਤੋਖਬੇਨ ਦੇ ਸਾਲੇ ਅਰਸੀ ਜਡੇਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਵਘਨ ਅਰਸੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ।&lt;ref&gt;[http://www.indianexpress.com/news/santokbens-nephew-killed-jadeja-family-war/21008/ Santokben’s nephew killed, Jadeja family war revives] [[Indian Express]], 16 January 2007.&lt;/ref&gt; ਉਹ 2008 'ਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਰਖੀਆਂ 'ਚ ਆਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਕਰਨ ਜਡੇਜਾ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/new-daughterinlaw-another-twist-to-santokben-saga/316852/|title=New daughter-in-law, another twist to Santokben saga|last=Hiral Dave|date=31 May 2008|publisher=Indian Express}}&lt;/ref&gt;

ਪੁਲਿਸ ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਗਿਰੋਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 525 ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਗਿਰੋਹ ਵਿੱਚ 100 ਆਦਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ। ਉਸ 'ਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਕਈ ਕੇਸ ਦਰਜ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਪੋਰਬੰਦਰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਕੌਂਸਲਰ ਕੇਸ਼ੂ ਓਡੇਦਾਰਾ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/home/godmother-santokben-jadeja-arrested_234709.html|title=`Godmother' Santokben Jadeja arrested|date=August 12, 2005|publisher=[[Zee News]]}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮਿਆਦ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਚੱਲੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-27/ahmedabad/27313290_1_godmother-santokben-jadeja-bhura-munja-fray|title='Godmother' seeks that magic touch|last=Vyas|first=Sudhir|date=27 Nov 2002|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120619035236/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-27/ahmedabad/27313290_1_godmother-santokben-jadeja-bhura-munja-fray|archive-date=19 June 2012}}&lt;/ref&gt;

== ਰਾਜਨੀਤੀ ==
ਉਹ ਪੋਰਬੰਦਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਟੀਆਣਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਇਕ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਦਸੰਬਰ 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੁਟੀਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦਾਖਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ]] ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Swaminathan |first=R |date=11 December 2002 |title=Porbandar witnesses battle of the dons |url=http://www.rediff.com/election/2002/dec/11guj.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20030219150853/http://www.rediff.com/election/2002/dec/11guj.htm |archive-date=19 February 2003 |access-date=6 May 2011 |website=rediff.com |location=Kutiyana}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
31 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ ਪੋਰਬੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/other-states/article1588846.ece|title=Underworld don Santokben Jadeja dead|last=Dasgupta|first=Manas|date=1 April 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2011|location=AHMEDABAD}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ==
ਉਹ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮ, ''[[ਗਾਡਮਦਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੌਡਮਦਰ]]'' (1999) ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ [[ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]]</text>
      <sha1>8wojyitrmi3csqkubu10gqth8s1bdjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਰਮੁਖੀ ਰਮਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182347</id>
    <revision>
      <id>847716</id>
      <parentid>773146</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12737" sha1="roeglx23dzvegzwqdgwok7ka3bmdbcd" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name              = 
| image             = SurmukhiRaman.jpg
| image_size        = 
| caption           = ''''ਸੁਰਮੁਖੀ ਰਮਨ''''
| birth_name        = '''ਸੁਚਿਤਰਾ ਰਮਨ'''
| birth_date        = {{Birth date and age|df=yes|1983|9|15}}
| birth_place       = [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]]
| genre             = 
| occupation        = ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ
| instrument        = 
| years_active      = 1997 – ਮੌਜੂਦਾ
| website           = 
}}

'''ਸੁਰਮੁਖੀ ਰਮਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Surmukhi Raman;''' ਪਹਿਲਾਂ '''ਸੁਚਿਤਰਾ ਰਮਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), 15 ਸਤੰਬਰ 1983 ਨੂੰ [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ,, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/music/artists/b64def41-801b-46c4-92b1-c68169440e70|title=Surmukhi: Indian Playback Singer|access-date=15 December 2018|agency=BBC|archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181217075441/https://www.bbc.co.uk/music/artists/b64def41-801b-46c4-92b1-c68169440e70|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.allmusic.com/artist/surmukhi-mn0002516251|title=Surmukhi Raman|access-date=15 December 2018|agency=All Music}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mio.to/artist/Surmukhi+Raman|title=Surmukhi Raman|access-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513153043/https://mio.to/artist/Surmukhi+Raman|archive-date=13 May 2021|agency=Music India Online}}&lt;/ref&gt; [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਪਲੇਅਬੈਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਭਗਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2015/may/25/a-multi-lingual-music-journey-from-the-evergreen-era-765173.html|title=A Multi-lingual Music Journey from the Evergreen Era|date=25 May 2015|access-date=15 December 2018|publisher=New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/A-lot-of-music-to-listen-to/article15702686.ece|title=A lot of music to listen to|date=12 January 2010|work=The Hindu|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ==
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Surmukhis-song-making-waves/iplarticleshow/5564901.cms|title=Surmukhi's songs making wave|date=13 February 2010|access-date=15 December 2018|publisher=Times of India}}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਕੈਰੀਅਰ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਾਈਟ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਸ਼ੋਅ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Surmukhi Raman Exclusive Interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=1W05EbcIeis |access-date=27 April 2020 |website=Youtube |publisher=Mojo Projects}}&lt;/ref&gt;.H.Abdul ਹਮੀਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੈਸੇਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Beautiful-scores/article15913956.ece|title=Beautiful Scores|date=14 September 2010|work=The Hindu|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Twin-treat/article15522209.ece|title=Twin Treat|last=Kumar|first=Ashok|date=17 January 2011|work=The Hindu|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt; ਨੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]], [[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|ਹਰੀਹਰਨ]], ਭਾਰਦਵਾਜ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D3156|title=Singer Surmukhi gets candid|access-date=15 December 2018|archive-date=26 ਮਾਰਚ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326142130/http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D3156|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ, ਸ਼ਰੇਥ, ਵਿਜੈ ਐਂਟਨੀ, ਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਦੇਵਾ, ਡੀ. ਇਮਾਨ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਜੀਵਰਾਜ, ਵਿਜੇਸ਼ੰਕਰ, ਤਾਜ ਨੂਰ, ਜ਼ੇਵੀਅਰ, ਮਣੀਕਾਂਤ ਕਾਦਰੀ, ਰਜਨੀ, ਯੁਵਨ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਜਾ, ਗਣੇਸ਼ ਰਾਘਵੇਂਦਰ, ਨੱਲਾਥੰਬੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://cinema.vikatan.com/music/singer-surmukhi-speaks-about-her-musical-career|title=&quot;'ஆண்டிப்பட்டி கனவா காத்து' பாடலைப் பாடினது நான்தான் யாருக்குத் தெரியும்?!&quot; - பாடகி சுர்முகி|last=Ku|first=Anandaraj|access-date=22 May 2019|publisher=Cinema vikatan|agency=Cinema vikatan}}&lt;/ref&gt; ਨੇ ਇਲੈਅਰਾਜਾ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾ ਅਧੀਨ ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n3hzmz|title=Surmukhi|access-date=15 December 2018|agency=BBC|archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127202058/https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n3hzmz|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਪੋਥਮ ਓਥਾ ਸੋਲੂ&quot;, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n4wgxw|title=Surmukhi|access-date=15 December 2018|agency=BBC|archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181217081501/https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n4wgxw|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;ਚਿੰਨਾ ਪਾਯਾ ਵਾਯਸੂ&quot;, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n38f6b|title=Surmukhi|access-date=15 December 2018|agency=BBC|archive-date=19 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219221341/https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n38f6b|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ &quot;ਪਰੂਰੁਵਯਾ&quot; ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://content.emirates.com/downloads/ife/pdfs/2016/Entertainment_Oct16_Final_Online_190916_lr.pdf|title=Emirates Entertainment Magazine, October 2016|access-date=19 December 2018|publisher=Emirates}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ &quot;ਅੰਡੀਪੱਟੀ ਕਨਵਾ ਕਥੂ&quot; ਨੇ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਧਰਮਾਦੁਰਾਈ ਤੋਂ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ 26 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਯੂਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ &quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nettv4u.com/celebrity/tamil/playback-singer/surmukhi-raman|title=Surmukhi Raman|access-date=16 December 2018|agency=NETTV4U}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਾਣਾ&quot; ਅਰਨਮਨਾਈ &quot;ਫਿਲਮ ਦਾ&quot; ਪੀਛੇ ਪੀਚੇ &quot;ਅਮੀਰਾਤ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ (ਇਨ-ਫਲਾਈਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਅਕਤੂਬਰ 2016) ਦੇ ਤਮਿਲ ਭਾਗ ਵਿੱਚ&quot; ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਮਿਲ ਗੀਤਾਂ &quot;ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਓਹ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਸਟੇਜ ਪਰਫਾਰਮਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 2000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/friends-in-deed/article2793986.ece|title=Friends in deed|date=12 January 2012|work=The Hindu|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/that-defining-decade/article6285029.ece|title=That defining decade|date=6 August 2014|work=The Hindu|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/notes-of-nostalgia/article5609356.ece|title=Notes of nostalgia|last=Krupa|first=Lakshmi|date=13 May 2016|work=The Hindu|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਮਨੋ, [[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|ਹਰੀਹਰਨ]], [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਚਿੱਤਰਾ]], ਸੁਜਾਤਾ, ਕਾਰਤਿਕ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਧੀਨਾ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/Ilaiyaraaja-in-ink/article16709720.ece|title=Ilaiyaraaja in ink|last=Natarajan|first=Aravindham|date=27 November 2016|work=The Hindu|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ [[ਭਾਰਤ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]], [[ਬੋਤਸਵਾਨਾ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]], [[ਯੂਰਪ]], [[ਜਰਮਨੀ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼, [[ਨਾਰਵੇ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/SPB-magic-live-in-Jaffna/article15479081.ece|title=SPB magic, live in Jaffna|last=Srinivasan|first=Meera|date=11 October 2016|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt; [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਟਾਰ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.isaignanifanclub.com/events.php|title=Raajavin Sangeetha Thirunaal – 5th April 2014|access-date=15 December 2018|agency=Isaignani Fan Club|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181031084556/http://www.isaignanifanclub.com/events.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਪਿਛਲੇ 3 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਲੈਅਰਾਜਾ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਲਈ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਵੀ ਗਾਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਬਾਮਾ ਰੁਕਮਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>roeglx23dzvegzwqdgwok7ka3bmdbcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਆਨਾ ਸੁਕਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182453</id>
    <revision>
      <id>847507</id>
      <parentid>741175</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5766" sha1="b6i80bhbzg7r1bvxdx0c7lzw7wg2trt" xml:space="preserve">'''ਰਿਆਨਾ ਸੁਕਲਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਓਡੀਆ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਾਸ਼ੀ ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ ਗੰਗਾ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਹਿੰਦੀ, ਓਡੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏ ਦਿਲ ਤੇਤ ਡੇਲੀ, ''ਲਾਈਫ ਕੀ ਐਸੀ ਕੀ ਤੈਸੀ'', ਮਿਸਟਰ ਐਮ. ਬੀ. ਏ., ''ਲਖਨਊ ਇਸ਼ਕ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Riyana Sukla is happy to be back home - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bhubaneswar/riyana-sukla-is-happy-to-be-back-home/articleshow/77517395.cms |access-date=2021-07-28 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-06-11 |title=Dress up, dress down |url=https://www.orissapost.com/dress-up-dress-down/ |access-date=2021-08-02 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸੁਕਲਾ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਕਟਕ]] ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ''ਲਾਈਫ ਕੀ ਐਸੀ ਕੀ ਤੈਸੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਾਸ਼ੀ' ਵਿੱਚ 'ਸਰਚ ਆਫ ਗੰਗਾ' ਵਿੱੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਤਲ ਦੀ ਗਵਾਹ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ '''ਲਖਨਊ ਇਸ਼ਕ'' ਮਿਸਟਰ ਐੱਮ. ਬੀ. ਏ.' ਅਤੇ 'ਆਈ ਨੋ ਯੂ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ 'ਏ ਦਿਲ ਟੇਟ ਡੇਲੀ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਦੀ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਰਕਾਰ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੈੱਬ-ਸੀਰੀਜ਼ ਫੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਐਮਐਕਸ ਪਲੇਅਰ ਉੱਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-01-06 |title=Ring out the old, ring in the new |url=https://www.orissapost.com/ring-out-the-old-ring-in-the-new/ |access-date=2021-08-29 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-05-30 |title=Oriya girl spreads her wings |url=https://www.orissapost.com/oriya-girl-spreads-her-wings/ |access-date=2021-08-29 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ.
! scope=&quot;col&quot; |ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; |ਭੂਮਿਕਾ
! scope=&quot;col&quot; |ਨੋਟਸ
|-
|2014
|''ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਐਮ. ਬੀ. ਏ.''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-10-04 |title=Odia Beauty Riyana Sukla: Giving Wings To Her Acting Dreams |url=https://www.odishabytes.com/odia-beauty-riyana-shukla-giving-wings-to-her-acting-dreams/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728104241/https://www.odishabytes.com/odia-beauty-riyana-shukla-giving-wings-to-her-acting-dreams/ |archive-date=2021-07-28 |access-date=2021-07-28 |website=Odisha Bytes |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|
|ਹਿੰਦੀ
|-
|2015
|''ਲਖਨਊ ਇਸ਼ਕ''
|
|ਹਿੰਦੀ
|-
|2017
|''ਲਾਈਫ ਕੀ ਐਸੀ ਕੀ ਤੈਸੀ''
|
|ਹਿੰਦੀ
|-
|2018
|''ਗੰਗਾ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-10-27 |title=Odia girl shines in Bollywood film ‘Kaashi…’ |url=https://kalingatv.com/entertainment/odia-girl-shines-in-bollywood-film-kaashi/ |access-date=2021-07-28 |website=KalingaTV |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|
|ਹਿੰਦੀ
|-
|2020
|''ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''I Know You'' is a horror film with logic: Actor Mujahid Khan |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/i-know-you-is-a-horror-film-with-logic-actor-mujahid-khan/1642817 |access-date=2021-07-28 |website=Outlook (Magazine) |archive-date=2021-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728104824/https://www.outlookindia.com/newsscroll/i-know-you-is-a-horror-film-with-logic-actor-mujahid-khan/1642817 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|ਮੁੱਖ ਲੀਡ
|ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|2021
|''ਈ ਦਿਲ ਤਾਟੇ ਡੇਲੀ''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Riyana Sukla joins E Dil Tate Deli cast |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/riyana-joins-e-dil-tate-deli-cast-241611 |access-date=2021-07-28 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}&lt;/ref&gt;
|ਮੁੱਖ ਲੀਡ
|ਓਡੀਆ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>b6i80bhbzg7r1bvxdx0c7lzw7wg2trt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੈਰਨ ਲਾਰੈਂਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182614</id>
    <revision>
      <id>847661</id>
      <parentid>768939</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8171" sha1="s2mt932th7olp6ys1xmd74faco65fhh" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| image              = Sharon Lawrence 2013.jpg
}}

'''ਸ਼ੈਰਨ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਲਾਰੈਂਸ''' (ਜਨਮ 29 ਜੂਨ, 1961) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;IBDB&quot;&gt;{{Cite web |title=Sharon Lawrence |url=http://www.ibdb.com/person.php?id=73954 |access-date=January 10, 2010 |publisher=[[The Broadway League]]}}&lt;/ref&gt; 1993 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਏ. ਬੀ. ਸੀ. ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼, ਐਨ. ਵਾਈ. ਪੀ. ਡੀ. ਬਲੂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵੀਆ ਕੋਸਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਤਿੰਨ [[ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ, ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅਦਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ-ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਡਰਾਮਾ ਲਈ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;yahoo&quot;&gt;{{Cite web |title=Sharon Lawrence |url=https://movies.yahoo.com/person/sharon-lawrence/biography.html |access-date=March 13, 2015 |website=Yahoo! Movies}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। 

ਉਸ ਦੀ ਐੱਨ. ਵਾਈ. ਪੀ. ਡੀ. ਬਲੂ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਸਿਟਕੌਮ ਫਾਈਰਡ ਅਪ ਅਤੇ ਲੇਡੀਜ਼ ਮੈਨ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਸੀ. ਬੀ. ਐੱਸ. ਅਲੌਕਿਕ ਡਰਾਮਾ ਵੁ''ਵੁਲਫ ਝੀਲ'' ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸੀਡਬਲਯੂ ਕਿਸ਼ੋਰ ਡਰਾਮਾ ਹਿਡਨ ਪਾਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਡੈਸਪਰੇਟ ਹਾਊਸਵਾਈਵਜ਼, ਡ੍ਰੌਪ ਡੈੱਡ ਦਿਵਾ, ਰਿਜ਼ੋਲੀ ਐਂਡ ਆਈਲਸ, ਦ ''ਰੈਂਚ'', ਸ਼ੇਮਲੈੱਸ ਅਤੇ ਕਵੀਨ ਸ਼ੂਗਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਵਰਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਗੋਸਿਪ (2000) ਮਿਡਲ ਆਫ਼ ਨੋਵੇਅਰ (2012) ਅਤੇ ਸੋਲਸ (2015) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਾਮਾਉਂਟ + ਨਿਓ-ਵੈਸਟਰਨ ਸੀਰੀਜ਼, ''ਜੋਅ ਪਿਕੇਟ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਲਾਰੈਂਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸ਼ਾਰਲਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ|ਸ਼ਾਰਲੋਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IBDB&quot; /&gt; ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੂਨੀਅਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਤੋਂ ਰੈਲੇ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨੀਧਮ ਬੀ. ਬਰੋਟਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;tvg&quot;&gt;{{Cite journal|title=Sharon Lawrence Biography|url=https://www.tvguide.com/celebrities/sharon-lawrence/bio/174372|journal=[[TV Guide]]|access-date=October 16, 2013|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017024859/http://www.tvguide.com/celebrities/sharon-lawrence/bio/174372|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰਾਡਵੇ 'ਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ''ਕੈਬਰੇ'' ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;tvg&quot; /&gt; ਉਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੀਅਰਸ ਅਤੇ ''ਸਟਾਰ ਟ੍ਰੇਕਃ ਵੋਏਜਰ'' ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਟੀਵਨ ਬੋਚਕੋ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਏ. ਬੀ. ਸੀ. ਪੁਲਿਸ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਐਨ. ਵਾਈ. ਪੀ. ਡੀ. ਬਲੂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਟਾਰਨੀ ਸਿਲਵੀਆ ਕੋਸਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ 1993 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਦਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।[1] 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਨ. ਬੀ. ਸੀ. ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਫਾਈਰਡ ਅੱਪ ਲਈ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/1996-07-28/entertainment/9607280285_1_uncle-buck-nypd-blue-next-season-sharon-lawrence|title=—I've heard that Sharon Lawrence won't be returning to...|last=Bobbin|first=Jay|date=July 28, 1996|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=April 23, 2018|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017015704/http://articles.chicagotribune.com/1996-07-28/entertainment/9607280285_1_uncle-buck-nypd-blue-next-season-sharon-lawrence|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਲਡ਼ੀ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ NYPD ਬਲੂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈ ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nypost.com/1999/01/15/sharon-out-of-the-blue/|title=Sharon Out Of The Blue|last=Starr|first=Michael|date=January 15, 1999|work=[[New York Post]]|access-date=October 16, 2013}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Middle_of_Nowhere_cast2.jpg|thumb|ਲਾਰੈਂਸ 2012 ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਆਫ਼ ਨੋਵੇਅਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਲੋਰੇਨ ਟੌਸੈਂਟ ਅਤੇ ਇਮਾਇਤਜ਼ੀ ਕੋਰੀਨਾਲਡੀ ਨਾਲ]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]]</text>
      <sha1>s2mt932th7olp6ys1xmd74faco65fhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੂਸੀ ਪੰਚ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182682</id>
    <revision>
      <id>847562</id>
      <parentid>747984</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12183" sha1="nehjtrv9o4cre00djkt6oabdkdyqtz2" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| image              = Lucy Punch 2011 Shankbone.JPG
}}

'''ਲੂਸੀ ਪੰਚ''' (ਜਨਮ 30 ਦਸੰਬਰ 1977) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|title=Lucy Punch, celebrity|url=https://www.tvguide.com/celebrities/lucy-punch/bio/281166/|magazine=[[TV Guide]]|access-date=27 August 2016|archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010083224/http://www.tvguide.com/celebrities/lucy-punch/bio/281166/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਐਲਾ ਐਨਚੈਂਟਿਡ (2004) ਹੌਟ ਫਜ਼ (2007) ਯੂ ਵਿਲ ਮੀਟ ਏ ਟੌਲ ਡਾਰਕ ਸਟ੍ਰੇਂਜਰ, ਡਿਨਰ ਫਾਰ ਸ਼ਮਕਸ, (ਦੋਵੇਂ 2010) ਅਤੇ ਇਨਟੂ ਦ ਵੁੱਡਜ਼ (2014) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਦੀ ਲਡ਼ੀ ਮਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬੈਡ ਟੀਚਰ (2011) ਅਮਾਂਡਾ ਅਤੇ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਦੀ ਲਡ਼ੀ ਏ ਸੀਰੀਜ਼ ਆਫ ਅਨਫਰਚੁਨਟ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਐਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਪੰਚ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਦਸੰਬਰ 1977 ਨੂੰ [[ਲੰਡਨ]] ਦੇ ਹੈਮਰਸਿਥ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਜੋਹਾਨਾ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਪੰਚ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟ ਰਿਸਰਚ ਕੰਪਨੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Goodman |first=Jillian |date=22 June 2011 |title=Bad Teacher's Lucy Punch on her 'Über-Goddess' Co-star Cameron Diaz, Playing the Slut, and Women in Comedy |url=https://www.vulture.com/2011/06/lucy_punch.html |access-date=23 February 2014 |publisher=Vulture.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹੈਮਰਸਿਥ ਦੇ ਗੋਡੋਲਫਿਨ ਅਤੇ ਲੈਟਿਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1993 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਥ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਦਨ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Smiley |first=Tavis |author-link=Tavis Smiley |date=16 June 2011 |title=Actress Lucy Punch |url=https://www.pbs.org/wnet/tavissmiley/interviews/actress-lucy-punch/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224103209/http://www.pbs.org/wnet/tavissmiley/interviews/actress-lucy-punch/ |archive-date=24 February 2018 |access-date=27 August 2016 |publisher=[[PBS]]}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Bel_et_sombre_Cannes_2010.jpg|right|thumb|240x240px|ਪੰਚ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਦੀ ਕਾਸਟ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਹਨੇਰੇ ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਮਿਲੋਗੇ]]
ਪੰਚ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1998 ਦੇ ਦ ਨਿਊ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਆਫ਼ ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hollywood.com/celebrities/lucy-punch-57324547/|title=Lucy Punch|work=[[Hollywood.com|Hollywood]]|access-date=27 August 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਟੀਵੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਸੌਂਡਰਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਡ਼ੀ ਲੇਟ ਦੇਮ ਈਟ ਕੇਕ ਵਿੱਚ ਐਲੀਸਨ ਸਟੀਡਮੈਨ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਸਰਲ ਧੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਰੇਨਫੋਰਡ ਰਜ਼ੈਕਟਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਿਡਸੋਮਰ ਮਰਡਰਜ਼ ਦੇ 19ਵੇਂ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪੀਡ਼ਤ ਮੇਲਿਸਾ ਟਾਊਨਸੈਂਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਪੰਚ ਫਿਲਮ ''ਗ੍ਰੀਨਫਿੰਗਰਜ਼'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਟੈਰੀ ਜਾਨਸਨ ਦੇ ਵੈਸਟ ਐਂਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਣ ਵਿੱਚ ਐਲੇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ''ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ'' (1967).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eyre |first=Hermione |date=3 December 2010 |title=Lucy Punch is making a mark on Hollywood |url=http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/article-23903448-lucy-punch-making-a-mark-on-hollywood.do |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110114070512/http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/article-23903448-lucy-punch-making-a-mark-on-hollywood.do |archive-date=14 January 2011 |access-date=5 June 2011 |website=This is London}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਬੁਸ਼ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clapp |first=Susannah |date=11 November 2001 |title=Eric and Ernie for ever |url=https://www.theguardian.com/theobserver/2001/nov/11/features.review107 |access-date=6 June 2011 |website=The Observer}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;- {{Cite web |last=Koenig |first=Rhoda |date=27 May 2002 |title=A Carpet, a Pony and a Monkey, Bush Theatre, London |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/reviews/a-carpet-a-pony-and-a-monkey-bush-theatre-london-652464.html |access-date=6 June 2011 |website=The Independent}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਸੰਨ 2004 ਵਿੱਚ, ਪੰਚ ਨੇ ਡੌਕ ਮਾਰਟਿਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨਿਸਟ ਐਲੇਨ ਡੇਨਹੈਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ 12 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 11 ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਦ ''ਕਲਾਸ'' ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Adalian|first=Joseph|date=11 January 2007|title='Class' to air on Net first|url=https://www.variety.com/article/VR1117957259.html?categoryid=18&amp;cs=1|magazine=Variety|access-date=8 February 2010|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410073818/http://www.variety.com/article/VR1117957259.html?categoryid=18&amp;cs=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੋਨਾਕੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਆਰ ਯੂ ਰੈਡੀ ਫਾਰ ਲਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ANGEL FILM AWARDS |url=http://www.monacofilmfestival.net/awards.htm |access-date=5 June 2011 |publisher=[[Monaco International Film Festival]] |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221150547/http://www.monacofilmfestival.net/awards.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਐਡਗਰ ਰਾਈਟ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੌਟ ਫਜ਼ (2007) ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਪੀਡ਼ਤ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਈਵ ਡ੍ਰੈਪਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਪੰਚ ਨੇ [[ਵੂਡੀ ਐਲਨ|ਵੁਡੀ ਐਲਨ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ਯੂ ਵਿਲ ਮੀਟ ਏ ਟੌਲ ਡਾਰਕ ਸਟ੍ਰੇਂਜਰ (2010) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/woody-allen-welcomes-brit-lucy-84721|title=Woody Allen welcomes Brit Lucy Punch|last=Jay A. Fernandez|date=29 May 2009|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2 June 2009}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਟੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੁਲਿਸ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਵੈਕਸਡ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਪੰਚ ਬੈਡ ਟੀਚਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਐਮੀ ਸਕੁਇਰਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSTRE6170N120100208|title=Lucy Punch cast in Bad Teacher|date=8 February 2010|access-date=8 February 2010|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt;

ਪੰਚ ਨੂੰ ਟੀ. ਵੀ. ਪਾਇਲਟ ਪਾਵਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਦੀਨਾ ਪਿਲਗ੍ਰਿਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://splashpage.mtv.com/2011/06/21/powers-tv-series-casts-deena-pilgrim/ &quot;'Powers' TV Series Casts Deena Pilgrim&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624064431/http://splashpage.mtv.com/2011/06/21/powers-tv-series-casts-deena-pilgrim|date=24 June 2011}}, 21 June 2011, MTV&lt;/ref&gt; 

2016 ਤੋਂ, ਪੰਚ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਮਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ &quot;ਅਲਫ਼ਾ ਮੰਮਾਂ&quot; ਦੀ ਨੇਤਾ ਅਮਾਂਡਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 

2017 ਵਿੱਚ, ਪੰਚ ਨੂੰ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਏ ਸੀਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਅਨਫਰਚੁਨਟ ਈਵੈਂਟਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਐਸਮ ਸਕਵਾਲਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਜੋ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Petski |first=Denise |date=9 June 2017 |title='Series of Unfortunate Events': Nathan Fillion, Tony Hale, Sara Rue, Lucy Punch &amp; Roger Bart Join Season 2 Cast |url=https://deadline.com/2017/06/series-of-unfortunate-events-nathan-fillion-tony-hale-sara-rue-lucy-punch-roger-bart-season-2-cast-1202110544/ |access-date=1 April 2018 |website=Deadline}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਪੰਚ ਨੇ ਮਦਰਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਅਮਾਂਡਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Seale |first=Jack |date=23 December 2022 |title=Motherland Christmas special review – you'll laugh, gasp in shock ... then punch the air |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/dec/23/motherland-christmas-special-review-youll-laugh-gasp-in-shock-then-punch-the-air |access-date=24 December 2022 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sigee |first=Rachael |date=23 December 2022 |title=Motherland, BBC One, review: As chaotic and emotional as a family Christmas |url=https://inews.co.uk/culture/television/motherland-christmas-special-2022-bbc-one-review-2044013 |access-date=24 December 2022 |website=iNews}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਪੰਚ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lucy Punch on How She Named Her Baby Boy |url=http://teamcoco.com/video/lucy-punch-baby-name |access-date=22 January 2016 |website=TeamCoco}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]]</text>
      <sha1>nehjtrv9o4cre00djkt6oabdkdyqtz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਜ਼ੈਨ ਫਾਤਿਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182720</id>
    <revision>
      <id>847704</id>
      <parentid>750167</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6303" sha1="hmlltgkad2k4ex03c6wzm90m6qlcifg" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = 
| image              = Suzain Fatima.jpg
| website            = 
}}

'''ਸੁਜ਼ੈਨ ਫਾਤਿਮਾ''' (ਜਨਮ 16 ਨਵੰਬਰ 1986) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਪਰਵਾਜ਼'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ '''ਮੇਰੀ ਮਾਂ''' ਵਿੱਚ ਫਾਤਿਮਾ ਅਤੇ '''ਬਹਿਨੇ ਐਸੀ ਭੀ ਹੋਤੀ ਹੈ''' ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਹਰੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦਿੱਲੀ ਗੇਟ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇਗੀ।&lt;ref name=&quot;tni&quot;&gt;{{Cite web |last=Nida Mohsin |date=31 March 2020 |title=Suzain Fatima |url=https://www.thenews.com.pk/amp/635919-suzain-fatima |access-date=31 March 2020 |website=The News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/television/an-indo-pak-tv-production-set-in-the-uae|title=An Indo-Pak TV Production Set in the UAE|last=Khan|first=Ujala Ali|date=5 November 2014|work=The National|access-date=17 February 2016|location=Abu Dhabi|archive-date=2 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302065909/http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/television/an-indo-pak-tv-production-set-in-the-uae|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 December 2014 |title=Zee TV Middle East’s Parwaaz takes off with record ratings in UAE |url=https://m.timesofindia.com/tv/trade-news/hindi/zee-tv-middle-easts-parwaaz-takes-off-with-record-ratings-in-uae/articleshow/45603984.cms |access-date=17 February 2016 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Category: Behenain Aisi Bhi Hoti Hain – ARY Zindagi |url=http://videos.aryzindagi.tv/category/program/behenain-aisi-bhi-hoti-hain/ |access-date=30 March 2022 |website=Watch Latest Episodes of ARY Zindagi |archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227123921/http://videos.aryzindagi.tv/category/program/behenain-aisi-bhi-hoti-hain/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 July 2019 |title=Upcoming film 'Delhi Gate' aims to revive Lahore’s film industry |url=https://dailytimes.com.pk/431955/upcoming-film-delhi-gate-aims-to-revive-lahores-film-industry/ |access-date=28 March 2022 |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==

=== ਮਾਡਲਿੰਗ ===
ਉਹ ਹੁਣ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਜ਼ੈਨ ਨੇ ਹਾਲੇ ਰੈਂਪ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਓਲਪਰਸ, ਡੌਲੈਂਸ, ਮੋਬੀਲਿੰਕ ਜੈਜ਼, ਅਸਕਰੀ ਬੈਂਕ, ਨੌਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;tni&quot; /&gt;

=== ਅਦਾਕਾਰੀ ===
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2004 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ ''ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' ਸੀ ਜੋ ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਹੋਮ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਡ਼ੀਵਾਰ ''ਪਰਵਾਜ਼'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਏ. ਆਰ. ਵਾਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਬੇਹੱਨੀ ਐਸੀ ਭੀ ਹੋਤੀ ਹੈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;tni&quot; /&gt;

=== ਹੋਸਟਿੰਗ ===
ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਏ. ਟੀ. ਵੀ. ਉੱਤੇ 'ਹਾਂ ਕਾਬੂੱਲ ਹੈ' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫ਼ਿਲਮ ===

* ''ਦਿੱਲੀ ਗੇਟ'' (ਆਉਣ ਵਾਲਾ) &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 January 2020 |title=Shamoon Abbasi announces Delhi Gate for 2020 |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/592353-shamoon-abbasi-announces-delhi-gate-for-2020 |website=The News}}&lt;/ref&gt;

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ.
!ਲਡ਼ੀਵਾਰ
!ਚੈਨਲ
|-
|2004
|''ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ''
|ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਹੋਮ&lt;ref name=&quot;tni&quot; /&gt;
|-
|2004
|''ਚੰਦਿਨੀ''
|ਅੱਜ ਖ਼ਬਰਾਂ&lt;ref name=&quot;tni&quot; /&gt;
|-
|2006
|''ਹਮਸਫਰ''
|ਇੰਡਸ ਟੀਵੀ
|-
|2008
|''ਪੰਚ ਸਾਲਿਆਨ''
|ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ&lt;ref name=&quot;tni&quot; /&gt;
|-
|2011
|''ਦੇਸੀ ਕੁਰੀਆਂ-ਸੀਜ਼ਨ 3''
|ਏ. ਆਰ. ਵਾਈ. ਡਿਜੀਟਲ
|-
|2011
|''ਦਿਲ ਤਮੰਨਾ ਔਰ ਤੁਮ''
|ਏਟੀਵੀ
|-
|2012
|''ਮੇਰੀ ਮਾਂ''
|ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ &lt;ref name=&quot;tni&quot; /&gt;
|-
|2012
|''ਜਾਏਜ਼''
|ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|-
|2013
|''ਬੰਨਝ''
|ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|-
|2014
|''ਪਰਵਾਜ਼''
|[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]]&lt;ref name=&quot;tni&quot; /&gt;
|-
|2014
|''ਬਹਿਨੇ ਐਸੀ ਭੀ ਹੋਤੀ ਹੈ''
|ਏ. ਆਰ. ਵਾਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ&lt;ref name=&quot;tni&quot; /&gt;
|-
|2015
|''ਬਾਰੀ ਬਹੂ''
|ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|-
|2017
|''ਗਰੀਬ ਜ਼ਾਦੀ''
|ਏ-ਪਲੱਸ ਮਨੋਰੰਜਨ
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]</text>
      <sha1>hmlltgkad2k4ex03c6wzm90m6qlcifg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਵਾ ਰੋਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183583</id>
    <revision>
      <id>847657</id>
      <parentid>841270</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9142" sha1="4h9dpu1wu0u9nj31ptf3cb2ealkcskb" xml:space="preserve">'''ਸ਼ਿਵਾ ਰੋਜ਼ ਅਫ਼ਸ਼ਰ''' (ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਕਾਰਕੁਨ, ਬਲੌਗਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ-ਉਤਪਾਦ ਲਾਈਨ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Marlowe |first=Rachel |date=January 24, 2014 |title=L.A. Confidential: Making Organic Face Oil at Home with Shiva Rose |url=https://www.vogue.com/article/la-confidential-making-organic-floral-face-oil-at-home-with-shiva-rose |access-date=2021-04-25 |website=Vogue |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-07 |title=Shiva Rose on Her Last Parenting Fail, Most Embarrassing Mom Moment and Beekeeping |url=https://www.huffpost.com/entry/shiva-rose-on-her-last-pa_b_5929582 |access-date=2021-04-25 |website=HuffPost |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਡਾਇਲਨ ਮੈਕਡਰਮੋਟ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪਤਨੀ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਿਵਾ ਰੋਜ਼ ਅਫ਼ਸ਼ਰ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਸੈਂਟਾ ਮੋਨਿਕਾ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਗਰੀਬ-ਅਫ਼ਸ਼ਰ (ਜਾਂ ਪਰਵੇਜ਼ ਗਰੀਬਫ਼ਸ਼ਰ) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਈਰਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A PERSIAN ROSE BLOOMS: An Interview with actress Shiva Rose McDermott |url=http://www.payvand.com/news/08/jan/1060.html |access-date=2021-04-25 |website=www.payvand.com |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211014344/http://www.payvand.com/news/08/jan/1060.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pour Un Instant: LA LIBERTE! |url=http://www.payvand.com/news/09/dec/1166.html |access-date=2021-04-25 |website=www.payvand.com |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425200057/http://www.payvand.com/news/09/dec/1166.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1979 ਤੱਕ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਇਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਈਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ]] ਦੌਰਾਨ ਭੱਜ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;August/September '99 issue of Irish America, on pp. 33-37, 92&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 2007 |title=A PERSIAN ROSE BLOOMS: An Interview with actress Shiva Rose McDermott |url=http://www.payvand.com/news/08/jan/1060.html |website=OCPC Magazine |publisher=payvand.com |access-date=2024-03-29 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211014344/http://www.payvand.com/news/08/jan/1060.html |url-status=dead }} updated January 2008&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਰੋਜ਼ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ 20ਥ ਸੈਂਚੁਰੀ ਫੌਕਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦ ਫਸਟ $20 ਮਿਲੀਅਨ ਇਜ਼ ਆਲਵੇਜ਼ ਦ ਹਾਰਡੇਸਟ, ਮਿਕ ਜੈਕਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਐੱਚ. ਬੀ. ਓ. ਦੀ ਮੂਲ ਫਿਲਮ 61 *, ਬਿਲੀ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਬਲੈਕ ਡੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2001 ਦੇ ਸਲੈਮਡੈਂਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਲਕਮ ਮੈਕਡੌਵਲ ਨਾਲ ''ਮਾਇਰੋਨ ਦੀ ਫਿਲਮ'' ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਰੋਜ਼ਜ਼ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ''ਸਾਇਲੈਂਟ ਮੈਡਨੈਸ-ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਬੇਬੀਲੋਨ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੁੱਪ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਟਾਰ ਲੁਈਸ ਬਰੂਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਨੋ ਵ੍ਹਾਈਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਡਾਈਸ ਐਨਚੈਂਟਿਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਜਨਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਸਨਡੈਂਸ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਰੋਜ਼ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ, ਡੇਵਿਡ ਐਂਡ ਲੈਲਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਮੌਰ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਕਸ ਡੂ ਪਬਲਿਕ ਜਿੱਤਿਆ। ''ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਲੈਲਾ'' ਨੂੰ ਲਾ ਵੀ ਐਨ ਰੋਜ਼, 2 ਡੇਜ਼ ਇਨ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਚੈਟਰਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।''ਲੇਡੀ ਚੈਟਰਲੀ.''

ਰੋਜ਼ਜ਼ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ''ਡਿਵੀਜ਼ਨ'', ਗਿਡਿਓਨਜ਼ ਕਰਾਸਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਰੋਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ-ਥੀਮ ਵਾਲਾ ਬੋਹੀਮੀਅਨ ਲਿਵਿੰਗ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿਹਤ ਬਲੌਗ, ਦ ਲੋਕਲ ਰੋਜ਼ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-09-12 |title=Bohemian Glamor with a Santa Monica Stylemaker |url=https://www.remodelista.com/posts/bohemian-glamor-with-a-santa-monica-stylemaker/ |access-date=2021-04-25 |website=Remodelista |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਐਕਟਿਵਵਾਦ ==
[[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] (ਯੂ. ਸੀ. ਐਲ. ਏ.) ਵਿਖੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਰੋਜ਼ ਨੇ ''ਸਰੋਤ'' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬੇਘਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. (ਹਿੰਸਾ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ) ਲਈ ਸਪਾਂਸਰ ਹੈ ਜੋ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਪੀਡ਼ਤ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Violence Intervention Program – VIP Community Mental Health Center, Inc |url=http://www.violenceinterventionprogram.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=66&amp;Itemid=67 |website=violenceinterventionprogram.org}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਰੋਜ਼ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਡਾਇਲਨ ਮੈਕਡਰਮੋਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨਃ ਕੋਲੇਟ, 1996 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਲੋਟ, 2005 ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choiniere |first=Alyssa |date=2020-05-01 |title=Shiva Rose, Dylan McDermott's Ex-Wife: 5 Fast Facts You Need to Know |url=https://heavy.com/entertainment/2020/04/shiva-rose-dylan-mcdermott-ex-wife/ |access-date=2021-04-25 |website=Heavy.com |language=en-US |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425194537/https://heavy.com/entertainment/2020/04/shiva-rose-dylan-mcdermott-ex-wife/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 27 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ, ਪੀਪਲਜ਼ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਮੈਕਡਰਮੋਟ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{Cite web |date=27 September 2007 |title=Dylan McDermott and His Wife Separate |url=http://www.people.com/people/article/0,,20058893,00.html |website=people.com |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414051026/http://www.people.com/people/article/0,,20058893,00.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 21 ਮਈ, 2008 ਨੂੰ, ਡਾਇਲਨ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2 ਜਨਵਰੀ, 2009 ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;tmz&quot;&gt;No byline. (2008-12-02). ''[[TMZ]]''. [http://www.tmz.com/2008/12/02/mcdermott-to-wife-til-january-do-us-part/ &quot;McDermott to Wife: Til January Do Us Part&quot;]. Retrieved on 2008-12-02&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]]</text>
      <sha1>4h9dpu1wu0u9nj31ptf3cb2ealkcskb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਰਾਹ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184269</id>
    <revision>
      <id>847683</id>
      <parentid>844230</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14176" sha1="5hwkzcgmeeriw4z1t7489wece7uba3r" xml:space="preserve">'''ਸਾਰਾਹ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sarah Alexander'''; 3 ਜਨਵਰੀ 1971)&lt;ref name=&quot;npg&quot;&gt;{{Cite web |title=Sarah Alexander - National Portrait Gallery |url=https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp61034/sarah-alexander |website=www.npg.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=5 November 2012 |title=A modern Mrs Robinson with a passion for laughs |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/modern-mrs-robinson-passion-laughs-8280953.html |website=The Independent}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ''ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਅਤੇ ਮਿਲਰ'', ''ਸਮੈਕ ਦ ਪੋਨੀ'', ''ਕਪਲਿੰਗ'', ''ਦ ਵਰਸਟ ਵੀਕ ਆਫ ਮਾਈ ਲਾਈਫ'', ''ਗ੍ਰੀਨ ਵਿੰਗ'', ''ਮਾਰਲੇਜ਼ ਗੋਸਟਸ'' ਅਤੇ ''ਜੋਨਾਥਨ ਕ੍ਰੀਕ'' ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ 1971 ਨੂੰ ਹੈਮਰਸਮਿਥ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ocregister.com/2012/01/03/jan-3-celebrity-birthdays-2/|title=Jan. 3 Celebrity Birthdays|date=3 January 2012|work=Orange County Register|accessdate=3 January 2023}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਫ੍ਰੈਂਕ ਸਮਿਥ, ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਨੋਰਮਾ ਵਰਗੇ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ; ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 November 2005 |title=Sarah Alexander: Blonde ambition |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/sarah-alexander-blonde-ambition-325859.html |website=The Independent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC - Press Office - Coupling Sarah Alexander |url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/06_june/16/coupling_alexander.shtml |website=www.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਹੈਮਰਸਮਿਥ ਵਿੱਚ ਗੋਡੋਲਫਿਨ ਅਤੇ ਲੈਟੀਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ।&lt;ref name=&quot;Ind12&quot;&gt;{{cite web |author=Jones, Alice |date=9 November 2005 |title=Sarah Alexander: Blonde ambition |url=https://www.independent.co.uk/news/people/sarah-alexander-blonde-ambition-514575.html |access-date=10 September 2008 |work=[[The Independent]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=August 2021|bot=medic}}&lt;/ref&gt; 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਏ-ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਐਡਿਨਬਰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ ਫਰਿੰਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Ind32&quot;&gt;[http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4159/is_20040307/ai_n12751087 How We Met: Sarah Alexander &amp; Ben Miller] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011034715/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4159/is_20040307/ai_n12751087/print |date=2008-10-11 }} ''[[The Independent on Sunday]]'', 7 March 2004&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
1992 ਵਿੱਚ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਇੱਕ ਡਕੈਤੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ, ''ਬਿਲ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਲਵਜੋਏ'' ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ। 1994 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਡ੍ਰੌਪ ਦ ਡੇਡ ਡੰਕੀ'' ਵਿੱਚ ਡੈਮੀਅਨ ਦੀ ਜੋਖਮ-ਅਦੀ ਮੌਸਮ ਰਿਪੋਰਟਰ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨਿੱਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1996 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਗੇਟ ਥੀਏਟਰ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ [[ਓਕਤਾਵੀਓ ਪਾਜ਼|ਓਕਟਾਵੀਓ ਪਾਜ਼]] ਦੇ ਇੱਕਲੌਤੇ ਨਾਟਕ, ''ਰੈਪਾਸੀਨੀ ਦੀ ਧੀ'' ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬੀਟਰਿਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਹੋਰ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਦ ਯੋਨੀਨਾ ਮੋਨੋਲੋਗਜ਼'', ''ਹੈਂਡ ਇਨ ਹੈਂਡ'', ''ਦ ਸੈਕਟਰੀ ਬਰਡ'', ''ਨੌਰਥੈਂਜਰ ਐਬੇ'', ਅਤੇ ''[[ਮੈਕਬਥ|ਮੈਕਬੈਥ]]'' ਵਿੱਚ [[ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬੈਥ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;worst&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2006/12_december/06/worst_alexander.shtml The Worst Christmas Of My Life – a Christmas to remember for all the wrong reasons] BBC Press Office. 6 December 2006&lt;/ref&gt; 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੇਨ ਮਿਲਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਡਿਸਪੋਜ਼ੇਬਲ ਕੈਮਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਫਿਲਮਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।&lt;ref name=&quot;BBCPress&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/08_august/13/mutualfriends8.shtml ''Mutual Friends'' Press Pack] BBC Press Office. 13 August 2008&lt;/ref&gt; ਮਿਲਰ ਅਤੇ ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੈਨਲ 4 ਸਕੈਚ ਸ਼ੋਅ ''ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਅਤੇ ਮਿਲਰ'' (1997-2001), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯਮਤ &quot;ਨਿਊਡ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ&quot; ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।

ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਾਮੇਡੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਸਕੈਚ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ''ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਜੋਨਸ'' (1997–1998) ਅਤੇ ''ਸਮੈਕ ਦ ਪੋਨੀ'' (1999–2003) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਵਿਗਿਆਨ-ਕਥਾ ਕਾਮੇਡੀ ਲੜੀ ''ਰੈੱਡ ਡਵਾਰਫ'' ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ &quot; ਸਟੋਕ ਮੀ ਏ ਕਲਿਪਰ &quot; ਵਿੱਚ ਕੈਮਲੋਟ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ''ਮਿਡਸੋਮਰ ਮਰਡਰਜ਼'' ਐਪੀਸੋਡ &quot;ਦਿ ਗਾਰਡਨ ਆਫ਼ ਡੈਥ&quot; ਵਿੱਚ ਫਲਿਸ ਇੰਕਪੇਨ-ਥਾਮਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2000 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਾਮੇਡੀ ''ਦਿ ਸਟ੍ਰੇਂਜਰਜ਼'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਜੋਨ ਹੋਮਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ''ਦ 11 ਓ'ਕਲੌਕ ਸ਼ੋਅ'' ਦੀ ਅੰਤਮ ਲੜੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਸਿਟਕਾਮ ''ਕਪਲਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਸੂਜ਼ਨ ਵਾਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ 2000 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਚਾਰ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਲਈ ਚੱਲੀ। ਹੋਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੀਵੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ''ਵਿੱਚ ਦ ਵਰਸਟ ਵੀਕ ਆਫ ਮਾਈ ਲਾਈਫ'' ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ''ਗ੍ਰੀਨ ਵਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਐਂਜੇਲਾ ਹੰਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਆਈ ਕੂਡ ਨੇਵਰ ''ਬੀ ਯੂਅਰ ਵੂਮੈਨ'' ਅਤੇ ''ਸਟਾਰਡਸਟ'' (ਦੋਵੇਂ 2007 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਐਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਟੀਚਰਜ਼'' ਦੇ ਐਨਬੀਸੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ ਐਲਿਸ ਫਲੇਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਸੀਵਿਊ ਨਾਈਟਸ'' (1994) ਅਤੇ ''ਗੋਇੰਗ ਆਫ ਬਿਗ ਟਾਈਮ'' (2000) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਡਰਾਮੇਡੀ ''ਮਿਉਚੁਅਲ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼'',  ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਡਰਾਮਾ ''ਆਲ ਦ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਜ਼'' ਵਿੱਚ ਲੈਲਾ ਬਾਰਟਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ,&lt;ref name=&quot;MF&quot;&gt;{{Cite web |title=All-singing new drama series announced for BBC One |url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/09_september/03/choir.shtml |access-date=5 November 2012 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

2011 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 4 ਕਾਮੇਡੀ ਲੜੀ ''ਦ ਗੋਬੇਟਵੀਨੀਜ਼'' ਵਿੱਚ ਮਿਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲੜੀ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ 2012 ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ 2012 ਬੀਬੀਸੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਮੀ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਜੋਨਸ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;MMJ&quot;&gt;{{Cite web |title=Me and Mrs Jones |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/p00wzj1c |access-date=5 November 2012 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; 2013 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਵਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਜੋਨਾਥਨ ਕ੍ਰੀਕ'' ਵਿੱਚ ਪੋਲੀ ਕ੍ਰੀਕ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜੋਨਾਥਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ, 2013 ਵਿੱਚ &quot;ਦ ਕਲੂ ਆਫ਼ ਦ ਸਾਵੈਂਟਸ ਥੰਬ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਡੇਵ ਕਾਮੇਡੀ ''ਅੰਡਰਕਵਰ'' ਵਿੱਚ ਡੀਐਸ ਜ਼ੋ ਕੇਲਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 2015 ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਲੜੀ ''ਮਾਰਲੇਜ਼ ਗੋਸਟਸ'' ਆਨ ਗੋਲਡ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਐਪਿਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਪੈਨੀਵਰਥ'' ਵਿੱਚ ਅਨਡਾਈਨ ਥਵਾਈਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rayner |first=Daniel |date=25 August 2019 |title='Pennyworth' Season 1, Episode 6 'Cilla Black' Review: Sorcery |url=https://tvmoviefix.com/pennyworth-season-1-episode-6-cilla-black-recap-review-spoilers/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
2001 ਵਿੱਚ, 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ 70 ਸਾਲਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਗੇਰਾਲਡ ਹਾਰਪਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;SarahDumpsGerald&quot; /&gt; ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪੀਟਰ ਸੇਰਾਫਿਨੋਵਿਕਜ਼ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;SarahDumpsGerald&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thefreelibrary.com/TV+Sarah%2C29%2C+dumps+lover+Gerald%2C72%2C+for+Peter%2C29%3B+NEW+MAN+FOR...-a090146478|title=New Man For Coupling Star|last=Scott|first=Peter|date=2002-08-06|work=[[Daily Mirror]]|access-date=2020-05-31|via=[[The Free Library]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ind2&quot;&gt;{{Cite web |last=Philby, Charlotte |date=30 August 2008 |title=My Secret Life: Peter Serafinowicz |url=https://www.independent.co.uk/news/people/my-secret-life-peter-serafinowicz-actor-and-comedian-age-36-912006.html |access-date=10 September 2008 |website=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀ ਇਕੱਠੇ ਹਨ। ਉਹ ''ਲੁੱਕ ਅਰਾਉਂਡ ਯੂ'' ਦੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੇਰਾਫਿਨੋਵਿਕਜ਼ ਨੇ ਸਹਿ-ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ''ਓ!'' ''ਖ਼ਬਰਾਂ'', ਉਸ ਦੀ ਪੈਰੋਡੀ ''ਈ!'' ''ਖਬਰਾਂ''।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]]</text>
      <sha1>5hwkzcgmeeriw4z1t7489wece7uba3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਫਾ ਅਲ ਹਾਸ਼ਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185113</id>
    <revision>
      <id>847620</id>
      <parentid>823059</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6576" sha1="mhwztx0htpzwlw3xaugni67e2m7xzzr" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = 
| image               =
| website             = www.safaalhashem.com
}}

'''ਸਫਾ ਅਲ ਹਾਸ਼ਮ''' (ਜਨਮ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1964) ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕੁਵੈਤ ਸੰਸਦ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;2016 election&quot;&gt;[http://news.kuwaittimes.net/website/official-list-winners-2016-national-assembly-elections/ Official list of winners of the 2016 National Assembly elections]. [[Kuwait Times]]&lt;/ref&gt; ਕੁਵੈਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੁਵੈਤ ਸੰਸਦ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਵਾਰ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ 2020 ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 430 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਜਦੋਂ ਕਿ 2016 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 3,273 ਸੀ।&lt;ref name=&quot;GN&quot;&gt;{{Cite web |title=Safa first woman to win two consecutive times |url=http://gulfnews.com/news/gulf/kuwait/safa-first-woman-to-win-two-consecutive-times-1.1214133 |access-date=23 August 2013 |publisher=Gulf News |archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201083808/http://gulfnews.com/news/gulf/kuwait/safa-first-woman-to-win-two-consecutive-times-1.1214133 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਅਲ ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ. ਬੀ. ਏ. ਕੀਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2019}}ਉਸ ਨੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ]] ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਪੀਐਚ. ਡੀ., ਡਾਕਟਰੇਟ (ਆਨਰੇਰੀਜ਼ ਕੌਸਾ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;doctorate&quot;&gt;{{Cite web |title=Commencement 2011 |url=http://www.aut.edu/news-a-events-home/318-commencement-2011.html |access-date=23 August 2013 |publisher=American University of Technology |archive-date=14 ਜਨਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114020326/http://www.aut.edu/news-a-events-home/318-commencement-2011.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਲ ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੀਆਈਸੀ, ਪੀਡਬਲਯੂਸੀ ਅਤੇ ਕਿਪਕੋ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਲ ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਪਕੋ ਅਤੇ ਗਲਫ ਵਨ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਬੈਂਕ, ਬਹਿਰੀਨ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਐਡਵਾਂਟੇਜ ਕੰਸਲਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;MPP&quot;&gt;{{Cite news|title=MP Profile Getting to know you|date=23 August 2013|work=Arab Times|page=2}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿਆਸਤ ==
ਅਲ ਹਾਸ਼ਮ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2012 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਚੋਣ ਖੇਤਰ ਲਈ ਚੋਣ ਲਡ਼ਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲਡ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੱਤੀ। 2012 ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਰੈਪੋਰਟੇਅਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ ਐਡਰੈੱਸ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |'''ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ'''
|-
|'''ਸਾਲ.'''
|'''ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ'''
|-
|2012
|2, 622 (ਡਬਲਯੂ. ਡਬਲਿਊ. &lt;ref name=&quot;2012 election&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.kuna.net.kw/ArticlePrintPage.aspx?id=2278185&amp;language=en|title=Justice Al Hammadi announces 3rd constituency winners|date=2 December 2012|access-date=23 August 2013|agency=KUNA}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|2, 036 (ਡਬਲਯੂ. ਡਬਲਯੂ. &lt;ref name=&quot;2013 election&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2325577&amp;language=en|title=Justice Al-Enezi announces 3rd constituency winners|date=28 July 2013|access-date=23 August 2013|agency=KUNA}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|3,273 (ਡਬਲਯੂ. ਡਬਲਯੂ. &lt;ref name=&quot;2016 election&quot;/&gt;
|-
|2020
|430 (L. ′ &lt;ref name=&quot;2020 election&quot;&gt;{{Cite web |title=Kuwait election sees two-thirds of parliament lose seats |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/kuwait-election-sees-twothirds-of-parliament-lose-seats/1988461 |access-date=2024-03-31 |archive-date=2021-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207184545/https://www.outlookindia.com/newsscroll/kuwait-election-sees-twothirds-of-parliament-lose-seats/1988461 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==

* ਸਾਲ 2009 ਦੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ&lt;ref name=&quot;ameinfo&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.ameinfo.com/214160.html|title=Safa Al Hashem bags &quot;Business Woman of the Year&quot; Award|date=29 October 2009|work=AME Info|access-date=24 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20101114164452/http://www.ameinfo.com/214160.html|archive-date=14 November 2010}}&lt;/ref&gt;
* ਸਾਲ 2007 ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀਈਓ-ਸੀਈਓ ਮਿਡਲ ਈਸਟ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CEO Middle East Awards 2007 |url=http://www.arabianbusiness.com/photos/ceo-middle-east-awards-2007-94966.html?img=3 |access-date=23 August 2013 |publisher=Arabian Business}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]]</text>
      <sha1>mhwztx0htpzwlw3xaugni67e2m7xzzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਮ ਅਲ ਮਾਰਜ਼ੂਕੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185123</id>
    <revision>
      <id>847516</id>
      <parentid>789309</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15866" sha1="h4dji6wb6qam5wyoxzahvth07h8tujp" xml:space="preserve">'''ਰੀਮ ਅਲ ਮਾਰਜ਼ੂਕੀ''' (ਅਰਬੀ: ريم المرزوقي) ਇੱਕ ਇਮੀਰਾਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਟੈਂਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਅਲ ਮਾਰਜ਼ੂਕੀ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ &quot;ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘਰ&quot; ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਹ ਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਐਕਸਪੋਜਰ ਅਤੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mansour |first=Lara |date=2 June 2022 |title=Meet Emirati Engineer Reem Al Marzooqi |url=https://aeworld.com/lifestyle/meet-emirati-engineer-reem-al-marzooqi/ |access-date=20 June 2022 |website=AE World |publisher=a&amp;e}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਬਣਨ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Norriss |first=Paris |date=3 December 2021 |title=Chat with Reem Al Marzouqi - Emirati Engineer &amp; Inventor |url=https://anchor.fm/rove-hotels/episodes/Chat-with-Reem-Al-Marzouqi---Emirati-Engineer--Inventor-e1b2886 |access-date=20 June 2022 |website=Anchor |publisher=Rove Hotels}}&lt;/ref&gt; ਯੂ. ਏ. ਈ. ਯੂ. ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਾਨਾਡਾ, ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਫਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹੈਂਡਸ-ਆਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਅਮੀਰਾਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿੱਲਜ਼ ਕਾਰਪੈਂਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zakaria |first=Sherouk |date=27 August 2017 |title=Lucky to be an Emirati woman today, says inventor |url=https://www.khaleejtimes.com/news/general/lucky-to-be-an-emirati-woman-today-says-inventor- |website=Khaleej Times |access-date=31 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109223716/https://www.khaleejtimes.com/news/general/lucky-to-be-an-emirati-woman-today-says-inventor- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਰੀਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਕਾਢ, ਇੱਕ &quot;ਲੋਅਰ ਐਕਸਟ੍ਰੀਮਟੀ ਵਹੀਕਲ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ&quot; ਲਈ ਯੂਐਸ ਪੇਟੈਂਟ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲੀ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਪੇਟੈਂਟ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite patent|country=US|number=8590416B2|title=Lower extremity vehicle navigation control system|status=patent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite patent|country=JP|number=6101637B2|title=Lower extremity vehicle navigation control system|status=patent}}&lt;/ref&gt; ਸਿਸਟਮ ਇੱਕ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਲੀਵਰ, ਇੱਕ ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ ਲੀਵਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਰੇਕ ਲੀਵਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਰ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਉਪਰਲੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Aamera&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.bqdoha.com/2014/12/patent-experience|title=Patent experience|last=Jiwaji|first=Aamera|date=Dec 23, 2014|work=bq magazine|access-date=25 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402144341/http://www.bqdoha.com/2014/12/patent-experience|archive-date=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thenational.ae/uae/technology/expect-more-emirati-women-in-engineering-young-uae-inventor-says|title=Expect more Emirati women in engineering, young UAE inventor says|last=Sinclair|first=Kyle|date=5 November 2013|work=The National|access-date=19 March 2015|location=Abu Dhabi}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੂਏਈਯੂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਵੀ ਚੀਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਬਕਾਇਆ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Vadayar&quot;&gt;{{Cite news|url=http://gulftoday.ae/portal/095c0de4-5fa4-44e9-ab6d-2570a6613db3.aspx|title=UAE team invents car with hands-free driving|last=Vadayar|first=Mohan|date=October 30, 2013|work=The Gulf Today|access-date=March 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402120804/http://gulftoday.ae/portal/095c0de4-5fa4-44e9-ab6d-2570a6613db3.aspx|archive-date=April 2, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://gulfnews.com/uae/education/emirati-students-invent-foot-based-navigation-system-for-a-car-1.1248633|title=Emirati students invent foot-based navigation system for a car|last=Kazmi|first=Aftab|date=29 October 2013|work=Gulf News}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਤਕਾਮੁਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hamid |first=Triska |date=18 March 2014 |title=Abu Dhabi on track with a patently good idea with Takamul |url=http://www.thenational.ae/business/industry-insights/technology/abu-dhabi-on-track-with-a-patently-good-idea-with-takamul |website=The National |access-date=31 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170212135231/http://www.thenational.ae/business/industry-insights/technology/abu-dhabi-on-track-with-a-patently-good-idea-with-takamul |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਅਲ ਮਾਰਜ਼ੂਕੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਟੈਂਟ ਯੋਗ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਆਉਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ-ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਬਾਂਹ ਰਹਿਤ ਪਾਇਲਟ ਜੇਸਿਕਾ ਕੌਕਸ ਨਾਲ ਇਨਸਾਈਡ ਐਡੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਯਾਦ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਲਈ ਕਾਰਾਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mansour |first=Lara |date=2 June 2022 |title=Meet Emirati Engineer Reem Al Marzooqi |url=https://aeworld.com/lifestyle/meet-emirati-engineer-reem-al-marzooqi/ |access-date=20 June 2022 |website=AE World |publisher=a&amp;e}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸਕੈਚ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੋਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਕੈਚ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੇ ਅਲ ਮਾਰਜ਼ੌਕੀ ਨੂੰ ਯੂਐਸ ਪੇਟੈਂਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ-ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Norriss |first=Paris |date=3 December 2021 |title=Chat with Reem Al Marzouqi - Emirati Engineer &amp; Inventor |url=https://anchor.fm/rove-hotels/episodes/Chat-with-Reem-Al-Marzouqi---Emirati-Engineer--Inventor-e1b2886 |access-date=20 June 2022 |website=Anchor |publisher=Rove Hotels}}&lt;/ref&gt;

ਰੀਮ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਐਕਸਪੋ ਸਾਇੰਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਢ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ 100 ਆਬਜੈਕਟਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਅਗਸਤ 2014 ਤੋਂ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਦੇ ਮਨਾਰਤ ਅਲ ਸਾਦੀਅਤ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://vision.ae/articles/object_lesson|title=Object lesson|last=Hunter|first=Joanna|date=July 2014|work=Vision Magazine (UAE)|access-date=19 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112119/http://vision.ae/articles/object_lesson|archive-date=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;&gt;{{Cite news|url=http://uae-embassy.ae/Embassies/uk/news/2014/03/27/4942|title=TCA Abu Dhabi to exhibit 100 world's most compelling objects for 100 days at Saadiyat|date=27 March 2014|work=Embassy of the United Arab Emirates in London|access-date=25 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123651/http://uae-embassy.ae/Embassies/uk/news/2014/03/27/4942|archive-date=2 April 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੀਲ ਮੈਕਗ੍ਰੇਗਰ ਦੁਆਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, &quot;ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ&quot; ਵਜੋਂ।&lt;ref name=&quot;Oasis2014&quot;&gt;{{Cite news|url=http://myoasisliving.com/oasis_living_magazine/show_detail/encid/9qd/opt/features/offset/20|title=Local student's invention goes on show to the world|date=May 1, 2014|work=Oasis Living|access-date=25 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154900/http://myoasisliving.com/oasis_living_magazine/show_detail/encid/9qd/opt/features/offset/20|archive-date=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

ਰੀਮ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ 51 ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ 2014 ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2014 |url=https://www.achievement.org/summit/2014/}}&lt;/ref&gt; ਅਲ ਮਾਰਜ਼ੂਕੀ ਨੇ ਦੋ ਗਿੰਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ 2014 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ-ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਝੰਡਾ ਹੀਲੀਅਮ ਗੁਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕੱਪਡ਼ੇ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੀਮ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਰਨਾਮੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਲਈ ਦੁਬਈ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕੱਪਡ਼ੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://gulfnews.com/uae/dubai-women-with-special-needs-to-design-longest-wedding-dress-1.1283776|title=Dubai: Women with special needs to design longest wedding dress.|last=Barakat|first=Noorhan|date=29 January 2014|access-date=20 June 2022|publisher=Al Nisr Publishing LLC|agency=Gulf News}}&lt;/ref&gt; ਅਲ ਮਾਰਜ਼ੂਕੀ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਸਤ ਲੋਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2018-ARAB-WOMEN:10.Reem al Marzouqi - - ArabianBusiness.com |url=https://www.arabianbusiness.com/lists/391091-2018-arab-women10reem-al-marzouqi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180311115615/http://www.arabianbusiness.com/lists/391091-2018-arab-women10reem-al-marzouqi |archive-date=2018-03-11}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=100 Smartest people in the UAE-15.Reem Al Marzouqi - - ArabianBusiness.com |url=https://www.arabianbusiness.com/lists/379383-100-smartest-people-in-the-uae-15reem-al-marzouqi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930161019/http://www.arabianbusiness.com/lists/379383-100-smartest-people-in-the-uae-15reem-al-marzouqi |archive-date=2017-09-30}} &lt;/ref&gt;

ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੀਮ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨਾਲ ਮਿਡਫੀਲਡ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਟਰਮੀਨਲ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਨਤ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McGovern |first=Robert |date=29 July 2021 |title=Interview with Reem Al Marzouqi for WIRED Middle East |url=http://robertmcgovern.com/index.php/reem-al-marzouqi-interview/ |access-date=20 June 2022 |website=Robert McGovern |publisher=WIRED Middle East}}&lt;/ref&gt;

ਅਲ ਮਾਰਜ਼ੂਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Norriss |first=Paris |date=3 December 2021 |title=Chat with Reem Al Marzouqi - Emirati Engineer &amp; Inventor |url=https://anchor.fm/rove-hotels/episodes/Chat-with-Reem-Al-Marzouqi---Emirati-Engineer--Inventor-e1b2886 |access-date=20 June 2022 |website=Anchor |publisher=Rove Hotels}}&lt;/ref&gt;

*

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>h4dji6wb6qam5wyoxzahvth07h8tujp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਰਿਲ ਆਈਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191278</id>
    <revision>
      <id>847695</id>
      <parentid>776051</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7777" sha1="mrjmr4s5f11qvs15xmtbf0wndc2ey3y" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name              = ਸਿਰਿਲ ਆਈਮੀ
| image             = Cyrille Aimee concert 19.jpg
| birth_name        = ਸਿਰੀਲ ਐਮੀ ਡੌਡੇਲ
| birth_date        = {{Birth date and age|1984|08|10|df=y}}
| birth_place       = ਸਮੋਇਸ-ਸੁਰ-ਸੀਨ, ਫੋਂਟੇਨਬਲੇਉ, ਫਰਾਂਸ
| genre             = 
| occupation        = ਗਾਇਕਾ
| instrument        = 
| years_active      = 
| label             = 
| website           = {{URL|www.cyrillemusic.com}}
}}

'''ਸਿਰਿਲ ਆਈਮੀ''' (ਜਨਮ 10 ਅਗਸਤ 1984) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜੈਜ਼ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;twsPPG&quot;&gt;{{Cite web |last=Pitz |first=Marylynne |date=3 September 2014 |title=French-Dominican vocalist Cyrille Aimee to entertain guests at Cultural Trust gala |url=http://www.post-gazette.com/ae/music/2014/09/03/French-Dominican-vocalist-Cyrille-Aimee-entertains-guests-at-Cultural-Trust-gala/stories/201409030013 |website=Pittsburgh Post-Gazette}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;twsWSJ&quot;&gt;{{Cite web |last=Danton |first=Eric R. |date=2 September 2014 |title=Cyrille Aimee Goes Back to the Land in 'Bamboo Shoots' Video (Exclusive Premiere) |url=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2014/09/02/cyrille-aimee-goes-back-to-the-land-in-bamboo-shoots-video-exclusive-premiere/ |website=blog.wsj.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;twsSFChron&quot;&gt;{{Cite web |last=Gilbert |first=Andrew |date=26 Feb 2014 |title=Cyrille Aimée to fuse Gypsy, jazz spirits in Santa Cruz show |url=http://www.sfgate.com/music/article/Cyrille-Aim-e-to-fuse-Gypsy-jazz-spirits-in-5270702.php |website=SF Gate}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਫੋਂਟੇਨਬਲੇਉ ਦੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਮੋਇਸ-ਸੁਰ-ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;twsNJdotCom&quot;&gt;{{Cite web |last=Reich |first=Ronni |date=21 October 2012 |title=Cyrille Aimee wins the first Sarah Vaughan International Jazz Competition |url=http://www.nj.com/entertainment/music/index.ssf/2012/10/cyrille_aimee_wins_the_first_s.html |website=nj.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਫ੍ਰੈਂਚ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ ਤੋਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;twsNYT1&quot;&gt;{{Cite web |last=Holden |first=Stephen |date=23 November 2012 |title=Cyrille Aimée and the Surreal Band at Birdland |url=https://www.nytimes.com/2012/11/24/arts/music/cyrille-aimee-and-the-surreal-band-at-birdland.html |website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ''ਮੌਂਟਰੇਕਸ ਜੈਜ਼ ਫੈਸਟੀਵਲ ਮੁਕਾਬਲਾ'' ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ 2010 ਵਿੱਚ ਥੇਲੋਨੀਅਸ ਮੋਂਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜੈਜ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਹ ਵਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਾਜ਼ ਵੋਕਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;twsNJdotCom&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twsWSJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twsWashPost1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/video/2010/10/05/VI2010100504773.html|title=Cyrille Aimee: 'I Wish You Love'|date=5 October 2010|work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ 2019 ਦੀ ਐਲਬਮ ਮੂਵ ਆਨ ਵਿੱਚ ਸਟੀਫਨ ਸੋਂਡਹੇਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਖੁਦ ਸੋਂਧਾਈਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਗੀਤ &quot;ਮੈਰੀ ਮੀ ਏ ਲਿਟਲ&quot; ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-11-23 |title=Cyrille Aimée |url=https://www.grammy.com/grammys/artists/cyrille-aim%C3%A9e/251616 |access-date=2021-07-15 |website=GRAMMY.com |language=en |archive-date=2021-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717094223/https://www.grammy.com/grammys/artists/cyrille-aim%C3%A9e/251616 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਵਾਗਤ ==
ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸਟੀਫਨ ਹੋਲਡਨ ਨੇ ਐਮੀ ਨੂੰ [[ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ]] ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਵਾਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ &quot;ਸੌਸੀ, ਕਰਲੀ-ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਜੈਜ਼ ਗਾਇਕਾ [ਖੜੀ] ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਰ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਦੇ ਨਾਲ&quot; ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ &quot;ਟਾਰਟ, ਲੜਕੀ ਚੀਪ&quot; ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰਰੀਅਲ ਬੈਂਡ ਨੇ ਜੈਜ਼ ਅਤੇ ਫੰਕ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸਟ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ।&lt;ref name=&quot;twsNYT1&quot;/&gt; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੈਟ ਚਿਨਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ &quot;ਮਿੱਠੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਨਾਈਪਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NYT7&quot;&gt;{{Cite web |last=Chinen |first=Nate |date=15 August 2014 |title=Albums From Eric Harland's Voyager, Bobby Broom and More |url=https://www.nytimes.com/2014/08/17/arts/music/albums-from-eric-harlands-voyager-bobby-broom-and-more.html?_r=0 |website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

== ਡਿਸਕੋਗਰਾਫੀ ==

* ਇੱਕ ਹੋਰ-ਕ੍ਰੀਮ ਫਰੈਚੇਃ ਦ ਲੌਸਟ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਜ਼ (2006) 
* ''ਸਿਰਿਲ ਐਮੀ ਅਤੇ ਸਰਰੀਅਲ ਬੈਂਡ'' (2009) 
* ਮੁਸਕਰਾਹਟ (ਸਿਰਿਲ ਐਮੀ ਸੰਗੀਤ, 2009), ਡਿਏਗੋ ਫਿਗੁਏਰੇਡੋ ਨਾਲ
* ਬਸ ਸਾਡੇ ਦੋ (ਵੇਨਸ, 2010) -ਡਿਏਗੋ ਫਿਗੁਏਰੇਡੋ ਨਾਲ
* ਲਾਈਵ ਐਟ ਸਮਾਲਜ਼ (ਸਮਾਲਸ ਲਾਈਵ, 2010) 
* ''ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਿਪਸੀ ਕ੍ਰਿਸਮਸ'' (ਗੋਟ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, 2011) &lt;ref&gt;{{Cite web |year=2011 |title=Doug Munro and la Pompe Attack - A Very Gypsy Christmas |url=https://www.discogs.com/release/9000314-Doug-Munro-And-La-Pompe-Attack-A-Very-Gypsy-Christmas |website=[[Discogs]]}}&lt;/ref&gt;
* ਬਰਸਟਿਨ 'ਆਊਟ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਜੈਜ਼ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਸਿਰਿਲ ਐਮੀ ਨਾਲ (ਮੂਲ, 2013) 
* ਲਾਈਵ ਐਟ ਬਰਡਲੈਂਡ (ਸਿਰਿਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, 2013) 
* ''ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਦਿਨ ਹੈ'' (ਮੈਕ ਐਵੇਨਿਊ, 2014) 
* ਆਓ ਗੁੰਮ ਹੋਈਏ (ਮੈਕ ਐਵੇਨਿਊ, 2016) 
* ਲਾਈਵ (ਮੈਕ ਐਵੇਨਿਊ, 2018) 
* ''ਮੂਵ ਆਨਃ ਏ ਸੋਂਧਾਈਮ ਐਡਵੈਂਚਰ'' (ਮੈਕ ਐਵੇਨਿਊ, 2019) 
* ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗਾ (ਡੌਡਲ, 2021) 
* ਪੇਟੀਟਲ ਫਲੂਰ (ਸਟੋਰੀਵਿਲ, 2021) 
* ਏ ''ਫਲੋਰ ਡੀ ਪੀਊ'' (ਵਰਲਵਿੰਡ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਜ਼, 2024) 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Commons category inline|Cyrille Aimée|ਸਿਰਿਲ ਆਈਮੀ}}
* {{Official website|http://www.cyrillemusic.com/}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>mrjmr4s5f11qvs15xmtbf0wndc2ey3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191757</id>
    <revision>
      <id>847746</id>
      <parentid>821658</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8128" sha1="57a0plc7duynsa6cbboy7jp0thhmduy" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰਾ ਮੇਹਰੋਤਰਾ
| image             = Harish-Chandra 4.jpg
| birth_date        = {{birth date|1923|10|11|df=y}}
| birth_place       = [[ਕਾਨਪੁਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]
| death_date        = {{death date and age|df=y|1983
|10|16|1923|10|11}}
| death_place       = ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]]
| citizenship       = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]]
| alma_mater        = ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ &lt;br/&gt;ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ
| doctoral_advisor  = 
| doctoral_students = 
| known_for         = 
| signature         = 
| footnotes         = 
}}

'''ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰ ਮਹਿਰੋਤਰਾ''' FRS (11 ਅਕਤੂਬਰ 1923 – 16 ਅਕਤੂਬਰ 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ [[ਹਿਸਾਬਦਾਨ|ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਰਧ-ਸਧਾਰਨ ਝੂਠ ਸਮੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਰਮੋਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Varadarajan|first=V. S.|year=1984|title=Harish-Chandra (1923–1983)|url=https://archive.org/details/sim_mathematical-intelligencer_1984_6_3/page/8|journal=The Mathematical Intelligencer|volume=6|issue=3|pages=9–13|doi=10.1007/BF03024122}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਹਿਰੋਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਾਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Brief history of Harish-Chandra |url=http://www.hri.res.in/about/harish-chandra/}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬੀਐਨਐਸਡੀ ਕਾਲਜ, ਕਾਨਪੁਰ ਅਤੇ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;www-history.mcs.st-andrews.ac.uk&quot;&gt;{{Cite web |title=Harish-Chandra - Biography |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Harish-Chandra.html}}&lt;/ref&gt; 1940 ਵਿੱਚ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਹੋਮੀ ਭਾਬਾ|ਹੋਮੀ ਜੇ ਭਾਭਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]], ਬੰਗਲੌਰ ਚਲੇ ਗਏ।

1945 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ [[ਪੌਲ ਡੀਰੈਕ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ)|ਪਾਲ ਡੀਰਾਕ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੁਲਫਗੈਂਗ ਪੌਲੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੌਰਾਨ, ਮੇਹਰੋਤਰਾ ਨੇ ਪੌਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਗਣਿਤ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਵਧ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਡੀਰਾਕ ਦੇ ਅਧੀਨ 1947 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ, ''ਲੋਰੇਂਟਜ਼'' ''ਗਰੁੱਪ'' ਦੀ ਅਨੰਤ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

== ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ==
ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਫੈਲੋ ਸੀ।  ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਮੈਥੇਮੈਟੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਕੋਲ ਇਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 1981 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

VSSD ਕਾਲਜ, ਕਾਨਪੁਰ ਦਾ ਗਣਿਤ ਵਿਭਾਗ ਹਰ ਸਾਲ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮਦਿਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਅਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਰਾਬਰਟ ਲੈਂਗਲੈਂਡਜ਼ ਨੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ:
''ਉਸਨੂੰ 1958 ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਮੈਡਲ ਲਈ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮੈਂਬਰ ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਥੌਮ ਇੱਕ ਬੋਰਬਾਕਿਸਟ ਸੀ, ਦੋ ਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵੀ ਬੋਰਬਾਕੀ ਕੈਂਪ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।''
ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
1969 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਹਰੋਤਰਾ ਨੂੰ [[ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ]] ਪੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1970 ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟਣ ਲੱਗੀ। 1983 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੌਥਾ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇਕੱਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਰਮਾਂਡ ਬੋਰੇਲ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਮੇਹਰੋਤਰਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Wikiquote-inline}}
* [https://web.archive.org/web/20201126065338/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/harish-chandra.pdf Biography] by Roger Howe
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1983]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923]]</text>
      <sha1>57a0plc7duynsa6cbboy7jp0thhmduy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192053</id>
    <revision>
      <id>847744</id>
      <parentid>778091</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6683" sha1="ny7b85f2v2rbt5z3p6uo8styg42daom" xml:space="preserve">'''ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ''' ਰਿਚਮੰਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ]] ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲਮੈਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;harpy&quot;&gt;[http://www.gaylemclaughlin.net/press-CCT_01-18-07.htm Richmond Sikh, Activist Joins Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121081708/http://www.gaylemclaughlin.net/press-CCT_01-18-07.htm|date=2008-11-21}}, John Geluardi, ''[[Contra Costa Times]]'', January 18, 2007, access date 07-12-2011&lt;/ref&gt;

== ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਜਨਵਰੀ, 2007 ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮੇਅਰ ਬਣਨ 'ਤੇ ਗੇਲ ਮੈਕਲਾਫਲਿਨ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀ ਗਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿ ਕੇ ਪੰਜ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਉਸਨੇ 16 ਜਨਵਰੀ, 2007 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਲ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;sworn&quot;&gt;[http://www.ci.richmond.ca.us/archives/30/cc07january23agenda.pdf Richmond City Council Agenda January 23, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927234351/http://www.ci.richmond.ca.us/archives/30/cc07january23agenda.pdf|date=September 27, 2007}}, City of Richmond website, January 23, 2007, retrieved August 22, 2007&lt;/ref&gt; ਸੰਧੂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਿੱਖ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੀ।

2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੂਰੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੂੰ ਜੈਰੀ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਵਿਰੋਧੀ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਪੱਖੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਦੌੜਿਆ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਉਪਲਬਧ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਹੋਏ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਸੰਧੂ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਵਰੋਨ ਰਿਚਮੰਡ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਦੀ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ &quot;ਵੀਰਾਮੋਂਟੇਸ ਫਾਈਵ&quot; ਦੇ ਨਾਲ ਵੋਟ ਪਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ 2008 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਬਹੁਮਤ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਧੇਰੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ [[ਡੈਨਵਰ|ਡੇਨਵਰ]] ਵਿੱਚ 2008 ਦੀ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ|ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦੇ]] ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 7 ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਉਹ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬੇ ਏਰੀਆ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਧੂ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਕੀਲ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਮੌਕਾ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਨਫ਼ਰਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ।

ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਐਸ. ਸੰਧੂ ਦੀ ਅਮਰੀਕਨ ਸਿੱਖ ਕਾਂਗਰੇਸ਼ਨਲ ਕਾਕਸ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਸਮੂਹ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/sikh-american-congressional-caucus-formed-in-us/796361|title=Sikh-American Congressional Caucus Formed in US|last=Jha|first=Lalit K|access-date=2017-12-21|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051511/https://www.outlookindia.com/newswire/story/sikh-american-congressional-caucus-formed-in-us/796361|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅੰਤਰਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸਿੱਖ]]</text>
      <sha1>ny7b85f2v2rbt5z3p6uo8styg42daom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਈਦ ਸਾਹਿਲ ਆਗ਼ਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192319</id>
    <revision>
      <id>847603</id>
      <parentid>780149</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7115" sha1="nv2qb50e4a1e1yusqojygjxj9uc82rn" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Dastangoi_Oral_storytelling_india.jpg|thumb| ਸੱਯਦ ਸਾਹਿਲ ਆਗ਼ਾ &quot;ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ&quot; ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]
'''ਸਈਅਦ ਸਾਹਿਲ ਆਗ਼ਾ''' &lt;ref name=&quot;purplepencilproject.&quot;&gt;{{Cite web |last=prakruti |date=2019-11-30 |title=On the art of storytelling: Dastango Syed Sahil Agha |url=https://www.purplepencilproject.com/dastango-syed-sahil-agha |access-date=2019-11-30 |website=www.purplepencilproject.com}}&lt;/ref&gt; [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ  ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ''[[ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ|ਦਸਤਾਨਗੋਈ]]'' ਦੀ ਮੌਖਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;outlookindia&quot;&gt;{{Cite web |last=Sahana lyer |date=2020-02-29 |title=Udaipur Tales Brings Alive the Art of Storytelling |url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70269/satire-and-humour-come-alive-at-storytelling-festival-udaipur-tales |access-date=2020-02-29 |website=outlooktraveller |language=en-US |archive-date=2020-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302145508/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70269/satire-and-humour-come-alive-at-storytelling-festival-udaipur-tales |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਆਗ਼ਾ ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ, &lt;ref name=&quot;Outlook&quot;&gt;{{Cite web |last=Pracheta Saha |date=21 November 2018 |title=Dastaan-E-Dastangoi: The Lost Art Form Of Story Telling |url=https://www.outlookindia.com/society/dastaan-e-dastangoi-the-lost-art-form-of-story-telling-news-320489 |access-date=2018-12-29 |website=www.outlookindia.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Danish Raza |date=2018-12-07 |title=The long and Short of Storytelling in India |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/the-long-and-short-of-storytelling-in-india/story-RQ6uANbpZ1Rl6qHPvMgkzH.html |access-date=2018-12-29 |website=hindustantimes.com}}&lt;/ref&gt; 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ [[ਉਰਦੂ]] ਦੀ ਮੌਖਿਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gulam Jeelani |date=2018-11-01 |title=A glimpse of Mahatma Gandhi's Life Through the Art of Dastangoi |url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/a-glimpse-of-mahatma-gandhi-s-life-through-the-art-of-dastangoi/story-Eaowx2jAckTxpKYlS94gWI.html |access-date=2018-12-29 |website=hindustantimes.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Storytelling from a cross-cultural perspective |url=https://www.norway.no/en/india/norway-india/news-and-events/new-delhi/news/storytelling-from-a-cross-cultural-perspective/ |access-date=2018-12-30 |website=www.norway.no |language=en |archive-date=2019-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204014210/https://www.norway.no/en/india/norway-india/news-and-events/new-delhi/news/storytelling-from-a-cross-cultural-perspective/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਸਤਾਨਗੋਈ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਆਗ਼ਾ ਨੇ ਜਾਮੀਆ ਵਿਖੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦਸਤਾਨਗੋਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਂਟੀਕ ਵਾਹਨ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Purnima Sharma |date=9 September 2017 |title=Medieval Art, New Interest |url=https://www.deccanherald.com/content/632302/medieval-art-interest.html |website=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vibor |date=2017-11-01 |title=noida literature festival highlight 2017 |url=http://www.noidaliteraturefestival.com/special-highlights/.html |access-date=2017-12-07 |website=www.noidaliteraturefestival.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪਰੇਰਨਾ ਸਨ। &lt;ref name=&quot;Outlook&quot; /&gt;

ਆਗ਼ਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਹਿੰਦ'', ਉਸ ਦੀਆਂ ''ਦਾਸਤਾਨਾਂ'' (ਜਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ]] ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;DastanGoi, Dastan-e-Amir kusrow&quot;&gt;{{Cite web |date=12 December 2017 |title=DastanGoi, Dastan-e-Amir kusrow |url=http://www.karmpatr.com/2017/12/blog-post_650.html |access-date=12 December 2017 |website=karmpatr.com |archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127204941/http://www.karmpatr.com/2017/12/blog-post_650.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ''ਦਾਸਤਾਨਗੋਆਂ'' ਦੇ ਉਲਟ, ਆਗ਼ਾ ਜੋੜੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਕੱਲੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ  ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ|ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ]], &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tufail Ahmed |date=13 May 2024 |title=Dastangoi: Timeless tales of Urdu luminary Amir Khusro |url=https://pravasisamwad.com/dastangoi-timeless-tales-of-urdu-luminary-amir-khusro/ |access-date=13 May 2024 |website=Pravasisamwad.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''ਵਿਕਰਮ-ਬੇਤਾਲ'' ਅਤੇ ''[[ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼|ਤੁਗ਼ਲਕਨਾਮਾ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ,'' ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;MA&quot;&gt;{{Cite web |last=Purnima Sharma |date=9 September 2017 |title=Medieval Art, New Interest |url=https://www.deccanherald.com/content/632302/medieval-art-interest.html |website=Deccan Herald}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPurnima_Sharma2017&quot;&gt;Purnima Sharma (9 September 2017). [https://www.deccanherald.com/content/632302/medieval-art-interest.html &quot;Medieval Art, New Interest&quot;]. ''Deccan Herald''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ਉਹ 'ਸੰਗੀਤ ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ' ਦਾ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਲਿਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ [[ਓਪੇਰਾ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਵਾਲ਼ੀ ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Syeda Eba |date=2020-02-08 |title=Dastangoi: Bringing stories alive |url=http://www.millenniumpost.in/features/dastangoi-bringing-stories-alive-399611 |access-date=2020-02-10 |website=Millennium Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>nv2qb50e4a1e1yusqojygjxj9uc82rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192511</id>
    <revision>
      <id>847504</id>
      <parentid>780136</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7421" sha1="5tsamb9yme11distkpoh3z9lwno7myw" xml:space="preserve">'''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ''' (&quot;ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿੱਖ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ&quot;) [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.)]] ਦੀ ਭਾਰਤ-ਅਧਾਰਤ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ|ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ]] ਹੈ।

{{Sikhism sidebar}}

[[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 450+ ਏਕਾਈਆਂ (ਸ਼ਕਾਂ, ਇਕਾਈਆਂ) ਦੇ ਨਾਲ।&lt;ref name=&quot;Dogra&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/ex-militants-to-riot-package-rss-reaches-out-to-punjab-via-sikh-arm/|title=Ex-militants to riot package: RSS reaches out to Punjab via Sikh arm|last=Dogra|first=Chander Suta|date=17 December 2014|work=The Indian Express|access-date=16 January 2017}}&lt;/ref&gt; ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: Orange; color:white;&quot; |ਨੰ.
! rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: Orange; color:white;&quot; | ਨੇਤਾ
! rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: Orange ; color:white;&quot; | ਫੋਟੋ
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: Orange; color:white;&quot; | ਦਫ਼ਤਰ 'ਤੇ ਮਿਆਦ
|-
! 1
! ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ
! -
! 1986 ਤੋਂ 1990 (ਸੰਸਥਾਪਕ)
|-
! 2
! ਚਿਰੰਜੀਵ ਸਿੰਘ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rashtriya Swayamsevak Sangh chief Mohan Bhagwat felicitates former Rashtriya Sikh Sangat chief Chiranjeev Singh |url=https://samvada.org/bhagwat-felicitates-chiranjeev-sing/ |access-date=2024-12-21 |archive-date=2023-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206131409/https://samvada.org/bhagwat-felicitates-chiranjeev-sing/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!
! 1990 ਤੋਂ -
|-
! 3
! ਰੁਲਦਾ ਸਿੰਘ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Punjab Sikh sangat leader Rulda Singh |url=https://www.unp.me/threads/punjab-sikh-sangat-leader-rulda-singh-dead.54600/ |access-date=2020-04-15 |website=Unp.me |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!
! - 2009 ਤੋਂ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jul/13/four-britons-arrested-indian-politician-murder-punjab|title=In July, Singh was shot by two or three armed assailants outside his residence, and died weeks later to his wounds|last=Booth|first=Robert|date=2010-07-13|work=[[The Guardian]]|access-date=2020-04-15|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
! ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gurucharan Singh Gill leader of Rashtriya Sikh Sangat |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/rss-sikh-wing-clarifies-to-takht-want-to-build-powerful-india-by-creating-harmony-as-per-gurbani/story-MlepcbDC9N66oVs2l1yygL_amp.html}}&lt;/ref&gt;
!
! 2009 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 
|}

== ਰੁਲਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ ==
2009 ਵਿੱਚ, [[ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫੋਰਸ|ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫੋਰਸ]] ਅਤੇ [[ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ]], ਦੋ [[ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ]] ਖਾੜਕੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੁਲਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rulda Singh's killers to stand trial in UK, British police team arrives to collect evidence |url=http://www.tribuneindia.com/2010/20101214/punjab.htm#1 |website=tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/uk/three-british-sikhs-arrested-in-uk-over-rulda-singh-murder-case-face-extradition-to-india/articleshow/79945682.cms|title=Three British Sikhs arrested in UK over Rulda Singh murder case face extradition to India|date=2020-12-25|work=The Times of India|access-date=2023-05-23|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਵਾਦ ==
[[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ]] 2004 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਹੁਕਮਨਾਮਾ]] (ਹੁਕਮ) ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਨਾ ਦੇਣ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਹੁਕਮ ਹੁਣ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Akal Takht asks Sikh community to keep distance from RSS event |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/akal-takht-asks-sikh-community-to-keep-distance-from-rss-event/1173419}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2004 ਵਿੱਚ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਆਗੂ ਨੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੂੰ &quot;ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ&quot; ਅਤੇ &quot; ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ&quot; ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 October 2017 |title=Anti-Panthic Outfit Rashtriya Sikh Sangat Resumes its Activities, SGPC, Jathedars Go Silent |url=https://sikhsiyasat.net/2017/10/14/anti-panthic-outfit-rashtriya-sikh-sangat-resumes-activities-sgpc-jathedars-go-silent/ |access-date=21 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-date=14 ਅਕਤੂਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014214837/https://sikhsiyasat.net/2017/10/14/anti-panthic-outfit-rashtriya-sikh-sangat-resumes-activities-sgpc-jathedars-go-silent/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ। [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]], (ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਅਸਥਾਈ ਸੰਸਥਾ) ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ.) ਦੁਆਰਾ [[ਹਿੰਦੂਤਵ]], ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Akal Takht Chief Calls For RSS to Be Banned |url=https://thewire.in/religion/akal-takht-chief-giani-harpreet-singh-rss-ban |access-date=2020-07-04 |website=The Wire}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>5tsamb9yme11distkpoh3z9lwno7myw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192715</id>
    <revision>
      <id>847762</id>
      <parentid>845290</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepmunday</username>
        <id>47517</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>847762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7176" sha1="5btfog5dsj95cl8jmrctcnt877vgx5d" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=August 2025}}
{{Use dmy dates|date=August 2025}}

{{Notability}}
{{More citations needed|date=August 2025}}
{{Infobox person
| name          = ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ
| image         = ਡਾ._ਸੰਦੀਪ_ਸਿੰਘ_ਮੁੰਡੇ.png
| caption       = ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ (2024)
| birth_date    = ਫ਼ਰਵਰੀ 1982
| birth_place   = ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ., ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ
| nationality   = ਭਾਰਤੀ
| occupation    = ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ
| employer      = ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਪੀ.ਜੀ. ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ
| known_for     = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖੋਜ
}}

'''ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ''' (ਜਨਮ ਫ਼ਰਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੋਜਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ. ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ (ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=One moment, please... |url=https://ghscollege.ac.in/index/Dr.%20Sandeep%20Singh%20Munday.pdf |access-date=2026-09-25 |website=ghscollege.ac.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

{{Better source needed|reason=The current source is insufficiently reliable ([[WP:NOTRS]]).|date=ਜੁਲਾਈ 2025}}

== ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;https://ghscollege.ac.in/index/Dr.%20Sandeep%20Singh%20Munday.pdf&lt;/ref&gt;ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ.-ਨੈੱਟ (ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿੱਖਿਆ) ਅਤੇ ਸੈੱਟ (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ) ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੀ.ਐੱਡ. ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://ghscollege.ac.in/index/Dr.%20Sandeep%20Singh%20Munday.pdf&lt;/ref&gt;

== ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ ==
ਮੁੰਡੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਅਧਿਆਪਨਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ ਬਣੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Professors and Research Supervisors |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/PDF/64e087baef8c4.pdf |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਉਹ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 2024 ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Board of Studies (Punjabi) |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/board-of-studies |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਮੁੰਡੇ ਅਰਮਾਨ (ARMAAN) ਨਾਮਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪੀਅਰ-ਰੀਵਿਊਡ ਆਨਲਾਈਨ ਰਿਸਰਚ ਜਰਨਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Dr. Sandeep Singh Munday |title=Armaan Journal ISSN: 2583-9446 |url=https://armaan.org.in/editorilboard.html |website=armaan.org.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ==
ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  
* ਸੱਬੀ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) (2026)
* ਯੂਪੀਐਸਸੀ ਵਾਲਾ ਲਵ ਕਲੈਕਟਰ ਸਾਹਿਬਾ (ਨਾਵਲ - ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ) (2025)
* ''ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ'' (2023)
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਨ'' (2021)  
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ'' (2018)  
* ''ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਲਹਿਰਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Punjabi News Online |url=https://punjabinewsonline.com/?p=52910 |website=punjabinewsonline.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਥਾ ਦੀਪ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Story of Writer Harpreet Sekha |url=https://punjabstar.com/the-story-of-writer-harpreet-sekha/ |website=punjabstar.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਾਵਿ ਉਡਾਰੀ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  
* ''ਅਰਮਾਨੀ ਪੈੜਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  

== ਸੰਸਥਾਗਤ ਯੋਗਦਾਨ ==
2017 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੰ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajasthan Punjabi Association (Reg.) |url=https://panjabtimes.uk/detail/news_32424.aspx |website=panjabtimes.uk |access-date=2025-08-24 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
{{Short description|Indian academic and Punjabi literature scholar}}

[[Category:1982 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:People from Sri Ganganagar district]]
[[Category:Punjabi-language writers]]
[[Category:Indian academics]]
[[Category:Indian principals]]
[[Category:Indian editors]]
[[Category:Punjabi-language scholars]]
[[Category:21st-century Indian writers]]
[[Category:21st-century Indian educators]]</text>
      <sha1>5btfog5dsj95cl8jmrctcnt877vgx5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>847766</id>
      <parentid>847762</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepmunday</username>
        <id>47517</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>847766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7377" sha1="8m6tn0p2g5yiofbphvx3ba18fzvo069" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=August 2025}}
{{Use dmy dates|date=August 2025}}

{{Notability}}
{{More citations needed|date=August 2025}}
{{Infobox person
| name          = ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ
| image         = ਡਾ._ਸੰਦੀਪ_ਸਿੰਘ_ਮੁੰਡੇ.png
| caption       = ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ (2024)
| birth_date    = ਫ਼ਰਵਰੀ 1982
| birth_place   = ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ., ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ
| nationality   = ਭਾਰਤੀ
| occupation    = ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ
| employer      = ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਪੀ.ਜੀ. ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ
| known_for     = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖੋਜ
}}

'''ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ''' (ਜਨਮ ਫ਼ਰਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੋਜਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ. ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ (ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=One moment, please... |url=https://ghscollege.ac.in/index/Dr.%20Sandeep%20Singh%20Munday.pdf |access-date=2026-09-25 |website=ghscollege.ac.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

{{Better source needed|reason=The current source is insufficiently reliable ([[WP:NOTRS]]).|date=ਜੁਲਾਈ 2025}}

== ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=website |title=https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf |url=https://ghscollege.ac.in/index/Dr.%20Sandeep%20Singh%20Munday.pdf |access-date=2026-09-25 |website=ghscollege.ac.in |language=en}}&lt;/ref&gt;ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ.-ਨੈੱਟ (ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿੱਖਿਆ) ਅਤੇ ਸੈੱਟ (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ) ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੀ.ਐੱਡ. ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=website |url=https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf |website=www.ghscollege.ac.in}}&lt;/ref&gt;

== ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ ==
ਮੁੰਡੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਅਧਿਆਪਨਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ ਬਣੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Professors and Research Supervisors |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/PDF/64e087baef8c4.pdf |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਉਹ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 2024 ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Board of Studies (Punjabi) |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/board-of-studies |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਮੁੰਡੇ ਅਰਮਾਨ (ARMAAN) ਨਾਮਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪੀਅਰ-ਰੀਵਿਊਡ ਆਨਲਾਈਨ ਰਿਸਰਚ ਜਰਨਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Dr. Sandeep Singh Munday |title=Armaan Journal ISSN: 2583-9446 |url=https://armaan.org.in/editorilboard.html |website=armaan.org.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ==
ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  
* ਸੱਬੀ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) (2026)
* ਯੂਪੀਐਸਸੀ ਵਾਲਾ ਲਵ ਕਲੈਕਟਰ ਸਾਹਿਬਾ (ਨਾਵਲ - ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ) (2025)
* ''ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ'' (2023)
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਨ'' (2021)  
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ'' (2018)  
* ''ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਲਹਿਰਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Punjabi News Online |url=https://punjabinewsonline.com/?p=52910 |website=punjabinewsonline.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਥਾ ਦੀਪ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Story of Writer Harpreet Sekha |url=https://punjabstar.com/the-story-of-writer-harpreet-sekha/ |website=punjabstar.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਾਵਿ ਉਡਾਰੀ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  
* ''ਅਰਮਾਨੀ ਪੈੜਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  

== ਸੰਸਥਾਗਤ ਯੋਗਦਾਨ ==
2017 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੰ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajasthan Punjabi Association (Reg.) |url=https://panjabtimes.uk/detail/news_32424.aspx |website=panjabtimes.uk |access-date=2025-08-24 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
{{Short description|Indian academic and Punjabi literature scholar}}

[[Category:1982 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:People from Sri Ganganagar district]]
[[Category:Punjabi-language writers]]
[[Category:Indian academics]]
[[Category:Indian principals]]
[[Category:Indian editors]]
[[Category:Punjabi-language scholars]]
[[Category:21st-century Indian writers]]
[[Category:21st-century Indian educators]]</text>
      <sha1>8m6tn0p2g5yiofbphvx3ba18fzvo069</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>847768</id>
      <parentid>847766</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepmunday</username>
        <id>47517</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>847768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7349" sha1="kxkryx4pdaepuce2dkqfp6rdtwkf4hy" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=August 2025}}
{{Use dmy dates|date=August 2025}}

{{Notability}}
{{More citations needed|date=August 2025}}
{{Infobox person
| name          = ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ
| image         = ਡਾ._ਸੰਦੀਪ_ਸਿੰਘ_ਮੁੰਡੇ.png
| caption       = ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ (2024)
| birth_date    = ਫ਼ਰਵਰੀ 1982
| birth_place   = ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ., ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ
| nationality   = ਭਾਰਤੀ
| occupation    = ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ
| employer      = ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਪੀ.ਜੀ. ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ
| known_for     = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖੋਜ
}}

'''ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ''' (ਜਨਮ ਫ਼ਰਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੋਜਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ. ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ (ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=website link- https://ghscollege.ac.in/principal.html |url=https://ghscollege.ac.in/principal.html }}&lt;/ref&gt;

{{Better source needed|reason=The current source is insufficiently reliable ([[WP:NOTRS]]).|date=ਜੁਲਾਈ 2025}}

== ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=website |title=https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf |url=https://ghscollege.ac.in/index/Dr.%20Sandeep%20Singh%20Munday.pdf |access-date=2026-09-25 |website=ghscollege.ac.in |language=en}}&lt;/ref&gt;ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ.-ਨੈੱਟ (ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿੱਖਿਆ) ਅਤੇ ਸੈੱਟ (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ) ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੀ.ਐੱਡ. ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=website Link: https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf |url=https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf }}&lt;/ref&gt;

== ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ ==
ਮੁੰਡੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਅਧਿਆਪਨਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ ਬਣੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Professors and Research Supervisors |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/PDF/64e087baef8c4.pdf |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਉਹ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 2024 ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Board of Studies (Punjabi) |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/board-of-studies |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਮੁੰਡੇ ਅਰਮਾਨ (ARMAAN) ਨਾਮਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪੀਅਰ-ਰੀਵਿਊਡ ਆਨਲਾਈਨ ਰਿਸਰਚ ਜਰਨਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Dr. Sandeep Singh Munday |title=Armaan Journal ISSN: 2583-9446 |url=https://armaan.org.in/editorilboard.html |website=armaan.org.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ==
ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  
* ਸੱਬੀ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) (2026)
* ਯੂਪੀਐਸਸੀ ਵਾਲਾ ਲਵ ਕਲੈਕਟਰ ਸਾਹਿਬਾ (ਨਾਵਲ - ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ) (2025)
* ''ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ'' (2023)
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਨ'' (2021)  
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ'' (2018)  
* ''ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਲਹਿਰਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Punjabi News Online |url=https://punjabinewsonline.com/?p=52910 |website=punjabinewsonline.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਥਾ ਦੀਪ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Story of Writer Harpreet Sekha |url=https://punjabstar.com/the-story-of-writer-harpreet-sekha/ |website=punjabstar.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਾਵਿ ਉਡਾਰੀ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  
* ''ਅਰਮਾਨੀ ਪੈੜਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  

== ਸੰਸਥਾਗਤ ਯੋਗਦਾਨ ==
2017 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੰ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajasthan Punjabi Association (Reg.) |url=https://panjabtimes.uk/detail/news_32424.aspx |website=panjabtimes.uk |access-date=2025-08-24 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
{{Short description|Indian academic and Punjabi literature scholar}}

[[Category:1982 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:People from Sri Ganganagar district]]
[[Category:Punjabi-language writers]]
[[Category:Indian academics]]
[[Category:Indian principals]]
[[Category:Indian editors]]
[[Category:Punjabi-language scholars]]
[[Category:21st-century Indian writers]]
[[Category:21st-century Indian educators]]</text>
      <sha1>kxkryx4pdaepuce2dkqfp6rdtwkf4hy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>847769</id>
      <parentid>847768</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepmunday</username>
        <id>47517</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>847769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7379" sha1="3h4o5kwjytev2zlfm6228mi7krx7pnk" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=August 2025}}
{{Use dmy dates|date=August 2025}}

{{Notability}}
{{More citations needed|date=August 2025}}
{{Infobox person
| name               = ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ
| image              = ਡਾ._ਸੰਦੀਪ_ਸਿੰਘ_ਮੁੰਡੇ.png
| caption            = ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ (2024)
| birth_date         = ਫ਼ਰਵਰੀ 1982
| birth_place        = ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ., ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ
| employer           = ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ
| known_for          = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖੋਜ
}}

'''ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ''' (ਜਨਮ ਫ਼ਰਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੋਜਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ. ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ (ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=website link- https://ghscollege.ac.in/principal.html |url=https://ghscollege.ac.in/principal.html }}&lt;/ref&gt;

{{Better source needed|reason=The current source is insufficiently reliable ([[WP:NOTRS]]).|date=ਜੁਲਾਈ 2025}}

== ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=website |title=https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf |url=https://ghscollege.ac.in/index/Dr.%20Sandeep%20Singh%20Munday.pdf |access-date=2026-09-25 |website=ghscollege.ac.in |language=en}}&lt;/ref&gt;ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ.-ਨੈੱਟ (ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿੱਖਿਆ) ਅਤੇ ਸੈੱਟ (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ) ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੀ.ਐੱਡ. ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=website Link: https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf |url=https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf }}&lt;/ref&gt;

== ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ ==
ਮੁੰਡੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਅਧਿਆਪਨਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ ਬਣੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Professors and Research Supervisors |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/PDF/64e087baef8c4.pdf |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਉਹ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 2024 ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Board of Studies (Punjabi) |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/board-of-studies |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਮੁੰਡੇ ਅਰਮਾਨ (ARMAAN) ਨਾਮਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪੀਅਰ-ਰੀਵਿਊਡ ਆਨਲਾਈਨ ਰਿਸਰਚ ਜਰਨਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Dr. Sandeep Singh Munday |title=Armaan Journal ISSN: 2583-9446 |url=https://armaan.org.in/editorilboard.html |website=armaan.org.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ==
ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  
* ਸੱਬੀ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) (2026)
* ਯੂਪੀਐਸਸੀ ਵਾਲਾ ਲਵ ਕਲੈਕਟਰ ਸਾਹਿਬਾ (ਨਾਵਲ - ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ) (2025)
* ''ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ'' (2023)
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਨ'' (2021)  
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ'' (2018)  
* ''ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਲਹਿਰਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Punjabi News Online |url=https://punjabinewsonline.com/?p=52910 |website=punjabinewsonline.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਥਾ ਦੀਪ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Story of Writer Harpreet Sekha |url=https://punjabstar.com/the-story-of-writer-harpreet-sekha/ |website=punjabstar.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਾਵਿ ਉਡਾਰੀ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  
* ''ਅਰਮਾਨੀ ਪੈੜਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  

== ਸੰਸਥਾਗਤ ਯੋਗਦਾਨ ==
2017 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੰ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajasthan Punjabi Association (Reg.) |url=https://panjabtimes.uk/detail/news_32424.aspx |website=panjabtimes.uk |access-date=2025-08-24 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
{{Short description|Indian academic and Punjabi literature scholar}}

[[Category:1982 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:People from Sri Ganganagar district]]
[[Category:Punjabi-language writers]]
[[Category:Indian academics]]
[[Category:Indian principals]]
[[Category:Indian editors]]
[[Category:Punjabi-language scholars]]
[[Category:21st-century Indian writers]]
[[Category:21st-century Indian educators]]</text>
      <sha1>3h4o5kwjytev2zlfm6228mi7krx7pnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192880</id>
    <revision>
      <id>847738</id>
      <parentid>781298</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="nhcr0ih3odyx4i3wynbcpt4hlqy05um" xml:space="preserve">
{{Infobox sportsperson
| name = Santokh Singh Matharu
| image = 
| caption = 
| full_name = 
| nationality = Kenyan
| birth_date = {{birth date|1942|3|8|df=yes}}&lt;ref name=&quot;SIH&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.sikhsinhockey.com/Default.aspx?id=708601|title = Santokh Singh Matharu|publisher = Sikhs in Hockey|access-date = 5 March 2023}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[Punjab, India|Punjab]], British India
| death_date = {{death date and age|2011|7|21|1942|3|8|df=yes}}
| death_place = [[Nairobi]], Kenya
| sport = [[Field hockey]]
| club = Railway Gymkhana, Nairobi
}}

'''ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ''' (8 ਮਾਰਚ 1942-21 ਜੁਲਾਈ 2011) ਇੱਕ [[ਕੀਨੀਆ]] ਦਾ [[ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ]] ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Santokh Singh Matharu |url=https://www.olympedia.org/athletes/19461 |access-date=7 March 2022 |website=Olympedia}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1964 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 1968 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;SportsRef&quot;&gt;{{Cite sports-reference|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/santokh-singh-matharu-1.html|title=Santokh Singh Matharu Olympic Results|access-date=26 September 2019|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418120828/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/santokh-singh-matharu-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Sports links}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]]</text>
      <sha1>nhcr0ih3odyx4i3wynbcpt4hlqy05um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193002</id>
    <revision>
      <id>847743</id>
      <parentid>842118</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19931" sha1="s2hv82x7er8bwc36ll5biom1b9kqtaj" xml:space="preserve">
{{Infobox military person
| honorific_prefix = [[Lieutenant General]]
| name          = H S Panag
| honorific_suffix = [[PVSM]], [[Ati Vishisht Seva Medal|AVSM]], [[Aide-de-camp|ADC]]
| native_name   = 
| native_name_lang = 
| image         = 
| image_size    = 200px
| alt           = 
| caption       = Panag in 2018
| birth_date    = {{birth date and age|df=yes|1948|12|4}}
| death_date    = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} death date first, then birth date --&gt;
| birth_place   = [[Fatehgarh Sahib district|Mahadian]], [[East Punjab]], [[India]]
| death_place   = 
| placeofburial = 
| placeofburial_label = 
| placeofburial_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nickname      = 
| birth_name    = 
| allegiance    = {{IND}}
| branch        = {{army|India}}
| serviceyears  = 1969 - 2008
| rank          = [[File:Lieutenant General of the Indian Army.svg|22px]] [[Lieutenant General]]
| servicenumber = 
| unit          = [[Mechanised Infantry Regiment|578 ASC BN]]
| commands      = [[File:IA_Central_Command.jpg|20px]] [[Central Command (India)|Central Army]]&lt;br /&gt;[[File:IA_Northern_Command.jpg|20px]][[Northern Command (India)|Northern Army]] &lt;br /&gt;[[XXI Corps (India)|XXI Corps]]&lt;br /&gt;[[31st Indian Armoured Division|31 Armoured Division]]&lt;br /&gt;192 Mountain Brigade&lt;br /&gt;43 Armoured Brigade&lt;br /&gt;[[Mechanised Infantry Regiment|1 Mech Inf]]
| battles       = 
| battles_label = 
| awards        = [[File:Param Vishisht Seva Medal ribbon.svg|20px]] [[Param Vishisht Seva Medal]]&lt;br /&gt;[[File:Ati_Vishisht_Seva_Medal_ribbon.svg|20px]] [[Ati Vishisht Seva Medal]]
| relations     = [[Gul Panag]] (Daughter) 
Sherbir Panag (Son)
| laterwork     = 
| signature     = 
| website       = 
}}

'''ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ''', &lt;small&gt;ਪੀਵੀਐੱਸਐੱਮ, ਏਵੀਐੱਸਐੰਮ&lt;/small&gt; ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਹਨ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹਨ।, ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ [[ਸਾਮਾਜਕ ਮੀਡੀਆ|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ]] 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sify.com/finance/it-s-time-industry-academia-joined-hands-on-ai-for-forces-news-defence-tjxwbzgjdecgb.html|title=It's time industry, academia joined hands on AI for forces|last=Army|first=Indian|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928105626/https://www.sify.com/finance/it-s-time-industry-academia-joined-hands-on-ai-for-forces-news-defence-tjxwbzgjdecgb.html|archive-date=28 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/abhijeet-singer-general-panag-kashmir-stone-pelting-army-jeep-viral-video-971868-2017-04-17|title=Lt Gen HS Panag destroys singer Abhijeet, who called him Pakistan supporter, in a single tweet}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ==
ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1948 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਹਾਦੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਜੱਟ ਸਿੱਖ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਨਲ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਜੋ ਵਿਕਾਸ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ 20 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.colshamshersingh.org/about-col-shamsher-singh.html|title=The Col. Shamsher Singh Foundation|last=Panag|first=Gul|date=30 July 2011|access-date=2014-06-19|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129041434/http://www.colshamshersingh.org/about-col-shamsher-singh.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਪਨਾਗ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ [[ਗੁਲ ਪਨਾਗ]] ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੇਰਬੀਰ ਪਨਾਗ, ਪਨਾਗ ਐਂਡ ਬਾਬੂ ਦੇ ਲਾਅ ਆਫਿਸਜ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਬੁਟੀਕ ਵਿੱਤੀ ਅਪਰਾਧ ਮਾਹਰ ਲਾਅ ਫਰਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://zicklincenter.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/11/Sherbir-Panag_Bio_12102018.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130123336/https://zicklincenter.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/11/Sherbir-Panag_Bio_12102018.pdf|date=30 January 2020}} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੇਰਬੀਰ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਾਲਰ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਕੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਜ਼ਿੱਕਲਿਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਥਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Investigations: What to watch out for in 2015 |url=https://globalinvestigationsreview.com/author/profile/1016832/sherbir-panag}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zicklincenter.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/11/Sherbir-Panag_Bio_12102018.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130123336/https://zicklincenter.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/11/Sherbir-Panag_Bio_12102018.pdf|date=30 January 2020}} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਗੁਰਦੀਪਕ ਕੌਰ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜੋ 'ਆਪ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2021}}ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਵੀ ਹੈ, ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Sikhs in Service of the Indian Army&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.the-south-asian.com/Jan-March2010/Sikh-Regiment.htm|title=SIKHS IN SERVICE OF THE INDIAN ARMY|date=January–March 2010|work=Maj Gen (Retd) CS Panag, YSM, VSM, The South Asian Life &amp; Times}}&lt;/ref&gt;

== ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ ਨੂੰ 21 ਦਸੰਬਰ 1969 ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianarmy.nic.in/writereaddata/documents/miora/ltgen_miora.pdf|title=List of retired Generals, Indian Army|last=Army|first=Indian|date=1 January 2009|work=Indian Army Official Website|access-date=2014-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723182756/http://indianarmy.nic.in/writereaddata/documents/miora/ltgen_miora.pdf|archive-date=23 July 2015}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5ਵੀਂ ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼ (ਐੱਫ. ਐੱਫ) ਦੀ 5ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਅਤੇ [[ਮੈਕਨਾਇਜਡ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ|ਮਕੈਨਾਈਜ਼ਡ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਦੀ 9ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨਾਈਜ਼੍ਡ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਖਡਕਵਾਸਲਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਡਿਫੈਂਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ, ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਆਰਮੀ ਵਾਰ ਕਾਲਜ, ਮਹੂ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਕਾਲਜ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਿਖੇ ਹਨ।

ਪਨਾਗ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵੇਖੀ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ:

* ਭਾਰਤੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ।
* ਇੱਕ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦਿੱਤੀ।
* 31 ਆਰਮਰਡ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦਿੱਤੀ।
* ਦੱਖਣੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਹੜਤਾਲ ਗਠਨ, XXI ਕੋਰ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ।
* ਫੌਜ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਕਮਾਂਡ, ਊਧਮਪੁਰ ਦੇ ਜੀਓਸੀ-ਇਨ-ਸੀ।
* ਫੌਜ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ, ਲਖਨਊ ਦੇ ਜੀ. ਓ. ਸੀ.-ਇਨ-ਸੀ.

ਪਨਾਗ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ (ਸੰਭਾਵਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ) ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;Lt Gen Kapoor to be new VCOAS; Panag, Jamwal to head N, E Cmds&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20061226/546720.html|title=Lt Gen Kapoor to be new VCOAS; Panag, Jamwal to head N, E Cmds|date=26 December 2006|work=Indian Army|access-date=2014-06-19}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 31 ਦਸੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ, ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਬੈਂਚ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨੇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕਮਾਂਡ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 120 ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2008 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/ask-no-questions/2368846|title=Ask No Questions|last=Army|first=Indian|access-date=2025-01-07|archive-date=2019-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190929202529/https://www.outlookindia.com/magazine/story/ask-no-questions/2368846|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਪਨਾਗ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੀਓਡਬਲਯੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫਲਾਈਟ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਪਰਵੇਜ਼ ਮਹਿਦੀ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਏ. ਐਫ. ਦੇ ਏ. ਸੀ. ਐਮ. ਬਣੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/what-happens-when-a-prisoner-of-war-is-captured-from-lt-gen-retd-hs-panag-who-captured-indias-first-pow-2051907.html|title=What Happens When a Prisoner of War is Held: From Lt Gen (Retd) Panag Who Captured India's First POW|last=Army|first=Indian}}&lt;/ref&gt;

ਅਪ੍ਰੈਲ 2000 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਕਮਾਂਡਰ ਪਨਾਗ ਨੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਪਾਰ ਪੁਆਇੰਟ 5310 ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੋਰਬਤ ਲਾ ਸੈਕਟਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਲਡੋਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ 3 ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theprint.in/opinion/as-indians-watch-uri-time-for-army-to-talk-about-other-daring-and-unsung-operations/182638/|title=As Indians watch Uri, time for Army to talk about other daring and unsung operations|last=Army|first=Indian}}&lt;/ref&gt;

ਪਨਾਗ ਨੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ [[Rustom K. Nanavatty|ਰੁਸਤਮ ਕੇ. ਨਾਨਾਵਤੀ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 2001 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ 'ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਕਬੱਡੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਦੇ ਬਟਾਲਿਕ ਤੋਂ [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]] ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਚੰਬ-ਜੌਰੀਅਨ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਪਰ 11 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/911-derailed-army-plan-to-capture-pakistani-posts-along-loc/article26044550.ece|title=9/11 derailed Army's plan to capture Pakistani posts along LoC|last=Army|first=Indian}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿਆਸਤ ==
ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ)]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਧੀ [[ਗੁਲ ਪਨਾਗ]] ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਕਿਰਨ ਖੇਰ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।

== ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ==
ਪਨਾਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ: &lt;ref name=&quot;Lt. Gen. H.S. Panag, List of Retired Officers&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianarmy.nic.in/writereaddata/documents/madras050412.pdf|title=Lt. Gen. H.S. Panag, List of Army Officers|date=1 January 2009|work=Indian Army|access-date=2014-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gallantry Awards List&quot;&gt;{{Cite news|url=http://archive.india.gov.in/hindi/myindia/gallantry_awardslist.php?start=1520|title=Lt. Gen. H.S. Panag, Gallantry Awards List, Govt. of India|date=2008|work=Government of India|access-date=2014-06-19}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

* [[ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=34900|title=Republic Day gallantry and other Defence decorations|date=25 January 2008|work=Press Information Bureau, Government of India, Ministry of Defence|access-date=2014-06-19}}&lt;/ref&gt;
* [[ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]]

=== ਫੌਜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ===
{| style=&quot;margin:1em auto; text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;4&quot; |
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:1em auto; text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;1&quot; |[[ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]]
| colspan=&quot;1&quot; |ਪੂਰਵੀ ਸਟਾਰ
|-
|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ
|ਸੰਗਰਾਮ ਮੈਡਲ
|ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿਜੈ ਮੈਡਲ
|ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਮੈਡਲ
|-
|ਸਾਇਨੀਆ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ
|ਉੱਚ ਉਚਾਈ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ
|ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ
|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮੈਡਲ ਦੀ 50ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ
|-
|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮੈਡਲ ਦੀ 25ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ
|30 ਸਾਲ ਲੰਬੀ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ
|20 ਸਾਲ ਲੰਬੀ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ
|9 ਸਾਲ ਲੰਬੀ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{ਟਵਿਟਰ}}
* H. S. Panag ਵਰਡਪਰੈਸ ਉਤੇ
{{S-start}}
{{s-mil}}
{{succession box|before=Lt Gen O P Nandrajog|title=[[General officer commanding#Usage in the Indian Army|General Officer-Commanding-in-Chief]] [[Central Command (India)|Central Command]]|years=2008–2008|after=Lt Gen J K Mohanty}}
{{succession box|before=Lt Gen [[Deepak Kapoor]]|title=[[General officer commanding#Usage in the Indian Army|General Officer-Commanding-in-Chief]] [[Northern Command (India)|Northern Command]]|years=2006–2008|after=Lt Gen P C Bhardwaj}}
{{s-end}}{{Aam Aadmi Party}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>s2hv82x7er8bwc36ll5biom1b9kqtaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਲਦੀਵੇਲ ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193469</id>
    <revision>
      <id>847578</id>
      <parentid>785314</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="kywv57vumhnww6wfhb2jusrtik4qyvx" xml:space="preserve">
{{Infobox sportsperson
| name = ਵਾਲਦੀਵੇਲ ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ
| image = 
| caption = 
| birth_name = 
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| birth_date = {{birth date and age|1971|8|5|df=yes}}
| birth_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| height = 
| weight = 
| sport = ਦੌੜ
| event = 4 × 100 ਮੀਟਰਸ ਰੀਲੇਅ
| collegeteam = 
| club = 
}}

'''ਵਾਲਦੀਵੇਲ ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ''' (ਜਨਮ 5 ਅਗਸਤ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦੌੜਾਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ 1998 ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ|ਪੀਟੀ ਊਸ਼ਾ]], [[ਰਚਿਤਾ ਮਿਸਤਰੀ]], ਅਤੇ ਈਬੀ ਸ਼ਾਇਲਾ ਦੇ ਨਾਲ 4 x 100 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 44.43 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vijaykumar |first=C.N.R |date=15 December 1998 |title=After the feast, the famine |url=http://www.rediff.com/sports/1998/dec/15e.htm |access-date=4 September 2009 |website=www.rediff.com}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੇ [[2000 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2000 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 4 × 100 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite sports-reference|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ja/valdivel-jayalakshmi-1.html|title=Valdivel Jayalakshmi Olympic Results|access-date=28 August 2017|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418031601/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ja/valdivel-jayalakshmi-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]]</text>
      <sha1>kywv57vumhnww6wfhb2jusrtik4qyvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194669</id>
    <revision>
      <id>847509</id>
      <parentid>844103</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11425" sha1="l7q3x85oc0mzqi7udpt42blutxwqfi2" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name             = ਰੀਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ
| birth_date       = {{Birth year and age|1993}}
| birth_place      = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality      = [[ਭਾਰਤ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]]
| education        = ਆਕਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਕਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ
| known_for        = ਪੇਂਟਿੰਗ
| style            = 
}}

'''ਰੀਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rhea Maheshwari;''' ਜਨਮ 1993 [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]])&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rhea Maheshwari |url=https://www.mutualart.com/Artist/Rhea-Maheshwari/3C0CA293895AF83A |access-date=2023-12-14 |website=Mutual Art}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲੂਜ਼ ਅਤੇ ਜਾਮਨੀ ਪੇਸਟਲ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਪੈਲੇਟ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Blanchard |first=Paris |date=2023-10-18 |title=Finding Home |url=http://craccum.co.nz/arts/finding-home/ |access-date=2023-12-14 |website=Craccum Magazine |language=en-NZ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Tom |first=Blessen |date=2023-10-16 |title=South Asian artists redefine identity and expression with Auckland exhibition |url=https://www.rnz.co.nz/news/indonz/500302/south-asian-artists-redefine-identity-and-expression-with-auckland-exhibition |access-date=2023-12-14 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}&lt;/ref&gt; ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ 17ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਜਾਵਟੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tom |first=Blessen |date=2023-12-12 |title=Auckland gallery spotlights Asian artists |url=https://www.rnz.co.nz/news/indonz/504526/auckland-gallery-spotlights-asian-artists |access-date=2023-12-14 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਦ ਆਰਟ ਪੇਪਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ''ਕਿੱਸ ਤਰਫ'' (2023), ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਜਗਤ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਓਹ ਕੇਹਂਦੀ। &quot;ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।&quot; ਅਤੇ &quot;ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।&quot; 

ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰਬਨ ਅਸਟੇਟ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=OurAuckland |title=Yahaan |url=https://ourauckland.aucklandcouncil.govt.nz/events/2024/03/yahaan/ |access-date=2024-03-13 |website=OurAuckland |language=en |archive-date=2024-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313032933/https://ourauckland.aucklandcouncil.govt.nz/events/2024/03/yahaan/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਡਿਪੋ ਆਰਟਸਪੇਸ, ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਬ੍ਰੋਕਰ ਗੈਲਰੀ, ਪਾਹ ਹੋਮਸਟੇਡ,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-02-18 |title=Conditioner – Group Show |url=https://www.artshousetrust.co.nz/current-exhibitions/conditioner-group-show |access-date=2023-12-14 |website=The Arts House Trust |language=en-NZ |archive-date=2023-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214023915/https://www.artshousetrust.co.nz/current-exhibitions/conditioner-group-show |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਮੈਰੰਗੀ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Exhibitions |url=https://www.hugoprimbs.com/exhibitions |access-date=2023-12-14 |website=hugoprimbs |language=en |archive-date=2023-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214023915/https://www.hugoprimbs.com/exhibitions |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਦ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਰੂਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Ngutu Kākā Gallery - AUT |url=https://stpaulst.aut.ac.nz/exhibitions/past-exhibitions/2019/two-oceans-at-once |access-date=2023-12-14 |website=stpaulst.aut.ac.nz}}&lt;/ref&gt;

== ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ==

* 2024 – ''ਅਮੋਰ ਫੈਬਰਿਕਾ'', ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-21 |title=Rhea Maheshwari, amor fabrica |url=https://artnews.co.nz/exhibition-listing/rhea-maheshwari-amor-fabrica/ |access-date=2024-11-29 |website=Art News Aotearoa |language=en-GB |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202064807/https://artnews.co.nz/exhibition-listing/rhea-maheshwari-amor-fabrica/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 – ''ਈਥਰੀਅਲ ਕੌਸਮੋਗ੍ਰਾਫੀ'', ਡਿਪੂ ਆਰਟਸਪੇਸ, ਆਕਲੈਂਡ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Rhea Maheshwari - Ethereal Cosmography - Depot |url=https://depot.org.nz/event/rhea/ |access-date=2023-12-14 |website=depot.org.nz |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2020 – ''ਏਰੀਅਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ'', ਕਵੀਨਸਟਾਊਨ ਸਮਕਾਲੀ, ਕਵੀਨਸਟਾਊਨ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 

== ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ==

* 2024 – ''ਅੱਜ ਕਲ'', ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=aaj kal {{!}} CoCA Centre of Contemporary Art Toi Moroki |url=https://coca.org.nz/exhibitions/aaj-kal |access-date=2024-11-29 |website=coca.org.nz}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2024 – ''ਟੇਪਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਟਾਈਮ'', MAG ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rhea Maheshwari, The Tapestry of Time - An Exploration of Indian Miniature Art {{!}} Contemporary Hum |url=https://contemporaryhum.com/calendar/rhea-maheshwari-the-tapestry-of-time-an-exploration-of-indian-miniature-art |access-date=2024-11-29 |website=contemporaryhum.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2024 ''– ਸੰਬੰਧ: ਸਮਕਾਲੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ'', ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mahajan |first=Praneeta |date=2024-07-12 |title=Artists to showcase Asian Heritage at Bergman Gallery |url=https://indiannewslink.co.nz/artists-to-showcase-asian-heritage-at-bergman-gallery/ |access-date=2024-11-29 |website=indiannewslink.co.nz |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
* 2024 – ''ਏਓਟੀਰੋਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ'', ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਵਾਇਡਕਟ ਈਵੈਂਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bergman Gallery is delighted to announce representation of Rhea Maheshwari |url=https://artnow.nz/news/bergman-gallery-is-delighted-to-announce-representation-of-rhea-maheshwari |access-date=2024-03-13 |website=Artnow |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2024 – ''ਯਹਾਨ'', ਕੋਰਬਨ ਅਸਟੇਟ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2023 – ''ਪੰਜ ਚਿੱਤਰਕਾਰ,'' ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Five Painters - Bergman Gallery |url=https://artnow.nz/exhibitions/five-painters-bergman-gallery |access-date=2023-12-14 |website=Artnow |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – ''ਘਰ ਕਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ - ਸਮਕਾਲੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਲਾ,'' ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verve |date=2023-06-05 |title=The Art of June |url=https://www.vervemagazine.co.nz/the-art-of-june-2023/ |access-date=2023-12-14 |website=Verve Magazine |language=en-NZ |archive-date=2023-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214023915/https://www.vervemagazine.co.nz/the-art-of-june-2023/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 – ''ਕਿਸ ਤਰਫ਼'', ਦ ਆਰਟ ਪੇਪਰ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-25 |title=The Art Paper HQ |url=https://artnews.co.nz/gallery/the-art-paper-hq/ |access-date=2023-12-14 |website=Art News Aotearoa |language=en-GB |archive-date=2023-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214023915/https://artnews.co.nz/gallery/the-art-paper-hq/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2022 - ''ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ 'ਤੇ'', ਮੈਰੰਗੀ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਮੈਰੰਗੀ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2021 – ''ਐਪਲ, ਕੇਲਾ, ਸਟਾਰ (ਇਮੋਜੀ)'', ਬ੍ਰੋਕਰ ਗੈਲਰੀ, ਕਵੀਨਸਟਾਊਨ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2020 – ''ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ'', ਪਾਹ ਹੋਮਸਟੇਡ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2019 ''– ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਸਮੁੰਦਰ'', ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਕਮਰਾ, ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]]</text>
      <sha1>l7q3x85oc0mzqi7udpt42blutxwqfi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਓਪਿਨੋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194914</id>
    <revision>
      <id>847687</id>
      <parentid>793380</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5000" sha1="o791u123uswrxh35b63kompg9sxps19" xml:space="preserve">{{Infobox prepared food|name=ਸਿਓਪਿਨੋ|image=Cioppino.jpg|image_size=|caption=|alternate_name=|country=[[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]]|region=[[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]]|creator=|course=|served=|main_ingredient=[[ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ]] ([[ਡੰਜਨੈੱਸ ਕੇਕੜਾ]], [[clams]], [[Shrimp and prawn as food|ਝੀਂਗਾ]], [[ਸਕੈਲਪ]], , [[Mussel#As food|ਸਿੱਪਦਾਰ ਮੱਛੀ]], [[Fish as food|ਮੱਛੀ]]), [[ਟਮਾਟਰ]], [[ਵਾਈਨ]]|variations=}}
[[ਤਸਵੀਰ:SF_Cioppino_05of9_(8736304920).jpg|thumb| ਰੋਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਓਪਿਨੋ]]
'''ਸਿਓਪੀਨੋ''' ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਦਾ ਸਟੂ ਹੈ ਜੋ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]], ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਇਤਾਲਵੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਛੀ ਸੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

== ਵੇਰਵਾ ==
ਸਿਓਪਿਨੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕੈਚ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੰਗਨੇਸ ਕੇਕੜਾ, ਕਲੈਮ, ਝੀਂਗਾ, ਸਕੈਲਪ, ਸਕੁਇਡ, ਮੱਸਲ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਨੂੰ [[ਵਾਈਨ]] ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ [[ਟਮਾਟਰ|ਟਮਾਟਰਾਂ]] ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਡਿਸ਼ ਨੂੰ ਟੋਸਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਬਰੈੱਡ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਖੱਟੇ ਆਟੇ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਬਰੈੱਡ। ਇਹ ਰੋਟੀ ਪਾਸਤਾ ਵਾਂਗ ਸਟਾਰਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਸਿਓਪਿਨੋ ਨੂੰ 1800 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮੇਗਸ ਵਾਰਫ ਤੋਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬੀਚ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸ਼ਹਿਰ [[ਜੇਨੋਆ]] ਤੋਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਛੇਰਾ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਂਡਾ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਪਾ ਸਕਣ, ਉਹ ਪਾ ਸਕਣ। ਇਹ ਉਸਦਾ &quot;ਸਿਓਪਿਨੋ&quot; ਬਣ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਮਛੇਰੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਬਣ ਗਿਆ।

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਪਕਵਾਨ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸੂਪਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸਟੂਅ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ''[[ਬੌਇਲਾਬੈਸੇ]]''

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://web.archive.org/web/20230415041203/https://gianni.tv/cioppino-video-recipe-a-san-francisco-christmas-eve-treat/ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਨੌਰਥ ਬੀਚ] ਵੀਡੀਓ ਪਲੱਸ ਟੈਕਸਟ, ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਟੂਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਿਸ਼ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>o791u123uswrxh35b63kompg9sxps19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਨਮੁਗਾਸੁੰਦਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195409</id>
    <revision>
      <id>847649</id>
      <parentid>829381</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9745" sha1="r97u7zjlyvma2gkv7ngw7aodrpr8ksh" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਨਮੁਗਾਸੁੰਦਰੀ
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1937|09|23}}
| birth_place        = 
| death_date         = {{death date and age|df=yes|2012|05|01|1937|09|23}}
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 1962-2003
| children           = ਟੀ.ਕੇ. ਕਾਲਾ, ਨੀਲਾ, ਮਾਲਾ, ਸੇਲਵੀ
| awards             = 
}}

'''ਸ਼ਾਨਮੁਗਾਸੁੰਦਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shanmugasundari;''' 23 ਸਤੰਬਰ 1937 - 1 ਮਈ 2012)&lt;ref name=&quot;dailythanthi1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shankar |date= |title=மூத்த நடிகை சண்முக சுந்தரி மரணம்!- senior actress shanmuga sundari passes away - Oneindia Tamil |url=http://tamil.oneindia.in/movies/news/2012/05/senior-actress-shanmuga-sundari-passes-away-aid0136.html |access-date=2012-05-02 |publisher=Tamil.oneindia.in |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202230259/http://tamil.oneindia.in/movies/news/2012/05/senior-actress-shanmuga-sundari-passes-away-aid0136.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ 750 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਧੀ [[ਟੀ. ਕੇ. ਕਾਲਾ|ਟੀ.ਕੇ. ਕਲਾ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]] ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਡੀਵੇਲੂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਣਮੁਗਸੁੰਦਰੀ ਨੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 45 ਸਾਲ ਰਹੀ ਅਤੇ 750 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;dailythanthi1&quot;/&gt; ਉਸਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਡੀਵੇਲੂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ। ਸ਼ਨਮੁਗਸੁੰਦਰੀ ਨੇ [[ਐਮ ਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ|ਐਮਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਇਧਯਾਕਾਨੀ'', ''ਨੀਰਮ ਨੇਰੁਪਮ'', ''ਕੰਨਨ ਐਨ ਕਦਲਨ'' ਅਤੇ ''ਐਨ ਅੰਨਾਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਲਿਆਣਮ'' ਅਤੇ ''ਵਾਡੀਵੁੱਕੂ ਵਾਲਾਇਕਾਪੂ'' ਵਿੱਚ ਸਿਵਾਜੀ ਗਣੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੇਮਿਨੀ ਗਣੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=நடிகை சண்முகசுந்தரி காலமானார் |url=http://www.dinamani.com/edition/story.aspx?&amp;SectionName=Cinema&amp;artid=591307&amp;SectionID=141&amp;MainSectionID=141&amp;SEO=&amp;Title=தினமணி |archive-url=https://archive.today/20120729180210/http://www.dinamani.com/edition/story.aspx?&amp;SectionName=Cinema&amp;artid=591307&amp;SectionID=141&amp;MainSectionID=141&amp;SEO=&amp;Title=%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AE%AE%E0%AE%A3%E0%AE%BF |archive-date=29 July 2012 |access-date=8 December 2023 |website=Dinamani}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਨਮੁਗਾਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ [[:ta:கலைமாமணி விருது#1982_-_1983|1982-1983 ਦੌਰਾਨ]] ਨਾਟਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] [[ਸਰਕਾਰ]] ਤੋਂ ਕਲਾਈਮਾਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਸ਼ਨਮੁਗਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ 5 ਧੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਟੀਕੇ ਕਲਾ, ਨੀਲਾ, ਮਾਲਾ, ਮੀਨਾ ਅਤੇ ਸੇਲਵੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਟੀ.ਕੇ. ਕਾਲਾ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Grill Mill |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/grill-mill/article15700000.ece |archive-url=https://archive.today/20231208103416/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/grill-mill/article15700000.ece |archive-date=8 December 2023 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਨਮੁਗਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1 ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 4.30 ਵਜੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;dailythanthi1&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=Daily Thanthi Article Pages |url=http://www.dailythanthi.com/article.asp?NewsID=727503&amp;disdate=5/2/2012 |access-date=2012-05-02 |publisher=Dailythanthi.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=தினமலர்&amp;nbsp;&amp;ndash;&amp;nbsp;20 மணிநேரம் முன் |date=2011-04-20 |title=பழம்பெரும் நடிகை சண்முகசுந்தரி மரணம்! - Yahoo! |url=http://tamil.yahoo.com/%E0%AE%AA%E0%AE%B4%E0%AE%AE%E0%AF%8D%E0%AE%AA-%E0%AE%B0-%E0%AE%AE%E0%AF%8D-%E0%AE%A8%E0%AE%9F-%E0%AE%95-105700761.html |access-date=2012-05-02 |publisher=Tamil.yahoo.com |archive-date=2012-07-17 |archive-url=https://archive.today/20120717030314/http://tamil.yahoo.com/%E0%AE%AA%E0%AE%B4%E0%AE%AE%E0%AF%8D%E0%AE%AA-%E0%AE%B0-%E0%AE%AE%E0%AF%8D-%E0%AE%A8%E0%AE%9F-%E0%AE%95-105700761.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yesteryear actress Shanmugasundari passes away - Chennaionline News |url=http://news.chennaionline.com/chennai/Yesteryear-actress-Shanmugasundari-passes-away/5c61a37a-aa51-431b-baea-6e2f66f587c1.col |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605052552/http://news.chennaionline.com/chennai/Yesteryear-actress-Shanmugasundari-passes-away/5c61a37a-aa51-431b-baea-6e2f66f587c1.col |archive-date=2012-06-05 |access-date=2012-05-02 |publisher=News.chennaionline.com}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 74 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।

== ਫਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ਸਾਲ
!ਫ਼ਿਲਮਾਂ
!ਭੂਮਿਕਾ 
!ਨੋਟ
|-
|1960
|ਵਿਜੇਪੁਰੀ ਵੀਰਨ
|ਜੋਤੀ
|
|-
|1962
|ਵਡਿਵਕੁ ਵਲੈ ਕਪੁ ॥
|
|
|-
|1968
|ਕੰਨਨ ਏਨ ਕਾਢਲੰ
|
|
|-
|1968
|ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਲਿਆਣਮ
|
|
|-
|1968
|ਥਿਲਾਨਾ ਮੋਹਨੰਬਲ
|
|
|-
|1969
|ਆਦਿਮਾਈ ਪੇਨ
|
|
|-
|1970
|ਧਾਰੀਸਨਮ
|
|
|-
|1970
|ਐਨ ਅੰਨਾਨ
|
|
|-
|1971
|ਨੀਰਮ ਨੇਰੁਪਮ
|
|
|-
|1971
|ਬਾਬੂ
|
|
|-
|1972
|ਕੁਰਾਠੀ ਮਗਨ
|
|
|-
|1973
|ਮਨੀਪਾਇਲ
|
|
|-
|1975
|ਇਧਾਯਕਾਨੀ
|
|
|-
|1976
|ਊਰੁਕੁ ਉਝੈਪਵਨ
|
|
|-
|1977
|ਨਵਰਾਤਿਨਮ
|ਦਲਾਲ
|
|-
|1978
|ਸਾਕਾ ਪੋਦੁ ਪੋਦੁ ਰਾਜਾ ॥
|
|
|-
|1988
|ਨੇਤਿਆਦੀ
|
|
|-
|1991
|ਨਾਨ ਪੁਡਿਚਾ ਮਪਿਲੈ ॥
|
|
|-
|1992
|ਅਭਿਰਾਮੀ
|
|
|-
|1992
|ਡੇਵਿਡ ਅੰਕਲ
|
|
|-
|1992
|ਓਨਾ ਇਰੁਕਾ ਕਥੁਕਾਨੁਮ
|
|
|-
|1993
|ਨਲਾਤੇ ਨਾਦਕੁਮ
|
|
|-
|1993
|ਪੁਰੁਸ਼ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
|
|
|-
|1994
|ਮਹਾਨਦੀ
|
|
|-
|1994
|ਅਥਾ ਮਾਗ ਰਥਿਨਾਮੇ ॥
|
|
|-
|1994
|ਛੀਨਾ ਮੈਡਮ
|
|
|-
|1994
|ਮਨਸੁ ਰੇਂਦੁਮ ਪਦੁਸੁ ॥
|
|
|-
|1994
|ਸੀਮਨ
|
|
|-
|1994
|ਵਾ ਮਗਲੇ ਵਾ
|
|
|-
|1994
|ਵਰਵੁ ਏਤਨਾ ਸੇਲਵੁ ਪਠਾਣਾ ॥
|
|
|-
|1995
|ਨੈਨ ਪਠਾ ਮਾਗਨੇ
|
|
|-
|1995
|ਅਵਤਾਰਮ
|
|
|-
|1995
|ਤਮੀਝਾਚੀ
|
|
|-
|1996
|ਪਰੰਬਰੈ
|
|
|-
|1996
|ਵਰਾਰ ਸੰਦਿਆਰ
|
|
|-
|1996
|ਵਾਜ਼ਗਾ ਜਨਨਾਯਾਗਮ
|
|
|-
|1996
|ਕਾਲਮ ਮਾਰਿ ਪੋਚੁ ॥
|
|
|-
|1996
|ਸੇਲਵਾ
|
|
|-
|1997
|ਵਾਜ਼ਗਾ ਜਨਨਾਯਗਮ
|
|
|-
|1997
|ਪੋਂਗਾਲੋ ਪੋਂਗਲ
|
|
|-
|1999
|ਪਦੁ ਕੁਡਿਥਾਨਮ
|
|
|-
|2001
|ਮੱਧ ਵਰਗ ਮਾਧਵਨ
|
|
|-
|2001
|ਨਿਨੈਕਥਾ ਨਲਿਲੈ
|
|
|-
|2001
|ਆਨਦੰ ਆਦਿਮਾਈ
|
|
|-
|2001
|ਸਿਗਮਣੀ ਰਮਣੀ
|
|
|-
|2003
|ਜੂਲੀ ਗਣਪਤੀ
|
|
|-
|2003
|ਵਿਨਰ
|
|
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===

* 2002-2005 ''ਮੇਟੀ ਓਲੀ'' ਕਾਮਾਚੀ (ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਪਾਟੀ) ਵਜੋਂ
* 2003-2004 ''ਕੋਲੰਗਾਲ'' ਰਾਜਾਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ
* 2004-2006 ''ਅਹਲਿਆ''

=== ਅਵਾਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! ਸਾਲ
! ਫਿਲਮਾਂ
! ਅਦਾਕਾਰ
! ਨੋਟਸ
|-
| 1991
| ''ਗੈਂਗ ਲੀਡਰ''
| ਨਿਰਮਲਾਮਾ
| ਤਾਮਿਲ ਡੱਬ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ
|-
| 1998
| ''ਗਣੇਸ਼''
| ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ
| ਤਾਮਿਲ ਡੱਬ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]]</text>
      <sha1>r97u7zjlyvma2gkv7ngw7aodrpr8ksh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਕੇ. ਕੇ.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195470</id>
    <revision>
      <id>847653</id>
      <parentid>821851</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17347" sha1="etevp68i0hm8sth9t7gxh22p4dwld4z" xml:space="preserve">
'''ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਕੇ.ਕੇ.''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shahina K. K.''')''',''' ਜਾਂ '''ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਨਫੀਸਾ''',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 September 2020 |title=സ്വന്തം സ്റ്റോറിക്ക് ഇരുപത്തിനാല് മണിക്കൂറിന്റെ എങ്കിലും ആയുസ്സ് ഉണ്ടാകേണ്ടേ? |trans-title=Shahina KK asks mediapersons if their story can last at least 24 hours? |url=https://www.deshabhimani.com/from-the-net/k-k-shahina-on-fb/895285 |website=[[Deshabhimani]] |language=ml}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਗਏ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Shahina K.K., India&quot;&gt;{{Cite web |title=Shahina K.K., India |url=https://cpj.org/awards/shahina-k-k-india/ |access-date=2023-07-19 |website=Committee to Protect Journalists |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[﻿ਆਊਟਲੁੱਕ|''ਆਉਟਲੁੱਕ'']] ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Jayarajan |first=Sreedevi |date=2020-09-17 |title=Kerala scribe to take legal action after right wing paper falsely calls her blast accused |url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-scribe-take-legal-action-after-right-wing-paper-falsely-calls-her-blast-accused |access-date=2020-11-25 |website=[[The News Minute]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''[[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]]'' ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੈ। ਉਹ 2023 ਸੀਪੀਜੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੈਸ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-06-30 |title=Journalist Shahina KK wins International Press Freedom Award 2023 |url=https://www.thenewsminute.com/article/journalist-shahina-kk-wins-international-press-freedom-award-2023-179144 |access-date=2023-07-19 |website=The News Minute |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲਾ ਮੀਡੀਆਪਰਸਨਾਂ ਲਈ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਪੁਲਿਸਿੰਗ ਵਿਰੁੱਧ [[2014 ਕਿੱਸ ਆਫ਼ ਲਵ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ|''ਕਿੱਸ ਆਫ਼ ਲਵ'' ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੈ। [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ, ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ ਨੈਟਵਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atholi |first=Nilena |date=20 February 2020 |title=അനുവാദമില്ലാതെ ആണിന് ലൈംഗികത ആസ്വദിക്കാവുന്ന ഒന്നല്ല ഭാര്യ |trans-title=A wife is not something a man can enjoy without permission |url=https://www.mathrubhumi.com/social/social-issues/marital-rapes-in-kerala-and-few-solutions-to-overcome-1.4545302 |access-date=2020-11-25 |website=[[Mathrubhumi]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kurian |first=Shiba |date=2019-11-21 |title=Apathy vs Empowerment: Did Indian media fail to take 'Me Too' stories forward? |url=https://www.thenewsminute.com/article/apathy-vs-empowerment-did-indian-media-fail-take-me-too-stories-forward-112709 |access-date=2020-11-25 |website=[[The News Minute]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ameerudheen |first=T. A. |date=31 March 2017 |title=As pressure mounts, Kerala TV channel apologises for airing sleaze clip that forced minister to quit |url=https://scroll.in/article/833367/as-pressure-mounts-kerala-tv-channel-apologises-for-airing-sleaze-clip-that-forced-minister-to-quit |access-date=2020-11-25 |website=[[Scroll.in]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:K_k_shahina.jpg|thumb| ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਕੇ.ਕੇ.]]
ਸ਼ਾਹੀਨਾ 2011 ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ &quot;ਓਪਨ&quot; ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shahina KK, Author at Open The Magazine |url=https://openthemagazine.com/author/shahina-kk/page/17/ |access-date=2020-11-25 |website=[[OPEN magazine|Open]] |language=en-GB |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128030605/https://openthemagazine.com/author/shahina-kk/page/17/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''[[ਤਹਿਲਕਾ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-02-07 |title=Police in India must drop charges against Tehelka reporter |url=https://cpj.org/2011/02/police-in-india-must-drop-charges-against-tehelka/ |access-date=2020-11-25 |website=[[Committee to Protect Journalists]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਏਸ਼ੀਅਨੇਟ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saxena |first=Nikita |last2=Dev |first2=Atul |title=Asianet News proved its credibility despite Rajeev Chandrashekar's attempts at interference |url=https://caravanmagazine.in/excerpt/asianet-news-proved-its-credibility-rajeev-chandrashekar-attempts-at-interference |access-date=2020-11-25 |website=[[The Caravan]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vishwanath |first=Apurva |date=2018-08-31 |title=Congress criticises arrests of activists — under a law it had introduced &amp; strengthened |url=https://theprint.in/india/governance/congress-criticises-arrests-of-activists-under-a-law-it-had-introduced-strengthened/108583/ |access-date=2020-11-25 |website=[[ThePrint]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਅਗਿਆਤ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kurian |first=Shiba |date=2018-10-05 |title=Kerala journo files two complaints against Kuwait-based man for issuing rape threats |url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-journo-files-two-complaints-against-kuwait-based-man-issuing-rape-threats-89497 |access-date=2020-11-25 |website=[[The News Minute]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਖਬਾਰ ''ਜਨਮਭੂਮੀ'' ਦੁਆਰਾ ਝੂਠੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ਕੰਮ ==
1997 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਪਹਿਲੇ ਮਲਿਆਮ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asianet News |url=http://india.mom-gmr.org/en/media/detail/outlet/asianet-news/ |access-date=2023-07-19 |website=india.mom-gmr.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਰਿਪੋਰਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲਾਈਵ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਂਕਰਿੰਗ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-02-29 |title=മലയാള ടെലിവിഷനിലെ ആദ്യകാല മാധ്യമപ്രവർത്തകമാർ |url=https://www.keralawomen.gov.in/ml/node/228 |access-date=2023-07-19 |website=Kerala Women |language=ml |archive-date=2023-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719103908/https://www.keralawomen.gov.in/ml/node/228 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਟੀਵੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਲਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;nisaagandhi.blogspot.com&quot;&gt;{{Cite web |title=ചാനല്‍ അടുക്കളകളില്‍ വനിതാ മാധ്യമ പ്രവര്‍ത്തകരുടെ ജീവിതം |url=http://nisaagandhi.blogspot.com/2011/07/blog-post_17.html |access-date=2023-07-19 |language=en}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਵਾਇਨਾਡ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਾਮਦਾਸ ਅਤੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪੀ.ਕੇ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;nisaagandhi.blogspot.com&quot; /&gt; ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰਿਪੋਰਟਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ ਸੀ।

ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ। ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ ਜਨਯੁਗਮ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਿਊਰੋ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਜਨਯੁਗਮ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;muckrack.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Shahina K K's Profile {{!}} Outlook (India) Journalist {{!}} Muck Rack |url=https://muckrack.com/shahina-kk |access-date=2023-07-19 |website=muckrack.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਾਹੀਨਾ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ [[ਤਹਿਲਕਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sweeney |first=Bill |date=2011-02-07 |title=Police in India must drop charges against Tehelka reporter |url=https://cpj.org/2011/02/police-in-india-must-drop-charges-against-tehelka/ |access-date=2023-07-19 |website=Committee to Protect Journalists |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ, [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਅਤੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਖੋਜੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਕਵਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Investigate' the police at your own peril: The case of Tehelka's K K Shahina |url=http://asu.thehoot.org/censorship/-investigate-the-police-at-your-own-peril-the-case-of-tehelka-s-k-k-shahina-8523 |access-date=2023-07-19 |website=asu.thehoot.org/}}&lt;/ref&gt; ਥਲਾਈਕੂਥਲ - ਪੇਂਡੂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਾਸੀਮ ਹੱਤਿਆ ਪ੍ਰਥਾ - ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਿਲਾ ਰਿਪੋਰਟਰ ਲਈ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-03-15 |title=Shahina of Open magazine conferred Chameli Devi award |url=https://www.hindustantimes.com/delhi/shahina-of-open-magazine-conferred-chameli-devi-award/story-khfVvRHx7q2dgCiHFRHCKJ.html |access-date=2023-07-19 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ramalingam|first=Sudha|last2=Ganesan|first2=Subhashini|date=2019|title=End-of-Life Practices in Rural South India: SocioCultural Determinants|journal=Indian Journal of Palliative Care|volume=25|issue=2|pages=224–227|doi=10.4103/IJPC.IJPC_173_18|issn=0973-1075|pmc=6504736|pmid=31114107|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Chatterjee|first=Pyali|date=2014|title=Thalaikoothal: the Practice of Euthanasia in the Name of Custom|url=https://cyberleninka.org/article/n/128286|journal=European Researcher|volume=87|issue=11–2}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ''ਓਪਨ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shahina KK, Author at Open The Magazine |url=https://openthemagazine.com/author/shahina-kk/ |access-date=2023-07-19 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਆਊਟ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਕਤਲ]] ਕੇਸ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-02-11 |title=The Centre insists on death for Rajiv Gandhi assassins |url=https://openthemagazine.com/features/india/the-centre-insists-on-death-for-rajiv-gandhi-assassins/ |access-date=2023-07-19 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਵਾਰੀ ਰੰਗਭੇਦ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LATEST NEWS UPDATES {{!}} Wayanad tribals are soft targets for sterilisation by Shahina KK |url=https://www.im4change.org/latest-news-updates/wayanad-tribals-are-soft-targets-for-sterilisation-by-shahina-kk-5930.html |access-date=2023-07-19 |website=www.im4change.org |language=en |archive-date=2023-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719103909/https://www.im4change.org/latest-news-updates/wayanad-tribals-are-soft-targets-for-sterilisation-by-shahina-kk-5930.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2020 ਵਿੱਚ ਫੈਡਰਲ ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਹ ਹੁਣ ''ਆਉਟਲੁੱਕ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Author Profile: K K Shahina |url=https://www.outlookindia.com/author/shahina-k-k--4245 |access-date=2025-03-14 |archive-date=2024-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128201435/https://www.outlookindia.com/author/shahina-k-k--4245 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਪਰਿਵਾਰ ==
ਸ਼ਾਹੀਨਾ ਕੱਕਨਦ, [[ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਏਰਨਾਕੁਲਮ]] ਵਿੱਚ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ, ਰਾਜੀਵ ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਭਵੀ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਡੀਓ-ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RAJEEV RAMACHANDRAN - Buy Malayalam Books Online {{!}} Mathrubhumi Books |url=https://www.mbibooks.com/writer/rajeev-ramachandran/ |access-date=2023-07-19 |website=www.mbibooks.com}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>etevp68i0hm8sth9t7gxh22p4dwld4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੂ ਐਸ. ਡੌਸਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195490</id>
    <revision>
      <id>847722</id>
      <parentid>843671</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7181" sha1="6hfhxc19f1uiyoerbr0bdt6btahzzqx" xml:space="preserve">{{Infobox military person
| name          = ਸੂ ਐਸ. ਡੌਸਰ
| image         = ਸੂ ਐਸ. ਡੌਸਰ.jpg
| caption       = ਕੈਪਟ ਸੂ ਐਸ. ਡੌਸਰ, ਯੂਐਸਐਨ (ਐਨਸੀ)
| birth_date    = {{ਜਨਮ ਮਿਤੀ|1888|9|20}}
| death_date    = {{ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1972|3|11|1888|9|20}}
| birth_place   = [[ਅਨਾਹੇਮ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]]
| death_place   = 
| placeofburial = 
| placeofburial_label = ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ
| nickname      = 
| allegiance    = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]]
| branch        = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨਰਸ ਕੋਰ|ਜਲ ਸੈਨਾ, ਨਰਸ ਕੋਰ]]
| serviceyears  = 1917 &amp;ndash; 1945
| rank          = [[ਕੈਪਟਨ (ਜਲ ਸੈਨਾ)|ਕੈਪਟਨ]]
| unit          = {{USS|ਰਾਹਤ|AH-1|6}}, {{USS|Argonne|AS-10|6}}, {{USS|ਹੈਂਡਰਸਨ|AP-1|6}}
| commands      = [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ]] ਦੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ
| battles       = [[ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]], [[ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]]
| awards        = [[ਜਲ ਸੈਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]]
| laterwork     = 
}}

ਸੂ ਐਸ ਡੌਸਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਸਨ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ।

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਡੌਸਰ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਸਤੰਬਰ 1888 ਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਅਨਾਹੇਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1914 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਹਸਪਤਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਨਰਸਿੰਗ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

== ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਡੌਸਰ ਸਤੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨੇਵਲ ਬੇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਨੰਬਰ 3 ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਫ਼ ਨਰਸ ਦਾ ਗ੍ਰੇਡ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਖੇ ਯੂਐਸ ਨੇਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਗ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਚੀਫ਼ ਨਰਸ ਡੌਸਰ ਨੇ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਗੁਆਮ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਿਲੇਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੇਵਲ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਾਰਨ ਜੀ. ਹਾਰਡਿੰਗ ਦੀ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ। [1]

1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਡੌਸਰ ਕਈ ਨੇਵੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਚੀਫ਼ ਨਰਸ ਸੀ।

== ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ ==
ਡੌਸਰ ਨੂੰ 1939 ਵਿੱਚ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦਾ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਕੋਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੋਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ 1945 ਤੱਕ 436 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 11,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਜੁਲਾਈ 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਸਥਾਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰੈਂਕ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕੈਪਟਨ ਦਾ ਅਸਥਾਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 1944 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਪਤਾਨੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਅਸਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।[1] ਕੈਪਟਨ ਡੌਸਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇਵੀ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਸਰਵਿਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

== ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਡਾਉਸਰ ਦੀ ਮੌਤ 11 ਮਾਰਚ 1972 ਨੂੰ ਹੋਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==

* {{cite book|last=Cooper|first=Page|title=Navy Nurse|year=1946|publisher=Whittlesey House, McGraw-Hill Book Company, Inc|oclc=1399586}}
* {{cite book|last=Sterner|first=Doris M.|title=In and Out of Harm's Way: A history of the U.S. Navy Nurse Corps|year=1997|publisher=Peanut Butter Publishing|location=[[Seattle, WA]]|isbn=0-89716-706-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/inoutofharmsway00dori}}
* {{cite book|last=Godson|first=Susan H.|title=Serving Proudly: A history of Women in the U.S. Navy|url=https://archive.org/details/servingproudlyhi0000gods|year=2001|publisher=[[Naval Institute Press]]|location=[[Annapolis, MD]]|isbn=1-55750-317-6}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://web.archive.org/web/20000819020908/http://www.history.navy.mil/photos/prs-tpic/nurses/nurses.htm Nurses and the U.S. Navy -- Overview and Special Image Selection] Naval Historical Center
* [https://web.archive.org/web/20070919002208/http://history.navy.mil/photos/pers-us/uspers-d/s-dausr.htm Sue S. Dauser] Naval Historical Center
{{s-start}}
{{succession box|before=[[Myn M. Hoffman]]|title=[[United States Navy Nurse Corps|Superintendent, Navy Nurse Corps]]|years=1939-1945|after=[[Nellie Jane DeWitt]]}}
{{s-end}}


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]]</text>
      <sha1>6hfhxc19f1uiyoerbr0bdt6btahzzqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੇਨਹ ਹਿਗਬੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195990</id>
    <revision>
      <id>847563</id>
      <parentid>843449</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8288" sha1="s9thh7sy6kw9a0kdchzxv8drtwgy535" xml:space="preserve">{{Infobox military person
| name          = ਲੇਨਾਹ ਸਟਕਲਿਫ਼ ਹਿਗਬੀ
| image         = ਲੇਨਾਹ ਹਿਗਬੀ.ਜੇਪੀਜੀ
| birth_date    = {{ਜਨਮ ਮਿਤੀ|1874|5|18}}
| death_date    = {{ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1941|01|10|1874|05|18}}
| birth_place   = [[ਚੈਥਮ, ਨਿਊ ਬਰੰਸਵਿਕ]], ਕੈਨੇਡਾ
| death_place   = [[ਵਿੰਟਰ ਪਾਰਕ, ​​ਫਲੋਰੀਡਾ]], ਅਮਰੀਕਾ।
| placeofburial = [[ਆਰਲਿੰਗਟਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਬਰਸਤਾਨ]]&lt;br&gt;(ਸੈਕਸ਼ਨ 3, ਸਾਈਟ 1797-WS)
| placeofburial_label = ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ
| nickname      = 
| allegiance    = [[United States of America]]
| branch        = {{ਝੰਡਾ ਚਿੱਤਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਝੰਡਾ (1864–1959).svg|size=23px}} [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਜਲ ਸੈਨਾ]]
| serviceyears  = 1908–1922
| rank          = ਚੀਫ਼ ਨਰਸ
| commands      = [[ਯੂ.ਐਸ. ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ]] ਦੇ [[ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ|ਸੁਪਰਡੈਂਟ]] (1911–22)
| battles       = [[ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਧ  I]]
| awards        = [[ਫਾਈਲ:Navy Cross ribbon.svg|35 px]] [[Navy Cross]]
| spouse        = [[ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ)|ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ]] ਜੌਨ ਹੈਨਲੀ ਹਿਗਬੀ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮਰੀਨ ਕੋਰ|USMC]]
| laterwork     = 
}}

'''ਲੇਨਹ ਐਚ. ਸਟਕਿੱਫ ਹਿਗਬੀ''' (18 ਮਈ, 1874-10 ਜਨਵਰੀ, 1941) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਜੰਮਪਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਨਰਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਯੂਐਸ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 June 2016 |title=Mabus Names DDG After First Woman Awarded Navy Cross |url=https://news.usni.org/2016/06/14/mabus-names-ddg-higbee |publisher=United States Naval Institute}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਹਿਗਬੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਮਈ 1874 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨਿਊ ਬਰੰਸਵਿਕ ਦੇ ਚੈਥਮ ਵਿੱਚ ਲੇਨਾਹ ਐੱਚ. ਸਟਕਲਿਫ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।[1] ਉਸਨੇ 1899 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਨਰਸਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਲੇਨਾਹ ਹਿਗਬੀ ਨੇ 1908 ਵਿੱਚ ਫੋਰਡਹੈਮ ਹਸਪਤਾਲ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।

1899 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਮਰੀਨ ਕੋਰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਜੌਨ ਐੱਚ. ਹਿਗਬੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।[1] ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਹਿਗਬੀ ਦੀ ਮੌਤ 1898 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੌਨ ਹਿਗਬੀ ਨੇ 1861 ਤੋਂ 1898 ਤੱਕ ਮਰੀਨ ਕੋਰ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਅਪ੍ਰੈਲ 1908 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਰਲਿੰਗਟਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।[2]

== ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮੌਤ ==
ਅਕਤੂਬਰ 1908 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਯੂ.ਐਸ. ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਹ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਇਹ ਨਰਸਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ &quot;ਦਿ ਸੈਕਰਡ ਟਵੰਟੀ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਵੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਨ।[1] ਜਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਰਸ ਕੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 22 ਤੋਂ 44 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅਣਵਿਆਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। 34 ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਹਿਗਬੀ ਨੇ ਇਹ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।[2]

ਉਸਨੂੰ 1909 ਵਿੱਚ ਚੀਫ਼ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਲੇਨਾਹ ਹਿਗਬੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 1909 ਵਿੱਚ ਨੌਰਫੋਕ ਨੇਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਫ਼ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ।[1]

ਜਨਵਰੀ 1911 ਵਿੱਚ, ਹਿਗਬੀ ਯੂਐਸ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਬਣੀ।[1] ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੋਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ, ਚੀਫ਼ ਨਰਸ ਹਿਗਬੀ ਨੇਵੀ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਨੇਵੀ ਨਰਸਾਂ ਮੈਰੀ ਲੁਈਸ ਹਿਡੇਲ, ਲਿਲੀਅਨ ਐਮ. ਮਰਫੀ ਅਤੇ ਐਡਨਾ ਈ. ਪਲੇਸ ਨੂੰ ਵੀ 1920 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ I ਸੇਵਾ ਲਈ ਨੇਵੀ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫਲੂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਕਰਮਣ ਕੀਤਾ।[2][3][4

== ਵਿਰਾਸਤ ==
ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਹਨ;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==

* {{cite book|last=Sterner|first=Doris M.|title=In and Out of Harm's Way: A history of the U.S. Navy Nurse Corps|year=1997|publisher=[[Peanut Butter Publishing]]|location=[[Seattle, WA]]|isbn=0-89716-706-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/inoutofharmsway00dori}}
* {{cite book|last=Godson|first=Susan H.|title=Serving Proudly: A History of Women in the U.S. Navy|url=https://archive.org/details/servingproudlyhi0000gods|year=2001|publisher=[[Naval Institute Press]]|location=[[Annapolis, MD]]|isbn=1-55750-317-6}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category|Lenah Higbee}}

* [https://web.archive.org/web/20141216001514/http://www.history.navy.mil/photos/pers-us/uspers-h/l-higbee.htm Photos of Lenah Higbee]
* [https://web.archive.org/web/20000819020908/http://www.history.navy.mil/photos/prs-tpic/nurses/nurses.htm Nurses and the U.S. Navy  –Overview and Special Image Selection] Naval Historical Center
* [https://www.history.navy.mil/research/histories/biographies-list/bios-h/higbee-lenah-s.html Lenah Sutcliffe Higbee] Naval History and Heritage Command
* {{cite web |date=28 June 2023 |title=Lehah H. Sutcliffe Higbee |url=http://www.arlingtoncemetery.net/lhshigbee.htm |publisher=at ArlingtonCemetery.net |id=(Unofficial website)}}&lt;!--non-RS [[WP:SPS]] website, do not use for citations --&gt;
{{s-start}}
{{s-mil}}
{{succession box|before=[[Esther Hasson]]|title=[[United States Navy Nurse Corps|Superintendent of the Navy Nurse Corps]]|years=1911–1922|after={{nowrap|[[Josephine Beatrice Bowman]]}}}}
{{s-end}}


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1941]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1874]]</text>
      <sha1>s9thh7sy6kw9a0kdchzxv8drtwgy535</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਨੀਤਾ ਅਗਰਵਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196019</id>
    <revision>
      <id>847707</id>
      <parentid>799537</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10818" sha1="qyygkjdtzu6n4vd1uk4u2xt8pokz45q" xml:space="preserve">'''ਸੁਨੀਤਾ ਅਗਰਵਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sunita Agarwal;''' ਜਨਮ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1966) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਜੱਜ]] ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ [[ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ|ਮੁੱਖ ਜੱਜ]] ਹੈ। ਉਹ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਜੱਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Hon'ble Mrs. Justice Sunita Agarwal |url=http://allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=174 |access-date= |website=Allahabad High Court}}&lt;/ref&gt;

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ 21 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਦੇ ਵਾਧੂ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ 6 ਅਗਸਤ 2013 ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਸਥਾਈ ਜੱਜ ਬਣੀ, ਅਤੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2028 ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ [[ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ|ਮੁੱਖ ਜੱਜ]] ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-11-18 |title=Eight new Additional Judges for Allahabad HC |url=https://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/eight-new-additional-judges-for-allahabad-hc_742573.html |access-date=2020-11-04 |website=Zee News |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਜੱਜਸ਼ਿਪ ==
ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-05-06 |title=Petitioner's residence alone can't determine court's jurisdiction: Allahabad HC |url=https://www.hindustantimes.com/lucknow/petitioner-s-residence-alone-can-t-determine-court-s-jurisdiction-allahabad-hc/story-3E9rYGYZZISyb1cM0MjBNM.html |access-date=2020-11-04 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

2018 ਵਿੱਚ, ਅਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਜੱਜ ਨਾਹੀਦ ਆਰਾ ਮੂਨਿਸ ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੈਨਲ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ (ਰੋਕਥਾਮ, ਮਨਾਹੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਰਣ) ਐਕਟ, 2013 ਦੇ ਉਪਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 December 2013 |title=Panel Set up to Probe Sexual Harassment Complaints in Courts |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2013/dec/22/panel-set-up-to-probe-sexual-harassment-complaints-in-courts-554297.html |access-date=2020-11-04 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=PTI |date=22 December 2013 |title=Panel set up to probe sexual harassment complaints in courts |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/panel-set-up-to-probe-sexual-harassment-complaints-in-courts/article20702691.ece1 |access-date=2020-11-04 |website=@businessline |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਜੱਜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੇਕਰ ਮਾਮਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਵੇ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਇਸ ਕੇਸ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪੰਜ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਬੈਂਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਗਾਊਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿੱਧੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 'ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਾਤਾਂ' ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Under special circumstances one can directly approach HC for anticipatory bail Allahabad HC |url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2020/03/03/lgd23-up-hc-anticipatory%20bail.html |access-date=2020-11-04 |website=The Week |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ, ਅਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੱਜ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 2020|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੌਰਾਨ ਲੌਕਡਾਊਨ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਦੇ ਪੈਕੇਟ ਵੰਡਦੇ ਸਮੇਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ 'ਅਣਉਚਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ' ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਲੌਕਡਾਊਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Make people aware about fallout of lockdown violation : Allahabad HC to police |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/make-people-aware-about-fallout-of-lockdown-violation--allahabad-hc--to-police/1877962 |access-date=2020-11-04 |website=Outlook India |archive-date=2020-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110203924/https://www.outlookindia.com/newsscroll/make-people-aware-about-fallout-of-lockdown-violation--allahabad-hc--to-police/1877962 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਜ਼ੇਨਹੂਆ ਡਾਟਾ ਲੀਕ ==
ਸਤੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ]]'' ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਗਰਵਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 30 ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ, ਸੀਈਓ, ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੰਪਨੀ, ਜ਼ੇਨਹੁਆ ਡੇਟਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। 2020 ਦੀਆਂ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਝੜਪਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਜ਼ੇਂਹੁਆ ਡੇਟਾ ਲੀਕ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜ਼ੇਂਹੁਆ ਡੇਟਾ ਦੇ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸਬੰਧ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-15 |title=CJI to top regulators, serving and retired: 30 judges on China-monitored list |url=https://indianexpress.com/article/express-exclusive/cji-to-top-regulators-serving-and-retired-30-judges-on-china-monitored-list-6596371/ |access-date=2020-11-04 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-09-15 |title=China watching: President, PM, key Opposition leaders, Cabinet, CMs, Chief Justice of India…the list goes on |url=https://indianexpress.com/article/express-exclusive/china-watching-big-data-president-kovind-pm-narendra-modi-opposition-leaders-chief-justice-of-india-zhenhua-data-information-technology-6594861/ |access-date=2020-11-04 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-15 |title=30 judges on China-monitored list! From CJI to top regulators, serving and retired on dragon's radar |url=https://www.financialexpress.com/defence/30-judges-on-china-monitored-list-from-cji-to-top-regulators-serving-and-retired-on-dragons-radar/2083484/ |access-date=2020-11-04 |website=The Financial Express |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੱਜ]]</text>
      <sha1>qyygkjdtzu6n4vd1uk4u2xt8pokz45q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਲਮਸਟ੍ਰੋਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196113</id>
    <revision>
      <id>847546</id>
      <parentid>845890</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8690" sha1="5pfuwz40bcoxvjbcn8vqns1xnay0qbz" xml:space="preserve">
'''ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਲਮਸਟ੍ਰੋਮ''' ਐਮਬੀਈ ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Lakshmi Holmström;''' 1 ਜੂਨ 1935 - 6 ਮਈ 2016)&lt;ref name=&quot;MM&quot;&gt;{{Cite web |title=Our lady of Tamil literature |url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Our-lady-of-Tamil-literature/articleshow/52169703.cms |access-date=8 May 2016 |website=Mumbai Mirror |archive-date=8 ਮਈ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508130027/http://mumbaimirror.com/mumbai/others/Our-lady-of-Tamil-literature/articleshow/52169703.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ, [[ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ|ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ]], ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਗਲਪ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਤਾਮਿਲ ਲੇਖਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੌਨੀ, ਪੁਧੂਮਾਈਪੀਥਨ, [[ਅਸੋਕਾਮਿਤ੍ਰਾਨ|ਅਸ਼ੋਕ ਮਿੱਤਰਨ]], ਸੁੰਦਰਾ ਰਾਮਾਸਮੀ, [[ਸੀ ਐਸ ਲਕਸ਼ਮੀ|ਸੀਐਸ ਲਕਸ਼ਮੀ]], [[ਬਾਮਾ (ਲੇਖਕ)|ਬਾਮਾ]] ਅਤੇ ਇਮਾਇਮ, ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸਨ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==
1935 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸਲੇਮ ਵਿੱਚ ਪਾਲ ਡੇਵਿਡ ਦੇਵਾਨੰਦਨ ਅਤੇ ਹੰਨਾਹ (ਨੀ ਅਮਰੂਵਤੀ) ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ [[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੰਮ [[ਆਰ. ਕੇ. ਨਰਾਇਣ|ਆਰ.ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ]] ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਸੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਉਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਲਿਦਾ (ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਂਡ ਆਰਟਸ ਆਰਕਾਈਵ) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਟਰੱਸਟੀ ਸੀ - ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੂਲ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |author=Manoj Nair |date=23 April 2001 |title=A Number of Great Indian Writers Are Not Known in the Rest of the World |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?211410 |accessdate=5 January 2010 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook Magazine]] |archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101107214747/http://outlookindia.com/article.aspx?211410 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rlf2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.rlf.org.uk/fellowshipscheme/profile.cfm?fellow=30&amp;menu=2|title=Current Fellows – Lakshmi Holmström|work=The Royal Literary Fund|accessdate=5 January 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716143849/http://www.rlf.org.uk/fellowshipscheme/profile.cfm?fellow=30&amp;menu=2|archivedate=16 July 2011|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oup12&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/LiteratureEnglish/WorldLiterature/Asia/?view=usa&amp;ci=9780195698435|title=Sangati Events|work=[[Oxford University Press]]|accessdate=5 January 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604161159/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/LiteratureEnglish/WorldLiterature/Asia/?view=usa&amp;ci=9780195698435|archivedate=4 June 2011|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cwd2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.crosswordbookstores.com/Html/cwba-winners%202004.htm|title=The Hutch Crossword Book Award 2006 for Indian Language Fiction Translation|work=[[Crossword Bookstores]]|accessdate=5 January 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100131204559/http://www.crosswordbookstores.com/Html/cwba-winners%202004.htm|archivedate=31 January 2010|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Malashri Lal |author-link=Malashri Lal |date=29 June 2009 |title=On Back Stage |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?250309 |accessdate=5 January 2010 |work=Outlook Magazine |archive-date=17 ਅਗਸਤ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817015222/http://www.outlookindia.com/article.aspx?250309 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toi2&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Tamil-poems-find-an-English-audience/articleshow/4920825.cms|title=Tamil poems find an English audience|work=[[The Times of India]]|publisher=[[The Times Group]]|date=22 August 2009|accessdate=5 January 2010}}&lt;/ref&gt;

2003 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ [[ਨੌਰਿਜ|ਨੌਰਵਿਚ]] ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਐਂਗਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੰਡ ਦੀ ਫੈਲੋ ਸੀ ।

ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ 2011 ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (MBE) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਮੌਤ ==
ਉਸਦੀ ਮੌਤ 6 ਮਈ 2016 ਨੂੰ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੌਰਵਿਚ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ।

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==

* [[ਬਾਮਾ (ਲੇਖਕ)|ਬਾਮਾ]] ਦੁਆਰਾ ''ਕਾਰੂਕੂ'' ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗਲਪ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2000 ਦਾ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ।
* [[ਸੀ ਐਸ ਲਕਸ਼ਮੀ|ਸੀਐਸ ਲਕਸ਼ਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ''ਇਨ ਏ ਫੋਰੈਸਟ, ਏ ਡੀਅਰ'' ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗਲਪ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2006 ਦਾ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ।
* 2007 ''ਇਯਾਲ ਵਿਰੁਧੂ'' ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ, ਦ ਤਾਮਿਲ ਲਿਟਰੇਰੀ ਗਾਰਡਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
* ਸੁੰਦਰਾ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ''ਬੱਚੇ, ਔਰਤਾਂ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ'' ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗਲਪ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2015 ਦਾ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zafar Anjum |date=29 April 2015 |title=India: Raymond Crossword Book Award 2014 winners announced |url=http://kitaab.org/2015/04/29/india-raymond-crossword-book-award-2014-winners-announced/ |access-date=29 April 2015 |publisher=kitaab.org}}&lt;/ref&gt;
* 2016 ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਏ.ਕੇ. ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਕਿਤਾਬ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਫਾਰ ''ਚਿਲਡਰਨ, ਵੂਮੈਨ ਐਂਡ ਮੈਨ'' ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਾ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ, ਪੈਂਗੁਇਨ ਬੁੱਕਸ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ''ਕੁਝੰਡਾਈਗਲ, ਪੇਂਗਲ, ਅੰਗਲ ਦੇ'' ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]]</text>
      <sha1>5pfuwz40bcoxvjbcn8vqns1xnay0qbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੌਰੀ ਐਂਡਰਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196414</id>
    <revision>
      <id>847569</id>
      <parentid>803017</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7772" sha1="39l8z9701zrxxb2vcmrcqs93sdmq2fl" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| background        = solo_singer
| name              = ਲੌਰੀ ਐਂਡਰਸਨ
| image             = Laurie Anderson at the New Zealand Festival of the Arts lunch 2020 (cropped).jpg
| landscape         = yes
| caption           = ]2020 ਵਿੱਚ ਐਂਡਰਸਨ
| birth_name        = ਲੌਰਾ ਫਿਲਿਪਸ ਐਂਡਰਸਨ
| alias             = 
| birth_date        = {{birth date and age|1947|06|05}}
| birth_place       = ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ, ਯੂ.ਐੱਸ.
| genre             = 
| years_active      = 1969–ਮੌਜੂਦ
| label             = 
| spouse            = 
| website           = {{URL|laurieanderson.com}}
| occupations       = {{hlist|ਸੰਗੀਤਕਾਰ|ਸੰਗੀਤਕਾਰ|ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਕਾਰ|ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ}}
| instruments       = 
}}

'''ਲੌਰਾ ਫਿਲਿਪਸ''' &quot; '''ਲੌਰੀ''' &quot; '''ਐਂਡਰਸਨ''' (ਜਨਮ 5 ਜੂਨ, 1947) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਐਵਾਂ ਗਾਰਦ|ਐਵਾਂ-ਗਾਰਡ]] ਕਲਾਕਾਰ,&lt;ref name=&quot;Allmusic&quot;&gt;{{Cite web |last=Ankeny |first=Jason |title=Laurie Anderson Biography |url=http://www.allmusic.com/artist/laurie-anderson-mn0000785773/biography |access-date=June 12, 2016 |website=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;&gt;{{Cite web |last=Fletcher |first=Kenneth R. |title=Anderson: The celebrated performance artist discusses Andy Warhol, NASA and her work at McDonald's |url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/laurie-anderson-779875/ |access-date=June 12, 2016 |website=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]}}&lt;/ref&gt; ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ, ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot; /&gt; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਨ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਮੇਜਰੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ।&lt;ref name=&quot;Amirkhanian2&quot;&gt;Amirkhanian, Charles. [http://www.dramonline.org/albums/new-music-for-electronic-and-recorded-media-women-in-electronic-music-1977-2/notes &quot;Women in Electronic Music – 1977&quot;]. Liner note essay. [[New World Records]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Allmusic&quot; /&gt; ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ &quot; ਓ ਸੁਪਰਮੈਨ &quot; ਗੀਤ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਐਂਡਰਸਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ &quot;''ਬਿਗ ਸਾਇੰਸ&quot;'' 1982 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਐਲਬਮਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1986 ਦੀ ਕੰਸਰਟ ਫਿਲਮ ''&quot;ਹੋਮ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰੇਵ&quot;'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AE160D Unit 11: Laurie Anderson |url=http://arted.osu.edu/160/11_Anderson.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201215440/http://arted.osu.edu/160/11_Anderson.php |archive-date=December 1, 2007}}&lt;/ref&gt; ਐਂਡਰਸਨ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕੰਮ, ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਕਲਾ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀਡੀ-ਰੋਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Chic&quot;&gt;{{Cite web |last=Sachs |first=Ben |date=November 11, 2015 |title=Electronic musician Laurie Anderson takes to the big screen |url=http://chicagoreader.com/chicago/heart-of-a-dog-laurie-anderson-9-11-surveillance/Content?oid=19987081 |access-date=June 12, 2016 |website=[[Chicago Reader]] |archive-date=ਨਵੰਬਰ 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121233305/http://www.chicagoreader.com/chicago/heart-of-a-dog-laurie-anderson-9-11-surveillance/Content?oid=19987081 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਟ੍ਰਿਬੇਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਐਂਡਰਸਨ 1992 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਲੂ ਰੀਡ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਤੋਂ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 25, 2008 |title=Lou Reed and Laurie Anderson Wed – Weddings, Laurie Anderson, Lou Reed |url=http://www.people.com/people/article/0,,20195600,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424232702/http://www.people.com/people/article/0,,20195600,00.html |archive-date=April 24, 2016 |access-date=October 2, 2011 |website=[[People Magazine|People]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=6 Music – Laurie &amp; Lou's big day |url=https://www.bbc.co.uk/6music/news/20080501_laurie.shtml |access-date=April 24, 2014 |publisher=BBC |archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111200205/http://www.bbc.co.uk/6music/news/20080501_laurie.shtml |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 6, 2013 |title=Laurie Anderson Says Final Farewell to Lou Reed |url=http://music.yahoo.com/news/laurie-anderson-says-final-farewell-to-lou-reed-174603510.html |access-date=October 7, 2013 |publisher=Yahoo Music}}&lt;/ref&gt;

ਐਂਡਰਸਨ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਧਿਆਨ]] ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;skepticspath.org&quot;&gt;{{Cite web |last=Snibbe |first=Scott |date=May 3, 2022 |title=LAURIE ANDERSON'S BUDDHISM: ART, MEDITATION, AND DEATH AS ADVENTURE |url=https://www.skepticspath.org/podcast/laurie-andersons-buddhism-art-meditation-and-dying-well/ |access-date=February 26, 2024 |website=A Skeptic's Path to Enlightenment}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1977 ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਈਟ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੀਟਰੀਟ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ।&lt;ref name=&quot;skepticspath.org&quot; /&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ [[ਤਿਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਧੀ]] ਗੁਰੂ ਮਿੰਗਯੂਰ ਰਿੰਪੋਚੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;skepticspath.org&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]]</text>
      <sha1>39l8z9701zrxxb2vcmrcqs93sdmq2fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਪਾਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196434</id>
    <revision>
      <id>847519</id>
      <parentid>832191</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12286" sha1="7w0833vs0s6jj7kznbi4hf0pwbuypux" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| honorific_prefix   = ਸਾਗਰ ਕੰਨਿਆ&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;[http://mcomments.outlookindia.com/story.aspx?sid=4&amp;aid=205437 Unknown]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| name               = ਰੁਪਾਲੀ ਰੇਪਾਲੇ
| image              = File:Rupali Repale receiving National Adventure Award.jpg{{!}}border&lt;!-- Please do not change to a different image unless a very specific reason is given for doing so and consensus has been achieved in the talk page. Such image additions will be reverted --&gt;
| image_size         = 
| alt                = ਰੁਪਾਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ
| caption            = ਰੀਪਲੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ{{!}}ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pg0699/pg9ju99/0906994.html|title=Untitled Page}}&lt;/ref&gt;
| birth_date         = {{birth date and age |df=yes|1982|2|3}}
| birth_place        = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = 
| parents            = 
| relatives          = 
| website            = {{url|http://www.rupaliaqua.com}}
}}

'''ਰੁਪਾਲੀ ਰਾਮਦਾਸ ਰੇਪਾਲੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rupali Ramdas Repale;''' ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1982 ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ), ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਓਪਨ-ਵਾਟਰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਤੈਰਾਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਐਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ 15 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਸੋਲੋ ਤੈਰਾਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 16 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 7 ਮਿੰਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ ਤੈਰਾਕੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ 1994 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸਫਲ ਤੈਰਾਕ (12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rupali Ramdas Repale 1994 &amp;#124; Channel Swimming Association |url=http://www.channelswimmingassociation.com/swim/2942/rupali-ramdas-repale/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=English Channel swim by Rupali Ramdas Repale on 15 August 1994 {{!}} Dover.UK.com |url=https://www.dover.uk.com/channel-swimming/swims/1994-08-15/rupali-ramdas-repale |access-date=2025-02-20 |website=www.dover.uk.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=CSA Awards &amp;#124; Channel Swimming Association |url=http://www.channelswimmingassociation.com/awards/?award=43&amp;year=1994}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਪਾਲਕ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਬਾਸ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਕੁੱਕ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਰੋਬੇਨ ਆਈਲੈਂਡ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ-ਧਰਮਤਾਰ ਚੈਨਲ ਤੈਰਾਕੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/2000/03/25/stories/0725100c.htm Unknown]{{Dead link|date=April 2021|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 February 2022 |title=Water Nymph &amp;#124; Outlook India Magazine |url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/water-nymph/205437 |access-date=24 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010044758/https://www.outlookindia.com/magazine/story/water-nymph/205437 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਰੁਪਾਲੀ ਰੇਪਾਲੇ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਮਦਾਸ ਰੇਪਾਲੇ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਰੇਪਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿੱਤੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਨ। ਪੇਂਡੂ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਭਾਂਡੁਪ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਰੁਪਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬ੍ਰਾਈਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਭਾਂਡੁਪ-(ਪੱਛਮ) ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Telegraph - Calcutta : Careergraph |url=http://www.telegraphindia.com/1050504/asp/careergraph/story_4694804.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703135918/http://www.telegraphindia.com/1050504/asp/careergraph/story_4694804.asp |archive-date=3 July 2015 |access-date=19 February 2016}}&lt;/ref&gt;

ਰੁਪਾਲੀ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੈਰਾਕੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਵੱਲ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਤੈਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕੋਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਤੈਰਾਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਟ੍ਰਾਈਥਲੋਨ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

== ਤੈਰਾਕੀ ਕਰੀਅਰ ==

* 1994: [[ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਤੋਂ [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]], 16 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 7 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ। ਸਾਲ 1994 ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਤੈਰਾਕ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* 1994: [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਪਣਜੋੜ|ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਟ੍ਰੇਟ]], [[ਸਪੇਨ]] ਤੋਂ [[ਮੋਰੱਕੋ|ਮੋਰੋਕੋ]], 5 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 5 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cruce a Nado Ida Reglamentario |url=http://www.acneg.com/acneg%20ingles/One%20way.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015073652/http://www.acneg.com/acneg%20ingles/One%20way.html |archive-date=15 October 2013 |access-date=2013-10-14}}&lt;/ref&gt;
* 1995: [[ਮੁੰਬਈ]] ਤੋਂ ਧਰਮਤਾਰ ਦੋ-ਪਾਸੜ [[ਗੇਟਵੇ ਆਫ ਇੰਡਿਆ|ਗੇਟਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਤੈਰਾਕੀ, 21 ਘੰਟੇ 30 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ 72 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Darpan |first=Pratiyogita |date=June 2000 |title=Competition Science Vision |url=https://books.google.com/books?id=iegDAAAAMBAJ&amp;q=rupali+repale+dharamtar&amp;pg=PA449}}&lt;/ref&gt;
* 1995: [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਤੋਂ [[ਭਾਰਤ]], 11 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 5 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।
* 1996: ਬਾਸ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਫਿਲਿਪ ਬੇ ਤੋਂ [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]], 17 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ 65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਸ਼ਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿੰਜਰੇ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੈਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।
* 1998: ਕੁੱਕ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਪੇਗਾਨੋ ਤੋਂ ਵਾਈਪੀਰੋ ਬੇ ( [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ) ਤੱਕ, 19 ਘੰਟੇ 44 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਸਫਲ ਤੈਰਾਕੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 January 2009 |title=Cook Strait swimming record smashed |url=http://www.stuff.co.nz/sport/364994/Cook-Strait-swimming-record-smashed}}&lt;/ref&gt;
* 2000: ਥ੍ਰੀ ਐਂਕਰ ਬੇ ਤੋਂ ਰੌਬੇਨ ਆਈਲੈਂਡ ( [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]] ) ਦੋ-ਪਾਸੜ। 7 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ape Long Distance |url=http://www.capeswim.com/#records |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306122036/http://capeswim.com/#records |archive-date=6 March 2016 |access-date=19 February 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

* 1995 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਸਵਰਗੀ [[ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ|ਸ਼ੰਕਰ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ]], ਭੋਪਾਲ ਦੁਆਰਾ '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ''' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* '''ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਅਵਾਰਡ,''' ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ) ਮਾਨਯੋਗ [[ਉਮਾ ਭਾਰਤੀ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;t1996&quot;&gt;{{Cite press release|title=National Adventure Awards, Indira Gandhi NSS Awards to be presented|date=4 June 1999|url=http://pibarchive.nic.in/archive/releases98/lyr99/l0699/r040699.html#7|accessdate=18 September 2020}}&lt;/ref&gt;
* '''ਹਿਮਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ,''' ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਜਪਾਲ ਸਵਰਗੀ ਮਾਨਯੋਗ ਡਾ. ਪੀ.ਸੀ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, ਮੁੰਬਈ ਦੁਆਰਾ 1995 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
* '''ਸਾਗਰ ਕੰਨਿਆ ਦਾ''' ਖਿਤਾਬ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 
* '''ਡੌਲਫਿਨ ਕਵੀਨ ਦਾ''' ਖਿਤਾਬ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

== ਮੌਜੂਦਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ==
ਰੁਪਾਲੀ, ਰੁਪਾਲੀ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ,  ਜੋ ਕਿ ਪਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਅਧਾਰਤ ਘਰੇਲੂ ਉਪਕਰਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦੇਣਾ ਪਸੰਦ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>7w0833vs0s6jj7kznbi4hf0pwbuypux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਖਾ ਚੈਟਰਜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199139</id>
    <revision>
      <id>847688</id>
      <parentid>812267</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>847688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3608" sha1="owtxas5vye4l716sxvg4naq6phmesmo" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| name                = ਸਿਖਾ ਚੈਟਰਜੀ
| image               = 
| caption             = 
| office              = [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ
| term_start          = 2 ਮਈ 2021
| term_end            = 
| constituency        = [[ਦਬਗ੍ਰਾਮ-ਫੁਲਬਾੜੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਦਬਗ੍ਰਾਮ-ਫੁਲਬਾੜੀ]]
| predecessor         = [[ਗੌਤਮ ਦੇਬ]]
| successor           = 
| birth_place         = 
| birth_date          = 
| spouse              = 
| party               = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]
| residence           = [[ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]]
| alma_mater          = 
| education           = 12th ਪਾਸ
| profession          = ਸਿਆਸਤਦਾਨ
| website             = 
| footnotes           = 
}}

'''ਸਿਖਾ ਚੈਟਰਜੀ''' [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਾਬਗ੍ਰਾਮ-ਫੁਲਬਾਰੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਮੰਤਰੀ ਗੌਤਮ ਦੇਬ ਨੂੰ 27,593 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਉਹ ਰਾਜਗੰਜ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਨੇਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sikha Chatterjee (Criminal &amp; Asset Declaration) |url=https://myneta.info/WestBengal2021/candidate.php?candidate_id=1208 |access-date=2021-05-15 |website=My Neta.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Development vs identity in Gautam Deb's constituency |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/west-bengal-assembly-elections-2021-development-vs-identity-in-gautam-debs-constituency/cid/1812817 |access-date=2021-05-15 |website=The Telegraph India |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dabgram-Fulbari, West Bengal Assembly election result 2021 |url=https://www.indiatoday.in/elections/story/dabgram-fulbari-west-bengal-assembly-election-result-2021-live-updates-1797102-2021-05-02 |access-date=2021-05-15 |website=The India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BJP weathers TMC storm in north Bengal By Bappaditya Chatterjee |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/bjp-weathers-tmc-storm-in-north-bengal-by-bappaditya-chatterjee/2077409 |access-date=2021-05-15 |website=The Outlook India |language=en |archive-date=2021-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515054547/https://www.outlookindia.com/newsscroll/bjp-weathers-tmc-storm-in-north-bengal-by-bappaditya-chatterjee/2077409 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]</text>
      <sha1>owtxas5vye4l716sxvg4naq6phmesmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਇਲੂਮੀਨਾਤੀ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>201289</id>
    <revision>
      <id>847571</id>
      <parentid>842559</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51444-47</username>
        <id>62144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mai vi illumnati nal judna chaunda ha */ ਜੁਆਬ</comment>
      <origin>847571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2811" sha1="qrit4tnk0nj2cxhhsa79r51qqomfdxp" xml:space="preserve">== membership ==

how i join illuminati.......... for become a rich  man  [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-16808-17|&amp;#126;2026-16808-17]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-16808-17|talk]]) 16:45, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

:ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ 
:ਪੈਸਾ ਮੇਰੇ ਥੱਲੇ ਹੋਵੇ 
:ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਂਕ ਪੂਰੇ ਕਰੋ ਜੀ  [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-39649-61|&amp;#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-39649-61|talk]]) 12:29, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC)
::ਜਵਾਬ ਦੋ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-39649-61|&amp;#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-39649-61|talk]]) 12:31, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC)
::ਫੇਰ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਬਣੂਗਾ ਜੀ  [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-39649-61|&amp;#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-39649-61|talk]]) 12:32, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC)

== Ma ve add huna chuna ha Lucifer  ==

Rich man 

[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-17811-07|&amp;#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Ma ve add huna chuna ha Lucifer  ==

Rich man 

[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-17811-07|&amp;#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== add me plz ==

add me plz [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20571-77|&amp;#126;2026-20571-77]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20571-77|talk]]) 10:50, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Mai vi illumnati nal judna chaunda ha ==

Mai vi illumnati nal judna chauna ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23678-98|&amp;#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23678-98|talk]]) 15:03, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:~2026-23678-98|~2026-23678-98]] [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/~2026-51444-47|~2026-51444-47]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:~2026-51444-47|talk]]) 16:03, 24 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC)

== Sarbjeet singh ==

Sarbjeet singh [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23678-98|&amp;#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23678-98|talk]]) 15:07, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Add plz  ==

Me V add hona ji

[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-31802-78|&amp;#126;2026-31802-78]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-31802-78|talk]]) 17:37, 27 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qrit4tnk0nj2cxhhsa79r51qqomfdxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>847572</id>
      <parentid>847571</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51444-47</username>
        <id>62144</id>
      </contributor>
      <comment>/* illuminati full book part 1 */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>847572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3047" sha1="k5a8zr6cm1krxt3f5xox4m8vn96hska" xml:space="preserve">== membership ==

how i join illuminati.......... for become a rich  man  [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-16808-17|&amp;#126;2026-16808-17]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-16808-17|talk]]) 16:45, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

:ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ 
:ਪੈਸਾ ਮੇਰੇ ਥੱਲੇ ਹੋਵੇ 
:ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਂਕ ਪੂਰੇ ਕਰੋ ਜੀ  [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-39649-61|&amp;#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-39649-61|talk]]) 12:29, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC)
::ਜਵਾਬ ਦੋ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-39649-61|&amp;#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-39649-61|talk]]) 12:31, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC)
::ਫੇਰ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਬਣੂਗਾ ਜੀ  [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-39649-61|&amp;#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-39649-61|talk]]) 12:32, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC)

== Ma ve add huna chuna ha Lucifer  ==

Rich man 

[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-17811-07|&amp;#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Ma ve add huna chuna ha Lucifer  ==

Rich man 

[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-17811-07|&amp;#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== add me plz ==

add me plz [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20571-77|&amp;#126;2026-20571-77]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20571-77|talk]]) 10:50, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Mai vi illumnati nal judna chaunda ha ==

Mai vi illumnati nal judna chauna ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23678-98|&amp;#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23678-98|talk]]) 15:03, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:~2026-23678-98|~2026-23678-98]] [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/~2026-51444-47|~2026-51444-47]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:~2026-51444-47|talk]]) 16:03, 24 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC)

== Sarbjeet singh ==

Sarbjeet singh [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23678-98|&amp;#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23678-98|talk]]) 15:07, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Add plz  ==

Me V add hona ji

[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-31802-78|&amp;#126;2026-31802-78]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-31802-78|talk]]) 17:37, 27 ਮਈ 2026 (UTC)

== illuminati full book part 1 ==
can I read illuminati book [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/~2026-51444-47|~2026-51444-47]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:~2026-51444-47|talk]]) 16:04, 24 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>k5a8zr6cm1krxt3f5xox4m8vn96hska</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਕਜ ਕੁਮਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203452</id>
    <revision>
      <id>847778</id>
      <parentid>843017</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T04:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masterstrock3</username>
        <id>59039</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ */</comment>
      <origin>847778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3948" sha1="ibszb09wbeam1ovvkmehl80btvmrvbm" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image              = File:Pankaj Vashisht.jpg
| name               = ਪੰਕਜ ਕੁਮਾਰ
| birth_date         = {{Birth date and age|1991|11|09|df=yes}}
| birth_place        = ਤਲਵਾੜਾ, [[ਪੰਜਾਬ]]
| death_date         =
| death_place        =
| othername          =
| occupation         = [[ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ|ਫਿਲਮ ਸੰਪਾਦਕ]]
| yearsactive        = 2016-ਹੁਣ
| spouse             =
| awards             =
}}

'''ਪੰਕਜ ਕੁਮਾਰ'''&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hindi Editor Pankaj Vashisht Biography, News, Photos, Videos |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/editor/pankaj-vashisht |website=nettv4u |language=en}}&lt;/ref&gt;  (ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ) ਇੱਕ [[ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ|ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਕ]] ਹਨ ਜੋ 2016 ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=VFX Rising Star's Journey From Punjab Village To Bollywood |url=https://www.scoop.co.nz/stories/CU2306/S00030/vfx-rising-star-s-journey-from-punjab-village-to-bollywood.html |website=scoop |language=en |access-date=2026-07-15 |archive-date=2026-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715155508/https://www.scoop.co.nz/stories/CU2306/S00030/vfx-rising-star-s-journey-from-punjab-village-to-bollywood.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਦ੍ਰਿਸ਼ਮ 2'' (2022 ਫਿਲਮ), ''ਕਿਲ'' (2023 ਫਿਲਮ)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kill (2024) Cast and Crew |url=https://www.moviefone.com/movie/kill/vQuDjrZpSpIAcW8vjBzPf1/credits/ |website=Moviefone |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਗੁਮਰਾਹ (2023 ਫਿਲਮ)'' ਵਰਗੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pankaj Vashisht |url=https://trakt.tv/people/pankaj-vashisht |website=Trakt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Films with visual effects by Pankaj Vashisht |url=https://letterboxd.com/visual-effects/pankaj-vashisht/ |website=letterboxd.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ==
ਪੰਕਜ ਨੇ ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pankaj Vashisht {{!}} Visual Effects, Editor, Director |url=https://www.imdb.com/name/nm11732251/ |website=IMDb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pankaj Vashisht |url=https://www.gawby.com/en/person/6658959 |website=GAWBY |language=en |access-date=2026-02-14 |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126173634/https://www.gawby.com/en/person/6658959 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[ਹਨੂੰਮਾਨ ਅੰਸ਼]] - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੁਪਰਵਾਇਜ਼ਰ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ਯਮ 2 - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਕਿਲ (ਫਿਲਮ) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਗੁਮਰਾਹ (2023 ਫਿਲਮ) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਸਿਟਾਡੇਲ: ਹਨੀ ਬਨੀ - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਬੈਡ ਕਾਪ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਅਪੂਰਵਾ (2023 ਫਿਲਮ) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਸੁਖੀ - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਸੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਐਕਟਿੰਗ ਦਾ ਭੂਤ - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਦੁਰੰਗਾ - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਹੀਰੋਪੰਤੀ 2 - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*{{IMDb name|11732251|ਪੰਕਜ ਕੁਮਾਰ}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ]]</text>
      <sha1>ibszb09wbeam1ovvkmehl80btvmrvbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਨੂੰਮਾਨ ਅੰਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203694</id>
    <revision>
      <id>847777</id>
      <parentid>842477</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T04:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masterstrock3</username>
        <id>59039</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Infobox credit update</comment>
      <origin>847777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11122" sha1="nqi92cf0dzyvs2d66o9jksr3g70iokp" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ਹਨੁਮਾਨ ਅੰਸ਼
| image          = Poster_of_Hanuman_Ansh.jpg
| caption        = ਫ਼ਿਲਮ ਪੋਸਟਰ
| producer       = {{ubl|ਰਾਗਿਨੀ ਐਸ|ਨਮਰਤਾ ਜੀ. ਸਿੰਘ|ਅਨੁਪ੍ਰਿਯਾ ਏ. ਨਾਗਰ}}
| writer         = ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ
| based_on       = ''ਡਿਵਾਈਨ ਡਿਟੂਰ''&lt;ref&gt;{{cite news |title=Film Inspired by Sant Sri Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh Set for June Release |url=https://www.aninews.in/news/business/film-inspired-by-sant-sri-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release20260227184627/ |access-date=2 ਮਾਰਚ 2026 |work=ANI News |language=en}}&lt;/ref&gt; (ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਤ)
| starring       = {{ubl|ਸ਼ੋਭਿਨਵ ਸਤਿਆ|ਚੰਦਨ ਆਨੰਦ|ਵਿਹਾਨ ਸ਼ੇਡਗੇ|ਅਨਿਲ ਰਸਤੋਗੀ|ਗੁਲਸ਼ਨ ਪਾਂਡੇ}}
| music          = ਸਾਧੂ ਸੁਸ਼ੀਲ ਤਿਵਾਰੀ
{{Infobox | decat = yes | child = yes
    | label1= ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੁਪਰਵਾਇਜ਼ਰ
    | data1 = {{Ubl |[[ਪੰਕਜ ਕੁਮਾਰ]]}}
}}
| studio         = ਸਵਯੰਭੂ ਮੀਡੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ
| released       = {{Film date|2026|07|31}}
| country        = ਭਾਰਤ
| language       = ਹਿੰਦੀ, ਬ੍ਰਜ, ਬੁੰਦੇਲੀ
}}

'''''ਹਨੁਮਾਨ ਅੰਸ਼'''''&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Desk |first1=Bharat Express |title=Hanuman Ansh: नीम करौली बाबा पर बनी फिल्‍म की पहली झलक, जानें कब होगी रिलीज |url=https://bharatexpress.com/latest-news/hanuman-ansh-film-poster-offered-at-neem-karoli-baba-samadhi-vrindavan-618728 |access-date=2 ਮਾਰਚ 2026 |work=Bharat Express Hindi |date=20 ਫਰਵਰੀ 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;  ਡਾ. ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ [[ਭਾਰਤੀ]] ਹਿੰਦੀ ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ [[ਸੰਤ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਬਾਬਾ]] (ਜਨਮ ਨਾਮ: ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਸ਼ਰਮਾ) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ 'ਸਵਯੰਭੂ ਮੀਡੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ'&lt;ref&gt;{{cite news |title=नीम करोली बाबा पर आधारित 'हनुमान अंश' का पोस्टर हुआ रिलीज, 'डिवाइन डेटूर' से प्रेरित है फिल्म; जानें रिलीज डेट |url=https://www.amarujala.com/entertainment/bollywood/hanuman-ansh-announced-a-spiritual-trilogy-on-neem-karoli-baba-coming-june-2026-02-20?pageId=2 |access-date=2 ਮਾਰਚ 2026 |work=Amar Ujala |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਿਕੜੀ (trilogy) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਹਨੂੰਮਾਨ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਸਕਰੀਨਰਾਈਟਰ ਅਤੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲੇਖਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਡਾਕਟਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਵਾ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ੰਖ ਰਾਜਾਧਿਆਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ ਹੈ। ਸਾਊਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਚੌਸਾਲਕਰ ਅਤੇ ਮਯੂਰ ਮੋਹਨਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਿਲਮ ਦੇ VFX ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਪੰਕਜ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਹੈ।

  
== ਕਥਾਨਕ ==
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੂੰਘੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਪ੍ਰੇਮ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਮੌਨ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ—ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰੂਪ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Developer |first1=Web |title=Film Hanuman Ansh Offers Spiritual Solutions to Societal Problems,” Says Director Vishal Chaturvedi |url=https://www.mid-day.com/amp/buzzfeed/article/film-hanuman-ansh-offers-spiritual-solutions-to-societal-problems-says-director-vishal-chaturvedi-9044 |access-date=2 ਮਾਰਚ 2026 |work=Mid-day}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਬਾਬਾ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Film Inspired by Sant Sri Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh Set for June Release |url=https://www.tribuneindia.com/news/business/film-inspired-by-sant-sri-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release/ |access-date=2 ਮਾਰਚ 2026 |work=The Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਪੱਛਮੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਬਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ, ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਕੰਬਲ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ' ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੈਂਚੀ ਧਾਮ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

==ਕਲਾਕਾਰ==
* ''ਸ਼ੋਭਿਨਵ ਸਤਿਆ'' — ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਬਾਬਾ (ਮਹਾਰਾਜ-ਜੀ) ਵਜੋਂ

* ''ਵਿਹਾਨ ਸ਼ੇਡਗੇ'' — ਨੰਨ੍ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ-ਜੀ (ਬਚਪਨ) ਵਜੋਂ

* ''ਚੰਦਨ ਆਨੰਦ'' — ਭੋਂਸਲੇ ਵਜੋਂ

* ''ਪੂਰਣਿਮਾ ਤਿਵਾਰੀ'' — ਰਾਮ ਦੁਲਾਰੀ ਵਜੋਂ

* ''ਅਨਿਲ ਰਸਤੋਗੀ'' — (ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ)

* ''ਗੁਲਸ਼ਨ ਪਾਂਡੇ'' — (ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ)

* ''ਦੂਬੇ ਨਿਖਿਲ'' — ਸੁਧੀਰ ਵਜੋਂ

* ''ਰਿਸ਼ੀ ਪਾਠਕ'' — ਅਕਬਰਪੁਰ ਹਨੁਮਾਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਜੋਂ

==ਨਿਰਮਾਣ==
===ਵਿਕਾਸ===
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਡਿਵਾਈਨ ਡਿਟੂਰ' (Divine Detour - 2025) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nair |first1=Manoj |title='Hanuman Ansh' Movie Trilogy on Neem Karoli Baba Announced in Vrindavan |url=https://panasiabiz.com/115067/hanuman-ansh-movie-trilogy-on-neem-karoli-baba-announced-in-vrindavan/ |access-date=2 ਮਾਰਚ 2026 |work=PanAsiaBiz |date=20 ਫਰਵਰੀ 2026}}&lt;/ref&gt;  ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 18 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਂਚੀ ਧਾਮ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਅਤੇ ਅਕਬਰਪੁਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।


=== ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ===
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਸਲ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਬਾਬਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਦੇ [[ਭਾਰਤ]] ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Film on Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh, set for June release: Here’s what we know |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/film-on-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release-heres-what-we-know/articleshow/128853249.cms?from=mdr |access-date=2 ਮਾਰਚ 2026 |work=The Economic Times |date=27 ਫਰਵਰੀ 2026}}&lt;/ref&gt;

== ਰਿਲੀਜ਼ ==
ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 31 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬ੍ਰਜਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੁੰਦੇਲੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=हनुमान अंश में दिखेगा श्री नीब करौरी बाबा का दिव्य जीवन, प्रेम और सेवा के संदेश के साथ 31 जुलाई को रिलीज होगी फिल्म |url=https://www.punjabkesari.in/entertainment/news/neem-karoli-baba-life-inspires-upcoming-film-hanuman-ansh-2356080 |work=punjabkesari |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt; 

{{reflist}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* {{IMDb title|39390582}}

{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਸੰਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2026 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>nqi92cf0dzyvs2d66o9jksr3g70iokp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Captainc9</title>
    <ns>3</ns>
    <id>205267</id>
    <revision>
      <id>847779</id>
      <timestamp>2026-09-25T06:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>847779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="2u26w3qiqrk7jzzn4r94rmta28aafk3" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Captainc9}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:05, 25 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2u26w3qiqrk7jzzn4r94rmta28aafk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੱਤੋ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205268</id>
    <revision>
      <id>847780</id>
      <timestamp>2026-09-25T11:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51568-70</username>
        <id>62158</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ਪੱਤੋ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਪੱਤੋ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ]] ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਖੋਟੇ]] ਪਿੰਡ ਦ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>847780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1156" sha1="bjfwizi611jpp5jt7hffxhqtbz2i3na" xml:space="preserve">'''ਪੱਤੋ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਪੱਤੋ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ]] ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਖੋਟੇ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ==

* '''ਸਵ. ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ''' - ਪਿਤਾ ਸ. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਗੋਤ ਬੈਂਸ। ਆਪ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।

* '''ਸਵ. ਕਾਮਰੇਡ ਹਜੂਰਾ ਸਿੰਘ''' - ਪਿਤਾ ਸ. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਗੋਤ ਬੈਂਸ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।</text>
      <sha1>bjfwizi611jpp5jt7hffxhqtbz2i3na</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>